Wikipedia lbwiki https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Spezial Diskussioun Benotzer Benotzer Diskussioun Wikipedia Wikipedia Diskussioun Fichier Fichier Diskussioun MediaWiki MediaWiki Diskussioun Schabloun Schabloun Diskussioun Hëllef Hëllef Diskussioun Kategorie Kategorie Diskussioun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussioun Veranstaltung Veranstaltung Diskussion Hollywood 0 221 2678424 2522327 2026-05-16T19:38:25Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678424 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen|dem Quartier vu Los Angeles}} [[Fichier:Hollywood.jpg|thumb|Greetings from Hollywood]] [[Fichier:Hollywood boulevard from kodak theatre.jpg|thumb|Den Hollywood Boulevard]] '''Hollywood''' ass e Quartier vun der [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanescher]] Stad [[Los Angeles]] ([[Kalifornien]]), ëstlech vun der ''Vermont Avenue'' bis zum ''Laurel Canyon Boulevard'' iwwer de [[Sunset Boulevard]] an de ''Crescent Heights Boulevard'' westlech; vun Norden no Süde vum ''Mulholland Drive'' bis op d'''Melrose Avenue''. Zu Hollywood wunnen eng Ronn 300.000 Leit. == Geschicht == [[1853]] stoung nëmmen eng Haip aus [[Leem]] op där Plaz déi mir haut Hollywood nennen. Géint [[1870]] hu sech do eng Rei Baueren niddergelos. An den [[1880]]er-Joren ass den [[Harvey Henderson Wilcox]] mat senger Fra Daeida vun [[Topeka]] op Los Angeles geplënnert, an huet [[1886]] 160 Ar Land westlech vun der Stad kaaft. Den Numm ''Hollywood'' kënnt duerch dem Wilcox seng Fra, d'Daeida. Bei enger Zuchrees huet d'Daeida eng Fra kennegeléiert, déi vun hirer Heemécht an [[Ohio]] geschwat huet, an déi ''Hollywood'' genannt huet. Der Daeida huet dee Klang vum Wuert sou gutt gefall datt si hirem Mann seng Ranch a Südkalifornien och ''Hollywood'' gedeeft huet. De Wilcox huet séier e Plang fir d'Stad gezeechent deen en den 1. Februar [[1887]] beim County Recorder's Office ofginn huet. Datt ass dann och déi éischt offiziell Ernimmung vum Numm ''Hollywood''. Mat senger Fra als konstante Beroder huet hien d'Prospect Avenue (haut: [[Hollywood Boulevard]]) als Haaptstrooss ugeluecht. Doropshin huet hien dunn och ugefaange Land ze verkafen. D'Daeida huet Sue gesammelt an zwou Kierchen, eng Bibliothéik an eng Schoul baue gelooss. Ëm [[1900]] hat Hollywood dann och eng Post, eng Zeitung, en Hotel an zwéi Mäert, bei enger Awunnerzuel vu 500 Leit. Los Angeles 7 Meilen ëstlech dovun hat deemools 100.000 Leit. En [[Tram]] ass op der Prospect Avenue gefuer mä dee Service war alles anescht wéi zouverlässeg an een Trip huet ganzer zwou Stonne gedauert. Den éischten Deel vum berüümten [[Hollywood Hotel]] gouf [[1902]] opgemaach an d'Prospect Avenue krut [[Pavé]]. [[1903]] gouf Hollywood eng [[Municipalitéit]]. Ënner de Gesetzer gouf et ënner anerem eent dat d'Verkafe vu [[Likör]] verbueden huet, als eenzeg Ausnam huet den [[Apdikt|Aptikter]] dat däerfe maachen. Ausserdeem war et verbueden d'Véi duerch d'Stroossen ze dreiwen, wann den Trapp méi wéi 200 Käpp hat. Wéi et [[1910]] zu engem Waassermangel wéinst inadequater Versuergung koum, gouf ofgestëmmt datt Hollywood zu Los Angeles soll gehéieren. Los Angeles huet säi Waasser aus dem [[Owens River]] bezunn. Duerch déi Annexioun goufen och d'Stroossennimm geännert an d'Prospect Avenue gouf den Hollywood Boulevard. == Hollywood an d'Filmindustrie == Um Ufank vum [[20. Joerhonnert]] hunn [[Kino|Filmfirme]] vun [[New York City|New York]] an aus [[New Jersey]] ugefaangen a [[Kalifornien]] ze plënneren, haaptsächlech wéinst dem gudde Wieder. Obwuel et schonn [[Elektrizitéit|elektrescht Liicht]] gouf sou war et dach nach net staark genuch fir adequat filmen ze kënnen an déi bescht Luucht war nach ëmmer d'Sonn. Nieft dem Klima huet awer och d'Natur d'Firmen a Kalifornie gezunn. E wichtege Punkt war och d'Distanz vu Südkalifornien op New Jersey, wat et dem [[Thomas Edison]] méi schwéier gemaach huet, sech op seng Patenter ze behaapten. Zu där Zäit hunn dem Edison quasi all Patenter déi mam Filmen ze dinn hate gehéiert a wéi am Osten ëmmer méi Leit onofhängeg vum Edison senger [[Motion Picture Patents Company]] agéiert hunn, goufe si verklot. Also konnte si, andeems si op der Westküst souzen, méi onofhängeg schaffen. Wann den Edison Agenten op [[Los Angeles|LA]] geschéckt huet, sou war dat dacks am Viraus gewosst an déi betraffe Leit konnte séier iwwer d'Grenz a [[Mexiko]] flüchten. Den éischte Filmstudio, [[Nestor Studios]], gouf [[1911]] vum [[Al Christie]] fir den [[David Horsley]] gegrënnt. Nach am selwechte Joer hu 15 weider Independante sech zu Hollywood néiergelooss. Sou ass Hollywood duerch d'Filmindustrie an hir Filmstare bekannt ginn, an ''Hollywood'' gouf weltwäit zum [[Synonymie|Synonym]] fir d'US-amerikanesch Filmindustrie. [[1913]] huet den [[Cecil B. DeMille]] eng Scheier gelount an [[1914]] mat der Produktioun vum ''[[The Squaw Man]]'' lassgeluecht. Dëse Studio gouf bekannt als [[Lasky-DeMille Barn]] an ass haut den [[Hollywood Heritage Museum]]. D'[[Charlie Chaplin]] Studioe sinn [[1917]] gebaut ginn. No [[1953]] hunnn déi Studioen enger Partie Leit gehéiert, dorënner [[CBS]] déi d'Serie ''[[Perry Mason]]'' do gefilmt hunn, a goufen [[1969]] vum Los Angeles Cultural Heritage Board zu engem historeschen a kulturelle Monument ernannt. [[Fichier:Hollywoodsign.jpg|thumb|De berüümten "Hollywood"-Schrëftzuch]] De berüümten "Hollywood"-Schrëftzuch hat ursprénglech e puer Buschtawe méi, do stoung nämlech "Hollywoodland". E gouf [[1923]] opgestallt, als Reklamm fir nei Haiser déi een op den Hiwwele kafe konnt. Wärend ville Joren ass d'Schëld bliwwen ouni datt ee sech drëms gekëmmert huet. [[1949]] huet sech d'Hollywood Chamber of Commerce ageschallt an huet offréiert déi lescht véier Buschtawen ewechzehuelen an de Rescht ze restauréieren. Hautdesdaags ass d'Schëld eng "registered trademark" an däerf net ouni d'Autorisatioun vun der Hollywood Chamber of Commerce benotzt ginn. Déi éischt [[Academy Award]]s Zeremonie war de 16. Mee [[1929]] am Hollywood Roosevelt Hotel. Zanter den [[1930|30er]] Joren hunn deene fënnef groussen Hollywood Studioen ([[Paramount Pictures|Paramount]], [[RKO]], [[20th Century Fox]], [[Metro-Goldwyn-Mayer]] a [[Warner Bros.]]) vill grouss [[Kino]]en am ganze Land gehéiert fir hir Filmer ze weisen. D'Joren [[1930]] bis [[1948]] ginn och als den ''Hollywood studio system'' bezeechent. An de Mëtt-[[1950]]er koum d'Televisiounsindustrie nach derbäi an ass bis haut och fest zu Hollywood etabléiert. == Literatur zum Theema == * P.G. Wodehouse, ''Laughing Gas'', 1936 * [[Terry Pratchett]], ''Moving Pictures'', 1990 == Um Spaweck == {{Commonscat|Hollywood}} [[Kategorie:Kalifornien]] [[Kategorie:Film]] ahbqtpnzu3a0kvyywza4kznklpvjq2x Luxair 0 1285 2678465 2676673 2026-05-16T19:45:11Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678465 wikitext text/x-wiki {{Infobox Fluchgesellschaft}} D''''Luxair''' ([[International Air Transport Association|IATA]]-Code '''LG,''' [[International Civil Aviation Organization|ICAO]]-Code '''LGL'''), mam ganzen Numm '''Luxair, Société luxembourgeoise de navigation aérienne S.A.'''<ref>esou am [[Handelsregëster (Lëtzebuerg)|Handelsregëster]] ënnert B4109 agedroen</ref>, ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Fluchgesellschaft. Hir Heemechtsbasis ass de [[Fluchhafe Lëtzebuerg]]. 1948 gouf d'''Luxembourg Airlines Company'' gegrënnt an der Gesellschaft hiren éischte Fluch goung am Februar 1948 vu Lëtzebuerg op [[Paräis]]. D'Gesellschaft ass 1961 a ''Luxair - Société luxembourgeoise de navigation aérienne ''ëmgenannt ginn an 1962 huet déi nei Gesellschaft mat de Fluch-Operatiounen ugefaangen. De Generaldirekter vun der Gesellschaft ass zanter dem 12. Mee [[2020]] de [[Gilles Feith]]<!--(*07.06.1976 Lëtzebuerg)--> deen déi Plaz vum [[Adrien Ney]]<!--(*06.05.1957 Diddeleng)--> iwwerholl hat, wéi deen no 15 Joer un der Spëtzt vun der Luxair am Juni 2020 an d'Pensioun gaangen ass<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/1516953.html Gilles Feith am Verwaltungsrot als neie Generaldirekter genannt ginn] rtl.lu 12.05.2020 17:11</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.lbr.lu/mjrcs/images/v2/icone_pdf.gif|Titel=Modification non statutaire des mandataires – Directeur général / Comité de direction|Gekuckt=31.08.2020|Editeur=lbr.lu/|Sprooch=fr}}</ref>. == Geschicht == === D'Ufanksjoren (1948-1960) === Um Enn vun den 1950er-Jore gouf Lëtzebuerg, ee vun de Grënnungsstaate vun der [[Europäesch Communautéiten|Europäescher Gemeinschaft]], zum [[Sëtz vun den europäeschen Institutiounen|(virleefege) Sëtz]] vu verschiddene wichtegen europäeschen Institutiounen ausgewielt. Déi Ëmstänn hunn eng ëmmer méi grouss Nofro no effikasse Loftverbindungen tëscht Lëtzebuerg an aneren europäeschen Haaptstied mat sech bruecht. [[Fichier:Luxembourg, Aéroport, LU-ANLUXICO-3-1-03322.jpg|miniatur|D'Douglas DC-3 um Findel (ëm 1950)]] Den 9. Januar [[1948]] gouf d'''Luxembourg Airlines Company'' (oder ''Société luxembourgeoise de navigation aérienne'') gegrënnt. Den Haaptaktionär war mat 60&nbsp;% d'[[Scottish Aviation]] an do dernieft de Lëtzebuerger Staat, d'[[Banque internationale à Luxembourg|BIL]] a verschidde Privatpersounen. Den éischte Fluch vun der Gesellschaft ass den 3. Februar 1948 mat enger [[Douglas DC-3]] (Immatrikulatioun LX-LAA) op [[Paräis]]-[[Fluchhafe Le Bourget|Le Bourget]] geflunn. Déi aner Destinatiounen, déi ugeflu goufen, waren [[Zürich]], [[Frankfurt am Main|Frankfurt/Main]] a [[London]].<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/mobiliteit/news/a/1892730.html|Titel=Ronne Gebuertsdag: Viru 60 Joer hat d'Luxair hiren éischte Fluch|Gekuckt=07.04.2022|Datum=04.04.2022|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|Titel=Flughafen Findel – Passagierfluggesellschaften und ihre Flugzeuge: 1937-2017|title=Aéroport Findel – Compagnies aériennes et leurs avions: 1937-2017; Airport Findel – Passenger airlines and their planes: 1937-2017|Auteur=Braun, Serge|Joer=2017|Plaz=Luxembourg|ISBN=978-99959-934-3-6|Sprooch=de, fr, en|Säiten=S. 34}}</ref> Uganks vun den [[1950]]er-Joren ass déi ekonomesch Lag méi schlecht ginn an d'Gesellschaft huet just nach den Handling gemaach. Scottish Aviation huet hir Participatioun un d'US-amerikanesch Firma [[Seaboard World Airlines|Seaboard & Western]] verkaaft an et koumen doropshi Pläng op, fir Transatlantikflich duerchzeféieren. Well awer kee Loftfaart-Ofkommes bestoung, ass näischt aus de Pläng ginn. ''Luxembourg Airlines'' huet sech dunn eng [[Curtiss C-46]] organiséiert déi s'u Seaboard & Western verlount huet. Mat där Maschinn goufe Gidder aus ganz Europa op Lëtzebuerg geflunn, sinn do an DC-4 Fligere vu Seaboard & Western ëmgelueden an dunn an Amerika transportéiert ginn.<ref name=":0" /> === 1960-1980 === [[Fichier:Het tweede prototype van de Fokker F27 Friendship in de Fokker fabriek (2161 026962).jpg|miniatur|D'Fokker F27 (PH-NVP) als Prototyp am Fokker-Wierk (1956)]] D'Gesellschaft ass den 21. Oktober [[1961]] a ''Luxair - Société luxembourgeoise de navigation aérienne'' ëmgenannt ginn an d'Kapital ass vu 6 op 20 Millioune [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] eropgesat ginn. Enn [[Mäerz]] [[1962]] huet d'Gesellschaft hiren éischte Fliger kritt – eng [[Fokker F-27 Friendship|Fokker F-27]] (PH-NVF) déi se bei der Fokker-Gesellschaft gelount huet – a se huet mat de Fluch-Operatiounen ugefaangen. Zur selwechter Zäit goufen dräi Fokker F-27 (LX-LGA, -LGB an -LGD) bestallt an déi éischt gouf de 7. Mee 1963 geliwwert; se gouf op den Numm „[[Henri vu Lëtzebuerg|Prince Henri]]“ gedeeft. Déi zwou aner Maschinne goufen de 26. Februar 1965 (LX-LGB, „[[Jean vu Lëtzebuerg (1957)|Prince Jean]]“) an am September 1967 (LX-LGD, „[[Margaretha vu Lëtzebuerg|Princesse Margaretha]]“) geliwwert. Mat der leschtgenannter Maschinn sinn daagsiwwer Passagéier geflu ginn an nuets gouf Courrier transportéiert.<ref>idem, S. 35-39</ref> [[1962]] huet d'Luxair en éischten Accord mat der südafrikanescher [[Trek Airways]] ofgeschloss, wat méi spéit zu der [[Luxavia]] Joint Venture gefouert huet. Nieft hiren dräi Fokker F-27 Friendship hat d'Gesellschaft tëscht Abrëll 1966 an Dezember 1968 nach eng [[Vickers Viscount]] (LX-LGC) gelount. D'Linn vu Lëtzebuerg op Nice gouf 1964 op [[Palma de Mallorca]] a méi spéit bis op [[Barcelona]] verlängert<ref>idem, S. 40</ref>. Mat der Zäit goufen déi Fligeren duerch Typpe vu [[Boeing]] an [[Embraer]] ersat. [[Fichier:Boeing 737-2C9(Adv), Luxair - Luxembourg Airlines JP6176573.jpg|miniatur|Der Luxair hir éischt Boeing LX-LGH „Prince Guillaume“ (1978)]] Fir d'Vakanzeflich gouf 1968 [[LuxairGroup|LuxairTours]] an d'Liewe geruff.<ref name=":1">idem, S. 41</ref> [[1970]] war d'Luxair engersäits eng vun de Gesellschaften, déi d'[[Cargolux]] gegrënnt hunn an anersäits huet se hir éischten [[Düsefliger|Jet]], eng [[Sud Aviation Caravelle|Aérospatiale Caravelle]] (LX-LGE) kritt. Zwee aner Fligere vun deem Typ koumen nach no (LX-LGF an LGG). Et gouf du méiglech op nei Destinatiounen ([[Tunis]], [[Monastir]], [[Roum]], [[Ibiza]], [[Dubrovnik]], [[Teneriffa]] a [[Las Palmas de Gran Canaria|Las Palmas]]) ze fléien.<ref name=":1" /> [[1975]] koum der Luxair hir Bordzäitschrëft [[Flydoscope]] fir d'éischt Kéier eraus<ref name=vie>[https://issuu.com/maisonmoderne/docs/01_flydo_n1_2005 ''Trente ans de vie à bord''], in Flydoscope Nr 1 2005, Säit 6-7</ref>. Den [[2. Dezember]] [[1977]] ass fir d'Luxair mam Kaf vun hirer éischter [[Boeing 737|Boeing 737-200 Advanced]] eng nei Ära ugaangen. De Fliger krut d'Immatrikulatioun LX-LGH a gouf den 18. Dezember, vum deemolege [[Henri vu Lëtzebuerg|Prënz Henri]] um Findel op den Numm „[[Guillaume vu Lëtzebuerg (1963)|Prince Guillaume]]“ gedeeft. De selwechten Nomëtteg gouf d'Maschinn festlech mat Livesendung op [[RTL Télé Lëtzebuerg]] an de Linnendéngscht opgeholl an ass op [[Malaga]] geflunn. En zweete Fliger vum selwechten Typ koum den 30. Abrëll 1978 um Findel un a krut den Numm „[[Marie-Astrid vu Lëtzebuerg|Princesse Marie-Astrid]]“. Béid Fligeren haten eng Kapazitéit vun 120 Plazen a sinn haaptsächlech op d'Vakanzendestinatiounen am [[Mëttelmier]], op d'[[Kanaresch Inselen]] an a [[Griicheland]] geflunn.<ref>Braun, Serge. idem, S. 44-46</ref> Fir de Reseau kënnen ze vergréisseren, gouf vun 1988 bis 1992 eng zousätzlech Boeing 737-200 (LX-LGN) bei der belscher [[Sobelair]] gelount<ref>idem, S. 47</ref>. === 1980-2000 === Fir nei europäesch Stied an hire Reseau opzehuelen ([[Salzburg]], [[Kopenhagen]], [[Genf|Genève]]), huet d'Luxair zwou Occasiounsmaschinne vum Typ Fokker F-27 Friendship vun der [[Papua-Neiguinea|papua-neuguineeëscher]] [[Air Niugini]] kaaft. Déi zwou Maschinne sinn den 23. Juni 1984 zu Lëtzebuerg gelant a kruten do d'Immatrikulatioun LX-LGJ an -LGK.<ref>idem, S. 52</ref> Den 23. Mäerz 1978 gouf d'Filial '''Luxair Executive''' gegrënnt<ref>ënnert B15770 am [[Handelsregëster (Lëtzebuerg)|Handelsregëster]] agedroen</ref>, eng [[Société anonyme|S.A.]] déi sech mat enger [[Cessna 421 Golden Eagle|Cessna Golde Eagle]] (LX-ETA) op [[Lofttaxi]]-Flich bannent Europa fir eng Geschäftsclientèle spezialiséiert huet. {{Méi Info 1|Luxair Executive}} Am Juni 1986 gouf eng aner S.A. gegrënnt, d''''Luxair Commuter'''<ref>ënnert B24745 am Handelsregëster agedroen</ref>, déi drop spezialiséiert war, fir Fligeren ze verlounen. [[Fichier:Luxair Fokker 50 LX-LGB LUX 1992-8-1.png|miniatur|D'Fokker 50 LX-LGB um Findel (1992)]] {{Méi Info 1|Luxair Commuter}} 1988 huet d'Luxair véier nei [[Fokker 50|Fokker F-50]] bestallt, fir déi al F-27 z'ersetzen. Déi zwou éischt goufen den 3. November (LX-LGC, „[[Guillaume vu Lëtzebuerg|Prince Guillaume]]“) an de 6. Dezember 1989 (LX-LGD, „[[Félix vu Lëtzebuerg|Prince Félix]]“) geliwwert, déi drëtt (LX-LGE, „[[Louis vu Lëtzebuerg|Prince Louis]]“) ass den 30. Mäerz 1990 ukomm an déi lescht (LX-LGB) den 18. Juni 1991.<ref>Braun, Serge. idem, S. 60-62</ref> Uganks vun den 1990er-Jore goufen d'Boeing 737-200 mat méi engem grousse Modell, dem 737-400 (mat 165 Plazen) ersat. Déi éischt Maschinn (LX-LGF, „[[Buerg Veianen|Château de Vianden]]“) ass den 21. Februar 1992 ukomm an déi zweet (LX-LGG, „[[Buerg Buerschent|Château de Bourscheid]]“) e gutt Joer méi spéit, de 27. Mäerz 1993. Se goufen allebéid op de Vakanzendestinatioune vu LuxairTours agesat. Zwou méi kleng Boeing-Maschinnen (737-500), mat 121 Plazen, huet d'Luxair vu Mäerz 1993 un agesat. Se hunn hiren Déngscht bis Dezember 2006 (LX-LGO) an August 2010 (LX-LGP) geleescht.<ref name=":2">idem, S. 65-69</ref> Fir nees zousätzlech Destinatiounen am Programm kënnen opzehuelen, goufen am August [[1995]] zwou Boeing 737-500 geleaset (LX-LGR, „[[Schlass Beefort|Château de Beaufort]]“ an LX-LGS „[[Schlass Schengen|Château de Schengen]]“); se bloufe bis 2000 an der Luxair-Flott. Tëscht Mäerz 2001 an Abrëll 2005 war nach eng aner geleasete 737-500 fir d'Luxair ënnerwee (LX-LGN).<ref name=":2" /> [[Fichier:Embraer EMB-145EP (ERJ-145EP), Luxair AN0062124.jpg|miniatur|D'Embraer ERJ-145EP „Eurojet“ (LX-LGT) ee Mount no hirer Ausliwwerung, zu Frankfurt (1998)]] Vun Enn 1995 bis uganks 1999 huet d'Luxair hir Boeing 737-4C9 (LX-LGF) un déi belsch Sobelair verlount, wou se mat der LX-Immatrikulatioun awer a Sobelair-Faarwe geflunn ass.<ref>idem, S. 72</ref> An der Mëtt vun den 1990er-Jore goufe beim [[Brasilien|brasilianesche]] Constructeur [[Embraer]] am Ganzen 9 [[Düsefliger|Jets]] vum Typ [[Embraer ERJ-145]] mat 49 Sëtzplaze bestallt fir s'op den europäesche Kuerzstrecken anzesetzen. D'Luxair huet hinnen de Spëtznumm „Eurojet“ ginn. Et goufen deemno geliwwert: LX-LGT, „[[Alexandra vu Lëtzebuerg|Princesse Alexandra]]“ de 25. August 1998 an LX-LGU „[[Sébastien vu Lëtzebuerg|Prince Sébastien]]“ de 7. Oktober 1998. Duerno koumen noeneen: LX-LGV (22.04.1999), LX-LGW (20.05.1999), LX-LGX (26.06.1999), LX-LGY (30.03.2000), LX-LGZ (08.05.2000), LX-LGI (12.01.2001) an LX-LGJ (13.03.2001) déi alleguer net „gedeeft“ goufen.<ref>idem, S. 78-82</ref> [[Fichier:Ansett Australia, Boeing 767 (OO-CTR).jpg|miniatur|D'Boeing 767 (OO-CTR) vun der Ansett Australia (2001), déi am Joer 1999 ënner City Bird fir d'Luxair geflunn ass]] Am Fréijoer [[1999]] gouf mat [[Newark (New Jersey)|Newark]] am [[New Jersey]], eng nei Transatlantikstreck mat 4 Flich an der Woch an d'Streckennetz vun der nationaler Fluchgesellschaft opgeholl. Déi Decisioun koum zustanen, nodeems d'[[Icelandair]] hire Réckzuch vum Findel ugekënnegt hat. Op der Streck gouf eng Boeing 767-33AER (OO-CTR) agesat, déi bei der belscher [[City Bird]] gelount gouf. No 31 Woche war de Leasingskontrakt ofgelaf, an d'Linn tëscht Lëtzebuerg an [[New York City|New York]] ass mat engem Netto-Verloscht vu ronn 10,5 Mio Euro definitiv zougemaach ginn.<ref>idem, S. 76</ref> === No 2000 === 2005 huet d'Luxair sech zwou méi kleng Embraer ([[Embraer ERJ-135|ERJ 135]]) mat 37 Plazen ugeschaaft, se kruten d'Immatrikulatiounen LX-LGK an -LGL. Déi leschtgenannt war iwwregens den 900. Embraer-Jet deen ausgeliwwert gouf.<ref>idem, S. 85</ref> De 6. Mäerz 2005 war de leschte Fokker-Fluch fir d'Luxair (Lëtzebuerg - Saarbrécken - München an zeréck mat der LX-LGE).<ref>idem, S. 63</ref>.<!-- den 12. Mäerz ass der Luxair hir lescht [[Fokker 50]] un d'[[Amapola Flyg]] (APF/Stockholm Arlanda) verkaaft ginn. Déi Gesellschaft hat schonn zwou Fokker 50 vun der Luxair kritt. | Quell? Stëmmt net mat Braun S. 63-64 iwwereneen--> [[Fichier:Boeing 737-7C9, Luxair AN0513725.jpg|miniatur|Déi fonkelnei Boeing 737-700 (LX-LGQ)]] Als Ersatz fir déi zwou Boeing 737-400 déi verkaaft goufen (LX-LGF an -LGG), sinn dräi fuschnei Boeing 737-700 mat 141 Plazen an enger Autonomie vu 4.800&nbsp;km ugeschaaft ginn. Se kruten all e [[Winglet]] (eng Verlängerung vum Flillek) fir manner Sprit ze verbrauchen. Se goufen de 17. Februar 2004 (LX-LGQ, „[[Schlass Bierg|Château de Berg]]“), de 25. Mäerz 2004 (LX-LGR, „[[Schlass Fëschbech|Château de Fischbach]]“) an déi lescht den 21. Januar 2005 (LX-LGS, „[[Sennenger Schlass|Château de Senningen]]“) geliwwert. Allen dräi waren s'op de LuxairTours Destinatiounen [[Egypten]], [[Tierkei]], [[Tunesien]], [[Balearesch Inselen|Balearen]] a [[Kanaresch Inselen|Kanaren]] am Asaz.<ref>idem, S. 89-91</ref> Fir datt s'op kuerze Strecke méi rentabel fléie kéint, huet d'Luxair am Summer 2006 bei [[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] (haut: De Havilland Canada) dräi modern [[Turboprop-Fliger|Propellerfligeren]] vum Typ Q400 (''Dash-8'' genannt) bestallt. Déi éischt Maschinn (am „[[Luxair#Firmefaarf a Corporate Identity|neien“ Luxair Layout]]) war d'LX-LGA, déi den 31. Mee 2007 um Findel gelant ass. Déi aner zwou Maschinne koumen de 16. Juni (LX-LGC) an de 5. September 2007 (LX-LGD) un. Se goufen op de Linne fir op Paräis, Frankfurt, Hamburg, Berlin, London, Mailand, Dublin, Kopenhagen, Stockholm, Wien a vereenzelt och fir op Palma agesat.<ref>idem, S. 92-94</ref> Zanter 2009 ass d'Luxair Partner bei der [[Deutsche Lufthansa|Lufthansa]] hirem Miles & More-Programm. Et goufen nach zousätzlech Q400 bestallt, dës Kéier vun der neier Generatioun (Q400''NextGen)'', mat engem ugepassten Interieur a virun allem engem reduzéierte Spritverbrauch. Et waren dëst: LX-LGE (geliwwert den 19.12.2009), LX-LGF (04.02.2011), LX-LGG (28.08.2012), LX-LGH (04.10.2012), LX-LGM (18.11.2012) an LX-LGN (04.12.2012).<ref>idem, S. 96-98</ref> Wéinst neien héije Verloschter war d'Luxair gezwongen, d'Zuel vun hire Fligeren an Destinatiounen [[2011]] ze reduzéieren<ref>{{Citation|URL=http://www.wort.lu/wort/web/business/artikel/2011/07/154571/fluggeschaeft-weiter-mit-verlust.php|Titel=wort.lu {{!}} Artikel {{!}} Fluggeschäft weiter mit Verlust|Gekuckt=12.01.2023|Datum=05.07.2011|Wierk=web.archive.org|Archiv-Datum=05.07.2011|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110705111945/http://www.wort.lu/wort/web/business/artikel/2011/07/154571/fluggeschaeft-weiter-mit-verlust.php}}</ref>. Déi zwou Embraer ERJ 135s goufen ausgemustert an d'Verbindunge mat [[Prag]] an [[Dublin]] goufen annuléiert<ref>{{Citation|URL=http://www.wort.lu/wort/web/business/artikel/2011/07/154877/luxair-fluggeschaeft-bereitet-sorgen.php|Titel=wort.lu {{!}} Artikel {{!}} Luxair: Fluggeschäft bereitet Sorgen|Gekuckt=12.01.2023|Datum=10.07.2011|Wierk=web.archive.org|Archiv-Datum=10.07.2011|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110710014816/http://www.wort.lu/wort/web/business/artikel/2011/07/154877/luxair-fluggeschaeft-bereitet-sorgen.php}}</ref>. [[Fichier:Boeing 737-86J Luxair D-AXLK, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1340904048.jpg|miniatur|D'Boeing 737-800 vun der XL Airways Germany (D-AXLK) am Luxair-Look]] Fir d'Summersaison 2012 huet d'Luxair eng Boeing 737-800 bei der [[XL Airways Germany]] gelount fir domat op Vakanzendestinatiounen ze fléien; si ass an de Luxair-Faarwen awer mat der däitscher Immatrikulatioun D-AXLK geflunn. An den dräi Summersaisonen duerno (2013, 2014 an 2015) gouf fir d'LuxairTours Destinatiounen eng gelount Boeing 737-800 (F-HJUL) vun der [[XL Airways France]] agesat.<ref>Braun, Serge. idem, S. 116-117</ref> Der Luxair hir éischt eege Boeing 737-800 (LX-LGU) ass den 11. Dezember 2012 zu Lëtzebuerg gelant, déi zweet (LX-LGV) koum dunn den 22. Januar 2014 an déi drëtt (LX-LBA) de 25. Februar 2015. Am Hierscht vum selwechte Joer huet d'Luxair sech eng véiert eege Maschinn ugeschaaft, fir net all Joer nees missen e Fliger ze lounen. D'D-ABMZ vun der [[Air Berlin]] (déi do awer wéinst Ëmstrukturéiere vun der Flott ni am Asaz war) koum am Oktober 2015 op Lëtzebuerg a gouf ënnert LX-LBB registréiert.<ref>idem, S. 118-123</ref> Tëscht 2014 an 2017 goufen nach follgend Bombardier Q400 geliwwert: LX-LQA (31.03.2014), LX-LQB (07.12.2015), LX-LQC (15.12.2015),LX-LQD (24.05.2016), LX-LQI (23.09.2016) an LX-LQJ (02.08.2017)<ref>idem, S. 100-102</ref>. Den [[21. Oktober]] [[2015]] huet Luxair mat der Fluchverbindung op [[Frankfurt am Main|Frankfurt]] opgehalen. De leschte Fliger, d'[[Embraer ERJ-145]] LX-LGZ ass um 22:00 um Findel gelant. D'Fluchverbindung mat Frankfurt huet zanter dem [[2. Abrëll]] [[1962]] bestanen<ref>[https://web.archive.org/web/20151024012503/http://www.wort.lu/de/business/ende-einer-luxair-strecke-letzter-aufruf-nach-frankfurt-56277a420da165c55dc4baa0 Ende einer Luxair-Strecke: Letzter Aufruf nach Frankfurt] op wort.lu vum 21. Oktober 2015</ref>. Wärend der Covid-Pandemie huet d'Luxair Upassungen an der Zesummesetzung vun der Flott misse maachen. Wéinst der niddereger Demande a fir Käschten ze spuere goufen deemno verschidde Fligeren ofgeschaaft an zwou Boeing 737-8 geleaset fir méi flexibel op d'Demande kënnen ze reagéieren. Trotz der Pandemie goufe Commandë fir véier Boeing 737-7 a véier Embraer E195-E2 gemaach<ref>{{Citation|URL=https://boeing.mediaroom.com/2023-06-21-Luxair-Selects-Boeing-737-7-To-Grow-Single-Aisle-Fleet|Titel=Luxair Selects Boeing 737-7 To Grow Single-Aisle Fleet|Gekuckt=31.08.2024|Datum=21.06.2023|Wierk=MediaRoom|Sprooch=en}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://en.paperjam.lu/article/new-destinations-and-aircraft-|Titel=New destinations and aircraft for Luxair|Gekuckt=31.08.2024|Wierk=en.paperjam.lu|Editeur=05.01.2024|Sprooch=en}}</ref>. Luxair huet nach weiderhin an d'Moderniséierung vun hirer Flott investéiert a sou goufen 2023 zwou Boeing 737-8 geleaset, iwwerdeems eng Commande gemaach gouf fir véier [[Embraer E2]] an aacht [[Boeing 737|Boeing B737]] vun der neier Generatioun, déi nom Enn vun 2025 solle geliwwert ginn. Nei am Streckeplang koumen d'Destinatioune Pescara, Ljubljana, Mailand Linate, Praia a La Palma bäi. Trotz de wirtschaftlechen Erausfuerderungen huet d'Luxair d'Geschäftsjoer 2023 mat engem konsolidéierten operative Benefice vu 6,7 Milliounen Euro ofgeschloss, eng däitlech Besserung géintiwwer der annerhallwer Millioun Euro am Joer virdrun.<ref name=":3">{{Citation|URL=https://www.luxair.lu/sites/default/files/2024007%20-%202023%2C%20a%20year%20like%20no%20other.pdf|Titel=2023 Annual report « Full Throttle – The story of a year like no other » – 2023, a year like no other|Gekuckt=31.08.2024|Datum=14.05.2024|Editeur=luxair.lu/|Sprooch=en}}</ref> De 15. Abrëll 2024 huet d'Luxair hire Geschäftsberäich vum Cargo Handling (''assistance en escale en matière de cargo'') un d'Firma [[Luxcargo Handling]] iwwerschriwwen<ref>{{Citation|URL=https://www.lbr.lu/mjrcs/images/v2/icone_pdf.gif|Titel=B4109 – transfert de patrimoine professionnel, d'actifs, de branche d'activité|Gekuckt=31.08.2024|Datum=15.04.2024|Editeur=lbr.lu|Sprooch=fr}}</ref>, nodeems déi am Dezember 2023 eng vun den zwou Lizenzen fir de Gidderëmschlag am Lëtzebuerger [[Cargocenter (Lëtzebuerg)|Cargocenter]] vum [[Ministère de la Mobilité et des Travaux publics|Mobilitéitsministere]] zougestane krut<ref>{{Citation|URL=https://gouvernement.lu/fr/actualites/toutes_actualites/communiques/2023/12-decembre/05-licence-cargo.html|Titel=Attribution des licences d'assistance en escale cargo|Gekuckt=31.08.2024|Datum=05.12.2023|Wierk=gouvernement.lu|Editeur=fr|Sprooch=fr}}</ref>. == Gouvernance == {{Update}} {{Div col|cols=2}} {| class="wikitable" |+Luxair Generaldirekteren !Vu(n) !Bis !CEO |- |1961 |1998 |[[Roger Sietzen]]<ref>{{Citation|URL=https://paperjam.lu/article/rendez-vous-quand-luxair-passe-a-lheure-belge|Titel=Quand Luxair passe à l’heure belge|Gekuckt=01.09.2024|Wierk=paperjam.lu|Sprooch=fr}}</ref> |- |1998 |2005 |[[Jean-Donat Calmes]]<ref>{{Citation|URL=https://www.agefi.lu/Fax-Article.aspx?art=26769|Titel=Direction de Luxair: Jean-Donat Calmes succède à Roger Siet-en|Gekuckt=31.08.2024|Datum=02.02.1998|Editeur=agefi.lu|Sprooch=fr}}</ref> |- |2000 |2005 |[[Christian Heinzmann]]<ref>{{Citation|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/christian-heinzmann-est-decede/285769.html|Titel=Christian Heinzmann est décédé|Gekuckt=01.09.2024|Datum=01.09.2024|Wierk=Virgule|Sprooch=fr}}</ref> |- |2005 |2020 |[[Adrien Ney]] |- |2020 | |[[Gilles Feith]] |} {| class="wikitable" |+Luxair Presidenten !Vu(n) !Bis !President CA |- |1961 |1981 |[[Gust Graas]]<ref>{{Citation|URL=https://paperjam.lu/article/gust-graas-ex-patron-rtl-et-lu|Titel=Gust Graas, ex-patron de RTL et de Luxair, est décédé|Gekuckt=01.09.20241|Wierk=paperjam.lu|Sprooch=fr}}</ref> |- |??? | | |- |1998 |2001 |[[Roger Sietzen]] |- |2001 |2004 |[[Alain Georges]]<ref>{{Citation|URL=https://www.agefi.lu/Mensuel-Article.aspx?mens=71&art=5638|Titel=C.A. de Luxair: Alain Georges succède à Roger Sietzen|Gekuckt=31.08.2024|Datum=06.2001|Editeur=agefi.lu|Sprooch=fr}}</ref> |- |2004 |2012 |[[Marc Hoffmann]]<ref>{{Citation|URL=https://paperjam.lu/article/news-marc-hoffmann-quitte-luxair|Titel=Marc Hoffmann quitte Luxair|Gekuckt=31.08.2024|Wierk=paperjam.lu|Sprooch=fr}}</ref> |- |2012 |2019 |[[Paul Helminger]] |- |2019 | |[[Giovanni Giallombardo]]<ref>{{Citation|URL=https://www.corporatenews.lu/fr/archives-shortcut/archives/article/2019/05/giovanni-giallombardo-nouveau-president-du-conseil-d-administration|Titel=Giovanni Giallombardo nouveau Président du Conseil d’administration - Merkur - CorporateNews|Gekuckt=31.08.2024|Wierk=www.corporatenews.lu|archivedate=2024-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240831113314/https://www.corporatenews.lu/fr/archives-shortcut/archives/article/2019/05/giovanni-giallombardo-nouveau-president-du-conseil-d-administration}}</ref> |} {{Div col end}} == Aktionariat a Bedeelegungen<ref>{{Citation|URL=https://www.luxair.lu/de/luxairgroup/uber-uns/unternehmen|Titel=Unternehmen|Gekuckt=28.04.2024|Wierk=www.luxair.lu|Sprooch=de}}</ref> == {{Div col|cols=2}} <div style="page-break-inside:avoid"> D'Aktionäre vun der Luxair sinn: * 39,05&nbsp;%: Lëtzebuerger Staat * 21,81&nbsp;%: [[Spuerkeess]] * 13,14&nbsp;%: [[Banque internationale à Luxembourg|BIL]] * 13,00&nbsp;%: [[Delfin (Holding)|Delfin]] * 10,00&nbsp;%: Luxair * 2,86&nbsp;%: [[Luxair Finance]] * 0,14&nbsp;%: Anerer </div> <div style="page-break-inside:avoid"> D'Luxair ass hirersäits u follgenden Entreprise bedeelegt: * 40,0&nbsp;%: [[Luxfuel]] * 35,1&nbsp;%: [[Cargolux|Cargolux Airlines International]] * 35,1&nbsp;%: [[Master LeaseCo]] * 35,0&nbsp;%: [[Euro Moselle Loisirs]] * 35,0&nbsp;%: [[Objectif Lune]] </div> {{Div col end}} == Firmefaarf a ''Corporate Identity'' == [[Fichier:Luxair Logo.svg|miniatur|Den alen…]] [[Fichier:Luxair Logo 2007.svg|miniatur|an den neie Logo mam Schrëftzuch]] Déi éischt eege Fokker vun der Luxair (LX-LGA) déi am Mee 1963 geliwwert gouf, war wäiss mat [[Blo|donkelbloe]] Sträifen an engem donkelbloe Schwanz. 1964 gouf se op den Numm ''Prince Henri'' gedeeft an déi blo Faarf gouf iwwer d'ganz Längt, op der Héicht vun de Fënsteren, mat enger [[turquoise]]r Sträif ersat. Um Schwanz krut se och de ronnen, turquoise Logo mam stiliséierte Pabeierfliger. Vun ongeféier 1970 u gouf de Schwanz turquoise ugestrach, mat engem wäisse Logo drop. Vereenzelt (op der Boeing LX-OOO) war um turquoise Schwanz e wäisse Rondel mat engem schwaarze Logo drop<ref>Braun, Serge. idem, S. 46</ref>. 1987 ass de rout-wäiss-bloe [[Fändel vu Lëtzebuerg]] op d'Fligere gemoolt ginn, 1989 koum nach eng Schrëft fir den [[De Mythos vun der Onofhängegkeet 1839|150. Joresdag vun der Onofhängegkeet]] an 1990 den [[Europafändel]] derbäi.<ref>idem, S. 48</ref> Am Joer 2003 huet d'Luxair sech eng nei ''Corporate Identity'' ginn andeems de Luxair-Schrëftzuch méi grouss gemaach gouf, zousätzlech „Luxembourg Airlines“ derbäikoum an och de Logo um Schwanz manner eckeg gemaach gouf. De Spëtznumm ''Eurojet'' fir d'[[Embraer ERJ-145]] gouf einstweilen dropgelooss<ref>idem, S. 84</ref>. De 7. Juni 2007 gouf den iwwerschaffte Layout virgestallt: de Schwanz ass vun do un an de Landesfaarwe [[rout-wäiss-blo]] ugestrach, de Firmennumm gëtt nees méi kleng geschriwwen a just den éischte Buschtaf ass eng [[Majuskel]]. Den éischte Fliger an den neie Faarwen, eng [[Bombardier Q400]], ass awer schonn eng Woch virdrun, den [[31. Mee]] [[2007]] um Findel gelant. Zënter datt den 2007er Layout am Gebrauch ass, huet kee Luxair-Fliger méi en „Dafnumm“<ref>idem, S. 113</ref>. Vun 2020 u krute vereenzelt Fligeren e personaliséierten Design: * LX-LQA an LX-LGU: zënter Okt. 2020 am Design vum Graffiti-Kënschtler [[Sumo (Kënschtler)|Sumo]]<ref>{{Citation|URL=https://www.luxair.lu/de/angebote/sumo-luxair|Titel=Sumo Luxair|Gekuckt=28.08.2024|Wierk=www.luxair.lu|Sprooch=de}}</ref> * LX-LGE: vun November 2020 bis Juni 2021: Schrëftzuch #LuxairStandsUp * LX-LQC: vu Juni 2021 bis Dezember 2022: Design „be pride, be Luxembourg“ * LX-LQJ: vu September 2022 bis Februar 2024: Design „Think Pink“ vun der Kënschtlerin [[Lisa Junius]] am Kader vun der Broschtkriibs-Sensibilisatioun<ref>{{Citation|URL=https://www.luxair.lu/sites/default/files/2022019%20-%20Octobre%20rose%2C%20Luxair%20passe%20du%20bleu%20au%20rose.pdf|Titel=Pink october|Gekuckt=28.08.2024|Wierk=www.luxair.lu|Sprooch=de}}</ref> * LX-LBA: November 2021 bis … {{Wéini?}}: Design „[[Esch 2022|Esch 2022 - europäesch Kulturhaaptstad]]“ vun der Kënschtlerin [[Lynn Cosyn]] * LX-LGV: speziellen Design vum [[Marco Weiten]] am Kader vum 60. Anniversaire vun der Luxair<ref>{{Citation|URL=https://www.luxair.lu/de/angebote/flyingisanart|Titel=Flyingisanart|Gekuckt=28.08.2024|Wierk=www.luxair.lu|Sprooch=de}}</ref> <gallery widths="290" 300px="" perrow="4"> Fichier:Luxair (Sumo Artwork's Livery), LX-LQA, De Havilland Canada Dash 8-400 (51006232918).jpg|De „Sumo-Fliger“ Fichier:Innsbruck (INN), Luxair LX-LQC (103).jpg|„Be pride, be Luxembourg“ Fichier:LX-LQJ Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 Luxair LCY 11.1.0.22.jpg|„Think Pink“ Fichier:Luxair Boeing 737-8C9(WL) LX-LBA by Anna Zvereva.jpg|„Esch 2022“ </gallery> Am Kader vun der [[Presidence vum Conseil vun der Europäescher Unioun|Lëtzebuerger EU-Presidence 2015]] kruten d'Fligeren den deementspriechende Schrëftzuch drop gepecht. 2016 war et „Global - Smart - Solid“ ([[Luxembourg for Finance]]) an 2017 „Let's make it happen“ respektiv „Luxembourg - connecting you with financial expertise“<ref>Braun, Serge. idem, S. 102</ref>. == Passagéierzuelen == Am d'Joer 1977 huet d'Luxair 265.000 Passagéier gezielt.<ref name=":1" /> 2018 huet d'Luxair 2.132.426 an am Joer 2019 2.148.098 Passagéier transportéiert. Déi duerchschnëttlech Auslaaschtungsquot vun alle Flich louch bei 71,6&nbsp;%. D'Flott war an deem Zäitraum am Ganzen 51.052 Stonne geflunn. Fir d'Luxair-Grupp hunn dat Joer ronn 2.800 Leit geschafft. D'Gesellschaft konnt sou um Enn vum Joresbilan e positiivt Netto-Resultat mat engem Total vun 9,458 Mio. Euro verbuchen. Am Joer [[2019]] goufen 2.148.098 Passagéier op de Linnen- a Vakanzeflich vun der Luxair transportéiert<ref>"Ticker." ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.6, 8. Februar 2019, S.7.</ref>. 2020 gouf et wéinst der Covid-19-Pandemie en drastesche Réckgang. Am éischte Semester 2021 goufen 42&nbsp;% manner Passagéier transportéiert wéi am Pandemie-Joer 2020. Vun 2022 u sinn d'Zuelen nees erop gaangen. 2023 huet d'Gesellschaft méi wéi 2,5 Millioune Passagéier transportéiert<ref name=":3" />. == Accidenter == [[Fichier:Luxair Fokker 50 LX-LGB LUX 1992-8-1.png|miniatur|D'Fokker 50 LX-LGB am Joer 1992 um Findel; de Fliger ass de 6. November 2002 erofgefall]] *Den [[22. Dezember]] [[1969]] ass de Vol vu [[Frankfurt am Main]] bei der Landung um [[Fluchhafe Lëtzebuerg|Findel]] vun der glëtscheger Pist ofkomm a schliisslech an enger Schnéiwick mat gebrachenem viischten Train un d'Hale komm. Glécklecherweis sinn d'Passagéier an d'Crew mam Schreck dovukomm, mä de Fliger, eng [[Vickers Viscount]], LX-LGC, hat nëmmen nach Schrottwäert<ref>[http://aviation-safety.net/database/record.php?id=19691222-1 Aviation Safety Network {{en}}]</ref>. *De [[6. November]] [[2002]] um 10:05 koum et zu engem schlëmmen Accident. Eng [[Fokker 50]], LX-LGB, déi vu [[Berlin|Bern]] Berlin-Tempelhof koum, ass an engem décke Niwwel an engem Feld bei [[Nidderaanwen]] erofgefall wéi se kuerz virum Fluchhafe Lëtzebuerg ukomm ass. Bei deem Ongléck sinn 20 Mënschen ëmkomm, dorënner de Lëtzebuerger Moler [[Michel Majerus]]: nëmmen e franséische Passagéier an de Fluchkapitän hunn den Accident mat schwéiere Blessuren iwwerlieft<ref>{{Citation|URL=http://transports.public.lu/fr.html|Titel=Portail TRANSPORTS - Luxembourg|Gekuckt=13.01.2023|Wierk=transports.public.lu|Sprooch=fr}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://asn.flightsafety.org/asndb/322960|Titel=Accident Fokker 50 LX-LGB, Wednesday 6 November 2002|Gekuckt=01.09.2024|Wierk=asn.flightsafety.org|Editeur=flightsafety.org|Sprooch=en}}</ref>. {{Méi Info 1|Luxair Fluch 9642 }} *Den [[23. September]] [[2003]] um 08:40 ass eng [[Embraer ERJ-145]] (LX-LGZ) um Luxair-Fluch LG8852, dee vu [[Wien]] koum, nom Opsetze riets Richtung [[Bireler Gronn]] vun der Pist 06 ofkomm an am Zonk hänke bliwwen; kee vun den 8 Passagéier ass blesséiert ginn<ref>{{Citation|URL=https://asn.flightsafety.org/wikibase/379424|Titel=Runway excursion Accident Embraer ERJ-145LU LX-LGZ, Wednesday 24 September 2003|Gekuckt=01.09.2024|Wierk=asn.flightsafety.org|Editeur=flightsafety.org|Sprooch=en}}</ref>. {{Méi Info 1|Luxair Fluch 8852 }} *Den 30. September 2015 ass eng Bombardier Dash 8 Q400 mat der Kennung LX-LGH vum Fluch LG9562 beim Start vum Fluchhafe [[Saarbrécken]] verongléckt. D'Maschinn koum vun Hamburg a sollt no der plangméisseger Tëschelandung op Lëtzebuerg weiderfléien. Wärend dem Start koum et duerch e Feeler vun der Kopilotin<ref>[http://www.wort.lu/de/lokales/flugunfall-in-saarbruecken-co-pilotin-der-luxair-fuer-bauchlandung-verantwortlich-564aed650da165c55dc4d71e Co-Pilotin der Luxair für Bauchlandung verantwortlich] op wort.lu vum 17. November 2015</ref> zu engem Ofbroch vun der Startprozedur an de Fliger ass kuerz drop op der Startbunn opgeschloen a virugerëtscht bis e stoe bliwwen ass. Kee vun de 16 Passagéier an de 4 Membere vun der Crew gouf blesséiert, awer de Fliger war staark beschiedegt<ref>[https://web.archive.org/web/20151104114847/http://www.wort.lu/de/lokales/verunglueckte-luxair-q400-abbruch-in-einer-kritischen-phase-560c0fbc0c88b46a8ce6153c Abbruch in einer kritischen Phase] op wort.lu vum 30. September 2015</ref><ref>http://www.aerotelegraph.com/offene-fragen-bauchlandung-luxair-flughafen-saarbruecken</ref><ref>{{Citation|URL=https://asn.flightsafety.org/asndb/320212|Titel=Accident de Havilland Canada DHC-8-402Q Dash 8 LX-LGH, Wednesday 30 September 2015|Gekuckt=01.09.2024|Wierk=asn.flightsafety.org|Editeur=flightsafety.org|Sprooch=en}}</ref>. == Flott vun der Luxair == === Aktuell Flott === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Registréiert Fligeren (Stand: August 2024) ![A]<br>Foto ![B]<br>Immatr. ![C]<br>Constructeur ![D]<br>Typ ![E]<br>Famill ![F]<br>Motoren ![G]<br>Plazen<ref>{{Citation|URL=https://www.luxair.lu/fr/offres/notre-flotte|Titel=Quell: Notre flotte|Gekuckt=26.08.2024|Format=|Wierk=|Editeur=www.luxair.lu|Sprooch=fr|Zitat=gëllt fir d'Kolonnen G–K}}</ref> ![H]<br>Mëttel Vitess <small>[km/h]</small> ![I]<br>Längt <small>[m]</small> ![J]<br>Héicht <small>[m]</small> ![K]<br>Spanwäit <small>[m]</small> ![L]<br>Baujoer ![M]<br>Asaz Luxair ![N]<br>Bemierkung ![O]<br>Referenz <small>(fir d'Kolonnen L, M, N)</small> |- |[[Fichier:De Havilland Canada DHC-8-402Q (cn 4284, LX-LGE) 2019-10-15 Andre Gerwing Collection ID 006673.jpg|center|105x110px]] |LX-LGE |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |12/2009 |12/2009 |<small>speziellen Ustrach "#LuxairStandsUp" November 2020 bis Juni 2021</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lge-luxair/e24qmg] |- |[[Fichier:De Havilland Canada DHC-8-402Q (cn 4349, LX-LGF) 2019-04-15 Andre Gerwing Collection ID 006676.jpg|center|105x110px]] |LX-LGF |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |11/2010 |02/2011 |<small>speziellen Ustrach "Esch-sur-Sûre" Januar 2024 - November 2024.</small><small>"Stand Speak Rise Up!" zënter November 2024</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lgf-luxair/rqpqjj] |- |[[Fichier:Luxair, LX-LGG, Bombardier Dash 8 Q400 (28383083361).jpg|center|105x110px]] |LX-LGG |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |06/2012 |08/2012 | |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lgg-luxair/e225jg] |- |[[Fichier:Luxair, LX-LGM, Bombardier Dash 8-Q402 (19731347034) (2).jpg|center|105x110px]] |LX-LGM |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |09/2012 |12/2012 | |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lgm-luxair/eg9gld] |- |[[Fichier:Luxair, LX-LGN, Bombardier Dash 8 Q400 (39933532274).jpg|center|105x110px]] |LX-LGN |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |09/2012 |12/2012 |<small>speziellen Ustrach "Den Atelier" zënter Abrëll 2025</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lgn-luxair/e5vwm7] |- |[[Fichier:LX-LQA Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 Luxair LCY 21.11.21.jpg|center|105x110px]] |LX-LQA |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |03/2014 |03/2014 |<small>speziellen Ustrach "Sumo", vum [[Graffiti]]-Kënschtler [[Christian Pearson|Sumo]]</small><small>Oktober 2020 - November 2024</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lqa-luxair/rqp96d] |- |[[Fichier:LX-LQB CDG (48814340992).jpg|center|105x110px]] |LX-LQB |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |11/2015 |12/2015 | |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lqb-luxair/e2wnz6] |- |[[Fichier:Innsbruck (INN), Luxair LX-LQC (102).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LQC |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |12/2015 |12/2015 |<small>speziellen Ustrach "Be pride. Be Luxembourg"</small><small>Juni 2021 - Dezember 2022</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lqc-luxair/ejj5gj] |- |[[Fichier:Luxair, LX-LQD, Bombardier DHC-8-402Q (49588841053).jpg|center|105x110px]] |LX-LQD |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |04/2016 |05/2016 | |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lqd-luxair/e5ov27] |- |[[Fichier:Luxair, LX-LQI, Bombardier Dash 8 Q400 (31398844868).jpg|center|105x110px]] |LX-LQI |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |09/2016 |09/2016 | |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lqi-luxair/e2wwm8] |- |[[Fichier:LX-LQJ Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 Luxair LCY 11.1.0.22.jpg|center|105x110px]] |LX-LQJ |[[De Havilland Aircraft of Canada|Bombardier]] |Q400 |[[De Havilland Canada DHC-8-400|DHC-8-Q402NextGen]] |2x Turboprop [[Pratt & Whitney Canada|PWC]] PW150A |76 |667 |32,83 |8,34 |28,42 |07/2017 |08/2017 |<small>speziellen Ustrach "Think Pink" vun der Kënschtlerin [[Lisa Junius]] September 2022 - Februar 2024</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/de-havilland-canada-dhc-8-400-lx-lqj-luxair/egzjw1] |- |[[Fichier:LX-LBA 737 Luxair OPO.jpg|center|105x110px]] |LX-LBA |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-800 |[[Boeing 737|B737-8C9 WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7BE |186 |853 |39,50 |12,58 |35,79 |02/2015 |02/2015 |<small>speziellen Ustrach "Esch 2022", an de Faarwe vun der [[Europäesch Kulturhaaptstad|europäescher Kulturhaaptstad]] [[Esch 2022|ESCH 2022]]</small><small>November 2021 - Januar 2025</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-lx-lba-luxair/rqp2lm] |- |[[Fichier:Luxair in Agadir airport 2020.jpg|center|105x110px]] |LX-LBB |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-800 |[[Boeing 737|B737-86J WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7B |186 |853 |39,50 |12,58 |35,79 |03/2015 |10/2015 |<small>virdrun: Air Berlin (D-ABMZ)</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-lx-lbb-luxair/r1m7gg] |- |[[Fichier:Luxair 737-8 MAX LX-LBK by Linus Follert (cropped).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LBK |[[The Boeing Company|Boeing]] |737 MAX 8 |[[Boeing 737|B737-8]] |2x [[CFM International|CFMI]] LEAP-1B |186 |853 |39,47 |12,45 |35,92 |04/2018 |09/2023 |<small>virdrun: Air Italy (EI-GFY); viraussiichtlech bis Enn 2027 geleast</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-max-8-lx-lbk-luxair/ejjz7k] |- |[[Fichier:Luxair 737-8 MAX LX-LBL by Anna Zvereva.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LBL |[[The Boeing Company|Boeing]] |737 MAX 8 |[[Boeing 737|B737-8]] |2x [[CFM International|CFMI]] LEAP-1B |186 |853 |39,47 |12,45 |35,92 |10/2018 |06/2023 |<small>virdrun: Air Italy (EI-GGL); viraussiichtlech bis Enn 2027 geleast</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-max-8-lx-lbl-luxair/r7wp09] |- |[[Fichier:Boeing 737-7K2 ‘LX-LBR’ Luxair (53741036287).jpg|center|105x110px]] |LX-LBR |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-700 |[[Boeing 737|B737-7K2 WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7B |141 |853 |33,60 |12,58 |35,79 |07/2008 |05/2019 |<small>virdrun: KLM (PH-BGD)</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-700-lx-lbr-luxair/3v49l9] |- |[[Fichier:Boeing 737-7K2 (cn 30371, LX-LBT) 2023-06-29 Andre Gerwing Collection ID 003735.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LBT |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-700 |[[Boeing 737|B737-7K2 WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7B |141 |853 |33,60 |12,58 |35,79 |08/2008 |05/2019 |<small>virdrun: KLM (PH-BGE)</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-700-lx-lbt-luxair/ey69ld] |- |[[Fichier:Luxair, Boeing 737-7C9 , LX-LGS, 2017-04-22@LUX-101.jpg|center|105x110px]] |LX-LGS |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-700 |[[Boeing 737|B737-7C9 WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7B |141 |853 |33,60 |12,58 |35,79 |01/2005 |01/2005 | |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-700-lx-lgs-luxair/34vo53] |- |[[Fichier:SUMO Plane.jpg|center|105x110px]] |LX-LGU |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-800 |[[Boeing 737|B737-8C9 WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7B |186 |853 |39,50 |12,58 |35,79 |10/2012 |12/2012 |<small>speziellen Ustrach "Sumo", vum [[Graffiti]]-Kënschtler [[Christian Pearson|Sumo]]</small><small>Juli 2020 - Februar 2022</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-lx-lgu-luxair/epq8do] |- |[[Fichier:Boeing 737-800 (53136764466).jpg|center|105x110px]] |LX-LGV |[[The Boeing Company|Boeing]] |737-800 |[[Boeing 737|B737-8C9 WIN]] |2x [[CFM International|CFMI]] 56-7B |186 |853 |39,50 |12,58 |35,79 |01/2014 |01/2014 |<small>speziellen Ustrach "Luxair 60. Gebuertsdag"</small><small>Juni 2022 - Februar 2026</small> |[https://www.planespotters.net/airframe/boeing-737-800-lx-lgv-luxair/rm50w7] |- |[[Fichier:KeeBild.jpg|center|105x110px]] |LX-LEA |[[Embraer]] |ERJ 190-400 |E195-E2 |Pratt & Whitney PW1900G |136 |833 |41,60 |10,80 |35,10 |11/2025 |01/2026 |<small>ageweit de 17.01.2026</small> |[https://www.luxair.lu/sites/default/files/2026002%20-%20E195-E2%20Vol%20Inaugural%20VIE_FR.pdf] [https://mailing.luxair.lu/html-injector/2025/2025-09-09-embraer-e195-e2/img/embraer-e2.pdf] |} <br> === Fligeren a Bestellung === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Fligeren a Bestellung (Stand: August 2024) !Symbolfoto !Bestallt !Optioun !Constructeur !Typ !Famill !Motoren !Plazen !Mëttel Vitess <small>[km/h]</small> !Bemierkung |- |[[Fichier:Boeing Company, N7201S, Boeing 737-7 MAX (30416417438).jpg|zentréiert|105x105px|Eng Boeing 737 Max-7]] | 4 |0 |[[The Boeing Company|Boeing]] |737 MAX 7 | |2x [[CFM International|CFMI]] LEAP-1B |160 |853 | |- |[[Fichier:Hamburg Airport Ryanair Boeing 737-8200 MAX EI-HEY (DSC09083).jpg|zentréiert|105x105px|Eng Boeing 737 MAX 8 vun der Ryanair]] | 4 |2 |[[The Boeing Company|Boeing]] |737 MAX 8 | |2x [[CFM International|CFMI]] LEAP-1B |186 |853 |2 Optioune sinn den 28. Abrëll 2023 confirméiert ginn a solle bis Enn 2027 ausgeliwwert ginn |- |[[Fichier:737 MAX 10 Roll Out (Nov 2019) - 002.jpg|zentréiert|105x105px|Eng Boeing 737 MAX 10]] | 2 |2 |[[The Boeing Company|Boeing]] |737 MAX 10 | |2x [[CFM International|CFMI]] LEAP-1B |213 |853 | |- |[[Fichier:HB-AZL Embraer 195-E2 Helvetic, Manchester.jpg|zentréiert|105x105px|Eng Embraer 195-E2 vun der Helvetic]] |6<ref>{{Citation|URL=https://www.embraercommercialaviation.com/news/luxair-orders-four-embraer-e195-e2-and-secures-delivery-positions-for-five-more/|Titel=Luxair orders four Embraer E195-E2|Gekuckt=27.08.2024|Datum=11.10.2023|Wierk=Embraer|Sprooch=en|archivedate=2024-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318230737/https://www.embraercommercialaviation.com/news/luxair-orders-four-embraer-e195-e2-and-secures-delivery-positions-for-five-more/}}</ref> |3 |[[Embraer]] |ERJ 190-400 |[[Embraer E-Jet E2 Famill|E195-E2]] |Pratt & Whitney PW1900G |136 |873 |2 Optioune sinn de 17. Dezember 2024 confirméiert ginn a solle vu 2026 ausgeliwwert ginn |} === Fréier Fligeren === {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |+Historesch Flott (Stand: August 2024)<ref>{{Citation|URL=https://www.planespotters.net/airline/Luxair|Titel=Luxair Fleet Details and History|Gekuckt=27.08.2024|Editeur=planespotters.net|Sprooch=en}}</ref> !Foto !Immatr. !Constructeur / Typ !Vu(n) !Bis !Duerno !Bemierkung |- |[[Fichier:Luxembourg, Aéroport, LU-ANLUXICO-3-1-03322.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LAA |[[Douglas DC-3]] |1948 | | |Echternach |- |[[Fichier:KeeBild.jpg|center|105x110px]] |LX-LAB |Douglas DC-3 | | | |Esch-Alzette |- |[[Fichier:KeeBild.jpg|center|105x110px]] |LX-LAA |[[Curtiss C-46]] | | | | |- |[[Fichier:Fokker F.27-100 LX-LGA Luxair RWY 25.06.66 edited-2.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGA |[[Fokker F-27 Friendship]] |07.05.1963 | | |Prince Henri |- |[[Fichier:Luxair Fokker F-27-100 Friendship Marmet.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGB |Fokker F-27 Friendship |26.02.1965 | | |Prince Jean |- |[[Fichier:Aéroport de Luxembourg, Luxair Vickers Viscount LX-LGC (101).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGC |[[Vickers Viscount]] |Abr. 1966 |Dez. 1966 | |gelount vun [[Hawker Siddeley Aviation]] |- |[[Fichier:Luxair Fokker F-27-600 Friendship Haafke-2.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGD |Fokker F-27 Friendship |Sep. 1967 | | |Princesse Margaretha |- |[[Fichier:Luxair Caravelle Manteufel.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGE |[[Sud Aviation Caravelle]] |Mäe. 1970 | | | |- |[[Fichier:Luxair Caravelle Volpati.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGF |Sud Aviation Caravelle |1972 | | | |- |[[Fichier:KeeBild.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGG |Sud Aviation Caravelle |1972 | | | |- |[[Fichier:Boeing 737-2C9-Adv, Luxair AN0589111.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGH |Boeing 737-2C9(A) |02.12.1977 |05.03.1993 |RA-73000 Transaero Airlines |Prince Guillaume |- |[[Fichier:Boeing 737-2C9(Adv), Luxair - Luxembourg Airlines JP6043363.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGI |Boeing 737-2C9(A) |20.04.1978 |05.03.1993 |RA73001 Transaero Airlines |Princesse Marie Astrid |- |[[Fichier:Boeing 747SP Luxavia ZS-SPA FAO.jpg|zentréiert|105x105px]] |ZS-SPA |Boeing 747SP-44 |Okt.80 |Jan.81 |ZS-SPA South African Airways |geleaset vun: South African Airways |- |[[Fichier:South African Airways B747SP-44 (ZS-SPF) at Zurich International Airport (1).jpg|zentréiert|105x105px]] |ZS-SPF |Boeing 747SP-44 |Okt.80 |Dez.80 |ZS-SPF South African Airways |geleaset vun: South African Airways |- |[[Fichier:Luxair Airbus A300 APM.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGP |[[Airbus A300|Airbus A300B4-203]] |19.12.1984 |20.12.1987 |ZS-SDI South African Airways | |- |[[Fichier:Boeing 737-229-Adv, Luxair AN0791669.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-OOO |Boeing 737-229(A) |Jan.85 |1 Mar 1985 |OO-SBS Sobelair |geleaset vun: Sobelair wärend d'Boeingen LX-LGH an -LGI noeneen a Revisioun waren |- |[[Fichier:Luxair Boeing 747SP-44 Krier.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGX |Boeing 747SP-44 |01.11.1987 |Apr.94 |ZS-SPB South African Airways |geleaset vun: South African Airways |- |[[Fichier:Luxair Boeing 737-229; LX-LGN@LUX , August 1991 DWV (5288723470).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGN |Boeing 737-229(A) |04.01.1988 |01.03.1992 |OO-SDA Sobelair (virdrun an duerno) |geleaset vun: Sabena |- |[[Fichier:Fokker 50, Luxair AN0475919.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGC |[[Fokker 50|Fokker 50 (F27 Mark 050)]] |03.11.1989 |Mär.05 |SE-LJG Skyways Express |Prince Guillaume |- |[[Fichier:Luxair Fokker 50 Manteufel.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGD |Fokker 50 (F27 Mark 050) |06.12.1989 |Feb.05 |SE-LJH Skyways Express |Prince Félix |- |[[Fichier:Fokker 50, Luxair AN0362112.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGE |[[Fokker F-27 Friendship|Fokker 50 (F27 Mark 050)]] |30.03.1990 |06.03.2005 |SE-LJI Amapola |Prince Louis |- |[[Fichier:Luxair Fokker 50 LX-LGB LUX 1992-8-1.png|zentréiert|105x105px]] |LX-LGB |Fokker 50 (F27 Mark 050) |18.06.1991 |06.11.2002 |[[Luxair Fluch 9642|bei Nidderaanwen erofgefall]] an ofgeschriwwen | |- |[[Fichier:Boeing 737-5C9, Luxair AN0766293.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGO |Boeing 737-5C9 |08.01.1993 |07.12.2006 |un déi [[Jordanien|jordanesch]] Charterfluchgesellschaft ''Jordan Aviation'' verkaaft, déi en am Mäerz 2007 un d'''Alexandria Airlines'' op [[Alexandria (Egypten)|Alexandria]] an [[Egypten|Egypte]] weidergereecht huet. D'Immatrikulatioun war fir d'éischt JY-JA1 an duerno SU-KHM ginn<ref>{{Citation|URL=http://www.planesregister.com/aircraft/b737-26438.htm|Titel=planesregister.com {{en}}|Gekuckt=07.10.2010|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120114143116/http://www.planesregister.com/aircraft/b737-26438.htm|Archiv-Datum=14.01.2012}}</ref> |Château de Clervaux |- |[[Fichier:Luxair Airbus A300 APM.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGP |Boeing 737-5C9 |16.03.1993 |Feb.10 |den 23. August 2010 op MST ([[Maastricht]]) geflunn, wou en d'Lackéierung vun der Georgian International Airlines aus [[Georgien]], krut an als 4L-AJA nei immatrikuléiert ginn ass<ref>{{Citation|URL=http://www.planespotters.net/Production_List/Boeing/737/26439,4L-AJA-Georgian-International-Airlines.php|Titel=planespotters.net {{en}}|Gekuckt=06.10.2010|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110524053932/http://www.planespotters.net/Production_List/Boeing/737/26439,4L-AJA-Georgian-International-Airlines.php|Archiv-Datum=24.05.2011}}</ref>. |Château de Bourglinster |- |[[Fichier:Boeing 737-528, Luxair AN0143350.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGR |Boeing 737-528 |18.08.1995 |16.06.2000 |G-GFFE British Airways |geleaset |- |[[Fichier:Boeing 737-528, Luxair AN0039251.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGS |Boeing 737-528 |15.09.1995 |05.10.2000 |G-GFFI British Airways |Château de Schengen, geleaset |- |[[Fichier:Luxair Embraer EMB-120 JetPix.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGK |Embraer EMB-120ER Brasilia |Apr.97 |Mär.99 |LX-LGK Regional Airlines | |- |[[Fichier:Embraer EMB-120RT Brasilia, Luxair AN0017991.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGL |Embraer EMB-120ER Brasilia |Apr.97 |30.09.1998 |LX-LGL Flandre Air | |- |[[Fichier:Luxair Brasilia LX-LGM at LUX (16132381332).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGM |Embraer EMB-120ER Brasilia |Apr.97 |31.10.1998 |LX-LGM Flandre Air | |- |[[Fichier:Embraer EMB-145EP (ERJ-145EP), Luxair AN0062124.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGT |Embraer ERJ-145EP |25.08.1998 |02.10.2001 |3C-QQH Ecuato Guineana de Aviacion | |- |[[Fichier:Embraer EMB-145EP (ERJ-145EP), Luxair AN0717251.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGU |Embraer ERJ-145EP |07.10.1998 |10.10.2007 |N500DE JSS - Jet Sales of Stuart |Prince Sébastien |- |[[Fichier:Embraer EMB-145LU (ERJ-145LU), Luxair AN0699389.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGX |Embraer ERJ-145LU |23.01.1999 |19.10.2016 |F-HRAV Regourd Aviation (2017-2019), F-HRAV Amelia International (2019-) | |- |[[Fichier:Boeing 737-4C9, Luxair AN0489771.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGF |Boeing 737-4C9 |04.03.1999 |Mai.04 |LX-LGF Blue Panorama Airlines | |- |[[Fichier:Boeing 737-4C9, Luxair AN0446802.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGG |Boeing 737-4C9 |22.03.1999 |15.07.2004 |EI-DGM Blue Panorama Airlines | |- |[[Fichier:Embraer EMB-145LU (ERJ-145LU), Luxair AN0964709.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGV |Embraer ERJ-145LU |22.04.1999 |21.03.2007 |N138DE Champion Air, fir d'US Motorsportecurie [[Earnhardt Ganassi Racing|Dale Earnhardt]]<ref name="LGV">[http://www.airliners.net/search/photo.search?regsearch=N138DE airliners.net {{en}}]</ref> | |- |[[Fichier:Embraer EMB-145LU (ERJ-145LU), Luxair AN0786895.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGW |Embraer ERJ-145LU |20.05.1999 |30.10.2015 |S5-ACJ Aero4M (2016-2019), S5-ACJ Amelia International (2019-) | |- |[[Fichier:LX-LGY ERJ.145 Luxair FRA 29JUN13 (9181770262).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGY |Embraer ERJ-145LU |30.03.2000 |16.08.2015 |ZS-BBD Solenta Aviation | |- |[[Fichier:LX-LGZ ERJ.145LU Luxair MAN 07SEP07 (6851952361).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGZ |Embraer ERJ-145LU |08.05.2000 |21.10.2016 |F-HRAM Regourd Aviation (2017-2019), F-HRAM Amelia International (2019-) | |- |[[Fichier:Luxair erj145 lx-lgi arp.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGI |Embraer ERJ-145LU |12.01.2001 |31.01.2016 |F-HRGD Regourd Aviation | |- |[[Fichier:LX-LGJ 01JUL13@LUX.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGJ |Embraer ERJ-145LU |13.03.2001 |01.07.2015 |ZS-BBC Solenta Aviation | |- |[[Fichier:Boeing 737-59D, Luxair AN0671438.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGN |Boeing 737-59D |23.03.2001 |08.04.2005 |OK-WGD Czech Airlines (CSA). D'CSA huet en dunn am Juni 2008 un déi [[Russland|russesch]] ''Aeroflot-Nord'', déi neierdéngs ''Nordavia'' heescht weiderverkaaft (VP-BKP)<ref>{{Citation|URL=http://www.planesregister.com/aircraft/b737-25065.htm|Titel=planesregister.com {{en}}|Gekuckt=07.10.2010|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120114144919/http://www.planesregister.com/aircraft/b737-25065.htm|Archiv-Datum=14.01.2012}}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.planespotters.net/Production_List/Boeing/737/25065,LX-LGN-Luxair.php|Titel=planespotters.net {{en}}|Gekuckt=07.10.2010|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110204175032/http://www.planespotters.net/Production_List/Boeing/737/25065,LX-LGN-Luxair.php|Archiv-Datum=04.02.2011}}</ref>. |geleaset |- |[[Fichier:Boeing 737-7C9 Luxair LX-LGR, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1258902214.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGR |Boeing 737-7C9(WL) |17.03.2004 |11.06.2014 |verschrott | |- |[[Fichier:Embraer ERJ-135LR Luxair LX-LGK, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1229701492.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGK |Embraer ERJ-135LR |28.01.2005 |Aug.11 |F-HTOP Regourd Aviation | |- |[[Fichier:Embraer ERJ-135LR, Luxair - Luxembourg Airlines JP6351038.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGL |Embraer ERJ-135LR |28.02.2005 |09.01.2012 |F-WTAH (onbekannt) | |- |[[Fichier:Luxair DHC-8-400 Dash 8; LX-LGA@FRA;16.07.2011 609fv (6190519906).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGA |Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 |28.05.2007 |01.01.2013 |VP-BOS Yakutia Airlines | |- |[[Fichier:Bombardier Dash 8-Q402, Luxair - Luxembourg Airlines JP7444029.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGC |Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 |19.06.2007 |22.09.2012 |VP-BKD Yakutia Airlines | |- |[[Fichier:De Havilland Canada DHC-8-402Q Dash 8, Luxair AN2089592.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGD |Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 |04.09.2007 |15.04.2013 |VP-BNU Yakutia Airlines | |- |[[Fichier:Boeing 737-8K5 Luxair LX-LGT, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1302534014.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGT |Boeing 737-8K5(WL) |24.11.2009 |06.01.2013 |EI-RUH Transaero Airlines, (2013-2015), G-DRTE Jet2.com (2018-) | |- |[[Fichier:Boeing 737-86J, Luxair - Luxembourg Airlines (XL Airways Germany) JP7542974.jpg|zentréiert|105x105px]] |D-AXLK |Boeing 737-86J(WL) |28.03.2012 |12.11.2012 |D-AXLK XL Airways Germany |geleaset vun: XL Airways Germany |- |[[Fichier:LX-LGH (17191847355).jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGH |Bombardier DHC-8-402Q Dash 8 |04.10.2012 |30.09.2015 |amortiséiert | |- |[[Fichier:Boeing 737-8Q8 Luxair, LUX Luxembourg (Findel), Luxembourg PP1366216086.jpg|zentréiert|105x105px]] |F-HJUL |Boeing 737-8Q8(WL) |02.04.2015 |09.11.2015 |F-HJUL XL Airways France (2015-2016), HL8086 T'way Airlines (2016-) |Am Summer 2013, 2014 an 2015 geleaset vun: XL Airways France |- |[[Fichier:Bombardier CL-600-2C10 CRJ-701ER (cn 10014, S5-AAZ) 2018-08-31 Andre Gerwing Collection ID 005022.jpg|zentréiert|105x105px]] |S5-AAZ |Bombardier CRJ-701ER (CL-600-2C10) |01.01.2018 |20.09.2019 |S5-AAZ Adria Airways |geleaset vun: Adria Airways |- |[[Fichier:Cologne Bonn Airport German Airways Luxair Embraer ERJ-190LR D-ACJJ (DSC03337).jpg|zentréiert|105x105px]] |D-ACJJ |Embraer ERJ-190LR (ERJ-190-100 LR) |12.05.2022 |06.11.2023 |D-ACJJ German Airways |geleaset vun: German Airways |- |[[Fichier:BRA - Braathens Regional Airlines - Embraer ERJ-190 - D-AJHW - Cologne Bonn Airport - in times of COVID-19 pandemic-7261.jpg|zentréiert|105x105px]] |D-AJHW |Embraer ERJ-190LR (ERJ-190-100 LR) |26.03.2023 |07.11.2023 |D-AJHW German Airways |geleaset vun: German Airways |- |[[Fichier:BRA - Braathens Regional Airlines - Embraer ERJ-190 - D-AJHW - Cologne Bonn Airport - in times of COVID-19 pandemic-7261.jpg|zentréiert|105x105px]] |LX-LGQ |[[The Boeing Company|Boeing]] 737-700 [[Boeing 737|B737-7C9 WIN]] |02/2004 |02/2026<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/luxair-maschinn-kennt-net-mei-an-de-regulare-fluchbetrib-zereck-1619633186|Titel=No 22 Joer am Service: Luxair-Maschinn kënnt net méi an de reguläre Fluchbetrib zeréck|Gekuckt=2026-03-09|Datum=2026-02-20|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref> | | |} Do dernieft huet d'Luxair ënner anerem follgend Fligeraarte benotzt:<ref>{{Citation|URL=https://www.airfleets.net/home/captcha.php|Titel=Airfleets aviation|Gekuckt=13.01.2023|Wierk=www.airfleets.net}}</ref> *Boeing 707-344B/C *Boeing 767-300ER *Douglas DC-4 *Fairchild Swearingen Metro * Lockheed L-1649A Starliner <gallery widths=300px heights=200px perrow=3> LX-LGZ L1649 Starliner Luxair PMI 11SEP65 (5938051769).jpg|De Lockheed Starliner (LX-LGZ) 1965 zu Palma de Mallorca Luxair Caravelle Manteufel.jpg|D'Luxair Caravelle (LX-LGE) zu Hannover (Abrëll 1968) Luxair Caravelle Volpati.jpg|an eng aner Caravelle (LX-LGF) zu Paräis (1976) </gallery> ==Biller== <gallery> Fichier:Luxair Boeing 707-344B Haafke.jpg|Luxair Boeing 707-344 Fichier:Luxair Airbus A300 APM.jpg|Luxair Airbus A300 Fichier:Luxair B747SP LX-LGX (9550323884).jpg|Luxair Boeing 747SP-44 Fichier:Boeing 737-4C9, Luxair AN0489771.jpg|Luxair Boeing 737-4C9 </gallery><gallery> Fichier:Boeing 737-2C9(Adv), Luxair - Luxembourg Airlines JP6176573.jpg|Luxair Boeing 737-200 Fichier:Luxair Fokker F-27-200 Friendship Watt.jpg|Fokker 27-200 Friendship Fichier:LX-LGK EMB.120ER Luxair MAN 22SEP98 (6846785543).jpg|Luxair Emb120 ER Fichier:Fokker 50, Luxair AN0143349.jpg|Luxair Fokker 50 </gallery> == Literatur == * [[Serge Braun|Braun, Serge]]. Flughafen | Aéroport | Airport Findel – Passagierfluggesellschaften und ihre Flugzeuge: 1937-2017 | Compagnies aériennes et leurs avions: 1937-2017 | Passenger airlines and their planes: 1937-2017. Luxembourg, 2017. Print. {{De}}{{Fr}}{{En}} ISBN 978-99959-934-3-6 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Commonscat|Luxair current fleet|Aktuell Luxair Fligeren}} {{Commonscat|Luxair former fleet|Fréier Luxair Fligeren}} * [http://www.luxair.lu D'Internetsäit vun der Luxair] * [http://luxair.lu/cms/pg/kontakt.html?page&p=EN,10539,178,,1,, Joresvergläichszuele vun der Luxair] <!--- * [http://viewer.zmags.com/showmag.php?mid=wwrsfd#/page0/ Horaire vun de Luxair-Flich] dee Link ass tilt---> {{Referenzen}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Fluchgesellschaften]] sr776aeaqtj4tou2tm53u0yhliyu8bs Esch-Uelzecht 0 1292 2678380 2676037 2026-05-16T18:27:51Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (9) using [[Project:AWB|AWB]] 2678380 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Esch-sur-Alzette | Numm (Däitsch) = Esch an der Alzette | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Esch-Uelzecht}} | Koordinaten = {{coor dms|49|29|49|N|05|58|50|O}} }} {{Méi Biller | direction = vertical | width = 250 | Bild1 = Esch auf die Alset by Jean Bertels 1597.jpg | Text1 = Vue op Esch ëm 1600, vum [[Dipbech]]dall (Wobrécken) aus | Bild2 = Al Esch 1860 01.jpg | Text2 = Esch-Uelzecht, 1860. Déi al Kierch St. Jean stoung do, wou haut d'Groussgaassschoul ass | Bild3 = Kronprinz Wilhelm - Darche - Esch - 1914-08-26.jpg | Text3 = De Krounprënz Wilhelm von Preußen, 1914, virun der Groussgaassschoul | Bild4 = Esch et ses usines (Esch-sur-Alzette ; Grand-Duché de Luxembourg) - plan-guide dressé d'après les plans géométriques de la ville et des usines - par J. Hansen - btv1b530649449.jpg | Text4= Esch a seng Schmelzen, 1925; Plang vum [[Jules-André-Arthur Hansen|Jules Hansen]]. }} [[Fichier:Esch-sur-Alzette Panorama avec train, Photo by J.M. Bellwald, N° 402.jpg|thumb|upright|Esch ~1900-1910.]] '''Esch-Uelzecht''' ass eng vun den {{Gemengenzuel}} [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemeng]]en an eng vun den 12 [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied|Stied]] am [[Lëtzebuerg (Land)|Groussherzogtum Lëtzebuerg]] a [[Chef-lieu]] vum [[Kanton Esch-Uelzecht|Kanton mam selwechten Numm]]. Et gëtt keng aner Uertschaften an der Gemeng. Mat {{wikidata|property|P1082}} Awunner ({{wikidata|qualifier|P1082|P585}}) ass Esch déi zweetgréisst Stad vum Land. Laang en einfacht Bauerendierfchen, am Dall vun der [[Uelzecht]], huet Esch mat der Entdeckung vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] (ëm [[1870]]), an der domat verbonnener Entwécklung vun de [[Biergbau zu Lëtzebuerg|Minièren]], der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Eisen- a Stolindustrie]], bannent e puer Joerzéngte seng Populatioun verzéngfacht. D'Strukturkris an deem Secteur, déi Mëtt der [[1970]]er-Joren ausgebrach ass, huet et mat sech bruecht, datt no an no all Minièren an e groussen Deel vun de Schmelzen zougemaach hunn. Déi doduerch entstanen Industriebrooche sinn zum Deel am Gaang, nei bebaut ze ginn. Sou ginn a goufen zanter 2005 op [[Belval]] nei administrativ, kulturell an edukativ Gebaier, mä och Wunnengen, Büroen a Geschäfter gebaut. Zanter der Mëtt vun den 2020er-Jore gëtt um [[Rout Lëns|fréiere Site vun Terres-Rouges]] virun allem Wunnraum geschaf, an um Enn vun deem Joerzéngt soll och den Terrain vun der fréierer [[Metze Schmelz]] nei strukturéiert a bebaut ginn. 2022 war Esch, zesumme mam [[Litauen|litauesche]] [[Kaunas]], [[Europäesch Kulturhaaptstad]], bei där och déi 10 Gemenge vum [[Gemengesyndikat]] [[PRO-SUD]] an déi vum [[Pays-Haut Val d'Alzette]], déi Säit der Grenz, matgemaach hunn.<ref>[http://esch2022.lu esch2022.lu].</ref> == Geschicht == === Fréizäit bis 19. Joerhonnert === Schonn zanter der [[Eisenzäit]], virun iwwer 2.500 Joer, gouf um Territoire vun der haiteger Gemeng Esch [[Bounäerz|Boun-]] a [[Wisenäerz]] verschafft; um Flouer 'Op der Gläicht', e Plateau tëscht Esch a [[Rëmeleng]], goufen 2003-2006 bei [[Lëscht vun den Ausgruewungen zu Lëtzebuerg|archeologeschen Ausgruewunge]] Reschter vun Iewen, [[Schlaken]], [[Nol (Technik)|Neel]] a soss paleometallurgesch Zeie fonnt.<ref>Camille Robert: "Le sous-sol nous parle. Les fouilles archéologiques à Esch-sur-Alzette." In: ''100 Joer Esch (1906-2006)''. Luxembourg 2006, S. 121-122 an 124.</ref> Och d'[[Kelten]] hu sou do Eise gemaach. Nom Enn vun der [[Réimescht Räich|Réimerzäit]] an der [[Vëlkerwanderung]] ass d'Wëssen dovu verluer gaangen. Den [[12. Abrëll]] [[1128]] ass Esch fir d'éischt Kéier, ënner dem Numm "Asch", an enger [[Peepstlech Bull|Bull]] vum [[Poopst]] [[Honorius II. (Poopst)|Honorius II.]] ernimmt ginn. De [[Jang de Blannen]] huet hir de [[16. Mee]] [[1328]] den Titel "Fräi Stad" iwwerdroen<ref>[https://eschfrankjost.jimdo.com/1-von-den-anf%C3%A4ngen-bis-zum-ende-des-ancien-r%C3%A9gime/1-6-die-herrschaft-von-berwart-und-die-mauern-von-esch/ Frank Jost: "1.6. Die Herrschaft von Berwart und die Mauern von Esch"]</ref>. Am Laf vun de Joerhonnerte gouf Esch ëmmer nees vu friemen Truppen iwwerfall, an dacks staark zerstéiert. [[1677]], op Uerder vum [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]], hunn d'Stadmauere misse geschleeft ginn. Am [[Juli]] [[1830]] huet Esch dunn och nach säin Titel ''Stad'' verluer. Mä net laang duerno, den [[12. Oktober]] [[1841]], gouf se duerch eng kinneklech-groussherzoglech Veruerdnung zum [[Chef-lieu]] vum neie [[Kanton Esch-Uelzecht|Kanton Esch]] ernannt. An der zweeter Hallschent vum [[19. Joerhonnert]] ass et mat der industrieller Entwécklung ëmmer méi schëtzeg virugaangen. Fir d'éischt am [[Tagebau]], duerno och a [[Galerie (Biergbau)|Galerien]], gouf d'[[Minett (Äerz)|Minett]] ofgebaut, an an de [[Schmelz]]en, déi wéi Champignonen aus dem Buedem geschoss koumen, verschafft. Mat den neien Aarbechtsplazen ass och d'Populatioun vun Esch rasant an d'Luucht gaangen. D'Aarbechter koumen am Ufank aus anere Géigende vum Land, virun allem dem [[Éislek]], mä scho fréi hu missen Aarbechtskräfte vu soss hier erbäigeruff ginn, aus den Nopeschlänner, mä och aus [[Polen]] an [[Italien]]. Esch huet sech dunn och iwwer säin historesche Stadkär (den haitege Quartier [[Al Esch]]) eraus ausgebreet: ronderëm d'Schmelzen ([[Metze Schmelz]], [[Brasseurs Schmelz]]) sinn nei Stroossen a Wunnengen entstanen (Quartiere Grenz an Neiduerf 1872, Hiel 1894-1904). Den [[31. August]] [[1876]] gouf, duerch Gesetz vum [[6. Juli]] 1876, d'Uertschaft [[Schëffleng]] vun der Gemeng Esch-Uelzecht ofgetrennt fir déi eegestänneg [[Gemeng Schëffleng]] ze schafen.<ref>* [http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1876/0492207/0492207.pdf#page=1 ''Loi du 6 juillet 1876, concernant la création d'une nouvelle commune sous le nom de Schifflange.'']</ref> ===Uganks 20. Joerhonnert === Den [[29. Mee]] [[1906]], huet de Grand-Duc [[Wëllem IV. vu Lëtzebuerg|Guillaume]] fir d'zweet Kéier Esch-Uelzecht zur Stad ernannt.<ref>{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1906/0034/a034.pdf#page=2 |Titel=Gesetz vum 29. Mee 1906 |Gekuckt=14.06.2012 |Archiv-Datum=22.07.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120722060337/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1906/0034/a034.pdf#page=2 }}</ref>. Esch hat do 13.000 Awunner. Tëscht 1909 an 1913 gouf eng nei Schmelz am Westen opgeriicht: d'[[Adolf-Emil-Schmelz]] op Belval. Dofir hu missen 91 Hektar Bësch (Clair-Chêne) ëmgehae ginn. Nei Aarbechterwunnenge gi ronderëm gebaut: am Quartier Uecht an d'Cité Welter. Vun 1910 u gouf de Quartier Brill urbaniséiert. Vill Immigranten aus Italien hunn do hiert Doheem fonnt. D'Uelzecht gouf iwwerdeckelt, an d'[[Uelzechtstrooss]] mat hiren Niewestroosse gouf zum neie Mëttelpunkt vun der Stad. Am [[Éischte Weltkrich]] war zu Esch e knappse Mount d'Generalquartéier vum däitsche Krounprënz [[Wilhelm von Preußen]]<ref>[https://persist.lu/ark:70795/21gh3gzdj/pages/6/articles/DIVL562 "Ein Alt-Escher erzählt... Aus dem Krieg 1914-18. Der deutsche Kronprinz in Esch."] In: Luxemburger Wort, 115. Jg., n° 235/236 (25.08.1962), p. 6 (Digitised by the National Library of Luxembourg).</ref>, a gouf souzesoen an e [[Lazarett|Krichslazarett]] transforméiert. D'Schmelzen hunn déi Zäit net oder net vill produzéiert. Vill auslännesch Aarbechter sinn nees an hir Heemecht geplënnert. Um Enn vum Éischte Krich ware 5.000 amerikanesch Zaldoten zu Esch stationéiert, ë. a. an der [[Brillschoul (ESch-Uelzecht)|Brillschoul]], déi dofir requisitionéiert war. === Tëschekrichszäit === [[1920]] koum duerch dat nei agefouert [[allgemengt Walrecht]] fir d'éischt eng sozialistesch Majoritéit an d'Gemeng, mam [[Victor Wilhelm]] als Buergermeeschter. Weidere Wunnraum gouf geschaaft duerch d'Gemeng, mä och d'[[Arbed]] an d'[[Société Métallurgique des Terres Rouges]], deenen d'Schmelze gehéiert hunn: laanscht d'[[Éilereng]]er Strooss, am Quartier Uecht an am Quartier Brouch. D'Gemeng huet sech vum [[Josef Stübben]] e Plang ausschaffe gelooss, wéi d'Stad no Norden hi wuesse kéint, fir bis zu 60.000 Awunner Plaz ze bidden. Tëscht [[1926]], dem Enn vun der däitscher Wirtschaftskris, an [[1929]], der [[Weltwirtschaftskris]], huet Esch nach eng Kéier ee Bauboom erlieft: am Quartier Dellhéicht gouf e [[Escher Spidol|Spidol]] gebaut, d'Spidol- an d'Emil-Mayrisch-Strooss sinn ugeluecht ginn. [[1930]] huet Esch 29.745 Awunner gezielt. 1937 gouf dat neit [[Stadhaus Esch-Uelzecht|Escher Stadhaus]] ageweit. === Däitsch Occupatioun 1940-1944 === Direkt nom däitschen Iwwerfall, den 10. Mee 1940, gouf Esch, wéi aner Uertschafte laanscht d'franséisch Grenz, komplett evakuéiert, well gefaart gouf, d'däitsch Arméi géif op der [[Maginot-Linn]] hänke bleiwen, an doduerch Esch an e Schluechtfeld verwandelt ginn. Déi meescht Leit koumen an Zentral- oder Südfrankräich ënner. Wéinst der séierer franséischer Defaite koume se no e puer Wochen nees zeréck. Bis op e puer Haiser, déi duerch eng Granat zerstéiert gi waren, gouf et keng gréisser Schied. Wéi iwwerall zu Lëtzebuerg goufen och zu Esch d'Verwaltungsstrukture vum [[Nationalsozialismus|Nazi]]-Okkupant agefouert. D'Escher [[Synagog Esch-Uelzecht|Synagog]] gouf, (wéi och déi an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]) zerstéiert. Vum September 1942 u goufen Honnerte vun Zwangsaarbechter, sougenannt ''[[Ostarbeiter]]'', déi virun allem aus dem vum [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Hitlerdäitschland]] besaten Deel vun der [[Sowjetunioun]] koumen, an de Schmelzen an an de Galerien agesat. Esch gouf den [[10. September]] [[1944]] vun den Amerikaneschen Truppe befreit. === Nokrichszäit 1945-1975 === Nom Krich huet Esch sech weider ausgebreet, an den 1950er-Jore si besonnesch zu Lalleng, am Brouch an zu Raemerech nei Quartieren entstanen. An den 1960er/70er-Jore war et besonnesch Wobrécken, dat bebaut gouf. === Stolkris 1975-1985 === Esch gouf, wéi aner Stied am Minett och, besonnesch haart vun der [[Stolkris]] getraff, virun allem sinn d'Recetten däitlech zeréckgaangen. Doduerch konnt d'Renovéierung vum ale Stadkär, deen zimmlech delabréiert war, eréischt an der Mëtt vun den [[1980|1980er]] Joren an Ugrëff geholl ginn. Vun den 1960er-Joren un ass d'Populatioun vun Esch no an no zeréckgaangen: Vu bal 30.000 am Joer 1960 op 25.000 am Joer [[1985]]. Vill jonk Stéit sinn an d'Schlofstied ronderëm d'Stad geplënnert. Eréischt vun den [[1990|1990er]] Joren un ass dësen Trend gestoppt a souguer ëmgekéiert ginn; 2010 huet d'Awunnerzuel vun Esch 30.000 Awunner iwwerschratt<ref>[http://news.rtl.lu/news/national/69651.html "D'Populatioun zu Esch läit elo offiziell bei 30.000 Awunner"] rtl.lu 03.06.2010, 07:59 - Fir d'lescht aktualiséiert: 03.06.2010, 10:03.</ref>. [[Fichier:Belval, Luxembourg, seen from the West 2013-08.JPG|thumb|Belval vu Weste gesinn (Summer 2013).]] === Nei Quartieren op de Frichen === Zanter dem Ufank vun den 2000er-Jore gëtt op der Industriebrooch vu [[Belval]] en neie Quartier opgeriicht, no engem Masterplang, dee vun Agora a vum [[Fonds Belval]] koordinéiert gëtt, a wou vun ëffentlecher Säit ë.&nbsp;a. d'[[Uni Lëtzebuerg]], Fuerschungsariichtungen, e [[Gebai fir ëffentlech Verwaltungen (Belval)|Gebai fir ëffentlech Verwaltungen]] an en [[Lycée Bel-Val|neie Lycée]], vu privater Säit e Kino a Büros-, Wunn- a Geschäftsgebaier am Gaang sinn, gebaut ze ginn, oder scho fäerdeg sinn. {{Méi Info 1|Belval}} Och op den Terraine vun de fréiere Schmelze vun Esch-Schëffleng ("[[Quartier Metzeschmelz]]")<ref>[https://www.wort.lu/de/lokales/buergerbeteiligung-fuer-brache-arbed-schifflingen-in-startloechern-5c815bbdda2cc1784e33f45a "Bürgerbeteiligung für Brache Arbed/Schifflingen in Startlöchern."] wort.lu, 07.03.2019.</ref> an Terres-Rouges ("[[Rout Lëns]]")<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/1316939.html " 'Rout Lëns' mat Liewe fëllen."] rtl.lu, 07.03.2019 20:00.</ref> soll vun der zweeter Hallschecht vun den 2020er-Joren u virun allem Wunnraum fir eng 10.000 Leit geschafe ginn. ==Geographie == De Floss [[Uelzecht]], deen zu Esch vum franséischen [[Däitsch-Oth]] hier iwwer d'Grenz kënnt, leeft an nordëstlecher Richtung queesch duerch d'Gemeng (zur Halschecht an engem iwwerdeckelte Kanal), an deelt dës an zwee: de südlechen Deel besteet haaptsächlech aus Bëscher op den Hiwwelen an Häng vum [[Dogger (Geologie)|Dogger]]-Plateau, an dat zwéin Däller, d'Hiel, resp. den Ellergronn, a méi nërdlech d'Neiduerf, resp. de Buergronn, erageschnidde sinn, a wou bis an d'1970er-Joren iwwer an ënner dem Buedem Minett ofgebaut gouf. Den nërdlechen Deel ass, vun enger liichter Knupp ofgesinn (Al Esch, Uecht, Dellhéicht) éischter flaach a breet sech zum Dall vun der [[Dipbech]], enger Niewebaach vun der Uelzecht, hin aus. Dësen Deel ass mëttlerweil bal ganz bebaut. Fir nei Gebaier an Infrastrukture kënnen ze bauen, ginn d'Frichë vun den dräi Schmelzen, déi um Bord vun der Gemeng bis eriwwer an den Territoire vun den Nopeschgemenge goungen, no an no och urbaniséiert. ===Nopeschgemengen=== {{Nopeschgemengen | ville = Esch-Uelzecht | nord-ouest = | nord = [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] | nord-est = | est = [[Gemeng Schëffleng|Schëffleng]] | sud-est = [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]] | sud = (F) [[Däitsch-Oth]]<br>(Audun le Tiche) | sud-ouest = (F) [[Réisseng]]<br>(Russange) | ouest = [[Gemeng Suessem|Suessem]] }} ==Symboler== === Wopen === {|class = wikitable |align="center"|[[Fichier:Coat of arms esch alzette luxbrg.png|100px]] | Beschreiwung am Originaltext:<br> ''D'argent à une tour de gueules ouverte et deux fois ajourée, à cinq crénaux, accostée de l'écusson des armes de l'ancien Duché de Luxembourg (burelé d'argent et d'azur de dix pièces, au lion de gueules, rampant, la queue fourchue, armé, lampassé et couronné d'or). Le pied de la tour est figuré par un terrain ondulé d'argent et d'azur.''<br>{{small|[[Gemeng (Lëtzebuerg)#De Gemengerot|D.C.]] [[11. Mee]] [[1871]] - Mémorial 1871, Säit 73}}<br>D'Gemeng féiert de Wopen net geneesou wéi en am Text vum Gesetz fesgehalen ass. D'heraldesch Beschreiwung wier demno: ''Le pied ondé de cinq pièces d'azur et d'argent''. |} ===Logo=== 2022 huet d'Escher Gemeng en neie Logo agefouert, an deem d'Haaptelementer vum Wopen – Tuerm a Waasser – op hir primär geometresch Forme vereinfacht sinn. Och d'Faarwe goufen op Schwaarz a Wäiss reduzéiert.<ref>[https://administration.esch.lu/2022/10/28/la-ville-desch-presente-sa-nouvelle-identite-visuelle/ La Ville d’Esch présente sa nouvelle identité visuelle.] Communiqué op esch.lu, 28.10.2022.</ref> ===Entwécklung vun der Awunnerzuel=== <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.8) id:darkgrey value:gray(0.6) id:bar value:rgb(0.9,0.35,0.25) ImageSize = width:520 height:300 PlotArea = left:50 bottom:20 top:20 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:38000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0 BackgroundColors = canvas:white BarData= bar:1821 text:1821 bar:1871 text:1871 bar:1910 text:1910 bar:1922 text:1922 bar:1935 text:1935 bar:1947 text:1947 bar:1960 text:1960 bar:1970 text:1970 bar:1981 text:1981 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2011 text:2011 bar:2021 text:2021 PlotData= color:bar width:20 align:left bar:1821 from:0 till:810 bar:1871 from:0 till:3946 bar:1910 from:0 till:16461 bar:1922 from:0 till:20437 bar:1935 from:0 till:27517 bar:1947 from:0 till:26851 bar:1960 from:0 till:27954 bar:1970 from:0 till:27574 bar:1981 from:0 till:25144 bar:1991 from:0 till:24018 bar:2001 from:0 till:27146 bar:2011 from:0 till:30630 bar:2021 from:0 till:36228 PlotData= bar:1821 at: 810 fontsize:S text:810 shift:(-8,5) bar:1871 at: 3946 fontsize:S text:3.946 shift:(-14,5) bar:1910 at: 16461 fontsize:S text:16.461 shift:(-17,5) bar:1922 at: 20437 fontsize:S text:20.437 shift:(-17,5) bar:1935 at: 27517 fontsize:S text:27.517 shift:(-17,5) bar:1947 at: 26851 fontsize:S text:26.851 shift:(-17,5) bar:1960 at: 27954 fontsize:S text:27.954 shift:(-17,5) bar:1970 at: 27574 fontsize:S text:27.574 shift:(-17,5) bar:1981 at: 25144 fontsize:S text:25.144 shift:(-17,5) bar:1991 at: 24018 fontsize:S text:24.018 shift:(-17,5) bar:2001 at: 27146 fontsize:S text:27.146 shift:(-17,5) bar:2011 at: 30630 fontsize:S text:30.630 shift:(-17,5) bar:2021 at: 36228 fontsize:S text:36.228 shift:(-17,5) </timeline> {{Statec Awunner}} === Zesummesetzung vun den Awunner no Nationalitéit === {| class="wikitable" |+ Bevëlkerung 2022 |- | Lëtzebuerger || 15.667 |- | Portugisen || 10.316 |- | Fransousen || 1.910 |- | Italieener || 1.409 |- | Montenegriner || 523 |- | Belsch || 404 |- | Däitscher || 325 |- | Aner Europäer || 950 |- | Capverdianer || 341 |- | Chineesen|| 339 |- | Aner Net-Europäer || 2.757 |- | Keng Donnéeën || 21 |- | '''Total''' || '''36.157''' |} {{small|Quell: ''[[Den Escher]]'' Nr.57, S.26.}} == Politik == De [[Gemengerot]] vun Esch-Uelzecht gëtt nom [[Proporzsystem]] gewielt. E setzt sech aus 19 [[Conseiller (Lëtzebuerg)|Conseilleren]] zesummen. An den 1990er-Jore souz eng [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]]-[[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]]-Koalitioun am [[Schäfferot]]. Bei de [[Gemengewalen (Lëtzebuerg)|Gemengerotswale]] vum 10. Oktober 1999 koum et zu enger Pattsituatioun: béid Parteie krute 6 Sëtz, an de Spëtzekandidat vun der CSV, den [[Ady Jung]], huet den Usproch erhuewen, fir Buergermeeschter ze ginn. Wéi den CSV-Gemengerotsmember Jos Mischo kuerz drop aus der Partei ausgescheet ass, deemno d'LSAP nees 1 Sëtz méi hat, huet dës weider mat der CSV, déi op hirem Buergermeeschterposte bestanen huet, ouni Succès probéiert, eng Koalitioun op d'Been ze stellen. Och Verhandlungen tëscht LSAP an [[Demokratesch Partei|DP]] hate kee Succès. Sou koum et den 30. Abrëll 2000 zu Neiwalen, bei deenen d'LSAP 7 Sëtz krut, a sou eng Koalitioun mat [[Déi Gréng]] an [[Déi Lénk]] opgestallt huet.<ref>Jacques Ganser: [https://www.wort.lu/de/lokales/wahlgeschichte-n-wenn-das-der-josy-wuesste-59dc921656202b51b13c4ef9 "Wenn das der Josy wüsste."] wort.lu, 11. Oktober 2017 um 07:00.</ref> 2005 koum et zu enger Koalitioun vun LSAP-déi Gréng, déi och 2011 virugefouert gouf. Bei de Gemengewale vun 2017 huet d'LSAP 3 Sëtz verluer, iwwerdeems d'CSV der 2 gewonnen huet. Als Resultat hu sech d'CSV, d'DP an déi Gréng op eng Koalitioun gëeenegt, déi eng Majoritéit am Schäfferot huet. Buergermeeschter gouf de [[Georges Mischo]]<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/1089626.html "CSV, Gréng an DP hu Koalitiounsaccord ënnerschriwwen."] rtl.lu, 24.10.2017, 22:15:36.</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2079699.html|Titel=Escher Koalitiounsaccord ofgeschloss: Changementer bei Ressorte Mobilitéit, Enseignement a Logement|Gekuckt=14.07.2023|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>. Déi Konstellatioun ass och no de Wale vun 2023 bestoe bliwwen. Nodeems de Georges Mischo Minister gouf, gouf de [[Christian Weis]] neie Buergermeeschter. === Zesummesetzung === {| class="wikitable" |- ! Joer !! [[ADR]] !! [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] !! [[Demokratesch Partei|DP]] !! [[déi gréng|gréng]] !![[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|KPL]] !! [[déi Lénk|Lénk]] !! [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] !! [[Piratepartei Lëtzebuerg|PPLU]] !! BL !Liberal !SdP |- |1945 | - |4 |1 | - |6 | - |5 | - | - |1 | - |- |1949 | - |5 |1 | - |5 | - |6 | - | - | - | - |- |1951 | - |5 |1 | |4 | |7 | - | - | - | - |- |1957 | - |5 |2 | - |4 | - |6 | - | - | - | - |- |1963 | - |5 |2 | - |4 | - |8 | - | - | - | - |- |1969 | - |4 |3 | - |5 | - |7 | - | - | - | - |- |1970 | - |4 |2 | - |6 | - |4 | - | - | - |3 |- |1975 | - |5 |2 | - |5 | - |6 | - | - | - |1 |- | 1981 || - || 6 || 2 || - || '''3'''|| - || '''8'''|| - || - | - | - |- | 1987 || - || 7 || 1 || 1 ||'''2''' || - || '''8''' || - || - | - | - |- | 1993 || 1|| '''7'''|| 2|| 2|| 0|| -|| '''7'''|| - || - | - | - |- | 1999 || || || || || || || || - || - | - | - |- | 2000* || 1 || 5 || 2 || '''2''' || 0 || '''2''' || '''7''' || - || - | - | - |- | 2005 || 1 || 5 || 1 || '''2''' || 0 || 1 || '''9''' || - || - | - | - |- | 2011 || 0 || 4 || 1 || '''2''' || 1|| 2 || '''9''' || - || 0 | - | - |- | 2017 || 0 || '''6''' || '''2''' || '''3''' || 0 || 2 || 6 || 0 || - | - | - |- | 2023 || 1 || '''6'''|| '''2'''|| '''2''' / '''3''' {{small|**}}|| 0 || 1 || 6 || 1 / 0 {{small|**}} || - | - | - |} {{small|* No Neiwalen. BL: Biergerlëscht.<br>** Am Okt. 2024 ass d'Conseillère vun der Piratepartei bei déi Gréng iwwergetrueden.<br> '''Quell''': [[Ministère des Affaires intérieures|Inneministère]] / RTL.lu / elections.lu; Luxemburger Wort vum 18. Oktober 1975 (fir d'Resultater vun 1945-1975)}}, ===Buergermeeschteren=== Den aktuelle Buergermeeschter ass de {{Buergermeeschter Esch-Uelzecht}}. Déi Persounen, déi virdrun dee Posten haten, sinn an dëser Lëscht opgezielt: {{Méi Info 1|Lëscht vun de Buergermeeschtere vun Esch-Uelzecht}} == Quartiere vun Esch-Uelzecht == <!--Dës Iwwerschrëft wgl.. net änneren. Se gëtt als Link an aneren Artikele gebraucht--> Esch-Uelzecht besteet zur Zäit aus 18 Quartieren<ref>[http://www.topographie.esch.lu/ ''Plan interactif Esch'']</ref> an zwéin Industrieterrainen, vun deenen deen zu Belval (Arcelor-Mittal) nach a Betrib ass, wärend dee vum fréieren Arcelor-Mittal Wierk Esch-Schëffleng zanter 2012 net méi a Betrib ass an 2016 un de Staat verkaaft gouf. {| |valign="top"| * [[Al Esch]] * [[Belval]] * Brill * Brouch * Dellhéicht | valign="top"| * Fettmeth * [[Grenz (Esch-Uelzecht)|Grenz]] * [[Lalleng]] * Lankhelz | * Neiduerf (''Neidierfchen'') * Park * Rämerech * Schlassgoart * Sommet | valign="top"| * Universitéit * Uecht * Wobrécken * Zäpert |} {{clearboth}} <DIV ALIGN="CENTER"> {{Panorama| légende=Panorama vun Esch (Quartieren Dellhéicht an Al Esch)| image=Panorama of Esch-sur-Alzette, Luxembourg.jpg| largeur=2500px }} </DIV> == Transport == Esch-Uelzecht läit um südlechen Enn vun der [[Autobunn A4 (Lëtzebuerg)|Autobunn A4]], déi et mat der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], an no Süden an der Verlängerung mat der [[Liaison Micheville|B40]], mat Däitsch-Oth verbënnt. Nërdlech vun Esch verleeft d'[[Autobunn A13 (Lëtzebuerg)|Autobunn A13]], déi vu [[Péiteng]] bis op [[Schengen]] féiert an do un déi däitsch [[Autobunn A8 (Däitschland)|A8]] ugebonnen ass. Och d'[[Nationalstrooss 4|Nationalstroossen N4]] an [[Nationalstrooss 31|N31]] ginn duerch Esch. Esch läit op den [[Eisebunnsstreck Beetebuerg-Esch-Uelzecht|CFL-Linne 6a]] a [[Eisebunnsstreck Esch-Uelzecht-Péiteng|6f]]. Vun Esch aus féiert d'Ofzweigung [[Eisebunnsstreck Esch-Uelzecht-Däitsch-Oth|6f]] op [[Däitsch-Oth]]. Et gëtt zwou Garen um Territoire vun der Gemeng: d'[[Gare Esch-Uelzecht]] an d'[[Gare Belval-Université]]. Marchandisegaren am Neidierfchen an an der Hiel sinn net méi am Betrib. De Bus-Syndikat [[TICE]] huet säi Sëtz zu Esch, d'Linnen [[TICE-Linn 1|1]], [[TICE-Linn 2|2]], [[TICE-Linn 3|3]], [[TICE-Linn 4|4]], [[TICE-Linn 5|5]], [[TICE-Linn 6|6]], [[TICE-Linn 7|7]], [[TICE-Linn 13|13]], [[TICE-Linn 14|14]] a [[TICE-Linn 15|15]] verbannen Esch a seng Quartiere mat den aneren Uertschafte vum [[Kanton Esch-Uelzecht|Kanton]]. Ausserdeem läit Esch op de Strecke vun den [[RGTR]]-Linne [[RGTR-Linn 551|551]], [[RGTR-Linn 602|602]], [[RGTR-Linn 603|603]], [[RGTR-Linn 604|604]], [[RGTR-Linn 641|641]], [[RGTR-Linn 642|642]], [[RGTR-Linn 643|643]], [[RGTR-Linn 650|650]] a [[RGTR-Linn 651|651]]. D'[[Nationale Vëlosreseau|National Vëlospisten]] [[Vëlospist PC6|Nr. 6 ("Dräikantonspist")]] an [[Vëlospist PC8|Nr. 8 ("Pist vum Roude Buedem")]] féieren duerch Esch. Déi leschtgenannt verbënnt d'Quartieren Uecht an Universitéit mam sougenannte [[Vëlodukt Esch - Belval|Vëlodukt]], eng 1,3 km laang Bréck iwwer den Industrieterrain vun ArcelorMittal Esch-Belval. == Kulturariichtungen == [[Fichier:Rockhal-vu-vier---w.jpg|thumb|D'Rockhal op Esch-Belval]] {{div col}} * [[Ariston]] * [[Bridderhaus]] * [[Escher Bibliothéik]] * [[Escher Conservatoire]] * [[Escher Theater]] * ([[Kinosch]]) * [[Konschthal Esch]] * [[Kulturzentrum Kulturfabrik]] * [[Mousset-Haus Esch-Uelzecht|Mousset-Haus]] * [[Nationale Resistenzmusée]] * [[Rockhal]] * [[Kinepolis Belval]] {{div col end}} == Schoulgebaier zu Esch == {| |valign="top"| * '''Primärschoulen''' * Ale Lycée * Brill * Brouch * Dellhéicht * Groussgaass * Lalleng | * '''Secondaire''' * [[Lycée de garçons d'Esch-sur-Alzette]] * [[Lycée Hubert-Clément]] * [[Lycée Guillaume-Kroll]] * [[Lycée technique de Lallange]] * [[Lycée technique école privée Marie-Consolatrice]] * [[Lycée technique pour professions de santé]] |} [[Fichier:Esch1jousefkierch1.jpg|thumb|200px|D'Jousefskierch]] == Reliéis Gebaier == {| | * [[Grenzerkierch Esch-Uelzecht]] * [[Jousefskierch Esch-Uelzecht]] * [[Kapell Esch-Raemerech]] * [[Kierch Esch-Lalleng]] | * [[Moschee Esch-Uelzecht]] * [[Paterkierch Esch-Uelzecht]] * [[Protestantesch Kierch Esch-Uelzecht]] * [[Synagog Esch-Uelzecht]] |} == Bekannt Escher == {{Div col|cols=2}} * [[François Besch]] (* 1963), Fotograf, Journalist a Kënschtler * [[Jeannot Bewing]] (1931-2005), Sculpteur * [[François Biltgen]] (* 1958), Politiker, Minister * [[Raoul Biltgen]] (* 1974), Schauspiller * [[Taina Bofferding]] (* 1982), Politikerin ([[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]]) * [[Paul Breisch]] (* 1974), Museker an Organist * [[Guillaume Capus]] (1857-1931), Entdeckungsreesenden a Fuerscher * [[Simone Decker]] (* 1968), Kënschtlerin * [[René Deltgen]] (1909–1979), Schauspiller * [[Bim Diederich]] (1922-2012), Vëlossportler * [[Romain Fehlen]] (* 1956) Radios-Speaker a Journalist * [[Camillo Felgen]] (1920–2005), Sänger, Radios-Speaker, Televisiouns-Animateur, Schlager-Textschreiwer a Schauspiller * [[David Fiegen]] (* 1984), Liichtathleet * [[Tom Flammang]] (* 1978), Vëlossportler * [[Fernand Franck]] (* 1934), Äerzbëschof * [[Luc Frieden]] (* 1963), Politiker a Manager * [[Suzie Godart]] (* 1962), Vëlossportlerin * [[Émile Hamilius]] (1897-1971), Politiker a Foussballspiller * [[Guy Helminger]] (* 1963), Schrëftsteller * [[Paul Helminger]] (1940-2021), Politiker a Manager * [[Jhemp Hoscheit]] (* 1951), Schrëftsteller * [[Jean Kinsch]] (1886-1983), Deputéierten * [[Joseph Kinsch]], (* 1933), ArcelorMittal-Manager * [[Léon Kinsch (1870-1954)|Léon Kinsch]], (1870-1954), Escher Buergermeeschter * [[Nicolas Kinsch]] (1904-1973), Bëschof vu Kisangani * [[William J. Kroll|William Justin Kroll]] (1889–1973), Fuerscher, Metallurg an Erfinder * [[Wil Lofy]] (1937-2021), Sculpteur a Moler * [[Michel Majerus]] (1967–2002), Kënschtler * [[Robert Mancini (Sculpteur)|Robert Mancini]] (1950-2011), Sculpteur * [[Claude Michely]] (* 1959), Vëlossportler * [[Mandy Minella]] (* 1985), Tennisspillerin * [[Victor Neuens]] (1898-1975), Auteur, Editeur, Lokalpolitiker * [[Désirée Nosbusch]] (* 1965), Schauspillerin, Televisiounspresentatrice, Filmregisseurin a -produzentin * [[Jean Origer]] (1877-1942), Geeschtlechen, Deputéierten an Direkter vum ''Luxemburger Wort'' * [[Louis Pilot]] (1940-2016), Foussballspiller a Foussballtrainer * [[Marco Pütz]] (* 1958), Saxophonist a Komponist * [[Viviane Reding]] (* 1951), Journalistin a Politikerin * [[Gast Rollinger]] (1946-2024), Filmregisseur, Lyriker * [[Marco Serafini]] (* 1956), Regisseur * [[Victor Thorn]] (1844–1930), Politiker {{Div col end}} == Partnerschafte mat auslännesche Stied == [[Fichier:Esch-Strooss.jpg|250px|thumb|Esch-Strooss zu Léck]] {| | [[Bethnal Green]]|| {{GBR}} || [[Coimbra]] || {{POR}} |- | [[Köln]] || {{DEU}} || [[Léck]] || {{BEL}} |- | [[Lille]] || {{FRA}} || [[Mödling]] || {{AUT}} |- | [[Offenbach am Main]] || {{DEU}} || [[Puteaux]] || {{FRA}} |- | [[Rotterdam]] || {{NLD}} || [[Saint-Gilles / Sint-Gillis|Saint-Gilles]] || {{BEL}} |- | [[Turin]] || {{ITA}} || [[Velletri]] || {{ITA}} |- | [[Zemun]] || {{SRB}} || [[João Monlevade]] || {{BRA}} |} == Interkommunal Syndikater == * [[SIGI]] - [[SYVICOL]] - [[TICE]] - [[ZARE]] == Kuriéises == [[Fichier:Mémorial Fluchhafen Esch.jpg|thumb|Erënnerungsplack un den Escher Fluchhafen an der Rue de l'Aérodrome]] === Fluchhafen === Deen éischte Fluchhafen am Land war am Quartier Esch-"Lankelz" bei der haiteger ''rue de l'Aérodrome''. Déi Zäit gouf et ë.&nbsp;a. eng Direktverbindung Esch-[[London]]. {{Méi Info 1|Fluchhafen Esch-Uelzecht}} [[Fichier:Jeunesse Esch vs. CS Fola Esch (2023).jpg|thumb|Derby Jenuesse-Fola (Abr. 2023).]] === Esch-Uelzecht am Sport === *Zwou Foussballekippen aus der [[Foussball Nationaldivisioun]] si vun Esch: Den [[CS Fola Esch]], eelste Foussballveräin am Land, an d'[[Jeunesse Esch]]. *[[1962]] an [[1968]] gouf zu Esch d'[[Weltmeeschterschaft am Cyclo-Cross]] gefuer. * De [[27. Juni]] 1968 koum déi éischt Etapp vum [[Tour de France 1968|Tour de France]] zu Esch un. * De 14. Mee 2002 war d'Arrivée vun der drëtter Etapp vum [[Giro d'Italia 2002|Giro d'Italia]] zu Esch, an deen Dag dono den Depart vun der véierter Etapp. *Den [[3. Juli]] [[2006]] ass déi [[Tour de France 2006/2. Etapp|zweet Etapp vum Tour de France]] do ukomm an deen [[4. Juli|Dag drop]] [[Tour de France 2006/3. Etapp|déi drëtt]] do lassgefuer. == Literatur == * ''Esch-sur-Alzette: Guide historique et architectural.'' [Textes: [[Georges Büchler]], [[Jean Goedert (Architekt)|Jean Goedert]], [[Antoinette Lorang]], [[Antoinette Reuter]], [[Denis Scuto]]: Photos: Christophe Weber]. Esch-sur-Alzette, Mersch: C2DH, Capybarabooks, 2020. ISBN 978-99959-43-27-1. * [[Willy Allamano]] a [[Gilbert Bernardini]]: ''Esch-sur-Alzette et ses rues - Esch an der Alzette und seine Straßen'', 2013, 256 S., ISBN 978-2-87964-136-2 * Ville d'Esch-sur-Alzette (éd.): ''100 Joer Esch - 1906-2006'', 2005, Éd. G. Binsfeld, 480 S., ISBN 2-87954-149-2 * [[Ed Maroldt]]: ''Mythos Esch - Fragmente 1950 - 1962'', 2004, Éditions Le Phare, 144 S., ISBN 2-87964-078-4 * Ville d'Esch-sur-Alzette (éd.): ''Esch-sur-Alzette, du village à la ville industrielle. Art et révolution industrielle au pays de la Terre Rouge.'' 13 octobre - 5 novembre 1989, Hôtel de Ville d'Esch-sur-Alzette. Catalogue de l'exposition organisée par la Ville d'Esch-sur-Alzette à l'occasion du 150e anniversaire de l'Indépendance du Grand-Duché de Luxembourg. * [[Joseph Flies]]: ''Das Andere Esch - An der Alzette - Ein Gang durch seine Geschichte''. Luxembourg 1979. * [[Norbert Ketter]]: ''esch 1970''. éditions claude diderich, 1970. (E Schwaarz-wäiss-Fotoband). == Kuckt och == {| |valign="top"| * [[Berwart-Schlass]] * [[Stadhaus Esch-Uelzecht]] * [[Passerell Gaalgebierg Esch-Uelzecht]] * [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Esch-Uelzecht]] * [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] * [[Henri Rabinger]] | {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Esch-sur-Alzette|Esch-Uelzecht}} {{Navigatioun Gemengen am Kanton Esch-Uelzecht}} * [http://www.esch.lu Offiziell Säit vun der Escher Gemeng] * [http://www.topographie.esch.lu/ Geographesch Kaarte vun Esch] * [http://www.syvicol.lu/annuaires-des-communes-et-des-syndicats/annuaire-des-communes/fiche/esch-sur-alzette/esch-sur-alzette D'Gemeng Esch-Uelzecht op der Websäit vum Syvicol] * C2DH: [https://www.c2dh.uni.lu/de/thinkering/decouvrir-guide-historique-et-architectural-esch-sur-alzette Guide historique et architectural d'Esch-sur-Alzette] 50 Videoen zu der Architektur a Geschicht vun Escher Gebaier (2020). <!-- futtisse Link: * [http://www.eschalzette.com Räichhalteg Privatsammlung vun Archivbiller an aktuelle Fotoen] --> {{Referenzen}} [[Kategorie:Esch-Uelzecht|*]] [[Kategorie:Stied zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemengen zu Lëtzebuerg|Esch-Uelzecht]] [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg|Esch-Uelzecht]] [[Kategorie:Universitéitsstied zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Etappestied vum Tour de France]] pxxmfost06gk91o5029vtdiodsc0u4a 17. Februar 0 1593 2678310 2669502 2026-05-16T17:47:02Z Puscas 735 /* Gebuer */ Futisse Fichier eraus 2678310 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} De '''17. [[Februar]]''' ass den 48. Dag vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1800]]: Gesetz iwwer d'administrativ Andeelung vu [[Frankräich]] a Kreatioun vun de [[Préfet]]en. * [[1923]]: Dem [[Tutanchamun]] säi Graf gëtt am egypteschen [[Dall vun de Kinneken]] opgemaach. * [[1986]]: Zu [[Den Haag]] gëtt d'[[Acte unique|Europäesch Eenheetlech Akt]] ënnerschriwwen. * [[1994]]: D'[[Belsch]] Verfassung gëtt geännert, d'Belsch gëtt e federale Staat. * [[2008]]: Déi fréier [[Serbien|serbesch]] Provënz [[Kosovo]] gëtt onofhängeg. ==Sport== * [[1929]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Bordeaux]] géint Frankräich 3:5. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Robert Theissen]] (2) a [[Mathias Becker]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=59 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg de 17. Februar 1929 op der Websäit vum European Football]</ref> * [[1965]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Oochen]] 0:6 géint d'Bundesrepublik Däitschland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=201 D'Detailer vum Foussballlännermatch Däitschland-Lëtzebuerg vum 17. Februar 1965 op der Websäit vum European Football]</ref> * [[1993]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Athen]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1994]], 0:2 géint Griicheland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=9754 D'Detailer vum Foussballlännermatch Griicheland-Lëtzebuerg de 17. Februar 1993 op der Websäit vum European Football]</ref> == Gebuer == <gallery> Fichier:William III of the Netherlands.jpg|Willem III. Fichier:Warker.jpg|Nikolaus Warker Fichier:Jean Schortgen.png|Jean Schortgen Fichier:Joseph Bech 1933.jpg|Joseph Bech Fichier:André Mergenthaler.JPG|André Mergenthaler </gallery> * [[1810]]: [[Eugénie Dutreux-Pescatore]], lëtzebuergesch Konschtmäzenin. * [[1817]]: [[Édouard Thilges]], lëtzebuergesche Politiker. * 1817: [[Jean Henri Willibrord Gomand]], lëtzebuergeschen Zeechner, Graveur a Medailleur. * 1817: [[Wëllem III. vun Holland|Wëllem III.]], Kinnek vun Holland a Groussherzog vu Lëtzebuerg. * 1817: [[Jean Steichen]], lëtzebuergesche Versécherungsverkeefer a Politiker. * [[1822]]: [[Michel Jonas]], lëtzebuergesche Politiker. * [[1832]]: [[Léopold Bian]], lëtzebuergeschen Nottär a Politiker. * [[1835]]; [[Jean Orianne]], lëtzebuergesche Politiker. * [[1859]]: [[Paul Hummer]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Editeur, Schrëftsteller a Kommunalpolitiker. * [[1861]]: [[Nikolaus Warker]], lëtzebuergeschen Erzéier, Seeërchessammler a Schrëftsteller. * [[1877]]: [[André Maginot]], franséische Politiker. * [[1879]]: [[Alfred Kowalsky]], Komponist a Musekspedagog zu Lëtzebuerg. * [[1880]]: [[Jean Schortgen]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker. * [[1887]]: [[Joseph Bech]], lëtzebuergesche Politiker. * [[1889]]: [[René Blum]], lëtzebuergeschen Affekot, Diplomat a Politiker. * [[1897]]: [[Alfred Kowalsky]], Komponist a Musekspedagog zu Lëtzebuerg. * [[1899]]: [[Mathias Reckinger]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur. * [[1912]]: [[Jean Strauss]], lëtzebuergesche Kanut an Olympionik. * 1912: [[Ernest Wiltzius]], lëtzebuergesche Wënzer an Deputéierten. * 1912: [[Peter Mosbacher]], däitsche Schauspiller an Theaterregisseur. * [[1914]]: [[Wayne Morris (Amerikanesche Schauspiller)|Wayne Morris]], US-amerikanesche Schauspiller. * 1914: [[Arthur Kennedy]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1921]]: [[Schnuckenack Reinhardt]], däitschen Jazz-Geiist. * [[1923]]: [[René Fonck]], lëtzebuergesche Kanut. * [[1925]]: [[Hal Holbrook]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1926]]: [[Michel Mousel (Architekt)|Michel Mousel]], lëtzebuergeschen Architekt. * 1926: [[Jeremy Slate]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1927]]: [[Milly Ludwig]], lëtzebuergesch Wäitspréngerin. * [[1930]]: [[Ruth Rendell]], englesch Schrëftstellerin. * [[1933]]: [[Alain Schaack]], lëtzebuergesche Politiker. * [[1934]]: [[Alan Bates]], brittesche Schauspiller. * 1934: [[Roger Bofferding|Boy Bofferding]], lëtzebuergesche Liichtathleet. * 1934: [[Victor Schadeck]], lëtzebuergesche Politiker. * [[1937]]: [[Rita Süssmuth]], däitsch Politikerin. * [[1939]]: [[Mary Ann Mobley]], US-amerikanesch Filmschauspillerin. * [[1942]]: [[Iolu Abil]], Politiker vu Vanuatu. * [[1950]]: [[Jacques Mousel]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[1954]]: [[Marie-Astrid vu Lëtzebuerg]], Duechter vum Grand-Duc Jean. * [[1955]]: [[Mo Yan]], chineesesche Schrëftsteller a Literatur-Nobelpräisdréier. * [[1957]]: [[André Mergenthaler]], lëtzebuergesche Komponist a Museker. * [[1963]]: [[Michael Jordan]], US-amerikanesche Basketballspiller. * [[1965]]: [[Michael Bay]], US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent. * [[1967]]: [[Danièle Adam]], lëtzebuergesch Basketballspillerin. * [[1972]]: [[Billie Joe Armstrong]], US-amerikanesche Museker. * 1972: [[Taylor Hawkins]], US-amerikanesche Museker. * [[1973]]: [[Claude Wener]], lëtzebuergeschen Handballspiller. * [[1974]]: [[Anne Galowich]], lëtzebuergesch Musekerin. * [[1976]]: [[Fred Neuen]], lëtzebuergesche Filmproduzent. * [[1978]]: [[Claire Thill]], lëtzebuergesch Schauspillerin. * [[1991]]: [[Ed Sheeran]], brittesche Sänger a Songwriter. * [[1995]]: [[Marvin Martins da Graca]], lëtzebuergesche Foussballspiller. == Gestuerwen == * [[1600]]: [[Giordano Bruno]], italieenesche Philosoph. * [[1673]]: [[Molière]], franséischen Theaterauteur. * [[1827]]: [[Johann Heinrich Pestalozzi]], Schwäizer Pedagog. * [[1856]]: [[Heinrich Heine]], däitsche Schrëftsteller. * [[1865]]: [[Georg Phillips Bond]], US-amerikaneschen Astronom. * [[1874]]: [[Adolphe Quetelet]], belschen Astronom a Statistiker. * [[1875]]: [[Friedrich Wilhelm August Argelander]], däitschen Astronom. * [[1900]]: [[Charles-André Engel]], lëtzebuergesche Journalist. * [[1934]]: [[Albert I. vun der Belsch|Albert I.]], Kinnek vun de Belsch (1909 bis 1934). * 1934: [[Siegbert Tarrasch]], däitsche Schachgroussmeeschter. * [[1936]]: [[Mathias Adam]], lëtzebuergesche Pedagog. * [[1944]]: [[Auguste Razen]], lëtzebuergeschen Dokter a Politiker. * [[1963]]: [[Jean-Pierre Schuster]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[1970]]: [[Samuel Joseph Agnon]], hebräeschen Epiker. * [[1975]]: [[François Léon Lefort]], lëtzebuergesche Botaniker. * 1975: [[George Marshall (Filmregisseur)|George Marshall]], US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[1976]]: [[Jean Servais]] belsche Schauspiller. * [[1982]]: [[Lee Strasberg]], Leeder vum New Yorker 'Actors Studio', enger Theaterschoul. * [[1982]]: [[Thelonious Monk]], US-amerikaneschen Jazz-Pianist a -Komponist (''Bebop''). * [[1985]]: [[Robert Mond]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[1990]]: [[Keith Haring]], US-amerikanesche Kënschtler. * [[1998]]: [[Ernst Jünger]], däitsche Schrëftsteller. * [[2014]]: [[Carlo Devillet]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[2016]]: [[Andrzej Żuławski]], polnesche Regisseur. * [[2018]]: [[Nicolas Anzia]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[2023]]: [[Robert Cazala]], franséische Vëlossportler. * 2023: [[Jenny Clève]], franséisch Schauspillerin. * 2023: [[Stella Stevens]], US-amerikanesch Schauspillerin * [[2025]]: [[Frits Bolkestein]], hollännesche Politiker. * 2025: [[Gene Hackman]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[2026]]: [[Jesse Jackson]], US-amerikanesche Politiker a Biergerrechtler. * 2026: [[José van Dam]], belschen Operesänger. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|17 February|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Dag am Februar| 17]] 56f5x3r1zz415yntzb6pwsj2079a9hw 4. Abrëll 0 1659 2678272 2667682 2026-05-16T15:35:22Z Johnny Chicago 17 /* Gebuer */ 2678272 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} De '''4. Abrëll''' ass de 94. Dag (95. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1949]]: Den [[NATO]]-Vertrag gëtt vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]], [[Kanada]], [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]], [[Frankräich]], der [[Belsch]], [[Holland]], [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], [[Italien]], [[Portugal]], [[Dänemark]], [[Norwegen]] an [[Island]] ënnerschriwwen. * [[1971]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt zu [[Esch-Uelzecht]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Olympesch Summerspiller 1972]], 1:0 géint Éisträich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Gilbert Dussier]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=241 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Éisträich de 4. A brëll 1971 op der Websäit vun European Football]</ref> * [[2000]]: De [[Yoshiro Mori]] gëtt neie Regierungschef a [[Japan]]. * [[2023]]: [[Finnland]] gëtt [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]]-Member. == Gebuer == <gallery> Fichier:Joseph Nicolas Delisle AGE V11 1803.jpg|Joseph Nicolas Delisle Fichier:Muddy Waters.jpg|Muddy Waters Fichier:Daniel Cohn-Bendit Europe Ecologie 2009-06-03.jpg|Daniel Cohn-Bendit Fichier:Heath Ledger.jpg|Heath Ledger </gallery> * {{0}}[[188]]: [[Caracalla]], réimesche Keeser. * [[1688]]: [[Joseph Nicolas Delisle]], franséischen Astronom a Kartograph. * [[1773]]: [[Étienne Maurice Gérard]], Maréchal de France. * [[1876]]: [[Joseph Clasen]], lëtzebuergeschen Ingenieur an Industriellen. * [[1880]]: [[Vincent Wiesenbach]], lëtzebuergesche Fluchpionéier. * [[1892]]: [[Karl Wilhelm Reinmuth]], däitschen Astronom. * 1892: [[Auguste Delaporte]], lëtzebuergesche Politiker. * [[1897]]: [[Pierre Fresnay]], franséische Schauspiller. * [[1898]]: [[Maurice Gleize]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur. * 1898: [[Victor Neuens]], lëtzebuergeschen Auteur an Editeur. * [[1900]]: [[Adolf Patek]], éisträicheschen Trainer vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp. * [[1908]]: [[Alfred Adam]], franséische Schauspiller. * [[1914]]: [[Marguerite Duras]], franséisch Schrëftstellerin. * [[1915]]: [[Muddy Waters]], US-amerikanesche Bluesmuseker. * [[1920]]: [[Éric Rohmer]], franséische Filmregisseur. * [[1922]]: [[Elmer Bernstein]], amerikanesche Filmmusek-Komponist. * [[1923]]: [[Peter Vaughan]], englesche Schauspiller. * [[1925]]: [[Serge Dassault]], franséische Politiker an Industriellen. * [[1927]]: [[Monique Chaumette]], franséisch Schauspillerin. * [[1928]]: [[Josep Maria Forn]], spuenesche Filmregisseur, Dréibuchauteur, Filmproduzent a Schauspiller. * [[1932]]: [[Anthony Perkins]], amerikaneschen Acteur. * [[1933]]: [[Frits Bolkestein]], hollännesche Manager a Politiker. * [[1939]]: [[Hugh Masekela]], südafrikaneschen Jazzmuseker. * [[1941]]: [[Angelica Domröse]], däitsch Schauspillerin. * [[1942]]: [[Norbert Ketter]], Lëtzebuerger Fotograf. * [[1945]]: [[Daniel Cohn-Bendit]], däitsche Politiker. *[[1952]]: [[María Mendiola]], spuenesch Sängerin. * 1952: [[Gary Moore]], brittesche Museker. *[[1955]]: [[Ali Kaes]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker. * [[1956]]: [[Charles Margue]], lëtzebuergesche Soziolog a Meenungsfuerscher. * 1956: [[Jacques Zeimet]], lëtzebuergeschen Handballspiller a Brietspiller-Autuer. * [[1963]]: [[Yves Wengler]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[1968]]: [[Robert Adam (Basketballspiller)|Robert Adam]], lëtzebuergesche Basketballspiller. * [[1977]]: [[Sam Tanson]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[1979]]: [[Heath Ledger]], australesche Schauspiller. * [[1999]]: [[Julija Vujakovic]], lëtzebuergesch Basketballspillerin. == Gestuerwen == * [[1807]]: [[Joseph Jérôme Lefrançois de Lalande]], franséischen Astronom a Mathematiker. * [[1841]]: [[William Henry Harrison]], 9. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika. * [[1926]]: [[Albert Breisch]], lëtzebuergesche Goldschmadd. * [[1929]]: [[Carl Benz]], däitschen Ingenieur. * [[1960]]: [[Adolphe Delvaux]], lëtzebuergesche Missionnaire. * [[1968]]: [[Martin Luther King]], US-amerikaneschen Theolog a Biergerrechtler, Nobelpräisdréier (''ermuert''). * [[1977]]: [[Emile Gillen]], Direkter vun der lëtzebuergescher Forstverwaltung. * [[1983]]: [[Gloria Swanson]], US-amerikanesch Filmschauspillerin. * 1983: [[Kārlis Šteins]], letteschen a sowjeteschen Astronom. * [[1989]]: [[Jean Meylender]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[1991]]: [[Max Frisch]], Schwäizer Schrëftsteller. * [[1994]]: [[Jean-Pierre Weisgerber]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik. * [[1995]]: [[Priscilla Lane]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[1999]]: [[Faith Domergue]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[2001]]: [[Liisi Oterma]], finnesch Astronomin. * [[2004]]: [[Albéric Schotte]], belsche Vëlossportler. * [[2005]]: [[Blanchette Brunoy]], franséisch Schauspillerin. * 2005: [[Fernand Herman]], belsche Politiker. * [[2010]]: [[Robert Angel]], lëtzebuergesche Politiker a Kardiolog. * [[2012]]: [[Claude Miller]], franséische Filmregisseur. * [[2013]]: [[Roger Ebert]], US-amerikanesche Filmkritiker. * 2013: [[Carmine Infantino]], US-amerikanesche Comicszeechner. * [[2019]]: [[Jean Goedert (Dokter)|Jean Goedert]], lëtzebuergesche Politiker an Dokter. * [[2020]]: [[Hans Meyer]], südafrikanesche Schauspiller. * [[2023]]: [[Maria Sebaldt]], däitsch Schauspillerin. * [[2025]]: [[Friðrik Ólafsson]], islännesche Schachgroussmeeschter. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|4 April|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Dag am Abrëll| 04]] pksrfo5g404wk0l6atjrgbb3kqsxtzl 15. Mee 0 1816 2678274 2668725 2026-05-16T15:36:22Z Johnny Chicago 17 /* Gestuerwen */ 2678274 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} De '''15. [[Mee]]''' ass den 135. Dag vum Joer (136. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1916]]: Den afroamerikanesche Jugendlechen [[Lynche vum Jessy Washington|Jessy Washington]] gëtt bei engem Lynchmord zu [[Waco (Texas)|Waco]] am [[Texas]] ëmbruecht. * [[1938]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Mailand]] 0:4 géint Italien.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=92 D'Detailer vum Foussballlännermatch Italien-Lëtzebuerg de 15. Mee 1938 op der Websäit vum European Football]</ref> * [[1940]]: Déi éischt [[Nylonsstrëmp]] kommen an [[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerika]] op de Maart. * [[1955]]: An [[Éisträich]] gëtt de Staatsvertag ënnerschriwwen, deen dem Land seng Souveränitéit erëmgëtt. * [[1985]]: De [[Poopst]] [[Jean-Paul II. (Poopst)|Jean-Paul II.]] ass op Visitt zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. == Gebuer == <gallery> Fichier:Le Brun - Vauban.jpg|Vauban Fichier:Kierkegaard.jpg|Søren Kierkegaard Fichier:Williamina Paton Stevens Fleming circa 1890s.jpg|Williamina Fleming Fichier:Pierrecurie.jpg|Pierre Curie Fichier:Albrightmadeleine.jpg|Madeleine Albright Fichier:Mireille Darc 2010.jpg|Mireille Darc </gallery> * [[1633]]: [[Sébastien Le Prestre de Vauban]], franséische Minister a Festungsingenieur. * [[1813]]: [[Søren Kierkegaard]], dänesche Philosoph, Schrëftsteller an Theolog. * [[1841]]: [[Charles Rischard]], lëtzebuergesche Politiker a Jurist. * [[1851]]: [[Ernest Werling]], lëtzebuergescche Moler. * [[1857]]: [[Williamina Fleming]], US-amerikanesch Astronomin. * [[1859]]: [[Pierre Curie]], franséische Physiker a Cheemiker. * [[1862]]: [[Arthur Schnitzler]], éisträichesche Schrëftsteller. * [[1863]]: [[Frank Hornby]], engleschen Erfinder, Geschäftsmann a Politiker. * [[1892]]: [[Frantz Heldenstein]], lëtzebuergesche Sculpteur a Bannenarchitekt. * 1892: [[André Luguet]], franséische Schauspiller. * [[1896]]: [[Fritz Wagner]], däitsche Moler. * [[1898]]: [[Arletty]], franséisch Schauspillerin. * [[1902]]: [[Anny Ondra]], däitsch Filmschauspillerin. * [[1905]]: [[Joseph Cotten]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1909]]: [[James Mason]], brittesche Schauspiller. * [[1911]]: [[Max Frisch]], Schwäizer Schrëftsteller an Architekt. * [[1914]]: [[Tenzing Norgay]], nepaleeseschen Alpinist. * [[1915]]: [[Paul Anthony Samuelson]], US-amerikaneschen Ekonomist, Philosoph an Nobelpräisdréier. * [[1920]]: [[Michel Audiard]], franséischen Auteur, Journalist, Dréibuchauteur a Filmregisseur. * [[1921]]: [[Alphonse Halleux]], belsche Moler. * [[1922]]: [[Dora Doll]], fransèisch Schauspillerin. * [[1923]]: [[Richard Avedon]], US-amerikanesche Fotograf. * [[1924]]: [[Ursula Thiess]], däitsch-US-amerikanesch Schauspillerin. * [[1926]]: [[William A. Graham (Filmregisseur)|William A. Graham]], US-amerikanesche Filmregisseur a Filmproduzent. * [[1929]]: [[Andrew Bertie]], Groussmeeschter vum Malteeseruerden. * [[1930]]: [[Jasper Johns]], US-amerikanesche Kënschtler. * [[1931]]: [[Yvonne Stoffel-Wagner]], lëtzebuergesch Turnerin. * [[1933]]: [[Marianne Hold]], däitsch Schauspillerin. * [[1934]]: [[Fernand Brosius]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[1937]]: [[Madeleine Albright]], US-amerikanesch Politikerin. * [[1938]]: [[Mireille Darc]], franséisch Schauspillerin. * [[1941]]: [[Edy Schütz]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[1956]]: [[Mirek Topolánek]], tschechesche Politiker. * [[1957]]: [[Jean vu Lëtzebuerg (1957)|Jean Nassau]], lëtzebuergeschen Ekonomist a Manager. * 1957: [[Margaretha vu Lëtzebuerg]], seng Zwillingsschwëster. * [[1963]]: [[Jackie Messerich]], lëtzeburgesch Pedagogon a Schrëftstellerin. * [[1964]]: [[Lars Løkke Rasmussen]], dänesche Politiker. * [[1968]]: [[Cecilia Malmström]], schweedesch Politologin a Politikerin. * [[1995]]: [[Omar Ontiveros]], US-amerikanesche Foussballspiller. == Gestuerwen == * [[1891]]: [[Théophile Picard]], lëtzebuergesche Geeschtlechen. * [[1926]]: [[Emile Lavandier]], lëtzebuergeschen Ingenieur. * [[1937]]: [[Jean Gérard]], lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker. * [[1952]]: [[Joseph Biwer]], lëtzebuegresche Geeschtlechen. * [[1956]]: [[Jacques Delahaye]], lëtzebuergesche Riichter a Member vum Staatsrot. * [[1967]]: [[Edward Hopper]], US-amerikanesche Moler. * [[1969]]: [[Joseph Sünnen]], lëtzebuergesche Moler. * [[1977]]: [[Herbert Wilcox]], brittesche Filmproduzent a Filmregisseur. * [[1988]]: [[Andrew Duggan]], US-amerikanesche Schauspiller. * 1988: [[Jean-Pierre Hoscheid]], lëtzebuergesche Foussballspiller, Olympionik a Foussballtrainer. * [[1999]]: [[Colette Ripert]], franséisch Schauspillerin. * [[2002]]: [[Albert van Houtte]], belsche Jurist. * [[2003]]: [[Benny Carter]], US-amerikaneschen Jazzmuseker. * [[2003]]: [[Rik van Steenbergen]], belsche Vëlossportler. * [[2004]]: [[Robert K. Morgan]], US-Amerikanesche Pilot. * [[2012]]: [[Carlos Fuentes]], mexikanesche Schrëftsteller. * [[2014]]: [[Jean-Luc Dehaene]], belsche Politiker. * [[2015]]: [[Willy Hagara]], éistreichesche Schlagersänger a Schauspiller. * [[2016]]: [[Erika Berger]], däitsch Moderatorin a Sexberoderin. * [[2026]]: [[Angelica Domröse]], däitsch Schauspillerin. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|15 May|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Dag am Mee| 15]] kfuwad48m74plkcbftjgb4vpm8kjgtv 16. Mee 0 1817 2678280 2648184 2026-05-16T16:01:30Z Zinneke 34 /* Evenementer */ 2678280 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} De '''16. [[Mee]]''' ass den 136. Dag vum Joer (137. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1770]]: [[Frankräich]]: Hochzäit tëscht der [[Marie-Antoinette]] an dem [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] * [[1916]]: Am geheime [[Sykes-Picot-Accord]] leeë Frankräich a Groussbritannien hir Interessen am [[Noen Osten]], nom Enn vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] fest. * [[1966]]: Mam ''Kommuniqué vum 16. Mee'' fännkt a [[China]] d'[[Kulturrevolutioun]] un. * [[1974]]: Den [[Helmut Schmidt]] gëtt zum fënnefte [[Däitschland|däitsche]] [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] gewielt. * [[1991]]: [[Frankräich]]: D'[[Edith Cresson]] gëtt [[Frankräich|franséisch]] Ministerpresidentin. == Gebuer == <gallery> |Henry Fonda Fichier:Bobbejaan Schoepen guitarist.jpg|Bobbejaan Schoepen Fichier:FrancoisSchanen 2012 Teide.jpg|François Schanen Fichier:Billy cobham 1974 gh.jpg|Billy Cobham Fichier:PierceBrosnanCannesPhoto2.jpg|Pierce Brosnan </gallery> * [[1877]]: [[Raymond de Waha]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat. * [[1888]]: [[Joseph Felten]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Auteur. * [[1897]]: [[Jean Fries]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * 1897: [[Émile Hamilius]], Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg * [[1903]]: [[Rozel Le Gallais]], lëtzebuergesch Tennisspillerin. * [[1905]]: [[Henry Fonda]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1913]]: [[Woody Herman]], US-amerikaneschen Jazzklarinettist a Bandleader. * [[1915]]: [[Mario Monicelli]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[1916]]: [[Jean Neven]], lëtzebuergeschen Zaldot bei der [[Operatioun Overlord]]. * [[1918]]: [[Urbain Heintz]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[1919]]: [[Liberace]], US-amerikanesche Museker. * [[1920]]: [[Martine Carol]], franséisch Schauspillerin. * 1920: [[Pierre Schmitz]], lëtzebuergeschen Turner. * [[1921]]: [[Victor Kalmes]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Zwangsrekrutéierten an Historiker. * [[1925]]: [[Bobbejaan Schoepen]], belsche Museker, Komponist an Entertainer. * [[1933]]: [[Anne-Marie Coffinet]], franséisch Schauspillerin. * [[1936]]: [[Karl Lehmann]], däitsche Geeschtlechen. * [[1938]]: [[François Schanen]], franséische Sproochwëssenschaftler. * [[1939]]: [[Abbes Hever]], lëtzebuergesche Graphiker * [[1942]]: [[Lidia Biondi]], italieenesch Schauspillerin. * [[1944]]: [[Billy Cobham]], US-amerikanesche Museker. * [[1945]]: [[Jean-Marie Degèsves]], belsche Filmregisseur a Schauspiller. * [[1948]]: [[Christiane Steinmetzer]], lëtzebuergesch Konschthistorikerin. * [[1953]]: [[Pierce Brosnan]], iresche Schauspiller. * [[1955]]: [[Debra Winger]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[1958]]: [[Doris Sander]], däitsch Molerin. * [[1967]]: [[Virgil Widrich]], éisträichesche Filmregisseur. * [[1972]]: [[Steve Kayser]], lëtzebuergeschen Historiker. * 1972: [[Andrzej Duda]], Polnesche Politiker. * [[1973]]: [[Corinne Cahen]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[1977]]: [[Ronny Ackermann]], däitsche Schileefer. * [[1981]]: [[Kevin Haas]], lëtzebuergesche Sportler. == Gestuerwen == * [[1703]]: [[Charles Perrault]], franséische Schrëftsteller. * [[1830]]: [[Joseph Fourier]], franséische Mathematiker a Physiker. * [[1883]]: [[Ferdinand de Braekeleer den Alen]], belsche Moler. * [[1889]]: [[Georges Ulveling (1824)|Georges Ulveling]], lëtzebuergesche Jurist a Politiker. * [[1897]]: [[Jean-Pierre Huberty]], lëtzebuergesche Moler. * [[1898]]: [[Jean-Antoine Zinnen]], lëtzebuergesche Komponist (''[[Ons Heemecht]]''). * [[1921]]: [[Henri Vannérus]], lëtzebuergesche Jurist a Politiker. * [[1932]]: [[Bernard J. Cigrand]], US-amerikaneschen Zänndokter, Grënner vum ''Flag Day''. * [[1940]]: [[Numa Charlier]], belschen Offizéier a leschte Kommandant vum Fort de Boncelles. * [[1941]]: [[Minnie Vautrin]], US-amerikanesch Missionnairein. * [[1953]]: [[Django Reinhardt]], franséische Museker. * [[1954]]: [[Norbert Jacques]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * 1954: [[Clemens Krauss]], éisträicheschen Dirigent. * 1954: [[Werner Bischof]], schwäizeresch Fotograf. * [[1966]]: [[Jos Rasqui]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[1976]]: [[Albert Ruppert]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Wënzer. * [[1979]]: [[Jean-Claude Huisman]], franséische Filmregisseur. * [[1984]]: [[Andy Kaufman]], US-amerikaneschen Entertainer. * [[1990]]: [[Sammy Davis Jr.]], US-amerikanesche Sänger, Dänzer a Schauspiller. * [[1992]]: [[Marisa Mell]], éisträichesch Schauspillerin. * [[1994]]: [[Alain Cuny]], franséische Schauspiller. * [[1998]]: [[Pierre Cardinal]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[2004]]: [[Marika Rökk]], éisträichesch-däitsch Sängerin a Schauspillerin. * [[2012]]: [[Kurt Felix]], Schwäizer Tëleesmoderator a Journalist. * [[2016]]: [[François Maistre]], franséische Schauspiller an Theaterregisseur. * [[2017]]: [[Gunnar Möller]], däitsche Schauspiller. * [[2018]]: [[Camille Gira]], lëtzebuergesche Politiker. * [[2019]]: [[Ieoh Ming Pei]], taiwanesch-amerikaneschen Architekt. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|16 May|{{PAGENAME}}}} [[Kategorie:Dag am Mee| 16]] 6eulj1s3sg081vqgdzzxe1n2m1ydmmd 2678281 2678280 2026-05-16T16:01:52Z Zinneke 34 /* Evenementer */ 2678281 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} De '''16. [[Mee]]''' ass den 136. Dag vum Joer (137. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1770]]: [[Frankräich]]: Hochzäit tëscht der [[Marie-Antoinette]] an dem [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] * [[1916]]: Am geheime [[Sykes-Picot-Accord]] leeë Frankräich a Groussbritannien hir Interessen am [[Noen Osten]], nom Enn vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] fest. * [[1966]]: Mam ''Kommuniqué vum 16. Mee'' fänkt a [[China]] d'[[Kulturrevolutioun]] un. * [[1974]]: Den [[Helmut Schmidt]] gëtt zum fënnefte [[Däitschland|däitsche]] [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] gewielt. * [[1991]]: [[Frankräich]]: D'[[Edith Cresson]] gëtt [[Frankräich|franséisch]] Ministerpresidentin. == Gebuer == <gallery> |Henry Fonda Fichier:Bobbejaan Schoepen guitarist.jpg|Bobbejaan Schoepen Fichier:FrancoisSchanen 2012 Teide.jpg|François Schanen Fichier:Billy cobham 1974 gh.jpg|Billy Cobham Fichier:PierceBrosnanCannesPhoto2.jpg|Pierce Brosnan </gallery> * [[1877]]: [[Raymond de Waha]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat. * [[1888]]: [[Joseph Felten]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Auteur. * [[1897]]: [[Jean Fries]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * 1897: [[Émile Hamilius]], Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg * [[1903]]: [[Rozel Le Gallais]], lëtzebuergesch Tennisspillerin. * [[1905]]: [[Henry Fonda]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1913]]: [[Woody Herman]], US-amerikaneschen Jazzklarinettist a Bandleader. * [[1915]]: [[Mario Monicelli]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[1916]]: [[Jean Neven]], lëtzebuergeschen Zaldot bei der [[Operatioun Overlord]]. * [[1918]]: [[Urbain Heintz]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[1919]]: [[Liberace]], US-amerikanesche Museker. * [[1920]]: [[Martine Carol]], franséisch Schauspillerin. * 1920: [[Pierre Schmitz]], lëtzebuergeschen Turner. * [[1921]]: [[Victor Kalmes]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Zwangsrekrutéierten an Historiker. * [[1925]]: [[Bobbejaan Schoepen]], belsche Museker, Komponist an Entertainer. * [[1933]]: [[Anne-Marie Coffinet]], franséisch Schauspillerin. * [[1936]]: [[Karl Lehmann]], däitsche Geeschtlechen. * [[1938]]: [[François Schanen]], franséische Sproochwëssenschaftler. * [[1939]]: [[Abbes Hever]], lëtzebuergesche Graphiker * [[1942]]: [[Lidia Biondi]], italieenesch Schauspillerin. * [[1944]]: [[Billy Cobham]], US-amerikanesche Museker. * [[1945]]: [[Jean-Marie Degèsves]], belsche Filmregisseur a Schauspiller. * [[1948]]: [[Christiane Steinmetzer]], lëtzebuergesch Konschthistorikerin. * [[1953]]: [[Pierce Brosnan]], iresche Schauspiller. * [[1955]]: [[Debra Winger]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[1958]]: [[Doris Sander]], däitsch Molerin. * [[1967]]: [[Virgil Widrich]], éisträichesche Filmregisseur. * [[1972]]: [[Steve Kayser]], lëtzebuergeschen Historiker. * 1972: [[Andrzej Duda]], Polnesche Politiker. * [[1973]]: [[Corinne Cahen]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[1977]]: [[Ronny Ackermann]], däitsche Schileefer. * [[1981]]: [[Kevin Haas]], lëtzebuergesche Sportler. == Gestuerwen == * [[1703]]: [[Charles Perrault]], franséische Schrëftsteller. * [[1830]]: [[Joseph Fourier]], franséische Mathematiker a Physiker. * [[1883]]: [[Ferdinand de Braekeleer den Alen]], belsche Moler. * [[1889]]: [[Georges Ulveling (1824)|Georges Ulveling]], lëtzebuergesche Jurist a Politiker. * [[1897]]: [[Jean-Pierre Huberty]], lëtzebuergesche Moler. * [[1898]]: [[Jean-Antoine Zinnen]], lëtzebuergesche Komponist (''[[Ons Heemecht]]''). * [[1921]]: [[Henri Vannérus]], lëtzebuergesche Jurist a Politiker. * [[1932]]: [[Bernard J. Cigrand]], US-amerikaneschen Zänndokter, Grënner vum ''Flag Day''. * [[1940]]: [[Numa Charlier]], belschen Offizéier a leschte Kommandant vum Fort de Boncelles. * [[1941]]: [[Minnie Vautrin]], US-amerikanesch Missionnairein. * [[1953]]: [[Django Reinhardt]], franséische Museker. * [[1954]]: [[Norbert Jacques]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * 1954: [[Clemens Krauss]], éisträicheschen Dirigent. * 1954: [[Werner Bischof]], schwäizeresch Fotograf. * [[1966]]: [[Jos Rasqui]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[1976]]: [[Albert Ruppert]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Wënzer. * [[1979]]: [[Jean-Claude Huisman]], franséische Filmregisseur. * [[1984]]: [[Andy Kaufman]], US-amerikaneschen Entertainer. * [[1990]]: [[Sammy Davis Jr.]], US-amerikanesche Sänger, Dänzer a Schauspiller. * [[1992]]: [[Marisa Mell]], éisträichesch Schauspillerin. * [[1994]]: [[Alain Cuny]], franséische Schauspiller. * [[1998]]: [[Pierre Cardinal]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[2004]]: [[Marika Rökk]], éisträichesch-däitsch Sängerin a Schauspillerin. * [[2012]]: [[Kurt Felix]], Schwäizer Tëleesmoderator a Journalist. * [[2016]]: [[François Maistre]], franséische Schauspiller an Theaterregisseur. * [[2017]]: [[Gunnar Möller]], däitsche Schauspiller. * [[2018]]: [[Camille Gira]], lëtzebuergesche Politiker. * [[2019]]: [[Ieoh Ming Pei]], taiwanesch-amerikaneschen Architekt. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|16 May|{{PAGENAME}}}} [[Kategorie:Dag am Mee| 16]] ncl94i5z37lmceq39orxsn9csfhdqr2 Protection civile 0 1897 2678520 2593543 2026-05-16T19:53:25Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678520 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen|der lëtzebuergescher}} [[Fichier:Logo protex.gif|thumb]] {{Update}} D''''Protection civile''', oder kuerz einfach '''Protex''' genannt, ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Organisatioun, déi [[1936]] vu Fräiwellege gegrënnt gouf. Eng Reorganisatioun war Ufank der [[1960]]er-Joren (et war d'Zäit vum [[Kale Krich]]), wou d'Definitioun vun hiren Aufgabe méi vaste war, an zwar, d'Bevëlkerung virun de verschiddene Gefor ze schützen, wat een och an hirem Logo erkenne kann (e Ris dee mat engem Schëld, deen hien no uewen hält, ee Männche schützt). Mam neie Gesetz gëtt et d'Protection Civile u sech net méi. Si ass 'just' nach eng Ofdeelung, betreit vum [[Guy Bley]], vun der '''ASS''', der nei gegrënnter ''[[Administration des services de secours]]'', déi d'[[Pompjeeën]] an d'Protex ënner een Hutt bréngt. Direkter vun der ASS ass zanter dem [[1. Juli]] [[2004]] de [[Michel Feider]]. Gréisstendeels maachen all d'Memberen hir Aufgab fräiwëlleg, dat gëllt awer net fir d'Employéë vun der Direktioun, der Leitstell an dem Atelier zu [[Lëntgen]]. Mat der Telefonsnummer '''[[Noutruff|112]]''' kënnt een direkt an d'Zentral déi zu [[Gaasperech]] iwwer der Direktioun ass. An hir kann all Bierger ëm Hëllef froen a kritt déi och normalerweis. == Aufgabe vun der Protection Civile == Am Laf vun de Joren huet d'Protection Civile sech zu enger Vereenegung aus ville klengen oder grousse Fachtruppen developpéiert. Si sinn: * Den [[Ambulanz]]-Service, fir de Krankentransport an der Rettung vu Leit aus hirer Nout; * De [[SAMU]], de ''Service d'Aide Médicale Urgente'' dee mat engem Noutdokter a schwéiere Fäll d'[[Ambulancier]]en ënnerstëtzt; * De [[Sauvetage]], deen technesch Hëllefsleeschtunge mécht, an d'[[Ambulanz]] ënnerstëzt, z.&nbsp;B. beim Rette vu Mënschen; * De GPR, de ''Groupe de Protection Radiologique'' deen am Fall vun nukleare Katastrophen zur Hëllef kënnt; * De Groupe Chimique, dee bei biologeschen oder cheemesche Katastrophen zur Hëllef kënnt; * De Groupe des Hommes-Grenouilles, deen op Rettungsaktiounen ënner Waasser spezialiséiert ass; * De Groupe Canin, dee mat senge Sichhënn no vermësste Persoune siche kann; * De Groupe d'Intervention Vétérinaire, dee fir speziell Déierennoutfäll geruff gëtt; * De [[GSP]], ''Groupe de Support Psychologique'', deen an Noutsituatiounen (Accidenter, Suizider) séilesche Bäistand ka leeschten; * De Groupe Logistique Ravitaillement, dee bei grousse Schied, Affer an Hëllefstruppe mat Iessen an Drénke versuergt. Momentan gëtt déi Grupp an zwou separat Gruppen opgedeelt, e Groupe Logistique an e Groupe Ravitaillement; * De Groupe d'Alerte, deen am Krichsfall oder bei nuklearen Tëschefäll de Schued an d'Situatioun analyséiert a koordinéiert; * Den HIT, den ''Humanitarian Intervention Team'', deen am Noutfall an d'Ausland, z.&nbsp;B. an [[Äerdbiewen|Äerdbiewegebidder]] geschéckt ka ginn. All dës Gruppen, déi opgezielt goufen, sinn op hirem Gebitt ausgebilt, a maachen hir Aarbecht fräiwëlleg. Des Weidere këmmert sech d'Protection civile och nach ëm d'Alarméierung vun de Pompjeeën, an d'Organisatioun vun [[Éischt Hëllef]]-Coursen an och ëm d'Ausbildung vun hire Memberen. == Kuckt och == * [[Pompjeeën]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Protection civile (Luxembourg)|{{PAGENAME}}}} * [https://web.archive.org/web/20081014052450/http://www.pcbieles.org/ Centre d'Intervention Sanem] * [http://www.112.lu 112 - Portail des Secours du Grand-Duché de Luxembourg] * [https://web.archive.org/web/20081217105846/http://www.cimw.lu/ Centre d'Intervention Mäertert-Waasserbëlleg] * [https://web.archive.org/web/20080220082552/http://www.ciwiltz.lu/ Centre d'intervention Wolz ] * [https://web.archive.org/web/20060220215402/http://www.bns.lu/ B.N.S.(Base Nationale de Secours)] zu Lëntgen * [http://www.cibett.lu/ Centre d'intervention Beetebuerg] * [http://www.cid.lu/ Centre d'intervention Diddeleng] * [https://web.archive.org/web/20070928103102/http://www.ciju.org/ Centre d'intervention Jonglënster] * [https://web.archive.org/web/20070928154156/http://www.cist.lu/ Centre d'intervention Stengefort] * [https://web.archive.org/web/20070929034510/http://www.ciett.lu/ Centre d'intervention Ettelbréck] * [http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/12/n1/jo Gesetz vun 2004 ''(Loi du 12 juin 2004 portant création d'une Administration des services de secours)''] [[Kategorie:Hëllefsorganisatiounen zu Lëtzebuerg]] 2aguyylv9plmaawf4c3galr92otjqc7 Chamber 0 2365 2678314 2667410 2026-05-16T17:54:32Z Puscas 735 Futisse Fichier eraus 2678314 wikitext text/x-wiki {{Infobox Partei | Numm = Chamber | Logo = 2023 Logo of the Chamber of Deputies of Luxembourg.svg | Faarfcode = #74353d | President = [[Claude Wiseler]] ([[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]]) | Vizepresidenten = [[Michel Wolter]] ([[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]])<br>[[André Bauler]] ([[DP]])<br>[[Mars Di Bartolomeo]] ([[LSAP]]) | Generalsekretär = Laurent Scheeck | Gegrënnt = 1848 | Websäit = https://www.chd.lu/ | Sëtz1_Titel = Regierung | Sëtz1 = {{Infobox Partei/Sëtz|35|60|#74353d}} * [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] (21) * [[Demokratesch Partei|DP]] (14) | Sëtz2_Titel = Oppositioun | Sëtz2 = {{Infobox Partei/Sëtz|25|60|#74353d}} * [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] (12) * [[Alternativ Demokratesch Reformpartei|ADR]] (5) * [[Déi Gréng]] (4) * [[Piratepartei Lëtzebuerg|Piratepartei]] (2) * [[Déi Lénk]] (2) }} [[Fichier:Luxembourg City Chambre des députés Nov 2009.jpg|thumb|260px|D'[[Chambersgebai]] um Krautmaart]] '''Chamber''' ass déi lëtzebuergesch Bezeechnung fir d'''Chambre des députés'', dat [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescht]] [[Parlament]]. D'[[Chambersgebai|Gebai vun der Chamber]] steet um [[Krautmaart]], nieft dem [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|groussherzogleche]] [[Groussherzogleche Palais|Palais]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Zanter Dezember 2020 sinn d'Archive vun der Chamber iwwer de Site vum [[Lëtzebuerger Nationalarchiven|Nationalarchiv]] online zougänglech an dat fir d'Zäit vun 1848 bis 1940.<ref>{{fr}} [https://anlux.public.lu/fr/actualites/2020/mise-en-ligne-chd.html Mise en ligne du fonds de la Chambre des députés (1848-1940)]</ref> {{small|(Stand: Jan. 2021)}} == Geschicht == [[Fichier:Luxembourg,_Chambre_des_D%C3%A9put%C3%A9s_%28int%C3%A9rieur%29_%2809%29.jpg|thumb|D'Tribün mam Riednerpult; hannendrun de Sëtz vum President; lénks a riets: Reie vun den Deputéierten.]] === Gebai um Krautmaart === De [[Grondsteen|Grondstee]] fir d'Chambersgebai (deemools ''Hôtel des États'') um Krautmaart gouf de [[27. Juli]] [[1858]] geluecht. Architekt war den [[Antoine Hartmann]]. {{Méi Info 1|Chambersgebai}} == Konstitutionell Roll == D'Roll vun der Chamber ass et, als Deel vun der [[Legislativ Prozedur (Lëtzebuerg)|legislativer Prozedur]], Gesetzespropositioune maachen ze kënnen, dës Propositiounen (an och d'Gesetzesprojete vun der Regierung) ze diskutéieren, a se dann unzehuelen oder ze refuséieren. == Funktiounsweis == [[Fichier:EPP%20Summit,%2024%20March%202022,%20Brussels%20(51958685640)%20(cropped).jpg|thumb|upright|De [[Claude Wiseler]], Chamberpresident zanter 2023.]] D'Funktiounsweis vun der Chamber gëtt bestëmmt duerch Dispositiounen, wéi s'an der [[Lëtzebuerger Constitutioun]] an am [[Walgesetz]] festgeluecht sinn, an duerch hir eege Geschäftsuerdnung (''Règlement intérieur''). === Legislatur a Sessioun === D''''Legislatur''' ass den Zäitraum, fir deen d'Deputéiert gewielt ginn. Se dauert prinzipiell fënnef Joer, ausser et gëtt virgezunne Walen. D'Sessioun ass eng Ënnerdeelung vun der Legislatur. Déi Period vum Joer, bannent där d'Chamber ouni besonnesch Grënn an ouni speziell Convocatioun zesummekënnt, nennt een „'''Uerdentlech Sessioun'''“ (''session ordinaire''). Se fänkt den zweeten Dënschden am Oktober un an dauert gemenkerhand bis kuerz virun der nächster Sessioun. Normalerweis huet all Legislatur 5 Uerdentlech Sessiounen. All Sessioun gëtt duerch de [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] (perséinlech, oder a Vertriedung duerch de Premierminister<ref>als Beispill: [http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/2018/10/01/a920/jo Arrêté grand-ducal du 1er octobre 2018 concernant la délégation de pouvoirs aux fins de clore la session ordinaire 2017-2018 et d'ouvrir la session ordinaire 2018-2019 de la Chambre des Députés] op legilux.lu, gekuckt den 22. Februar 2019</ref>) op- an zougemaach. Am Géigesaz dozou muss eng „'''Ausseruerdentlech Sessioun'''“ (''session extraordinaire'') vum Grand-Duc fir e besonnesche Grond aberuff ginn<ref>als Beispill: [http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/2013/11/04/n1/jo Arrêté grand-ducal du 4 novembre 2013 portant convocation de la Chambre des Députés en session extraordinaire] op legilux.lu, gekuckt den 22. Februar 2019</ref>. === De Chamberpresident === Dem [[Chamberpresidenten|Chamberpresident]] seng Roll ass et, d'Chamber no baussen hin ze representéieren, an an de Sëtzungen, fir Uerdnung an d'Anhale vum Reglement ze suergen, d'Riednerzäiten z'erdeelen, an d'Resultat vun Ofstëmmungen an d'Decisioune vun der Chamber ze verkënnegen. Hie kann duerch Vizepresidenten ersat ginn, oder, wa kee vun hinnen disponibel ass, duerch den eelsten Deputéierten ("Doyen"). ===De Chamberbüro=== Um Ufank vun enger Legislatur wielt d'Chamber de Chambersbüro. E besteet aus dem Chamberspresident, den 3 Vizepresidenten an héchstens 7 Memberen aus de verschiddene Fraktiounen. De Büro ass souzesoe responsabel fir d'Administratioun vun der Chamber. En organiséiert déi finanziell an organisatoresch Froen, déi d'Deputéiert betreffen, d'Personal, dat an der Chamber schafft, asw. ==== Chamberverwaltung ==== Dem Chamberbüro ënnersteet d'Chamberverwaltung (''Administration parlementaire'') där hir Aufgab et ass, d'Chamber bei de legislativen a politeschen Aufgaben z'ënnerstëtzen. {{Méi Info 1|Chamberverwaltung}} ===Konferenz vun de Presidenten=== Si setzt sech aus dem President vun der Chamber an de Presidente vun deene verschiddene politesche Fraktiounen zesummen. Hir wichtegst Roll ass et, den Ordre du jour vun de Sëtzunge festzeleeën, den Oflaf vun de Sëtzungen ze proposéieren an hiren Avis iwwer déijéineg Projete vu Règlement grand-ducalen ofzeginn, bei deenen dat vum Gesetz hir virgesinn ass. ===D'parlamentaresch Kommissiounen=== D'parlamentaresch Kommissioune sinn do fir parlamentaresch Aarbechte méi rationell ausféieren ze kënnen. Si bereeden d'Chamberssëtzunge vir, andeems an hinnen d'Gesetzesprojeten a -propositiounen, an och d'Amendementer an d'Motiounen diskutéiert ginn. D'Parteie sinn, sou wäit wéi méiglech, proportionell zu hirer Sëtzzuel, an deene verschiddene Kommissioune representéiert. Et gëtt permanent Kommissiounen, Enquêtë-Kommissiounen, reglementärer a spezieller, déi all vun der Chamber selwer bestëmmt kënne ginn. Permanent Kommissioune sinn déi zu deene Sujeten, zu deenen et reegelméisseg Gesetzesprojeten oder -propositioune gëtt. Déi reglementär sinn déi, déi duerch d'Reglement virgesi sinn. Spezialkommissioune kënnen zäitweileg fir verschidden (dacks sozial sensibele) Sujete gegrënnt ginn, wéi Eethik, Immigratioun, Drogen, asw. Enquêtëkommissiounen déngen dozou, méi Liicht a bestëmmt (Regierungs)affären ze bréngen. == Zesummesetzung == {{Update}} D'Chamber setzt sech aus 60 Deputéiert zesummen, déi a 4 [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Walbezierker]] déi no de Reegele vum [[allgemengt Walrecht|allgemenge Walrecht]] mat proportioneller Representatioun fir eng Dauer vu 5 Joer gewielt ginn.<ref>[http://www.wipo.int/wipolex/fr/text.jsp?file_id=194538 D'Chamber an der Konstitioun]</ref>. Nom [[Lëtzebuerger Walgesetz|Walgesetz]] vun 2003 sinn d'Chamberwalen all 5 Joer, den éischte Sonndeg am Juni, ausser wann dee Sonnden op [[Päischten|Päischte]] fält, oder an deem Mount och nach [[Europawalen|Europawale]] sinn. 2013 ass Legislatioun liicht ugepasst ginn, et ass elo keng Ried méi vu Päischten, mä den Zäitraum ass ongeféier de selwechte bliwwen. === Berechnung vun der Sëtzverdeelung === D'Sëtz an der Chamber ginn nom Prinzip vum "klengsten elektorale Quotient" verdeelt. All Partei kritt an all Walbezierk eng Zuel vu Sëtz déi proportionell zur Zuel vun de Wielerstëmmen ass, déi hir Lëscht am Ganze verbucht huet. D'Kandidaten déi déi meescht Stëmmen op der Lëscht haten, kommen an d'Chamber a bei Stëmmegläichheet gëtt ausgeloust. Well déi limitéiert Zuel vun den Deputéiertesëtz an de [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Walbezierker]] (aktuell 7,9, 21 an 23) net exakt proportionell zu den expriméierte Stëmme ka sinn, gëtt d'Sëtzverdeelung follgendermoosse festgehalen: fir ee konkreete Walbezierk gëtt en "nombre électoral" berechent andeems een all d'Stëmme vun alle Lëschten duerch d'Zuel vun de Sëtz am Walbezierk plus 1 deelt. Da gëtt fir all Lëscht gekuckt wéi dacks den "nombre électoral" an den Total vun de Stëmmen an der Lëscht passt, dat heescht all d'Stëmme vun der Lëscht gedeelt duerch den "nombre électoral" an dann no ënnen ofgerënnt ergëtt d'Zuel vun de Sëtz déi déi eng Partei scho mol sécher kritt. Wann domat nach net all d'Sëtz an deem Walbezierk verdeelt sinn, da gëtt en neie Quotient pro Lëscht gerechent. An zwar ginn all d'Stëmme pro Lëscht duerch déi Zuel vu Sëtz déi d'Lëscht schonn huet, plus 1, gedeelt. D'Lëscht mam héchste Quotient kritt e weidere Sëtz. Wann dann d'Sëtz nach net all verdeelt sinn, da gëtt déi Prozedur widerholl. === Aktuell Period === Déi aktuell Chamber<sup>(Stand: 06.02.2026)</sup> setzt sech zesummen aus: 21 Deputéiert vun der CSV, 14 vun der DP, 12 vun der LSAP, 5 vun der ADR, 4 vun Déi Gréng, 2 vun de Piraten an 2 vun Déi Lénk<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/fr/deputies|Titel=Liste des Députés {{!}} Chambre des députés du grand-duché de Luxembourg|Gekuckt=19.09.2024|Wierk=www.chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>. D'Presidente vun all Fraktioun si <span style="background-color:#FF9;">giel</span> hannerluecht. {{Div col|cols=3}} <div style="page-break-inside:avoid"> ==== [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |[[Fichier:Diane_Adehm.jpg|80px]] |[[Diane Adehm]] |Zentrum |- |[[Fichier:Nancy_Arendt_(CSV),_2023-10.jpg|80px]] |[[Nancy Arendt]] |Süden |- |[[Fichier:Maurice Bauer (CSV) 09-2023 (cropped).jpg|80px]] |[[Maurice Bauer]] |Zentrum |- |[[Fichier:Jeff_Boonen_2024.jpeg|80px]] |[[Jeff Boonen]] |Norden |- |[[Fichier:Alex_Donnersbach_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Alex Donnersbach]] |Zentrum |- |[[Fichier:Emile_Eicher,_Concert_de_bienfaisance_MemoShoah_2014.jpg|80px]] |[[Emile Eicher]] |Norden |- |[[Fichier:Félix_Eischen,_faute_de_mieux.jpg|80px]] |[[Félix Eischen]] |Süden |- |[[Fichier:Paul_Galles.jpg|80px]] |[[Paul Galles]] |Zentrum |- |[[Fichier:Luxembourgish_Deputies_at_EC_Mar_2024_CROP_Françoise_Kemp.jpg|80px]] |[[Françoise Kemp]] |Süden |- |[[Fichier:Marc_Lies_09-2022.jpg|80px]] |[[Marc Lies]] |Zentrum |- |[[Fichier:Ricardo Marques 2026 (cropped).jpg|80px]] |[[Ricardo Marques]] |Osten |- |[[Fichier:Georges Mischo 2025 (cropped).jpg|80px]] |[[Georges Mischo]] |Süden |- |[[Fichier:Octavie_Modert,_Inauguration_plaque_commémorative,_«Villa_Pauly»-101.jpg|80px]] |[[Octavie Modert]] |Osten |- |[[Fichier:Nathalie_Morgenthaler_2024.jpeg|80px]] |[[Nathalie Morgenthaler]] |Süden |- |[[Fichier:Laurent Mosar (CSV) 09-2023 (cropped).jpg|80px]] |[[Laurent Mosar]] |Zentrum |- |[[Fichier:Jean-Paul_Schaaf_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Jean-Paul Schaaf]] |Norden |- | |[[Charles Weiler]] |Norden |- |[[Fichier:Stéphanie_Weydert_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Stéphanie Weydert]] |Osten |- |[[Fichier:Claude_Wiseler_2024-01_(101)_(cropped).jpg|80px]] |[[Claude Wiseler]] |Zentrum |- |[[Fichier:Michel_Wolter_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Michel Wolter]] |Süden |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Laurent_Zeimet_-_Bettembourg_01.jpg|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Laurent Zeimet]] |bgcolor="#FF9"|Süden |} </div> <div style="page-break-inside:avoid"> ==== [[Demokratesch Partei|DP]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |[[Fichier:Barbara_Agostino_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Barbara Agostino]] |Süden |- |[[Fichier:Guy_Arendt,_Concert_en_mémoire_des_victimes_de_la_Shoah-102.jpg|80px]] |[[Guy Arendt]] |Zentrum |- |[[Fichier:André_Bauler_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[André Bauler]] |Norden |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Gilles_Baum_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Gilles Baum]] |bgcolor="#FF9"|Osten |- |[[Fichier:Simone_Beissel_09-2022.jpg|80px]] |[[Simone Beissel]] |Zentrum |- |[[Fichier:Corinne_Cahen_(DP)_09-2023.jpg|80px]] |[[Corinne Cahen]] |Zentrum |- | |[[Luc Emering]] |Süden |- |[[Fichier:Patrick_Goldschmidt_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Patrick Goldschmidt]] |Zentrum |- |[[Fichier:Gusty_Graas_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Gusty Graas]] |Süden |- |[[Fichier:160127 Informal Meeting Ministers of Competitiveness - Day 1 EEK9332 (24560467091) -cropped Marc HANSEN.jpg|80px]] |[[Marc Hansen (1971)|Marc Hansen]] |Norden |- |[[Fichier:Echternach 09-2024, Carole Hartmann (102).jpg|80px]] |[[Carole Hartmann]] |Osten |- |[[Fichier:Mandy_Minella_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Mandy Minella]] |Süden |- |[[Fichier:Lydie_Polfer_2022_(cropped).jpg|80px]] |[[Lydie Polfer]] |Zentrum |- |[[Fichier:Gérard_Schockmel_(DP)_09-2023.jpg|80px]] |[[Gérard Schockmel]] |Zentrum |} </div> <div style="page-break-inside:avoid"> ==== [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |[[Fichier:Dan_Biancalana_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Dan Biancalana]] |Süden |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Portrait_Taina_Bofferding_(cropped).jpg|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Taina Bofferding]] |bgcolor="#FF9"|Süden |- |[[Fichier:Liz Braz 2025 (cropped).jpg|80px]] |[[Liz Braz]] |Süden |- |[[Fichier:Francine Closener, Gunther Oettinger, Nuno Crato 2015 (cropped).jpg|80px]] |[[Francine Closener]] |Zentrum |- |[[Fichier:Yves_Cruchten_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Yves Cruchten]] |Süden |- | |[[Claire Delcourt]] |Zentrum |- |[[Fichier:Mars_Di_Bartolomeo_2014-07.JPG|80px]] |[[Mars Di Bartolomeo]] |Süden |- |[[Fichier:Georges_Engel_(LSAP)_09-2023.jpg|80px]] |[[Georges Engel]] |Süden |- |[[Fichier:Franz_Fayot_(LSAP)_09-2023.jpg|80px]] |[[Franz Fayot]] |Zentrum |- |[[Fichier:Claude_Haagen,_Ausstellung_«Luxemburger_in_der_Polizei_des_NS-Staates»-101.jpg|80px]] |[[Claude Haagen]] |Norden |- |[[Fichier:Paulette_Lenert_05-2022.jpg|80px]] |[[Paulette Lenert]] |Osten |- |[[Fichier:Ben_Polidori_2024.jpeg|80px]] |[[Ben Polidori]] |Norden |} ==== [[Alternativ Demokratesch Reformpartei|ADR]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |[[Fichier:Dan_Hardy_(chd.lu)_(cropped).jpg|80px]] |[[Dan Hardy]] |Süden |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Fred_Keup_(Chambre_des_députés,_Luxembourg).png|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Fred Keup]] |bgcolor="#FF9"|Süden |- |[[Fichier:Luxembourg, Michel Lemaire (102) (cropped).jpg|80px]] |[[Michel Lemaire]] |Norden |- |[[Fichier:Alexandra_Schoos_2024.jpeg|80px]] |[[Alexandra Schoos]] |Osten |- |[[Fichier:Tom_Weidig_(ADR)_09-2023.jpg|80px]] |[[Tom Weidig]] |Zentrum |} </div> {{Div col end}} {{Div col|cols=3}} <div style="page-break-inside:avoid"> ==== [[Déi Gréng]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |[[Fichier:Djuna_Bernard_(déi_gréng)_09-2023.jpg|80px]] |[[Djuna Bernard]] |Zentrum |- |[[Fichier:Meris Šehović (2021) (cropped).png|80px]] |[[Meris Šehović]] |Süden |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Sam Tanson 2023 (cropped).jpg|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Sam Tanson]] |bgcolor="#FF9"|Zentrum |- |[[Fichier:Joëlle_WELFRING_24-10-2022_ENVCO (cropped).jpg|80px]] |[[Joëlle Welfring]] |Süden |} </div> <div style="page-break-inside:avoid"> ==== [[Piratepartei Lëtzebuerg|Piraten]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Sven_Clement_(Piraten)_09-2023.jpg|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Sven Clement]] |bgcolor="#FF9"|Zentrum |- |[[Fichier:Marc_Goergen,_Députéierten_vun_der_Piratepartei_Lëtzebuerg.jpg|80px]] |[[Marc Goergen (Politiker)|Max Goergen]] |Süden |} </div> <div style="page-break-inside:avoid"> ==== [[Déi Lénk]] ==== {| class="wikitable sortable" ! Foto ! width="20px" |Numm ! width="20px" |[[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Bezierk]] |- |bgcolor="#FF9"|[[Fichier:Marc Baum 2025 (cropped).jpg|80px]] |bgcolor="#FF9"|[[Marc Baum]] |bgcolor="#FF9"|Süden |- |[[Fichier:David_Wagner_(déi_Lénk)_09-2023_(cropped).jpg|80px]] |[[David Wagner (Politiker)|David Wagner]] |Zentrum |} </div> {{Div col end}} * Kuckt och: [[Chamberwale vum 8. Oktober 2023]] === Period 2018-2023 === Un der Wal 2018 hunn insgesamt 10 Parteien deelgeholl. Dovunner goufe 7 Parteien an d'Parlament gewielt: CSV (21), DP (12), LSAP (10), Déi Gréng (9), ADR (4), Déi Lénk (2), Piraten (2). D'Piraten sinn fir d'éischt Kéier an hirer Geschicht an d'Chamber gewielt ginn. D'KPL, déi Konservativ an d'Beweegung Demokratie krute kee Sëtz. {| class="wikitable" !ADR * [[Fernand Kartheiser]] * [[Fred Keup]] * [[Jeff Engelen]] * [[Roy Reding]] CSV * [[Martine Hansen]] * [[Gilles Roth]] * [[Claude Wiseler]] * [[Serge Wilmes]] * [[Laurent Mosar]] * [[Viviane Reding]] * [[Paul Galles]] * [[Diane Adehm]] * [[Marc Lies]] * [[Marc Spautz]] * [[Michel Wolter]] * [[Félix Eischen]] * [[Nancy Arendt]] * [[Georges Mischo]] * [[Jean-Marie Halsdorf]] * [[Emile Eicher]] * [[Ali Kaes]] * [[Jean-Paul Schaaf]] * [[Françoise Hetto]] * [[Octavie Modert]] * [[Léon Gloden]] Déi Gréng * [[Josée Lorsché]] * [[Carlo Back]] * [[Charles Margue]] * [[Marc Hansen (1968)|Marc Hansen]] * [[Semiray Ahmedova]] * [[Stéphanie Empain]] * [[François Benoy]] * [[Chantal Gary]] * [[Djuna Bernard]] !Déi Lénk * [[Marc Baum]] * [[David Wagner (Politiker)|David Wagner]] DP * [[Gilles Baum]] * [[Lydie Polfer]] * [[Simone Beissel]] * [[Guy Arendt]] * [[Fernand Etgen]] * [[Gusty Graas]] * [[Frank Colabianchi]] * [[André Bauler]] * [[Pierre-Marc Knaff]] * [[Claude Lamberty]] * [[Max Hahn]] * [[Carole Hartmann]] LSAP * [[Georges Engel]] * [[Mars Di Bartolomeo]] * [[Cécile Hemmen]] * [[Lydia Mutsch]] * [[Claude Haagen]] * [[Simone Asselborn-Bintz]] * [[Francine Closener]] * [[Yves Cruchten]] * [[Dan Biancalana]] * [[Tess Burton]] Piraten * [[Sven Clement]] * [[Marc Goergen (Politiker)|Marc Goergen]] |} === Period 2013-2018 === {{Update}} No der virgezunner [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013|Wal vum 20. Oktober 2013]], bei där 9 Parteien ugetruede waren, sinn der schliisslech 6 am Parlament: ADR (3), CSV (23), déi lénk (2), DP (13), LSAP (13), Déi Gréng (6). Gewielt goufen: {| align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=10 |valign=top width=50%| ==== ADR ==== * [[Gast Gibéryen]] * [[Fernand Kartheiser]] * [[Roy Reding]] ==== CSV ==== * [[Diane Adehm]] * [[Sylvie Andrich-Duval]] * [[Nancy Arendt]] * [[Emile Eicher]] * [[Félix Eischen]] * [[Léon Gloden]] * [[Jean-Marie Halsdorf]] * [[Martine Hansen]] * [[Françoise Hetto-Gaasch]] * [[Ali Kaes]] * [[Marc Lies]] * [[Martine Mergen]] (am Okt. 2014 nogeréckelt fir de [[Luc Frieden]]) * [[Paul-Henri Meyers]] * [[Octavie Modert]] * [[Laurent Mosar]] * [[Marcel Oberweis]] * [[Gilles Roth]] * [[Marco Schank]] * [[Marc Spautz]] * [[Serge Wilmes]] * [[Claude Wiseler]] (zanter Okt. 2014 Fraktiounspresident) * [[Michel Wolter]] * [[Laurent Zeimet]] (de 4.11.2014 nogeréckelt fir de [[Jean-Claude Juncker]]) gewielt, ma am Sept. 2014 zeréckgetrueden: * ([[Luc Frieden]], goung an d'Privatwirtschaft) * ([[Jean-Claude Juncker]], gouf President vun der Europäescher Kommissioun) ====Déi Lénk==== * [[David Wagner (Politiker)|David Wagner]] (am Abrëll 2015 fir de [[Justin Turpel]] nogeréckelt) * [[Marc Baum]] (den 20. Abrëll 2016 fir de [[Serge Urbany]] nogeréckelt) |valign=top| |valign=top width=50%| ==== DP ==== * [[André Bauler]] (Bis Mäerz 2014 Staatssekretär, dann erëm Deputéierten) * [[Eugène Berger]] (Fraktiounspresident) * [[Gilles Baum]] (réckelt fir d'[[Maggy Nagel]] no) * [[Simone Beissel]] * [[Frank Colabianchi]] (den 1. Februar 2018 fir d'[[Anne Brasseur]] nogeréckelt). * [[Lex Delles]] * [[Joëlle Elvinger]] (réckelt fir d'[[Corinne Cahen]] no) * [[Gusty Graas]] * [[Max Hahn]] (réckelt fir de [[Claude Meisch (Politiker)|Claude Meisch]] no) * [[Alexandre Krieps]] * [[Claude Lamberty]] (Enn Dezember 2015 fir de [[Guy Arendt]] nogeréckelt, wéi dee Staatssekretär gouf. De Guy Arendt war sengersäits fir den [[Xavier Bettel]] nogeréckelt, dee Premierminister gouf). * [[Edy Mertens]] (réckelt fir den [[André Bauler]] no) * [[Lydie Polfer]] ==== Déi Gréng ==== * [[Sam Tanson]] (den 1. Abrëll 2018 fir de [[Claude Adam]] nogeréckelt, dee sengersäits fir de [[François Bausch]] nogeréckelt war) * [[Roberto Traversini]] (réckelt fir de [[Félix Braz]] no) * [[Gérard Anzia]] (réckelt fir d'[[Christianne Wickler]] no, déi hirersâits fir de [[Camille Gira]] nogeréckelt war) * [[Henri Kox]] * [[Josée Lorsché]] * [[Viviane Loschetter]] (Fraktiounspresidentin) ==== LSAP ==== * [[Marc Angel (Politiker)|Marc Angel]] * [[Fränk Arndt]] (réckelt fir de [[Romain Schneider]] no) * [[Simone Asselborn-Bintz]] (den 1. Abrëll 2018 fir de [[Roger Negri]] nogeréckelt; dëse war no de Wale fir de [[Jean Asselborn]] nogeréckelt. * [[Alex Bodry]] (Fraktiounspresident) * [[Taina Bofferding]] (réckelt fir d'[[Lydia Mutsch]] no) * [[Tess Burton]] (réckelt fir den [[Nicolas Schmit]] no) * [[Yves Cruchten]] * [[Claudia Dall'Agnol]] (réckelt fir den [[Dan Kersch]] no) * [[Mars di Bartolomeo]] * [[Georges Engel]] * [[Franz Fayot]] * [[Claude Haagen]] * [[Cécile Hemmen]] (réckelt fir den [[Etienne Schneider]] no) |} ===Period 2009-2013=== D'uerdentlech Sëtzung 2009/2010 huet sech sech aus deenen Deputéiert zesummegesat, déi bei de [[Chamberwale vum 7. Juni 2009]] direkt gewielt goufen, respektiv nogeréckelt sinn als Ersatz fir déi, déi gewielt goufen, awer en Amt als Minister ugeholl hunn. Zanterhier koum et zu e puer Verännerungen, fir Deputéiert z'ersetzen, déi op hiert Amt verzicht hunn, resp. gestuerwe sinn. Den 19. Juli 2013 huet de Groussherzog [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]] ugekënnegt, nodeem et den 11. Juli am Kader vun der Debatt ëm d'Konklusioune vun der [[SREL]]-Enquêtëkommissioun kloer gi war, datt d'[[Regierung Juncker-Asselborn II]] keng Majoritéit méi hanner sech hat, datt en d'Chamber de 7. Oktober 2013 opléise géif an et den [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013|20. Oktober zu Neiwale]] kéim.<ref>[http://news.rtl.lu/bommeleeer/news//454006.html 7. Oktober: Chamber opgeléist! 20. Oktober: Nei gewielt!] RTL.lu - 19.07.2013, 18:11 | Fir d'lescht aktualiséiert: 19.07.2013, 18:36.</ref> {| align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=10 |valign=top width=50%| ==== ADR ==== * [[Gast Gibéryen]] * [[Fernand Kartheiser]] ==== CSV ==== * [[Diane Adehm]] (zanter Mäerz 2011) * [[Sylvie Andrich-Duval]] * [[Nancy Arendt]] * [[Fernand Boden]] * [[Lucien Clement]] * [[Christine Doerner]] * [[Emile Eicher]] * [[Félix Eischen]] * [[Marie-Josée Frank]] * [[Léon Gloden]] * [[Norbert Haupert]] * [[Ali Kaes]] * [[Marc Lies]] * [[Pierre Mellina]] (zanter dem 14. Mee 2013) * [[Martine Stein-Mergen|Martine Mergen]] * [[Paul-Henri Meyers]] * [[Laurent Mosar]] * [[Marcel Oberweis]] * [[Gilles Roth]] * [[Jean-Paul Schaaf]] * [[Tessy Scholtes]] (zanter dem 3. Mee 2011) * [[Robert Weber]] * [[Lucien Weiler]] * [[Raymond Weydert]] * [[Serge Wilmes]] (zanter dem 11. Oktober 2011) * [[Michel Wolter]] ====onofhängeg==== * [[Jean Colombera]] (bis Enn 2012 ADR, zanterhier ouni Partei) * [[Jacques-Yves Henckes]] (bis Enn 2012 ADR, zanterhier ouni Partei) |valign=top| |valign=top width=50%| ==== DP ==== * [[André Bauler]] * [[Eugène Berger]] * [[Xavier Bettel]] * [[Anne Brasseur]] * [[Fernand Etgen]] * [[Alexandre Krieps]] (vum 9. Oktober 2012 un) * [[Claude Meisch (Politiker)|Claude Meisch]] * [[Lydie Polfer]] * [[Carlo Wagner]] ==== Déi Gréng ==== * [[Claude Adam]] * [[François Bausch]] * [[Félix Braz]] * [[Camille Gira]] * [[Henri Kox]] * [[Josée Lorsché]] (zanter dem 6. Juli 2011) * [[Viviane Loschetter]] ==== Déi Lénk ==== * [[Serge Urbany]] (zanter dem 16. November 2011) ==== LSAP ==== * [[Marc Angel (Politiker)|Marc Angel]] * [[Alex Bodry]] * [[Claudia Dall'Agnol]] * [[Fernand Diederich]] * [[Georges Engel]] (zanter dem 1. Februar 2012) * [[Ben Fayot]] * [[Claude Haagen]] * [[Jean-Pierre Klein (1944)|Jean-Pierre Klein]] * [[Lucien Lux]] * [[Lydia Mutsch]] * [[Roger Negri]] * [[Ben Scheuer]] * [[Roland Schreiner]] (zanter dem 22. November 2012). |} [[Fichier:Composition de la chambre des députés au Luxembourg.jpg|right|350px]] Net méi dobäi: * [[Jean-Louis Schiltz]], CSV (September 2009 bis Februar 2011) * [[Mill Majerus]], CSV (vum 8. Juli 2009 bis den 1. Abrëll 2011 †) * [[Jean Huss]], déi Gréng (September 2009 bis Juli 2011) * [[Lucien Thiel]], CSV (vum 8. Juli 2009 bis de 25. August 2011 †) * [[André Hoffmann (Politiker)|André Hoffmann]], Déi Lénk, (vum 8. Juli 2009 bis de 15. November 2011) * [[Lydie Err]], LSAP, (vum 8. Juli 2009 bis den 31. Januar 2012) * [[Paul Helminger]], DP, (vum 8. Juli 2009 bis den 9. Oktober 2012) * [[Vera Spautz]], LSAP, (vum 8. Juli 2009 bis de 14. November 2012) * [[Marc Spautz]], CSV, (bis den 30. Abrëll 2013, wou e Minister gouf) ===Period 2004-2009=== D'Chamberdeputéiert, déi bei de [[Chamberwale vum 13. Juni 2004|Wale vum 13. Juni 2004]] an d'Chamber gewielt goufen, sinn 2577-mol a Kommissiounssëtzungen zesummekomm, an 260-mol an ëffentleche Sëtzungen. Et si 496 Projet-de-loië gestëmmt ginn, 38 Proposition-de-loien an 10 Verfassungsännerungen (vu 16 Projeten). 77 Debatte goufe gefouert, et gouf 56 Heure-d'actualitéen an 3335 parlamentaresch Ufroen un d'Regierung.<ref>''Discours de fin de législature de M. le président''. Séance ordinairee 2008-2009; Séance publique n° 53 vum 13. Mee 2009; am: Chambre des Députés Luxembourg: Compte-rendu des séances publiques no 17, session ordinaire 2008-2009, S. 666.</ref> ====Uerdentlech Sëtzung 2008/2009==== D'uerdentlech Sëtzung 2008-2009 huet sech zesummegesat aus 4 Deputéiert vun der [[ADR]], 24 vun der [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]], 7 vun [[Déi Gréng]], 10 vun der [[Demokratesch Partei|DP]], 14 vun der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]], an 1 ouni Partei (Stand: Juni 2009): {| align=center width=100% cellspacing=0 cellpadding=10 |valign=top width=50%| ==== ADR ==== * [[Gaston Gibéryen]] * [[Jacques-Yves Henckes]] * [[Jean-Pierre Koepp]] * [[Robert Mehlen]] ==== CSV ==== * [[Sylvie Andrich-Duval]] * [[Nancy Arendt]] * [[Lucien Clement]] * [[Christine Doerner]] * [[Marie-Josée Frank]] * [[Fabienne Gaul]] * [[Marcel Glesener]] * [[Norbert Haupert]] * [[Françoise Hetto-Gaasch]] * [[Aly Kaes]] * [[Paul-Henri Meyers]] * [[Laurent Mosar]] * [[Marcel Oberweis]] * [[Gilles Roth]] * [[Marcel Sauber]] * [[Jean-Paul Schaaf]] * [[Marco Schank]] * [[Marc Spautz]] * [[Martine Stein-Mergen]] * [[Fred Sunnen]] * [[Lucien Thiel]] * [[Lucien Weiler]] * [[Raymond Weydert]] * [[Michel Wolter]] |valign=top| |valign=top width=50%| ==== Déi Gréng ==== * [[Claude Adam]] * [[François Bausch]] * [[Félix Braz]] * [[Camille Gira]] * [[Jean Huss]] * [[Henri Kox]] * [[Viviane Loschetter]] ==== DP ==== * [[Xavier Bettel]] * [[Eugène Berger]] * [[Anne Brasseur]] * [[Fernand Etgen]] * [[Colette Flesch]] * [[Charles Goerens]] * [[Paul Helminger]] * [[Alexandre Krieps]] * [[Claude Meisch (Politiker)|Claude Meisch]] * [[Carlo Wagner]] ==== LSAP ==== * [[Marc Angel (Politiker)|Marc Angel]] * [[Alex Bodry]] * [[John Castegnaro]] * [[Claudia Dall'Agnol]] * [[Fernand Diederich]] * [[Lydie Err]] * [[Ben Fayot]] * [[Jean-Pierre Klein (1944)|Jean-Pierre Klein]] * [[Lydia Mutsch]] * [[Roger Negri]] * [[Jos Scheuer]] * [[Roland Schreiner]] * [[Romain Schneider]] * [[Vera Spautz]] ==== Ouni Partei ==== * [[Aly Jaerling]] |} == Presidente vun der Chamber == {{Méi Info 1|Chamberpresidenten}} == Literatur zum Theema == * Nicolas Als, Robert L. Philippart: ''La Chambre des Députés, Histoire et Lieux de Travail'', Chambre des Députés du Grand-Duché de Luxembourg, 1994, ISBN 2-87954-021-6 * Alex Bodry: "Le Parlement dans le système politique du Luxembourg: Le régime parlementaire du Luxembourg - mythe ou réalité?" Am: ''Tageblatt'' Nr.240 vum 13. Oktober 2008, S. 15-18 an Nr. 241 vum 14. Oktober 2008. * Claude Frieseisen, Marie-Paule Jungblut, Michel Pauly (ënner der Leedung vun), '' "...la volonté de la Chambre qui est la volonté du pays." (Eugène Schaus, 22/11/1966) - Un florilège de débats parlementaires luxembourgeois (1848-2008)''; Lëtzebuerg (Chambre des Députés), 2019; 456 S.; ISBN 978-2-87978-215-7 == Kuckt och == * [[Legislativ Prozedur (Lëtzebuerg)]] * [[Chamber TV]] * [[Assemblée constituante vun 1848 (Lëtzebuerg)|Assemblée constituante vun 1848]] * [[Assemblée consultative vun 1945 (Lëtzebuerg)|Assemblée consultative vun 1945]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Chambre des députés|{{PAGENAME}}}} * [http://www.chd.lu Offiziell Internetsäit vun der Chamber] * [https://query.an.etat.lu/Query/archivplansuche.aspx?ID=750461 D'Archive vun der Chamber 1848-1940] {{Referenzen}} [[Kategorie:Politik zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Parlamenter]] ajz324tc5yeax4yqji3n793bx6es01w 1941 0 2397 2678271 2676430 2026-05-16T15:34:36Z Johnny Chicago 17 /* Gebuer */ 2678271 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} [[Fichier:Bundesarchiv Bild 101I-137-1032-14A, Russland, brennendes Dorf, deutsche Kavallerie.jpg|thumb|''[[Unternehmen Barbarossa]]'': Den 22. Juni iwwerfält Däitschland d'Sowjetunioun.]] [[Fichier:Judenstern JMW.jpg|thumb|upright|1. September: An Däitschland musse Judden iwwer 7 Joer de [[Juddestär]] op hirem Gezei droen.]] [[Fichier:Japanese attack on Pearl Harbor, Hawaii - NARA - 197288.jpg|thumb|[[Ugrëff op Pearl Harbor]]: De 7. Dezember trieden d'USA an de Krich an.]] == Evenementer == === Europa === * [[15. Januar]]: Den [[Alfonso XIII. vu Spuenien]] verzicht am Exil zu Roum zu Gonschte vu sengem Jong [[Juan de Borbón y Battenberg]] op de spueneschen Troun. * [[18. Abrëll]]: griichesche Ministerpresident [[Alexandros Koryzis]] hëlt sech d'Liewen. * [[25. Mäerz]]: [[Jugoslawien]] trëtt dem [[Dräimächtepakt]] bäi, zwéin Deeg drop kënnt et zum Staatsstreech ënner dem [[Dušan Simović]]. * {{3. Abrëll}}: De [[László Bárdossy]] gëtt ongresche Ministerpresident. * {{6. Abrëll}}: Amarsch vun den däitschen Truppen a Jugoslawien. * [[10. Abrëll]]: D'Wehrmacht marschéiert op [[Zagreb]] an. * [[17. Abrëll]]: Jugoslawie kapituléiert. * [[21. Abrëll]]: Griicheland kapituléiert. * [[14. Juni]]: D'Sowjetesch Besatzungsmuecht deportéiert eng 40.000 Litauer aus [[Litauen]] an eng 15.000 Letten aus [[Lettland]] a [[Sibirien]]. * [[27. Juni]]: Dat däitscht Polizeibatailloun 309 verbrennt zu [[Białystok]] déi Grouss Synagog, an där se eng 2000 Judden agespaart huet. * [[22. Juni]]: ''Unternehmen Barbarossa'': D'[[Wehrmacht]] gräift d'[[Sowjetunioun]] un a besetzt déi [[baltesch Staaten]]. * [[21. Juli]]: Éischt Loftugrëff vun der [[Luftwaffe]], mat 195 Fligeren, op [[Moskau]]. * [[14. August]]: De [[Franklin D. Roosevelt]] an de [[Winston Churchill]] ënnerschreiwen d'[[Atlantik-Charta]]. * [[19. September]]: All Judden iwwer 6 Joer mussen am Däitsche Räich ewell e „[[Juddestär]]“ op hirem Gezei droen. * [[29. September]]: Bei [[Babyn Jar]] exekutéiere Membere vum [[Sicherheitsdienst des Reichsführers-SS|SD]] an der [[Einsatzgruppe C]] 35.000 [[Kiew]]er Judden. * [[21. Oktober]]: Beim [[Massaker vu Kragujevac]] ermuert d'Wehrmacht, als Revanche op eng Partisanenattack; 2.323 Leit, dorënner eng 300 Schüler. * {{7. November}}: En däitscht Krichsschëff versenkt am [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]] dat sowjetescht Spidolsschëff ''Armenija'' mat 5000 bis 7000 Leit u Bord. * {{7. Dezember}}: [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] erkläert Japan de Krich. * {{7. Dezember}}: Däitsch Truppe sti 17 Kilometer viru [[Moskau]] - a mussen nees ëmdréinen. * {{7. Dezember}}: ''[[Nacht-und-Nebel-Erlass]]''. * [[11. Dezember]]: Den [[Adolf Hitler|Hitler]] erkläert de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] de Krich. [[Fichier:Personenstand.jpg|thumb|120px|Froebou vun der ''Personenstands- aufnahme'']] ==== Lëtzebuerg ==== * {{1. Januar}}: De britteschen Ausseminister Sir [[Anthony Eden]] rifft d'Lëtzebuerger iwwer d'[[BBC]] op, Courage ze hunn. * [[24. Januar]]: De ''Gau Koblenz-Trier'' gëtt a ''Gau Moselland'' ëmgenannt,, fir Lëtzebuerg mat anzeschléissen. * [[31. Januar]]: Franséisch [[Virnumm|Vir-]] a [[Familljennumm|Familljennimm]] mussen agedäitscht ginn. * [[12. Februar]]: De Gauleiter [[Gustav Simon]] probéiert mat der ''Bekanntmachung über den Eintritt in den Reichsarbeitsdienst'' vum [[12. Februar]] d'Lëtzebuerger an den [[Reichsarbeitsdienst|RAD]] ze lackelen. * [[18. Februar]]: Eng ''Verordnung'' verbitt ausdrécklech d'Droe vu [[Berri]]en. * [[31. Mäerz]]: Ufank vun de Sanktioune géint Staatsbeamten, déi net den Uspréch vun de Besatzer entspriechen ("''Sie bieten nicht die Gewähr...''). * [[11. Mee]]: Ried vun der [[Charlotte vu Lëtzebuerg|Groussherzogin Charlotte]] iwwer d'BBC. * [[23. Mee]]: De ''Reichsarbeitsdienst'' gëtt obligatoresch fir d'Joergäng 1920 bis 1924. * {{1. Juni}}: Eng ''Verordnung'' verbitt, ëffentlech [[Franséisch]] ze gebrauchen; dorënner fält och, "merci" oder "Bonjour" ze soen. * [[21. September]]: Eng [[NSDAP]]-Sektioun gëtt fir Lëtzebuerg gegrënnt, déi éischt 500 Membere ginn opgeholl. * [[10. Oktober]]: [[Personenstandsaufnahme vum 10. Oktober 1941|"Personenstandsaufnahme" vum 10. Oktober 1941]]. * [[11. Oktober]]: De Gauleiter [[Gustav Simon]] annuléiert d'Enquête. * [[14. Oktober]]: Fir d'[[Juddentum zu Lëtzebuerg|Judden zu Lëtzebuerg]] iwwer 14 Joer gëtt et obligatoresch, de [[Juddestär]] ze droen. * [[16. Oktober]]: 334 Judde gi vu Lëtzebuerg an de [[Ghetto]] op [[Litzmannstadt]] (Lodz) deportéiert. * [[4. November|4.]]-[[6. November]]: Eng 500 Leit gi bei Razzie vun der däitscher Police festgeholl. === Afrika === * [[22. Januar]]: Brittesch Unitéiten erueweren déi [[Libyen|libesch]] Stad [[Tobruk]] an huele 25.000 italieenesch Zaldote gefaangen. * {{3. Februar}}: Schluecht vu Keren ([[Eritrea]]) tëscht Britten an Italieener. * [[11. Februar]]: Dem [[Erwin Rommel]] säin [[Afrikakorps]] kënnt zu [[Tripolis]] un, fir den Italieener ze hëllefen. * {{4. Abrëll}}: [[Bengasi]] gëtt vun däitsch-italieenesche Panzerunitéiten ageholl. * {{5. Abrëll}}: Brittesch Truppen erueweren [[Addis Abeba]] (Haaptstad vum [[Keeserräich Abessinien]]). === Amerika === ==== USA ==== * [[20. Januar]]: De [[Franklin D. Roosevelt]] fänkt säin drëtt Mandat als US-President un. * {{7. Dezember}}: [[Ugrëff op Pearl Harbor]] duerch d'[[Japan]]er. * {{8. Dezember}}: D'[[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegt Staaten|USA]] erkläre Japan de Krich. ==== Südamerika ==== * [[13. Dezember]]: An de [[peru]]aneschen [[Anden|Ande]] brécht beim [[Palcacocha]]-Séi e Stéck [[Gletscher]] of a fält an de Séi; duerch d'Bullislawin déi derbäi entstoung, sinn zu [[Huaraz]] eng 6.000 Leit gestuerwen. === Asien === * {{1. Abrëll}}: Militärputsch am [[Irak]]. * [[13. Abrëll]]: [[Japan]] an d'Sowjetunioun ënnerschreiwen en Neutralitéitspakt. * [[11. August]]: Japan dekretéiert d'[[Generalmobilisatioun]]. * [[25. August]]: Sowjetesch a brittesch Truppe besetzen den [[Iran]]. * [[16. September]]: Iran: De [[Reza Schah Pahlavi]] demissionéiert zu Gonschte vu sengem Jong [[Mohammad Rezah Pahlavi]]. * {{8. Dezember}}: D'Japaner fänke mat der Invasioun vun de [[Philippinnen]] un. * {{8. Dezember}}: D'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] erkläre Japan de Krich. * {{8. Dezember}}: [[Holland]] erkläert Japan de Krich. * [[16. Dezember]]: Ufank vum '''[[Pazifikkrich]]''': Japanesch Invasioun op [[Borneo]]. * [[25. Dezember]]: [[Hongkong]] kapituléiert virun der japanescher Arméi. === Ozeanien & Pazifik === === Noen Osten an Arabesch Welt === * [[28. September]]: [[Syrien]] gëtt onofhängeg. == Konscht a Kultur == === Molerei === === Literatur === === Musek === == Wëssenschaft an Technik == == Gebuer == * {{0}}?: [[Richard M. West|Richard Martin West]], Däneschen Astronom. * {{0}}?: [[Mady Andrien]], belsch Sculptrice a Konschterzéierin. * {{1. Januar}}: [[Constant Wagner]], lëtzebuergesche Sportschéisser. * {{5. Januar}}: [[Hayao Miyazaki]], japanesche Filmregisseur. * {{6. Januar}}: [[Philippe Busquin]], belsche Politiker. * {{7. Januar}}: [[Iona Brown]], englesch Violonistin an Dirigentin. * {{0}}7. Januar: [[John Steiner]], englesche Schauspiller. * {{8. Januar}}: [[Graham Chapman]], brittesche Schauspiller a Schrëftsteller. * {{9. Januar}}: [[Joan Baez]], US-amerikanesch Folk-Sängerin. * [[10. Januar]]: [[José Greci]], italieenesch Schauspillerin. * [[13. Januar]]: [[Solvi Stübing]], däitsch Schauspillerin. * [[14. Januar]]: [[Faye Dunaway]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[15. Januar]]: [[Captain Beefheart]], US-amerikanesche Museker, Sänger a Moler. * 15. Januar: [[Mathias Ewen]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[19. Januar]]: [[Catherine Sola]], franséisch Schauspillerin. * [[21. Januar]]: [[Plácido Domingo]], spueneschen Operesänger. * 21. Januar: [[Richie Havens]], US-amerikanesche Folksänger. * [[23. Januar]]: [[Jean-Paul Jacobs]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * [[24. Januar]]: [[Neil Diamond]], US-amerikanesche Popsänger. * [[25. Januar]]: [[Norry Wampach]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[27. Januar]]: [[Beatrice Tinsley]], neiséilännesch Astronomin, * [[30. Januar]]: [[Dick Cheney]], US-amerikanesche Politiker. * [[31. Januar]]: [[Marc Assa]], lëtzebuergeschen Ekonomist a Manager. * 31. Januar: [[Ina Bauer]], däitsch Äiskonschtleeferin a Schauspillerin. * {{1. Februar}}: [[Karl Dall]], däitschen Tëleesmoderator a Komiker. * {{2. Februar}}: [[Luisa Passerini]], italieenesch Historikerin. * {{8. Februar}}: [[Nick Nolte]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[10. Februar]]: [[Michael Apted]], Filmregisseur. * [[11. Februar]]: [[Sérgio Mendes]], brasilianesche Museker a Komponist. * [[15. Februar]]: [[Florinda Bolkan]], brasilianesch Schauspillerin. * [[16. Februar]]: [[Kim Jong-il]], nordkoreanesche Politiker. * 16. Februar: [[Carlo Bofferding]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[21. Februar]]: [[Judith Dornys]], kanadesch Schauspillerin. * {{5. Mäerz}}: [[Helga Sommerfeld]], däitsch Schauspillerin. * [[14. Mäerz]]: [[Wolfgang Petersen]], däitsche Filmregisseur a Produzent. * [[16. Mäerz]]: [[Bernardo Bertolucci]], italieenesche Filmregisseur. * [[18. Mäerz]]: [[Wilson Pickett]], US-amerikanesche Soulsänger. * [[22. Mäerz]]: [[Bruno Ganz]], Schwäizer Schauspiller. * [[26. Mäerz]]: [[Richard Dawkins]], britteschen Naturwëssenschaftler. * [[27. Mäerz]]: [[Kurt Felix]], Schwäizer Tëleesmoderator a -journalist. * 27. Mäerz: [[Ivan Gašparovič]], slowakesche Politiker. * [[29. Mäerz]]: [[Joseph Hooton Taylor Jr.]], US-amerikanesche Physiker an Nobelpräisdréier. * {{4. Abrëll}}: [[Angelica Domröse]], däitsch Schauspillerin. * {{6. Abrëll}}: [[Gheorghe Zamfir]], rumänesche Panflüttespiller. * {{7. Abrëll}}: [[Remo Raffaelli]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur. * {{8. Abrëll}}: [[Vivienne Westwood]], englesch Moudendesignerin. * [[13. Abrëll]]: [[Jean-Marc Reiser]], franséische Comiczeechner. * [[16. Abrëll]]: [[Claudine Auger]], franséisch Schauspillerin. * [[18. Abrëll]]: [[Michael D. Higgins]], iresche Politiker an Dichter. * 18. Abrëll: [[Michel Medinger jun.]], lëtzebuergesche Liichtathleet a Fotograf. * [[20. Abrëll]]: [[Ryan O'Neal]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[25. Abrëll]]: [[Bertrand Tavernier]], franséische Filmregisseur. * [[26. Abrëll]]: [[Barbet Schroeder]], franséische Filmregisseur. * [[28. Abrëll]]: [[Ann-Margret]], US-amerikanesch-schweedesch Sängerin a Schauspillerin. * [[29. Abrëll]]: [[Jacques Bach]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[30. Abrëll]]: [[Stavros Dimas]], griichesche Politiker an EU-Kommissär. * {{6. Mee}}: [[Gena Dimitrowa]], bulgaresch Operesängerin. * [[13. Mee]]: [[Senta Berger]], Schauspillerin a Filmproduzentin. * [[15. Mee]]: [[Edy Schütz]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[18. Mee]]: [[Diane McBain]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[19. Mee]]: [[Ritt Bjerregaard]], dänesch Politikerin. * 19. Mee: [[Nora Ephron]], US-amerikanesch Regisseurin an Dréibuchauteur. * 19. Mee: [[Tania Mallet]], brittesche Mannequin a Schauspillerin. * [[24. Mee]]: [[Bob Dylan]], US-amerikanesche Sänger. * [[25. Mee]]: [[Vladimir Voronin]], moldawesche Politiker. * [[31. Mee]]: [[Sean Flynn]], US-amerikanesche Schauspiller a Fotojournalist. * {{2. Juni}}: [[Charlie Watts]], brittesche Batteur. * {{5. Juni}}: [[Werner Böhm]], däitsche Sänger a Museker. * {{8. Juni}}: [[Jean-Paul Rippinger]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker. * {{9. Juni}}: [[Wolfgang Benz]], däitschen Historiker. * {{0}}9. Juni: [[Jon Lord]], brittesche Museker. * [[9. Juni]]: [[Manuel Peimbert]], mexikanesche Physiker an Astronom. * [[10. Juni]]: [[Jürgen Prochnow]], däitsch-US-amerikanesche Schauspiller. * [[12. Juni]]: [[Hélène Chanel]], franséisch Filmschauspillerin. * 12. Juni: [[Chick Corea]], US-amerikaneschen Jazz-Pianist a Komponist. * [[18. Juni]]: [[Roger Lemerre]], franséische Foussballspiller an -trainer. * 18. Juni: [[Hans Vonk]], hollänneschen Dirigent. * [[19. Juni]]: [[Jacques Toubon]], franséische Politiker. * 19. Juni: [[Václav Klaus]], tschecheschen Ekonomist a Politiker. * [[20. Juni]]: [[Stephen Frears]], brittesche Filmregisseur. * [[27. Juni]]: [[Marquard Bohm]], däitsche Schauspiller * 27. Juni: [[Krzysztof Kieślowski]], polnesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[28. Juni]]: [[Donald Spoto]], US-amerikaneschen Auteur. * [[30. Juni]]: [[Otto Sander]], däitsche Schauspiller. * {{5. Juli}}: [[Geronimo Meynier]], italieenesche Schauspiller. * [[13. Juli]]: [[Jacques Perrin]], franséische Schauspiller, Filmregisseur a Produzent. * [[18. Juli]]: [[Frank Farian]], däitsche Museksproduzent, Komponist a Sänger. * [[19. Juli]]: [[Neelie Kroes]], hollännesch Politikerin, EU-Kommissärin * [[21. Juli]]: [[Henry Gelhausen]], lëtzebuergeschen Auteur vu Satiren a Glossen. * [[23. Juli]]: [[Sergio Mattarella]], italieenesche Magistrat a Staatspresident. * 23. Juli: [[Georges Traus]], lëtzebuergeschen Architekt. * [[24. Juli]]: [[Erna Hennicot-Schoepges]], Lëtzebuerger Politikerin. * [[26. Juli]]: [[Jean Werner]], lëtzebuergesche Jurist a Botaniker. * [[28. Juli]]: [[Riccardo Muti]], italieeneschen Dirigent. * [[30. Juli]]: [[Paul Anka]], kanadesche Sänger. * {{1. August}}: [[Nathalie Delon]], franséisch Schauspillerin. * {{0}}1. August: [[Jordi Savall]], spuenesche Museker an Dirigent. * {{2. August}}: [[Jules Hoffmann (Biolog)|Jules Hoffmann]], franséische Biolog. * {{0}}2. August: [[Fabio Testi]], italieenesche Schauspiller. * {{0}}2. August: [[François Weyergans]], belsche Schrëftsteller a Filmregisseur. * {{3. August}}: [[Hage Geingob]], namibesche Politiker. * {{4. August}}: [[Charles Ruppert]], lëtzebuergesche Mathematiker, Physiker an Ekonomist. * {{5. August}}: [[Jean-Pierre Adam]], lëtzebuergesche Moler, Graveur a Sculpteur. * {{0}}5. August: [[Carla Gravina]], italieenesch Schauspillerin a Politikerin. * {{7. August}}: [[Evi Marandi]], griichesch-italieenesch Schauspillerin. * [[16. August]]: [[Jean Hemmerling]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[17. August]]: [[Fritz Wepper]], däitsche Schauspiller. * [[20. August]]: [[Slobodan Milosevic]], jugoslawesch-serbesche Politiker. * [[24. August]]: [[Paola Pitagora]], italieenesch Schauspillerin. * [[27. August]]: [[Cesária Évora]], kapverdianesch Musekerin. * [[31. August]]: [[Giacinto Berloco]], italieeneschen Äerzbëschof an apostouleschen Nuntius. * 31. August: [[Wolfgang Hilbig]], däitsche Schrëftsteller. * {{9. September}}: [[Otis Redding]], US-amerikanesche Soul-Sänger. * [[13. September]]: [[Ahmet Necdet Sezer]], tierkesche Staatspresident. * [[19. September]]: [[Gérard Corbiau]], belsche Filmregisseur. * 19. September: [[Peter Hinnen]], Schwäizer Jodler, Schlagersänger a Filmschauspiller. * [[26. September]]: [[Vadim Glowna]], däitsche Schauspiller, Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent. * [[28. September]]: [[Edmund Stoiber]], däitsche Politiker. * [[29. September]]: [[Werner Pochath]], éisträichesche Schauspiller. * {{2. Oktober}}: [[Jean Vallée (Sänger)|Jean Vallée]], belsche Sänger. * {{3. Oktober}}: [[Chubby Checker]], US-amerikanescher Rock-'n'-Roll-Sänger. * {{0}}3. Oktober: [[Johny Léonard]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * {{4. Oktober}}: [[Anne Rice]], US-amerikanesch Schrëftstellerin. * {{8. Oktober}}: [[Jesse Jackson]], US-amerikanesche Politiker a Biergerrechtler. * [[12. Oktober]]: [[Frank Alamo]], franséische Sänger. * [[13. Oktober]]: [[Paul Simon]], US-amerikanesche Museker * [[18. Oktober]]: [[André Hoffmann (Politiker)|André Hoffmann]], lëtzebuergesche Politiker. * [[21. Oktober]]: [[Steve Cropper]], US-amerikanesche Komponist a Museker. * [[23. Oktober]]: [[Igor Nikolajewitsch Smirnow]], Politiker, President vu Transnistrien. * [[25. Oktober]]: [[Anne Tyler]], amerikanesch Schrëftstellerin. * {{1. November}}: [[Jacques Attali]], franséische Schrëftsteller, Ekonomist a Politiker. * {{5. November}}: [[Art Garfunkel]], US-amerikanesche Sänger. * {{7. November}}: [[Fränz Hulten]], lëtzebuergesche Moler, Zeechner a Karikaturist. * [[21. November]]: [[Juliet Mills]], englesch Schauspillerin. * [[23. November]]: [[Franco Nero]], italieenesche Schauspiller. * [[25. November]]: [[Philippe Honoré]], franséischen Zeechner. * 25. November: [[Percy Sledge]], US-amerikanesche R&B- a Soul-Sänger. * [[27. November]]: [[Laurent-Désiré Kabila]], kongoleesesche Politiker. * [[28. November]]: [[Laura Antonelli]], italieenesch Schauspillerin. * {{1. Dezember}}: [[Jesús Moncada]], spuenesche Schrëftsteller. * {{2. Dezember}}: [[René Gainville]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur. * {{4. Dezember}}: [[Lambert Schlechter]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * {{5. Dezember}}: [[Péter Balázs]], ungaresche Politiker, EU-Kommissär. * {{9. Dezember}}: [[Patrick Brion]], franséischen Auteur a Filmhistoriker. * [[10. Dezember]]: [[Peter Sarstedt]], brittesche Museker. * 10. Dezember: [[Ben Schultheis]], lëtzebuergesche Mykolog. * [[20. Dezember]]: [[Albert Hansen]], lëtzebuergesche Jurist, Member vum Staatsrot. * [[27. Dezember]]: [[Jean-Claude Bouillon]], franséische Schauspiller. * [[31. Dezember]]: [[Sarah Miles]], englesch Schauspillerin. == Gestuerwen == * {{4. Januar}}: [[Henri Bergson]], franséische Philosoph. * {{2. Januar}}: [[Joseph Kutter]], lëtzebuergesche Moler. * {{8. Januar}}: [[Robert Baden-Powell]], Grënner vum Scoutissem. * {{2. Februar}}: [[DeLisle Stewart]], US-amerikaneschen Astronom. * {{4. Februar}}: [[Johann Peter Kirsch]], lëtzebuergesch-italieenesche Kierchenhistoriker an Archeolog. * [[13. Januar]]: [[James Joyce]], iresche Schrëftsteller. * [[14. Februar]]: [[Eugène Mousset]], lëtzebuergesche Moler. * [[21. Februar]]: [[Frederick Banting]], kanadesche Medezinner an Nobelpräisdréier. * [[24. Februar]]: [[Marie Hackin|Marie]] a [[Joseph Hackin]], lëtzebuergesch-franséisch Archeologekoppel. * [[28. Februar]]: [[Alfonso XIII. vu Spuenien|Alfonso XIII.]], Kinnek vu Spuenien. * {{7. Mäerz}}: [[Günther Prien]], däitschen U-Boot Kommandant. * {{8. Mäerz}}: [[Sherwood Anderson]], US-amerikanesche Schrëftsteller. * [[20. Mäerz]]: [[Jean-Pierre Koppes]], lëtzebuergesche Glaskënschtler. * [[28. Mäerz]]: [[Virginia Woolf]], englesch Schrëftstellerin. * {{9. Abrëll}}: [[Marcel Prévost]], franséische Schrëftsteller. * [[13. Abrëll]]: [[Annie Jump Cannon]], US-amerikanesch Astronomin a Physikerin. * [[21. Abrëll]]: [[François Gérard]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{7. Mee}}: [[Nicolas Ries]], lëtzebuergesche Schrëftsteller an Editeur. * [[16. Mee]]: [[Minnie Vautrin]], US-amerikanesch Missionnairin. * [[18. Mee]]: [[Werner Sombart]], däitsche Soziolog an Ekonomist. * [[24. Mee]]: Prinzessin [[Sophie vu Lëtzebuerg]]. * {{4. Juni}}: [[Wilhelm II. vun Däitschland]], däitsche Keeser. * {{6. Juni}}: [[Louis Chevrolet]], Autoscoureur a Grënner vun der Autosfirma Chevrolet Motor Car Company. * [[28. Juli]]: [[Sosthène Weis]], lëtzebuergesche Moler an Architekt. * [[25. Juli]]: [[Henry P. McCain]], ''Major General'' vun der US-Army. * {{7. August}}: [[Rabindranath Tagore]], bengaleschen Auteur a Museker; Literaturnobelpräisdréier. * [[14. August]]: [[Maximilian Kolbe]], polnesche Franziskaner-Minorit. * [[15. August]]: [[Josef Jakobs]], däitsche Spioun. * [[20. August]]: [[Charles Krombach]], lëtzebuergesche Veterinär a Politiker. * [[22. September]]: [[Gottfried Fittbogen]], däitsche Geléierten an Auteur. * [[27. September]]: [[Nicolas Liez (Redakter)|Nicolas Liez]], lëtzebuergeschen Zeitungsredakter an Auteur. * [[17. Oktober]]: [[John Stanley Plaskett]], kanadeschen Astronom. * [[25. Oktober]]: [[Robert Delaunay]], franséische Moler a Grënner vum [[Orphismus]]. * {{9. November}}: [[Nicolas Zimmer]], lëtzebuergeschen Industriellen. * {{9. Dezember}}: [[Adolphe Eberhard]], lëtzebuergesche Moler. * [[17. Dezember]]: [[Albert Philippe]], lëtzebuergesche Politiker. == Um Spaweck == {{Commonscat}} lvh0rzti1gr85vmb9etf3ao10sx89id Physik 0 2438 2678515 2655164 2026-05-16T19:52:15Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (6) using [[Project:AWB|AWB]] 2678515 wikitext text/x-wiki [[Fichier:CollageFisica.jpg|alternativtext=|thumb|320x320px|Beispiller vu physikalesche Phenomeener]] D''''Physik''', vum [[Griichesch]]e φυσικός ''phusikos'', „dat Natierlecht“, a φύσις ''phusis'', „Natur“, ass d'[[Wëssenschaft]] vun der [[Natur]] am Allgemengen. Si befaasst sech mat der [[Matière]], der [[Energie]] an de [[Fundamental Interaktiounen|fundamentale Kräfte]] vun der Natur, déi d'[[Interaktioun]]en tëscht de [[Partikelen|Partikele]] steieren. Bis zum [[19. Joerhonnert]] ass d'Physik als [[natierlech Philosophie]] bezeechent ginn. D'[[Physiker]] ënnersiche Phenomeener, déi sech iwwer all Gréisstenuerdnunge verdeelen, vun de subnukleare Partikelen, aus där all normal Matière besteet ([[Deelerchersphysik]]), bis zum materiellen [[Universum]] als e Ganzt ([[Kosmologie]]). Entdeckungen aus der Physik fannen Uwendungen a villen anere [[Naturwëssenschaft]]en well Matière an Energie grondleeënd Bausteng vun der Natur sinn. Verschidden Eegenschaften, déi vun der Physik ënnersicht ginn, si wouer fir ''all'' materielle System, wéi zum Beispill [[Conservatioun vun der Energie]]. Sou Eegenschafte ginn als [[physikalescht Gesetz]] bezeechent. D'Physik gëtt heiansdo "fundamental Wëssenschaft" genannt, well all aner Naturwëssenschaft ([[Biologie]], [[Chimie]], [[Geologie]], asw.) mat bestëmmte Materialer schaffen, déi de physikalesche Gesetzer follegen. Zum Beispill, ass d'Chimie d'Wëssenschaft vun de [[Chemikalien]] an de [[Moleküllen]] aus deene se bestinn. D'Eegenschafte vun de Chemikalie gi bestëmmt vun den Eegenschafte vun de Moleküllen aus deene se bestinn, an déi ginn akkurat vu verschiddene Gebidder aus der Physik beschriwwen, wéi [[Quantemechanik]], [[Thermodynamik]],an den [[Elektromagnetismus]]. D'Physik ass ganz enk un d'[[Mathematik]] gebonnen - d'Mathematik liwwert de logesche Kader an dem physikalesch Gesetzer exakt formuléiert, an hir Viraussoen ausgerechent kënne ginn. Physikalesch [[Theorie|Theorië]] gi praktesch ëmmer mat der Hëllef vun der Mathematik ausgedréckt, an déi Mathematik déi dobäi benotzt gëtt, ass meeschtens méi komplizéiert wéi an den anere Wëssenschaften. Den Ënnerscheed tëscht der Physik an der Mathematik, ass deen datt d'Physik probéiert déi Welt ze beschreiwen an där mir liewen, dogéint ënnersicht d'Mathematik all méiglech Strukturen, och déi déi keen Ebenbild an der Natur hunn. Dës Ënnerscheedung ass awer a verschiddene Fäll net sou einfach ze maachen. Et gëtt e grousst Gebitt tëscht der Mathematik an der Physik, dat [[mathematesch Physik]] genannt gëtt, an dat sech domat befaasst, d'mathematesch Struktur vun de physikaleschen Theorien z'ënnersichen. == Iwwerbléck iwwer d'physikalesch Fuerschung == === Klassesch Physik === Klassesch Physik behandelt déi traditionell Gebidder an Theemen, déi schonn am Ufank vum [[20. Joerhonnert]] bekannt an och gréisstendeels ausgeschafft waren - [[Mechanik]], [[Akustik]], [[Optik]], [[Hëtzt]] an [[Elektrizitéit]] a Magnetismus. * D'[[Mechanik]] befaasst sech mat Kierper op déi [[Kraaft|Kräften]] awierken, a Kierper déi a Beweegung sinn. Si kann ënnerdeelt ginn a [[statesch Mechanik]] (Etüd vun de Kräften, déi op e Kierper wierken, dee sech net beweegt), [[Kinematik]] (Etüd vun der Beweegung ouni sech fir de Grond vun dëser z'interesséieren) an [[Dynamik]] (Etüd vun der Beweegung an de Kräften, déi en Afloss op dës hunn). D'Mechanik gëtt nach an d'[[Mechanik vun de feste Matièren]] an an d'[[Mechanik vun de flëssege Matièren]] ënnerdeelt. An der leschter si Beräicher wei [[Hydrostatik]], [[Hydrodynamik]], [[Aerodynamik]] a [[Pneumatik]]. * D'Akustik, d'Etüd vum Toun, gëtt meeschtens als Beräich vun der Mechanik consideréiert, well den Toun bedéngt ass duerch Beweegung vu Partikele vun der Loft oder anere Medien an deene sech [[Schallwell]]e fortbeweege kënnen an dowéinst an Terme vun de Gesetzer vun der Mechanik kann erkläert ginn. Eent vun de wichtege moderne Gebidder vun der Akustik ass den [[Ultraschall]], d'Etüd vun de Schallwelle mat ganz héijer Frequenz, déi iwwer där läit, déi de Mënsch héiere kann. * D'[[Optik]], d'Etüd vum Liicht, këmmert sech net nëmmen ëm d'Liicht, dat de Mënsch ka gesinn, d'[[visuell Liicht]], mä och ëm [[infrarout Radiation|infrarout]] an [[ultraviolett Radiatioun]]. Beräicher aus der Optik sinn zum Beispill: [[Reflektioun]], [[Refraktioun]], [[Interferenz]], [[Diffraktioun]], [[elektromagnéitesche Spektrum]], an d'[[Polarisatioun]] vum Liicht. * D'[[Hëtzt]] ass eng Form vun Energie, nämlech déi [[intern Energie]] vun de Partikelen, déi e Kierper zesummesetzen. D'[[Thermodynamik]] intresséiert sech fir d'Relatioun tëscht der Hëtzt an aner Forme vun Energie. * D'[[Elektrizitéit]] an de Magnetismus si bis zum Ufang vum 19. Joerhonnert als zwee separat Gebidder vun der Physik ënnersicht ginn, bis datt eng fundamental Relatioun tëscht deenen zwee Phenomeener fonnt ginn ass: en [[Stroum(elektresch)|elektresche Stroum]] baut e [[magnéitescht Feld]] op, an e magnéitescht Feld induzéiert elektresche Stroum. D'[[Elektrostatik]] ënnersicht elektresch Luedungen, déi rouen, d'[[Elektrodynamik]] déi déi sech beweegen an d'[[Magnetostatik]] ënnersicht magnéitesch Poler, déi rouen. === Modern Physik === De gréissten Deel vun der klassescher Physik beschäftegt sech mat Matière an Energie ënner normale Konditiounen. Dogéint beschäftegt sech déi modern Physik (dat ass déi Physik, déi no den Ännerunge vum Physiker senger Usiicht vun der Welt, duerch revolutionär Theorien am Ufank vum 20. Joerhonnert, entstanen ass) mat dem Behuele vun der Matière an der Energie ënner extreeme Konditiounen (wei z.&nbsp;B. bei [[Liichtvitess]], oder quasi-Liichtvitess) oder awer iwwer extreem grouss oder kleng Dimensiounen. Zum Beispill, ënnersichen d'[[atomar Physik|atomar]] an d'[[nuklear Physik]] d'Matière an der klengst méiglecher Gréisst, wou een nach [[cheemesch Elementer]] kann ënnerscheeden. D'[[Physik vun de Partikelen]] intresséiert sech fir nach méi klengen Dimensiounen, well si sech mat de fundamentale Bausteng vun der Matière befaast. Dat Gebitt vun der Physik gëtt och nach als "Physik vun den héijen Energien" bezeechent, well een extreem héich Energie brauch fir deen Typ vu Partikelen a grousse [[Partikel Accelerator]]en ze produzéieren. An sou Dimensioune verléieren normal, alldeeglech Notioune vu Raum, Zäit, Matière an Energie hir Gëltegkeet. Déi zwou Haapttheorien vun der moderner Physik ginn en anert Bild vum Raum, vun der Zäit a vun der Matière, wei dat vun der klassescher Physik. D'[[Quantemechanik|Quantentheorie]] befaasst sech mat der diskreeter, amplaz vun der kontinuéierlecher Natur vu ville Phenomeener op atomarem oder sub-atomarem Niveau, a mat der Komplementaritéit vu Partikelen a Welle bei der Beschreiwung vun deene Phenomeener. D'[[Relativitéitstheorie]] beschäftegt sech mat der Beschreiweung vu Phenomeener, déi sech an engem Referenzkader ofspillen, dee sech par Rapport zum Beobachter beweegt. D'[[speziell Relativitéit]] këmmert sech em d'uniform Beweegungen an enger [[Minkowski Raum|flaacher Raumzäit]] an ëm d'Objeten déi sech no un der [[Liichtvitess]] beweegen. D'[[allgemeng Relativitéit]] verallgemengert déi speziell mat de beschleunegte Beweegungen an enger [[gekrëmmter Raumzäit]], a gëtt d'Relatioun vum gekrëmmte Raum zur [[Gravitatioun]]. Béid, d'Quantentheorie an d'Relativitéitstheorie, fannen Uwendungen an der moderner Physik. === Theoreetesch an experimentell Physik === Am Géigesaz zu anere Wëssenschafte gëtt et an der Physik eng Trennung tëscht [[Theorie]] an [[Experiment]]. Zanter dem 20. Joerhonnert hunn déi meescht individuell Physiker sech entweeder an der [[theoreetesch Physik|theoreetescher Physik]] oder an der [[experimentell Physik|experimenteller Physik]] spezialiséiert, an am 20. Joerhonnert waren nëmme ganz wéineg Physiker a béiden erfollegräich<ref>Den [[Enrico Fermi]] ass bekannt fir seng Leeschtung souwuel um Gebitt vun der theoreetescher wéi och der experimenteller Physik.</ref>. Dogéint sinn an der [[Biologie]] an an der [[Chimie]] all erfollegräich Theoreetiker och Experimentatore gewiescht. Graff gesot probéieren theoreetesch Physiker Theorien auszeschaffen, déi et fäerdegbréngen, experimentell Resultater ze beschreiwen, z'interpretéieren, an och nei Phenomeener virauszesoen. Dogéint maachen experimentell Physiker verschidden Experimenter mat deenen een nei Phenomeener erfuersche kann, oder awer theoreetesch Viraussoen teste kann. Obwuel Theorie an Experiment separat entwéckelt ginn, kënne se net een ouni deen anere bestoen. Fortschrëtter an der Physik ginn dacks gemaach, wann en Experiment e Resultat gëtt, dat net mat den Theorien erkläert ka ginn, an dowéinst eng nei Theorie entwéckelt muss ginn. Anerersäits ginn d'Iddien vun den Theoreetiker awer och dacks den Ufank fir en neit Experiment. Ouni Experiment kann theoreetesch Fuerschung an déi falsch Richtung goen: sou ass dëst eng Haaptkritik géint d'[[M-Theorie]], eng populär Theorie an der Physik vun den héijen Energien, fir déi nach keen experimentellen Noweis konnt bruecht ginn. === Zentral Theorien === Obwuel d'Physik sech mat enger grousser Villfalt vu Systemer beschäftegt, gëtt et verschidden Theorien déi vun all Physiker benotzt ginn. Vun all dësen Theorië gëtt haut ugeholl datt se, an engem gewësse Beräich, korrekt sinn. Zum Beispill beschreift d'Theorie vun der [[klassescher Mechanik]] akkurat d'Beweegunge vun engem Objet, sou laang dëse vill mei grouss ass wéi en eenzelen [[Atom]] an hie sech méi lues wéi d'[[Liichtvitess]] beweegt. All dës Theorië bleiwen ëmmer nach Gebidder mat aktiver Fuerschung: sou ass, zum Beispill, e wichtegen Aspekt vun der klassescher Mechanik, de [[Chaos]], eréischt am Laf vum 20. Joerhonnert entdeckt ginn, also 3 Joerhonnerte no der éischter Formuléierung vun dëser Theorie vum [[Isaac Newton]]. Déi "zentral Theorië" si wichteg Instrumenter fir méi spezialiséiert Theme kënnen unzegoen, an et gëtt vun all Physikstudent, egal a watfir enger Richtung hie sech spezialiséiert, gefuerdert, datt en déi Theorië gutt beherrscht. {| {{scheintabell}} !Theorie || Grouss Ënerdeelungen || Konzepter |- | [[Klassesch Mechanik]] | [[Beweegungsgesetzer vum Newton]], [[Mechanik vum Lagrange]], [[Mechanik vum Hamilton]], [[Chaostheorie]], [[Dynamik vun de flëssege Stoffer]], [[Mechanik vun de kontinuéierleche Milieuen]] | [[Dimensioun]], [[Raum]], [[Zäit]], [[Beweegung]], [[Längt]], [[Vitess]], [[Mass (Physik)|Mass]], [[Moment]], [[Kraaft (Physik)|Kraaft]], [[Energie]], [[dréiende Moment]], [[Dréimoment]], [[Gesetz vun der Konservatioun]], [[Harmoneschen Oszilléierer]], [[Well]], [[Mechanesch Aarbecht|Aarbecht]], [[Leeschtung (Physik)|Leeschtung]], |- | [[Elektromagnetismus]] | [[Elektrostatik]], [[Elektrizitéit]], [[Magnetismus]], [[Equatioune vum Maxwell]] | [[Elektresch Luedung]], [[Stroum (Elektrizitéit)|Stroum]], [[Elektrescht Feld]], [[Magnéitescht Feld]], [[Elektromagnéitescht Feld]], [[Elektromagnéitesch Radiatioun]], [[Magnéitesche Monopol]] |- | [[Thermodynamik]] a [[Statistesch Mechanik]] | [[Thermesch Maschinn]], [[Kinetesch Theorie]] | [[Konstant vum Boltzmann]], [[Entropie]], [[Fräi Energie]], [[Hëtzt]], [[Partitiounsfunktioun (Statistesch Mechanik)|Partitiounsfunktioun]], [[Temperatur]] |- | [[Quantemechanik]] | [[Formulatioun mat Wee-Integralen]], [[Equatioun vum Schrödinger]], [[Theorie vum Quantenfeld]] | [[Hamiltonien (Quantemechanik)|Hamiltonien]], [[Identesch Partikelen]], [[Konstant vum Planck]], [[Quantemechaneschen harmoneschen Oszilléierer]], [[Wellefunktioun]], [[Energie vum Null-Punkt]] |- | [[Relativitéitstheorie]] | [[Speziell Relativitéit]], [[Allgemeng Relativitéit]] | [[Prinzip vun der Equivalenz]], [[Véier-Moment]], [[Referenzkader]], [[Raumzäit]], [[Liichtvitess]] |} === Haaptgebidder aus der Physik === Déi aktuell Fuerschung an der Physik deelt sech a verschidde Gebidder op, déi all verschidden Aspekter vun der materieller Welt ënnersichen.<ref>Modern Physik kann, besonnesch no den 1920er-Joren, als "Zäit vun der Spezialisatioun" ugesi ginn. Virdru konnte Physiker nach als universell geholl ginn. Sou huet den Einstein zum Beispill sowuel um Gebitt vun der Quantemechanik wéi och an der statistescher Mechanik, an an der Kosomologie gefuerscht. Am Géigesaz dozou sinn haut déi meescht Physiker op engem Gebitt spézialiséiert (z.&nbsp;B. Nuklearphysik), an et ass haut onméiglech, sech an alle Gebidder vun der physikalescher Fuerschung erëmzefannen.</ref> D'[[Physik vun der kondenséierter Matière]], déi vu villen als dat gréisst eenzelt Gebitt vun der Physik ugesi gëtt, beschäftegt sech domat, wéi d'Eegenschafte vun der normaler Matière, wéi déi [[fest Stoffer|fest]] a [[flësseg Stoffer]], mat deene mir all Dag ze dinn hunn, aus den Eegenschaften a mutuellen Interaktiounen tëscht den Atomer, aus deenen des Stoffer bestinn, ervirginn. D'Gebitt vun der ''atomarer, molekulairer an optescher Physik'' befaasst sech mat der Aart a Weis wéi sech individuell Atomer a Molekülle behuelen, a besonnesch wéi se d'[[Liicht]] absorbéieren an erëm ofginn. D'Gebitt vun der [[Partikelphysik]], dat dacks och als "Physik vun den héijen Energien" bezeechent gëtt, ënnersicht d'Eegenschafte vu subnuklearere Parikelen, déi méi kleng wéi en Atom sinn. Heizou gehéieren d'[[Elementarpartikelen]], déi d'Grondbausteng vun der Matière bilden. Schlussendlech ginn d'physikalesch Gesetzer vun der [[Astrophysik]] an der [[Kosmologie]] benotzt fir [[astronomesch]] Phenomeener z'erklären, déi vun der [[Sonn]] an aneren Objeten am [[Sonnesystem]], bis bei d'Universum als e Ganzt ginn. {| {{scheintabell}} !Gebitt || Ënnerdeelungen || Grouss Theorien || Konzepter |- | [[Astrophysik]] | [[Physesch Kosmologie|Kosmologie]], [[Wëssenschaft vun de Planéiten]], [[Plasma (Physik)|Plasma-Physik]] | ''[[Big Bang]]'', [[Kosmesch Inflatioun]], [[Allgemeng Relativitéit]], [[Gesetz vun der universeller Gravitatioun]] | [[Schwaarzt Lach]], [[Kosmesch Hannergrond-Radiatioun]], [[Galaxis]], [[Gravitatioun]], [[Gravitational Radiatioun]], [[Planéit]], [[Sonnesystem]], [[Stär]] |- | [[Atomar, molekular an optesch Physik]] | [[Atomar Physik]], [[Molekular Physik]], [[Optik]], [[Photonik]] | [[Quantesch Optik]] | [[Atom]], [[Diffractioun]], [[Elektromagnéitesch Radiatioun]], [[Laser (Physik)|Laser]], [[Polarisatioun]], [[Spektrallinn]]en |- | [[Partikelphysik]] | [[Acceleratorphysik]], [[Käerphysik]] | [[Standard Modell]], [[Theorie vun der grousser Unifikatioun]], ''[[M-Theorie]]'' | [[Fundamental Kräften]] ([[Elektromagnetismus|elektromagéitesch]], [[Schwaach Interaktioun|schwaach]], [[Staark Interaktioun|staark]]), [[Elementar Partikel]], [[Antimatière]], ''[[Spin (Physik)|Spin]]'', [[Spontan Symétrie-Briechung]], [[Weltformel]], [[Energie vum Vakuum]] |- | [[Physik vun der condenséierter Matière]] | [[Physik vun de feste Stoffer]], [[Physik vun der Matière]], [[Physik vun de Polymeren]] | [[BCS Theorie]], [[Bloch Well]], [[Fermi Gas]], [[Fermi Flessëgkeet]], [[Vill-Kierper Theorie]] | [[Zoustand (Matière)|Zoustand]] ([[gasfërmeg]], [[flësseg]], [[fest]], [[Bose-Einstein Kondensat]], [[Superleetfäegkeet|superleetfäeg]], [[superflësseg]]), [[Elektresch Leetfäegkeet]], [[Magnetismus]], [[Eegenorganisatioun]], [[Spin (Physik)|Spin]], [[Spontan Symétrie-Briechung]] |} === Associéiert Gebidder === Et gëtt vill Gebidder vun der Fuerschung, déi d'Physik mat anere Wëssenschafte mëschen. Zum Besipill dat wäitreechend Gebitt vun der [[Biophysik]], dat physikalesch Eegenschafte vu biologesche Systemer ënnersicht, oder d'[[Quantechimie]], déi erfuerscht, wéi d'Quantentheorie d'cheemescht Verhale vu Moleküllen an Atomer erkläre kann. Hei ass eng Lëscht vun engem Deel vun deene Felder: [[Akustik]] - [[Astronomie]] - [[Biophysik]] - [[Cheemesch Physik]] - [[Computergestëtzte Physik]] - [[Elektronik]] - [[Ingenieurswiesen]] - [[Geophysik]] - [[Wëssenschaft vun de Materialer]] - [[Mathematesch Physik]] - [[Medezinesch Physik]] - [[Physesch Chimie]] - [[Informatik|Physik vum informatesche Rechnen]] - [[Quantechimie]] - [[Quantesch Informatiounswëssenschaft]] - [[Dynamik vum Auto]] === Exotesch Theorien === [[Kal Fusioun]] - [[Dynamesch Theorie vun der Gravitatioun]] - [[Äther]] - [[Steady state theory]] - [[Wellstrukur vun der Matière]] == Geschicht == {{Haaptartikel|Geschicht vun der Physik}} Kuckt och ''[[Berüümt Physiker]]'' a ''[[Lëscht Nobelpräis Physik|Nobelpräisser an der Physik]]''. [[Fichier:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|thumb|left|Sir [[Isaac Newton]]]] Zanter der Antiquitéit hunn d'Léit versicht, d'Eegenschafte vun der [[Matière]] ze verstoen: Firwat falen net ugehalen Objeten op de Buedem, firwat hu verschidde [[Material]]er verschidden Eegenschaften, a sou weider. Aner Mysterie waren d'Beschafenheet vum [[Universum]], d'Form vun der [[Äerd]] an d'Behuele vun Himmelskierper wéi der [[Sonn]] an dem [[Mound]]. E ganze Koup Theorië si proposéiert ginn, mä déi meescht vun deene ware falsch. Déi Theorië si gréisstendeels a [[Philosophie|philosopheschen]] Terme verfaasst ginn, a sinn ni duerch systematesch Experimenter oder Beobachtunge getest ginn, sou wéi dat haut de Fall ass. Et gëtt allerdéngs Ausnamen an [[Anachronismus|Anachronismen]]: sou huet zum Beispill de [[Griicheland|griicheschen]] Denker [[Archimedes]] vill quantitativ korrekt Beschreiwunge vun der [[Mechanik]] an der [[Hydrostatik]] gemaach. D'Wierker vum [[Ptolemäus]] (Astronomie) a vum [[Aristoteles]] konnten och net all Phenomeener beschreiwe wéi d'Beobachtunge méi prezis gi sinn. Dëst huet mat sech bruecht, datt Wourechten, déi bis dohin als absolut ugesi gi waren, a Fro gestallt goufen. Dëst, an d'Sich no neien Äntwerten huet zu enger Period mat grousse wëssenschaftleche Fortschrëtter gefouert, déi haut als [[wëssenschaftlech Revolutioun]] bezeechent gëtt. Hir Ufäng kënnen an der Neientdeckung vum Aristoteles am 12. an 13. Joerhonnert gesi ginn. Si fënnt hiren Héichpunkt an der Publikatioun vum [[Isaac Newton]] sengem ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica]]'' am Joer [[1687]] (dësen Datum ass ëmstridden). Déi meescht Historiker (z.&nbsp;B. den Howard Margolis) soen, datt d'wëssenschaftlech Revolutioun am Joer [[1543]], mat dem éischten Drock vum [[Polen|polneschen]] Astronom [[Nikolaus Kopernikus]] sengem Buch ''[[De Revolutionibus]]'', dat hien eng dose Joer méi fréi geschriwwen hat, ugefaangen huet. D'Hpothees vun dësem Buch ass, datt d'Äerd ronderëm d'Sonn dréint. Aner wichteg Fortschrëtter an där Zäit goufe vum [[Galileo Galilei]], [[Christiaan Huygens]], [[Johannes Kepler]] a [[Blaise Pascal]] gemaach. Wärend dem fréie [[17. Joerhonnert]] huet den Galileo als Éischte wëssenschaftlech Experimenter benotzt fir Theorien ze validéieren. Dëst ass d'fundamental Iddi vun der [[Wëssenschaftlech Method|wëssenschaftlecher Method]]. De Galileo huet verschidde Behaaptungen um Gebitt vun der [[Dynamik]] opgestallt an och erfollegräich getest. Dozou zielt d'Gesetz vun der [[Inertie]]. Am Joer 1687 huet den [[Isaac Newton|Newton]] säi ''[[Philosophiae Naturalis Principia Mathematica|Principia Mathematica]]'' publizéiert, an deem zwou verständlech an erfollegräich Theorien ausgeschafft sinn: D'[[Beweegungsgesetzer vum Newton]], aus deenen déi [[klassesch Mechanik]] entstanen ass; an d'[[Gravitatiounsgesetz vum Newton]] dat d'[[fundamental Interaktiounen|fundamental Kraaft]] vun der [[Gravitatioun]] beschreift. Béid Theorien hu mat de Beobachtungen iwwerenee gestëmmt. D'''Principia'' enthalen och verschidden Theorien um Gebitt vun der [[Dynamik vun de flëssege Matièren]]. Am Laf vun den nächste Joerhonnerten ass d'klassesch Mechanik vum [[Leonhard Euler]], [[Joseph-Louis de Lagrange]], [[William Rowan Hamilton]] an aneren ausgebaut an ëmformuléiert ginn. D'Gesetz vun der universeller Gravitatioun huet en neit Gebitt, nämlech d'[[Astrophysik]] ervirbruecht, déi [[Astronomie|astronomesch]] Phenomeener mat Hëllef vu physikaleschen Theorië beschreift. Nodeem den Newton déi klassesch Mechanik definéiert hat, war dat nächst grouss Fuerschungsfeld an der Physik d'Natur vun der [[Elektrizitéit]]. Beobachtungen am 17. an am [[18. Joerhonnert]] vu Wëssenschaflter, wéi dem [[Robert Boyle]], dem [[Stephen Gray]] an dem [[Benjamin Franklin]] hunn d'Fëllementer fir spéider Aarbechte geluecht. Déi Bobachtungen hunn och eist grondsätzlecht Verstoe vun der elektrescher Spannung a vum [[Stroum (Elektrizitèit)|Stroum]] geschaf. [[Fichier:James Clerk Maxwell big.jpg|250px|thumb|left|[[James Clerk Maxwell]]]] Am Joer [[1821]] huet de [[Michael Faraday]] d'Etüd vum [[Magnetismus]] mat där vun der [[Elektrizitéit]] verbonnen. Him ass opgefall, datt ee [[Magnéit]], deen a Beweegung ass, [[Stroum (Elektrizitèit)|elektresche Stroum]] an engem [[Leeder]] induzéiert. De Faraday huet och d'Konzept vun [[elektromagnéitescht Feld|elektromagnéitesche Felder]] opgesat. Den [[James Clerk Maxwell]] huet dorop opgebaut an, am Joer [[1864]], 20 ënnerenee verbonnen Equatioune publizeiert, déi d'Interkonnektioune vun [[elektrescht Feld|elektreschen]] a [[magnéitescht Feld|magnéitesche Felder]] erklären. Dës 20 Equatioune konnten duerno vum [[Oliver Heaviside]], mat Hëlléf vum [[Vektorrechnen]], op [[Equatioune vum Maxwell|véier Equatioune]] reduzéiert ginn. [[Fichier:Albert Einstein Head.jpg|thumb|Den [[Albert Einstein]]]] Nieft aneren elektromagnéitesche Phenomeener kënnen dem Maxwell seng Equatiounen och benotzt gi fir d'[[Liicht]] ze beschreiwen. Dëst ass [[1888]] vum [[Heinrich Hertz]], mam Erfanne vum [[Radiosender|Radio]], an [[1895]] mat der Entdeckung vun de [[Röntgen-Stralen]], vum [[Wilhelm Röntgen]] confirméiert ginn. Well een d'Liicht mat [[Elektromagnetismus|elektromagnéiteschen]] Termë ka beschreiwen, ass den Albert Einstein op d'Iddi vu senger [[Speziell Relativitéitstheorie|spezieller Relativitéitstheorie]] komm. Dës Theorie bréngt et fäerdeg, klassesch Mechanik mat dem Maxwell sengen Equatiounen ze verbannen. D'speziell Relativitéitstheorie vereenegt Raum an Zäit an d'[[Raumzäit]]. An dëser Theorie gëtt et eng aner Transformatioun tëscht Referenzkadere wéi an der klassescher Mechanik, wat mat sech bruecht huet datt d'relativistesch Mechanik huet missen entwéckelt ginn, als Ersatz fir déi klassesch Mechanik. Am Fall vun de luese relative Vitesse fënnt een d'klassesch Mechanik an der relativistescher Mechanik erëm. Den Einstein huet weider un der spezieller Theorie geschafft andeems hien d'[[Gravitatioun]] mat a seng Rechnungen abezunn huet, a publizéiert am Joer [[1915]] seng [[allgemeng Relativitéitstheorie]]. D'Basis vun der allgemenger Relativitéitstheorie ass d'[[Feldequatioun vum Einstein]]. Déi beschreift wéi den Tensor vun der Energie an der Matière d'[[Raumzäit]] verformt. Weider Aarbecht um Einstein senger Feldequatioun huet Resultater erginn, déi de [[Big Bang]]<ref>Alpher, Herman, a Gamow. ''Nature'' 162,774 (1948).</ref><ref>[http://nobelprize.org/physics/laureates/1978/wilson-lecture.pdf Dem Wilson seng Virliesung fir den Nobelpräis 1978]</ref>, [[Schwaarzt Lach|Schwaarz Lächer]] an en [[däischter Energie|Universum, dat sech ausbreet]], viraussoen. Den Einstein war iwwerzeegt, datt d'Universum statesch ass, an huet dowéinst eng [[kosmologesch Konstant]] a seng Equatioun agefouert, fir datt statesch Léisunge méiglech sollte sinn. Mä am Joer [[1929]] huet den [[Edwin Hubble]] astronomesch Beobachtunge gemaach, déi beweisen, datt sech d'Universum ausdeent. Vum 18. Joerhonnert un ass d'[[Thermodyanmik]] vum [[Robert Boyle|Boyle]], vum [[Thomas Young|Young]] a vu villen aneren entwéckelt ginn. Am Joer [[1733]] huet den [[Daniel Bernoulli|Bernoulli]] statistesch Argumenter an der klassescher Mechanik benotzt fir doraus Resultater aus der Thermodynamik ofzeleeden. Dat war d'Gebuertsstonn vun der [[Statistesch Mechanik|statistescher Mechanik]]. Am Joer [[1798]] huet de [[Benjamin Thomposon|Thompson]] bewisen, datt ee mechanesch Aarbecht kann an Hëtzt verwandelen, an [[1847]] huet den [[James Prescott Joule|Joule]] d'Konservatioun vun der Energie agefouert, an dës souwuel a Form vun Hëtzt wéi och als mechanesch Energie. De [[Ludwig Boltzmann]] ass am 19. Joerhonnert verantwortlech fir déi aktuell Form vun der statistescher Mechanik. Am Joer 1895 huet de [[Wilhem Röntgen|Wilhelm Röntgen]] d'[[Röntgen-Stralen]] entdeckt déi sech als héichfrequent [[Elektromagnetismus|elektromagnéitesch]] Stralung erausgestallt hunn. D'[[Radioaktivitéit]] ass [[1896]] vum [[Henri Becquerel]] entdeckt ginn, a méi am Detail vu [[Marie Curie|Marie]] a [[Pierre Curie]] an aneren erfuerscht ginn. Dat war den Ufank vum Gebitt vun der [[Nuklearphysik]]. Am Joer [[1897]] huet de [[Joseph J. Thompson]] den [[Elektron]] entdeckt, dat elementar Partikel wat den elektresche [[Stroum]] a [[Stroumkrees]]ser transportéiert. [[1904]] huet hien den éischte Modell vum Atom proposéiert, deen haut als ''[[Plumpudding-Modell]]'' bezeechent gëtt. (D'Existenz vum Atom ass schonn [[1808]] vum [[John Dalton]] proposéiert ginn.) Dës Entdeckungen hunn d'Iddi vum Atom als Grondbaustee vun der [[Matière]], déi vill Physiker vun där Zäit vertrueden hunn, ënnermauert, an hunn zu weiderer Fuerschung un der Struktur vun den Atomer ugereegt. Am Joer [[1911]] huet den [[Ernest Rutherford]] aus sengen [[Difusioun vum Rutherford|Diffusiounsexperimenter]] d'Existenz vun engem kompakten Atomkär hiergeleet, deen aus postiv geluedenen Deeler, de [[Proton]]en, besteet. D'[[Neutron]]en, déi neutral Kärdeeler, sinn [[1932]] vum [[James Chadwick]] entdeckt ginn. D'Relatioun tëscht Mass an Energie (Einstein, 1905) ass op eng spektakulär Aart a Weis wärend dem [[Zweete Weltkrich]] bewise ginn, andeems intensiv Nuklearfuerschung op deenen zwou Säite bedriwe ginn ass, mam Zil, eng [[Atombomm]] ze bauen. Déi däitsch Ustrengungen, ënner der Leedung vum Heisenberg, hu keng Friichte gedroen, am Géigesaz zu den Allierten hirem ''[[Manhattan Project]]''. An de Vereenegte Staaten huet en Team, ënner der Leedung vum [[Enrico Fermi]], am Joer [[1942]] déi éischt vum Mënsch gemaachen [[nuklear Kettereaktioun]] fäerdeg bruecht. [[1945]] ass dunn deen éischten [[nukleare Sprengstoff]] um [[Trinity Test|Trinity Site]], an der Géigend vun [[Alamogordo]] am [[New Mexico]], getest ginn. [[1900]] huet de [[Max Planck]] seng Erklärung vun der [[Stralung vun engem schwaarze Kierper]] publizéiert. Seng Gläischungen hu postuléiert datt d'Radiatoren an der Natur [[quant]]ifiéiert sinn, wat sech als den Ufank vun enger neier Branche vun der Physik, d'[[Quantephysik]], erausgestallt huet. Zanter 1900 hunn de Planck, den Einstein, den [[Niels Bohr]] an anerer, ugefaange [[Quanten]]theorien z'entwéckelen andeems si diskreet Energieniveaue benotzt hunn, an dat fir verschidden anormal experimentell Resultater z'erklären. [[1925]] huet de [[Werner Heisenberg]] an [[1926]] den [[Erwin Schrödinger]] an de [[Paul Dirac]] d'[[Quantemechanik]] formuléiert, déi déi Quantentheorië vu vidrun erkläert huet. An der Quantemechanik ass d'Resultat vun enger physikalescher Miessung fundamental [[Warscheinlechkeet|probabel]]. D'Theorie beschreift Berechnunge vun dëse Warscheinlechkeeten, a beschreift mat groussem Erfolleg d'Behuele vun der Matière bei klengem Moossstaf. An den [[1920]]er-Joren hunn den [[Erwin Schrödinger]], de [[Werner Heisenberg]] an de [[Max Born]] e konsistent Bild vum cheemesche Behuele vun der Matière, souwéi eng komplett Theorie vun der elektronescher Struktur vun den Atomer, ginn, an dëst als Nieweprodukt vun der Quantemechanik. [[Fichier:Feynman at Los Alamos.jpg|thumb|left|[[Richard Feynman]]]] D'[[Quantesch Feldtheorie]] ass ausgeschafft gi fir d'Quantemechanik mat der spezieller [[Relativitéitstheorie]] konsistent ze maachen. Si ass an de spéiden [[1940]]er-Joren entstanen duerch Aarbechte vum [[Richard Feynman]], [[Julian Schwinger]], [[Sin-Itiro Tomonaga]] a [[Freeman Dyson]]. Si hunn d'Theorie vun der [[quantesch Elektrodynamik|quantescher Elektrodynamik]] ausgeschafft, déi et mat Erfolleg fäerdeg bréngt, de ''[[Lamb shift]]'' z'erklären. Quantesch Feldtheorie huet de Kader fir modern [[Partikelphysik]] gesat, déi d'[[fundamental Kräften]] tëscht den elementare Partikelen erfuerscht. Den [[Chen Ning Yang]] an den [[Tsung-Dao Lee]] hunn an den 1950er-Joren eng onerwaarten [[Asymetrie]] beim Verfall vu [[Subatomar Partikel|subatomare Partikelen]]<ref>[http://cwp.library.ucla.edu/Phase2/Wu,_Chien_Shiung@841234567.html kuckt och (Englesch): C.S. Wu's contribution to the overthrow of the conservation of parity]</ref> entdeckt. De Yang an de [[Robert Mills]] hunn eng nei Klass vu [[Jauge-Theorien]]<ref>Yang, Mills [[1954]] ''[[Physical Review]]'' '''95''', 631.</ref><ref>Yang, Mills 1954 ''Physical Review'' '''96''', 191.</ref> erausgeschafft, déi de Kader geliwwert hu fir nuklear Kräften ze verstoen. D'Theorie fir déi [[staark nuklear Kraaft]] ass vum [[Murray Gell-Mann]] proposéiert ginn. D'[[elektroschwaach Kraaft]], d'Unifikatioun vun der [[schwaach nuklear Kraaft|schwaacher nuklearer Kraaft]] an dem [[Elektromagnetismus]] ass vum [[Sheldon Lee Glashow]], [[Abdus Salam]] a [[Steven Weinberg (Physiker)|Steven Weinberg]] proposéiert ginn, an [[1964]] vum [[James Watson Cronin]] a vum [[Val Fitch]] konfiméiert ginn. Dës Endeckungen hunn zum sougenannte ''[[Standard Modell]]'' an den [[1970]]er-Jore gefouert, deen all elementar Partikel, déi bis haut observéiert gouf, beschreift. D'Quantemechanik huet och d'theoreetesch Handwierksgeschier geliwwert fir d'[[Physik vun der condenséierter Matière]], där hiert Haaptgebitt d'[[Physik vun der fester Matière]] ass. Si beschäftegt sech mat den Eegenschafte vu festen a flëssege Stoffer, wouzou Phenomeener wéi [[Kristallstrukturen]], [[Semikonduktivitéit]] a [[Suprakonduktivitéit]] gehéieren. De [[Felix Bloch]], deen am Joer [[1928]] eng quantemechanesch Beschreiwung vun den Elektronen an engem Kristall ginn huet, gehéiert zu de Pionéier vun der Physik vun der condenséierter Matière. Den Transistor ass [[1947]] vun de Physiker [[John Bardeen]], [[Walter Houser Brattain]] an [[William Bradford Shockley]] an de Laboratoirë vu [[Bell Labs|Bell Telephone]] entwéckelt ginn. Déi zwéi grouss Themë vum 20. Joerhonnert, nämlech déi allgemeng Relativitéitstheorie an d'Quantemechanik, sinn onkompatibel mateneen. D'allgemeng Realtivitéit beschreift d'[[Universum]] um Moosstaaf vun de [[Planéit]]er, de [[Solarsystem]]er an de [[Galaxis|Galaxien]], wärend d'Quantemechanik um Moossstaf vun de subatomare Partikele schafft. Des Erausfuerderung gëtt vun der [[Stringtheorie]] ugeholl, déi d'[[Raumzäit]] net mat Hëllef vu Punkte beschreift, mä mat eendimensionalen Objeten, de ''[[String]]en''. Dës ''Stringen'' hunn d'Eegenschafte vu konventionelle Lastiken (z.&nbsp;B. d'[[Spannung]] an d'[[Vibratioun]]). Dës Theorie gëtt ganz hoffnungsräich Resultater, déi awer nach net konnte getest ginn. D'Sich no experimentellen Iwwerpréiwe vun der Stringtheorie sinn nach am Gaang. D'[[Vereent Natiounen]] hunn d'Joer [[2005]], genee 100 Joer no dem Einstein senger ''[[Annus mirabilis]]'', zum "Weltjoer vun der Physik" erkläert. == Zukënfteg Richtungen == {{Haaptartikel|Ongeléist Problemer an der Physik}} D'Fuerschung an der Physik geet am Moment{{wéini?}} op enger grousser Zuel vu Fronte weider, a wäert dat och nach fir en eng laang Zäit maachen. An der Physik vun der condenséierter Matière ass dee greissten ongeléiste Problem zur Zäit d'[[Suprakonduktivitéit bei héijen Temperaturen]]. Grouss Efforten, haaptsächlech vun experminteller Natur ginn dru gesat fir d'[[Spintronic]] a [[quantesch Computeren]] z'entwéckelen. An der Partikelphysik sinn déi éischt experminetell Hiweiser op eng Physik nom [[Standardmodell]] ogedaucht. Ee vun den Haapthiwäiser ass, datt den [[Neutrino]]en hir [[Mass (Physik)|Mass]] net gläich Null ass. Déi Experimenter schéngen de [[Problem vun de solaren Neutrinoen]], deen et schonn eng länger Zäit gëtt, geléist ze hunn. D'Physik vun den Neutrinoe mat Mass ass am Moment e Gebitt mat intensiver Fuerschung, souwuel um expermintelle wéi och um theoreetesche Plang. Nodeems mat dem [[Large Hadron Collider]] um CERN e Partikelaccelerator mat enger Energie vu bal 13 TeV gebaut gouf, an den [[Higgs boson]] 2012 fonnt gouf, geet et elo ënner anerem dorëm [[supersymetresch Partikelen]] ze fannen. Theoreetesch Versich fir d'[[Quantemechanik]] an d'[[allgemeng Relativiéit]] an der [[quantescher Gravitatioun]] ze vereenegen, hunn nach keng Friichte gedroen, obwuel si scho méi wéi en halleft Joerhonnert undaueren. Déi Kandidaten déi am Moment am warscheinlechste schéngen, sinn d'[[M-Theorie]], d'[[Superstringtheorie]] an d'[[Schläife Quantegravitatioun]]. Vill astronomesch a kosmologesch Problemer konnten och nach net befriddegend erkläert ginn. Zu deene Problemer zielen d'Existenz vu kosmesche Strale mat ultrahéijer Energie, d'[[Asymetrie vun de Baryonen]], d'[[Beschleunegung vun der Ausdeenung vum Universum]] an déi [[anormal Rotatioun vun de Galaxien]]. Obwuel et grouss Fortschrëtter op de Gebidder vun der Physik vun den héijen Energien, der Quantephysik an der astronomescher Physik gouf, ass den Oflaf vu villen alldeegleche Phenomeener nach ganz wéineg verstan. Sou zum Beispill d'[[komplex Systemer|Komplexitéit]], [[Chaos]] an [[Turbulenzen]]. Komplex Problemer, déi op den éischte Bléck schénge wéi wa se duerch eng schlau Uwendung vun der Dynamik an der Statik ze léise wieren, hunn nach ëmmer keng Léisung. Zum Beispill, d'Enstehung vun engem Koup Sand, Wierbelen a fléissendem [[Waasser]], d'Form vu Waasserdrëpsen, d'Mechanisme vun der Uewerflächespannung, oder heterogen Kollektiounen, déi sech selwer arrangéieren, wa se gerëselt ginn. Zanter den [[1970]]er-Joren hunn dës komplex Problemer, aus verschiddene Grënn, eng grouss Opmierksamkeet kritt, mä virun allem well et vun do u méiglech war, dës Problemer mat [[Mathematik|mathematesche]] Methoden op [[Computer]]en op eng nei Aart a Weis ze modeleieren. D'[[Interdisziplinaritéit|interdisziplinär]] Wichtegkeet vun der Léisung vun dëse komplexe Problemer ass méi grouss ginn, wéi ee bei der Etüd vun der [[Turbulenz]] an der [[Aerodynamik]], an der Beobachtung vum Entstoe vu [[Motiv]]er a [[Biologie|biologesche]] Systemer gesäit. Am Joer 1932 hat den [[Horace Lamb]] korrekt virausgesot: <div align="center"> ''I am an old man now, and when I die and go to heaven there are two matters on which I hope for enlightenment. One is quantum electrodynamics, and the other is the turbulent motion of fluids. And about the former I am rather optimistic.'' '' (Ech sinn elo en ale Mann, a wann ech stierwen an an den Himmel kommen, da gëtt et zwou Saachen déi ech gär verstoe géif. Déi éischt ass quantesch Elektrodynamik, an déi zweet ass d'turbulent Beweegung vu Flëssegkeeten. An ech sinn zimmlech optimistesch datt dat mat der éischter klappt.)'' </div> == Kuckt och == * [[Lëscht Nobelpräis Physik]] * [[Lëscht vu Physiker]] * [[Formelblat (Physik)]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Physics|Physik}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Physik| ]] pzqbhh2p4mfelcwvbdee80zb22nqxtb Geschicht vun Australien 0 2725 2678409 2631291 2026-05-16T19:36:47Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (10) using [[Project:AWB|AWB]] 2678409 wikitext text/x-wiki Virun ongeféier 96 Millioune Joer huet [[Australien (Kontinent)|Australie]] sech vum Urkontinent [[Gondwana]] beim Auserneendrifte vun [[Antarktika]] ofgespléckt. Viru fofzegdausend Joer ass de Kontinent fir d'éischt vun den [[Aborigines]] bewunnt ginn. Si sinn héchstwarscheinlech aus Südostasien eriwwerkomm a gehéieren zu den eelste Kulturen op der Welt. De Begrëff "Terra australis incognita" gouf laang virun der Entdeckung vun Australie benotzt. == Europäesch Exploratioun == Wéinst der staarker Presenz vun den [[Holland|Hollänner]] an den [[Indonesien|indoneeseschen]] [[Hafen|Häfe]] vu [[Bantam]] a [[Batavia]] ([[Jakarta]]), ass d'Entdeckung vun [[Australien|Australie]] séier eng Realitéit ginn. D'hollännesch [[Flott]] konnt déi Zäit op déi bescht [[Schëff]]er zeréckgräifen, an huet et mat Hëllef vun deene relativ séier gepackt den éischter geféierleche [[Süd-Pazifik]] ze befueren. Géint dem Ufank vum Joer [[1606]] ass et dem [[Willem Janszoon]] gelongen d'Mierstrooss tëscht dem australesche Kontinent an [[Neiguinea]] z'erreechen. Den Detroit gëtt allerdéngs no dem [[Spuenien|spuenesche]] Fuerscher [[Luis Vaez de Torres]], deen do ee Joer méi spéit laanschtkënnt, benannt. Duerch dem Janszoon seng Entdeckunge beschléissen d'Regierunge vu [[Batavia]] gréisser Expeditiounen an de Süd-Pazifik. Den [[Abel Tasman]] entdeckt doropshin d'Insel déi méi spéit ënnert sengem Numm bekannt gouf: [[Tasmanien]]. == Brittesch Expeditiounen an Uspréch == Et gesäit am Ufank aus wéi wann de britteschen Asaz an Australien änlech verlafe sollt wéi dee vun de Spuenier oder vun den Hollänner. [[1688]] kënnt den englesche Fräibeiter [[William Dampier]] am Nordoste vun Australien un. Wéi hien nees an [[England]] war konnt hien d'[[Autoritéit]]en iwwerzeegen, eng nei Expeditioun ze finanzéieren. Op senger zweeter Rees ([[1699]]-[[1700]]) schreift hien de komplettste Rapport iwwer den Inselkontinent vun där Zäit. De Rapport ass allerdéngs mat villen negativen Ausdréck gefëllt, an déi bréngen déi englesch Autoritéiten derzou, wärend bal 70 Joer näischt méi z'ënnerhuelen. [[1770]] kënnt den [[James Cook]] an der [[Botany Bay]] un der Ostküst vun Australien un. Den [[23. August]] revendiquéiert hien offiziell déi [[Regioun]], déi hien ''New South Wales'' deeft, fir d'Britten. Déi ganz [[Küst]] vun Australie gëtt allerdéngs eréischt vill méi spéit ganz erfuerscht. Am [[19. Joerhonnert]] ass de [[Matthew Flinders]], e [[Krichsmarinn|Marinn]]-[[Offizéier]], deen éischten deen en Tour ëm de Kontinent mécht ([[1801]]-[[1803]]). Et ass dann och hien deen d'Demande mécht fir de Kontinent ''Australien'' ze nennen an net ''[[Nei-Holland]]''. == Australien als brittesch Strofinsel == Fir [[Groussbritannien]] huet Australien e bedeitende [[Strategie|strateegesche]] Wäert, dee besonnesch nom Verloscht vun den [[Amerika (Kontinent)|amerikanesche]] [[Kolonie]]n am Joer [[1783]] opfälleg gëtt. D'Kontroll iwwer de [[Kontinent]] offréiert Groussbritannien nämlech e wichtege militäreschen a kommerzielle Stëtzpunkt an esou gutt Méiglechkeete fir den [[Handel]] am [[Pazifik]] a méi generell, an [[Asien]]. [[1776]] gëtt de brittesche Gouvernement bekannt, datt et plangt, eng Prisongsinsel bei der [[Botany Bay]] opzemaachen. Den [[13. Mee]] [[1787]], verléisst de [[Captain (Royal Navy)|Kapitän]] [[Arthur Phillip]] England als Kommandant vun der ''[[First Fleet|Éischter Flott]]'' mat 11 Schëffer a 759 Gefaangener. Si kommen den [[18. Januar]] [[1788]] bei der Botany Bay un, allerdéngs gefält et em do net gutt genuch, an hie mécht sech doropshin op de Wee a Richtung Norden, op [[Port Jackson]], wouvun den [[James Cook]] scho geschwat hat, mä dunn awer nach net ''erfuerscht'' war. Port Jackson erweist sech als ee vun de beschten natierlechen Häfen op der Welt. De [[26. Januar]] (deen haut den australeschen Nationalfeierdag „[[Australia Day]]“ ass) mécht en déi éischt europäesch Kolonie op. Déi Kolonie, déi vu Port Jackson aus gesinn e bësse méi wäit eran am Land läit, gëtt [[Sydney]] gedeeft, nom Numm vum Staatssekretär, dem [[Lord Sydney]], dee responsabel fir d'Pläng vun der Kolonisatioun war. == Weiderféiere vun der Kolonisatioun == [[Image:Australian states history blank.gif|thumb]] [[1852]] hält [[Groussbritannien]] op, Gefaangener op d'Ostküst vun [[Australien]] ze transportéieren. An der Zäit tëschent de 70er-Jore vum [[18. Joerhonnert]] bis an d'50er-Jore vum [[19. Joerhonnert]] sinn allerdéngs schonn 150.000 Gefaangen, haaptsächlech an ''New South Wales'' an an Tasmanien, deportéiert ginn. Vun deem Zäitpunkt un ass et keng Prisongsinsel méi, mä e wichtege Partner fir Groussbritannie beim Wollhandel. Tëschent [[1820]] an [[1880]] duerchlieft Australien * markant Ännerungen, déi d'Basis vun der [[Gesellschaft (Soziologie)|Gesellschaft]] vun haut duerstellen, * d'Kreatioun vu 4 vun de 6 [[Bundesstaat vun Australien|australesche Staaten]], * eng staark Entwécklung vun der Schofszuucht an * d'Entdeckung vu [[Gold]] an anere [[Mineralogie|Mineraler]] um australesche Festland. Déi éischt europäesch Awanderer hunn eng wichteg Roll fir déi positiv Entwécklung vun der australescher [[Ekonomie]] gespillt; ausserdeem hannerloosse si eng [[Geschicht]] mat ville [[Mythos|Mythen]] a [[Legend]]en, déi d'[[Imaginatioun]] vu villen australesche [[Schrëftsteller]], [[Poet]]en a [[Moler]] beaflosst huet. [[1827]] erfuerscht de [[Captain (Royal Navy)|Kapitän]] [[James Franzier Stirling]] de Laf vum Floss [[Swan]] op der Ostküst. Zwee Joer méi spéit kënnt hien als Gouverneur vun der Kolonie, mat enger Handvoll britteschen Investisseuren, nees zeréck. D'Westküst gëtt eréischt an den 90er-Jore vum [[19. Joerhonnert]] voll erschloss. Déi aner Kolonië gi gegrënnt, dorënner ''[[Victoria (Australien)|Victoria]]'' am Joer [[1835]], a ''[[Western Australia]]'' am Joer [[1837]]. De ganze Kontinent ass awer weiderhin net ganz erfuerscht. == Opschwonk vun der Véizuucht == D'Biedem, déi niddreg Nidderschléi, an net zulescht déi repetitiv Dréchenten, hunn Australie sécherlech méi wéi aner Länner dozou predestinéiert fir eng extensiv Véizuucht am Géigesaz zu enger Ubau-[[Agrikultur]] ze hunn. D'Entwécklung vun der [[Zuucht]], ass eng vun de wichtege Grondlage vun der Kolonisatioun vum [[Distrikt]] vu [[Port Phillip]], deen am Süde vun ''[[New South Wales]]'' läit, an déi an der zweeter Hallschent vun den [[1830]]er-Joren ofgeschloss gouf. De Bau vu [[Melbourne]] fänkt am Joer [[1835]] un, an d'Stad entwéckelt sech dann och ganz séier. An de 40er-Jore vum [[19. Joerhonnert]], verlaangen d'Kolonien ëmmer méi Onofhängegkeet. [[1851]] ass et da souwäit, den Distrikt vu Port Philip gëtt onofhängeg, a gëtt an Zukunft ''Victoria'', mat der Haaptstad Melbourne, genannt. Wärenddeem definéieren d'Véiziichter lues a lues d'Grenze vun engem neie Staat, dem ''[[Queensland]]'', mat der Haaptstad [[Brisbane]]. ''Queensland'' gëtt [[1859]] vun ''New South Wales'' ofgetrennt. Tëscht [[1830]] an [[1850]] hëlt de Wollexport staark zou, an de gehandelte Wäert geet vun 2 Millioune [[Pound Sterling|Pond]] op 41 erop. Mam Ukomme vun neien Awanderer, a mat der Entwécklung vun den neien Haaptstied, vun deene jiddwereng de wichtegsten [[Hafen]] an der Ëmgéigend ass, fänken d'australesch Staaten, an domat am Fong ganz Australien un, eng méi grouss Autonomie unzefroen. == Entwécklung vun de politeschen Institutiounen == Den Transfert vun der Muecht op d'australesch Kolonien ass definitiv domat vereinfacht ginn, well [[Groussbritannien]] de System vum fräien [[Handel]] zum Schluss vun de 40er-Jore vum [[19. Joerhonnert]] adaptéiert huet. Dëse fräien Handel erkläert, firwat [[Groussbritannien|Groussbritannie]] Wuere bëlleg um internationale Maart akafe kann, an dann och mat Profit nees verkafe kann. Domat ass den Inselstaat weesentlech manner ofhängeg vu senge Kolonien. Dowéinst koum et zum ''[[Australien Colonies Act]]'' deen de Kolonien ''[[New South Wales]]'', ''[[Victoria (Australien)|Victoria]]'', ''[[Southern Australia]]'' a [[VanDiemens-Land]], dat [[1854]] an [[Tasmanien]] ëmgedeeft gouf, eng autonom Regierung verschaaft. Am Joer [[1855]] ass d'Exekutiv dann an den Hänn vum ''[[Cabinet]]'' oder dem [[Ministerrot]], dee virun de ''[[Lower House]]s'', vun deenen d'Memberen demokratesch gewielt goufen, responsabel ass. [[1860]] ginn am Ganzen australesche Staat d'Membere vun dem ''Lower House'' gewielt, an dat iwwerall nom ''suffrage universel'', ausser an Tasmanien. Déi nei Regierung ass immens [[Demokratie|demokratesch]] fir déi Zäit. Déi nei politesch Institutioune ginn op dem Vollek seng Wënsch an, a reduzéieren de staarken Afloss, deen d'Ziichter all déi Jore virdrun haten. == Zäit vum Goldrausch == De Goldrausch aus den 1850er-Jore bréngt eng staark Zounam vun der Populatioun mat sech. [[1861]] huet Australie bal 1,2 Milliounen Awunner, 3&nbsp;mol méi wéi [[1850]]. Déi meescht [[Immigrant]]e kommen aus [[Groussbritannien]], den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] oder [[Kanada]]. All net-wäissen Awanderer gëtt net akzeptéiert. Déi [[Politik]] ass esou populär, datt déi nei Regierung s'als eng vun den nationalen Devisen am Joer [[1901]] unhëlt. Ëm [[1860]] sinn d'Goldoderen awer scho bal all um Enn, an obschonn Australie seng [[Ekonomie|ekonomesch]] Situatioun an der Riicht hale kann, haaptsächlech wéinst dem nach ëmmer ganz grousse [[Wollexport]], geet et mat dem Land biergof. D'Leit hannerfroen dann och der Regierung hir Politik, well déi zum Beispill nach ëmmer un der [[Eisebunn]] queesch duerch de [[Kontinent]] festhält, an där hire Bau vill [[Suen|Sue]] brauch. An den Joren tëscht [[1870]] an [[1880]] ass d'Gesellschaft gedeelt; déi eng sinn Unhänger vum [[Protektionismus]] déi aner vum [[fräien Handel]]. D'[[Zeitung|Zeitungen]] an d'Politiker sinn dann och an engem Dilemma wat fir enger vun den zwou Gruppe se Recht solle ginn. All dat, wéi och d'Jalousien tëschent de verschiddenen australesche Staaten, verhënnert e gutt Zesummeschaffe bis ongeféier an d'Joer [[1890]]. == Behandlung vun den Urawunner == Ignoranz a puere [[Rassismus]] vu Säit vun der [[Bevëlkerung]] si fir vill Urawunner en Deel vum Alldag. Zwar hunn d'Aborigines déi selwecht Rechter wéi all déi aner [[Australier]] vun enger anerer Ofstamung, mä dat gëllt allerdéngs nëmmen um Pabeier. Duerch d'[[Massemedien|Medie]] bedéngt gesi vill Australier d'Aborigines als eng Aart Schandfleck, am Géigesaz zu den [[Touristen]] déi dacks an Australie kommen, fir eng vun deenen eelste Kulture kennen ze léieren. D'australesch Regierung gëtt zwar Milliarde vun Dollar fir d'Ënnerstëtzung vun den Aborigines aus, mä fir e Kontrakt auszehandelen, wéi dat an anere Länner mat de selwechte Problemer besteet, ass si net bereet. No laangem Streiden op de [[Geriicht|Geriichter]], iwwert dee verluerene ''Buedem'' vun den Uraustralier, hunn d'Riichter schlussendlech unerkannt, natierlech ënnert bestëmmte Bedéngungen, datt déi éischt Australier en Urusprooch ob Grond a Buedem kéinten hunn. Tëscht 1910 an 1970 huet de Begrëff ''geklaut Generatioun'' d'Ronn gemaach. Domat sinn d'''Mischlingskanner'' gemengt, déi hiren Elteren ewechgeholl goufen an an Heemer koumen. Vill Aborigines leiden nach haut ënner [[Aarbechtslosegkeet]], [[Ethanol|Alkoholproblemer]] an [[Zivilisatiounskrankheeten]]. == Gesellschaft a Kultur am 19. Joerhonnert == De séiere Wuesstem vun der [[Bevëlkerung]] an de Joren tëschent [[1830]] an [[1860]] dréit besonnesch zum Wuesstem vun de sechs Haaptstied bäi. D'Kolonien urbaniséiere sech ëmmer méi ronderëm d'Punkte vun deenen aus – e puer Joerzéngte méi fréi – d'Kolonisatioun ugefaangen huet. Mam Ofhuele vum Goldofbau am ''[[Victoria (Australien)|Victoria]]'' souwéi an ''[[New South Wales]]'', an den [[1860]]er-Joren, gi vill "Prospekteren" an d'Stied hiert Gléck probéieren. Zum Schluss vum Joerhonnert si [[Sydney]] a [[Melbourne]] ënnert de gréisste Stied vun der Welt, och wann [[Australien|Australie]] weiderhin nëmme ganz schwaach bewunnt ass. All déi aner Kolonië ginn als direkt Konkurrente gesinn, an nëmmen de Lien mat Groussbritannien ass vu gréisserer Wichtegkeet. == Australesch Federatioun == {{Kapitel Info feelt}} == Vun deem enge Krich bei den nächsten == Den [[Éischte Weltkrich]] ass den ausschlaggeebende Punkt fir déi "richteg" ''Unifikatioun'' vun de 6 australesche Staaten zu engem grousse Staat, dee sech senger Kraaft an Identitéit bewosst ass. Australien äntwert dem Opruff vun den [[Alliéiert]]en a schéckt méi wéi 330.000 Zaldoten an de Krich. Méi wéi 60.000 Doudeger an 165.000 Blesséierter sinn déi markant Zuelen. [[1915]] gëtt de [[William Morris Huges]] [[Premierminister vun Australien|Premier]] a Chef vun der ''[[Labor Party (Australien)|Labor Party]]''. Hien ass dann och op der Friddenskonferenz vun [[1919]], a kritt et hin, datt Neiguinea, dat bis dohin zu [[Däitschland]] gehéiert huet, ënner australescht Mandat gestallt gëtt. D'Pouvoiren déi der federaler Regierung vun der [[Constitutioun]] zougetraut ginn, erlaben et eng staark, zentral Féierung ze hunn. Vun engem finanzielle Standpunkt aus gesinn, zitt [[Australien]] e Virdeel aus dem Éischte Weltkrich. Besonnesch d'[[Textilindustrie|Textil]]-, d'[[Automobilindustrie]] an d'[[Siderurgie]] profitéieren dovun. Doduerch verstäerkt sech och d'Positioun vun den australesche Produkter wéi zum Beispill der [[Woll]], dem [[Weess]], dem [[Kalleffleesch]] an dem [[Schofsfleesch]] op dem brittesche Marché. E [[Konflikt]] an der nationalistescher Partei, déi vum [[William Morris Huges]] gegrënnt gi war, forcéiert en dann [[1923]] d'Muechtpositioun ze verloossen. De [[Stanley Melbourne Bruce]], Chef vum konservative Fligel, gëtt neie Premier, mat Hëllef vun enger Koalitioun, mat als eenzegem seriéise Géigner, der ''Labor Party''. Fir en änlechen Wuesste wéi wärend dem Krich oprechtzëerhalen, probéiert d'Regierung Basisindustrien z'entwéckelen, mä déi grouss [[Ekonomie|ekonomesch]] Depressioun vun den 1930er-Jore mécht hir e Stréch duerch d'Rechnung. D'Konsequenz vum [[Schwaarzen Donneschdeg]] huet dann och an Australie seng Affer gefuerdert, well d'ëffentlech an d'perséinlech Scholden zu enger Zäit méi grouss goufen an där de Chômage scho relativ héich war. [[1929]] kënnt d'Labor Party erëm un d'Muecht. D'ekonomesch [[Reprise]] ass [[Chaos|chaotesch]], an nëmme schwéier erëmzeginn. Verschidden Desaccorde bannent der Partei féieren alt nees eng Kéier zu enger Opspléckung vun der Partei an d'Partei verléiert 1931 d'Majoritéit an der Regierung a bis zum Enn vun den 30er-Joren ass d'''[[United Australian Party]]'', déi aus Ex-Membere vun der nationalistescher an der Arbechterartei zesummegesat ass, um Pouvoir. De Premier ass an där Zäit den [[Joseph Lyons|Joseph A. Lyons]]. [[1939]], wéi de Krich an [[Europa (Kontinent)|Europa]] erëm ugefaangen huet, schéckt [[Australien]] nees Zaldoten, haaptsächlech fir d'englesch Inselen ze beschützen. Wéi de [[Krich]] am [[Pazifik]] [[1941]], tëscht den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a [[Japan]] ugefaangen huet, a [[Groussbritannien]] net an der Lag war fir genuch Zaldote fir de Schutz vun [[Australien]] ze schécken, beschléisst d'Regierung vum [[John Curtin]] sech mat den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] zesummenzedoen. Bis zu der Liberatioun vun de [[Philippinnen|philippinneschen Inselen]], benotzen d'alliéiert Truppen, ënner dem amerikanesche Generol [[Douglas MacArthur|MacArthur]], Australien als Operatiounsbasis. Obwuel d'Pertë weesentlech manner schlëmm ware wéi wärend dem [[Éischte Weltkrich]], waren d'Australier psychologesch méi ugeschloen, well zu all Moment eng [[japan]]esch Invasioun gefaart gouf. Mat der Victoire vun den Alliéierten am [[Korallemier]] am Joer [[1942]], gëtt déi Invasioun allerdéngs onméiglech. Eng weider Kéier adaptéiert sech d'australesch [[Ekonomie]] op déi Saachen déi vum Krich gefuerdert ginn. D'[[Industrie]] verwandelt sech an eng [[Transformatioun]]s-Industrie. De [[John Curtin|Curtin]] stierft am Joer [[1945]], an déi nei Regierung déi vum [[Ben Chifley|Joseph Benedict Chifley]] geleet gëtt, verbessert d'Relatiounen tëschent [[Australien]] an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] mam [[ANZUS|ANZUS-Traité]] a mat [[Neiséiland]] als drëtte Partner. == Nom Zweete Weltkrich bis haut == {{Kapitel Info feelt}} == Literatur zum Theema == {{Kapitel Info feelt}} == Um Spaweck == {{Commonscat|History of Australia|{{PAGENAME}}}}{{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Geschicht vun Australien| ]] 52maybj302uoj0enhqzr465c0438092 Deutsche Lufthansa 0 2984 2678371 2667264 2026-05-16T18:26:45Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (15) using [[Project:AWB|AWB]] 2678371 wikitext text/x-wiki {{Infobox Fluchgesellschaft}} D''''Lufthansa''' (''Deutsche Lufthansa AG'') ass déi gréisst däitsch [[Fluchgesellschaft]] mat Sëtz zu [[Köln]]. Hiren Heemechtsfluchhafen ass zu [[Fluchhafe Frankfurt|Frankfurt]], zweet Dréikräiz vun der Gesellschaft gëtt lues a lues de [[Fluchhafe München]]. D'Haaptmaintenancehale sinn zu [[Hamburg]]. D'Lufthansa war bis [[1953]] zu bal 100&nbsp;% a staatlechem Besëtz, [[1966]] ass d'Lufthansa-[[Aktie]] fir d'éischt op der Bourse cotéiert ginn, [[1994]] hat de Staat nach 34&nbsp;% vun den Aktien; zanter [[1997]] ass d'Lufthansa vollstänneg [[Privatiséierung|privatiséiert]]. D'Lufthansa ass Grënnungsmember vun der [[Star Alliance]]. D'Lufhansa gehéiert och international zu de gréisste Gesellschaften. Mat hire Verkéiersleeschtungen ass se virbäi am internationale [[Loftverkéier]]: Am Joer [[2003]] huet se am [[international]]e Verkéier déi meescht Passagéier vun allen [[IATA]] Fluchgesellschaften transportéiert an ass och bei der Fracht op der 1. Plaz. 2003 goufen 3,5 Prozent méi Passagéier transportéiert wéi d'Joer virdrun. Bei der Lufthansa Cargo gouf duerch déi schwaach [[Konjunktur]] manner Fracht transportéiert, 2,7 Prozent manner wéi nach [[2002]]. D'Auslaaschtung ass mat 65,6 Prozent ee Prozentpunkt ënner där vun 2002 bliwwen. == Basisdaten == [[Fichier:2010-07-21 A380 LH D-AIMB EDDF 06.jpg|thumb|Lufthansamaschinn déi am Gaang ass um [[Rhein-Main-Flughafen]] Frankfurt ze landen]] * Passagéieropkommes: 62,9 Mio (Stand 2007) * Frachtopkommes: 1.911.000 Tonnen (Stand 2007) * Employéen: 100.799 (Stand 2007) * Gewënn/Verloscht: ** 21 Milliounen Euro (2001) ** 717 Milliounen Euro (2002) ** -984 Milliounen Euro (2003) (Verloscht) ** 1.378 Milliounen Euro (2007) == Geschicht == D'Geschicht vun der Lufthansa besteet aus zwéin Deeler, sou wéi et sech bei der Lufthansa och ëm zwéi verschidde Betriber handelt. Déi eng Lufhansa gouf et bis 1945. Déi aner, déi nei, Lufthansa ass an den [[1950]]er-Joren entstanen, wéi d'Alliéiert et bis erlaabt hunn. === Déi éischt Lufthansa [[1926]]-[[1945]] === {{Iwwerschaffen|vill Durcherneen a schlecht iwwersat an niddergeschriwwen}} 1926 gëtt d'Lufthansa als "Deutsche Luft Hansa Aktiengesellschaft" gegrënnt. Et handelt sech dobäi em d'Fusioun vun ''Deutscher Aero Lloyd'' (DAL) a ''[[Junkers]] Luftverkehr''. Den éischte Fluch no festem Horaire geet vun [[Halle (Saale)|Halle]] iwwer [[Erfurt]] a [[Stuttgart]] op [[Zürich]]. Am Mee gëtt mat [[Berlin]]-[[Kaliningrad|Königsberg]] den éischten Nuetsfluch gemaach. Nodeem d'Restriktioune vum [[Paräisser Loftofkommes]] gefall sinn, gëtt eng Fluchlinn Berlin - [[Köln]] - [[Paräis]] an Zesummenaarbecht mat der franséischer ''Lignes Farman'' op d'Bee gestallt. Am Summer komme Flich Richtung Nord- an Ostséi derbäi. [[1927]] kommen eng ganz Rëtsch Strecken derbäi, wéi z.&nbsp;B. [[München]] - [[Salzburg]] - [[Klagenfurt]] - [[Venedeg]]. D'Lufthansa benotzt fir verschidde Linnen och Fluchbooter. Am August gëtt mat der [[Reichsbahn]] eng Kooperatioun beim Frachttransport ausgemaach. D'Lufthansa grënnt och déi éischt Sub-Gesellschaften am Ausland, 1926 ass dat de ''Syndicato Condor Ltda'' a Brasilien. Den 12./13. Abrëll [[1928]] flitt den [[Hermann Köhl]] mat dem [[Günther Freiherr von Hünefeld und Fitzmaurice]] an enger [[Junkers W33]] vun [[Irland]] aus iwwer den [[Nordatlantik]]. D'Lufthansa flitt 1928 souguer a [[Sibirien]] an op [[Tokio]]. <!--1930-1939--> [[1930]] grënnt d'Lufthansa a Kooperatioun mat dem chineesesche Verkéiersministère d'''Europäisch-Asiatische Luftpostaktiengesellschaft Eurasia''. Den Depart vu [[Loftpost|Postfligeren]] vu Passagéierschëffer gëtt Normalitéit (24 där Departen dat Joer). D'Loftpoststreck [[Wien]] - [[Budapest]] - [[Belgrad]] - [[Sofia]] - [[Istanbul]] gëtt et vum Mee un. Iwwer déi Streck komme Bréiwer a manner wéi 24 Stonnen un. Der Lufthansa-Duechtergesellschaft Eurasia hire Postdéngscht baut [[1931]] d'Streck [[Shanghai]] - [[Nanking]] - [[Peking]] - [[Manschuli]] op. D'Alpe gi vun 1931 u régelmässeg iwwerflunn an am Juni kascht d'Streck Köln - [[Frankfurt am Main]] testweis souvill wéi den 2. Klass-Billjee op der entspriechender Eisebunnsstreck. [[1932]] gëtt fir d'éischt Kéier eng [[Junkers G38]] agesat op der Streck Berlin - [[Amsterdam]] - [[London]]. Am Juni gëtt souguer e Schëff (d<nowiki>'</nowiki>''Westfalen'') gelount, well d'Lufthansa wëll a Südamerika fléien. Am Mee [[1933]] ginn zwou [[Junkers W34]] op Shanghai iwwerfouert. D'[[Heinkel He 70]] gëtt ausprobéiert a brécht 8 Weltrekorder. D'[[Deutsche Reichsbahn]] hëlt op der Streck Berlin - [[Kaliningrad|Königsberg]] als weltwäit éischt Eisebunnsgesellschaft en Nuetszuch wéinst enger Fluchverbindung ausser Betrib. Op der Südatlantikpoststreck gëtt nach ëmmer ausprobéiert, mä am Februar [[1934]] offréiert d'Lufthansa fir d'éischt eng transatlantesch Postlinn. Déi sougenannt ''Reichsbahnstrecken'' vu Berlin op [[Münster (Westfalen)|Münster]], op Stuttgart an op [[Breslau]] ginn an de Fluchplang integréiert. Am Mee kennt déi nei Streck vu Berlin op [[Warschau]] dobäi. D'Reesvitessen erhéije sech drastesch duerch den Asaz vun der [[Junkers Ju 52/3m]] an der Heinkel He 70. Vum Juni u flitt d'[[Heinkel He 70]] op de sougenannte ''Blitzstrecken'' tëscht Berlin, [[Hamburg]], Köln a Frankfurt um Main. Am September kann de milliounste Passagéier begréisst ginn. Am Februar [[1935]] gëtt e Versuchsfluch op [[Kairo]] mat enger [[Junkers Ju 52/3m]] duerchgefouert. A Kooperatioun mat der [[KLM]] gëtt d'Streck Amsterdam - [[Mailand]] an den Horaire integréiert. Vun Abrëll u ginn op de Südatlantikstrecken och Nuetsflich duerchgefouert. Am August gëtt schonn den 100. Postfluch op der Südatlantikroute gefeiert. [[1936]] leet sech d'Lufthansa e puer [[Dornier Do-18]] mat Junkers Dieselmotoren, fir d'Südatlantikstrecken, zou. Mat deene Maschinnen ass d'Fligerei iwwer dem Ozean net méi vum gudde Wieder ofhängeg. Vir d'Prospektioun vun den Asiestrecken iwwerflitt eng [[Junkers Ju 52/3m]] dat Joer den [[Hindukusch]] an de [[Pamir]]. Am Juli gëtt an Ecuador d<nowiki>'</nowiki>''Sociedad Ecuadoriana de Transportes Aereos'' (Ofkierzung SEDTA) gegrënnt, si chartert bei der Lufthansa zwou [[Junkers W34]]. Mat den neie [[Blohm & Voss Ha 139]]-Maschinne gi Versuchsflich iwwer den Nordatlantik mat Erfolleg gemaach. Vun Oktober u gëtt de Postfluchdéngscht tëscht Berlin a [[Bagdad]] agefouert. Dës Linn gëtt kuerz dropper bis op [[Teheran]] verlängert. [[1938]] gëtt déi Route (vu Berlin op Teheran) fir de Passagéierverkéier fräiginn. Am [[Peru]] gëtt eng Duechtergesellschaft gegrënnt, doduerch kann e Linnendéngscht vun Däitschland an de Peru ageriicht ginn. Am August flitt eng [[Focke-Wulf Fw 200]] nonstop vu Berlin op [[New York City|New York]]. Am November flitt déi selwecht Maschinn, erëm eng Kéier nonstop, op [[Tokio]]. Eleng 1938 huet d'Lufthansa 254.713 Passagéier a 5.288 Tonne Bréiwer transportéiert. Vu Mëtt Januar [[1939]] bis Ufank Februar ginn op enger däitscher Expeditioun an d'Antarktis zwou [[Dornier Do-15]] (Wal) agesat an d<nowiki>'</nowiki>''Schwabenland''. Den [[1. Abrëll]] gëtt d'Transatlantikstreck vun Natal op [[Santiago de Chile]] vun der brasilianescher Duechtergesellschaft ''Syndicato Condor''. Enn Juni flitt eng Focke-Wulf Fw 200 als éischte Fliger vun der Lufthansa, a 9h 47min an am Nonstop-Fluch, iwwer de Südatlantik ouni dobäi mussen op e Schëff zeréckzegräifen. Am Abrëll/Mee flitt eng [[Junkers Ju 52/3m]] iwwer [[Bangkok]], [[Hanoi]] an [[Taipeh]] op Tokio. E Linnendéngscht vu Berlin op Bangkok a 5 Etappe gëtt vun Enn Juli un ugebueden. <!--1940-1945 Intro--> Déi Zäit déi déi al Lufthansa nach ze liewen huet an de 40er-Jore steet am Zeeche vum Krich, no [[1942]] och am Zeeche vum Ënnergank. Méi a méi Strecke mussen de Betrib astellen, well sech de Krich zu Ongonschte vun den Nationalsozialisten entwéckelt. Scho laang ka keen normale Bierger méi mat der Lufthansa fléien. D'Maintenancehalen an d'Personal vun der Lufthansa stinn [[De jure / de facto|de facto]] am Déngscht vun der ''Luftwaffe'', schonn eleng doduerch datt d'Gesellschaft muss militäresch Aufgaben iwwerhuelen. <!--1940-1945 Text--> Am November [[1940]] gëtt bei der Eurasia de Betrib agestallt, dat no enger Interventioun vun der chineesescher Régierung. D'Base zu [[Kunming]] gëtt geraumt an d'Personal verléisst [[China]]. Mëtt Dezember [[1941]] muss de brasilianesche ''Syndicato Condor Ltda.'' de Betrib astellen, de Mäerz vun deem Joer huet schonn d'Deruluft liquidéiert misse ginn. 1942 gëtt de ''Syndicato Condor Ltda.'' an ''Servicos Aereos Cruzeiro do Sul Ltda.'' ëmbenannt. Vun [[1943]] bis 1945 ginn no an no ëmmer méi Strecke suppriméiert. D'Piloten an d'Lufthansareparaturbetriber schaffe fir d<nowiki>'</nowiki>''Luftwaffe''. D'Maschinne ginn als Transporter agesat. Den [[23. Mäerz]] 1945 gëtt de leschte Fluchplang gemaach. Am Verlaf vum Joer gëtt déi al Lufthansa liquidéiert. === Déi nei Lufthansa (zanter den 1950er-Joren) === <!-- Generell Introduktioun --> Scho kuerz nom Krich versichen e puer vereenzelt Symphatisanten erëm eng Grondlag fir eng zivil Aviatioun opzebauen. Mä eréischt uganks der 50er-Jore geléngt et hir Aktiounen op eng zolidd Basis ze setzen. Kuerz drop entwéckelt sech d'Lufthansa erëm zu enger profitabler a moderner Entreprise, déi Däitschland an der Welt representéieren däerf a kann. ==== [[1950|D'50er-Joren]] ==== <!-- Introduktioun 50er-Joren --> Den Opbau vum zerstéierten Däitschland, d'[[Wirtschaftswonner]] an de [[Kale Krich]] loossen et zou, datt scho sou kuerz nom Krich rem an [[Däitschland]] ka geflu ginn an och däerf. Lukrativ Maschinnen, gënschteg Präisser an e gudde Service bei héijer Zouverlässegkeet loossen d'Lufthansa séier erëm an d'Gewënnzon fléien. <!-- Haaptdeel --> [[1951]] gëtt zu Köln de "Büro Bongers" gegrënnt. Hei schaffen a sammelen <!-- erarbeiteten --> al Lufthanseaten Ënnerlagen, déi d'Méiglechkeet an d'Avantage vun enger däitscher Fluchgesellschaft fir déi jonk [[Däitschland|Bundesrepublik]] weise sollen. De [[26. Juni]] [[1952]] decidéieren d'Ministere vum Bund, datt fir de geplangte Loftverkéier eng Virbereedungsgesellschaft, déi spéider LUFTAG (Aktiengesellschaft für Luftverkehrsbedarf), gegrënnt soll gi wat dann och de [[6. Januar]] [[1953]] geschitt. Si bereet vun deem Moment un den Terrain fir déi eigentlech Lufthansa vir. Am August gi véier [[Lockheed L-1049]] (Super-Constellation) bestallt. Am November gëtt dat éischt Fluchpersonal agestallt an ausgebilt. De [[6. August]] [[1954]] decidéiert d'Aktionärsversammlung vun der LUFTAG den Numm vun der Gesellschaft an ''Deutsche Lufthansa AG'' z'änneren. D'Stammverméige vu 6 Milliounen DM kënnt vum Bund an dem Land [[Nordrhein-Westfalen]]. Enn des Jores si scho bal 600 Mënsche bei der "neier" Lufthansa beschäftegt. Den [[1. Abrëll]] [[1950]] geet et mam Fluchverkéier, vun der Lufhansa, bannent Däitschland, nees rem un. Um Ufank ginn och nach véier [[Convair CV 340]] agesat. Déi éischt Verbindunge gëtt et tëscht Hamburg, [[Düsseldorf]], [[Köln]]/[[Bonn]], Frankfurt am Main a München. Kuerz Zäit drop liwwert [[Lockheed]] déi éischt Super-Constellation an engem Nonstopfluch vun [[New York City|New York]] op Hamburg. Schonn e Mount méi spéit ginn déi éischt Destinatiounen am Ausland ugeflunn. Am Juni gëtt d'Gesellschaft an d'[[International Air Transport Association|IATA]] integréiert. Den Nordatlantikdéngscht no engem festen Horaire, fänkt den [[8. Juli]] 1950, mat [[Trans World Airlines|TWA]]-Piloten um Steierknëppel, un. Schonn 2 Méint méi spéit gëtt den Nordatlantik fir d'honnertst Kéier iwwerflunn. D<nowiki>'</nowiki>''[[Verkéierspiloteschoul]]'' vun der Lufthansa zu Hamburg gëtt den [[1. Oktober]] opgemaach. Ufank November kënnt Stuttgart als nei Destinatioun dobäi. D'Chartergesellschaft [[Deutscher Flugdienst GmbH]], aus där spéider d'[[Condor Flugdienst GmbH]] gëtt, gëtt zesumme mat der [[Bundesbahn]], dem [[Norddeutscher Lloyd|Norddäitsche Lloyd]] an der [[Hamburg-Amerika-Linie]] den [[21. Dezember]] gegrënnt. Enn Mäerz [[1956]] flitt déi éischt Super-Constellation, mat reng däitscher [[Cockpit]]-Crew, an d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. E Mount méi spéit gi [[Montréal]] an [[Chicago]] als nei Destinatiounen an Nordamerika fir d'éischt ugeflunn. D<nowiki>'</nowiki>''Verkehrsfliegerschule'' vun der Lufthansa zu [[Bremen]] gëtt den [[1. Mee]] opgemaach. Vum August u flitt d'Lufthansa och erëm a Südamerika (op [[Rio de Janeiro]], [[São Paulo]] a [[Buenos Aires]]). Vu September u flitt d'Lufthansa erëm an den noen an an de mëttleren Oste mat den Destinatiounen [[Istanbul]], [[Beirut]], [[Bagdad]] an [[Teheran]]. Zanter dem [[2. Abrëll]] [[1957]] si fënnef nei [[Convair CV 440]] an der Flott vun der Lufthansa. D'Verbindung mat Éisträich gëtt et erëm zanter Mëtt Abrëll. Eng Weiterentwécklung vun der Super-Constellation, d'Lockheed Super-Star, flitt vu Kalifornien 9300&nbsp;km nonstop op Hamburg. Am Dezember gëtt e Service fir Fracht vun Däitschland an d'USA opgemaach. Dofir gëtt eng [[Douglas DC-4]] gechartert. Zanter dem [[5. Januar]] [[1958]] fléien déi nei Lockheed Super-Star d'Streck Frankfurt/Main - New York nonstop am Passagéierbetrib. D'Lufthansa kënnt all Woch op 30 Flich iwwer den Atlantik. De Gesamtverkéiersvolume vun der Lufthansa klëmmt am Vergleich zum Virjoer ëm ronn 60 %. Zesumme mat der [[British European Airways]] (BEA) gëtt en Europafrachtservice agefouert. Déi nei Turboprop-Maschinne [[Vickers Viscount 814]] komme bei d'Flott dobäi. D'Super-Constellation gëtt op de Mittelstrecken agesat. Sou komme vun November u Flich op [[Kairo]] an de Programm. [[1959]] weit d'Lufthansa hiren Nonstop-Frachtservice vu Frankfurt op New York an. Am Abrëll kënnt eng Linn op Stockholm dobäi an am Mee gëtt och Athen nees erëm ugeflunn. Den [[1. November]] 1959 fält eng Super-Constellation beim Landen zu Rio de Janeiro erof (36 Doudeger). Am Wanterfluchplang sti Karatschi, Bangkok a Kalkutta fir d'éischt Kéier op der Lëscht vun den Destinatiounen. ==== [[1960|D'60er-Joren]] ==== <!-- Introduktioun 60er-Joren --> D'1960er-Jore stinn am Zeeche vum Fortschrëttsglawen an dem onbegrenzte Wuesstem. Den Düsefliger steet am Mëttelpunkt vum Interessi. De Wuerentransport gëtt méi rapid a Linieflich an den Ostblock iwwerwannen ideologesch Grenzen. <!-- Haaptdeel --> [[1960]] fänkt bei der Lufthansa den Düsenzeitalter un. <!-- Mat der [[Boeing 707]], déi den [[2. Mäerz]] zu Hamburg antrëfft, gëtt och d'Lufthansa zu engem Virreider vum Düsenzzäitalter. -->Den éischte Passagéierfluch mat der 707 ass den [[13. Mäerz]] 1960 (vun Hamburg iwwer Frankfurt op New York). [[1961]] gëtt d'Bangkokstreck op Tokio verlängert an op d'Boeing 707 emgestallt. Zu de Boeing 707 komme 4 [[Boeing 720]]B dobäi, déi vum [[1. Juli]] un d'Mëttelstrecken an den noen an an de mëttleren Osten zerwéieren. Vum [[1. September]] u gëtt en Nuechtpostfluchnetz opgebaut, Convair 440- a Viscount-Maschinnen iwwerhuelen hei d'Aarbecht. Am Dezember gëtt a Kooperation mat der Seabord Worlds Airlines och nach e renge Frachtservice op der Nordatlantikstreck ageriicht. [[1962]] flitt d'Lufthansa nees rem am Liniendéngscht an Afrika. Vu Mäerz u gëtt zweemol an der Woch [[Lagos (Nigeria)|Lagos]] an Nigeria ugeflunn. Vu Mee u gëtt [[Johannesburg]] mat Tëschelandungen zu [[Athen]], [[Khartum]], [[Nairobi]] a [[Salisburg]] ugeflunn. [[1963]] sinn d'Super-Constellations weider um Virmarsch a ginn ëmmer méi op de Kuerzstrecken agesat. Vum [[1. Abrëll]] u gëtt, mat hinnen, e System getest, en Airbusdéngscht, deen ouni Reservéierung am Viraus, ouni den traditionellen Check-In an ouni Bordservice auskënnt. D'Präisser fir d'Strecke bannent Däitschland leien hei um Niveau vun deene vun der Eisebunn. D'Bundesbahn protestéiert dogéint. 1963 flitt d'Lufthansa och fir d'éischt op Mallorca. [[1964]] gëtt och allgemeng festgestallt, datt d'Boeing 720 net déi a si gesaten Erwaardungen erfëllen. Den [[21. Mäerz]] kënnt déi éischt [[Boeing 727]] an Däitschland un. Deen Typ gëtt dorop standardméissege Kuerz- a Mëttelstreckfliger vun der Lufthansa. Op der Streck Frankfurt - Hamburg - Kopenhagen - [[Anchorage]] - Tokio gëtt fir d'éischt am Liniendéngscht den Nordpol iwwerflunn. Vum 1. Abrëll [[1965]] un steet och de 5. Kontinent, Australien, um Programm vun der Lufthansa. Och am Frachtverkéier gëtt elo den Düsefliger agefouert. Ufank November gëtt déi éischt Boeing 707 an der Frachtversioun ausgeliwwert. 10 Boeing 727 an enger Fracht/Passagéierausféierung gi bestallt. Bei dëse Fligere gëtt et d'Méiglechkeet séier tëscht de beiden Asazméiglechkeeten ze wiesselen, de sougenannte ''Quick Change''. Vu Januar [[1966]] u gëtt [[Tunis]] ugeflunn. Iwwer New York féieren neierdéngs der Lufthansa hir Flich un d'Westküst vu Südamerika. Den [[28. Januar]] fält eng CV 440 bei Bremen erof (46 Doudeger). Mat Prag steet déi éischt Stad aus dem deemolegen Ostblock um Horaire. Schonn de [[6. Abrëll]] gëtt et en Charterfluch op Moskau. Eng weider Duechtergesellschaft, d<nowiki>'</nowiki>''Lufthansa Service GmbH'', gëtt den 1. Juli gegrënnt. Den Airbusdéngscht gëtt erëm agestallt nodeem et der Bundesbahn gelongen ass eng Präiserhéijung duerchzesetze soudatt déi Saach fir d'Lufthansa net méi rentabel war. Vun Dezember u gëtt eng Streck op [[Khartum]], [[Entebbe]] an [[Daressalam]] an de Fluchplang opgeholl. Fir an deene Stied hir Passagéier kennen ënnerzebréngen, bedeelegt sech d'Lufthansa un der ''Deutsche Hotelgesellschaft für Entwicklungsländer mbH''. Enn 1966 gehéieren der Lufthansa am Ganze 54 Fligeren, dovun 31 mat Düsemotoren. [[1967]] gëtt eng nei Linn op [[Bogota]] ageriicht. D'Länner am Ostblock ginn ëmmer méi interessant fir d'Lufthansa. Et entsti Linien op [[Belgrad]], [[Zagreb]], [[Bukarest]] a [[Budapest]]. De [[6. Oktober]] ass et eriwwer mat dem Asaz vun de Langstreckekolbemotorfligeren: déi lescht Super-Constellation gëtt aus dem Verkéier gezunn. Den 1. Januar [[1968]] gëtt déi a finanziell Schwieregkeete gerode Chartergesellschaft [[Südflug]] iwwerholl. Den éischten Exemplaire vun den neie Kuerzstreckefligere vum Typ [[Boeing 737]] land am Februar zu Hamburg. Fir de gewuessenen Usprëch vum Loftverkéier gerecht ze ginn, deet sech d'Lufthansa mat der [[Air France]], der [[Sabena]] an der [[Alitalia]] zur ATLAS-Grupp zesummen. Nieft [[Helsinki]], [[Genua]] an [[Neapel]] gëtt och well [[Tel Aviv]] ugeflunn. ==== [[1970|D'70er-Joren]] ==== <!-- Introduktioun 70er-Joren --> <!-- Haaptdeel --> Den [[13. Oktober]] [[1977]] gëtt d'Lufthansa-Maschinn Landshut um Fluch vu [[Palma de Mallorca]] op Frankfurt am Main vu véier palestinenseschen Terroristen entfouert an den [[18. Oktober]] vun der [[GSG 9]] an der [[Operatioun Feuerzauber]] befreit. ==== [[1990|D'90er-Joren]] ==== <!-- Introduktioun 90er-Joren --> <!-- Haaptdeel --> D'[[Wiedervereinigung]] vun Däitschland erméiglecht et der Lufthansa [[1990]] 45 Joer nom Enn vu [[Zweete Weltkrich]] nees erëm op Berlin fléien. Tëscht [[1992]] an [[1997]] packt et d'Gesellschaft hir gréisste wirtschaftlech Kris z'iwwerwannen an dat mat engem grousse Sanéirungsprogramm. De Betrib dee bis dohi gréisstendeels am Besëtz vum Staat war gëtt a enger Rei vu Schrëtt komplett privatiséiert. Technik, Fracht an Informatik ginn an eng extra gegrënnte Gesellschaft verluecht. [[1997]] ginn d'[[Lufthansa]], d'[[Air Canada]], d'[[SAS]], d'[[Thai Airways]] an d'[[United Airlines]] mat der "[[Star Alliance]]" déi éischt multilateral Allianz am Weltloftverkéier an, dëser Allianz schléisse sech weider Fluchgesellschaften un. ==== [[2000|D'2000er-Joren]] ==== <!-- Introduktioun 00er-Joren--> <!-- Haaptdeel --> Zanter [[2003]] gehéiert der Lufthansa d'[[Air Dolomiti]]. [[Fichier:Airbus A340 - Lufthansa - 001.jpg|thumb|Airbus A340 vun der Lufthansa]] == Bekannt Fligere vun der Lufthansa == * [[Junkers F13]] * [[Junkers Ju 52/3m]] * [[Focke Wulf FW 200 Condor (Europa-Amerika)]] * [[Lockheed Constellation|Lockheed Super Constellation]] * [[Boeing 707]] (éischten Düsenfliger vun der Lufthansa) * [[Boeing 737]] (entwéckelt op d'Bedierfnisser vun der Lufthansa) * [[Boeing 747]] (De klasseschen Jumbo Jet) == D'Lufthansa haut == Déi zur Zäit operativ Lufthansa-Flott besteet aus follgenden Typpen: === Flott vun der Lufthansa Passage: === (Stand 7. Mai 2014): [[Fichier:2010-06-30 A380 LH D-AIMA 07.jpg|thumb|Airbus A380 "Frankfurt am Main"]] * [[Airbus A319]] (32 Stéck) * [[Airbus A320]] (60 Stéck) * [[Airbus A321]]-100 (20 Stéck) * Airbus A321-200 (42 Stéck) * [[Airbus A330-300]] (19 Stéck) * [[Airbus A340-300]] (18 Stéck) * [[Airbus A340-600]] (24 Stéck) * [[Airbus A380]]-800 (11 Stéck) * [[Boeing 737-300]] (9 Stéck ; Ausmusterung bis 2015) * [[Boeing 737-500]] (13 Stéck ; Ausmusterung bis 2015) * Boeing 737-BBJ2 (3 Stéck) * [[Boeing 747-400]] (19 Stéck) * Boeing 747-8 (12 Stéck) === A Bestellung === * [[Airbus A319]] (1 Stéck) * [[Airbus A320]] (35 Stéck) * [[Airbus A320]]neo (60 Stéck) * Airbus A321-200 (2 Stéck) * Airbus A321neo (40 Stéck) * Airbus A350-900 (25 Stéck) * [[Airbus A380]]-800 (3 Stéck) * Boeing 747-8 (7 Stéck) * Boeing 777-9X (34 Stéck) [[Fichier:Lufthansa - Avro RJ85 (D-AVRB).jpg|thumb|Avro RJ 85 vun der Lufthansa CityLine]] === Régionale Passagéierverkéier === (Stand 2004) * [[Avro RJ85]] (18 Stéck, Lufthansa CityLine GmbH) * [[CRJ 100|Canadair CRJ 100]] (33 Stéck, Lufthansa CityLine GmbH) * [[CRJ 200|Canadair CRJ 200]] (10 Stéck, Lufthansa CityLine GmbH) * [[CRJ 700|Canadair CRJ 700]] (20 Stéck, Lufthansa CityLine GmbH) === Frachtverkéier === * [[McDonnell Douglas MD-11 F]] (19 Stéck, Lufthansa Cargo AG) == Weideres == Bei internationale Verbindunge kréien d'Flich Richtung [[Däitschland]] ongerued Nummeren an d'Flich an d'Ausland gerued Nummern. D'Lufthansa huet ee vun den opwennegste Villfléierprogrammen (Miles and More). == Kuckt och == * [[Lëscht vun den IATA Coden (Fluchgesellschaft)|Lëscht vun de Fluchgesellschaften]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20110517170403/http://konzern.lufthansa.com/de/unternehmen.html D'Websäit vun der Lufthansa] * Statistiken iwwer d'Flott vun der [https://web.archive.org/web/20150505141003/http://www.planemad.net/Airline/Lufthansa Lufthansa] a vun der [https://web.archive.org/web/20150505151553/http://www.planemad.net/Airline/Lufthansa_Cargo_(LH_GEC) Lufthansa Cargo] vu Planemad.net * [https://web.archive.org/web/20041012051016/http://www.charliebravo.de/lhtaufnamen/lhtaufnamen.htm Dafnimm vun de Lufthansa-Maschinnen] <!-- Need for Template fir: "Membere vun der Star Alliance": Air Canada | Air New Zealand | ANA | Asiana Airlines | Austrian Airlines | bmi | LOT Polish Airlines Lufthansa | SAS | Singapore Airlines | Spanair | Thai Airways | United Airlines | US Airways | Varig Zukünfteg Memberen: Adria Airways | Blue1 | Croatia Airlines | South African Airways | TAP Air Portugal ; Fir méi Detailler wgl. op der en-Versioun vun dësem Artikel kucken.--> {{DAX-Betriber}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Däitsch Fluchgesellschaften]] [[Kategorie:Entreprisen am DAX]] 25tqi1imuit9c9r0dip1sfzcqt2h55c 2000 0 3079 2678317 2672801 2026-05-16T18:05:02Z Puscas 735 .... 2678317 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} D'Joer '''2000''' huet op engem [[Samschdeg]] ugefaangen. Et war e [[Schaltjoer]]. == Evenementer == [[Fichier:Tarja Halonen 2003.jpg|thumb|120px|D'[[Tarja Halonen]].]] === Europa === * {{8. Februar}}: De [[Konstantinos Stefanopoulos]] gëtt als [[Griicheland|griichesche]] Staatspresident erëmgewielt. * [[18. Februar]]: De [[Stjepan Mesic]] gëtt Staatspresident a [[Kroatien]]. * {{1. Mäerz}}: D'[[Tarja Halonen]] gëtt Staatspresidentin a [[Finnland]]. * [[13. Mee]]: Bei der Explosioun vun enger Freedefeiersrakéite-Fabrick zu [[Enschede]] an Holland stierwen 22 Mënschen an iwwer 1000 ginn der blesséiert. E ganze Quartier vun der Stad gëtt zestéiert. * {{1. Juli}}: D'16&nbsp;km laang Bréck iwwer den [[Öresund]] tëscht [[Kopenhagen]] a [[Malmö]] gëtt ageweit. * [[25. Juli]]: Zu [[Roissy]] verongléckt eng franséisch [[Concorde (Fliger)|Concorde]], 113 Mënsche kommen ëm d'Liewen. * [[28. September]]: D'[[Dänemark|Däne]] soen an engem Referendum "nej" zum [[Euro]]. * {{7. Oktober}}: De [[Vojislav Koštunica]] gëtt neie President vun der Federaler Republik [[Jugoslawien]]. * {{8. Oktober}}: Den [[Aleksander Kwaśniewski]] gëtt als Staatspresident a [[Polen]] am Amt confirméiert. * [[11. November]]: Bei engem Feier an der Gletscherbunn vu [[Kaprun]] stierwen 155 Mënschen. * [[10. Dezember]]: De [[Ion Iliescu]] gëtt Staatspresident a [[Rumänien]]. * [[27. Dezember]]: Zu [[Grosny]] komme bei enger Bommenattack Mënschen ëm d'Liewen. * [[28. Dezember]]: Den [[Adrian Năstase]] gëtt Premierminister a [[Rumänien]]. ==== Lëtzebuerg ==== * {{1. Januar}}: D'[[Gendarmerie grand-ducale]] fusionéiert mat der [[Police grand-ducale]]. * [[31. Mee]]: E Mann hält fir 28 Stonne 52 Kanner an hir Educatricen an der Crèche ''Spatzennascht'' [[Geiselnam zu Waasserbëlleg|zu Waasserbëlleg als Geisel]]e fest; hie gëtt um Enn vun der Police ugeschoss, an d'Geisele komme fräi. De Mann gëtt spéiderhin zu 22 Joer Prisong verurteelt. * {{7. Oktober}}: Den [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]] gëtt [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Grand-Duc vu Lëtzebuerg]]. === Afrika === * [[15. Februar]]: De [[Mandé Sidibé]] gëtt Staatspresident vu [[Mali]]. * {{1. Abrëll}}: Den [[Abdoulaye Wade]] gëtt Staatspresident a [[Senegal]]. * [[22. Abrëll]]: De [[Paul Kagame]] gëtt Staatspresident vu [[Ruanda]]. * [[26. Oktober]]: De [[Laurent Gbagbo]] gëtt Staatspresident an der [[Côte d'Ivoire]]. [[Fichier:Official Portrait- President George Walker Bush, 43rd President of the United States, Republican - DPLA - 7482eac0e113bf03014d1686a3733f97.jpeg|thumb|110px|Den [[George W. Bush]].]] === Amerika === ==== USA ==== * [[12. Dezember]]: D'[[Supreme Court]] decidéiert, datt den [[George W. Bush]] neie President vun de Vereenegte Staate soll ginn. ==== Mëttel- a Südamerika ==== * {{1. Januar}}: De [[Panamakanal]] gëtt vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] u [[Panama]] zeréckginn. * {{1. Mäerz}}: De [[Jorge Batlle Ibáñez|Jorge Batlle]] gëtt Staatspresident vun [[Uruguay]]. * [[11. Mäerz]]: De [[Ricardo Lagos]] gëtt neie Ministerpresident am [[Chile]]. * {{1. Dezember}}: De [[Vicente Fox Quesada]] gëtt Staatspresident vu [[Mexiko]]. === Asien === * {{9. Januar}}: Den [[Islam Abduganijewitsch Karimow]] gëtt als Staatspresident am [[Usbekistan]] a sengem Amt confirméiert. * {{9. Abrëll}}: Den [[Eduard Schewardnadse]] gëtt op en Neits zum Staatspresident a [[Georgien|Georgie]] gewielt. * [[17. Mee]]: Den [[Ahmet Necdet Sezer]] gëtt Staatspresident an der [[Tierkei]]. * [[26. Juli]]: Den [[Nambariin Enkhbayar]] gëtt Regierungspresident an der [[Mongolei]]. === Ozeanien & Pazifik === === Noen Osten an Arabesch Welt === * [[17. Juli]]: De [[Baschar al-Assad]] gëtt Staatspresident vu [[Syrien]]. == Konscht a Kultur == === Molerei === === Literatur === * [[Servais-Präis]]: [[Pol Schmoetten]] fir ''Der Tag des Igels''. === Musek === * [[13. Mee]]: D'[[Olsen Brothers]] gewanne fir [[Dänemark]] mam Lidd ''[[Fly on the Wings of Love]]'' de [[Eurovision Song Contest 2000|45. Eurovision Song Contest]] zu [[Stockholm]]. == Wëssenschaft an Technik == == Sport == * Den [[F91 Diddeleng]] gewënnt de Foussballschampionnat, d'[[Jeunesse Esch]] d'[[Coupe de Luxembourg (Foussball)|Coupe de Luxembourg]]. * [[23. Februar]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:3 géint Nordirland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Manuel Cardoni]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=24647 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Nordirland den 23. Februar 2000 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[26. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt an der Stad Lëtzebuerg 1:1 géint Estland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jean Vanek]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=24614 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Estland de 26. Abrëll 2000 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * {{7. Juni}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:1 géint Spuenien.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=24581 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Spuenien de 7. Juni 2000 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * {{2. Juli}}: [[Frankräich]] gëtt zu [[Rotterdam]] [[Foussball-Europameeschterschaft 2000|Foussball-Europameeschter]] * {{3. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2002]], 0:2 géint Jugoslawien.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=24530 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Jugoslawien den 3. September 2000 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[15. September]]: Zu [[Sydney]] fänken d'[[Olympesch Summerspiller 2000|Olympesch Summerspiller]] un. * {{7. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 1:2 géint Slowenien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jeff Strasser]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=24530 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Slowenien de 7. Oktober 2000 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[11. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Moskau]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2002]], 0:3 géint Russland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=24501 D'Detailer vum Foussballlännermatch Russland-Lëtzebuerg den 11. Oktober 2000 op der Websäit vun European Football.info]</ref> == Gebuer == * {{5. Januar}}: [[Roxen]], rumänesch Sängerin. * [[18. Januar]]: [[Laura Thorn]], lëtzebuergesch Sängerin. * {{4. Februar}}: [[Vincent Thill]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[21. Februar]]: [[Jil Kalmes]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * [[15. Mäerz]]: [[Arthur Kluckers]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[28. Abrëll]]: [[André Silva]], portugisesche Foussballspiller. * {{3. Mee}}: [[Simão Marinho Novais]], lëtzebuergesche Volleyballspiller. * {{7. Mee}}: [[Eden Alene]], israeelesch Sängerin. * {{2. Juni}}: [[Jessica Kruse]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin. * [[30. Juni]]: [[Noah Wolf]], lëtzebuergesche Volleyballspiller. * [[28. Juli]]: [[Emma Kremer]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * {{4. September}}: [[Eléonora Molinaro]], lëtzebuergesch Tennisspillerin. * [[13. September]]: [[Alexia Magalhães]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * [[13. Oktober]]: [[Mikael Äijälä]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller. * [[22. November]]: [[Raphael Guden]], lëtzebuergeschen Handballspiller. == Gestuerwen == {{Méi Biller | direction = vertical | width = 100 | Bild1 = Hedy Lamarr in The Heavenly Body 1944.jpg | Text1 = Hedy Lamarr | Bild2 = Roger Vadim - still.jpg | Text2 = Roger Vadim | Bild3 = Charles Schulz crop 1993 (cropped).jpg | Text3 = Charles Schulz | Bild4= Hundertwasser nz 1998 hg.jpg | Text4 = Friedensreich Hundertwasser | Bild6= Steve Reeves 1961 crop.png | Text6=Steve Reeves | Bild7= John Gielgud Allan Warren cropped.jpg | Text7= John Gielgud | Bild8= Walter Matthau in Charade 2.jpg | Text8= Walter Matthau | Bild9= Jos Wohfart 1988 (cropped).jpg | Text9= Jos Wohfart }} {{Méi Biller | direction = vertical | width = 100 | Bild1= Alec Guinness 6 Allan Warren.jpg | Text1= Alec Guinness | Bild2= LORETTAYoung.jpg | Text2= Loretta Young | Bild3= Joyeux Harcourt 1948.jpg | Text3= Odette Joyeux | Bild4= Pierre Trudeau (1975).jpg | Text4= Pierre Trudeau | Bild5=Jason Robards-1968-1.jpg | Text5= Jason Robards }} * {{4. Januar}}: [[Alfred Bohrmann]], däitschen Astronom. * {{5. Januar}}: [[Diether Krebs]], däitsche Schauspiller a Kabarettist. * {{0}}5. Januar: [[Bernhard Wicki]], éisträichesche Schauspiller a Filmregisseur. * [[10. Januar]]: [[John Newland]], US-amerikanesche Filmschauspiller a -regisseur. * [[14. Januar]]: [[Alphonse Boudard]], franséische Schrëftsteller. * 14. Januar: [[Fernand Schwachtgen]], lëtzebuergeschen Dokter a Resistenzler. * 14. Januar: [[Alain Poiré]], franséische Filmproduzent an Dréibuchauteur. * [[15. Januar]]: [[Léon Blasen]], lëtzebuergesche Literaturchroniker a Conferencier. * [[19. Januar]]: [[Hedy Lamarr]], éisträichesch-US-amerikanesch Schauspillerin an Erfinderin. * [[26. Januar]]: [[A. E. van Vogt]], amerikanesche Schrëftsteller. * {{5. Februar}}: [[Claude Autant-Lara]], franséische Filmregisseur. * [[11. Februar]]: [[Roger Vadim]], franséische Filmregisseur a Schauspiller. * [[13. Februar]]: [[Charles M. Schulz]], Erfinder vun der Comicserie ''Peanuts''. * [[18. Februar]]: [[Charles Bech]], lëtzebuergeschen Zaldot a Kampfpilot. * [[19. Februar]]: [[Carmen Ennesch]], lëtzebuergesch-franséisch Journalistin. * 19. Februar: [[Friedensreich Hundertwasser]], Moler an Architekt. * {{2. Mäerz}}: [[Erik Bertil Holmberg]], schweedeschen Astronom. * {{8. Mäerz}}: [[Pierre Nilles]], lëtzebuergesche Journalist. * [[16. Mäerz]]: [[Henri Clees]], lëtzebuergeschen Dokter. * [[26. Mäerz]]: [[Enzo Giacchero]], italieeneschen Diplomat a Politiker. * 26. Mäerz: [[Frinn Zürn]], lëtzebuergeschen Affekot, Politiker a Member vum Staatsrot. * [[27. Mäerz]]: [[Ian Dury]], englesche Museker, Songwriter a Schauspiller. * [[28. Mäerz]]: [[Pir Kremer]], lëtzebuergeschen Auteur. * [[30. Mäerz]]: [[Rudolf Kirchschläger]], Diplomat, Politiker, éisträichesche Bundespresident. * {{6. Abrëll}}: [[Habib Bourguiba]], tuneesesche President (1957–1987). * [[11. Abrëll]]: [[Willem Bouter]], hollännesche Sculpteur. * [[20. Abrëll]]: [[Philip Keenan]], US-amerikaneschen Astronom. * [[28. Abrëll]]: [[Edmond Goergen]], lëtzebuergeschen Zeechner a Moler. * {{1. Mee}}: [[Steve Reeves]], US-amerikanesche Schauspiller a Bodybuilder. * {{3. Mee}}: [[Lewis Allen]], englesche Filmregisseur. * {{7. Mee}}: [[Douglas Fairbanks jr.]], US-amerikanesche Filmschauspiller. * [[20. Mee]]: [[Marc Reuland]], lëtzebuergesche Basketballspiller. * [[21. Mee]]: Sir [[John Gielgud]], englesche Schauspiller. * 21. Mee: [[Barbara Cartland]], brittesch Schrëftstellerin. * [[31. Mee]]: [[Tito Puente]], Jazz-, Salsa- a Mambo-Museker. * {{2. Juni}}: [[Swjatoslaw Nikolajewitsch Fjodorow]], ukraineschen Aendokter. * {{4. Juni}}: [[Gino Bartali]], italieenesche Vëlosprofi. * {{5. Juni}}: [[Franco Rossi (Filmregisseur)|Franco Rossi]], italieenesche Filmregisseur. * {{9. Juni}}: [[Ernst Jandl]], Dichter. *{{0}}9. Juni: [[Alfred Weidenmann]], däitsche Filmregisseur. * [[10. Juni]]: [[Hafiz al-Assad]], syresche Staatspresident. * [[25. Juni]]: [[Coryse Kieffer]], lëtzebuergesch Molerin. * [[27. Juni]]: [[Pierre Pflimlin]], franséische Politiker. * [[29. Juni]]: [[Vittorio Gassman]], italieenesche Schauspiller. * {{1. Juli}}: [[Walter Matthau]], amerikanesche Schauspiller. * {{4. Juli}}: [[Shōji Ueda]], japanesche Fotograf * {{5. Juli}}: [[Joseph Wohlfart]], lëtzebuergesche Politiker. * {{6. Juli}}: [[Władysław Szpilman]], polnesche Pianist, Komponist a Schrëftsteller. * {{7. Juli}}: [[Claude Fontaine]], lëtzebuergesche Graphiker a Moler. * [[12. Juli]]: [[René Greisch]], belsche Bréckebauingenieur. * [[17. Juli]]: [[Pascale Audret]], franséisch Schauspillerin. * [[20. Juli]]: [[Micky Erpelding]], lëtzebuergesch Speakerin, Schauspillerin a Politikerin. * [[22. Juli]]: [[Claude Sautet]], franséische Dréibuchauteur a Filmregisseur. * [[24. Juli]]: [[Jim Kremer]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[31. Juli]]: [[Hendrik Christoffel van de Hulst]], hollänneschen Astrophysiker. * {{5. August}}: Sir [[Alec Guinness]], englesche Schauspiller. * [[12. August]]: [[Martin Gerges]], Publizist zu Lëtzebuerg. * 12. August: [[Loretta Young]], amerikanesch Schauspillerin. * [[17. August]]: [[Robert Gilruth]], US-amerikanesche Loft- a Raumfaartpionéier. * [[25. August]]: [[Carl Barks]], US-amerikanesche Comic-Zeechner. * [[26. August]]: [[Odette Joyeux]], franséisch Schauspillerin a Schrëftstellerin. * [[28. August]]: [[Paul-Maria Meier]], lëtzebuergesche Paschtouer. * {{2. September}}: [[Joseph Adam]], lëtzebuergesche Pater a Fotograf. * [[13. September]]: [[Rolf Kauka]], däitsche Comicediteur. * [[15. September]]: [[David Shallon|David Shallion]], israeeleschen Dirigent a Komponist. * [[20. September]]: [[German Stepanowitsch Titow]], sowjetesche Kosmonaut. * [[26. September]]: [[Roberto Baden Powell de Aquino]], brasilianesche Museker. * 26. September: [[Max Waldmeier]], Schwäizer Astronom a Sonnefuerscher. * [[28. September]]: [[Pierre Trudeau]], kanadesche Politiker (Ministerpresident). * [[13. Oktober]]: [[Jean Peters (Schauspillerin)|Jean Peters]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[18. Oktober]]: [[Julie London]], US-amerikanesch Schauspillerin a Sängerin. * [[19. Oktober]]: [[Leopoldo Savona]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[28. Oktober]]: [[Georges Poujouly]], franséische Schauspiller. * {{8. November}}: [[Luc Dupanloup]] (''Dupa''), belsche Comiczeechner. * {{0}}8. November: [[Jeannot Comes]], lëtzebuergesche Museker. * [[10. November]]: [[Jacques Chaban-Delmas]], franséische Politiker. * [[15. November]]: [[Jens Jørgen Thorsen]], dänesche Filmregisseur a Schauspiller. * [[17. November]]: : [[Christian Brocard]], franséische Schauspiller. * [[21. November]]: [[Harald Leipnitz]], däitsche Schauspiller. * [[22. November]]: [[Fernand Hoffmann]], lëtzebuergeschen Auteur a Literaturkritiker. * 22. November: [[Christian Marquand]], franséische Schauspiller a Filmregisseur. * 22. November: [[Emile Zatopek]], tschechesche Liichtathleet. * [[28. November]]: [[Michael Cramer]], däitsche Schauspiller. * [[30. November]]: [[Ansumane Mané]], Militär aus Guinea-Bissau. * {{7. Dezember}}: [[Fons Hildgen]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker. * [[12. Dezember]]: [[René Wheeler]], franséische Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur. * [[15. Dezember]]: [[Roger Koemptgen]], lëtzebuergesche Moler. * [[16. Dezember]]: [[Jos Hoffmann (Biolog)|Jos Hoffmann]], lëtzebuergesche Biolog. * [[17. Dezember]]: [[Gérard Blain]], franséische Schauspiller, Filmregisseur a Dréibuchauteur. * [[26. Dezember]]: [[Jason Robards]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[29. Dezember]]: [[Cecil Saint-Laurent]] (Jacques Laurent), franséische Schrëftsteller. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} pb30a28lvyufjd1wrlp9gere7xxh2xp René Deltgen 0 4038 2678526 2634664 2026-05-16T19:54:06Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678526 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:René-Deltgen-Grafsteen--w.jpg|thumb|300px|Grafstee fir de ''René Deltgen'' um Melaten-Kierfecht zu Köln]] De '''René Deltgen''', gebuer den [[30. Abrëll]] [[1909]] zu [[Esch-Uelzecht]], a gestuerwen den [[29. Januar]] [[1979]] zu [[Köln]], war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Schauspiller]], dee seng Schauspillercarrière an Däitschland gemaach huet. Ugefaangen huet de René Deltgen seng Filmcarrière [[1935]] mam Film ''Das Mädchen Johanna'', deen iwwer d'[[Jeanne d'Arc]] goung. Bis [[1944]] huet hien eng ganz Rëtsch Filmer gedréint, an deenen e meeschtens Abenteuerer gespillt huet. [[1939]] gouf e vum [[Joseph Goebbels]] zum (nazi-däitschen) ''Staatsschauspieler'' ernannt. Nom Iwwerfall op Lëtzebuerg hunn d'[[Nationalsozialismus|nationalsozialistesch]] Besatzer den Deltgen a seng Bekanntheet fir [[Propaganda]]zwecker agesat; op Plakater huet en z.&nbsp;B. d'Lëtzebuerger Kanner opgeruff, der [[Hitlerjugend]] bäizetrieden. Hien huet sech no [[1945]] selwer der Lëtzebuerger Justiz gestallt, gouf awer net verurteelt. Nom [[Zweete Weltkrich]] hat den Deltgen nach e puer Succèsen am Kino, z.&nbsp;B. mat ''Der Tiger von Eschnapur'' vum [[Fritz Lang]] an ''Das indische Grabmal''. Méi Erfolleg hat en an den [[1950]]er-Jore mat Radios-Lauschterspiller, wéi der Francis Durbridge-Serie, wou en den Detektiv Paul Temple gespillt huet. An den [[1960]]er-Joren huet en d'Titelfigur vun den Edgar-Wallace-Filmer ''Der Hexer'' (1964) an ''Neues vom Hexer'' (1965) gespillt. 1977 war en den ''Alm-Öhi'' an enger ''Heidi''-Verfilmung. De René Deltgen ass 1979 zu Köln u Kriibs gestuerwen an do begruewen. ==Gielercher== * [[1954]] - ''Filmband in Gold'' als beschte Schauspiller am Film ''[[Der Weg ohne Umkehr]]'' * [[1978]] - ''Filmband in Gold'' fir säi Liewenswierk. == Filmer == === Kino === === vun 1935 bis 1939 === * ''Das Mädchen Johanna'' (1935) vum [[Gustav Ucicky]] mam [[Angela Salloker]] a [[Gustav Gründgens]] * ''Einer zuviel an Bord'' (1935) vum [[Gerhard Lamprecht]] mam [[Lida Baarova]] a [[Albrecht Schoenhals]] * ''Savoy-Hotel 217'' (1936) vum Gustav Ucicky mam [[Hans Albers]] a [[Brigitte Horney]] * ''Port Arthur'' (1936) vum [[Nikolas Farkas]] mam [[Adolf Wohlbrück]] a [[Karin Hardt]] * ''Unter heissem Himmel'' (1936) vum Gustav Ucicky mam Hans Albers a [[Lotte Lang]] * ''Starke Herzen'' (1937) vum [[Herbert Maisch]] mam [[Maria Cebotari]] a [[Gustav Diessl]] * ''Urlaub auf Ehrenwort'' (1937) vum [[Karl Ritter]] mam [[Rolf Moebius]] a [[Fritz Kampers]] * ''Ab Mitternacht'' (1938) vum [[Carl Hoffmann]] mam [[Gina Falckenberg]] a [[Peter Voß]] * ''Geheimzeichen LB 17'' (1938) vum [[Viktor Tourjansky]] mam [[Willy Birgel]] a [[Bernhard Minetti]] * ''Schwarzfahrt ins Glück'' (1938) vum [[Carl Boese]] mam [[Volker von Collande]] an [[Ernst Waldow]] * ''Nordlicht'' (1938) vum [[Herbert B. Fredersdorf]] mam [[Ferdinand Marian]] an [[Hilde Sessak]] * ''Kautschuk'' (1938) vum [[Eduard von Borsody]] mam Gustav Diessl an [[Hans Nielsen]] * ''Der grüne Kaiser'' (1939) vum [[Paul Mundorf]] mam Gustav Diessl a [[Carola Höhn]] * ''Zwölf Minuten nach zwölf'' (1939) vum [[Johannes Guter]] mam [[Ursula Herking]] a [[Carl Raddatz]] * ''Kongo-Express'' (1939) vum Eduard von Borsody mam [[Marianne Hoppe]] a Willy Birgel * ''Brand im Ozean'' (1939) vum [[Günther Rittau]] mam [[Hans Söhnker]] a [[Winnie Markus]] === vun 1940 bis 1949 === * ''Die drei Codonas'' (1940) vum [[Arthur Maria Rabenalt]] mam [[Ernst von Klipstein]] * ''Achtung! Feind hört mit!'' (1940) vum Arthur Maria Rabenalt mam Kirsten Heiberg a [[Lotte Koch]] * ''Das leichte Mädchen'' (1940) vum [[Fritz Peter Buch]] mam [[Willy Fritsch]] a [[Paul Kemp (Schauspiller)|Paul Kemp]] * ''Mein Leben für Irland'' (1940) vum [[Max W. Kimmich]] mam [[Paul Wegener]] a [[Werner Hinz]] * ''Spähtrupp Hallgarten'' (1941) vum [[Herbert B. Fredersdorf]] mam [[Paul Klinger]] a [[Maria Andergast]] * ''Anschlag auf Baku'' (1942) vum [[Fritz Kirchhoff]] mam Willy Fritsch * ''Das große Spiel'' (1942) vum [[Robert A. Stemmle]] mam [[Gustav Knuth]] a [[Maria Andergast]] * ''Fronttheater'' (1942) vum Arthur Maria Rabenalt mam [[Heli Finkenzeller]] a [[Rudolf Schündler]] * ''Dr. Crippen an Bord'' (1942) vum [[Erich Engels]] mam [[Rudolf Fernau]] * ''Wen die Götter lieben'' (1942) vum [[Karl Hartl]] mam [[Hans Holt]] an [[Irene von Meyendorff]] * ''Zwischen Nacht und Morgen'' (1943) vum [[Alfred Braun]] mam [[Käthe Gold]] a Paul Wegener * ''Zirkus Renz'' (1943) vum [[Arthur Maria Rabenalt]] mam [[Paul Klinger]] an [[Angelika Hauff]] * ''Wenn der junge Wein blüht'' (1943) vum [[Fritz Kirchhoff]] mam [[Henny Porten]] an [[Otto Gebühr]] * ''Sommernächte'' (1944) vum Karl Ritter mam [[Suse Graf]] an Ernst von Klipstein * ''Das Hochzeitshotel'' (1944) vum Carl Boese mam [[Karin Hardt]] a [[Walter Janssen]] * ''Wir beide liebten Katharina'' (1945) vum Arthur Maria Rabenalt mam [[Angelika Hauff]] * ''Der stumme Gast'' (1945) vum [[Harald Braun]] mam [[Gisela Uhlen]] a [[Rudolf Fernau]] * ''Tromba'' (1949) vum [[Helmut Weiss]] mam Angelika Hauffan [[Gustav Knuth]] * ''[[Nachtwache]]'' (1949) vum [[Harald Braun]] mam [[Luise Ullrich]] an [[Dieter Borsche]] === vun 1950 bis 1959 === * ''[[Export in Blond]]'' (1950) vum [[Eugen York]] mam Lotte Koch a [[Peter van Eyck]] * ''Augen der Liebe'' (1951) vum [[Alfred Braun]] mam [[Käthe Gold]] a Paul Wegener * ''Torreani'' (1951) vum [[Gustav Fröhlich]] mam Gustav Fröhlich * ''Das letzte Rezept'' (1951) vum [[Rolf Hansen]] mam [[Heidemarie Hatheyer]] an [[O. W. Fischer]] * ''Weg ohne Umkehr'' (1952) vum [[Victor Vicas]] mam [[Ivan Desny]] an [[Ruth Niehaus]] * ''Unter den tausend Laternen'' (1952) vum [[Erich Engel]] mam [[Michel Auclair]] a [[Gisela Trowe]] * ''Kuca Na Obali'' (Das Haus an der Küste) (1953) vum [[Bosco Kosanovic]] mam [[Sybille Schmitz]] an [[Nadja Regin]] * ''Sterne über Colombo'' (1954) vum [[Veit Harlan]] mam [[Kristina Söderbaum]] an [[Adrian Hoven]] * ''Der Mann meines Lebens'' (1954) vum Erich Engel mam [[Marianne Hoppe]] an [[Ina Halley]] * ''Der letzte Sommere'' (1954) vum Harald Braun mam [[Hardy Krüger]] a [[Liselotte Pulver]] * ''Frühlingslied'' (1954) vum [[Hans Albin]] mam [[Oliver Grimm]] an [[Anne-Marie Blanc]] * ''Phantom des grossen Zeltes'' (1954) vum [[Paul May (Filmregisseur)|Paul May]] Angelika Hauff an [[Armin Dahlen]] * ''Vom Himmel gefallen'' (1955) vum [[John Brahm]] mam [[Joseph Cotten]] an [[Eva Bartok]] * ''Hotel Adlon'' (1955) vum [[Josef von Baky]] mam [[Nadja Tiller]] an [[Nelly Borgeaud]] * ''[[Londra chiama Polo Nord]]'' (1955) vum [[Duilio Coletti]] mam [[Dawn Addams]] an [[Curd Jürgens]] * ''Ohne Dich wird es Nacht'' (1956) vum Curd Jürgens mam Eva Bartok a Curd Jürgens * ''Königin Luise'' (1957) vum [[Wolfgang Liebeneiner]] mam [[Ruth Leuwerick]], [[Bernhard Wicki]] an Dieter Borsche * ''[[Der Tiger von Eschnapur (1959)|Der Tiger von Eschnapur]]'' (1959) vum [[Fritz Lang]] mam [[Debra Paget]] a [[Paul Hubschmid]] * ''[[Das indische Grabmal (Film 1959)|Das indische Grabmal]]'' (1959) vum Fritz Lang mam [[Claus Holm]] a [[Sabine Bethmann]] === vun 1960 bis 1977 === * ''[[Der Hexer (1964)|Der Hexer]]'' (1964) vum [[Alfred Vohrer]] mam [[Joachim Fuchsberger]] an [[Heinz Drache]] * ''[[Die goldene Göttin vom Rio Beni]]'' (1964) vum [[Eugenio Martín]] mam [[Pierre Brice]] a [[Gillian Hills]] * ''[[Neues vom Hexer]]'' (1965) vum [[Alfred Vohrer]] mam Heinz Drache a [[Barbara Rütting]] * ''Der Arzt stellt fest...'' (1966) vum [[Aleksander Ford]] mam Dieter Borsche a [[Charles Regnier]] * ''Ohrfeigen'' (1966) vum [[Rolf Thiele]] mam [[Curd Jürgens]], [[Gila von Weitershausen]] an [[Alexandra Stewart]] * ''[[Gefundenes Fressen]]'' (1977) vum [[Michael Verhoeven]] mam [[Heinz Rühmann]] a [[Mario Adorf]] == Paul Temple-Lauschterspiller == * 1949: ''Paul Temple und die Affäre Gregory'' (gëllt als verluer) * 1951: ''Paul Temple und der Fall Curzon'' * 1953: ''Paul Temple und der Fall Vandyke'' * 1954: ''Paul Temple und der Fall Jonathan'', (Juni 2005), Der Audio-Verlag, 2005, 4 Cden. Mam René Deltgen an der Annemarie Cordes. * 1956: ''Paul Temple und der Fall Madison'' * 1957: ''Paul Temple und der Fall Gilbert'' * 1958: ''Paul Temple und der Fall Lawrence'' (Juli 2005), * 1959: ''Paul Temple und der Fall Spencer'' * 1961: ''Paul Temple und der Fall Conrad'' * 1962: ''Paul Temple und der Fall Margo'' * 1966: ''Paul Temple und der Fall Genf'' == Iwwer de René Deltgen == === Film an Theater === * ''[[René Deltgen - Der sanfte Rebell]]'', [[2004]], Dokumentarfilm vum [[Michael Wenk]] (Prod.: CNA) * ''[[En Escher Jong]]'', 2022, Theaterstéck vum [[Frank Feitler]] a [[Kristof van Bouven]], Regie [[Ulrich Waller]], mam [[Luc Feit]] an [[André Jung]], eng Koproduktioun vum [[Escher Theater]], [[Grand théâtre de la ville de Luxembourg|Stater Theater]], [[St. Pauli Theater Hamburg]].<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/de/kultur/wie-sich-andre-jung-und-luc-feit-an-rene-deltgen-herantasten-62129fc1de135b9236f04a47|Titel=Schauspieler unter den Nazis, Wie sich Luc Feit und André Jung an René Deltgen herantasten|Gekuckt=22. Februar 2022|Archiv-Datum=22.02.2022|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20220222144304/https://www.wort.lu/de/kultur/wie-sich-andre-jung-und-luc-feit-an-rene-deltgen-herantasten-62129fc1de135b9236f04a47}}</ref> === Bicher === * Uli Jung, [[Paul Lesch]], [[Jean-Paul Raths]] a [[Michael Wenk]]. ''René Deltgen - Eine Schauspielerkarriere.'' Diddeleng: CNA, 2002. ===Artikelen=== * Anina Valle Thiele: "Schillernder Schauspieler, politischer Opportunist?" IN: ''d'Lëtzebuerger Land'' 26. Januar 2018, Nr.4, S.13. == Um Spaweck == * [http://www.cyranos.ch/smdelt-d.htm Text mat Bild] * [http://www.filmportal.de/df/88/Uebersicht,,,,,,,,4E49470894A04D0C9A64C84C90F929EF,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,.html de R.D. op filmportal de] * [https://web.archive.org/web/20060719142641/http://www.cna.public.lu/1_FILM/EnSavoirPlus/deltgen/inhalt/index.html den R. D. um CNA] * [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=5429 Säit mat Fotoe vum René Deltgen] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Deltgen Rene}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Theaterschauspiller]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Televisiounsschauspiller]] [[Kategorie:Gebuer 1909]] [[Kategorie:Gestuerwen 1979]] djpy4hx1zm3leuz7746ebwc4c8xxkcb Jean-Marie Halsdorf 0 5160 2678439 2605695 2026-05-16T19:40:35Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678439 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Jean-Marie Halsdorf''', gebuer den [[1. Februar]] [[1957]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], ass e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Politiker]] ([[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]]). No sengem Lycée zu [[Iechternach]] a sengem Studium op der [[Universitéit Stroossbuerg]] huet de Jean-Marie Halsdorf een Doktertitel als [[Apdikter]] gemaach a vun Ufank vun den [[1980]]er-Joren un als Apdikter a verschiddene Spideeler zu Lëtzebuerg geschafft. [[1988]] gouf hien an de Gemengerot vu [[Péiteng]] gewielt. Vun [[2000]] bis [[2004]] war hie Buergermeeschter vun där Gemeng. Tëscht 2000 an 2004 war hie Sekretär vum Gemengesyndikat [[Syndicat Intercommunal à vocation multiple des Villes et Communes Luxembourgeoises pour la promotion et la sauvegarde d'intérêts communaux généraux|SYVICOL]]. [[1994]] gouf de Jean-Marie Halsdorf eng éischt Kéier, op der Lëscht vun der [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]], an d'[[Chamber]] gewielt, an zanterhier allkéiers erëmgewielt, zulescht bei de [[Chamberwale vum 14. Oktober 2018]]<ref>[https://elections.public.lu/fr/elections-legislatives/2018/resultats/partis/csv.html elections.lu].</ref>. 2004 an 2009 huet hie säin Deputéiertemandat néiergeluecht a gouf an der [[Regierung Juncker-Asselborn I]] Inneminister a Minister fir Landesplanung. An der [[Regierung Juncker-Asselborn II]] war hie vun 2009 bis 2013 Minister fir den Interieur, d'Police, d'Verdeedegung, d'Groussregioun an d'Organisation territoriale. Bei de [[Gemengewalen (Lëtzebuerg)|Gemengewalen]] 2023 gouf hie neie Buergermeeschter vu [[Péiteng]]. De Jean-Marie Halsdorf ass bestuet a Papp vun dräi Kanner. == Gielercher == * {{OMGLO| (Promotioun 1999)<ref>[http://www.legilux.public.lu/adm/b/archives/1999/0058/b058.pdf Memorial B n° 58 vun 1999 mat der Lëscht vun de Leit déi 1999 eng national Auszeechnung kritt hunn] Op der Säit 1149 vun deem Memorial steet 'Promotion 1999' wärend op der Säit 1150 'Promotion 1998' steet. 1999 ass wuel richteg wëll de Memorial op den 1. Dezember 1999 datéiert ass.</ref>}} * {{OCCO| (Promotioun 2004)<ref>[http://www.chd.lu/wps/wcm/connect/fd98f300487edb0eb8dffe79ee257095/CR017.pdf?MOD=AJPERES Compte rendu des séances publiques n° 17 session 2003-2004]</ref>}} * {{LHO| (Promotioun 2012)<ref>[http://www.gouvernement.lu/salle_presse/actualite/2012/12-decembre/18-halsdorf/index.html Jean-Marie Halsdorf reçoit les insignes de l'officier de l'ordre national de la Légion d'honneur]</ref>}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Halsdorf Jean-Marie}} [[Kategorie:Gebuer 1957]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Apdikter]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Buergermeeschteren]] [[Kategorie:Buergermeeschtere vu Péiteng]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Ministeren]] [[Kategorie:Inneministere vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Officier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] [[Kategorie:Officier de l'ordre de la couronne de chêne]] [[Kategorie:Officier de la Légion d'honneur]] qpfli5pbbnw73uks78ilja36fm15yl2 Arthur Miller 0 5740 2678332 2418960 2026-05-16T18:22:41Z VolvoxBot 61746 /* Säi Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678332 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Arthur Aster Miller''', gebuer de [[17. Oktober]] [[1915]] zu [[New York City]], a gestuerwen den [[10. Februar]] [[2005]] zu [[Roxbury]] am [[Connecticut]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schrëftsteller]]. == Säi Liewen == Den Arthur Miller gëllt als e [[Gesellschaftskritik|gesellschaftskriteschen]] [[Theater]]schrëftsteller, dee géint de Cliché vum sougenannten ''[[American Way of Life]]'' geschriwwen huet. Hien huet ëmmer erëm d'ethesch Wäerter bei senge Personnagen an de Vierdergrond gestallt. Als Jong vun enger [[Polen|polnesch]]-[[Juddentum|jiddescher]] [[Migratioun|Immigrantefamill]] wiisst den Arthur Miller zu New York op. No sengem ''High School''-Ofschloss (entsprécht eiser Première) jobbt en eng Zäit doruechter a studéiert dann, vun [[1934]] un, op der ''University of Michigan'' fir d'éischt [[Journalismus]], duerno [[Englesch]], nodeem e fir säin Theaterstéck ''No Villains'' e Präis gewonnen hat. Nach éier en [[1938]] seng Uni ofgeschloss huet, ginn eng Rëtsch Stécker vun him zu [[Ann Arbor]] an zu [[Detroit]] opgefouert. Mat nëmmen 33 Joer gewënnt den Arthur Miller de [[Pulitzerpräis]] fir säi Stéck ''Death of a Salesman'' ("''Doud vun engem Reesender''"). Seng kritesch Haltung vis-à-vis vum [[McCarthysmus]] a senge Filmer, mä och säi Refus, virum "''Comité fir on-amerikanesch Aktivitéiten''" d'Nimm vu ''Kommunisten'', mat deenen e kënneg ass, ze verroden, féieren [[1957]] zu enger Verudeelung, déi awer an den [[1960]]er-Joren, wéi déi Anti-Kommunismus-Hysterie ofkléngt, nees opgehuewe gëtt. Den Arthur Miller ass dräimol bestuet, säin 2. Bestietnes mat der [[Marilyn Monroe]] suergt fir héicht Medienintressi, hält awer nëmme véier Joer, bis [[1960]]. Mat senger 1. an 3. Fra, huet en all Kéier e Jong an e Meedchen. Seng drëtt Fra war déi weltbekannt Fotografin [[Inge Morath]]. Zulescht huet den Arthur Miller sech ëmmer nees géint d'Politik vum [[George W. Bush]] ausgedréckt. Hien ass am Alter vun 89 Joer gestuerwen. == Seng bekanntst Stécker == Säi wuel bekanntst Stéck, ''Death of a Salesman'', gëtt ëmmer erëm opgefouert an ass haut sou aktuell wéi jee. Et gouf [[1985]] vum [[Volker Schlöndorff]] mam [[Dustin Hoffman]] an dem [[John Malkovich]] an den Haaptrolle verfilmt an zielt d'Geschicht vum Willy Loman, dee sech net agestoe kann, datt hien dora versot huet, sech den "amerikaneschen Dram" vu Wuelstand a Succès ze erfëllen, an dofir an eng Dramwelt flücht, bis déi op der Realitéit zerbrécht. Säi Stéck ''The Crucible'' (verfilmt 1957: ''Les sorcières de Salem'' vum [[Raymond Rouleau]] mam [[Simone Signoret]] an [[Yves Montand]] an 1996: ''The Crucible'' vum [[Nicholas Hytner]] mam [[Daniel Day-Lewis]] a [[Winona Ryder]]) spillt zwar [[1692]] zu [[Salem]], wou e puer vun de leschten Hexeverbrennunge geschouchen, an développéiert, wéi eng duerch Mësstrauen, Intrigen a Verrot genierten Hetzcampagne zu deem Verbrieche konnte féieren. D'Parallelen zum deemolegen Amerika, gezeechent vum McCarthy senger Kommunistejuegd, sinn awer onmëssverständlech. == Stécker (Auswiel) == * ''All my sons'' (dt. ''Alle meine Söhne'', fr.:''Tous mes fils'') (Drama, 1947) * ''Death of a Salesman'' (dt. ''Tod eines Handlungsreisenden'', fr. ''Mort d'un commis-voyageur'') (Drama, 1949) (Pulitzer Prize for Drama) * ''The Crucible'' (dt. ''Hexenjagd'', fr.: ''Les sorcières de Salem'') (Drama an zwéin Akten, 1953) * ''A view from the bridge'' (dt. ''Blick von der Brücke'') (Stéck an zwéin Akten, 1955) * ''A Memory of Two Mondays'' (dt. ''Erinnerung an zwei Montage'') (Stéck an engem Akt, 1955) * ''After the Fall'', (dt.:''Nach dem Sündenfall'', fr.: Après le (Stéck an zwéin Akten, 1964) * ''Incident at Vichy'' (dt. ''Zwischenfall in Vichy'') (Stéck an engem Akt, 1965) * ''The Price'' (dt. ''Der Preis'') (Stéck an zwéin Akten, 1968) * ''The Creation of the World and Other Business'' (Stéck an dräi Akten, 1973) * ''Up from Paradise'', ''The Archbishop's Ceiling'', ''The American Clock'' (Dräi Stécker, 1981) * ''Playing for Time'' (dt. ''Spiel um Zeit'') (Stéck an zwéin akten, 1981) * ''2by Arther Miller: Elegy For a Lady, Some Kind of Love Story'' (Zwéin Eenakter, 1982) * * ''Danger, memory!: a double bill of "I can't remember anything" and "Clara"''(Eng Editioun vun zwee Stécker, 1986) * ''The Ride Down Mt. Morgan'' (Stéck an zwéin Akten, 1992) * ''The Last Yankee'' (Stéck an zwéin Akten, 1994) * ''Broken Glass'' (Stéck an engem Akt, 1994) * ''Mr. Peters' Connections'' (1998) * ''The Ryan Interview'' (2000) * ''Resurrection Blues'' (2004) * ''Finishing the Picture'' (2004) == Beaarbechtunge vu Stécker == * ''An enemy of the People'', dem Miller seng Beaarbechtung vum [[Hendrik Ibsen]] sengem ''Volleksfeind'' Stéck an dräi Akten, (1951) == Reportagen == * ''Situation Normal'' (dt. ''Normale Verhältnisse'') (1944) * ''In Russia'', mat Fotoe vun der Inge Morath, Viking Press, New York, 1969 == Dréibicher == * ''The Misfits'' (dt.:''Nicht gesellschaftsfähig'') (Dréibuch zum Film vum [[John Huston]], 1961) * ''Everbody Wins'' (dt. ''Alle gewinnen'') (1990) * ''The Crucible - Screenplay'' (1996) == Roman == * ''Focus'' (dt. ''Brennpunkt'') (1945) == Autobiographie == * ''Timebends'' (dt.''Zeitkurven'') (Autobiographie, 1987) == Literatur == * Rainer Lübbren: ''Arthur Miller''. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München 1977. ISBN 3-423-06819-1 == Filmer == [[Irving Reis]]: ''All my Sons'' USA, 1948 == Um Spaweck == * [http://www.ibiblio.org/miller/ Arthur Miller Society] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Miller Arthur}} [[Kategorie:US-amerikanesch Auteuren]] [[Kategorie:Gebuer 1915]] [[Kategorie:Gestuerwen 2005]] 0w4hl86k6adver4hj4loo2vlh2nv5dk Edward Steichen 0 5902 2678593 2642888 2026-05-16T20:08:13Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678593 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Steichen above Lexington, by Jorgensen, 11-1943.png|thumb|upright|als Krichsfotogtaf, 1943.]] [[Fichier:Steichen.jpg|thumb|upright|Den Edward Steichen (Foto:CNA)]] Den '''Edward Steichen''', gebuer als '''Edouard Jean Steichen''' de [[27. Mäerz]] [[1879]] zu [[Béiweng]] (Bivange), a gestuerwen de [[25. Mäerz]] [[1973]] zu [[West Redding]] am [[Connecticut]], war en amerikanesche Fotograf a Curateur, deen zu deene ganz grousse Fotografe vum [[20. Joerhonnert]] gezielt gëtt. == Säi Liewen == Am Alter vun 2 Joer wandert de klengen Edouard am Joer [[1881]] mat sengen Elteren an Amerika aus. Si etabléiere sech fir d'éischt am [[Michigan]], duerno am [[Wisconsin]] zu [[Milwaukee]]. Seng Mamm huet säin Interessi un der Konscht vu Kand un ënnerstëtzt. [[1894]] huet hie mat 15 Joer eng Léier a [[Lithographie]] op der ''American Fine Art Company'' gemaach. Vun 1894 bis [[1898]] schafft hien ënner dem [[Richard Lorenz]] an [[Robert Schode]] an der ''Milwaukee Art Students League''. [[1895]] fänkt de Steichen u mat fotograféieren, [[1896]] mat Molen<ref>De Steichen wäert vun 1896 un paralel zur Fotografie wärend 20 Joer viru-molen.</ref>. [[1899]] hëlt hie fir d'éischt un enger Fotosausstellung Deel<ref>De Steichen huet 1899 um Second Philadelphia Photographic Salon deelgeholl.</ref>, [[1900]] hält hie seng éischt perséinlech Ausstellung zu Milwaukee. Am selwechte Joer léisst hie sech zum Amerikanesche Staatsbierger naturaliséieren. Den [[Alfred Stieglitz]] gëtt op säin Talent opmierksam a keeft him verschiddener vu senge Wierker of. Bis Enn vun den [[1910]]er-Jore sollt säi Fotografie-Stil duerch de sougenannte [[Pictoralismus]] markéiert sinn, d.&nbsp;h. Opname mat grousser Brennwäit a wéineg [[Schäerfendéift]], déi bal wéi gemoolte Biller ausgesinn. Hie fiert op [[Paräis]] wou hie vum [[Auguste Rodin|Rodin]] a sengem Wierk déif beandrockt ass an eng Rëtsch Fotoe mat hannescht bréngt. [[1901]] gi 35 Fotoe vum Steichen zu [[London]] a Paräis ausgestallt. [[1902]] ass hien e Matgrënner vun der ''[[Photo-Secession]]'', an där hirer Zäitschrëft, ''Camera Work'', säi Wierk an de Joren duerno reegelméisseg publizéiert gëtt. Am selwechte Joer huet hie seng éischt Ausstellung fir sech eleng zu Paräis. Hie schafft och viru mam Stieglitz an hëlleft him, zu [[New York City|New York]] d'Galerie ''291'' opzemaachen, wou en och ëmmer nees ausstellt. [[Fichier:PlaStei1.JPG|250px|thumb|D'Edward-Steichen-Plaz zu Béiweng]] [[1906]] geet e fir dem Stiglitz seng Galerie op Paräis, fir Biller erauszesichen, déi do ausgestallt sollte ginn, dorënner Wierker vum Rodin, [[Pablo Picasso|Picasso]], [[Henri Matisse|Matisse]] an [[Paul Cézanne|Cézanne]]. [[1907]] fänkt den Eward Steichen un, mat Faarffotografie z'experimentéieren<ref>Quell: Depliant vun der Ausstellung The Family of Man, Klierf.</ref>. 1910 experimentéiert de Steichen mat Kräizungen tëscht verschiddenen Aarte vu [[Laiskraut]] (''Delphinium''). [[1911]] fänkt de Steichen un, seng éischt Moudefotoen ze maachen, mä gläichzäiteg gewënnt d'Molerei bei him u Wichtegkeet. [[1913]] kënnt eng Duebelnummer vu ''Camera Works'' eraus, déi komplett sengem Wierk dediéiert ass. Am [[Éischte Weltkrich]] ass den Edward Steichen Kommandant vun der Fotodivisioun vun den ''Army Expeditionary Forces'' an huet vill mat Loftfotoen ze dinn, déi eng héich Prezisioun erfuerderen<ref>De Steichen war 1917 an d'amerikanesch Arméi gaangen.</ref>. Vun [[1923]] un ass hie Cheffotograf vun de [[Condé Nast Publications]], a seng Fotoe ginn an deene nächste 15 Joer reegelméisseg an der ''[[Vogue]]'' an a ''[[Vanity Fair (Magazine)|Vanity Fair]]'' publizéiert. Zu deene bekannte Fotoen aus där Zäit ziele Portraite vu sengem Schwoer [[Carl Sandburg]], vun der [[Greta Garbo]], vum [[Charlie Chaplin]], [[George Bernard Shaw]], [[Winston Churchill]], [[Gloria Swanson]], an enger sëlleger Filmstaren aus där Zäit. Hien huet och als Publicitéitsfotograf fir d'''J. Walter Thompson Agency'' geschafft. Doriwwer krut e sech mam Stieglitz an d'Hoer, deen dat net approuvéiert huet. De Steichen war iwwerzeegt, datt hien d'Reklamms- a Moudefotoen op de Stand vu Konschtwierker erhiewe kéint. [[1938]] hält den Edward Steichen mat der kommerzieller Fotografie op. Hie gëtt 1941 Direkter vum ''U.S. Naval Photographic Institute'', a responsabel fir all Fotoen, déi wärend de Kämpf am Pazifik am [[Zweete Weltkrich]] gemaach ginn. Wärend de Krichsjoren organiséiert en d'Ausstellungen ''The Road to Victory'' (1942) a ''Power in the Pacific'' fir de ''[[Museum of Modern Art]]'' (MoMA) zu New York. Tëscht [[1947]] an [[1962]] ass de Steichen Direkter vun der Fotografiesectioun vun dësem Musée. Hien huet keng eege Fotoe wärend där Zäit gemaach, mä net manner wéi 50 Ausstellungen zesummegestallt. Déi bekanntst dorënner sinn ''[[The Family of Man]]''<ref>De Steichen fänkt 1951 mat den Aarbechten zur Family of Man un, fir déi en ronn 500 Fotoen aus 2 Milliounen erausgesicht huet. D'Ausstellung gëtt 1955 am MoMA ageweit a geet duerno op Welttournée. Si gëtt déi meeschtbesichte Fotosausstellung iwwerhaapt.</ref>, ''[[The Bitter Years 1935-1941]]''<ref>The Bitter Years (1962) sollt dem Steichen seng lescht Ausstellung am MoMA sinn.</ref> an d'Serie ''[[The Diogenes with a Camera]]''. ''The Family of Man'' ass hautdesdaags am [[Klierf]]er Schlass ze gesinn. Den Edward Steichen gouf [[1961]] vum MoMA duerch eng One-man-show vu senge Fotoe geéiert. [[1964]] gouf an deem Musée den ''Edward Steichen Photography Center'' ageriicht. Den Edward Steichen, deen dräimol bestuet war, ass am Alter vu bal 94 Joer am Connecticut gestuerwen. == De Moler == Wann den Edward Steichen wéinst senge Fotoe berüümt ass, däerf een awer net vergiessen, datt hien och Moler war. Hien ass ugezu vu Landschaften am Sonnenopgank a Sonnenënnergang, wou d'Luucht eng romantesch Atmosphär schaaft. Hie seet selwer bis an d'20er-Jore war hien e Moler an der Traditioun vum J.A.M. Whistler. D'Amerikaner nennen dee Stil "tonaliste" Nuetslandschaften. Hie schéckt seng Biller dem Jury vum "Chicago Art Institute" dee se 3-mol hannerenee verwerft. Seng Fotoe ginn awer ugeholl. An Europa gëllt zur selwechter Zäit de Stil "symboliste". De Steichen léiert d'Wierker kenne vun Eugène Carrière, Auguste Rodin, Albert Besnard a Fernand Knopff. Hien ass verwonnert bei Biller vum Van Gogh. Hie moolt Portraite vum F. Holland Day (American School of Photography), vun der Mme Georgette Le Blanc (Fra vum Maurice Maeterlinck), vun der Mme Mercedes de Cordoba. Hie begéint d'Madame Gertrude Stein déi schreift:''Steichen reconnut très vite que la peinture ordinaire ne l'intéressait plus, qu'on pouvait faire tout cela par la photographie,c'est-à-dire que les photographies de tableaux ressemblaient à celles de vrais paysages ou natures mortes, si c'étaient vraiment de bonnes photos. Il fallait donc qu'il y eût autre chose et c'est ainsi qu'il s'intéressa à la peinture moderne.'' Hien ass onzefridde mat der Abstraktioun déi hien erreecht huet an 1922 verbrennt hien a sengem Gaart vum bretoneschen Duerf Voulangis Crécy-en-Brie e groussen Deel vun deenen an 20 Joer gemoolte Biller. == No him genannt== Als Erënnerung un den Edward Steichen goufen no him genannt: * eng Rëtsch Stroossen (''rue Edward Steichen''), sou z.&nbsp;B. zu [[Hesper]], [[Mäerzeg]], [[Péiteng]], [[Réiser]] an an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]]; * d'''Place Edward Steichen'' a sengem Gebuertsduerf Béiweng; * e Lycée zu Klierf (''[[Lycée Edward-Steichen]]'')<ref>[http://www.gouvernement.lu/5879248 Conseil de Gouvernement - Résumé des travaux du 12 avril 2016] um Internetsite vun der Regierung, gekuckt den 13. Abrëll 2016.</ref> == Literatur == * Steichen, E.1963- ''A Life in Photography''. Doubleday & Co, New York. * Steichen, E., 1965. ''Ein Leben für die Fotografie''. ECON-Verlag, Düsseldorf u. Wien. * Niven, Penelope, 1997. ''Steichen - A Biography''. Clarkson Potter, Publishers, New York. * Steichen, Joanna, 2000. ''Steichen's Legacy''. Alfred A. Knopf, New York. * [[Roger Krieps|Krieps, Rosch]], 2003. ''Er umarmte die Menschheit''. 1. Band: "Traumfrau des Jahrtausends"; 2. Band: "Mütter der Menschheit", zesummen an engem Buch. Lëtzebuerg, Eegeverlag. * Krieps, Rosch, 2005. ''Humanheit - The Family of Man richtig verstehen''. Centre de documentation sur les migrations humaines, Düdelingen. * Krieps, Rosch, 2013. ''Die Luxemburger Edward-Steichen-Pioniere.'' [[Luxemburger Wort]] vum 4. Mee 2013, S. 17. * Braun-Breck, Lotty, 1995. ''Eduard Jean Steichen... peintre de 1895-1922''. {{Nos cahiers}}, 1995/2. * Goley, Mary Anne, 1988. ''La peinture d'Edward Steichen''. [[Les Cahiers luxembourgeois]] 1988/2. == Kuckt och == * ''[[Edward J. Steichen (Film)|Edward J. Steichen]]'' (Filmdocumentaire) * ''[[The Pond—Moonlight]]'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20071009191336/http://www.cna.public.lu/2_PHOTO/2_4_The_Family_of_Man/ CNA: iwwer 'The Family of Man'] * [http://archive.is/20121205202011/oseculoprodigioso.blogspot.com/2006/01/steichen-edward-fotografia.html 'The Prodigious Century'] *[https://web.archive.org/web/20190903141721/http://www.men.public.lu/catalogue-publications/themes-transversaux/cen/cens/edward-steichen/de.pdf Ministère de l'Éducation nationale - Edition spéciale à l'occasion du 125e anniversaire de naissance d'Edward Steichen] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Steichen Edward}} [[Kategorie:US-amerikanesch Fotografen]] [[Kategorie:Kuratoren]] [[Kategorie:Persounen, déi d'Presidential Medal of Freedom kruten]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] [[Kategorie:Gebuer 1879]] [[Kategorie:Gestuerwen 1973]] nfg13tydcxnlcmeqqirme6lwosj2q4i Jesse Owens 0 6273 2678599 2534939 2026-05-16T20:14:22Z Volvox 4050 2678599 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''James Cleveland "Jesse" Owens''', gebuer den [[12. September]] [[1913]] zu [[Danville]] am [[Alabama]], a gestuerwen den [[31. Mäerz]] [[1980]] zu [[Tucson]] am [[Arizona]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche]] [[Liichtathleetik|Liichtathleet]]. Hie war de Jong vum Henry an der Emma Owens, Piechter vun engem klenge Bauerenhaff, an d'Kandskand vu Sklaven. Bis zum Alter vun 9 Joer huet hie [[Kotteng]] gepléckt bis datt seng Famill op [[Cleveland]] am [[Ohio]] geplënnert ass. Do koum hien an der Schoul u säin "neie" Virnumm, nodeem de [[Schoulmeeschter]] gefrot hat, wéi hie géif heeschen. Seng Äntwert "J.C." gouf als "Jesse" verstanen. Wéi hie mat 13 Joer op der ''East Technical High School'' Course gelaf ass, war e scho landbekannt. Duerno ass hien op d'''Ohio State University'' gaangen, an en huet säi Studium mat enger 100-$-am-Mount-Aarbecht als Liftbouf finanzéiert, well als Schwaarze krut e keng Sportsubsiden. Hie war awer och en excellenten [[Wäitsprong|Wäitsprenger]]. Mat engem Sprong vun 8,13 Meter am Joer [[1935]] war hien den éischten Athleet deen d'Grenz vun den 8 Meter iwwerschratt huet. Hien hat domat de fréiere Rekord vum [[Japan]]er [[Chuhei Nambu]] (7,98 Meter) gebrach. Et huet duerno 25 Joer gedauert bis dëse Rekord am Joer [[1960]] vu sengem Landsmann [[Ralph Boston]] (8,21 Meter) verbessert ginn ass. Dem Jesse Owens seng grouss Stonn koum bei den [[Olympesch Summerspiller 1936|Olympesche Summerspiller]] [[1936]] zu [[Berlin]]. Dat Joer hat [[Italien]] [[Ethiopien]] iwwerfall a besat, a [[Spuenien]] hat de [[Biergerkrich]] ugefaangen, [[Japan]] ass iwwer d'[[Manschurei]] hiergefall an Truppe vun [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazidäitschland]] sinn am [[Rheinland]] amarschéiert, an zu Berlin wollt [[Däitschland]] der Welt hir Olympesch Spiller weisen. Den US-amerikaneschen Olympesche Comité ënner der Leedung vum [[Avery Brundage]] huet ofgestëmmt an decidéiert, d'Spiller net ze boykottéieren. D'USA hate 66 Leefer ugemellt, dovun 10 Schwaarzer. Dee Beschten dovu war den Owens. Hie war deen éischte Liichtathleet, dee bei Olympesche Summerspiller véier Goldmedaile gewonnen huet. Den zweete war [[1984]] de [[Carl Lewis]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1984|Olympesche Summerspiller 1984]] zu [[Los Angeles]]. De Owens huet den [[100-Meter-Laf]] an 10,3 Sekonnen, den [[200-Meter-Laf]] an 20,7 Sekonnen an de de [[Wäitsprong]] mat 8,06 Meter gewonnen. Déi véiert Goldmedail krut hien als Member vun der erfolegräicher US-amerikanescher Ekipp am [[4-mol-100 Meter-Staffellaf]]. An der Opstellung Jesse Owens, [[Ralph Metcalfe]], [[Foy Draper]] a [[Frank Wykoff]] sinn déi véier Leefer, an der Zäit vun 39,8 Sekonnen, en neie Weltrekord gelaf. Et gëtt gezielt, den [[Adolf Hitler|Hitler]] hätt dem Owens, well et e Schwaarze war, net wéilte felicitéieren. Den Owens huet a senge [[Memoiren]] dat anescht an Erënnerung:<br> ''''When I passed the Chancellor he arose, waved his hand at me, and I waved back at him. I think the writers showed bad taste in criticizing the man of the hour in Germany.'' - Jesse Owens, ''The Jesse Owens Story'', [[1970]]. == Um Spaweck == * [http://www.jesseowens.com/index.php Websäit mat Informatiounen iwwer de Jesse Owens] {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Owens Jesse}} [[Kategorie:US-amerikanesch Olympionicken]] [[Kategorie:Wäitsprénger]] [[Kategorie:Leefer]] [[Kategorie:Gebuer 1913]] [[Kategorie:Gestuerwen 1980]] [[Kategorie:Persounen, déi d'Presidential Medal of Freedom kruten]] d4zazty6525b1wg0nbnww1d9r0o5x8x 2678625 2678599 2026-05-17T07:00:16Z Puscas 735 .... 2678625 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''James Cleveland "Jesse" Owens''', gebuer den [[12. September]] [[1913]] zu [[Danville]] am [[Alabama]], a gestuerwen den [[31. Mäerz]] [[1980]] zu [[Tucson]] am [[Arizona]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche]] [[Liichtathleetik|Liichtathleet]]. Hie war de Jong vum Henry an der Emma Owens, Piechter vun engem klenge Bauerenhaff, an d'Kandskand vu Sklaven. Bis zum Alter vun 9 Joer huet hie [[Kotteng]] gepléckt bis datt seng Famill op [[Cleveland]] am [[Ohio]] geplënnert ass. Do koum hien an der Schoul u säin "neie" Virnumm, nodeem de [[Schoulmeeschter]] gefrot hat, wéi hie géif heeschen. Seng Äntwert "J.C." gouf als "Jesse" verstanen. Wéi hie mat 13 Joer op der ''East Technical High School'' Course gelaf ass, war e scho landbekannt. Duerno ass hien op d'''Ohio State University'' gaangen, an en huet säi Studium mat enger 100-$-am-Mount-Aarbecht als Liftbouf finanzéiert, well als Schwaarze krut e keng Sportsubsiden. Hie war awer och en excellente [[Wäitsprong|Wäitsprenger]]. Mat engem Sprong vun 8,13 Meter am Joer [[1935]] war hien den éischten Athleet deen d'Grenz vun den 8 Meter iwwerschratt huet. Hien hat domat de fréiere Rekord vum [[Japan]]er [[Chuhei Nambu]] (7,98 Meter) gebrach. Et huet duerno 25 Joer gedauert bis dëse Rekord am Joer [[1960]] vu sengem Landsmann [[Ralph Boston]] (8,21 Meter) verbessert ginn ass. Dem Jesse Owens seng grouss Stonn koum bei den [[Olympesch Summerspiller 1936|Olympesche Summerspiller]] [[1936]] zu [[Berlin]]. Dat Joer hat [[Italien]] [[Ethiopien]] iwwerfall a besat, a [[Spuenien]] hat de [[Biergerkrich]] ugefaangen, [[Japan]] ass iwwer d'[[Manschurei]] hiergefall an Truppe vun [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazidäitschland]] sinn am [[Rheinland]] amarschéiert, an zu Berlin wollt [[Däitschland]] der Welt hir Olympesch Spiller weisen. Den US-amerikaneschen Olympesche Comité ënner der Leedung vum [[Avery Brundage]] huet ofgestëmmt an decidéiert, d'Spiller net ze boykottéieren. D'USA hate 66 Leefer ugemellt, dovun 10 Schwaarzer. Dee Beschten dovu war den Owens. Hie war deen éischte Liichtathleet, dee bei Olympesche Summerspiller véier Goldmedaile gewonnen huet. Den zweete war [[1984]] de [[Carl Lewis]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1984|Olympesche Summerspiller 1984]] zu [[Los Angeles]]. De Owens huet den [[100-Meter-Laf]] an 10,3 Sekonnen, den [[200-Meter-Laf]] an 20,7 Sekonnen an de de [[Wäitsprong]] mat 8,06 Meter gewonnen. Déi véiert Goldmedail krut hien als Member vun der erfolegräicher US-amerikanescher Ekipp am [[4-mol-100 Meter-Staffellaf]]. An der Opstellung Jesse Owens, [[Ralph Metcalfe]], [[Foy Draper]] a [[Frank Wykoff]] sinn déi véier Leefer, an der Zäit vun 39,8 Sekonnen, en neie Weltrekord gelaf. Et gëtt gezielt, den [[Adolf Hitler|Hitler]] hätt dem Owens, well et e Schwaarze war, net wéilte felicitéieren. Den Owens huet a senge [[Memoiren]] dat anescht an Erënnerung:<br> ''''When I passed the Chancellor he arose, waved his hand at me, and I waved back at him. I think the writers showed bad taste in criticizing the man of the hour in Germany.'' - Jesse Owens, ''The Jesse Owens Story'', [[1970]]. == Um Spaweck == * [http://www.jesseowens.com/index.php Websäit mat Informatiounen iwwer de Jesse Owens] {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Owens Jesse}} [[Kategorie:US-amerikanesch Olympionicken]] [[Kategorie:Wäitsprénger]] [[Kategorie:Leefer]] [[Kategorie:Gebuer 1913]] [[Kategorie:Gestuerwen 1980]] [[Kategorie:Persounen, déi d'Presidential Medal of Freedom kruten]] 210ok7ktnsssw0tsd5ysicixkh0adgj Lëscht vun de Laureate vum Präis vun der Schweedescher Räichsbank fir Ekonomie 0 6474 2678667 2549663 2026-05-17T11:51:21Z Dandelo 10151 + 2024 & 2025 2678667 wikitext text/x-wiki Dës '''Lëscht vun de Laureate vum [[Präis vun der Schweedescher Räichsbank fir Ekonomie]]''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. __NOTOC__ {|class="center" style="border-top:thin solid lightgrey; border-bottom:thin solid lightgrey;" | [[#1969 – 1980|1969 bis 1980]] · [[#1981 – 1990|1981 bis 1990]] · [[#1991 – 2000|1991 bis 2000]] · [[#2001 – 2010|2001 bis 2010]] · [[#2011 – 2020|2011 bis 2020]] · [[#2021 – 2030|2021 bis 2030]] · |} === 1969 - 1980 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- |rowspan="2" |1969 |[[Ragnar Anton Kittil Frisch|Ragnar A. K. Frisch]]<br>(1895–1973) |[[Fichier:Uio frisch 2006 0025.jpg|100px|Ragnar Frisch]] |{{NOR}} |rowspan="2" | |- |[[Jan Tinbergen]]<br>(1903–1994) |[[Fichier:Jan Tinbergen 1982.jpg|100px|Jan Tinbergen]] |{{NLD}} |- |1970 |[[Paul Anthony Samuelson|Paul A. Samuelson]]<br>(1915–2009) |[[Fichier:Paul Samuelson.gif|100px|Paul A. Samuelson]] |{{USA}} | |- |1971 |[[Simon Smith Kuznets]]<br>(1901–1985) |[[Fichier:Simon Kuznets 1971b.jpg|100px|Simon Smith Kuznets]] |{{USA}} | |- |rowspan="2" |1972 |[[John R. Hicks]]<br>(1904–1989) |[[Fichier:John Hicks 1972.jpg|100px|John R. Hicks]] |{{GBR}} |rowspan="2" | |- |[[Kenneth Arrow]]<br>(1921–2017) |[[Fichier:Kenneth Arrow, Stanford University.jpg|100px|Kenneth Arrow]] |{{USA}} |- |1973 |[[Wassily Leontief]]<br>(1905–1999) |[[Fichier:Wassily Leontief 1973.jpg|100px|Wassily Leontief]] |{{USA}} | |- |rowspan="2" |1974 |[[Gunnar Myrdal]]<br>(1898–1987) |[[Fichier:Gunnar Myrdal - Sveriges styresmän.jpg|100px|Gunnar Myrdal]] |{{SWE}} |rowspan="2" | |- |[[Friedrich Hayek]]<br>(1899–1992) |[[Fichier:Hayek.jpg|100px|Friedrich Hayek]] |{{GBR}} |- |rowspan="2" |1975 |[[Leonid Witaljewitsch Kantorowitsch|Leonid W. Kantorowitsch]]<br>(1912–1986) |[[Fichier:Leonid Kantorovich 1975.jpg|100px|Leonid W. Kantorowitsch]] |{{URSS}} |rowspan="2" | |- |[[Tjalling C. Koopmans]]<br>(1910–1985) |[[Fichier:TjallingKoopmans1967.jpg|100px|Tjalling C. Koopmans]] |{{USA}} |- |1976 |[[Milton Friedman]]<br>(1912–2006) |[[Fichier:Portrait of Milton Friedman.jpg|100px|Milton Friedman]] |{{USA}} | |- |rowspan="2" |1977 |[[Bertil Ohlin]]<br>(1899–1979) |[[Fichier:Bertil Ohlin.jpg|100px|Bertil Ohlin]] |{{SWE}} |rowspan="2" | |- |[[James Edward Meade]]<br>(1907–1995) |[[Fichier:James Meade Nobel.jpg|100px|James Edward Meade]] |{{GBR}} |- |1978 |[[Herbert A. Simon]]<br>(1916–2001) | |{{USA}} | |- |rowspan="2" |1979 |[[Theodore W. Schultz]]<br>(1902–1998) |[[Fichier:Theodore W. Schultz.jpg|100px|Theodore W. Schultz]] |{{USA}} |rowspan="2" | |- |[[W. Arthur Lewis]]<br>(1915–1991) | |{{GBR}} |- |1980 |[[Lawrence Klein]]<br>(1920–2013) | |{{USA}} | |} === 1981 – 1990 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- |1981 |[[James Tobin]]<br>(1918–2002) |[[Fichier:James Tobin.png|100px|James Tobin]] |{{USA}} | |- |1982 |[[George Stigler]]<br>(1911–1991) | |{{USA}} | |- |1983 |[[Gérard Debreu]]<br>(1921–2004) |[[Fichier:Debreu, Gérard (1921-2004).jpeg|100px|Gérard Debreu]] |{{USA}} | |- |1984 |[[Richard Stone]]<br>(1913–1991) | |{{GBR}} | |- |1985 |[[Franco Modigliani]]<br>(1918–2003) |[[Fichier:Franco Modigliani.jpg|100px|Franco Modigliani]] |{{USA}} | |- |1986 |[[James M. Buchanan]]<br>(1919–2013) |[[Fichier:James Buchanan by Atlas network.jpg|100px|James M. Buchanan]] |{{USA}} | |- |1987 |[[Robert M. Solow]]<br>(1924–2023) |[[Fichier:Robert Solow by Olaf Storbeck.jpg|100px|Robert M. Solow]] |{{USA}} | |- |1988 |[[Maurice Allais]]<br>(1911–2010) |[[Fichier:ALLAIS PN Maurice-24x30-2001b.jpg|100px|Maurice Allais]] |{{FRA}} | |- |1989 |[[Trygve Haavelmo]]<br>(1911–1999) |[[Fichier:Trygve Haavelmo.jpg|100px|Trygve Haavelmo]] |{{NOR}} | |- | rowspan="3" |1990 |[[Harry Markowitz]]<br>(1927–2023) | |{{USA}} | |- |[[Merton H. Miller]]<br>(1923–2000) | |{{USA}} | |- |[[William F. Sharpe]]<br>(* 1934) |[[Fichier:William sharpe 2007.jpg|100px|William Sharpe]] |{{USA}} | |} === 1991 – 2000 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- |1991 |[[Ronald Coase]]<br>(1910–2013) |[[Fichier:Coase scan 10 edited.jpg|100px|Ronald Coase]] |{{GBR}} |fir „seng Entdeckung a Klärung vun der Bedeitung vun de sougenannten Transaktiounskäschten an de Verfügungsrechter fir d'institutionell Struktur an d'Funktionéiere vun der Ekonomie“, de sougenannte [[Coase-Theorem]]. |- |1992 |[[Gary Becker]]<br>(1930–2014) |[[Fichier:GaryBecker-May24-2008.jpg|100px|Gary Becker]] |{{USA}} | |- | rowspan="2" |1993 |[[Robert Fogel]]<br>(1926–2013) |[[Fichier:Robert William Fogel.jpg|100px|Robert Fogel]] |{{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Douglass North]]<br>(1920–2015) |[[Fichier:Douglass North.jpg|100px|Douglass North]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |1994 |[[John Harsanyi]]<br>(1920–2000) | |{{USA}} | rowspan="3" |fir hir Fuerschungen iwwer d'[[Spilltheorie]]. |- |[[John Forbes Nash, Jr.|John Forbes Nash Jr.]]<br>(1928–2015) |[[Fichier:John f nash 20061102 3.jpg|100px|John Forbes Nash Jr.]] |{{USA}} |- |[[Reinhard Selten]]<br>(1930–2016) |[[Fichier:Reinhard Selten2.jpg|100px|Reinhard Selten]] |{{DEU}} |- |1995 |[[Robert E. Lucas]]<br>(1937–2023) | |{{USA}} | |- | rowspan="2" |1996 |[[James Mirrlees]]<br>(1936–2018) | |{{GBR}} | rowspan="2" | |- |[[William Vickrey]]<br>(1914–1996) | |{{USA}} |- | rowspan="2" |1997 |[[Robert C. Merton]]<br>(* 1944) |[[Fichier:Robert C. Merton.jpg|100px|Robert C. Merton]] |{{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Myron S. Scholes]]<br>(* 1941) |[[Fichier:SCHOLES02.jpg|100px|Myron Scholes]] |{{USA}} |- |1998 |[[Amartya Sen]]<br>(* 1933) |[[Fichier:Amartya Sen 20071128 cologne.jpg|100px|Amartya Sen]] |{{IND}} | |- |1999 |[[Robert Mundell]]<br>(1932–2021) |[[Fichier:Rmundell.jpg|100px|Robert Mundell]] |{{CAN}} | |- | rowspan="2" |2000 |[[James Heckman]]<br>(* 1944) |[[Fichier:James Heckman.jpg|100px|James Heckman]] |{{USA}} | |- |[[Daniel McFadden]]<br>(* 1937) | |{{USA}} | |} === 2001 – 2010 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- | rowspan="3" |2001 |[[George A. Akerlof]]<br>(* 1940) |[[Fichier:George Akerlof.jpg|100px|George A. Akerlof]] |{{USA}} | rowspan="3" | |- |[[A. Michael Spence]]<br>(* 1943) |[[Fichier:A Michael Spence.jpg|100px|A. Michael Spence]] |{{USA}} |- |[[Joseph E. Stiglitz]]<br>(* 1943) |[[Fichier:Joseph Stiglitz.jpg|100px|Joseph E. Stiglitz]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |2002 |[[Daniel Kahneman]]<br>(1934–2024) |[[Fichier:Daniel KAHNEMAN.jpg|100px|Daniel Kahneman]] |{{USA}} / {{ISR}} | |- |[[Vernon L. Smith]]<br>(* 1927) |[[Fichier:VernonSmith2.jpg|100px|Vernon L. Smith]] |{{USA}} | |- | rowspan="2" |2003 |[[Robert F. Engle]]<br>(* 1942) |[[Fichier:Robert F. Engle.jpg|100px|Robert F. Engle]] |{{USA}} | |- |[[Clive W. J. Granger]]<br>(1934–2009) |[[Fichier:Clive Granger by Olaf Storbeck cropped.jpg|100px|Clive W. J. Granger]] |{{GBR}} | |- | rowspan="2" |2004 |[[Finn E. Kydland]]<br>(* 1943) |[[Fichier:Kydland.jpg|100px|Finn E. Kydland]] |{{NOR}} | rowspan="2" | |- |[[Edward C. Prescott]]<br>(1940–2022) |[[Fichier:Edward C. Prescott.jpg|100px|Edward C. Prescott]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |2005 |[[Robert Aumann]]<br>(* 1930) |[[Fichier:Aumann, Robert (1930).jpg|100px|Robert Aumann]] |{{ISR}} / {{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Thomas Schelling]]<br>(1921–2016) |[[Fichier:Thomas Schelling.jpg|100px|Thomas Schelling]] |{{USA}} |- |2006 |[[Edmund S. Phelps]]<br>(1933–2026) |[[Fichier:Edmund Phelps 2008-01-23.jpg|100px|Edmund S. Phelps]] |{{USA}} | |- | rowspan="3" |2007 |[[Leonid Hurwicz]]<br>(1917–2008) |[[Fichier:Leonid Hurwicz.jpg|100px|Leonid Hurwicz]] |{{USA}} | rowspan="3" | |- |[[Eric S. Maskin]]<br>(* 1950) |[[Fichier:05N3441 emaskin.jpg|100px|Eric S. Maskin]] |{{USA}} |- |[[Roger B. Myerson]]<br>(* 1951) |[[Fichier:Myerson roger print.jpg|100px|Roger B. Myerson]] |{{USA}} |- |2008 |[[Paul Krugman]]<br>(* 1953) |[[Fichier:Paul Krugman-press conference Dec 07th, 2008-2.jpg|100px|Paul Krugman]] |{{USA}} | |- | rowspan="2" |2009 |[[Elinor Ostrom]]<br>(1933–2012) |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|100px|Elinor Ostrom]] |{{USA}} |fir gewisen ze hunn, wéi ee gemeinschaftleche Besëtz mat Succès duerch eng Benotzer-Organisatioun geréiert ka ginn. |- |[[Oliver E. Williamson]]<br>(1932–2020) |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-42.jpg|100px|Oliver E. Williamson]] |{{USA}} | |- | rowspan="3" |2010 |[[Peter A. Diamond]]<br>(* 1940) |[[Fichier:Peter Diamond (economist).jpg|100px|Peter A. Diamond]] |{{USA}} | rowspan="3" | |- |[[Dale Mortensen]]<br>(1939–2014) |[[Fichier:Dale Mortensen.jpg|100px|Dale Mortensen]] |{{USA}} |- |[[Christopher Pissarides]]<br>(* 1948) |[[Fichier:Christopher Pissarides.jpg|100px|Christopher Pissarides]] |{{GBR}} / {{CYP}} |} === 2011 – 2020 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- | rowspan="2" |2011 |[[Thomas Sargent]]<br>(* 1943) |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7716.jpg|100px|Thomas Sargent]] |{{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Christopher Sims]]<br>(1942–2026) |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7720.jpg|100px|Christopher Sims]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |2012 |[[Alvin E. Roth]]<br>(* 1951) |[[Fichier:Al Roth, Sydney Ideas lecture 2012d.jpg|100px|Alvin E. Roth]] |{{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Lloyd S. Shapley]]<br>(1923–2016) |[[Fichier:Lloyd Shapley 2 2012.jpg|100px|Lloyd S. Shapley]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |2013 |[[Eugene Fama]]<br>(* 1939) |[[Fichier:Nobel Prize 12 2013.jpg|100px|Eugene Fama]] |{{USA}} | rowspan="3" | |- |[[Lars Peter Hansen]]<br>(* 1952) |[[Fichier:Lars Peter Hansen photo in 2007.jpg|100px|Lars Peter Hansen]] |{{USA}} |- |[[Robert J. Shiller]]<br>(* 1946) |[[Fichier:Robert Shiller - World Economic Forum Annual Meeting 2012.jpg|100px|Robert J. Shiller]] |{{USA}} |- |2014 |[[Jean Tirole]]<br>(* 1953) |[[Fichier:Jean Tirole (cropped).jpg|100px|Jean Tirole]] |{{FRA}} | |- |2015 |[[Angus Deaton]]<br>(* 1945) |[[Fichier:Angus Deaton 5161-2015.jpg|100px|Angus Deaton]] |{{GBR}} / {{USA}} | |- | rowspan="2" |2016 |[[Oliver Hart]]<br>(* 1948) |[[Fichier:Nobel Laureates Oliver Hart 2016 (31341903482).jpg|100px|Oliver Hart]] |{{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Bengt Holmström]]<br>(* 1949) |[[Fichier:Bengt Holmström.jpg|100px|Bengt Holmström]] |{{FIN}} |- |2017 |[[Richard Thaler]]<br>(* 1945) |[[Fichier:Richard Thaler Chatham.jpg|100px|Richard Thaler]] |{{USA}} | |- | rowspan="2" |2018 |[[William D. Nordhaus]]<br>(* 1941) | |{{USA}} | |- |[[Paul Romer]]<br>(* 1955) |[[Fichier:Paul Romer in 2005.jpg|100px|Paul Romer, 2005]] |{{USA}} | |- | rowspan="3" |2019 |[[Abhijit Banerjee]]<br>(* 1961) |[[Fichier:FT Goldman Sachs Business Book of the Year Award 2011 (6310827426) (cropped).jpg|100px]] |{{USA}} | rowspan="3" |hir experimentell Approche fir d'Bekämpfe vun der weltwäiter Aarmut |- |[[Esther Duflo]]<br>(* 1972) |[[Fichier:Esther Duflo - Pop!Tech 2009 - 001 (cropped (2)).jpg|100px]] |{{FRA}} / {{USA}} |- |[[Michael Kremer]]<br>(* 1964) |[[Fichier:Michael Kremer 20201201.jpg|100px]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |2020 |[[Paul Milgrom]]<br>(* 1948) |[[Fichier:Paul Milgrom Headshot.jpg|100px]] |{{USA}} | rowspan="2" |fir Verbesserungen an der Auktiounstheorie an d'Erfindung vun neien Auktiounsformater |- |[[Robert B. Wilson]]<br>(* 1937) | |{{USA}} |- |} === 2021 – 2030=== {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- | rowspan="3" |2021 |[[David Card]]<br>(* 1956) |[[Fichier:David Card.jpg|100px]] |{{CAN}} {{USA}} |fir seng empiresch Bäiträg zur Aarbechtsekonomie |- |[[Joshua Angrist]]<br>(* 1960) |[[Fichier:Joshua Angrist - 2011.jpg|100px]] |{{USA}} {{ISR}} | rowspan="2" |fir hir methodologesch Bäiträg zur Analys vu kausale Bezéiungen |- |[[Guido Imbens]]<br>(* 1963) | |{{NED}} {{USA}} |- | rowspan="3" |2022 |[[Philip Dybvig]]<br>(* 1955) |[[Fichier:Philip Dybvig - Nobel 2022 Group - 52637857287 (cropped).jpg|100px]] |{{USA}} | rowspan="3" |fir d'Fuerschung Iwwer Banken a Finanzkrisen |- |[[Douglas W. Diamond]]<br>(* 1953) |[[Fichier:Douglas Diamond.jpg|100px]] |{{USA}} |- |[[Ben Bernanke]]<br>(* 1953) |[[Fichier:Ben Bernanke official portrait.jpg|100px]] |{{USA}} |- |2023 |[[Claudia Goldin]]<br>(* 1946) |[[Fichier:Claudia Goldin (cropped).jpg|100px]] |{{USA}} |well si eist Verständnis vun den Aarbechtsmaartresultater vun de Frae verbessert huet |- | rowspan="3" |2024 |[[Daron Acemoğlu]]<br>(* 1967) | [[Fichier:Acemoglu 2016.png|100px]] |{{TUR}} <br /> {{USA}} | rowspan="3" | |- |[[Simon Johnson]]<br />(* 1963) | |{{GBR}} <br /> {{USA}} |- |[[James A. Robinson]]<br />(* 1960) | [[Fichier:James A. Robinson in Ukraine - 2018 (MUS3218) (cropped).jpg|100px]] |{{GBR}} <br /> {{USA}} |- | rowspan="3" |2025 |[[Joel Mokyr]]<br /> (* 1946) | [[Fichier:Joel_Mokyr.png|100px]] | {{ISR}} <br /> {{USA}} | rowspan="1"| |- |[[Philippe Aghion]]<br /> (* 1956) | [[Fichier:Phillipe Aghion - The State of France (cropped+optimised).jpg|100px|Philippe Aghion]] |{{FRA}} | rowspan="2"| |- |[[Peter W. Howitt]]<br /> (* 1946) | | {{CAN}} |- |2026 | | | | |- |2027 | | | | |- |2028 | | | | |- |2029 | | | | |- |2030 | | | | |} {| class="center" style="border-top:thin solid lightgrey; border-bottom:thin solid lightgrey;" | [[#1969 – 1980|1969 bis 1980]] · [[#1981 – 1990|1981 bis 1990]] · [[#1991 – 2000|1991 bis 2000]] · [[#2001 – 2010|2001 bis 2010]] · [[#2011 – 2020|2011 bis 2020]] · [[#2021 – 2030|2021 bis 2030]] · |} == Um Spaweck == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/economics/laureates/ Laureate vum Nobelpräis an der Ekonomie op ''nobelprize.org''] {{en}} {{Commonscat|Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel}} {{Navigatioun Nobelpräisser}} [[Kategorie:Nobelpräisdréier fir Ekonomie|!]] [[Kategorie:Lëschten (Nobelpräisdréier)|Ekonomie]] [[Kategorie:Lëschten (Ekonomie)|Nobelpräisdréier]] l64q4z1up7lfj9moxhthpqvo5565u6y Paräis 0 6508 2678512 2677921 2026-05-16T19:50:19Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (6) using [[Project:AWB|AWB]] 2678512 wikitext text/x-wiki {{LinkPortalParäis}} {{Infobox Uertschaft Frankräich | Numm = Paräis | Wopen = Grandes Armes de Paris.svg | Bild = La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg | Bildtext = Paräis nuets | Regioun = [[Île-de-France]] | Departement = Paräis | Arrondissement = [[Arrondissementer vu Paräis|20 Arrondissementer]] | Insee = 75056 | Plz = 75001 bis 75020 a 75116 | Koordinaten = {{coor dms|48|51|00|N|02|20|00|O}} | Fläch Gemeng = 105,40 {{km2}} | Bevëlkerung Gemeng = | Bevëlkerungsdatum G= | Fläch = | Bevëlkerung = 2 229 621 | Bevëlkerungsdatum = [[2013]] | Bild ënnen = | Bildtext ënnen = }} [[Fichier:Paris city Landsat.png|thumb|Satellittefoto vu Paräis]] [[Fichier:Ile-de-France jms.jpg|thumb|Regioun Île-de-France mat Paräis]] '''Paräis''' ([[Franséisch|fr.]] [{{IPA|paˈʀi}}]) ass d'Haaptstad vu [[Frankräich]] a vun der Regioun [[Île-de-France]]. An eeleren, meeschtens [[latäin|laténgeschen]], Texter gëtt Paräis och ''Lutetia'' respektiv ''Lutezia'' genannt. De Floss [[Seine]] deelt d'Stad an en nërdlechen Deel (''rive droite'' - rietst Seineufer) an e südlechen Deel (''rive gauche'' - lénkst Seineufer). Paräis huet am eigentleche Stadgebitt 2.153.600 Awunner, an an der [[Agglomeratioun]] liewen 12.067.000 Mënschen (Stand [[1. Januar]] [[2007]]). Déi Uertschafte vun der [[Banlieue]], déi baussent dem [[boulevard périphérique|Peripherique]] leien, gi selbstänneg verwalt an zielen doduerch net wierklech zur Stad Paräis mat hiren zwanzeg Arrondissementer am verwaltungsrechtleche Sënn. Paräis ass eng Weltstad an dat grousst [[Politik|politescht]], [[Ekonomie|wirtschaftlecht]] a [[kultur]]ellt Zentrum vum zentralistesch organiséierte Land, an ass och deem seng gréisst Verkéiersachs (ënner anerem mat dräi [[Fluchhafen|Fluchhäfen]] a sechs [[Kappgare]]n). Paräis ass och de Sëtz vun der [[UNESCO]], der [[OECD]] an der [[ICC]]. == Geographie == === Geographesch Lag === D'Stad läit am Zentrum vum [[Paräisser Baseng]] ''duerchschnëttlech'' 65 Meter iwwer dem Mieresspigel. D'[[Seine]] leeft op enger Héicht vu 25 Meter iwwer dem Mieresspigel aus der Stad eraus. Ronderëm Paräis leien zwéi grouss [[Stadbësch]]er, déi der Bevëlkerung als Noerhuelungsgebitt déngen. D'Stadgebitt huet eng Fläch vun 105,4 Quadratkilometer. D'[[Metropolregioun]] huet eng Buedemfläch vu 14.518 Quadratkilometer. De [[Meridian]] vu Paräis, dee [[1718]] vum [[Jacques Cassini]] festgeluecht an [[1806]] vum franséische Physiker [[Dominique François Jean Arago|Arago]] prezis berechent gouf, huet bis an d'Joer [[1884]] ([[Nullmeridian|International Meridian-Konferenz zu Washington]]) ee vu villen [[Nullmeridian]]en duergestallt. En ass matzen duerch de [[Paräisser Observatoire]] gaangen, a gouf duerch verschidde Saile souwéi duerch déi verschidden [[Dominique François Jean Arago|Arago]]-Medaillone markéiert, déi [[1995]] vum hollännesche Konzeptkënschtler [[Jan Dibbets]] diskreet an de [[Pavé]], op Trottoiren, Häff a verschidde Gebaier (ënner anerem de Louvre) agelooss goufen, als en Hommage un de Physiker a Mënscherechtler. Vun den ursprénglech 135 Plackette sinn der e puer zanter der Verëffentlechung vum [[Dan Brown]] sengem Erfollegsroman ''[[The Da Vinci Code]]'' geklaut ginn. ==== Seine ==== D'[[Seine]] verbënnt Paräis mam Banneland ([[Bourgogne]]) a mam [[Äermelkanal]]. Si war de wichtegste Faktor fir d'Entstehung an d'Entwécklung vun der Stad, déi hiren Ursprong op der gréisster Seineinsel, vun deenen et fréier eng ganz Partie gouf, fonnt huet. D'Seine deelt d'Stad an zou ongläich Hallschenten, déi nërdlech, mam Handel an de Finanzen (''rive droite'') an déi südlech (''rive gauche''), déi mat dem [[Quartier Latin]] als Véirel vun den Intellektuellen ugesi gëtt, an als Wunngéigend staark gefrot ass. ==== Inselen ==== [[Fichier:Île aux Cygnes from the Eiffel Tower, Paris 11 June 2017.jpg|thumb|300px|Île aux Cygnes]] D<nowiki>'</nowiki>''[[île de la Cité]]'' am Häerz vun der Stad war schonn an der [[Antiquitéit]] bewunnt, an ass domat den eelsten Deel vun der Haaptstad. [[1584]] huet den [[Henri III. vu Frankräich|Henri III.]] dräi suppeg Insele vun der ëstlecher Inselspëtzt matenee verbonnen, a si un déi grouss ugegliddert. Domat ass d'Fläch am Laf vun de Joerhonnerte vun ursprénglech 8 op am Ganze 17 Hektar eropgaangen. Sou konnt eng "kinneklech" Plaz entstoen (''Place Dauphine'') entstoen, an aus dem Verkaf vun den Haiser konnten d'Sue beschaf ginn, fir eng Bréck ze bauen, déi déi zwéi Seine-Ufere matenee verbanne sollt. Dës sougenannten "Nei Bréck" ([[Pont Neuf]]) ass haut déi eelst Bréck vu Paräis, déi nach erhalen ass. Och d<nowiki>'</nowiki>''[[Île Saint-Louis]]'' ass eng Zesummefügung vun zwou klengen Inselcher, der ''Île aux Vaches'' an der ''Île Notre Dame''. Am Géigesaz zu hirer grousser Schwëster, der ''Cité'', ass si bis zum Ufank vum [[17. Joerhonnert]] onbebaut bliwwen. Am Joer [[1614]] huet de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] dem Entreprener Christophe Marie den Optrag ginn, d'Géigend z'erschléissen. De Marie huet een Aarm vun der Seine zougeschott, ronderëm déi zwou Inselen eng Kaimauer baue gelooss, souwéi Brécken zu de Flossuferen. Zanter ongeféier [[1618]] gouf d'Gelänn mat Haiser fir Handwierker a Kafleit bebaut, zanter [[1638]] och mat luxuriéise Stadpalaise fir déi méi gehuewe Klass. D'Bebauung ass no engem feste Grondplang mat riichte Stroosse gemaach ginn, deen een och haut nach erkenne kann. (Kuckt och: [https://web.archive.org/web/20051018003339/http://www.univ-tours.fr/ash/polycop/Archives/sanger/icono/urbparis/pages/Louis%20XIII%20-%20ile%20Saint%20Louis_jpg.htm Plang vun der Île Saint-Louis]) Déi fréier ''[[Île des Cygnes (Paräis)|Île des Cygnes]]'' (Schwaneninsel) gouf [[1773]] mam ''[[Champ de Mars]]'', dem Manöverfeld vun der Militärschoul, verbonnen. Haut dréit net wäit vum [[Eiffeltuerm]] en Damm, deen op der Seine ugeluecht gouf, den Numm [[Île aux Cygnes]] mat der ''Allée des Cygnes'' déi driwwer leeft. Op hir steet eng 11,50 Meter héich [[Fräiheetsstatu (Paräis)|Kopie vun der Fräiheetsstatu]]. Si kuckt no Westen, a Richtung [[Atlantik]], an domat zu hirer "grousser Schwëster" am [[New York City|New Yorker]] Hafen. En opfällegt Bauwierk op der ''Île aux Cygnes'' ass déi 380 Meter laang Bréck ''[[Pont de Bir-Hakeim]]''. Si besteet aus verschiddenen Deeler: enger 114 Meter laanger Bréck iwwer den Haaptaarm vun der Seine, dem Deel op der Insel, enger 90 Meter laanger Bréck iwwer den Niewenaarm vun der Seine souwéi den „Zoufahrtsviaduct“ vum [[Paräisser Metro]]. ==== Hiwwelen ==== Déi héchst natierlech Erhiewung bannent de Stadgrenzen ass den Hiwwel [[Montmartre|Butte Montmartre]] mat enger Héicht vun 129 Meter. Op den Hiwwel fiert d'[[Standseelbunn]] [[Funiculaire de Montmartre]]. Um Nordhang gouf e [[Wéngert]] ugeluecht, deen awer zanter datt am [[Parc Georges Brassens]] an am [[Parc de Bercy]] [[Wäirief|Riewe]] wuessen, net méi deen eenzege vu Paräis ass. === Geologie === De Paräisser Baseng ass eng grouss Schichtstufelandschaft. Schlësselfërmeg leien do d'Schichte vum [[Mesozoikum]] a vum [[Paleogen]] (fréier [[Tertiär|Altertiär]]) anenaner a si vun der [[Erosioun]] zu enger wäitgespaanter Stufelandschaft ausgeschafft ginn, där hir Stufe sech no bausse riichten. Nëmmen am ëstlechen Deel sinn am Offall vun dëse Stufe géint d<nowiki>'</nowiki>''Saône-Spléck'' [[Tektonik|tektonesch]] Brochlinne méi markant. Dat sinn déi géi Häng vum ''Plateau vu Langres'' an der ''[[Côte-d'Or]]'' (bis 636 Meter), déi och berüümt Wäibaugebidder sinn, well si am Reeschiet vun der [[Leesäit]] méi laang Sonn hunn, an doriwwer eraus och nach d'Virdeeler vun der Südexpositioun hunn. Eng gewëssen Ongläichfërmegkeet besteet doran, datt d'Schichtefolleg am nordëstlechen Deel méi perfekt ass, wéi am Westen. Déi méi staark Eraushiewung vum Ostfligel huet och allgemeng méi grouss Héichtenënnerscheeder a méi eng markant Formatioun vun de Stufe mat sech bruecht. An de Baseng era reecht als bedeitend Stuf déi vun den [[eozen]]e-Kalleker, an där d'[[Île-de-France]], d'Ballungsgebitt vu Paräis, agebett läit. === Stadglidderung === [[Fichier:Paris plan jms.png|thumb|400px|Kaart vun den Arrondissementer]] Paräis gouf am Joer [[1790]] Verwaltungssëtz vum [[Departement Seine]] (75) an ass zanter der Neiglidderung vun der [[Île-de-France]] am Joer [[1968]] gläichzäiteg Stad an Departement. Ofgesi vun der geographescher Glidderung a ''rive droite'', ''rive gauche'' an „Inselen" ass si an ''[[Arrondissementer vu Paräis|arrondissements]]'' an a ''[[Quartier (Paräis)|quartiers]]'' ënnerdeelt. Déi 20 nummeréiert ''arrondissements'' (ofgekierzt Arrdt.) hunn d'[[Postcode]] 75001 bis 75020 an duerchzéie Paräis spiralfërmeg vu bannen no baussen. D'Spiral fänkt am historesche Stadkär un, der Géigend vum [[Louvre]], [[Palais Royal]] a [[Forum des Halles]], a geet am Oste vun der Stad, dem Arrondissement vum [[Kierfecht Père-Lachaise]] op en Enn. All Arrondissement huet säin eegene Buergermeeschter ''(Maire d'Arrondissement)'', deen am Buergermeeschteramt vu sengem Bezierk ''(Mairie de l'Arrondissement)'' residéiert. All Bezierk ass sengersäits nach a véier ''[[Quartier (Paräis)|quartiers]]'' agedeelt. D'Arrondissementer vu Paräis sinn: {{Div col|cols=3}} * 1. [[1. Arrondissement vu Paräis|Louvre]] * 2. [[2. Arrondissement vu Paräis|Bourse]] * 3. [[3. Arrondissement vu Paräis|Temple]] * 4. [[4. Arrondissement vu Paräis|L'Hôtel de Ville]] * 5. [[5. Arrondissement vu Paräis|Panthéon]] * 6. [[6. Arrondissement vu Paräis|Luxembourg]] * 7. [[7. Arrondissement vu Paräis|Palais Bourbon]] * 8. [[8. Arrondissement vu Paräis|L'Elysée]] * 9. [[9. Arrondissement vu Paräis|L'Opéra]] * 10. [[10. Arrondissement vu Paräis|L'Entrepôt]] * 11. [[11. Arrondissement vu Paräis|Popincourt]] * 12. [[12. Arrondissement vu Paräis|Reuilly]] * 13. [[13. Arrondissement vu Paräis|Gobelins]] * 14. [[14. Arrondissement vu Paräis|L'Observatoire]] * 15. [[15. Arrondissement vu Paräis|Vaugirard]] * 16. [[16. Arrondissement vu Paräis|Passy]] * 17. [[17. Arrondissement vu Paräis|Batignolles-Monceaux]] * 18. [[18. Arrondissement vu Paräis|Butte-Montmartre]] * 19. [[19. Arrondissement vu Paräis|Buttes-Chaumont]] * 20. [[20. Arrondissement vu Paräis|Ménilmontant]] {{Div col end}} === Klima === [[Fichier:Klima paris.png|thumb|300px|left|Klimadiagramm Paräis]] Paräis läit an der [[Gemässegt Zon|gemässegter Klimazon]]. D'Joresmëtteltemperatur bedréit 10,6 Grad Celsius an et falen am Duerchschnëtt pro Joer 639 Millimeter Néierschlag. De wäermste Mount ass de Juli mat an der Moyenne 18,0 Grad Celsius, de keelste Mount ass de Januar mat an der Moyenne 3,4 Grad Celsius. De meeschten Néierschlag fält am Juni mat an der Moyenne, am Mannsten Néierschlag fält am Februar an am Abrëll mat an der Moyenne 45 Millimeter. Zanter [[1873]] ginn zu Paräis reegelméisseg [[Meteorologie|meteorologesch]] Miessunge gemaach. Déi déifst Temperatur gouf den [[10. Dezember]] [[1879]] mat -23,9 Grad Celsius. Den Hëtzterekord gouf mat 40,4 Grad Celsius den [[28. Juli]] [[1947]] im [[Parc Montsouris (Paräis)|Parc Montsouris]] gemooss. == Geschicht == {{Méi Info 1|Geschicht vu Paräis}} [[Fichier:Plan de Paris Lutece BNF07710744.png|thumb|300px|Lutetia]] D'Stad huet sech zanter der Mëtt vum [[3. Joerhonnert v. Chr.]] aus der [[Kelten|keltescher]] [[Siidlung]] ''Lutuhezi'' entwéckelt, déi vum [[Stamm]] vun de [[Parisier|Parisii]] bewunnt war, an op der [[Seine]]-[[Insel]] louch, déi haut [[Île de la Cité]] heescht. Deen éischte Bestanddeel vum Numm staamt vun der keltescher Wuerzel ''luta'', also "Supp/Mouer", soudatt de ganze keltesch-réimesche Numm ''Lutetia Parisiorum'', also "flaach Supp vun de Parisier" bedeit. Den Hiwäis op d'Supp goung dunn am Laf vun der Zäit verluer. No der Eruewerung vun der Siidlung duerch d'[[Réimescht Räich|Réimer]] am Joer [[-52|52 v. Chr.]] hunn d<nowiki>'</nowiki>''Parisii'' hiert Inselfort niddergebrannt an et de Réimer iwwerlooss. Déi hunn d'Stad als ''Lutetia'' erëm opgebaut, se befestegt an och op dat lénkst Seineufer ausgebreet. Do sinn Thermen, e Forum an en [[Amphitheater]] entstanen. D'Stad gouf am réimesche Räich als ''Civitas Parisiorum'' oder ''Parisia'' bekannt, blouf awer am besate [[Gallien]] uganks relativ onbedeitend. [[Fichier:Schedelsche Weltchronik - Paris.jpg|thumb|300px|left|Paräis 1493]] Am [[5. Joerhonnert]] ass d'réimesch Herrschaft duerch d'[[Merowenger]] op en Enn gaangen. Am Joer [[508]] war Paräis d'Haaptstad vum Merowengerräich ënner dem [[Clovis I.]] (466-511) ginn. Duerno gouf si ënner engem vu senge Jongen zum fränkeschen [[Deelkinnekräich Paräis]]. Wärend der [[Karolenger]]herrschaft hunn d'[[Normannen]] ëmmer nees d'Stad iwwerfall. D'[[Kapetenger]] hu Paräis nees zur Haaptstad vu Frankräich gemaach. De [[Philippe II. vu Frankräich|Philippe II. Auguste]] (1165-1223) huet d'Stad befestege gelooss. [[1190]] gouf eng Mauer um rietsen Ufer vun der Seine gebaut an am Joer [[1210]] e Wall um lénksen Ufer. Zu där Zäit gouf et um rietse Seineufer vill Händler. Ausserdeem huet de Philippe II. de [[Louvre]] an Optrag ginn. [[1181]] ass déi éischt iwwerdaachte Machthal opgaangen an [[1301]] ass op der ''Île de la Cité'' e Kinnekspalais gebaut ginn. D'[[Sorbonne]] huet sech am Süde vu Paräis aus enger jett méi klenge Schoulen entwéckelt. De [[Charles V. vu Frankräich|Charles V.]] (1338-1380) huet um lénkse Seineufer d'Mauer zum Schutz vun der Stad virun den [[England|Englänner]] erneiere gelooss. [[1370]] gouf op seng Veruloossung um rietsen Ufer, wou hat d<nowiki>'</nowiki>''Grands boulevards'' verlafen, och eng Mauer gebaut ginn. Wärend dem [[Honnertjärege Krich]] war Paräis vu [[1420]] bis [[1436]] vun den Englänner besat. [[Fichier:Prise de la Bastille.jpg|thumb|300px|De Stuerm op d'Bastille de 14. Juli 1789]] Wärend de [[Reliounskricher (Frankräich)|Reliounskricher]] tëscht [[1562]] a [[1598]] ass d'Stad a [[Katholizismus|kathouleschem]] Besëtz bliwwen. An der [[Baartelméis-Massaker|Baartelméisnuecht]] de [[24. August]] [[1572]] goufen zu Paräis Dausende vun [[Hugenott]]en higeriicht. Op Uerder vum [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] (1638-1715) goufe Stroossebeliichtungen installéiert, d'Waasserversuergung moderniséiert an d'Spideler ''Invalides'' a ''Salpêtrière'' gebaut. Hien huet d'Stadmauere vu Paräis ofdroe gelooss an an hirer Plaz d<nowiki>'</nowiki>''Grands boulevards'' baue gelooss. D'[[Residenz]] vum Kinnek gouf op [[Versailles]] verluecht. Paräis ass awer de politeschen Zentrum vu Frankräich bliwwen, wat op d'héich Bevëlkerungszuel an d'wirtschaftlech Roll am Land zeréckzeféiere war. Wéi am Joer [[1789]] d'[[Franséisch Revolutioun]] ausgebrach ass, war et d'Bevëlkerung vu Paräis, déi de Wee zu der Ofschafung vun der [[Monarchie]] an zu der Aféierung vun der éischter franséischer Republik fräigemaach huet. [[1844]] gouf zu Verdeegeungszwecker do wou hat de Boulevard Périphérique verleeft, eng nei Stadbefestegung gebaut mat enger Längt vun 39 Kilometer. Si war mat hire 94 [[Bastioun]]en a 16 [[Fort]]s déi gréisst Befestegungsanlag vun der Welt. [[Fichier:Grand entrance, Exposition Universal, 1900, Paris, France.jpg|thumb|300px|left|D'Weltausstellung 1900]] Paräis war an de Joren [[1855]], [[1867]], [[1878]], [[1889]], [[1900]] an [[1937]] d'Veranstaltungsplaz vu sechs [[Weltausstellung]]en, déi d'kulturell a politesch Bedeitung vun der Stad ënnerstrach hunn. Nom Néiergang vum [[Second Empire]] wéi däitsch Truppen [[1871]] op Paräis amarschéiert sinn, koum et zu der [[Commune vu Paräis (Franséisch Revolutioun)|Commune vu Paräis]], déi sech aus Aarbechter, Handwierker a Klengbierger zesummegesat huet, géint déi [[Konservatismus|konservativ]] provisoresch Regierung vun der Republik. Eng Bléizäit huet Paräis tëscht [[1871]] an [[1914]] an der ''[[Belle époque]]'' erlieft. Un der ''Gare de Lyon'', dem ''Pont Alexandre III'' an de Metrosstatiounen ass de Stil vun där Zäit z'erkennen. [[1921]] hat Paräis mat knapps dräi Milliounen déi héchst Awunnerzuel vu senger Geschicht erreecht. De stättesche Wunnengsbau ass der Nofro net méi nokomm. Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] war d'Stad tëscht [[1940]] an [[1945]] vun der däitscher [[Wehrmacht]] besat. [[1968]] koum et zu Studenterevolten a Massestreiken. [[2005]] koum et zu Onroue vu Randaléierer an de Faubourge vun der Haaptstad, déi sech lues a lues op d'ganzt Land ausgebreet hunn. [[2015]] huet den [[Islamesche Staat|IS]] [[Attentater den 13. November 2015 zu Paräis|Attentater]] mat 132 Doudeger verübt. [[2024]] sinn zu Paräis déi [[Olympesch Summerspiller 2024|XXXIII. Olympesch Summerspiller]] == Bevëlkerung == === Relioun === [[Fichier:Cathédrale Notre-Dame de Paris - 12.jpg|thumb|300px|D'Kierch Notre-Dame]] Ëm déi 80 Prozent vun den Awunner si [[Daf (Sakrament)|gedeeft]], ronn 75 Prozent bekenne sech zum [[Kathoulesch Kierch|kathoulesche]] Glawen, déi meescht praktizéieren de [[Laténgesche Ritus]], verschiddener och den [[Armenesche Ritus|armeeneschen]] a ukrainesche Ritus. Den [[Lëscht vun den Äerzbëscheef vu Paräis|Äerzbëschof vu Paräis]] ass fir d'Katholicke vun den ëstleche Riten zoustänneg. Zu Paräis gëtt et an de politesche Grenze vun der Stad 94 kathoulesch Gemengen, des Weidere 15 [[Griichesch-Orthodox Kierch|griichesch-]] a [[Russesch-Orthodox Kierch|russesch-orthodox Kierchen]], siwe [[Synagoge]]n fir déi ronn 220.000 [[Juddentum|Judden]] an zwou [[Moschee]]ë fir déi ronn 50.000 [[Moslem]]en, haaptsächlech [[Sunitt]]en. Nëmme knapps 12 % vun de Chrëschten an ongeféier 15 % vun de Judde praktizéieren hire Glawen. D'Regioun [[Île-de-France]] ass och en Zentrum vum arabesch-islamesche Liewen an Europa. Am Laf vum [[20. Joerhonnert]] ass d'Zuel vun de Moslemen an der Metropolregioun op schätzungsweis eng Millioun (10 % vun den Awunner) geklommen. Besonnesch zanter Ufank vun den [[1960]]er-Jore si vill Awanderer aus Nordafrika ([[Algerien]], [[Marokko]] und [[Tunesien]]) an d'Banlieue vu Paräis kopmm. D'Spannungen tëscht de verschiddene Reliounen hunn zanter den [[1980]]er-Joren zougeholl. No de Walerfolleger vum rietsradikale [[Front national (Franséisch Partei)|Front National]] (FN) vum [[Jean-Marie Le Pen]] bei de Kommunalwalen [[1983]] koum et an der Regioun an a wäiten Deeler vum Land zu enger Well vu rassistescher Gewalt géint Moslemen aus Nordafrika. Besonnesch nodeem den [[Noostkonflikt]] no den Uschléi vum [[11. September]] [[2001]] zu [[New York City|New York]] nees opgeflamt ass, koum et zu weidere [[Rassismus|rassisteschen]] an [[Antisemitismus|antisemittesche]] Strofdoten. Dës Fakte sollen awer op kee Fall iwwerdriwwe ginn. Den Alldag vun de Paräisser ass vun engem Multikulturalismus charakteriséiert, deen zu enger bemierkenswäerter Spezifizitéit vun der Stad ginn ass. === Awunnerentwécklung === De bestännege Réckgank vun der Bevëlkerung an der [[Antiquitéit]] an am [[Mëttelalter]] ass op déi vill Kricher, [[Epidemie]]n an Hongersnéit zeréckzeféieren. Sou si souguer nach am Joer [[1832]] bei enger [[Cholera]]epidemie ronn 20.000 Mënsche gestuerwen. Eréischt d'Inudstrialiséierung am [[19. Joerhonnert]] huet zu engem staarke Wuesstem vun der Bevëlkerung gefouert. [[1846]] hunn zu Paräis ronn eng Millioun Leit gewunnt, bis [[1876]] hat sech dës Zuel op 2 Millioune verduebelt. [[1921]] hat d'Awunnerzuel vu Paräis mat knapps 3 Milliounen Awunner hiren historeschen Héichpunkt erreecht. 2009 liewen eppes méi wéi zwou Millioune Leit an der Haaptstad selwer. Zanter [[1954]] huet eng 3/4 Millioun Awunner Paräis nees verlooss. Verschiddener sinn an d'Provënz geplënnert, mä d'Majoritéit an d'[[Banlieue]]. Sou huet sech d'Bevëlkerungszuel vun der [[Metropolregioun]], zu där nieft Paräis och d'Regioun [[Île-de-France]] gehéiert, vu 5,85 Milliounen am Joer [[1946]] op 11,6 Milliounen am Joer 2005 verduebelt. Den Haaptgrond fir d'Ofwanderung waren d'Präisser vun de Wunnengen, déi ëmmer méi an d'Luucht gaange sinn. Mä och d'[[Dezentraliséierung]] vu verschidden Industriebrachen an de Bau vu ville Bürosgebaier hunn eng wichteg Roll fir de Bevëlkerungsverloscht vun der Haaptstad gespillt. Am Verlaf vum [[20. Joerhonnert]] huet sech Paräis zu enger [[Multikulti|multikultureller]], kosmopolitescher Stad entwéckelt. Den Haaptdeel vun den [[Immigrant]]e kënnt aus Algerien, Portugal a Spuenien. Am Ganze liewen eng 40 verschidden Nationalitéiten zu Paräis (vun Nordafrika iwwer Südamerika bis [[Indochina]]). Déi follgend Iwwersiicht weist d'Awunnerzuele nom jeeweilege Gebittsstand. Bis [[1784]] handelt et sech ëm Schätzunge vun den Historiker [[Jacques Dupâquier]] an [[Alfred Fierro]], vun [[1790]] bis [[1999]] ëm Resultater vun der Vollekszielung a fir 2005 ëm eng Berechnung. {{update}} {| | valign="top" | {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Joer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ! style="background:#efefef;" | Awunner |- | 150 || align="right" | 80.000 |- | 363 || align="right" | 20.000 |- | 510 || align="right" | 30.000 |- | 1000 || align="right" | 20.000 |- | 1180 || align="right" | 110.000 |- | 1250 || align="right" | 215.000 |- | 1365 || align="right" | 275.000 |- | 1500 || align="right" | 200.000 |- | 1589 || align="right" | 300.000 |- | 1637 || align="right" | 415.000 |- | 1675 || align="right" | 500.000 |- | 1700 || align="right" | 600.000 |- | 1784 || align="right" | 660.000 |- | 1790 || align="right" | 524.186 |- | 1796 || align="right" | 556.304 |- | 1801 || align="right" | 546.856 |- |} | valign="top" | {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; Joer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ! style="background:#efefef;" | Awunner |- | 1807 || align="right" | 580.609 |- | 1817 || align="right" | 713.966 |- | 1831 || align="right" | 785.862 |- | 1836 || align="right" | 909.126 |- | 1841 || align="right" | 935.261 |- | 1846 || align="right" | 1.053.297 |- | 1851 || align="right" | 1.053.262 |- | 1856 || align="right" | 1.174.346 |- | 1861 || align="right" | 1.696.141 |- | 1866 || align="right" | 1.825.274 |- | 1872 || align="right" | 1.851.752 |- | 1876 || align="right" | 1.988.813 |- | 1881 || align="right" | 2.239.928 |- | 1886 || align="right" | 2.260.945 |- | 1891 || align="right" | 2.447.957 |- | 1896 || align="right" | 2.536.834 |- |} | valign="top" | {| {{prettytable}} ! style="background:#efefef;" | Joer ! style="background:#efefef;" | Awunner |- | 24. Mäerz 1901 || align="right" | 2.714.068 |- | 4. Mäerz 1906 || align="right" | 2.763.393 |- | 5. Mäerz 1911 || align="right" | 2.888.110 |- | 6. Mäerz 1921 || align="right" | 2.906.472 |- | 7. Mäerz 1926 || align="right" | 2.871.429 |- | 8. Mäerz 1931 || align="right" | 2.891.020 |- | 8. Mäerz 1936 || align="right" | 2.829.746 |- | 10. Mäerz 1946 || align="right" | 2.725.374 |- | 10. Mee 1954 || align="right" | 2.850.189 |- | 7. Mäerz 1962 || align="right" | 2.753.014 |- | 1. Mäerz 1968 || align="right" | 2.590.771 |- | 20. Februar 1975 || align="right" | 2.317.227 |- | 4. Mäerz 1982 || align="right" | 2.188.918 |- | 5. Mäerz 1990 || align="right" | 2.152.423 |- | 8. Mäerz 1999 || align="right" | 2.125.246 |- | 1. Januar 2005 || align="right" | 2.138.551 |} |} === Entwécklung vun der Wunnsituatioun === Ufank vun den [[1960]]er-Jore gouf zu Paräis mat enger groussugeluechter Stadsanéierung an Entwécklung vum Stadbau ugefaangen. Am ëstlechen a südëstlechen Deel vun der Haaptstad goufe ganz Véirel renovéiert. An der Ëmgéigend vun de moderniséierten an neie Garë wéi d'[[Gare de Lyon]] an d'[[Gare Montparnasse]] sinn nei Staddeeler an Déngschtleeschtungszentren entstanen. Duerch dës Agrëffer goufen awer och vill historesch Gebaier zerstéiert, wat zu Protester vu villen Awunner gefouert huet. D'[[Urbanismus|urbanistesch]] Entwécklung huet zu Véirel a Betonbauweis gefouert, an Héichhaiser aus [[Glas (Matière)|Glas]] a [[Stol]], wouduerch Paräis deenen anere Grousstied ëmmer méi geglach huet. D'Wunnengen am Zentrum sinn ëmmer méi deier ginn, an déi méi arm Awunner sinn an d'[[Banlieue]] geplënnert, wärend déi méi räich sech an der Stad selwer néiergelooss hunn. Och vill Awanderer déi virun allem aus Nord- a Schwaarzafrika komm sinn, hu sech an de leschte Joerzéngten an de Bëtongssiidlungen um Bord vun der Stad néiergelooss. A Frankräich gouf iwwer Joerzéngten d'Awanderung vu Millioune vu Mënschen aus dem aussereuropäesche Raum gefërdert, ouni d'Folgen z'analyséieren an ze verschaffen. Et kënnt ëmmer nees zu Gewaltausbréch an der Paräisser Banlieue, wat fir d'Experten en Zeeche fir d'Roserei vu ville Jugendlecher iwwer de relativen Aarmut, de [[Rassismus]], d'Perspektivlosegkeet an d'Massenaarbechtslosegkeet ass, déi besonnesch d'[[Migrant]]en an den [[Trabantestad|Trabantestied]] betrëfft. == Politik == === Stadregierung === [[Fichier:Hôtel Ville - Paris IV (FR75) - 2021-06-08 - 2.jpg|thumb|350px|Den Hôtel de Ville vu Paräis]] {{update}} Den éischte Buergermeeschter vun der Haaptstad, de [[Jean-Sylvain Bailly]], gouf de [[15. Juli]] [[1789]] vun der Paräisser Selbstverwaltung agesat. Well d'Commune un der diktatorescher Schreckensherrschaft (''[[Terreur]]'') bedeelegt war, gouf si [[1794]] vun 12 getrennten an dezentraliséierte Gemengeverwaltungen ersat. De Staat huet d'Kontroll iwwer d'Stad iwwerhol, an huet d'Amt vum Prefekt vun der Seine (''Préfet de la Seine'') geschaf. Wärend der [[Februarrevolutioun 1848|Biergerlecher Revolutioun]] vun [[1848]] an der [[Commune vu Paräis (Franséisch Revolutioun)|Commune vu Paräis]] vun [[1870]]/[[1871]] huet fir e puer Méint e Buergermeeschter d'Soen iwwer d'Stad gehat. Den [[20. Mäerz]] [[1977]] gouf de Jacques Chirac den éischte fräi gewielte Buergermeeschter vu Paräis. D'Haaptstad, déi bis elo ënner engem Prefekt stoung, dee vun der Regierung ernannt gi war, krut de selwechte Status wéi all aner Gemengen a Frankräich. Eng Ausnam ass awer d'[[Police]], déi weiderhin dem Policeprefekt ënnersteet. E Gesetz vun [[1982]] huet d'Rotsversammlunge vun den ''Arrondissements'' etabléiert, déi haaptsächlech berotschloe sollen, a begrenzt Befugnisser hunn. De Gemengerot (''Conseil de Paris'') an de Buergermeeschter (''Maire de Paris'') gi fir jeeweils sechs Joer gewielt. Déi nächst Gemengewale si fir [[2007]] festgesat. Buergermeeschter vu Paräis waren: [[Jean-Sylvain Bailly]] (15. Juli 1789-18. November 1791), [[Jérôme Pétion]] (18. November 1791-15. Oktober 1792), [[Philibert Borie]] (7. Juli 1792-13. Juli 1792), [[René Boucher]] (15. Oktober 1792-2. Dezember 1792), [[Nicolas Chambon]] (8. Dezember 1792-2. Februar 1793), [[Jean-Nicolas Pache]] (14. Februar 1793-10. Mee 1794), [[Jean-Baptiste Fleuriot-Lescot]] (10. Mee 1794-17. Juli 1794), [[Louis-Antoine Garnier-Pages]] (24. Februar 1848-5. Mäerz 1848), [[Armand Marrast]] (9. Mäerz 1848-19. Juli 1848), [[Étienne Arago]] (4. September 1870-15. November 1870), [[Jules Ferry]] (15. November 1870-5. Juni 1871), [[Jacques Chirac]] (20. Mäerz 1977-16. Mee 1995), [[Jean Tiberi]] (22. Mee 1995-24. Mäerz 2001), [[Bertrand Delanoë]] (25. Mäerz 2001-5. Abrëll 2014), [[Anne Hidalgo]] (5. Abrêll 2014-29. Mäerz 2026) an [[Emmanuel Grégoire]] (29. Mäerz 2026-haut). === Partnerschafte mat anere Stied === Paräis huet Partnerschafte mat follgende Stied. A Klameren d'Joer vum Etablissement vun der Partnerschaft. {| style="background: #F5F5F5; padding:0em 1em 0em 1em;" | style="vertical-align:top" | | width = "300" | * [[Fichier:Flag of Italy.svg|20px]] [[Roum]], [[Italien]] (1956) * [[Fichier:Flag of Japan.svg|20px]] [[Kyoto]], [[Japan]] (1958) * [[Fichier:Flag of Japan.svg|20px]] [[Tokio]], [[Japan]] (1982) * [[Fichier:Flag of Egypt.svg|20px]] [[Kairo]], [[Egypten]] (1985) * [[Fichier:Flag of Jordan.svg|20px]] [[Amman]], [[Jordanien]] (1987) * [[Fichier:Flag of Germany.svg|20px]] [[Berlin]], [[Däitschland]] (1987) * [[Fichier:Flag of Yemen.svg|20px]] [[Sanaa]], [[Jemen]] (1987) * [[Fichier:Flag of South Korea.svg|20px]] [[Seoul]], [[Südkorea]] (1991) * [[Fichier:Flag of Lebanon.svg|20px]] [[Beirut]], [[Libanon]] (1992) * [[Fichier:Flag of Russia.svg|20px]] [[Moskau]], [[Russland]] (1992) * [[Fichier:Flag of Indonesia.svg|20px]] [[Jakarta]], [[Indonesien]] (1995) * [[Fichier:Flag of the United States.svg|20px]] [[Chicago]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] (1996) * [[Fichier:Flag of Canada.svg|20px]] [[Québec (Stad)|Québec]], [[Kanada]] (1996) * [[Fichier:Flag of the United States.svg|20px]] [[San Francisco]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] (1996) * [[Fichier:Flag of the People's Republic of China.svg|20px]] [[Peking]], [[China]] (1997) * [[Fichier:Flag of the Czech Republic.svg|20px]] [[Prag]], [[Tschechien]] (1997) * [[Fichier:Flag of Saudi Arabia.svg|20px]] [[Riad]], [[Saudi-Arabien]] (1997) |valign="top"| | width = "300" | * [[Fichier:Flag of Russia.svg|20px]] [[Sankt Péitersbuerg]], [[Russland]] (1997) * [[Fichier:Flag of Chile.svg|20px]] [[Santiago de Chile]], [[Chile]] (1997) * [[Fichier:Flag of Georgia.svg|20px]] [[Tiflis]], [[Georgien]] (1997) * [[Fichier:Flag of Armenia.svg|20px]] [[Jerewan]], [[Armenien]] (1998) * [[Fichier:Flag of Portugal.svg|20px]] [[Lissabon]], [[Portugal]] (1998) * [[Fichier:Flag of Bulgaria.svg|20px]] [[Sofia]], [[Bulgarien]] (1998) * [[Fichier:Flag of Australia.svg|20px]] [[Sydney]], [[Australien]] (1998) * [[Fichier:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Mexiko-Stadt]], [[Mexiko]] (1999) * [[Fichier:Flag of Poland.svg|20px]] [[Warschau]], [[Polen]] (1999) * [[Fichier:Flag of Greece.svg|20px]] [[Athen]], [[Griicheland]] (2000) * [[Fichier:Flag of Spain.svg|20px]] [[Madrid]], [[Spuenien]] (2000) * [[Fichier:Flag of the United States.svg|20px]] [[Washington D.C.|Washington, DC]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] (2000) * [[Fichier:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[London]], [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] (2001) * [[Fichier:Flag of Switzerland.svg|15px]] [[Genf]], [[Schwäiz]] (2002) * [[Fichier:Flag of Algeria.svg|20px]] [[Alger]], [[Algerien]] (2003) * [[Fichier:Flag of Canada.svg|20px]] [[Montréal]], [[Kanada]] (2003) * [[Fichier:Flag of Brazil.svg|20px]] [[São Paulo]], [[Brasilien]] (2004) |} == Kultur a Kuckeswäertes == D'franséisch Haaptstad huet eng grouss Zuel vu kuckeswäerte kierchlechen a weltleche Bauwierker, Stroossen, Plazen a Parken, eng ronn 160 Muséeën, 200 Konschtgalerien, zirka 100 [[Theater]], iwwer 650 [[Kino]]en a méi wéi 10.000 Restauranten. D'Offer vu kulturelle Veranstaltungen, Musek- a [[Filmfestival]]ler, Ausstellungen, Concerten, Moudedéfiléën a sportleche Kompetitiounen ass räichhalteg. D'Schlassanlag zu [[Fontainebleau]] gouf 1979, d'[[Schlass vu Versailles]] [[1981]] an d'Uferpromenad vun der [[Seine]] zu Paräis an d'[[UNESCO]]-Lëscht vun de [[Weltkulturierwen]] opgeholl. D'[[Cité internationale des arts]] ass eng vun de gréisste Kënschtlerresidenz op der Welwäit, an där all Joer iwwer Dausend Kënschtler schaffen a wunnen. [[Fichier:Paris Musée d'Orsay Grande nef centrale 02a Allée des sculptures.jpg|thumb|De ''[[Musée d'Orsay]]''.]] === Theater === Bedéngt duerch d'Traditioun vum [[Zentralismus]] a Frankräich hunn déi wichtegst Theater- a Ballettsensembele vum Land hire Sëtz zu Paräis. De Programm ass mat vill Ofwiesslung a kann an engem vun de Veranstaltungskalennere wéi ''Pariscope'' oder ''Officiel des Spectacles'' nogekuckt ginn, déi een op all Zeitungskiosk fënnt. Staark reduzéiert Theaterkaarte kann een all Dag vun 13.00 Auer u fir d'Virstellunge vum selwechten Owend an de speziellen Theaterkioske virun der Gare Montparnasse an der Kierch Madeleine kréien. {{Méi Info 1|Paräisser Theater}} === Muséeën === Zu Paräis gëtt et eng ronn 160 [[Musée]]ën zu de verschiddensten Theemen. Zu de bekanntsten zielen natierlech de [[Musée du Louvre|Louvre]], deen [[1793]] opgaangen ass, an de [[Musée d'Orsay]] fir zäitgenëssesch Konscht an [[Impressionismus]]. {{Méi Info 1|Paräisser Muséeën}} === Bauwierker === ==== Plazen a Stroossen ==== Zu Paräis gëtt et eng jett kuckeswäert Plazen a Stroossen. Éischt [[Urbanismus|urbanistesch]] relevant Moossname goufen zu Paräis um Ufank vum [[17. Joerhonnert]] vum Kinnek [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]] getraff, wéi zwou vun den am Ganze fënnef sougenannte ''"Places royales"'' gebaut goufen. Op der ''Place de la Concorde'' fänkt d'Prunk- a Paradestrooss ''[[Avenue des Champs-Élysées]]'' un, eng vun de groussen a berüümte "Weltstroossen". {{Méi Info 1|Paräisser Plazen a Stroossen}} ==== Weltlech Bauwierker ==== Déi eelst Bauwierker vun der Stad Paräis stinn am ''[[Quartier Latin]]'' op der ''Montagne-Sainte-Geneviève'', wou sech zanter [[-52|52 v. Chr.]] [[Réimescht Räich|Réimer]] néiergelooss hunn. Nom Ënnergang vum [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] si virun allem [[Sakralbau]]ten entstanen. [[Fichier:Hôtel Sens - Paris IV (FR75) - 2021-06-12 - 2.jpg|thumb|250px|Hôtel de Sens]] Déi eelst Deeler vum [[Palais de la Cité]] - dorënner d'[[Sainte-Chapelle]] - déi nach erhale sinn, goufen am [[13. Joerhonnert]] ënner dem [[Louis IX. vu Frankräich|Louis IX.]] gebaut. De [[Louvre]] wéi mir en haut kennen ass d'Resultat vu ville Baucampagnen ënner ville verschiddene Kinneken, eng Mëschung aus [[Mëttelalter]], [[Renaissance]], [[Barock]] a [[Second Empire]]. Aus der zweeter Hallschent vum [[15. Joerhonnert|15.]] an dem [[16. Joerhonnert]] komme vill interessant ''Hôtels'', Stadpalaisen, wéi zum Beispill den ''[[Hôtel de Sens]]'' ([[1475]]-[[1507]]) och nach den ''[[Musée Carnavalet|Hôtel Carnavalet]]'' dee [[1548]] ugefaange gouf. De [[Palais du Luxembourg]] gouf am [[1615]] vum [[Maria vu Medici]] als Landschlass baussent den deemolege Stadmaueren an Optrag ginn. De [[Palais-Royal]], nërdlech vum Louvre, gouf vu 1627 bis 1629 fir de [[Armand Jean du Plessis de Richelieu|Richelieu]] gebaut. De ''[[Panthéon]]'' gouf tëscht [[1764]] a [[1790]] als Klouschterkierch fir d'[[Benediktiner]] baue gelooss. [[Fichier:Eiffelturm.JPG|thumb|left|Den Eiffeltuerm]] Den [[Arc de Triomphe]] op der ''Place de l'Étoile'' gouf nach ënner dem [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] [[1806]] an Optrag ginn, mä war eréischt am Joer [[1836]] fäerdeggebaut. Zanter der Mëtt vum [[19. Joerhonnert]] huet sech d'Stad an eng prestigräich modern Metropol verwandelt. Als Kréinung vun dëser Epoch zielt d<nowiki>'</nowiki>''[[Opéra Garnier]]'' (1861 - 1875). D'Wouerzeeche vun der Stad ass den [[Eiffelturm]] (324,8 Meter héich mat der Antenn) vun [[1889]], deen eigentlech nëmmen temporär fir d'Weltausstellung do stoe sollt. An der zweeter Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] koum et duerch d<nowiki>'</nowiki>''grands projets'' zu ville Bauteprojeten an der ganzer Stad. E perséinleche Prestigeobjet aus der éischter Amtsperiod vum [[François Mitterrand]] ass d'[[Opéra Bastille]] (1983 - 1989). D'[[Grande Arche]] vum [[Johan Otto von Spreckelsen]], e Kubus deen an der Mëtt op ass, steet am [[La Défense|Défense-Véirel]] a gouf [[1989]] ageweit. {{Méi Info 1|Paräisser Bauwierker}} ==== Kierchen ==== Déi fréier [[Abteikierch Saint-Germain-des-Prés]] um ''Boulevard Saint-Germain'' (6. Arrdt.) erënnert dodrun, datt de [[Frankeräich|fränkesche]] Kinnek [[Childebert I.]] aus dem Geschlecht vun de [[Merowenger]], e Jong vum [[Clovis I.]] hei am Joer [[557]] eng Abtei gegrënnt huet, déi méi spéit eng grouss Bedeitung krut. D'[[Kathedral Notre-Dame vu Paräis|Kathedral ''Notre-Dame de Paris'']] op der [[Île de la Cité]] (4. Arrdt.) ass eng vun de fréiste [[Gotik|gotesche]] Kathedrale vu [[Frankräich]]. Si ass der [[Muttergottes|Maria]], der Mamm [[Jesus vun Nazareth|Jesu]], geweit. D'Kierch ''[[Kierch Saint-Germain-l'Auxerrois vu Paräis|Saint Germain-l'Auxerrois]]'' nieft dem [[Louvre]] (1. Arrdt.) staamt an hire Grondzich nach aus der Zäit vun der [[Romanik]] am 12. Joerhonnert. D'Parkierch ''[[Kierch Saint-Sulpice vu Paräis|Saint-Sulpice]]'' südlech vum ''Boulevard Saint-Germain'' (6. Arrdt.) ass dem hellege [[Sulpicius II. vu Bourges]] geweit. D'Palaiskapell [[Sainte-Chapelle vu Paräis|Sainte-Chapelle]] am [[Palais de la Cité]] (1. Arrdt.) net wäit vun der Kathedral ewech gouf vum [[Louis IX. vu Frankräich|Saint Louis]] an den [[1240]]er-Jore baue gelooss, fir wäertvoll [[Reliquie]]n opzehuelen. Den ''Dôme des Invalides'' gouf tëscht [[1670]] a [[1691]] vum [[Jules Hardouin-Mansart]] um lénksen Ufer vun der [[Seine]] gebaut (7. Arrdt.). Dës prächteg kinneklech Kuppelkierch ass, sou wéi d'Zaldotekierch ''Saint-Louis des Invalides'' en Deel vum [[Hôtel des Invalides]]. De Bau vun der Kierch ''[[La Madeleine (Paräis)|La Madeleine]]'' nërdlech vun der ''[[Place de la Concorde]]'' (8. Arrdt.) huet [[1764]] nom Entworf vum Architekt Pierre Contant ugefaangen an huet am Dezember [[1791]] opgrond vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] missen agestallt ginn. D'Aarbechte goufe vum Architekt [[Jacques-Marie Huvé]] ([[1783]]-[[1852]]) nees opgeholl an am Joer [[1842]] ofgeschloss D'[[Häerz-Jesu Basilika (Paräis)|Basilique du Sacré-Cœur]] ass eng réimesch-kathoulesch [[Wallfaartskierch]] um Hiwwel vu [[Montmartre]] an ass den zweethéchste Punkt vun der Stad nom [[Eiffeltuerm]]. {{Méi Info 1|Paräisser reliéis Gebaier}} === Gréngflächen === [[Fichier:Bois de Boulogne.jpeg|thumb|350px|De Séi "''Lac Inférieur''" am [[Bois de Boulogne]].]] Op den éischte Bléck mécht Paräis den Androck vun enger grénger Stad. Un de Stroosse stinn eng Ronn 89.000 Beem. D'Gaardebauamt ''Direction des Parcs, Jardins et Espaces Verts de Paris'' këmmert sech an der Stad selwer ëm déi 2.437 Hektar Gréngflächen, zu deenen ausser de béide grousse Stadbëscher [[Bois de Vincennes]] (995 Hektar) a [[Bois de Boulogne]] (846 Hektar) och déi 14 Kierfechter zielen (92 Hektar), d'Gaardebauschoul ''Ecole Horticulture Du Breuil'' (22 Hektar) an de Gaardebauzentrum ''Centre Horticole Auteuil-Longchamps'' (8,5 Hektar), an deem Blummen a Sträicher geziicht ginn. D'Stad Paräis huet doriwwereraus nach 6 weider Kierfechter, de Bësch ''Beauregard'' bei [[La-Celle-Saint-Cloud]] an d'Blummeproduktiounsplazen zu [[Rungis]], Fresnes an Achères (477 Hektar). Nieft de Flächen, ëm déi sech d'Stad këmmert, stinn den Awunner an Touriste vu Paräis och nach siwe Gäert a Parken zur Verfügung, déi vum Stat ënnerhale ginn (118 Hektar). {{Méi Info 1|Parken a Gäert zu Paräis}} === Kuckeswäertes an der Géigend === [[Fichier:Versailles-Chateau-Jardins02.jpg|thumb|350px|left|D'[[Schlass vu Versailles]].]] Zu ''[[La Défense]]'', engem Büros- a Geschäftsvéirel, leeft no Westen de Paräisser ''[[Axe historique]]'' weider bis bei déi sougenannt ''[[Grande Arche]]''. De Kubus, deen 110 Meter héich ass, ass en Entworf vum Architekt [[Johan Otto von Spreckelsen]] dee vum [[Paul Andreu]] ausgefouert gouf. D'Gebai ass de Sëtz vum franséischen Handels- an Transportministère. D'[[Schlass vu Fontainebleau]] an der Uertschaft mam selwechten Numm läit 65 Kilometer südlech vu Paräis, a gouf am [[16. Joerhonnert]] ënner de Kinneke [[François I. vu Frankräich|François I.]] an [[Henri II. vu Frankräich|Henri II.]] baue gelooss. Den Architekt war de [[Philibert Delorme]] ([[1510]]–[[1570]]). D'[[Schlass vu Versailles]], wat westlech vu Paräis an der Stad [[Versailles]] steet, war d'Virbild fir vill europäesch Kinneksschlässer. Fir d'Erweiderung vum Juegdschlass vum [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] huet de [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] [[1661]] den Architekt [[Louis Le Vau|Le Vau]], de Moler [[Charles Lebrun|Le Brun]] an de Gaardenarchitekt [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] komme gelooss. D'[[Basilika Saint-Denis]] ass eng fréier [[Abtei]]kierch an der Stad [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] nërdlech vu Paräis. Do goufen zanter dem [[10. Joerhonnert]] quasi all franséisch Monarche begruewen. D'Kierch huet zanter [[1966]] de Status vun enger [[Kathedral]]. Den [[Disneyland Resort Paris]] (kuerz och ''Eurodisney'' genannt) an der Stad [[Marne-la-Vallée]], ëm déi 30 Kilometer ëstlech vu Paräis, ass mat 1943 Hektar e grousse Fräizäitkomplex. === Sport === Zu Paräis gëtt et eng Partie sportlech Groussevenementer: hei ass d'Arrivée vum ''[[Tour de France]]'' am Vëlossport, hei gëtt e [[Marathon]] gelaf, d<nowiki>'</nowiki>''[[French Open]]'' am [[Tennis]] gespillt, an de ''[[Prix de l'Arc de Triomphe]]'' am Päerdssport iwwerreecht. Ausserdeem ginn de ''Meeting Gaz de France'' ([[Liichtathleetik]]), d<nowiki>'</nowiki>''Trophée Lalique'' ([[Äiskonschtlaf]]) an de ''Sechs-Natiounen-Tournoi'' am [[Rugby]] organiséiert. De ''[[Stade de France]]'' steet zu [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]], nërdlech vu Paräis. De Foussball- an Nationalstadion fir 80.000 Spectateure gouf fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft [[1998]] a Frankräich gebaut. D'franséisch Foussballsekipp an d'Rugby-Nationalmannschaft spillen hir Heemspiller am ''Stade de France''. Am ''[[Parc des Princes]]'' fannen 49.000 Spectateuren eng Plaz, an hei gi meeschtens d'Matcher tëscht de Lokalmannschaften ausgedroen. De Stadion gëtt haaptsächlech vum Foussballclub [[Paris Saint-Germain Football Club|Paris Saint-Germain]] benotzt. Zanter dem Bau vum ''Stade de France'' huet de ''Parc des Princes'' u Bedeitung verluer, zielt awer weiderhin zu de modernste Stadie vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Den ''[[Hippodrom vu Longchamp]]'' ass déi wichtegst Infrastruktur fir Päerdssport zu Paräis. Den haitegen Hippodrom gouf [[1857]] op de Mauere vun der Abtei vu Longchamp gebaut, déi am Kader vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] zerstéiert gi war. === Reegelméisseg Evenementer === * [[Januar]]: Moudendéfilé ''Prêt à Porter'' ([[Porte de Versailles]]) a ''Festival de création musicale'' ([[Maison de Radio France]]). * [[Februar]]: ''Paris Romantique''. * [[Mäerz]]: ''Banlieues Bleues'' (Blues & Jazz Festival) a ''Festival du Film de Paris'' (Cinéma Gaumont Marignan). * [[Abrëll]]: Paräisser [[Marathon]] vun der [[Avenue des Champs-Élysées]] bis an d'[[Avenue Foch]]. * [[Mee]]: ''Grand Steeplechase de Paris'' (Hippodrome vun [[Auteuil]]) a [[French Open]] (Roland Garros). * [[Juni]]: ''[[Fête de la Musique]]'' a ''[[Christopher Street Day|Gay Pride Parade]]''. * [[Juli]]: Festivitéiten zum franséischen Nationalfeierdag op de [[Champs-Élysées]]. * [[Juli]]-[[August]]: ''[[Paris-Plage]]''. * [[September]]: ''Journées du Patrimoine''. * [[Dezember]]: ''Le Bal Crillon des Débutantes''. === Akafen === [[Fichier:GaleriesLafayetteNuit.jpg|thumb|350px|''[[Galeries Lafayette]]''.]] Paräis ass natierlech och bekannt duerch déi vill Geschäfter, déi et hei ginn. Zu de bekanntste Geschäfter zielen d<nowiki>'</nowiki>''[[Galeries Lafayette]]''. Déi grouss Zentralhal mat hirer Glaskuppel ass e Baumonument. Nëmmen e puer Meter weider fënnt een d'Geschäft ''[[Au Printemps]]''. Op der ''Rive Gauche'' ass och d'Luxusgeschäft ''[[Le Bon Marché]]'' ze fannen, wat mat senger „''Grande Épicerie de Paris''“ och Liewensmëttel aus aller Welt ze bidden huet. Net wäit ewech vun der ''[[Opéra Bastille]]'' läit de Maart ''Marché d'Aligre'', deen all Dag ausser méindes op huet. Gezei an och Konschtgéigestänn kann een um Floumaart ''Puces de la Porte de Montreuil'' fannen. Weider Mäert sinn de ''Marché de la Porte Vanves'' an de ''Puces de Saint-Ouen-Clignancourt''. D'Geschäft ''Le Louvre des Antiquaires'' beim [[Palais Royal]] zielt zu de gréissten a bekanntsten Antiquitéitegeschäfter vu Paräis. A ronn 250 Raim op dräi Stäck fënnt ee Miwwelen, Biller, Teppecher, Spillsaachen, awer och Aueren a Bijouen. E weidert grousst Akafszentrum ass ''[[Les Halles]]'', wou een nieft Geschäfter och Restauranten an e Kino fanne kann. Eng grouss a bekannt Geschäftsstrooss ass d<nowiki>'</nowiki>''[[Rue de Rivoli]]''. === Paräis an de Film === Paräis kann op eng laang an erfollegräich Filmgeschicht zeréckkucken. {{Méi Info 1|Film zu Paräis}} == Ekonomie an Infrastruktur == === Ekonomie === [[Fichier:Paris Seine ne Austerlitz bridge dsc03827.jpg|thumb|left|400px|Vue vun der Austelitz-Bréck op Paräis.]] Paräis ass de wichtegste Wirtschaftszentrum vu Frankräich. An der [[Metropolregioun]] Paräis hu sech ongeféier e Véirel vun de Produktiounsbetriber vum Land néiergelooss. Duerch de grousse Maart, deen d'Stad selwer bitt, huet si schonn ëmmer Hiersteller vu Konsumartikelen ugezunn. Paräis ass bekannt fir d'Produktioun vu Luxusgéigestänn ([[Haute Couture]] a Bijouen). Zu de wichtegste Produite vun der Stad zielen och cheemesch Produiten, elektresch Apparater, Autoen a Maschinnen. Traditionell ass d'Wirtschaftspolitik duerch déi staark staatlech Agrëffer beaflosst. Hei spillt déi historesch Roll vum [[Merkantilismus]] – besonnesch dem [[Colbertismus]] – eng Roll. D'reguléiert Vollekswirtschaft gouf an de leschte Joren awer ëmmer méi [[Privatiséierung|privatiséiert]]. D'Schlësselindustrien, besonnesch d'[[Energiewirtschaft]], stinn awer nach ënner staatlecher Kontroll. Bal all grouss Déngschtleeschtungsentreprise vu Frankräich, besonnesch Banken a Firme vum Finanzwiesen, hunn hire Sëtz zu Paräis. Zanter den [[1990]]er-Jore gouf ausserdeem versicht, multinational Konzerner op Paräis ze kréien. D'Stad ass haut eng vun de wichtegsten Handelsmetropole vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. E wichtege Virdeel vun der Stad ass, datt si matzen an enger vun de fruuchtbarsten Argrarlandschaften an Europa läit. D'Landwirtschaft war schonn a fréiere Joerhonnerten d'Wirtschaftsgrondlag vun der Regioun an huet d'Versuergung vun der Stadbevëlkerung geséchert. D'Haaptstadregioun produzéiert duerch déi staark Konzentratioun vun nationalen an internationalen Entreprisen ongeféier en Drëttel vum [[Bruttoinlandsprodukt|BIP]] vum Land. Ee Problem ass de Chômage. Zanter dem Ufank vun den 1990er-Joren huet Paräis ronn eng véirels Millioun Aarbechtsplaze verluer. E Grond ass den Ofbau vun Aarbechtsplazen an der Industrie an d'Verlagerung vun de wirtschaftlechen Aktivitéiten an d'Nopeschgemenge wéi z.&nbsp;B. d'Geschäftsvéirel [[La Défense]]. === Verkéier === ==== Fernverkéier ==== [[Fichier:Péripherique Porte de le Muette.JPG|thumb|400px|De Périphérique bei der Porte de la Muette.]] Paräis ass iwwer e Netz vun Autobunnen a Schnellstroosse mam ganze Land verbonnen. Eng wichteg Roll spillt heibäi de [[Boulevard périphérique]]. Déi aachtspuereg Autobunn leet de Verkéier ronderëm Paräis an an d'Stad eran. Bal all wichteg franséisch Autobunne lafen op Paräis zou a kommen aus alle Richtungen op de Boulevard périphérique: d'A 1 aus [[Lille]], d'A 4 aus [[Reims]], d'A 5 aus [[Dijon]], d'A 6 aus [[Lyon]], d'A 77 aus [[Nevers]], d'A 10 aus [[Orléans]], d'A 13 aus [[Rouen]] an d'A 16 aus [[Amiens]]. Paräis huet den zweetgréisste [[Bannenhafen]] an Europa an ass e wichtege Knuet am Eisebunnsnetz vu Frankräich. E bësse baussent der Stad gëtt et dräi international [[Fluchhafen|Fluchhäfen]]. 48,3 Millioune Passagéier hunn am Joer [[2003]] de Fluchhafe „[[Fluchhafe Roissy-Charles-de-Gaulle|Charles de Gaulle]]“ passéiert – dëst war déi drëtthéchst Zuel vun alle Fluchhäfen an Europa. Mat 23,1 Millioune Passagéiert war den [[Fluchhafe Paris-Orly|Orly]] op néngter Plaz. Den drëtte Fluchhafen ass de [[Fluchhafe Paris-Beauvais|Paris-Beauvais]]. Zu de wichtegsten Eisebunnsstrecken zielen d'Verbindunge mat de Stied [[Marseille]], [[Lyon]], [[Bordeaux]], [[Toulouse]], [[Stroossbuerg]] a [[Rennes]], déi zum Deel mat [[TGV]]-Zich befuer ginn. Zu de groussen europäesche Verbindungen zielen d'Strecke vum [[Eurostar]] op [[London]] a vum [[Thalys]] op [[Köln]] an [[Amsterdam]] iwwer [[Bréissel]]. Déi grouss Gare sinn d'[[Gare d'Austerlitz]], [[Gare de l'Est]], [[Gare de Lyon]], [[Gare Montparnasse]], [[Gare du Nord]] a [[Gare Saint-Lazare]]. Fir Wuere gëtt d'Gare ''Le Bourget'' benotzt. ==== Noverkéier ==== [[Fichier:Paris Metro Sign.jpg|thumb|350px|left|De Paräisser Metro]] De Verkéier an der Stad selwer leeft gréisstendeels iwwer de [[Paräisser Metro|Metro]]. De ''Paräisser Metro'' ass no [[London Underground|London]] ([[1863]]), [[Glasgow Subway|Glasgow]] a [[Metro Budapest|Budapest]] ([[1896]]) déi véierteelst U-Bahn an Europa. Déi éischt Metroslinn ass den [[19. Juli]] [[1900]] opgaangen. D'Paräisser U-Bahnnetz besteet aus 14 Linnen an ass mat 212,5 Kilometer eent vun de gréissten Netzer vun der Welt. De Metro gëtt dagdeeglech vu bal 5 Millioune Mënsche benotzt. Um Metrosnetz hänken d'Expressbunne vum [[Réseau Express Régional|RER]], déi Paräis mat de Faubourge verbannen. Den [[21. November]] [[1853]] sinn zu Paräis déi éischt [[Päerdsbunn|Päerdstramme]] gefuer, et waren déi éischt an Europa. Mat der Elektrifizéierung vum [[Tram]]snetz gouf de [[6. November]] [[1881]] ugefaangen. De Betrib gouf de [[14. August]] [[1938]] agestallt. No 54 Joer Ënnerbriechung fiert zanter dem [[6. Juli]] [[1992]] nees en Tram duerch d'Banlieue. Zanter dem [[16. Dezember]] [[2006]] fiert den [[Paräisser Tram|Tram]] och nees zu Paräis selwer. Paräis huet och e grousst Netz vu Buslinnen, souwéi speziell Nuetsbusser (''Noctambus''). {{Méi Info 3|Paräisser Metro|Réseau Express Régional|Paräisser Tram}} === Bildung === [[Fichier:P1300734 Paris V place de la Sorbonne rwk.jpg|thumb|400px|D'Universitéit Paris IV-Sorbonne]] D'Géigesätz tëscht Paräis an dem Rescht vum Land gi virun allem an der Bildung däitlech. Déi wichtegst Schoulen an Infrastrukture stinn zu Paräis. [[1257]] gouf d'''[[Sorbonne]]'' gegrënnt, an ass domat déi eelst Universitéit a Frankräich. Aus enger Fakultéit fir [[Theologie]] ass d'Sorbonne zu enger vun de renomméiersten Universitéite vun hirer Zäit ginn. Am Joer [[1968]] gouf d'Universitéit duerch eng Reform an 13 onofhängeg Deeler opgespléckt, wouvu fënnef haut baussent Paräis leien. {{Méi Info 1|Sorbonne}} D'''[[Académie française]]'' ass eng vun den eelsten Institutioune vu Frankräich, an déi mam gréisste Prestige. Si ass zanter [[1801]] am [[Collège des Quatre Nations]] vis-à-vis vum [[Musée du Louvre|Louvre]] ze fannen; do wunnt och de ''Secrétaire perpétuel'', dee säin Amt op Liewenszäit kritt. {{Méi Info 1|Académie française}} Weider héich Bildungsariichtunge sinn de [[Collège de France]] ([[1530]]), d'[[École polytechnique (Frankräich)|École polytechnique]] ([[1794]]), de [[Conservatoire national des arts et métiers]] ([[1794]]), den [[Institut Catholique]] ([[1875]]), d'[[École des hautes études commerciales de Paris|HEC Paris]] ([[1881]]) an d'[[École du Louvre]] ([[1882]]). Vun de ville Bibliothéiken zu Paräis ass d'[[Franséisch Nationalbibliothéik]] ([[franséisch|fr.]]: ''Bibliothèque Nationale de France'') déi gréisst. Dat haitegt Gebai gouf [[1990]] ugefaangen, an ass den [[20. Dezember]] [[1996]] opgaangen. == Bekannt Paräisser == === Éierebierger === Éierebierger vu Paräis sinn ënner anerem de Moler a Graphiker [[Pablo Picasso]] (zanter [[1971]]), d'[[Ingrid Betancourt]], den US-amerikanesche Journalist [[Mumia Abu-Jamal]] (zanter [[2003]]) souwéi d'Politikerin [[Aung San Suu Kyi]] (zanter [[2004]]). === Jongen a Meedercher vun der Stad === Paräis war de Gebuertsuert vu ville bekannte Perséinlechkeeten. Dozou zielen ënner anerem de Komponist [[Georges Bizet]], d'Chansonsängerin [[Edith Piaf]], de Moler [[François Boucher]], de [[Pierre de Coubertin]], de [[Serge Gainsbourg]], den Architekt [[Charles Garnier]], de Prefekt [[Georges-Eugène Haussmann]], de Schauspiller a Regisseur [[Mathieu Kassovitz]], d'Schauspillerin [[Sophie Marceau]] an d'Sängerin a Schauspillerin [[Caterina Valente]]. === Perséinlechkeeten, déi zu Paräis gewierkt hunn === Zu de Perséinlechkeeten, déi zu Paräis gewierkt hunn, gehéieren ënner anerem de Schrëftsteller [[Honoré de Balzac]], de Komponist [[Frédéric Chopin]], d'Schauspillerin [[Marlene Dietrich]], den Ingenieur [[Gustave Eiffel]], de Schrëftsteller [[Heinrich Heine]], de Sänger [[Jim Morrison]] ([[The Doors]]), de Komponist [[Jacques Offenbach]] an de Literat [[Oscar Wilde]]. == Literatur zum Theema == * Hanno Ballhausen, ''Chronik der Metropolen. Paris.'' Wissen Media Verlag GmbH, Gütersloh 2004 {{small|(ISBN 3-577-14599-4)}} * Jean-Pierre A. Bernard, ''Les deux Paris: les représentations de Paris dans la seconde moitié du XIX<sup>e</sup> siècle'', Seyssel, Champ Vallon, 2001. * Yvan Combeau, ''Histoire de Paris'', Que sais-je ?, Paräis, 2003. * Bernard Champigneulle, ''Paris: architectures, sites et jardins'', Éditions du Seuil, Paräis, 1973. * Jean Firges, ''Die Stadt Paris. Geschichte ihrer Entwicklung und Urbanisation.'' Sonnenberg-Verlag, Annweiler am Trifels, 2002 {{small|(ISBN 3-933264-00-6)}} * Michel Fleury, ''Paris monumental'', Flammarion, Paräis, 1974. * Michel Fleury, ''Paris: de Lutèce à Beaubourg'', Flammarion, Paräis, 1979. * Ursula von Kardorff, ''Adieu Paris. Streifzüge durch die Stadt der Bohème'', Kindler-Verlag, München, 1974 {{small|(ISBN 3-463-00590-5)}} * Herbert R. Lottman, ''Der Fall von Paris 1940'', Piper, München, 1994 {{small|(ISBN 3-492-03531-0)}} * Giovanna Magi, Rita Bianucci, Hubert Bressonneau, ''Kunst und Geschichte von Paris und Versailles. Besichtigung aller bedeutenden Monumente und Museen.'', Konrad-Theiss-Verlag, Stuttgart, 2002 {{small|(ISBN 3-8062-1697-5)}} * Gerhard Sälter, ''Polizei und soziale Ordnung in Paris.'', Vittorio-Klostermann-Verlag, Frankfurt am Main, 2004 {{small|(ISBN 3-465-03298-5)}} * Klaus Schüle, ''Paris. Die politische Geschichte seit der Französischen Revolution.'', Gunter-Narr-Verlag, Tübingen, 2005 {{small|(ISBN 3-8233-6183-X)}} * Fritz Stahl, ''Paris. Eine Stadt als Kunstwerk.'', Rudolf Mosse Buchverlag, Berlin, 1929. * Richard Wunderer, ''Paris - Sittengeschichte einer Weltstadt.'', Weltspiegel-Verlag, Stuttgart, 1967 {{small|(ISBN B0000BU9UC)}} ==Gielercher== *{{Compagnon de la Libération}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Paris|Paräis}} * {{fr}} [http://www.paris.fr/ Offiziell Säit vun der Stad Paräis] * {{fr}} [http://fr.wikivoyage.org/wiki/Paris Paräis op Wikivoyage] * {{fr}} [http://www.paris.culture.fr/ Dat antikt Paräis] {{Navigatioun Haaptstied an Europa}} {{LinkPortalParäis}} [[Kategorie:Paräis| ]] [[Kategorie:Universitéitsstied a Frankräich]] [[Kategorie:Olympesch Stied]] [[Kategorie:Uertschaften, déi d'Légion d'honneur kruten]] [[Kategorie:Compagnons de la Libération| Gemengen]] [[Kategorie:Etappestied vum Tour de France]] dzm3cfoc3gfc8kdzg9d1xvowjk4fqn3 Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg 0 6597 2678410 2581247 2026-05-16T19:37:00Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (6) using [[Project:AWB|AWB]] 2678410 wikitext text/x-wiki Dësen Artikel befaasst sech mat der '''Geschicht vun der [[Sproochwëssenschaft]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]'''. === D'Ufäng === D'Ufäng dovu ginn an d'[[19. Joerhonnert]] zeréck, wéi Lëtzebuerg op eemol als eegene Staat do stoung (''kuckt: [[Geschicht vu Lëtzebuerg]]''), an déi zoustänneg Instanzen hu misse geschaf ginn. Gläichzäiteg waren d'Iddien aus der [[Romantik]] populär, datt zu engem "richtege" Staat och eng "eege" Sprooch gehéiere géif. Domat gouf fir d'éischt iwwerhaapt dat, wat bis dohin zu Lëtzebuerg just geschwat, awer ni geschriwwe gouf, nämlech d'[[Lëtzebuergesch]]t, als Géigestand vun der Fuerschung, mä och als Medium fir d'[[Literatur]], entdeckt (''kuckt den Artikel [[Literatur zu Lëtzebuerg]]''). Déi éischt Publikatioun, déi sech mam Lëtzebuergeschen ausenaner gesat huet, war dem [[Mathias Hardt]] säi ''[[Vocalismus der Sauermundart]]'' vun [[1843]]. Knapps 5 Joer duerno koum deen éischte Versuch vun engem [[Lëtzebuergesch Dictionnairen|Dictionnaire iwwer d'Lëtzebuergescht]] eraus, dem [[Jean-François Gangler]] säi ''[[Lexicon der Luxemburger Umgangssprache]], wie sie in und um Luxemburg gesprochen wurde'' ([[1847]]). An déi selwecht Period fält och dem [[Peter Klein]] seng ''Die Sprache der Luxemburger'', e flamboyante Plädoyer fir d'Däitsch (zu deem en d'Lëtzebuergesch zielt), a géint d'Franséisch. An der zweeter Hallschent vum 19. Joerhonnert gouf d'Sproochfuerschung verdéift, an och Gebidder wéi d'Studéiere vu [[Ethnologie|Gebräicher]] a vun den [[Toponymie|Uertschafts- a Flouernimm]] mat erbäigeholl. Den [[Edmond de la Fontaine]] z.&nbsp;B., bekannt fir seng [[Operett]]en, huet och [[Sprachwierder|Spréchwierder]], Kannerreimer, [[Seechen]] a Legende gesammelt an dës publizéiert, an och iwwer d'[[Brauch|Bräich]] zu Lëtzebuerg e Buch geschriwwen. Och den [[Nicolas Gredt]] huet [[1883]] e ''Sagenschatz des Luxemburger Landes'' erausginn, a vum [[François Follmann]] a [[Martin Schweisthal]] koume Fuerschungen iwwer ''Luxemburger Mundarten'' eraus. Parallel dozou koumen déi éischt Fachzäitschrëften eraus: an den [[1870]]er-Joren d<nowiki>'</nowiki>''[[Publications de la section historique de l'institut Grand-ducal]]'', an den [[1880]]er d<nowiki>'</nowiki>''[[Vaterland]]'', an an den [[1890]]er ''[[Hémecht|Ons Hémecht]]''. ''[[Das Luxemburger Land]]'', "Organ für vaterländische Geschichte, Kunst und Literatur", koum tëscht [[1882]] an [[1886]] eraus. Dem [[René Engelmann]] seng Fuerschungen iwwer de ''Vokalismus der Viandener Mundart'' (1910) kënnen als éischt wëssenschaftlech Etüd vum Lëtzebuergesche ugesi ginn. Eng éischt [[Grammaire]] ass dem [[Alfred Bertrang]] seng ''Grammatik der Areler Mundart'' vun 1921. Ëm d'Joerhonnertwenn sinn och Sproochgesellschaften entstanen, wéi deen [[1894]] gegrënnte ''[[Verein für Luxemburger Geschichte, Litteratur und Kunst]]'', deen déi ernimmten ''Hémecht'' erausginn huet. Dëse Veräin huet an de Joren duerno e Subsid vum Staat kritt ''dans l'intrêt de la conservation et de l'étude de l'idiôme luxembourgeois''; d'Resultat war d'''[[Wörterbuch der luxemburgischen Mundart]]'' vun [[1906]]. Schonn deemools war eng vun den Haaptmotivatiounen, d'Lëtzebuerger "Sproochschätz" ze sammelen, well d'"Rengheet" an d'Ursprénglechkeet" duerch [[Léinwuert|Léinwierder]] aus dem Franséischen an Däitschen a Gefor bruecht gi wier (Virwuert). Dësen Topos zitt sech wéi e roude Fuedem duerch eng Hellewull vu Publikatioune vum [[20. Joerhonnert]]. ===D'Linguistesch Sektioun vum Institut grand-ducal=== De [[25. Oktober]] [[1924]] gouf d<nowiki>'</nowiki>''[[Section de linguistique, d'ethnologie et d'onomastique (Institut grand-ducal)|Luxemburger Sprachgesellschaft]]'' gegrënnt, där hir Memberen eng ganz Rëtsch Publikatiounen zu [[Ethnologie|ethnologeschen]] an [[Onomastik|onomasteschen]] Theeme gemaach hunn. Virun allem hu se um [[Luxemburger Wörterbuch|Lëtzebuerger Dictionnaire]] matgeschafft, deem seng Viraarbechten Enn vun den 1930er-Joren ofgeschloss waren, deen, wéinst dem [[Zweete Weltkrich|Krich]] awer eréischt vun [[1950]] un erauskoum. D'Sproochgesellschaft ass duerch e Beschloss vun der Regierung zur ''[[Section de linguistique, d'ethnologie et d'onomastique (Institut grand-ducal)|Section de linguistique, de folklore et de toponymie]]'' vum ''[[Institut grand-ducal]]'' ëmbenannt ginn. Déi meescht vun hinne waren och Member vun der Dictionnaires-Kommissioun, déi, wéi se sech [[1948]] reconstituéiert huet, zesummegesat huet aus dem [[Joseph Tockert]] (President), [[Robert Bruch]] (Sekretär), [[Joseph Hess]], [[Ernest Ludovicy]], [[Joseph Meyers]], [[Hélène Palgen]] an [[Isi Comes]]. De [[Robert Bruch]] soll besonnesch ervirgehuewe ginn, well en eng ganz Theorie iwwer d'Entstoe vum Lëtzebuergeschen opgestallt huet (déi um sougenannte "westfränkesche Krees" baséiert), déi en a senger Dokterthees ''Grundlegung einer Geschichte des Luxemburgischen'' verëffentlecht huet. Hien huet och ë.&nbsp;a. un engem [[Lëtzebuerger Sproochatlas]] geschafft an eng Grammaire vum Lëtzebuergesche geschriwwen. ===Vun der Dialektologie zu der Soziolinguistik=== Bis un d'Enn vun den [[1960]]er-Joren huet d'sproochwëssenschaftlech Fuerschung zu Lëtzebuerg bal nëmme am Kader vun der [[Dialektologie]] geschafft, d.&nbsp;h. d'Lëtzebuergescht ass a senge Partikularitéiten an Ënnerscheeder zu aneren [[Dialekt]]er am [[däitsch]]en (oder "germanesche") Sproochraum definéiert a beschriwwe ginn. Ënner dem Afloss vun der linguistescher Fuerschung vu soss doruechter ass awer no an no d'Sprooch als [[Kommunikatioun]]smëttel an de Mëttelpunkt vum Intressi geroden: Et gouf analyséiert, wie wou wat mat wiem geschwat huet, wat zu Lëtzebuerg natierlech bedeit, datt d'[[Méisproochegkeet zu Lëtzebuerg|Méisproochegkeet]] genee ënnersicht gouf, anerersäits och d'[[sozial]] Aspekter vun der sproochlecher Kommunikatioun. Als Standardwierk fir de Fuerschungsstand zu där Zäit kéint een dem [[Fernand Hoffmann]] säi Buch ''Sprachen in Luxemburg'' (1979) bezeechnen. ===Akadeemesch Fuerschungen=== An den 1980er-Joren, zum Deel als Folleg vum [[Sproochegesetz vun 1984]], konnt ee feststellen, datt auslännesch Universitéiten ugefaangen hunn, sech fir d'Sproochesituatioun zu Lëtzebuerg z'intresséieren. Sou gëtt et aus där Zäit verschidde Licence-, Maîtrise-/Magister- an Dokteraarbechten dozou. Sproochwëssenschaftler wéi de [[Johannes Kramer]] zu [[Tréier]] oder [[Gerald Newton]] zu [[Sheffield]] hunn Aarbechte publizéiert oder, wéi den [[Otmar Werner]] zu [[Freiburg im Breisgau]], Seminairen iwwer d'Lëtzebuergesch ugebueden. Ze ernimme sief op dëser Plaz och dem [[François Schanen]] seng Habilitatiounsschrëft iwwer d'[[Syntax]] vum Dialekt vu Schengen (''Recherches sur la syntaxe du luxembourgeois de Schengen: l'énoncé verbal'', Sorbonne, Paris, 1980) vu bal 1.200 Säiten. ===Traditioun vs. Modern=== An den [[1990]]er-Jore koum et fir d'éischt zu Lëtzebuerg zu enger - fir lëtzebuergesch Verhältnesser scho bal vehementer - wëssenschaftlecher Ausernanersetzung: De Soziolog [[Fernand Fehlen]], deen de Fuerschungsprojet ''[[Baleine]]'' (eng groussugeluechten empiresch Analys vum Sproochgebrauch a Sproochkompetenz zu Lëtzebuerg) geleet huet, huet der "traditioneller" Sproochfuerschung virgeworf, d'sproochlech Realitéit zu Lëtzebuerg net vollstänneg z'erfaassen an d'Roll vum [[Franséisch]]en als ''[[lingua franca]]'' net unzëerkennen. De [[Joseph Reisdoerfer]], de [[Jean-Paul Hoffmann]] an de [[Guy Berg]], déi an de Jore virdru Fuerschungsaarbechte publizéiert haten, hu probéiert, dës Kritik als net méi zäitgeméiss ze widderleeën. [[1997]] koum et och zum Eclat ëm de [[Luxemburger Wörterbuch|Lëtzebuerger Dictionnaire]] deen no Protester ë.&nbsp;a. wéinst der onkritescher Opzielung vun [[antisemitismus|antisemittesche]] Spréchelcher beim [[Lemma (Lexikographie)|Lemma]] ''Judd'', iwwer 20 Joer, nodeem e publizéiert gouf, aus dem Verkaf geholl gouf. Ee Joer drop gouf de [[Conseil permanent de la langue luxembourgeoise]] gegrënnt, an ë.&nbsp;a. domat chargéiert, en neien Dictionnaire iwwer d'Lëtzebuergescht auszeschaffen. ===D'Sproochfuerschung an den 2000er-Joren=== {{update}} Enn den 1990er huet déi Lëtzebuerger Sproochwëssenschaft, ë.&nbsp;a. den [[Nico Weber]], d'Computerlinguistik entdeckt. No engem éischten Ulaf tëscht 2000-2002 ([[Jérôme Lulling]], [[Pierre Mousel (Informatiker)|Pierre Mousel]]) gëtt et zanter 2006 e [[Spellchecker]] deen ënner enger fräier Lizenz steet an dorop ausgeluecht ass, mat de gängegen Open-Source-Programmer ze funktionéieren ([[OpenOffice]], [[Mozilla Thunderbird]], asw.). Dësen Utilitär ënner dem Numm www.spellchecker.lu gëtt reegelméisseg weiderentwéckelt<ref>Tëscht 2000 an 2002 gouf en éischte Spellchecker fir d'Lëtzebuergescht ënner dem Numm ''Cortina'' entwéckelt. Dee Projet gouf deemools allgemeng begréisst, awer och vereenzelt kritiséiert, well keng dialektal Varianten am Thesaurus virkomm sinn. De Projet Cortina gouf am selwechte Joer 2002 agestallt, wéi e virgestallt gouf.</ref>. Uganks den 2000er sinn och déi éischt online Dictionnairë fir d'Lëtzebuergescht erauskomm: 6000 Wierder op Lëtzebuergesch vun der Jacqui Zimmer, Luxdico.com vu Lulling & Schanen (- 2003), Dico.lu an duerno dunn den [[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]]. <!-- Muss vun engem Kenner vun der aktueller "Zeen" ausgebaut ginn: Fuerschungsprojeten op den Unien zu Tréier, Namouer, asw.; d'Roll vun der Uni Lëtzebuerg zanter 2008 ('Licence' a Lb.), an de Kontext gesat vun der "Sproochepolitik" (oder dem Feele vun esou enger) zu Lëtzebuerg: déi "zögerlech" Roll vum Bildungs- a Fuerschungsministère, vun der Regierung iwwerhaapt, déi keng schlësseg Strategie huet; vill gutt ausgebillte Fuerscher (Moulin, Lulling, Reisdoerfer, Gilles, Weber (+), asw.); "groussen" Dictionnaire an de Labrenten, d'Marginaliséierung vum IGD (ohne Moos nix los), CPPL ouni een eenzege Linguist, asw. --> ===Fuerschung op der Uni Lëtzebuerg=== {{Méi Info 1|Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises}} ==Bibliographesches zur Sproochfuerschung== * Gerald Newton: ''Luxemburg/Rheinland. Eine Bibliographie zur Sprach- und Mundartforschung in chronologischer Anordnung'' (=Bulletin linguistique et ethnologique 25), Lëtzebuerg 1993. :(''Eng (bal) komplett Bibliographie zu allem, wat vu 1799 bis 1990 iwwer dat Theema publizéiert gouf.'') * ''[[Bibliographie courante de la littérature luxembourgeoise]]'', Miersch: Centre national de littérature. :(''Kënnt zanter 1989 all Joer eraus; dat 1. Kapitel deckt d'Publikatiounen zu der Linguistik of.'') ISSN 1016-328x.<ref>Zanter 2001 och online op [http://www.cnl.public.lu/publications/litt_lux/index.html cnl.public.lu]</ref> * ''[http://infolux.uni.lu/bibliolux/ BiblioLux - Bibliographie zur luxemburgischen Linguistik.]'' ::''(Vun der Uni Lëtzebuerg, online zanter 2013.)'' {{Referenzen}} == Kuckt och == * [[Lëtzebuergesch Dictionnairen]] * [[Geschicht vun der Lëtzebuerger Schreifweis]] {{WikipediaLU}} [[Kategorie:Sproochwëssenschaft]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sprooch]] [[Kategorie:Wëssenschaftsgeschicht|Sproochwessenschaft zu Letzebuerg]] 6w3i7yj3v9ilhf3ry5dipt5mx0wg5wr Virnumm 0 6905 2678578 2650660 2026-05-16T20:04:41Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678578 wikitext text/x-wiki De '''Virnumm''' soll mathëllefen, d'Leit vuneneen z'ënnerscheeden. Bei hirer Gebuert (an/oder [[Daf (Sakrament)|Kanddaf]]) kritt all Persoun een oder e puer Virnimm, wouvun een (heiansdo en duebelen) spéider effektiv benotzt gëtt: de [[Ruffnumm]]. A villen, virun allem a westleche Kulturen, déngt de Virnumm dozou, fir tëscht de Membere vun enger [[Famill]] z'ënnerscheeden, am Géigesaz zum [[Familljennumm]], deen d'Zougehéieregkeet zu enger Famill ausdrécke soll. An deene meeschte [[Sprooch]]e kënnt de Virnumm virum Familljennumm; d'[[Ungarn]], d'Ost-Asiaten an d'[[Vietnam]]eese sinn do awer d'Ausnam. Viraals hunn d'Leit an eiser Regioun de Kanner meeschtens [[Chrëschtentum|chrëschtlech]] Virnimm ginn, mä zanter den [[1950]]er-Joren hunn [[anglophon]] a [[Romanesch Sproochen|romanesch]] Virnimm ëmmer méi u Bedeitung gewonnen. Wat fir e Virnumm schlussendlech e Kand kritt, ass also och zum groussen Deel eng Moudesaach. == Heefegst Virnimm zu Lëtzebuerg == === 2017-2019 === Tëscht 2017 an 2019 waren déi heefegst Virnimm, déi nei gebuere Kanner zu Lëtzebuerg kruten<ref>[https://web.archive.org/web/20201014132736/https://5minutes.rtl.lu/actu/cinqbonnesraisons/a/1595064.html Les cinq prénoms les plus donnés au Luxembourg."] rtl.lu, 14.10.2020, 07:03.</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.lesfrontaliers.lu/famille/top-3-des-prenoms-les-plus-donnes-au-luxembourg-france-allemagne-et-belgique/|Titel=Top 3 des prénoms les plus donnés au Luxembourg, France, Allemagne et Belgique {{!}} Les Frontaliers|Gekuckt=28.10.2023|Wierk=www.lesfrontaliers.lu}}</ref>: {| class="wikitable" style='text-align: center;' ! colspan="2" |Jongen ! colspan="2" |Meedercher |- |Gabriel |157 |Emma |195 |- |Léo |130 |Mia |133 |- |Noah |121 |Lena |89 |- |Liam |112 |Chloé | |- |Luca |109 |Charlotte | |} === 2020 === Heefegst Virnimm fir d'Joer 2020<ref>{{Citation|URL=https://data.public.lu/fr/datasets/prenoms-les-plus-donnes-au-luxembourg/|Titel=Prénoms les plus donnés au Luxembourg - Portail Open Data|Gekuckt=28.10.2023|Wierk=data.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>: {| class="wikitable" style="text-align: center;" !Jongen !Meedercher |- |Gabriel |Emma |- |Liam |Mia |- |Louis |Sophie |- |Noah |Alice |- |Lucas |Lena |- |Luca |Lea |- |Felix |Lina |- |Matteo |Maria |- |Adam |Eva |- |Leo |Charlotte |} === 2022<ref>{{Citation|URL=https://infos.rtl.lu/actu/luxembourg/a/2115833.html|Titel=Naissances: Les prénoms les plus populaires au Luxembourg|Gekuckt=28.10.2023|Wierk=infos.rtl.lu|Sprooch=fr}}</ref> === {| class="wikitable" style='text-align: center;' ! colspan="4" |Jongen ! colspan="4" |Meedercher |- | colspan="2" |lëtzebuergesch Gebuerten | colspan="2" |auslännesch Gebuerten | colspan="2" |lëtzebuergesch Gebuerten | colspan="2" |auslännesch Gebuerten |- |Leo |36 |Gabriel |27 |Mia |28 |Emma |25 |- |Liam |33 |Lucas |21 |Emma |27 |Maria |22 |- |Noah |33 |Alexander |15 |Eva |20 |Sofia |20 |- |Louis |24 |David |15 |Lea |20 |Alice |18 |- |Matteo |24 |Adam |14 |Olivia |19 |Chloé |17 |} === 2023<ref>{{Citation|URL=https://statistiques.public.lu/dam-assets/catalogue-publications/en-chiffres/2024/population-chiffres-2024.pdf|Titel=La démographie luxembourgeoise en chiffres|Gekuckt=02.11.2024|Auteur=François Peltier, Charlie Klein|Datum=23.10.2024|Editeur=Classement des prénoms des nouveau-nés en 2023|Säiten=p. 24|Sprooch=fr}}</ref> === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Klassement vun de Virnumm vun den Neigebuerenen 2023 ! colspan="4" |Jongen !Meedercher ! ! ! |- | colspan="2" |lëtzebuergesch Gebuerten | colspan="2" |auslännesch Gebuerten | colspan="2" |lëtzebuergesch Gebuerten | colspan="2" |auslännesch Gebuerten |- |Leo |41 |Gabriel |27 |Mia |28 |Emma |26 |- |Gabriel |34 |Adam |22 |Sophie |19 |Olivia |25 |- |Liam, Louis, Matteo, Noah |26 |Noah |21 |Olivia |18 |Mia |23 |- |Elias |17 |Lucas |18 |Chloé, Eva |17 |Sofia |22 |- |Lucas, Théo |16 |Leonardo |16 |Charlotte, Elie, Emma |16 |Alice |19 |} == Kuckt och == * [[Lëtzebuergesch Virnimm]] == Um Spaweck == * [https://lesprenoms.eu/luxembourg Les Prénom Luxembourgeois]{{Sic}} op lesprenoms.eu/luxembourg, gekuckt den 28.10.2023 {{Referenzen}} [[Kategorie:Virnimm| ]] p1ul5uz1a9g29zmam9hhlnggczf5az3 Agata Kristi 0 7078 2678328 2597671 2026-05-16T18:22:25Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678328 wikitext text/x-wiki {{Infobox Museksgrupp}} '''Agata Kristi''' (''Агата Кристи'') ass eng russesch Rockgrupp vu [[Jekaterinburg]], déi virun allem an den [[1990]]er-Joren hir grouss Erfolleger hat. Si huet dacks ganz déif a poetesch Liddertexter. == D'Band == * ''Wadim Samoilow'', Gesank, Gittar, Liddtexter * ''Gleb Samoilow'', Gesank, Gittar, Liddtexter * ''Alexander Koslow'', Keyboard * ''Andrei Kotow'', Perkussioun == Geschicht == An hirem Jonktem vu Gruppe wéi [[Deep Purple]], [[Led Zeppelin]] a [[Pink Floyd]] inspiréiert, hunn d'Samoilow-Bridder fréi ugefaange Musek ze maachen. Schonn an der 10. Klass huet de Gleb Samoilow just nach Eegekompositioune gespillt. [[1987]] koum et dunn zur Grënnung vun der Grupp ''Agata Kristi''. Den Numm leet sech vun der Schrëftstellerin [[Agatha Christie]] of, mä et ass u sech elo kee speziellen Hommage u si. Et ass sou gewiescht, datt d'Grupp bei den Opname vun hirem éischten Album ''Vtoroj Front'' ëmmer nach keen Numm hat an et ass de Jongen einfach näischt agefall. Do huet den Alexander Koslov op eemol aus heiterem Himmel ''Agata Kristi'' geruff. Dee Virschlag ass bei senge Bandkolleegen net direkt op grouss Begeeschterung gestouss, mä well keen op e besseren Numm koum a well de Public se ënner deem Numm akzeptéiert huet, ass et dobäi bliwwen. Den [[20. Februar]] [[1988]] hat Agata Kristi hiren éischte Concert, an zwar an der Hal 2 vum Ural-polytechneschen Institut. D'Grupp ass ganz positiv ukomm an huet sech du beim Festival vum Swerdlowsk-Rock-Klub versicht, wat definitiv hiert d'Sprangbriet zu grousser Popularitéit sollt ginn. 1991 hunn déi véier hir éischt international Tournee duerch Europa gemaach. Mat der Zäit huet d'Grupp ëmmer emol erëm hire Stil liicht geännert an heiansdo e méi kommerziellen Album gemaach (z.&nbsp;B. ''Opium''), dann erëm e ganz aneren, deen ee mat deem viregen an der Ausriichtung guer net vergläiche kann (z.&nbsp;B. ''Uragan''). Mä alles an allem ass et awer ëmmer ganz lieweg a poetesch Rockmusek bliwwen. An deene leschte Joren hu Kritiker d'Grupp schonn ofgeschriwwe gehat. Mä Agata Kristi huet do mat hirem Album ''Triller. Chast' 1'' ganz androcksvoll bewisen, datt nach ëmmer mat hinnen ze rechnen ass. == Discographie == * Vtoroj Front ([[1988]]) * Kovarstvo i lubov' ([[1990]]) * Dekadans ([[1990]]) * Pozornaya zvezda ([[1993]]) * Opium ([[1995]]) * Uragan ([[1997]]) * Chudesa ([[1998]]) * Majn Kajf? ([[2000]]) * Triller. Chast' 1 ([[2004]]) * Epilog ([[2010]]) Donieft gëtt et och nach eng Rei ''live'' a ''best of'' Albumen. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20120204131906/http://agata.ru/ Offiziell Säit vun der Grupp] [[Kategorie:Russesch Rockgruppen]] hwvq3ppo3ev1wq3waeh41yn2qah00ha Film 0 7982 2678384 2604849 2026-05-16T18:28:17Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678384 wikitext text/x-wiki [[Fichier:USN16mmSoundtrack.jpg|thumb|200px|''Film'' bezeechent d'Zelluloidmedium op dat d'Filmbiller gedréckt ginn]] De '''Film''' ass eng Konschtform, déi hiren Ausdrock an der Produktioun vu beweegte Biller fënnt. An der Reegel ginn d'Biller mat engem [[Projekter]] op eng [[Leinwand]] geworf oder op engem [[Bildschierm]] gemaach, vu wou aus de Betruechter se erfaasst. Déi vun der Filmkonscht geschaf Biller sinn ni real beweegt. Et ass éischter sou datt d'Illusioun vun enger Beweegung doduerch entsteet, datt Eenzelbiller ([[Frame]]s) a séierer Offolleg gewise ginn. Ënnerscheeder an de Biller gi wéinst der [[Nobildwierkung]] op der [[Netzhaut]] vum mënschlechen [[A (Sënnesorgan)|A]] vun enger Vitess vun ongeféier 12 Biller pro [[Sekonn]] als Beweegung erfaasst. == Wiese vun der Filmkonscht == D'Filmkonscht erfuerdert en Zesummewierke vu verschiddene kënschtleresche Fäegkeeten, ënner anerem an de Beräicher [[Dramaturgie]], [[Fotografie]] ([[Liicht]]design, [[Astellungsgréisst]]en) an [[Tounkonscht]]. E [[Filmregisseur]] leet de Filmprojet, bal d'selwecht wéi en Theaterregisseur. == Geschicht == {{Haaptartikel|Geschicht vum Film}} D'Technik vum Film baut u sech op d'Fotografie op. Alles ass ugaange mat der Entdeckung vum ''Stroboskopeffet'', also dem Fait, datt Eenzelbiller am mënschleche [[Gehier]] zu enger Beweegung verschmëlzen, wa se séier genuch ofgespillt ginn. Den [[Thomas Edison]] krut [[1891]] e Patent fir säi [[Kinetoskop]], mat deem awer just eng Persoun gläichzäiteg e Film kucke konnt. D'[[Bridder Lumière|Bridder Auguste a Louis Lumière]] waren déi éischt déi et fäerdeg bruecht hunn, mat dem ''Cinématographe Lumière'' déi beweegte Biller op eng Leinwand ze projezéieren. Den [[28. Dezember]] [[1895]] weise se mat hirem Apparat am Salon vum Grand Café zu [[Paräis]] deen éischte kommerzielle Film géint Entrée. [[1909]] gëtt zu Paräis de [[35-mm-Film]] mat der Edisonperforatioun norméiert. Ufanks konnte Filmer just a [[Kino]]e gewise ginn. An der spéider éischter Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] koum du mam ''Schlappekino'', also dem [[Televisioun|Fernsee]], déi éischt elektresch/elektronesche Variant vum Film op de Maart. An den [[1960]]er-Joren huet d'Filmkonscht erëm e Saz no vir gemaach mat der Aféierung vun der [[Videotechnik]], an an den [[1990]]er-Joren nees ee amt der Entwécklung vun der Digitaltechnik an der [[DVD]]. == Kuckt och == * [[:Kategorie:Film|Lëscht vun alle Filmartikelen]] * [[:Kategorie:Schauspiller|Lëscht vun alle Schauspillerartikelen]] * [[:Kategorie:Schauspillerinnen|Lëscht vun alle Schauspillerinnenartikelen]] * [[:Kategorie:Televisiounsserien|Lëscht vun allen Televisiounsserienartikelen]] * [[:Kategorie:Regisseuren|Lëscht vun alle Regisseursartikelen]] * [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen]] * [[Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Cinema|Film}} [[Kategorie:Film| ]] o65hpd0dn3y7olixry0srzxouv4kkb2 Diddenuewen 0 8077 2678372 2664423 2026-05-16T18:26:51Z VolvoxBot 61746 /* Demographie */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678372 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Frankräich | Numm = Thionville <br>lb: ''Diddenuewen'' | Wopen = Blason ville fr Thionville (Moselle).svg | Regioun = {{Grand Est}} | Departement = {{Moselle}} | Arrondissement = [[Arrondissement Thionville|Diddenuewen]] | Kanton = [[Canton de Thionville|Thionville]] <br>[[Canton de Yutz|Yutz]] {{small|(fir [[Garche]] & [[Kœking]])}} | Insee = 57672 | Plz = 57100 | Koordinaten = {{coor dms|49|21|32|N|06|10|09|O}} | Fläch = 4.986 | Bevëlkerung = {{wikidata|property|linked|P1082}} | Bevëlkerungsdatum = {{wikidata|qualifier|P1082|P585}} }} '''Diddenuewen''' ([[Franséisch|fr]].: ''Thionville''; [[Däitsch|de]].: ''Diedenhofen'') ass eng [[Frankräich|franséisch]] Stad am [[Departement Moselle]] an den Haaptuert vun zwéin Arrondissementer an zwéi Kantonen. [[Fichier:Thionville bell tower.JPG|150px|left|thumb|Klackentuerm zu Diddenuewen]] [[Fichier:Thionville.JPG|300px|thumb|An der Stad Diddenuewen]] == Geographie == Diddenuewen läit am Dall vun der [[Musel]], a mat Ausnam vum Quartier mat der [[Gare]] läit d'Stad ganz um lénksen Uwänner. D'Stad Diddenuewen huet sech staark duerch Fusioune mat Nopeschgemenge vergréissert: * [[Veymerange]] am Joer [[1967]] * [[Volkrange]] mat den Uertschafte [[Metzange]] a [[Beuvange-sous-Saint-Michel|Beuvange]] am Joer [[1969]] * [[Kœking]] an [[Œutrange]] a [[Garche]] am Joer [[1970]] * [[2013]] koumen och nach 2 ha vun der Gemeng [[Florange|Fléischengen]] derbäi Nopeschuertschaften: [[Algrange]], [[Angevillers]], [[Entrange|Entreng]], [[Kettenuewen]], [[Grouss-Hetteng]], [[Florange|Fléischengen]], [[Illange]], [[Manom|Munnhuewen]], [[Terville|Tierwen]], [[Yutz]]. == Geschicht == Diddenuewen gëtt fir d'éischt Kéier an enger Chronik vum Joer [[753]] als ''Theodonis Villa'' ernimmt. Deemools war et nach nëmmen eng ''Pfalz'' vum fränkeschen Herrscher. No an no ass Diddenuewen zu enger Stad erugewuess, krut [[1239]] ee ''[[Fräiheetsbréif]]'' an huet bis zum Joer [[1659]] zum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] gehéiert: duerch den [[Traité vun de Pyrenäen]], deen tëscht dem [[Louis XIV.]] a [[Spuenien]] ënnerschriwwe gouf, koum Diddenuewen mat sengem Ëmland u [[Frankräich]]. Tëscht der franséischer Nidderlag vun 1870/71, no där dat [[2. Däitscht Räich]] [[1871]] zu [[Versailles]] ausgeruff gouf, huet Diddenuewen bis November [[1918]], am Kader vum annektéierten [[Elsass-Loutrengen]], zu [[Däitschland]] musse gehéieren. Vun [[1918]] u gehéiert Diddenuewen zu Frankräich, wann ee vun der däitscher Re-Annektéierung am [[Zweete Weltkrich]] emol ofgesäit. == Demographie == [[Fichier:Thionville1010699.JPG|thumb|300px|Stadhaus vu Diddenuewen]] Wärend der [[Industriell Revolutioun|Industrieller Revolutioun]] ass d'Bevëlkerungszuel vun Diddenuewe schëtzeg an d'Luucht gaangen. Wéinst dem ekonomesche Réckgank an den [[1970]]er-Joren huet se dunn awer nees ofgeholl, wat souguer nach haut an der Agglomeratioun sou weidergeet, wann och e wéineg méi lues. Diddenuewe selwer a seng Faubourgen hunn zanter den [[1990|90er]] Joren awer nees zougeluecht, virun allem duerch eng nei Populatioun vu [[Frontalier]]en, déi all Dag a Richtung Lëtzebuerg schaffe fiert. Doduerch sinn zu Diddenuewen d'Immobiliepräisser och däitlech geklommen, mä ëmmer nach net grad sou staark wéi zu Lëtzebuerg selwer. == Literatur == * Guillaume Ferdinand Teissier, ''Histoire de Thionville suivie de divers mémoires'' ; Metz (Verronnais, imprimeur-libraire-éditeur), 1828. * Gabriel Stiller, ''Un siècle d'histoire thionvilloise 1559-1659'' ; Metz (éd. Le Lorrain), 1959; 224 Säiten. * Paul Noël, ''Thionville, cité méconnue'' ; Région de Thionville - Études historiques, Heft 18; Diddenuewen (Librairie Pierron-Marx) & Sarreguemines (Imprimerie Pierron), 1989. * François Roth (sous la direction de), ''Histoire de Thionville'' ; Metz (éd. Serpenoise) & Diddenuewen (Gérard Klopp éd.), 1995. * Philippe Stachowski, ''Une région frontalière entre Luxembourg et Lorraine 1500-1789'' ; Lëtzebuerg & Diddenuewen (Gérard Klopp, éditeur-imprimeur), 2011; 299 Säiten (ill.); ISBN 2-911992-70-9 {{Kuckt och Moselle}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Thionville|Diddenuewen}} * [https://web.archive.org/web/20021201152214/http://www.mairie-thionville.fr/ Offiziell Säit vun der Stad] * [https://web.archive.org/web/20050115022353/http://www.ifrance.com/la-lorraine/Thionville.html Belagerung vun Diddenuewen am Drëssegjärege Krich] [[Kategorie:Uertschaften op der Voie de la Liberté]] [[Kategorie:Stied am Departement Moselle]] [[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Thionville]] [[Kategorie:Franséisch Uertschafte bei der Musel]] [[Kategorie:Uertschaften, déi d'Légion d'honneur kruten]] [[Kategorie:Uertschaften, déi d'Croix de guerre 1939-1945 kruten]] [[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Thionville]] hxid8g5rrl77r2zqqm5wycah60kmnxg Volleksrepublik China 0 8515 2678579 2637999 2026-05-16T20:04:57Z VolvoxBot 61746 /* Bevëlkerung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678579 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoChina}} {{Infobox Land | Numm = 中华人民共和国<br>Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó | Fändel = Flag of the People's Republic of China.svg | Fändel Bildbreet= | Fändel Artikel = Chineesesche Fändel | Wopen = National Emblem of the People's Republic of China (2).svg | Wope Breet = 100px | Wopen Artikel = Chineesesche Wopen | National Devise = keng | Kaart = China in its region (de-facto).svg | Kaart Breet = | Offiziell Sprooch = [[Chineesesch]] | Haaptstad = [[Peking]] | Haaptstad Awunner = 1.425.887 {{small|([[2022]])}} | Haaptstad Koordinaten = 39°55'N, 116°23'E | Staatsform = | Landeschef Titel = President | Landeschef = [[Xi Jinping]] | Regierungschef Titel = Chef vun der Regierung | Regierungschef = [[Li Qiang]] | Total Fläch= 9 572 900 | Fläch Plaz = 4 | Waasserfläch = 2,8 | Bevëlkerung = 1.411.750.000 {{small|([[2022]])}} | Bevëlkerung Plaz = 1 | Bevëlkerungsdicht = 136,5 | Onofhängegkeet = [[1. Oktober]] [[1949]] (Staatsgrënnung) | Nationalfeierdag = [[1. Oktober]] | Nationalhymn = [[Marsch vun de Fräiwëllegen]] | Wärung = [[Renminbi]] (CNY) | Zäitzon = +8 | Internet TLD = [[.cn]] | Telefonsprefix = +86 | Notizen = | Extra Bild = | Extra Bild2 = }} [[Fichier:China CIA map.png|thumb|400px|Kaart vu China]] D''''Volleksrepublik China''' ass e Land an [[Asien]], wat dofir bekannt ass, datt et am Moment déi gréisst Awunnerzuel vun der Welt huet. D'Haaptstad, [[Peking]] (''Beijing''), läit no bei der Ostküst vu China. Déi ëstlech Regioune vum Land gëllen als "''special economic zones''", wou d'Maartwirtschaft erlaabt a gefërdert ass. Ee ganz groussen Deel vum Land funktionéiert awer nach nom ale System: Eng Aart kommunistesch Diktatur wou (bal) alles dem Staat gehéiert. == Geschicht == {{Haaptartikel|Geschicht vu China}} Wéi den [[Zweete Weltkrich]] eriwwer war, ass och de chineesesche Biergerkrich tëscht der Kommunistescher Partei vu China an dem [[Kuomitang]] sengem Enn entgéint gaangen. Dat war drop zeréckzeféieren, well d'Kommunisten dunn dat ganzt Festland kontrolléiert hunn an datt de ''Kuomingtan'' zu [[Taiwan]], wuer e virdru geflücht war, Här a Meeschter ginn ass. Den [[1. Oktober]] [[1949]] huet dunn de [[Mao Zedong]] d'Volleksrepublik China proklaméiert an e kommunistesche Staat gegrënnt. D'chineesesch Onofhängegkeet war domat erëm hiergestallt mä vill Millioune Mënsche sinn duerch déi Evenementer ëmkomm, wéi zum Beispill beim [[grousse Spronk no vir]] oder spéider bei der [[Kulturrevolutioun]]. Nom Doud vum ''Mao'' huet den [[Deng Xiaoping]], dee méi pragmatesch virgaangen ass, d'Heft an d'Hand geholl. D'Kommunistesch Partei ass zwar um Rudder bliwwen, mä d'Kontroll iwwer dat perséinlecht Liewe vun de Leit gouf manner staark. Um politesche Plang huet dat sech manner bemierkbar gemaach, awer d'Zentralverwaltungswirtschaft gouf Schratt fir Schratt méi labber, an de Wee no enger sozialistescher [[Maartwirtschaft]] gesicht. Dat verhënnert net, dat d'Nopere vu China an och déi westlech demokratesch Länner China weiderhin als autoritär Diktatur ugesinn. == Geographie == == Klima == == Bevëlkerung == [[Fichier:China1.jpg|thumb|Chineesesch Kanner]] No der Grënnung vun der Volleksrepublik, am Joer [[1949]], hunn a China méi oder manner 540 Millioune Mënsche gelieft. An den [[1950]]er-Joren ass hir Zuel, trotz niddreger Liewenserwaardung, staark gewuess. Eréischt vum Enn vun de Fofzegerjoren un, huet d'Opfaassung sech duerchgesat, déi Entwécklung misst gebremst ginn. Vun do un ass lues a lues, ouni ze zécken, op Methode vun der Gebuertekontroll zeréckgegraff ginn. No der [[Kulturrevolution]] goufen d'Mesuren am Intressi vun der Gebuertekontroll zousätzlech verstäerkt, an zwar am Intressi vun enger positiver Wirtschaftsentwécklung, déi, no chineesescher Meenung, duerch eent ze séiert Wuesse vun der Populatioun a Fro gestallt gëtt. Hei drënner ass en Tableau mat der Entwécklung vun der chineesescher Bevëlkerung vun 1950 bis 2050. D'Zuele vun 2025 bis 2050 si geschat<ref>[http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Asia/chinac.htm Dës Donnéeë baséieren op follgender Quell]</ref>: {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5" | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Joer&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ! style="background:#efefef;" | Awunner |- | [[1950]] || align="right" | 556.613.000 |- | [[1955]] || align="right" | 614.479.000 |- | [[1960]] || align="right" | 682.024.000 |- | [[1965]] || align="right" | 754.452.000 |- | [[1970]] || align="right" | 825.812.000 |- | [[1975]] || align="right" | 908.266.000 |- | [[1980]] || align="right" | 981.200.000 |- | [[1985]] || align="right" | 1.051.438.000 |- | [[1990]] || align="right" | 1.133.682.500 |} | valign="top" | {| ! style="background:#efefef;" | Joer &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ! style="background:#efefef;" | Awunner |- | [[1995]] || align="right" | 1.200.241.000 |- | [[2000]] || align="right" | 1.265.830.000 |- | [[2005]] || align="right" | 1.301.518.000 |- | [[2010]] || align="right" | 1.338.910.000 |- | [[2015]] || align="right" | 1.374.622.000 |- | [[2020]] || align="right" | 1.412.120.000 |- | [[2025]] || align="right" | 1.471.282.000 |- | 2030 || align="right" | 1.500.611.000 |- | 2050 || align="right" | 1.322.435.000 |} |} === Gréisser Stied === ''Kuckt och: [[Lëscht vun de chineesesche Groussstied]].'' === Uertschaften a Plazen, wou den Tourismus blitt === * [[Dunhuang]] * [[Guangzhou]] * [[Guilin]] * [[Hong Kong]] * [[Lanzhou]] * [[Macau]] * [[Peking]] * [[Shanghai]] * [[Suzhou]] * [[Tibet]] * [[Xian]] == Kultur == === Musek === [[Fichier:Pekingoper.jpg|280px|thumb| Eng faarweprächteg Pekingoper]] * Déi chineesesch Musek ass staark gefillsbetount. An der traditioneller chineesescher Musek gëtt et e puer Instrumenter, déi dacks am Solo-Modus benotzt ginn. Dozou gehéieren d'Bambus-Flütt ''Dizi'', d<nowiki>'</nowiki>''Qin'', déi enger Zitter gläicht an d<nowiki>'</nowiki>''Erhu'', e Sträichinstrument. Vill gëtt och d<nowiki>'</nowiki>''Pipa'', een anert Soloinstrument, gespillt. Zu dëser Grupp zielt och d'''Suona'', déi wéinst hirem haarden Toun opfält an déi besonnesch um Land gespillt gëtt. * Eng eegenaarteg musikalesch Opféierung ass déi bekannt ''Pekingoper''. Et ass eng Mëschung vu Gesank, Danz, Spill a Kampfhandlungen déi mat staark betounte pantomimeschen Elementer duerchsat ass. De Bünendekor ass dënn geséint, mä d'Acteure presentéiere sech a faarweprächtege Kleeder. * [[Media:Chinamusic.ogg|Lauschtert en Audioclip mat chineesescher Musek]] === Relioun === [[Fichier:China2.jpg|thumb|riets|200px|China: De Buddha, gutt bewaacht]] Daoisten ([[Tao]]isten), [[Buddhismus|Buddhisten]], [[Islam|Moslemen]] 1-2&nbsp;%, [[Chrëscht]]en 3-4&nbsp;% (Schätzung: 2002).<br>Bemierkung: Offiziell ginn d'Chineesen als [[Atheismus|Atheiste]] bezeechent. == Kuckt och == * [[Chineesesch]] == Um Spaweck == {{Commonscat|China}} * [https://web.archive.org/web/20060410142334/http://library.thinkquest.org/20443/traditional_music.html Audioclippe mat chineesescher Musek] {{Navigatioun Länner an Asien}} {{Referenzen}} [[Kategorie:China| AAAA]] [[Kategorie:Republicken]] llizhxgoe0zbi02iaa732ctbfntbi5l Kierchbierg 0 8904 2678446 2678185 2026-05-16T19:42:02Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678446 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|mam '''Stater Quartier'''|de Rëmelenger Flouernumm|Kierchbierg (Rëmeleng)}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Kirchberg | Numm (Däitsch) = Kirchberg | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|37|39|N|06|08|44|O}} }} [[Fichier:University of Luxembourg - Kirchberg Campus.jpg|thumb|260px|ronderëm d'Uni Lëtzebuerg]] De '''Kierchbierg''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Nordosten|Nordoste]] vun der [[Haaptstad]]. En ass mam Rescht vun der Stad haaptsächlech duerch d'[[Rout Bréck]] verbonnen. == Geographie == De Kierchbierg ass 336,82 [[Hektar]] grouss a läit op enger Héicht tëscht 267,7 an 368,3 m. E grenzt am Norden u [[Weimeschkierch]] an dann, am Sënn vun der Auer, un d'[[Gemeng Nidderaanwen]] an d'Quartiere [[Neiduerf/Weimeschhaff]], [[Clausen]], [[Pafendall]] an [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]]. == Geschicht == Mam Gemengerecht vun [[1796]] gouf de Kierchbierg en Deel vun der [[Gemeng Eech]]. Den 1. Juli 1920 (Gesetz vum 30. Juni 1920) huet d'Gemeng Eech, zu där och de Kierchbierg gehéiert huet, mat der Stad Lëtzebuerg fusionéiert<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1920/06/30/n1/jo Loi du 30 juin 1920 concernant la réunion de la commune d'Eich à la ville de Luxembourg] op legilux.lu (gekuckt den 10. Februar 2018)</ref>. === Den ''ale'' Kierchbierg === Vum Kierchbierg ass ni vill geschwat ginn, e louch e bësse vun allem aneren ewech. Et war eng Uertschaft, wou bal kee sech hi veriert huet, wou Bauere gelieft hunn, déi haaptsächlech Gromperen a Kabes ugebaut hunn. Wéi d'[[Neiduerf]] nach keng eege [[Par]] war an zur [[Par Lëtzebuerg Notre-Dame|Par Weimeschkierch]] gehéiert huet, sinn d'Awunner vum Neiduerf aus iwwer de Bierg op Weimeschkierch an d'Kierch gaangen a sou krut de Bierg säin Numm. D'[[Kierch Lëtzebuerg-Kierchbierg|Kierch um Kierchbierg]] ass 1875 gebaut ginn. Bis an d'[[1960]]er-Jore gouf et just déi al Uertschaft déi op dem nërdleche Virspronk vum Plateau, tëscht dem [[Fond Saint-Martin|Mäertesgronn]] an dem [[Val des Bons-Malades|Sichegronn]]. Um westleche Plateau vum alen Duerf, um Flouer [[Schëttermarjal]], gouf an de Joren 1969 - 1972 den éischten Urbaniséierungsplang entworf an duerno vum Grupp [[Willy Hein]] gebaut. 1980 ass d'[[Pont Joseph-Bech|Joseph-Bech-Bréck]] opgaangen, déi zanterhier den ''ale'' mam ''neie'' Kierchbierg op engem méi kuerze Wee verbënnt. Am Juli [[2016]], no der Virstellung vum neie Bebauungsplang ([[Plan d'aménagement général|PAG]]) vun der Stad Lëtzebuerg, gouf et eng Poleemik, well deem Plang no en zousätzlecht Lotissement op Schëttermarjal virgesinn ass. No engem Recours huet d'Verwaltungsgeriicht de PAG vun der Stad annuléiert, en Urteel dat am Mee 2021 vun der Cour administrative confirméiert gouf. === Den ''neie'' Kierchbierg === [[Fichier:Kirchberg OSM map.png|miniatur|Detailléiert Kaart vum Kierchbierg ([[OpenStreetMap]]).]] De Plateau vum Kierchbierg huet eréischt an den [[1960]]er-Joren ugefaange sech richteg z'entwéckelen. Um südëstleche Virspronk tëscht dem Sichegronn oder dem haitege ''[[Boulevard Konrad-Adenauer|Boulevard Konrad Adenauer]]'' an der ''[[Rue des Muguets]]'' um [[Neiduerf/Weimeschhaff|Weimeschhaff]] ware just Wisen a Stécker. No engem Gesetz vun [[1961]], duerch dat de ''[[Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg]]'' gegrënnt gouf<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1961/08/07/n1/jo|Titel=Loi du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg. - Legilux|Gekuckt=29.05.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref>, huet de Lëtzebuerger Staat 350 [[Ar (Flächemooss)|ha]] um Plateau requisitionéiert; d'Baueren an d'Gäertner kruten 330.000 [[Lëtzebuerger Frang]] pro Hektar. Zil war et, d'Gebaier vun den europäeschen Institutioune vu Lëtzebuerg do opzeriichten. Sou sinn no an no d'Gebaier vum [[Europäesche Geriichtshaff]], der [[Europäesche Rechnungshaff|Cour des comptes]], dem Generalsekretariat vum [[Europäescht Parlament|Europaparlament]], der [[Europäesch Investitiounsbank|Europäescher Investitiounsbank]], der [[Europäesch Schoul|Europaschoul]], asw. gebaut ginn. Et gouf alt kritiséiert, de Staat hätt ze vill expropriéiert, an och däitlech ënner dem Wäert; de Méiwäert, deen de ''Fonds'' beim Weiderverkaf vun den Terraine gemaach huet, gouf ë.&nbsp;a. fir de Bau vun der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] gebraucht. 1975 huet d'[[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|SNHBM]] hiren éischte Wunnengsbauprojet um Kierchbierg virgestallt. Op 25 ha goufen am « [[Domaine du Kiem]] » um [[Nordosten|nordëstleche]] Wupp vum Quartier an enger éischter Phas fënnef Residence mat jo 12 Stäck a 14 Haiser mat 4-6 Stäck gebaut. Derbäi koumen och 169 Eefamilljenhaiser gradewéi eng Schoul, Spillplazen a Sportinfrastrukturen<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/4f2744/pages/4/articles/DTL88?search=Domaine%20du%20Kiem|Titel=Kirchberger Luftschlösser Domaine du Kiem: ehrgeiziges Siedlungsprojekt statt sozialem Wohnungsbau?|Gekuckt=29.05.2021|Auteur=j.m.m.|Datum=24.01.1975|Editeur=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref>. Bis haut gouf de Wunnquartier ëmmer nees vergréissert<ref>{{Citation|URL=https://snhbm.lu/projet/kirchberg-domaine-du-kiem/|Titel=Kirchberg - Domaine du Kiem|Gekuckt=29.05.2021|Wierk=SNHBM|Sprooch=fr}}</ref>. Enn vun den [[1980]]er-Joren huet de Kierchbierg sech och fir aner Aktivitéiten opgemaach an et ass do neie Wunnraum, eng nei Geschäftswelt (Assurancen, Banken, de Sëtz vun der [[RTL Group]]) an nei Fräizäitariichtungen (d'Olympesch Piscine an der [[Coque]], de Kino Utopolis (haut: [[Kinepolis Luxembourg|Kinepolis]]), d'[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]], de [[MUDAM|Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean]], asw.) entstanen. Gläichzäiteg gouf d'[[Autobunn A1 (Lëtzebuerg)|Autobunn A1]] zu engem Stadboulevard, der [[Avenue John F. Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue John F. Kennedy]], zeréckgebaut. Dës Aarbechten hu vum Enn vun den 1990er-Jore bis ëm 2013 gedauert, wéi an der leschter Phas tëscht der Neier Bréck an der Place de l'Europe den Dall vun der Champangshiel mat 140.000 Kubikmeeter Gestengs, dat beim Bau vum [[Tunnel Grouft]] uegefall war, opgefëllt gouf, fir e Kräizungsuschloss mam [[Boulevard Konrad-Adenauer]] ze schafen. 2016-17 goufen d'Gleiser vum [[Stater Tram|Tram]] geluecht, deen an der ganzer Längt iwwer d'Avenue Kennedy fiert.<ref>Josée Hansen: [https://www.land.lu/page/article/719/3719/FRE/index.html "Redessiner la topographie: D’ici 2013, le Fonds Kirchberg remblaie l’entrée au plateau et prépare définitivement l’axe central à l’arrivée du tram. L’aspect du quartier se densifie et devient de plus en plus urbain."] land.lu, 19.08.2010.</ref> Vun 1994 u gouf en [[Arboretum]] ageriicht, den [[Arboretum Kierchbierg]], dee sech op dräi nei ugeluecht Parken um Kierchbierg opdeelt: [[Parc central (Kierchbierg)|Parc central]], [[Park Réimerwee (Kierchbierg)|Park Réimerwee]], [[Park Klosegrënnchen (Kierchbierg)|Park Klosegrënnchen]]. Um Kierchbierg hunn [[2005]] 20.500 Leit geschafft, a knapps 2.000 hunn der do gewunnt. Bannent zwanzeg Joer hat sech d'Awunnerzuel uganks 2025 mat 10.725 Leit méi wéi verfënneffacht. <!--An deene nächste Jore solle verstäerkt Wunnenge gebaut ginn, fir datt am Joer 2020 ronn 11.000 Leit do wunne kéinten, bei ronn 30.000 Aarbechtsplazen.--> ==== Zukünfteg Entwécklung ==== De ''Fonds de Kirchberg'' realiséiert an den nächste Joren nach weider Urbaniséierungspläng, absënns um [[Kuebebierg (Kierchbierg)|''Kuebebierg'']], op [[Laangfur (Kierchbierg)|''Laangfur'']], gradewéi d'Projete ''[[Gréngewald West]]'' an ''[[JFK Süd]]''. Ausserdeem soll an de Quartiere ''Kuebebierg'' a ''Laangfur'' eng weider [[Linn (Verkéier)|Linn]] vum Tram fueren. ==Awunner== Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} hunn um Kierchbierg {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Kierchbierg}} Leit gewunnt. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Kierchbierg}}&nbsp;% géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Kierchbierg}}&nbsp;% Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten um Kierchbierg ({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Prozent |- | |TOTAL |align=right|10.982 |align=right|100,00 |- |1 |{{LUX}} |align=right|2.800 |align=right|25,50 |- |2 |{{UKR}} |align=right|1.016 |align=right|9,25 |- |3 |{{FRA}} |align=right|976 |align=right|8,89 |- |4 |{{ESP}} |align=right|566 |align=right|5,15 |- |5 |{{PRT}} |align=right|541 |align=right|4,93 |- |6 |{{ITA}} |align=right|524 |align=right|4,77 |- |7 |{{DEU}} |align=right|324 |align=right|2,95 |- |8 |{{BEL}} |align=right|314 |align=right|2,86 |- |9 |{{SYR}} |align=right|255 |align=right|2,32 |- |10 |{{POL}} |align=right|219 |align=right|1,99 |- | |Top 10 |align=right|7.535 |align=right|68,61 |- | |Aner Nationalitéiten |align=right|3.447 |align=right|31,39 |} == Literatur == * [http://www.lcto.lu/public/digimails/Architektur_und_Kunst_im_offentlichen_Raum_Kirchberg/index.html LCTO, Broschüre: Kirchberg - Architektur und Kunst im öffentlichen Raum online] * Helweg-Nottrot, Ina, 2001, ''Kirchberg, 1961 - 2001'', Éditioun: [[Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg]], ISBN 2-9599770-1-7 * Thoma, Jean, 2001, ''Kirchberg: Kirchberg-Siechengrund in früheren Zeiten: eine Dokumentation zur Geschichte des Dorfes und der Bewohner,'' Éditioun: Steinsel: J. Thoma, ISBN 2-87996-936-0 == Biller == <gallery mode="packed" heights="180"> CoqueKierchbierg.jpg|D'Coque an am Hannergrond d'EU-Verwaltungsgebaier </gallery> <gallery mode="packed" heights="160"> Luxembourg Pfaffenthal Kirchberg 06.jpg|Verwaltungsgebaier a [[Mudam]] um Kierchbierg, vum Pescatore Park aus gesinn. Riets ënnen: d'[[Kierch Pafendall|Pafendaller Kierch]]. Luxembourg Kirchberg as from montée Pfaffenthal 01.jpg|Vun der ''Montée du Pfaffenthal'' aus gesinn. Luxembourg - Porte de Kirchberg - Panorama.jpg|D'„Porte de Kirchberg“ a Richtung vun der Uewerstad </gallery> <gallery mode="packed" heights="160"> EP - Kirchberg from the skies 2025 (1).jpg|d'[[Institutioune vun der Europäescher Unioun]] um Kierchbierg EP - Kirchberg from the skies 2025 (2).jpg EP - Kirchberg from the skies 2025 (3).jpg </gallery> == Kuckt och == * [[Arboretum Kierchbierg]] == Literatur == * [[Fernand Théato]], 2006, ''Den (ale) Kierchbierg'' an: ''[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content& Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg]'', Chorale Sang & Klang. S. 66-68 * Fernand Théato, 2006, ''Kabesfelder a Gromperestécker? De Kierchbierger Plateau'' an: ''Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg'', Chorale Sang & Klang. S. 69-73 * Fernand Théato, 2006, ''Den Nuebel vun Europa ass de Neie Kierchbierg'' an: ''Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg'', Chorale Sang & Klang. S. 74-77 == Um Spaweck == {{Commonscat|Kirchberg (Luxembourg City)|Kierchbierg}} * [http://www.fondskirchberg.lu Offiziell Säit vum ''Fonds d'Urbanisation et d'Aménagement du Plateau de Kirchberg''] {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}}{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kierchbierg| ]] ht0b46mhsei88jrwq7zk37njhz796kk Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg 0 9053 2678570 2540387 2026-05-16T20:03:45Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678570 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai |Numm = Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg<br>''Aquatunnel'' }} [[Fichier:Luxembourg, Aquatunnel, puits Place d'Armes(102).jpg|thumb|260px|De Pëtz vun der Plëss (56m héich eropgekuckt)]] [[Fichier:Luxembourg City Petrusse Pfaffenthal Aquatunnel 2011.jpg|thumb|260px|Informatiounspanneau virum Agank vum ''Aquatunnel'' 2011.]] Den '''Tunnel ënner der Stad (Lëtzebuerg)''' ass eng Galerie mat engem Ofwaasserkollekter, déi de [[Péitruss]]dall mam [[Pafendall]] verbënnt. D'Galerie, déi och nach ënnert dem Numm '''Aquatunnel''' bekannt ass, ass 900 m laang, 4,40 m breet, 3,25 m héich a läit an der Moyenne 60 m ënner dem Buedem vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Am Tunnel sinn et d'ganzt Joer duerch 12-14&nbsp;°C. == Geschicht == An de Joren [[1910]] - [[1912]] gouf en Ofwaasserkanal fir d'Quartiere [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]], [[Belair]] an [[Zéisseng]] vun [[Hollerech]] duerch de Péitrusdall bis an de [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Gronn]] gebaut ginn, a vun do aus laanscht d'[[Uelzecht]] bis bei d'[[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]]. Um Enn vun den [[1950]]er-Joren ass en dunn ze kleng gi fir nach all d'Ofwaasser ze packen, an et huet missen no enger Léisung gesicht ginn. Well den alen Tracé 3.300 m laang war an deelweis ënner Haiser verlaf war, war net wierklech un en Ausbau ze denken. D'Iddi fir en neie Kanal riicht ënner der Stad ze verleeën huet do och vun engem finanzielle Standpunkt aus gesinn duerchaus Sënn gemaach. Den Tunnel gouf mat 15 t [[Dynamit]] an de Fiels gesprengt an et goufe 14.000 m³ Gestengs evakuéiert. D'Aarbechte goufe vun der Firma „Arge“ realiséiert, enger Zesummenaarbecht vun der Lëtzebuerger Firma Dupont-Flammang mat der däitscher „Hochtief A.G.“ vun [[Essen (Nordrhein-Westfalen)|Essen]]. Se hunn am Juli [[1961]] ugefaangen, et gouf op dräi Schichte geschafft an déi lescht Sprengung war den 9. Mee 1962. Am August [[1963]] war den Tunnel fäerdeg gebaut an de Kanalsrouer verluecht. D'[[Protection Civile]] huet Intressi gewisen, fir den Tunnel als Loftschutz[[bunker]] ausbauen ze loossen, wat och deelweis geschitt ass. Den Tunnel ënner der Stad mécht awer och e klenge Lien zur [[Festung Lëtzebuerg|Festungsgeschicht]]: e gëtt Accès op den ale Pëtz op der [[Plëss]] an op dee vun der [[Place des Bains (Stad Lëtzebuerg)|Biederplaz]] mat senger extreem gudder a grousser Quell. Déi Plaz vu wou een am Aquatunnel no uewen duerch de Pëtz kucke kann, ass awer net um Niveau vum Grondwaasser; dee läit ronn 10 m méi déif, den ënneschten Deel vum Pëtz gouf opgeschott. Heiansdo kënne Schoulklassen oder Privatleit un enger Féierung duerch den Tunnel deelhuelen. ==Aquatunnel 2011== Den 23. Januar an den 13. Februar 2011 huet d'Waasseramt vun der Stad Lëtzebuerg eng Ausstellung iwwer de [[Zyklus vum Waasser|Waasserzyklus]] am Tunnel organiséiert, deen dofir an „Aquatunnel“ ëmgedeeft gi war an zanterhier säin ëmgangssproochlech Numm huet. Am Kader vun der Porte-ouverte konnten d'Visiteuren duerch de ganzen Tunnel goen, vum Agank am Péitrussdall bis zur Sortie am Pafendall. Am Ganzen 8.500 Leit ware sech déi Ausstellung ukucken<ref>[https://web.archive.org/web/20120112030753/http://www.wort.lu/wort/web/fr/luxembourg/articles/2011/02/141546/laquatunnel-deborde-de-visiteurs.php "L'AquaTunnel déborde de visiteurs."] wort.lu, 14.02.2011 08:42.</ref>. == Kuckt och == * [[Ofwaasserkollekter vun der Stad Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Aquatunnel|{{PAGENAME}}}} * [http://www.rail.lu/tunnelluxcanal.html Fotoe vun der Chantiersbunn vum Tunnel op der Websäit "rail.lu"] * [https://persist.lu/ark:70795/76zvjz/pages/1/articles/DTL176 Das aktuelle Bild - Eine erste Narbe in den Erdwällen der Unterstadt], d'Letzeburger Land, 8. Jg., nº 29 (21.07.1961), p.&nbsp;1. * [https://persist.lu/ark:70795/rw40zxh5b/pages/5/articles/DIVL491 Abwassertunnel der Stadt Luxemburg], Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 335 (01.12.1961), p.&nbsp;5. * ''[https://persist.lu/ark:70795/twmrb7fjr/pages/4/articles/DIVL358 Letzter Schuß am neuen Abwässerstollen Im Petrußtal]'', Luxemburger Wort, 115. Jg., n° 129 (10.05.1962), p.&nbsp;4. * [https://www.virgule.lu/luxembourg/aquatunnel-plongee-dans-les-entrailles-de-la-capitale/234623.html Aquatunnel: plongée dans les entrailles de la capitale] mat engem Video-Reportage {{Lb}}, virgule.lu, (28.01.2017) {{Referenzen}} [[Kategorie:Stad Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Tunnellen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Uewerstad]] [[Kategorie:Kanalisatioun]] 10h8qo8iwva30bt98x8ftwjxs89oj3h Tony Rollman, une aventure européenne 0 9165 2678566 2659862 2026-05-16T20:03:23Z VolvoxBot 61746 /* Ëm wat geet et am Film? */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678566 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film nei |Produktiounsland = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] |Produktiounsjoer = |Première = 2005 |Dauer = 27 min |Originalsprooch = [[Franséisch]] |Regie = [[Delphine Kiefer]] |Dréibuch = [[Delphine Kiefer]] |Fotografie = |Faarftechnik = |Format = |Musek = |Dekoren = |Schnëtt = |Produzent = [[Viviane Thill]] ([[CNA]]) |Haaptacteuren = keng (Documentaire) }} '''''Tony Rollman, une aventure européenne''''' ass en Dokumentarfilm vum [[Delphine Kiefer]] iwwer de [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] [[Tony Rollman]]. En hat seng Avant-Première den 11. Juni 2005 am [[Centre des arts pluriels Edouard-Juncker]].<ref>gouvernement.lu: [https://gouvernement.lu/fr/actualites/toutes_actualites/communiques/2005/06/14tony_rollman.html ''Avant-première du documentaire "Tony Rollman, une aventure européenne" réalisé par la cinéaste Delphine Kiefer''] (13. Juni 2005)</ref> == Ëm wat geet et am Film? == De Film, deen zum groussen Deel aus Material besteet, dat vum Rollman selwer gedréit gouf, beschreift, wéi hien an den [[1930]]er-Jore vun der [[Arbed]] a [[Japan]] geschéckt gouf, an dunn an den [[1950]]er-Joren eng wichteg Roll beim entstoe vun der [[CECA]] gespillt huet. == Kuckt och == * [[Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer|Lëtzebuergesche Film]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Documentairen]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmer]] [[Kategorie:Filmer 2005]] escil5kyvve95ltxzhady4mnt03wbeb Lëscht vun historesche Motosmarken 0 9303 2678467 2004361 2026-05-16T19:45:21Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678467 wikitext text/x-wiki Dës '''Lëscht vun historesche Motos-Marken''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Mark ! Gegrënnt ! Opgehalen ! Sëtz ! Land |- | [[Abako]] ||&nbsp; || &nbsp;||&nbsp; ||{{DEU}}] |- | [[ABC motorcycles|A.B.C.]] ||&nbsp; ||&nbsp; ||&nbsp; ||{{GBR}} |- | [[Société Française des Moteurs A. B. C.|A.B.C]] ||[[1921]] || [[1924]]||[[Paräis]]||{{FRA}} |- | [[Abendsonne]]|| &nbsp;||&nbsp; ||&nbsp;|| {{DEU}} |- |[[Aberdale]]||&nbsp; || &nbsp;||&nbsp;|| {{GBR}} |- | [[Abingdon & AKD]], ||&nbsp;|| &nbsp;||[[Birmingham]]||{{GBR}} |- | [[A. B. J.]]||&nbsp; ||&nbsp; || &nbsp;||{{GBR}} |- |[[Abra]]||&nbsp; ||&nbsp; ||&nbsp; || {{ITA}} |- | [[A. C. E.]]||&nbsp; || &nbsp;||&nbsp; ||{{USA}} |- |[[Achilles]] ||&nbsp; || &nbsp;|| &nbsp;||{{DEU}} |- |[[ACME]] ||&nbsp; || &nbsp;||&nbsp;||{{GBR}} |- |[[Bastert]]||[[1949]]||[[1955]]/[[1956|56]]||[[Bielefeld]]||{{DEU}} |- |[[Blackburne]]||[[1908]]||[[1921]]||[[Tongham]]||{{GBR}} |- |[[Galbusera]]||&nbsp;||[[1950]]er-Joren||[[Brescia]] ||{{ITA}} |- |[[FN Herstal|F.N.]] ||&nbsp; ||&nbsp; || [[Herstal]]||{{BEL}} |- |[[Favor]]||[[1919]]||[[1959]]|| [[Clermont-Ferrand]]||{{FRA}} |- |[[Fafnir]] || &nbsp; || [[1914]]|| [[Oochen]] ||{{DEU}} |- |[[FAKA Motor Scooters]] ||&nbsp; ||[[1957]]|| [[Salzgitter]]||{{DEU}} |- |[[Grizzly (Motoen)|Grizzly]] ||[[1925]] ||[[1932]] ||[[Pardubice-Skrivanek]] ||{{CZE}} |- |[[Gillet]]|| &nbsp;||&nbsp; ||[[Herstal]]||{{BEL}} |- |[[Lion Rapide]]|| &nbsp;|| &nbsp;||[[Aalst|Alost]]||{{BEL}} |- |[[Magnat-Debon]]|| &nbsp;|| &nbsp;||[[Grenobel]]||{{FRA}} |- |[[Ultima]]||[[1908]]||[[1958]]||[[Lyon]]||{{FRA}} |- | |} [[Kategorie:Motosmarken]] [[Kategorie:Lëschten (Ekonomie)|M]] cicx2wfiyas4p666anrxpcvc6vh8bgv Mett Hoffmann 0 9970 2678480 2498520 2026-05-16T19:46:34Z VolvoxBot 61746 /* Kënschtleresch Entwécklung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678480 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Gréiwels Fënster.jpg|thumb|Fënster am Kolumbarium zu Gréiwels (1982)]] De '''Mett Hoffmann''', gebuer de [[15. Januar]] [[1914]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], an do gestuerwen de [[14. Abrëll]] [[1993]], war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Moler. == Säi Liewen == De Mett Hoffmann, deem säi Papp [[Lokomotiv]]chauffer war, ass zu [[Hollerech]] op d'Welt komm. Schonn als Kand huet hie vill gezeechent, woubäi hie sech vu Postkaarte mat Landschaften aus dem Süden inspiréiere gelooss huet. Dës éischt Versich weise schonn eng vun den Haaptcharakteristike vun de spéideren Aarbechte vum Kënschtler op: d'Virléift fir waarm [[Faarf|Faarwen]] a staark [[Kontrast]]er. Fir d'éischt ass de Mett Hoffmann an d'[[Lycée des arts et métiers|Handwierkerschoul]] um [[Lampertsbierg]] gaangen. Seng Professere waren den [[Eugène Kurth]], [[Pierre Blanc]] an de [[Josy Meyers]]. De Wonsch Moler ze ginn, gouf vu sengen Elteren ënnerstëtzt. Sou hu si en Haus an der Hollerecher Strooss verkaaft, fir hirem Jong säi Konschtstudium ze finanzéieren. No der Handwierkerschoul studéiert de Mett Hoffmann 1934 op der ''École supérieure des arts décoratifs'' zu [[Stroossbuerg]], an duerno op der ''Akademie der bildenden Künste '' zu [[Wien]]. [[1935]] kënnt hien op Lëtzebuerg zeréck. Vun 1935 bis [[1940]] lieft hie bei sengen Elteren a versicht mat der Kreatioun vun [[Affiche]] Suen ze verdéngen. [[1937]] schafft hie fir d'''Exposition de l'eau'' zu [[Léck]]. 1940 lount hien eng Wunneng um Lampertsbierg. Seng Sue verdéngt hien als Usträicher, woubäi hie virun allem a [[Kierch]]e schafft. Bei enger Rees op [[Düsseldorf]] léiert hien de Professer a Moler Hans Schmitz kennen a geet an dem seng Coursen op ''Wiedenbrücker Schule''. Do léiert hien intensiv d'Zeechne vu Portraiten a Landschaften. Wärend der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Nazi-Okkupatioun]] stellt hie weider aus a verkeeft seng Biller, virun allem Portraiten an ''Nature morten''. Och verbréngt hie vill Zäit am [[Éislek]], besonnesch zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]], [[Esch-Sauer]] a [[Veianen]], wou en zwee Joer laang ouni Ënnerbriechung lieft. De Mett Hoffmann war vun den Éisleker Landschafte faszinéiert. Hien huet sech en Haus zu [[Bungeref]] kaaft, an deem hien e groussen Atelier amenagéiert huet. Vun [[1945]] u reest hie vill an d'Ausland, virun allem op [[Paräis]], wou hien déi deemools modern Konscht kenne léiert, besonnesch d'Aarbechte vum [[Pablo Picasso|Picasso]] an déi vun der [[École de Paris]]. Wärend senge Reesen op [[Venedeg]], [[Florenz]] a [[Roum]] passionéiert hie sech fir [[Italien]] an d'Konscht vun der [[Renaissance]]. Knapps 20 Joer nodeems hien an d'Éislek geplënnert war, gëtt hien duerch eng Krankheet gezwongen, an d'Stad zeréckzegoen, wou e sech erëm zu Hollerech etabléiert. == Kënschtleresch Entwécklung == Wéi vill Moler huet de Mett Hoffmann fir d'éischt figurativ gemoolt, virun allem Landschaften a Portraiten. D'Éisleker Landschafte ware seng gréisst Inspiratiounsquell. Dat Gréngt vun de Wisen, dat Brongt vun de geploute Stécker, an dat Grot vun de Leeë kënnt dacks a sengen Tableaue fir. An dës éischter däischter Téin huet hien dann als Kontrast eng Touche Rout oder Giel erabruecht. Vun 1945 u mécht sech a senge Biller den Afloss vun der moderner Molerei ëmmer méi bemierkbar, besonnesch dee vum Picasso. Deen eenzege Lëtzebuerger Moler deen de Mett Hoffmann beaflosst huet, war de [[Joseph Kutter]], wat däitlech an enger Rëtsch vu senge Biller z'erkennen ass, a wat och vum Mett Hoffmann selwer confirméiert gouf. Vun der Mëtt vun den [[1950]]er-Joren u léisst de Mett Hoffmann sech ganz vun der figurativer Konscht lass a moolt nëmme méi abstrakt Motiver. Seng [[Ueleg]]biller loossen den Afloss vun der École de Paris erkennen. Seng Aarbechte leien an der selwechter Linn wéi déi vum Grupp vun den [[Iconomaques]], eng Grupp zu där hien awer ni gehéiert huet.<br>1955 kritt hien op der ''III. Biennale vu [[Sao Paulo]]'' eng Mention d'Honneur. Tëscht [[1980]] a [[1985]] wiesselt de Mett Hoffmann vun der Ueleg- zu der [[Gouache]]molerei. Vun 1985 u moolt hie mat [[Akrylfaarwen]]. Wärend senger ganzer Karriär huet de Mett Hoffmann Kierchefënstere realiséiert, sou z.&nbsp;B. an de Kierche vun [[Ueschdref]], um [[Briddel]] an um [[Houwald]]. Hien huet awer och am Mosaik geschafft a sou de Baseng vum [[Léiwebuer bei der Kathedral|Léiwebuer]] an der Stad realiséiert<ref>Isabelle Yegles, [https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_97-2011_52-54.pdf ''Les fontaines en ville haute et la représentation de l'animal''] an [[Ons stad|Ons Stad]], 97/2011, S. 54, gekuckt den 12. Januar 2020</ref>. == De Mett Hoffmann am Nationalmusée fir Geschicht a Konscht == Den [[Nationalmusée fir Geschicht a Konscht]] huet 10 Biller vum Mett Hoffmann a senge Kollektiounen, an dat vun der net figurativer bis zu der Gouacheperiod. == Quellen == [[Linda Eischen]], 2009. ''Mett Hoffmann''. [[ons stad]] 90: 69-71. == Kuckt och == * [[Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden]] * [[Kierch Briddel]] {{Referenzen an Notten}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Hoffmann Mett}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Moler]] [[Kategorie:Gebuer 1914]] [[Kategorie:Gestuerwen 1993]] 1wiro59ikxusoosnleo0z6akxi1ph8m Internet 0 10589 2678432 2497223 2026-05-16T19:39:30Z VolvoxBot 61746 /* Gebuertsstonn vum Internet */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678432 wikitext text/x-wiki D''''Internet''' (Ofkierzung fir ''Interconnected Networks'') ass e weltwäiten Zesummeschloss vu [[Computernetz]]wierker déi op de verschiddensten [[Technologie|Technologië]] berouen, an deen d'Benotze vun [[Internetdéngscht]]er wéi [[World Wide Web|WWW]], [[E-Mail]], [[Telnet]], [[Usenet]] an [[File Transfer Protocol|FTP]] erméiglecht a sou der [[Kommunikatioun]] an dem Austausch vun [[Informatioun]] déngt. Dat Netz vun Netzer kënnt dem Benotzer awer wéinst enger komplexer Internet-[[Software]], déi all Detailer verstoppt, als eenheetlecht homogeent Netz vir. Dofir gëtt och dacks vun engem '''virtuellen Netz''' geschwat. Iertemlecherweis gëtt d'Wuert "Internet" dacks als [[Synonym]] fir de [[World Wide Web]] benotzt, deen awer just ee vu ville Servicer vum Internet ass. == Gebuertsstonn vum Internet == Gebuertsstonn vum Internet geet zeréck op [[1969]], wéi véier amerikanesch [[Universitéit]]en ([[Stanford Universitéit]], [[Santa Barbara]], [[Los Angeles]] an [[Utha]]) matenee vernetzt goufen. Dat Netz war ënner dem Numm [[ARPANET]] bekannt a gouf vun der ''Advanced Research Projet Agency'' (ARPA) vum amerikanesche Verdeedegungsministère ënnerstëtzt. D'ursprénglecht Zil vum Projet stoung am Hannergrond vum [[Kale Krich]], fir ee [[verdeelte System|verdeelte Kommunikatiounssystem]] opzebauen, dat am Fall vun engem Atomkrich eng Kommunikatioun ouni Stéierungen erlabe géif. D'ARPANET ass séier gewuess a gouf scho gläich drop an ee militärescht benotzt a wëssenschaftlecht, zivil benotzt Netz opgedeelt. Nodeem [[1983]] dunn d'ARPANET op d'[[TCP/IP-Referenzmodell|TCP/IP Protokollfamill]] adaptéiert ginn ass, huet lues a lues sech och den Numm Internet duerchgesat. Zanter ufanks der [[1990]]er-Joren, huet awer de [[World Wide Web]] an déi éischt einfach benotzbar graphesch [[Webbrowser]]en dem Internet zu sengem risegem Erfolleg a weltwäiter Verbreedung verhollef. == Opbau a Funktiounsweis vum Internet == === Vernetzung === [[Fichier:Schemateschen Opbau vum Internet.png|framed|Schemateschen Opbau vum Internet]] Computere loosse sech zu Netzwierker zesummeschléissen. Sou Netzer sinn ënner anerem: * Firmenetzwierker, iwwer déi d'Computeren aus enger Firma verbonne sinn, * Providernetzwierker, un deenen d'Computere vun de Clientë vun engem [[Internet Service Provider]] ugeschloss sinn oder * Universitéitsnetzwierker. Dës Netzwierker ginn no hirer raimlecher Ausdeenung klassifizéiert: * '''Lokal Netzer''' ([[Local Area Network]]s, LAN) gi just iwwer kleng Distanzen a sinn an der Reegel privat Netzer. Si hunn eng symmetresch Struktur a baséieren allgemeng um [[Broadcasting]]-Prinzip. Wichteg Technologien am LAN-Beräich sinn [[Ethernet]] oder zum Beispill [[Token Ring]]. * '''Wäitverkéiersnetzer''' ([[Wide Area Network]]s, WAN) iwwerbrécke gréisser Distanzen a sinn allgemeng op Netzwierkbedreiwer ugewisen. Si besëtze meeschtens eng irregulär Struktur a baséieren op der [[Store-and-Forward Switching]] Method. Vertrieder am WAN-Beräich sinn zum Beispill [[Asynchronous Transfer Mode|ATM]] oder [[Integrated Services Digital Network|ISDN]]. Gi verschidden Netzer zesummegeschalt, sou entsteet een Internet. Zesummeschalte vun Netzer weltwäit bezeechent een dann als d'Internet. Dës Zesummeschaltung geschitt iwwer Vermëttelungscomputeren oder [[Router]]e genannt. Si hunn unhand vun enger eendeiteger Adress ze decidéieren iwwer wat fir ee Wee eng Noriicht weidergeleet gëtt. === Pakvermëttelung === Allgemeng gëtt eng Noriicht a Päck vun enger bestëmmte Gréisst opgedeelt ([[Fragmentéierung]]), déi dann eenzel an onofhängeg vun eneen iwwer d'Netz transportéiert ginn. Dobäi kënnen dës Päck iwwer ganz verschidde Weeër zum Destinataire geroden, deen dann Noriicht nees muss zesumme setzen. Sou huet all Benotzer ee gläichfairen Zougrëff op d'Netz an 't ass eng héich Ausfallsécherheet garantéiert. Duerch d'Verschécke vu klenge Päck kënnen Iwwerdroungsfeeler séier erkannt ginn a bei Bedarf musse just déi feelerhaft Päck nei verschéckt ginn. === Internetworking === Déi héich komplizéiert Technologie, déi et fäerdeg bréngt fir déi verschiddenst [[Hardware]]-Technologië a Prinzipie mateneen ze verbannen, datt eng Noriicht iwwerdroe ka ginn, gëtt als [[Internetworking]] bezeechent a baséiert op enger Rei vu [[Kommunikatiounsprotokoll]]en. Dës Protokoller bauen op enger Partie vu streng festgeluechte Reegelen op a ginn no engem [[Schichtemodell]] kassifizéiert. All Schicht aus dësem Modell adresséiert e bestëmmten Deelproblem vun der Kommunikatioun. Am Internet schwätzt ee vum [[TCP/IP-Protokollstapel]]. == E puer Internetservicer == {| border="0" cellspacing="2" cellpadding="3" |'''Service''' |'''Protokoll''' |'''Protokoll-Beschreiwung''' |- |[[Nummopléisung]] |[[Domain Name Service]] (DNS) |Déngt zur Opléisung vun Nimm (z.&nbsp;B. lb.wikipedia.org) an [[IP-Adressen]] |- |[[World Wide Web]] (WWW) |[[Hypertext Transfer Protocol]] (HTTP) |Déngt zur Iwwerdroung vu [[Websäit]]en |- |valign="top"|[[Elektronesch Post]] (E-Mail) |[[Simple Mail Transfer Protocol]] (SMTP),<br> [[Post Office Protocol]] (POP)<br> [[Interactive Mail Access Protocol]] (IMAP) |valign="top"|Déngt zum Verschécken an empfänke vun elektronesche Bréiwer |- |[[Dateitransfer]] |[[File Transfer Protocol]] (FTP) |Déngt zur Iwwerdroung vun Dateien |- |valign="top"|[[Remote Login]] |[[Telecommunications Network Protocol]] (Telnet)<br> [[Secure Shell]] (SSH) |valign="top"|Déngt zur Benotzung vu Computeren aus wäiter Distanz |} == Literatur == * Christoph Meinel, Harald Sack: [https://web.archive.org/web/20080702135816/http://www.minet.uni-jena.de/~sack/WWWBuch/ ''WWW - Kommunikation, Internetworking, Web-Technologien'']. Springer-Verlag, 2004. * [[Andrew S. Tanenbaum]]: ''Computer Networks''. Prentice Hall, 2002. == Um Spaweck == {{Commonscat|Internet|Internet}} * [https://web.archive.org/web/20100712191249/http://www.kenuvo.lu/ Kenuvo.lu] [[Kategorie:Computernetzwierker]] [[Kategorie:Internet| ]] 4rzpc0k8nxy1vw9e4h9uhlz8vhac2r9 World Wide Web 0 10745 2678588 2497332 2026-05-16T20:06:20Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung vum WWW */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678588 wikitext text/x-wiki De '''World Wide Web''' [{{IPA|ˌwɜːldˌwaɪdˈwɛb}}], kuerz '''Web''' oder '''WWW''', ass en interaktiivt verdeelt [[Hypermedia]]-System, dat mat Hëllef vum [[Internet]] zougänglech gemaach gëtt. Sou ee System besteet aus engem risegen [[Informatioun]]s- an Datebëstand, dee mateneen iwwer [[Hyperlink]]e verbonnen ass. D'Informatioun ass a sougenannten Hypermedia-Dokumente gespäichert, déi et erméigleche fir net nëmme rengen Text, mä och aner multimedial Dokumenter, wéi Biller oder Audio- a Video-Dokumenter mateneen ze verknëppen. Dës Dokumenter, oder och [[Websäit]]e genannt, loosse sech mat Hëllef vun engem [[Webbrowser]] vum [[Webserver]] eroflueden an duerstellen. Iwwer Hyperlinks kann de [[Benotzer (Informatik)|Benotzer]] dann am Dokument op aner Dokumenter verweisen, egal op se um selwechte Server oder um aneren Enn vun der Welt op engem gespäichert sinn. Dëse Virgang gëtt dacks als "am Internet surfen" bezeechent. == Entwécklung vum WWW == De World Wide Web ass ufanks der [[1990]]er-Joren am Kärfuerschungsinstitut [[CERN]] zu [[Genève]] ([[Schwäiz]]) entstanen. D'Iddi vum [[Tim Berners-Lee]] war et fir Fuerschungsdaten an Dokumentatioun op eng einfach Manéier ze verwalten an zougänglech ze maachen. An Zesummenaarbecht mam Belsch [[Robert Cailliau]] huet hien deen éischte Webserver Enn 1990&nbsp;um Lafe gehat. Wéi dunn [[1993]] deen éischte Webbrowser mat enger graphescher Benotzeruewerfläch ënner dem Numm [[Mosaic]] erauskomm ass, war et och dem Netfachmann méiglech de WWW ze benotzen. Zanterhier ass de Web an domat d'Internet rasant gewuess. [[1994]] ass du vun der Firma Netscape de [[Netscape Navigator]] verëffentlecht ginn an ee Joer drop säi gréisste Konkurrent den [[Internet Explorer]] vu [[Microsoft]]. Béid Hiersteller hu probéiert hir Maartpositioun duerch Erweiderunge vum bis dato Standard auszebauen, wat am [[Browser-Krich]] op een Enn gaangen ass. De [[World Wide Web Consortium]] (W3C), e Gremium deen 1994 gegrënnt ginn ass, suergt zanterhier fir d'Standardiséierung vun dee verschiddene Web-Techniken. Hautzedaags probéieren déi eenzel Hiersteller dës Standarde méiglechst vollstänneg z'ënnerstëtzen, wat hinne gréisstendeels och geléngt. == Funktiounsweis == De Web baséiert op dräi Haaptkomponenten: * dem [[Hypertext Transfer Protocol]] (HTTP), mat dem de Browser Informatioune vum Webserver ufroe kann, * der [[Hypertext Markup Language]] (HTML), enger Dokumentebeschreiwungssprooch, déi d'Struktur an d'Verlinkung vum Dokument festleet an * den [[Uniform Resource Locator]]s (URL) als eendeiteg Bezeechner fir d'Ressourcen. D'[[Kommunikatioun]] am WWW baséiert um [[Client-Server-Prinzip]]. De Browser start als '''Client''' Kommunikatioun a fuerdert ee bestëmmtent Dokument, wat iwwer eng eendeiteg Adress (URL) gekennzeechent ass, beim '''Server''' un. Dofir gëtt den einfachen HTTP-Protokoll benotzt. Ass dat Dokument verfügbar, an de Benotzer autoriséiert op dës Informatioun zouzegräifen, da liwwert de Server d'Dokument aus. Am anere Fall liwwert een eng Feelermeldung. A béide Fäll ass Kommunikatioun domat eriwwer. Elo muss d'Dokument vum Browser interpretéiert an duergestallt ginn. Wéi dës Duerstellung ausgesäit ass iwwer HTML definéiert. HTML ass eng Beschreiwungssprooch an där Websäite verfaasst ginn. Sou een Dokument beinhalt souwuel déi eigentlech Informatioun als och d'Informatioun iwwer d'Dokumentestruktur a Form vun [[Tag]]s. == Web-Technologien == Zu den dräi Haaptkomponente si mat der Zäit nach follgend Technike bäikomm: * [[Cascading Style Sheets]] (CSS) beschreiwen de Layout vu Websäiten, am Géigendeel zu HTML, wou am strenge Sënn just d'Struktur beschriwwe gëtt. Iwwer CSS gëtt zum Beispill festgeluecht, a wat fir enger Schrëftaart, -gréisst an -faarf eng Iwwerschrëft soll duergestallt ginn. * [[Extensible Markup Language]] (XML) erméiglecht eng gréisser Flexibilitéit wéi HTML. Sou kënnen uwändungsspezifesch [[Markup-Sprooch]]en definéiert ginn, déi fir speziell Asazberäicher bestëmmt sinn. [[Wireless Markup Language]] (WML) baséiert zum Beispill op XML. * [[Skriptsproochen]] a [[CGI]]-Prgramméierung erlaben dynamesch Websäiten. Dës WWW-Säite gi vum Server (duerch kleng Programmer, déi an enger Skriptsprooch geschriwwe sinn an iwwer CGI-Schnëttstell mam Browser kommunizéieren) oder duerch de Browser (wéi zum Beispill mat Hëllef vu [[Javascript]]) generéiert. Duerch si gëtt de WWW interaktiv: Sou kann de Benotzer Afloss op Websäiten huelen, déi en ausgeliwwert kritt. == Literatur == * Christoph Meinel, Harald Sack: [https://web.archive.org/web/20080702135816/http://www.minet.uni-jena.de/~sack/WWWBuch/ ''WWW - Kommunikation, Internetworking, Web-Technologien'']. Springer-Verlag, 2004. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.w3.org World Wide Web Consortium] [[Kategorie:World Wide Web| ]] 1cub0x1724aek6wjkhfvh2gnk4bx93l Villeroy & Boch 0 11220 2678577 2671050 2026-05-16T20:04:38Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678577 wikitext text/x-wiki {{Infobox Entreprise}} '''Villeroy & Boch''' ass eng däitsch Gesellschaft déi [[Keramik]] produzéiert an déi hire Sëtz zu [[Mettlach]] huet. Se gouf [[1748]] vum [[Jean-François Boch]] an [[Nicolas Villeroy]] gegrënnt. == Geschicht == D'Parzeläinsindustrie ass vum [[Jean-François Boch]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] agefouert ginn. Am Fong misst ee vun der '''Faïenceindustrie''' schwätzen. Well zu där Zäit goufen nach nëmmen Artikelen aus gewéinlecher [[Faïence]] an der Fabrick am Rollengergronn (Siwebueren) fabrizéiert, an nach kee [[Parzeläin]]. Dofir ass haut och nach ëmmer rieds vun der '''Faïencerie''' an net vun der '''Parzeläinsfabrick'''. De Jean-François Boch, gehéiert zu de grousse [[industriell Pionéier|Pionéier]] vun der lëtzebuergescher [[Mëttelindustrie]]. Hie war Fransous an hat ursprénglech eng Eisegéisserei a [[Loutrengen]]. Nodeem hien [[1748]] zu [[Däitsch-Oth]] (''Audun-le-Tiche'') ugefaangen hat, Faïencewueren ze produzéieren, ass hien [[1768]] an de [[Rollengergronn]] op d'[[Siwebueren]] komm an huet do ënner dem Numm: ''Jean-François Boch et frères'' seng Fabrick opgebaut. Mat vill Succès iwweregens. [[1770]] huet d'Faïencerie hire ''Brindille-Dekor'' agefouert, deen haut nach ënner dem Numm ''[[Vieux-Luxembourg]]'' bekannt ass. Vun de Schwieregkeeten an den [[1930]]er-Joren huet d'Faïencerie sech erkritt an huet virum [[Zweete Weltkrich]] 230 Persoune beschäftegt, déi all Joer 60 Tonne Faïence-Geschier produzéiert hunn. Déi grouss Ëmstellung koum nom Zweete Weltkrich, wéi d'Faiencerie sech moderniséiert huet, Elektroiewen agesat huet, an op d'Produktioun vu ''Parzeläin'' iwwergaangen ass. [[2004]] hat d'''Faïencerie Villeroy et Boch'' op de Siwebueren 521 Persoune beschäftegt. == Aner wichteg Etappen an der Entwécklung vun der Entreprise == * 1791: De Nicolas Villeroy produzéiert an der [[Saarland|Saar]] zu [[Wallerfangen]] wäisst Dëschgeschier mat Kofferopdrock, * 1809: De Jean-François Boch keeft zu [[Mettlach]] un der [[Saar]] déi fréier Benediktiner-Abtei a fänkt mat der Produktioun vu wäissem Dëschgeschier, eng Aart vu Parzeläin, un. * 1836 De Nicolas Villeroy an de Jean-François Boch doe sech zesummen. Fir '''Villeroy et Boch''' ass dat den Ufank vun engem groussen Opstig. * 1959: Iwwergang op d'Produktioun vu [[Vitro-Parzeläin]]. * 2010: D'Produktiounsplaz Lëtzebuerg gëtt zougemaach. == Literatur == * Braun, F., 2026. ''Markenstadt an der Saar. In Mettlach entwickelt Villeroy & Boch gemeinsam mit der Stadtverwaltung ehemalige Industrieflächen. Auch die Konzernhistorie im neu eröffneten Firmenmuseum bleibt Chefsache.'' [[d'Lëtzebuerger Land]] vum 10. Abrëll 2026, S. 15-16. == Kuckt och == * [[Lëtzebuergesch Industrie]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20070311020502/http://www.villeroy-boch.com/Historie.246.0.html?C=LU&L=de Geschicht vu Villeroy et Boch] {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entreprisen]] [[Kategorie:Industrien zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Haffliwweranten]] sqwf0it05xlu2k4th26g0zuejun7cpo Ibrahim Ferrer 0 11229 2678427 2421564 2026-05-16T19:38:40Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678427 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Ibrahim Ferrer''', gebuer den [[20. Februar]] [[1927]] zu [[San Luís (Cuba)|San Luís]], op [[Kuba]], a gestuerwen de [[6. August]] [[2005]] zu [[La Habana]], war e kubanesche Sänger. Den Ibrahim Ferrer huet fréi missen op eegene Féisse stoen: Säi Papp ass gestuerwen, wéi en 9, seng Mamm, wéi en 12 Joer al war. Hien huet sech mat klengen Jobben a mat Sangen duerch d'Liewe geschloen. <!-- verstoppt, well ouni lizenz [[Fichier:Ibrahim Ferrer.jpg|thumb|200px]] --> Hie war Member vu verschiddene Gruppen, ir en dem ''Orquesta Chepin-Choven'' bäigetratt ass, deemools deem bekanntsten Ensembel vu [[Santiago (Cuba)|Santiago]]. Enn vun den [[1950]]er-Joren ass hien op La Habana gaangen, wou en de [[Rassismus]] ënner dem [[Fulgencio Batista|Batista]]- Regime ze spire kritt huet. Hie gouf do Member vum ''Orquesta Ritmo oriental'' vum [[Benny Moré]]. Duerno war en a verschiddenen Ensembelen. Am längsten, 34 Joer laang, bei ''Los Bocucos'' vum [[Pacho Alonso]]. Bei deene villen Opnamen, bei deenen e matgemaach huet, gouf awer ni säin Numm "creditéiert". An den [[1980]]er-Joren huet den Ibrahim Ferrer, verbattert, seng Pensioun geholl. Eng 2. Carrière an déi verdéngten Unerkennung waren him vergënnt nom Succès vum [[Wim Wenders]] sengem Film ''[[Buena Vista Social Club]]'' ([[1999]]), deen 2 Joer nom Album mam nämmlechten Numm erauskoum, a vum [[Ry Cooder]] opgeholl gi war. Hien ass duerch [[Nordamerika]] an [[Europa (Kontinent)|Europa]] op Tournée gaangen, an huet och nach nei Albumen opgeholl, dorënner ''Buena Vista Social Club presents Ibrahim Ferrer'' (1999) a ''[[Buenos Hermanos]]'' ([[2003]]). Hien ass am Alter vun 78 Joer zu Havanna gestuerwen. == Discographie == * [[1999]] – ''Buena Vista Social Club Presents: Ibrahim Ferrer'' * [[2000]] - ''Tierra Caliente: Roots of Buena Vista'' * [[2002]] - ''Mis Tiempos Con Chepín'' * [[2002]] - ''La Collección Cubana'' * [[2002]] - ''Tiempos Con Chepín y Su Orquesta'' * [[2003]] - ''Buenos Hermanos'' * [[2004]] - ''Que Bueno Está'' * [[2005]] - ''Ay, Candela'' == Um Spaweck == [http://members.aon.at/engelmann/ferrer.htm Fotoe vum Buena Vista Social Club] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Ferrer Ibrahim}} [[Kategorie:Folksänger]] [[Kategorie:Gebuer 1927]] [[Kategorie:Gestuerwen 2005]] ad3q1jsti24xf3blqv1nc9uinkp7gbs F. K. Waechter 0 12064 2678382 2584456 2026-05-16T18:28:08Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678382 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Monstereichel12.jpg|thumb|Monster-Eechen]] [[Fichier:Struwwelpeter 030.jpg|thumb|Struwwelpeter]] De '''Friedrich Karl Waechter''', bekannt als '''F. K. Waechter''', gebuer den [[3. November]] [[1937]] zu [[Gdańsk|Danzeg]], a gestuerwen de [[15. September]] [[2005]] zu [[Frankfurt am Main]], war en däitsche [[satir]]esche Schrëftsteller a Graphiker. Den F. K. Waechter ass als Jong vun engem [[Schoulmeeschter]] zu Danzeg (haut: Gdansk) gebuer. 1945 ass e mat senger Famill a [[Schleswig-Holstein]] fortgelaf. Hien huet zu [[Hamburg]] Konscht studéiert an duerno zu [[Freiburg im Breisgau]] an enger Publicitéitsagence geschafft. [[1962]] ass en op Frankfurt geplënnert an huet huet do de [[Robert Gernhardt]], de [[Clodwig Poth]] an de Fritz Weigle (alias [[F. W. Bernstein]]) kenne geléiert a mat hinnen déi sougenannt ''Neue Frankfurter Schule'' gegrënnt, déi an de spéiden [[1960]]er- an uganks [[1970]]er-Joren an Däitschland nei Moossstief fir Satir an hannersënnege Nonsense gesat hunn. Den F.K. Waechter huet bei den Zäitschrëften "Pardon" a "Konkret" matgeschafft an d'Satirzäitschrëft "Titanic" mat gegrënnt. Grousse Succès hat e mat [[antiautoritär]]e Kannerbicher (z.&nbsp;B. ''Der Anti-Struwwelpeter'') an Theaterstécker. De F.W. ass 2005 zu Frankfurt, ''no laanger schwéierer Krankheet'' verscheed. Säi lescht Wierk, ''Prinz Hamlet'' koum am Abrëll 2005 eraus, et ass eng [[William Shakespeare|Shakespeare]]-Kommentéierung aus der Siicht vum ''Kasperle'' a vum Bier. == Noriff == *"Wann wird es sich bei unseren Nachbarn herumsprechen, daß, wer über deutsche Komik mitreden will, nicht von Waechter schweigen kann?", freet de [[Robert Gernhardt]] am Noruff an der ''Welt am Sonntag'' vum 18. September. *"... und wer seine Federzeichnungen sieht, kann nicht daran zweifeln, daß hier ein graphisches Genie am Werk war." - Aus dem Noruff vun der FAZ. == Säi Wierk == * ''Ich bin der Größte'', 1966 (Frankfurt am Main: Bärmeier & Nikel) * ''Die Wahrheit über Arnold Hau'', 1966 (mam [[F.W. Bernstein]] a [[Robert Gernhardt]]). * ''Der kleine Zweckermann'', 1969 (Frankfurt am Main: Bärmeier & Nikel) * ''Der Anti-Struwwelpeter'', 1970 * ''Die Kronenklauer'', 1972 (Text zesumme mam [[Bernd Eilert]]) * ''Tischlein deck dich und Knüppel aus dem Sack'', 1972 (Untertitel: Ein neues Märchen) * ''Brülle ich zum Fenster raus'', 1973 (Kannerollespiller mat Lidder) * ''Wir können noch viel zusammen machen'', 1973 (Billerbuch) * ''So dumm waren die Hebräer'', 1973 * ''Das Ungeheuer-Spiel'', 1975 * ''Opa Huckes Mitmach-Kabinett'', 1976 * ''Die Bauern im Brunnen'', 1978 * ''Wahrscheinlich guckt wieder kein Schwein'', 1978 * ''Kiebich und Dutz'', 1979 * ''Die Reise'', 1980 (Untertitel: Eine schrecklich schöne Bildergeschichte) * ''Es lebe die Freihei'', 1981 * ''Fühlmäuse'', 1981 (Spiele und Bilder zum Mitmachen) * ''Wer kommt mit auf die Lofoten?'', 1982 * ''Das Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland'', 1982 * ''Männer auf verlorenem Posten'', 1983 * ''Nur den Kopf nicht hängen lassen'', 1983 * ''Der rote Wolf'', 1998 * ''Die Schöpfung'', 2002 * ''Der Teufel mit den drei goldenen Haaren'', [[Lauschterspill]] no de [[Märchen|Mäerercher]] vun de [[Bridder Grimm]] == Literatur == * [[Oliver Maria Schmitt]]: ''Die schärfsten Kritiker der Elche. Die Neue Frankfurter Schule in Wort und Strich und Bild.'' Berlin: Alexander Fest Verlag 2001. ISBN 3-8286-0109-X == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Waechter Friedrich Karl}} [[Kategorie:Däitsch Auteuren]] [[Kategorie:Gebuer 1937]] [[Kategorie:Gestuerwen 2005]] evv7j9esb2h9zy65xu71irxu3ep6b07 Athen 0 12094 2678337 2661058 2026-05-16T18:23:22Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678337 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Athen''' ('''Αθήνα''' [{{IPA|aˈθina}}] / ''Athína'') ass d'[[Haaptstad]] vu [[Griicheland]] an zugläich och déi gréisst Stad an déi mat der gréisster Bevëlkerung. Se huet {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}}. Um Territoire vun Athen hu scho viru 5.000 Joer Leit gewunnt. Wéinst hirer kultureller Ierfschaft a well se - iwwer den Hafe [[Piräus]] an iwwer den neien internationale Fluchhafen - e wichtege Verkéierspunkt mat de [[Griichesch Inselen|griicheschen Inselen]] ass, zielt Athen zu de meeschtbesichte [[Metropol]]e vum [[Europa (Kontinent)|Kontinent]]. Doriwwer eraus ass Athen mat Ofstand dat wichtegst Wirtschafts-, Kultur- a Bildungszentrum vu Griicheland. Der [[Griichesch Mythologie|Seechen]] no hu sech d'Gëttin [[Athene]] an de Mieresgott [[Poseidon]] ëm d'Gonscht vun den Awunner vun der Stad gestridden, déi nach keen Numm hat. Béid Gëtter sollten den Awunner e Kaddo maachen - deen, deen der Stad de schéinste Kaddo géif maachen, sollt hiren Nummpatroun ginn. De Poseidon huet der Stad e [[Buer (Waasser)|Buer]] geschenkt, aus deem awer nëmme Salzwaasser erauskomm ass. D'Athene huet der Stad en [[Oliv|Olivebam]] geschenkt, deen hinnen Iessen, Olivenueleg an Holz ginn huet. Sou huet d'Athene dësen Duell gewonnen, an d'Stad gouf no hir benannt. Mat dësem [[Grënnungsmythos]] wollten déi [[Antiquitéit|antik]] Pappe vun der Stad schonn deemools hir Tendenz zum [[Pragmatismus]] [[Geschicht|historesch]] begrënnen. Der Iwwerliwwerung no gouf Athen vum Kinnek [[Kekrops I. vun Athen|Kekrops I.]] gegrënnt. D'Stad ass zanter 5.000 kontinuéierlech bewunnt, an domat sécher eng vun den eelste Stied an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. [[1985]] gouf Athen zu der [[Europäesch Kulturhaaptstad|Europäescher Kulturhaaptstad]] gewielt. D'[[Akropolis (Athen)|Akropolis]] ([[1987]]) an d'[[Klouschter Daphni]] ([[1990]]) stinn op der Lëscht vun den [[Weltierwen|UNESCO-Weltierwen]]. == Geographie == Athen läit an der Landschaft [[Attika]] mat de Flëss [[Ilisos]] a [[Kephisos]] an huet op dräi Säite Bierger, den [[Hymettos]] (1026&nbsp;m), de [[Pentelikon]] (1107&nbsp;m), de Parnes (1413&nbsp;m) an den Ägaleo (468 m). Op der véierter Säit läit de [[Saronesche Golf]]. [[Fichier:Athens MKL Bd. 1 1890 (133267908).jpg|thumb|left|450px|Athen am Joer [[1890]].]] === Ënnerdeelung === D'Staddeeler vun Athen, d'''Gitonies'' ([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Noperschaften), sinn dacks kleng Bezierker mat eegener Infrastruktur. Gitonies hu meeschtens eegen Afkaszentre mat Geschäfter vun all Zort. D'Gitonia ass fir d'Awunner en iwwersiichtleche Bezierk, hei kennt jiddweree jiddwereen. {{Méi Info 1|Staddeeler vun Athen}} === Klima === D'Stadklima vun Athen ass ganz besonnesch a Griicheland an och an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Duerch d'Lag vun Athen, wat am Westen, Norden an Oste Bierger ronderëm sech huet, ass d'Klima zu Athen nach méi dréchen a waarm wéi an anere Regioune vum Land. D'Summertemperature kënne bis op 40&nbsp;°C bis 45&nbsp;°C am Schiet klammen. Duerch d'Bevëlkerungsdicht an de Manktem vu Gréngflächen an der Stad killt et an der Nuecht och net wierklech of. [[Temperatur]]e vu 25&nbsp;°C um [[Hallefnuecht]] sinn am Summer ganz normal, an och 30&nbsp;°C sinn net seelen. Eréischt an de fréie Moiesstonne falen d'Temperaturen ënner 25&nbsp;°C. Am [[Wanter]] dogéint kënnt et dacks zu Abréch vu kaler Loft aus dem Norden, déi an den nërdleche Bezierker och zu [[Schnéi]] féiere kënnen. Fir [[Europa (Kontinent)|mëtteleuropäesch]] Verhältnesser ass et awer och am [[November]] nach waarm. Zu Athen gi Mëtt November nach dacks 20–25&nbsp;°C am Dag gemooss. Dofir fänkt d'[[Fréijoer]] méi spéit un, a [[Mäerz]] an [[Abrëll]] sinn éischter kal. Zu Athen gi pro Joer ongeféier 2.700 Sonnestonne gezielt. Zu Athen reent et am Duerchschnëtt 402&nbsp;mm pro Joer, meeschtens vun Enn [[Oktober]] bis Ufank [[Februar]]. == Geschicht == [[Fichier:2006 01 21 Athènes Parthénon.JPG|thumb|450px|De [[Parthenon]] zu Athen.]] D'Geschicht vun Athen geet ëm déi 7.500 Joer an d'[[Jongsteenzäit]] zeréck. Ëm [[1300 v. Chr.]] gouf op der [[Akropolis (Athen)|Akropolis]] e [[mykene]]sche Palais gebaut. Déi eelst Stadanlag huet sech op déi iewescht Fläch vum Hiwwel beschränkt, op deem méi spéit d'Buerg ([[Akropolis]]) de militäreschen a reliéise Mëttelpunkt vun Athen sollt ginn. D'Fläch gouf scho fréi platt gemaach, an et gouf eng grouss Mauer mat néng Diere ronderëm gebaut (''Enneapylai''). Dëse Komplex gouf no de [[Pelasger]], deenen dës Bauten zougeschriwwe goufen, ''Pelargikon'' genannt. An dëser Buerg hunn déi al Kinneke vun dësem Deel vun [[Attika]] gewunnt. Athen stoung fir seng Awunner schonn ëmmer ënner dem besonnesche Schutz vum [[Zeus]], fir deen och fréi en Altor gebaut gi war, sou wéi der Stadgëttin [[Athene]] (''Athene Polias''), fir déi den eelsten [[Tempel]] vun der Stad, den ''Hekatompedos'', gebaut gi war. Vis-à-vis vun der Staddier war den eelste Maart vun der Stad, d'[[Agora]]. {{Méi Info 2|Akropolis|Agora}} Der [[Griichesch Mythologie|Seechen]] no soll de [[Mythologie|myhologesche]] Kinnek [[Theseus]] verschidden Deeler vun der Landschaft [[Attika]] zu enger [[Polis]] zesummebruecht hunn. Athen war nieft [[Sparta]] déi gréisst griichesch Polis vun dëser Zäit. Den Héichpunkt vun hirem politeschen a kulturellen Afloss huet Athen als [[Attesch Demokratie]] a Féierungsmuecht vum [[Attesche Séibond]] am [[5. Joerhonnert v. Chr.|5.]] a [[4. Joerhonnert v. Chr.]] erreecht. {{Méi Info 2|Attesch Demokratie|Attesche Séibond}} Och wéi d'Stad [[86 v. Chr.]] zum [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] gezielt huet, huet se hire Status als intellektuellen Zentrum behalen. Dëst huet sech eréischt am Joer [[529]] g'ännert, wéi déi lescht [[Philosopheschoul|Philosopheschoulen]] op Uweisung vum [[Byzantinescht Räich|byzantinesche]] Keeser [[Justinian I.]] hu missen zougemaach ginn. [[Fichier:Bonfils, Félix (1831-1885) - Athens - Theatre Odeion about 1868-1875.jpg|thumb|left|400px|Theater vum [[Herodes Atticus]], Foto vum [[Félix Bonfils]], [[19. Joerhonnert]].]] Eréischt am [[9. Joerhonnert]] gouf d'Stad [[Bëschof]]ssëtz mat dem [[Parthenon]] als Bëschofskierch. Athen gouf am [[Véierte Kräizzuch]] ([[1204]]) no der Eruewerung vu [[Konstantinopel]] zu engem fränkeschen [[Herzogtum]]. Nom Afall vun der [[Katalanesch Kompanie|Katalanescher Kompanie]] waren tëscht [[1388]] bis [[1402]] d'[[Florenz|Florentiner]] un der Muecht, souwéi d'[[Tierkei|Tierken]] ([[1392]]), an d'[[Venedeg|Venezianer]] ([[1395]]). Nom Fall vu Konstantinopel [[1453]] gouf [[1456]] Athen vun den [[Osmanescht Räich|Osmanen]] ënner dem [[Mehmet II. vum Osmanesche Räich|Sultan Mehmed II.]] eruewert, de Parthenon gouf zu enger [[Moschee]] an den [[Erechtheion]] zum [[Harem]]. D'Stad huet weider u Bedeitung verluer. Duerch Zerstéierungen tëscht dem [[17. Joerhonnert|17.]] an [[19. Joerhonnert]] gouf aus der Stad eng kleng Provënzhaaptstad, déi [[1834]] als Haaptstad vum neie [[Griicheland|griichesche Kinnekräich]] knapps 4.000 Awunner hat. Den Zentrum vun Athen ronderëm d'Plaze [[Syntagma]] an [[Omonia]] ass duerch d'urbanistesch Entwécklung, déi ënner dem Kinnek [[Otto I. (HRR)|Otto I.]], engem [[Wittelsbacher]], initiéiert ginn ass, gepräägt. [[1920]] hat d'Gebitt vum haitege Grouss-Athen ëm déi 453.000 Awunner. Zu engem onreegelméissege Wuesstem koum et um Ufank vun den [[1920]]er-Joren als Resultat vum [[Griichesch-Tierkesche Krich]] an der Masseverdreiwung vun de Griichen aus [[Klengasien]]. {{Méi Info 1|Griichesch-Tierkesche Krich}} Nom [[Zweete Weltkrich]] koum et zu wirtschaftlechem Wuelstand duerch déi konservativ Regierung. Tëscht [[1950]] an [[1960]] huet sech d'demographesch Situatioun vu Griicheland radikal verännert: d'Bevëlkerung ass op der Sich no Aarbecht vum Land an d'Stad geplënnert. Dës Migratiounswell huet d'Wunnsituatioun an de Stied verschlechtert, besonnesch zu Athen. Privat Investisseuren hunn de System vun der „''Antiparochí''“ ([[lëtzebuergesch|lëtz.]]: Géigeleeschtung) entwéckelt. Dobäi hu si Grondstécker iwwerholl, an déi al Proprietäre mat fäerdege Wunnengen entschiedegt. Vill Baufirmen a Bauhären hunn hir Aarbechter och mat Wunnenge bezuelt. Zanter den [[1980]]er-Joren hunn och vill Auslänner zu Athen en neit Doheem fonnt, de gréissten Deel dovu sinn [[Albanien|Albaner]]. Weider Immigrante si [[Russland|Russen]], [[Polen]] oder [[Nigeria]]ner. An der Sophokleousstrooss/Plateia Theatrou ass eng kleng „''China-Town''“ entstanen. {{Méi Info 1|Geschicht vun Athen}} == Kuckeswäertes zu Athen == === Bauwierker === [[Fichier:Athens Roman Agora 4-2004 1.JPG|thumb|450px|D'Réimesch Agora.]] Zu de bekanntste Bauwierker vun Athen zielen d'[[Akropolis (Athen)|Akropolis]], ë.&nbsp;a. mat Parthenon, Niketempel, Erechtheion, Propyläen an d'Agora, ë.&nbsp;a. mam Tempel vum [[Hephaistos]] an der Athena an dem Nobau vun der [[Stoa]] vum [[Attalos II. vu Pergamon|Attalos]]. Kuckeswäert ass och de [[Kerameikos]], déi antik Stadmauer mam Dipylon, der gréisster Staddier vun Athen an d'[[Pnyx]], en Hiwwel westlech vun der Akropolis a Plaz vun de Volleksversammlungen am klasseschen Athen. Südlech vun der Pnyx steet d'[[Philopapposmonument]]. E Beispill fir d'Athenesch Kultur sinn den [[Dionysostheater]] - hei goufen déi klassesch Tragedië vun de groussen Dramatiker [[Aischylos]], [[Sophokles]] an [[Euripides]] opgefouert, souwéi d'Comedie vum [[Aristophanes]] - an den [[Odeion vum Herodes Attikus]]. Op der Réimescher Agora ass de [[Wandtuerm (Athen)|Wandtuerm]] ze bewonneren, an och d'[[Hadriansbibliothéik]] ass e Besuch wäert. Den [[Olympieion]], Tempel vum olympeschen [[Zeus]], ass ee vun de gréissten Tempele vum ale Griicheland. [[330 v. Chr.]] gouf de [[Panathinaikon-Stadion|Kallimarmaro-Stadion]] fir d'[[Panathenäesch Spiller]] ënner dem [[Demosthenes]] gebaut an [[140]] vum [[Herodes Atticus]] mat penteleschem [[Marmer]] erneiert. Nei opgebaut gouf de Stadion duerch de griichesche Kafmann [[Georgios Averof]]. An dësem Stadion waren och déi meescht Kompetitioune vun den [[Olympesch Summerspiller 1896|Olympesche Summerspiller]] [[1896]] an d'[[Olympesch Tëschespiller 1906|Tëschenolympiad]] [[1906]]. D'[[Syntagma]]-Plaz ass kuckeswäert, genee wéi den éischten Athener Kierfecht mat de Griewer vum [[Heinrich Schliemann]] a senger Fra Sophia, dem [[Georgios Averof]], der [[Melina Merkouri]], dem [[Andreas Papandreou]], an dem [[Adolf Furtwängler]] ; D'[[Plaka]] ass den eelste Quartier vun Athen. Hei fënnt een an enger Zort [[Labyrinth]] vill Restauranten a kleng Geschäfter. Zu Athen gëtt et eng Partie [[Byzanz|byzantinesch Kierchen]], wéi zum Beispill d'[[Hagioi Theodoroi]] ([[11. Joerhonnert]]), d'[[Kapnikaréa]] ([[11. Joerhonnert]]), d'[[Hágios Ioánnis Theológos]] ([[11. Joerhonnert|11.]]/[[12. Joerhonnert]]) oder d'[[Hágios Elefthérios]] ([[11. Joerhonnert|11.]]/[[12. Joerhonnert]]). Byzantinesch Mosaicker sinn och am [[Klouschter Daphni]] ze gesinn, e weidert Klouschter ass d'Klouschter [[Kaisariani]]. === Architektur vum 19. an 20. Joerhonnert === Nodeem am [[19. Joerhonnert]] de [[Griicheland|griichesche Stad]] gegrënnt gi war, koum et zu ville Bauprojeten. Vill Auslänner hunn an d'Stad investéiert. Eleng den Architekt [[Ernst Ziller]] huet iwwer 600 Gebaier baue gelooss. Zu de wichtegste Gebaier zu där Zäit zielen de Neoklassizisteschen Ensembel vun der Akademie an der Nationalbibliothéik. No de Pläng vum [[Christian Hansen]] ass [[1841]] d'Universitéitsgebai fir d'[[National a Kapodistria Universitéit Athen]] entstanen. [[1891]] gouf d'Akademie vun de Wëssenschaften no de Pläng vu sengem méi jonke Brudder [[Theophil Hansen]] ageweit. Am selwechte Joer gouf och d'Nationalbibliothéik fäerdeggestallt. An direkter Noperschaft sinn d'kathoulesch Bëschofskierch ([[Leo von Klenze]]) an d'Aaeklinick. D'Parlamentsgebai op der [[Sytagma]]-Plaz ass vum [[Friedrich von Gärtner]]. D'Peloponesesch Gare an d'Lárissa-Gare goufe vum [[Ernst Ziller]] geplangt. [[Fichier:AcademyOfAthens (3).jpg|thumb|450px|left|D'Akademie vun Athen.]] D'griichesch Modern war radikal am Géigesaz zum Klassizismus vum [[19. Joerhonnert]]. Duerch d'Wunnengsnout nom [[Griichesch-Tierkesche Krich]] [[1921]] gouf nees vill gebaut. D'[[Charta vum Athen]], e Manifest vu moderner Architektur, gouf [[1933]] ënnerschriwwen. Méi spéit gouf de Verloscht vun de klassizisteschen Haiser bedauert, an de leschte Jore goufen awer d'Appartementshaiser vun der fréier Modern zu Athen nees méi geschat. Nom [[Zweete Weltkrich]] hunn och ëmmer méi dacks international Architekten zu Athen gebaut. Wärend der Zäit vun der [[Junta]] goufen aus Spekulatiounsgrënn vill zweetklasseg Appartementshaiser gebaut. Wichteg Gebaier vun der Modern zu Athen sinn d'Appartementshaiser zu Kolonáki, Exarchía an am weideren Zentrum ([[1920]]–[[1940]]), den Terminal Ost um fréiere Fluchhafen Hellenikón vum [[Eero Saarinen]] ([[1960]]–[[1963]]), d'Botschaft vun de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] an der Vassilis-Sophias-Avenue vum [[Walter Gropius]] ([[1961]]) an den Hotel Hilton aus dem Joer [[1963]]. === Muséeën (Auswiel) === Zu den allgemenge Muséeë vun Athen zielt de [[Goulandris-Musée]] fir [[Kykladen|kykladesch]] Konscht, de [[Benaki-Musée]] an den [[Ellinikós Kósmos]], en interaktive Musée. Duerch hir laang Geschicht gëtt et zu Athen natierlech och vill [[Archeologie|Archeologesch Muséeën]], dorënner de Musée vun der Akropolis, den [[Archeologeschen Nationalmusée (Athen)|Archeologeschen Nationalmusée]], de Byzantinesche Musée an den Archeologesche Musée um [[Piräus]]. Fir méi nei Geschicht gëtt et de Volleksmusée zu Monastiráki, de jiddesche Musée an der Pláka, de Musée fir traditionell Museksinstrumenter, och an der Pláka, an de Musée vun der Stad Athen mat engem Modell vun der Stad aus dem Joer [[1842]]. Konscht an Design fënnt een am Nationale Musée fir Modern Konscht an der aler Fix-Fabrick, an der [[Nationalgalerie (Athen)|Nationalgalerie]], an der Glyopthek - dem Musée fir modern Skulptur, am Musée vum griicheschen Theater an am Schmuckmusée Ilias Lalaounis. Méi technesch Saache sinn am [[Krichsmusée (Athen)|Krichsmusée]], am [[Schëffsmusée Trokadero Marina]] zu Palio Faliro, am Musée fir Telekommunikatioun vun der [[OTE]], am Eisebunnsmusée vun der [[Organismos Sidirodromon Ellados|OSE]] an am griichesche Marinnemusée um [[Piräus]] ze gesinn. Naturgeschichtlech kënnt een am Naturgeschichtleche Musée Goulandis an am Zoologesche Musée vun der Universitéit Athen op seng Käschten. Weider méi speziell Muséeë sinn de Kannermusée, de [[Postmusée (Athen)|Postmusée vun der ELTA]] an den [[Numismatesche Musée (Athen)|Numismatesche Musée]]. == Jumelagen == {| style="background: #F5F5F5; padding:0em 1em 0em 1em;" width=80% | style="vertical-align:top" | | width=50% | * [[Athens (Georgia)|Athens]], {{USA}} * [[Barcelona]], {{ESP}} * [[Beirut]], {{LBN}} * [[Belgrad]], {{SCG}} * [[Berlin]], {{DEU}} * [[Bethlehem]], {{PSE}} * [[Boston]], {{USA}} * [[Buenos Aires]], {{ARG}} * [[Bukarest]], {{ROU}} * [[Chicago]], {{USA}} * [[Cusco]], {{PER}} * [[Eriwan]], {{ARM}} * [[Genua]], {{ITA}} * [[Havanna]], {{CUB}} * [[Istanbul]], {{TUR}} * [[Kiew]], {{UKR}} * [[Ljubljana]], {{SVN}} * [[Los Angeles]], {{USA}} |valign="top"| | width=50% | * [[Madrid]], {{ESP}} * [[Montréal]], {{CAN}} * [[Moskau]], {{RUS}} * [[Nikosia]], {{CYP}} * [[Paräis]], {{FRA}} * [[Philadelphia]], {{USA}} * [[Prag]], {{CZE}} * [[Rabat]], {{MAR}} * [[Roum]], {{ITA}} * [[Santiago de Chile|Santiago]], {{CHL}} * [[Seoul]], {{KOR}} * [[Sofia]], {{BGR}} * [[Tiflis]], {{GEO}} * [[Tirana]], {{ALB}} * [[Warschau]], {{POL}} * [[Washington D.C.]], {{USA}} * [[Xi'an]], {{CHN}} |} == Bekannt Athener (Auswiel) == [[Fichier:Aristoteles Louvre.jpg|thumb|250px|Den [[Aristoteles]]]] {{Div col|cols=2}} * [[Sokrates]] * [[Platon]] * [[Aristoteles]] * [[Aristophanes]] * [[Menander]] * [[Solon]] * [[Kleisthenes vun Athen|Kleisthenes]] * [[Perikles]] * [[Peisistratos]] * [[Alkibiades]] * [[Miltiades]] * [[Sophokles]] * [[Themistokles]] * [[Demosthenes]] * [[Herodes Atticus]] * [[Irene vun Athen|Irene (byzant. Keeserin)]] * [[Melina Mercouri]] * [[Theo Angelopoulos]] * [[Maria Farantouri]] {{Div col end}} == Literatur zum Theema == * Sotiris Chtouris, Elisabeth Heidenreich an Detlev Ipsen, ''Von der Wildnis zum urbanen Raum. Zur Logik der peripheren Verstädterung am Beispiel Athen'', Frankfurt/Main, 1993. ISBN 3-593-34873-X. * Walther Judeich, ''Topographie von Athen.'' 2., vollständig neubearbeitete Auflage, Beck, München 1931 (''Handbuch der Altertumswissenschaft'', Band 3, 2, 2). * Robert Schediwy, ''Städtebilder – Reflexionen zum Wandel in Architektur und Urbanistik'', Wien, 2005. ISBN 3-8258-7755-8. * Raimund Schulz, ''Athen und Sparta'', Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt, 2003. * John Travlos, ''Bildlexikon zur Topographie des antiken Athen.'' Wasmuth, Tübingen 1971. == Um Spaweck == {{Commonscat|Αθήνα|Athen}} * [https://web.archive.org/web/20050901084315/http://www.cityofathens.gr/portal/site/AthensPortalEN/ Offiziell Säit vun der Stad Athen.] {{gr}} {{en}} * [https://web.archive.org/web/20030502184223/http://www.chem.uoa.gr/location/athensmap/athensmap.htm Interaktiv Kaart vun Athen.] {{en}} * [https://web.archive.org/web/20070629100613/http://www.athensvirtualtour.com/ 360 Grad Tour vun Athen.] {{en}} * [http://www.aia.gr/ Fluchhafe vun Athen.] {{en}} * [http://www.goethe.de/ins/gr/ath/deindex.htm Goethe-Institut zu Athen.] {{de}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{Navigatioun Haaptstied an Europa}} [[Kategorie:Athen| ]] [[Kategorie:Haaptstied an Europa]] [[Kategorie:Universitéitsstied a Griicheland]] [[Kategorie:Olympesch Stied]] fm2lwx7al10pnbrlplm4vt4jkrqnnjx Théiwesbuer 0 12281 2678562 2521641 2026-05-16T20:03:05Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678562 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Théiwesbuer.jpg|thumb|Den Théiwesbuer am Pafendall]] Den '''Théiwesbuer''' ass en ale [[Wäschbuer]] am [[Pafendall]]. En ass nieft der [[Kierch Pafendall|Pafendaller Kierch]]. De Buer gouf der Legend no, vum [[Martin vun Tours|hellege Martin]] {{Source?}} nom "Théiwes" (sic.) genannt, enger aler Form vum Numm vum [[Matthäus (Evangelist)|Evangelist Matthäus]] oder Matthieu, dem [[Patréiner]] vun der haiteger Kierch. D'[[Waasser]] aus dem Buer gouf fréier als Drénkwaasser benotzt awer och fir am [[Wäschbuer]] op der aner Säit vun der Strooss d'Wäsch ze maachen. [[1897]] huet d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] decidéiert fir d'[[Sichegaass]] (déi fréier "Rue des Fleurs") ze sanéieren. Bis op den Théiwesbuer goufe bis Enn vun den [[1920]]er-Joren all d'Haiser ofgerappt. D'Awunner hunn hir Haiser misse verloossen an hunn deelweis a [[Roulott]]e gewunnt. Mam „Lidd vum Théiwesbur“<ref>[https://web.archive.org/web/20180109055635/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_13-1983_19.pdf d'Lidd vum Théiwesbu(e)r], [[ons stad]] Nr. 13, 1983, p. 19</ref> huet de [[Fritz Weimerskirch]] (1895-1971) géint d'Sanéierungspolitik vun der Gemeng protestéiert; den Théiwesbuer ass mat dësem Lidd iwwer d'Stad eraus bekannt gemaach ginn<ref>Quell wann net anescht uginn: [[Danièle Wagener]], an Zesummenaarbecht mam [http://www.pfaffenthal.info Syndicat d'Intérêts Locaux Pfaffenthal-Siechenhof], 2015, Broschür am Kader vun der Ausstellung „''De Pafendall, Histoires d'un quartier – Geschichten eines Stadtviertels''“ am [[Geschichtsmusée vun der Stad Lëtzebuerg]]</ref>. [[Fichier:Théiwesbuer Kneipp-Foussbad a Pafendaller Kierch 2020.jpg|thumb|D'Kneipp-Foussbad ënnen an uewen den Théiwesbuer lénks niewent der Pafendaller Kierch]] De Wäschbuer op der anerer Stroossesäit gouf am Fréijoer 2016 als e [[Kneipp-Kur|Kneipp-Foussbad]]<ref>[http://www.pfaffenthal.info/2017/02/de-waschburle-lavoir.html?m=1 pfaffenthal.info]</ref> ëmfunktionéiert. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [[Dullemajik (Museksgrupp)|Dullemajik]]: [https://www.youtube.com/watch?v=C3u0bXa_B2s ''D'Lidd vum Théiwesbur''] op www.youtube.com {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Wäschbueren zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pafendall]] lrfc9w714abqd3rzqavph00242rwzqv Eisebunnsstreck Péiteng - Fond-de-Gras - Doihl 0 12469 2678376 2659770 2026-05-16T18:27:22Z VolvoxBot 61746 /* Streckeverlaf */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678376 wikitext text/x-wiki {{Infobox Zuchstreck |Gréisst Steigung = 25‰ |Klengste Radius = 150 m}} [[Fichier:LokArbed5.jpg|thumb|Lokomotiv Nr.8 vun der Arbed Déifferdeng]] D''''Streck Péiteng - Fond-de-Gras - Doihl''' ass gebaut gi fir d'[[Minett (Äerz)|Minett]], déi do ofgebaut gouf, bei d'[[Héichuewen|Héichiewen]] ze transportéieren. Et war also eng reng Gidderstreck. Si ass eegleiseg a gouf an [[Normalspuer]] (1.435&nbsp;mm) gebaut ginn. D'Streck gouf a gëtt haut nach "Misärsbunn" genannt: wéinst de schwéiere Chargen an dem liichten Ënnerbau hunn d'Gleiser net duergehalen an et koum dacks zu Entgleisungen an Accidenter. == Geschicht == * [[1869]]: D'''[[Société anonyme luxembourgeoise des chemins de fer et minières Prince-Henri]]'' ("PH" oder "Prënz") gëtt vum Lëtzebuerger Staat chargéiert fir an der neier Industrieregioun am Süde vum Land Eisebunnsstrecken ze bauen. Si huet, fir déi Projete finanzéieren ze kënnen, 417 ha Konzessioune fir Minett ofzebauen zougesprach kritt. Als Konterpartie sollten 162&nbsp;km Eisebunnsstrecke gebaut ginn. Eng dovu war d'Streck "Péiteng - Fond-de-Gras - Doihl". De "Prënz" war allerdéngs net autoriséiert fir selwer seng Konzessiounen z'exploitéieren, hat awer de [[Monopol]] fir den Transport. Verschidde belsch, franséisch a lëtzebuergesch Gesellschaften hunn den Ofbau bedriwwen an d'Minett mat der Eisebunn an hir Héichiewen transportéiert; * [[1873]] ass d'Sektioun Péiteng - Fond-de-Gras opgaangen an * [[1879]] d'Sektioun Fond-de-Gras - Doihl - ''Bois châtier''; * [[1938]]: d'Streck gëtt moderniséiert: d'Schinne gi mat ''[[Tirefond (Eisebunn)|Tirefonden]]'' un d'Schwellen ugeschrauft. Am selwechte Joer gëtt de Betrib tëscht dem Doihl an dem ''Bois châtier'' fir zerguttst zougemaach; * [[1940]] - [[1944]]: d'''[[Reichsbahn zu Lëtzebuerg|Deutsche Reichsbahn]]'' iwwerhëlt d'Gestioun; * [[1944]]: nom Enn vun der däitscher Besatzung huet de Lëtzebuerger Staat provisoresch e ''Comité de gérance'' an e ''Comité de direction'' agesat fir d'Eisebunn ze bedreiwen; * [[1946]]: déi nei gegrënnt ''Société nationale des chemins de fer luxembourgeois'' ([[CFL]]) iwwerhëlt d'Gestioun; * [[1962]] gëtt d'Streck zougemaach well d'[[Société Anonyme Minière et Métallurgique de Rodange-Athus|MMR]], deemools déi eenzeg Firma déi d'[[Minière]] nach exploitéiert huet, hir Minett iwwer hir eege Minièresbunn a mat hirer [[Seelbunn]] an d'Rodanger Schmelz gefouert huet; * [[1964]] am Fréijoer: um km 2,500 rëtschen 30.000 m³ Steng, Leem a Buedem, op der Héicht vum ''Fuussbësch'', de Bierg erof a begruewen d'Gleis. Domat war et du Schluss mam Schinneverkéier op enger Streck, déi net onweesentlech zum Räichtum vum Land bäigedroen huet. Dat war eng gutt Ursaach fir d'Stréck ouni vill Gespréich zouzemaachen; * [[1970]] gouf d'Stréck offiziell mat engem [[Arrêté ministériel]] vum 6. Oktober broochgeluecht. Dat selwecht Joer huet d'[[Association des Musée et Tourisme Ferroviaires|AMTF]] sech konstituéiert mam Zil, d'Streck erëm zu touristeschen Zwecker a Betrib ze huelen. Fir d'éischt ass den Tronçon Fond-de-Gras - Doihl an d'Rei gesat ginn, fir en Zougank zu der Strooss ze kréien. Duerno gouf d'Streck Fond-de-Gras - Fuussbësch an Ugrëff geholl; * [[1973]], de [[4. August]], war et sou wäit: den "Train 1900" huet de Betrib opgeholl; * [[1981]], den [[1. Dezember]], ass déi lescht [[Minière]] vu Lëtzebuerg, den "Tillebierg" zu [[Déifferdeng]], zougemaach ginn; * [[1986]]: vis do huet den Terrain vun der Streck a vun der Gare Rolleng nach ëmmer der CFL gehéiert. Den deemolege Kulturminister [[Robert Krieps]] léisst e Projet ausschaffe fir am Fond-de-Gras en [[Industrie- an Eisebunnspark Fond-de-Gras|Industriepark]] anzeriichten; * [[1987]]: d'Decisioun, fir den Äerdrutsch am ''Fuussbësch'' ewechzebaggeren, fält; * [[1989]], [[9. Mee]]: den Tronçon ''Fuussbësch'' - Péiteng kann erëm befuer ginn. Awer nach net bis an d'Péitenger Gare, well am Wanter 1980/81 waren d'Gleiser bei Noutstandsaarbechten erausgerappt ginn, fir nei Industriehalen opzeriichten; * Terrainen hu missen opkaaft ginn, fir en neit Gleis laanscht déi Halen ze leeën; * [[2001]]: nieft der Péitenger Gare ass en neie [[Quai (Eisebunn)|Quai]] an 2 nei Gleiser (+ Waasserkran) fir den "Train 1900" ugeluecht ginn, fir déi ganz Streck erëm praktikabel ze maachen. == Beschreiwung vun der Streck == Si huet deemools aus zwou Sektioune bestanen: === Sektioun Péiteng - Rolleng === Obschonn d'Streck vu [[Péiteng]] ronderëm de [[Prënzebierg]] an den [[Tëtelbierg]] op [[Fond-de-Gras]] (och kuerz "Gras" genannt) gefouert huet, huet d'Gare vu Fond-de-Gras den Numm "Rolleng" ({{Fr}} Lamadelaine) kritt. Déi Sektioun ass den [[20. Dezember]] [[1873]] opgaangen, an ass 6,060&nbsp;km laang. Ënnerwee huet si eng ganz Rei Quaien, wou d'Minett an d'Waggone getippt gouf, bedéngt. ==== Streckeverlaf ==== * Gare Péiteng: Quai ''d'Huart'' (Numm vun der Gesellschaft, déi d'Minettskonzessioun exploitéiert huet), wou d'Minett iwwer e [[Plan incliné]] vum Prënzebierg erof transportéiert gouf (bis [[1928]]). * Gare Péiteng: Silo ''Providence'' (och "Käseminn" (''case à mine'') oder "d'Bréck" genannt). Dëst war e Gebai aus [[Bëtong]], wou d'Minett an enger Héicht vu 15 Meter a Siloe getippt gouf a wou se ënnen an d'Waggonen (Talboten) agefëllt gouf * Kuerz hanner der Gare huet en "embranchement" (''Gleisanschluss'') d'Firma GENEWO-BERG, déi mat Baumaterial gehandelt huet, bedéngt * Vun do aus ass et géi biergop gaangen (~ 25 ‰) * Quai ''Prënzebierg'' (PK 2,00), dee vun der ''Société Athus'' exploitéiert gouf. Dëse Quai ass awer nëmme bis ufanks vum [[20. Joerhonnert]] gebraucht ginn, well duerno um Prënzebierg am Dagebau ({{Fr}}''à ciel ouvert'') ofgebaut gouf * Quai ''Schlammebierg'' (PK 2,40) vun der ''Société des hauts-fourneaux de Hollerich'', deen nëmme bis an d'[[1880]]<nowiki/>er-Joren a Betrib war * Quai ''Angleur'' oder ''Fussbësch'' (PK 2,62). Hei bestinn 2 Gleiser op ongeféier 100 Meter an eng Bascule * Päerdsstall. Do waren d'Päerd ënnerbruecht, déi an de [[Galerie (Biergbau)|Galerien]] d'[[Buggi]]e gezunn hunn * Quai ''Rolleng'' (''Escher Erzgrubengesellschaft'') (PK 4,00). Do war fréier och eng [[Barriär (Eisebunn)|Barriär]], um Wee deen d'Uertschaft Rolleng (''Lamadelaine'') mat der [[Muttergottesknippchen|Muttergottesknippche]] verbonnen huet. * D'Streck féiert elo laanscht den [[Tëtelbierg]] * Quai ''Géienhonger'' (''S.A.Minière et métallurgique de Rodange'') (PK 4,56) * Quai ''Hackels'' (''Angleur'') (PK 4,76), wou ee schéi Vuen op [[Rodange]] an op [[Nidderréideng]] huet * Quai ''Stackels'' (PK 5,20), dee vun der Entreprise Schiltz-Lacroix exploitéiert gouf * Quai ''Unterst Blénken'' (PK 5,96) * Quai ''Collart'' (PK 6,00) * Quai ''Chiers'' (PK 6,10) * Quai ''Reuter'' a ''Van Mossevelde'' (PK 6,10) * Quai ''Langfuhr'' (PK 6,20) * Gare Rolleng. === Sektioun Rolleng - ''Bois châtier'' === Dës Sektioun ass den [[19. Abrëll]] [[1879]] opgaangen an huet no 3,390&nbsp;km d'franséisch Grenz erreecht. ==== Streckeverlaf ==== * Gare Rolleng * Quai ''Gras'' (MMR-Ougrée) (PK 6,70) am ''Doihl'', wou d'Rodanger Schmelz Minièrë bedriwwen huet an d'Minett méi spéit mat der [[Minettseelbunn Doihl-Rodanger Schmelz|Seelbunn Doihl-Rodange]] bei d'Héichuewen transportéiert huet * Quai ''Bois de Rodange'' (PK 7,35), deen ufanks vun der Firma Marcinelle-Couillet a méi spéit vun der Soc. Berens vu Rëmeleng exploitéiert gouf * D'Strooss "Rodange - Zowaasch", ass deemools mat enger Barriär geséchert ginn. Hei ass haut den Terminus vum "Train 1900". * Quai ''La Bergerie'' (Ougrée) (PK 8,80) * Quai ''Klopp'' (Sclessin a Couillet) (PK 9,20). * Quai ''Bois châtier'' (Cockerill a Raty) (KPK 9,5), Endpunkt vun der Streck. === Gare Rolleng === [[Fichier:Gare Fond-de-Gras 2.jpg|thumb|D'Gare ''Lamadelaine'' haut mam Schëld ''Fond-De-Gras'']] [[Fichier:Fonds de Gras Quai.jpg|thumb|Verluedequai am Fond de Gras]] D'Gare Rolleng war als 2.-Klass-Gare aklasséiert. Si huet aus 8 PH-Gleiser, 6 Privat-Gleiser, 19 [[Eisebunnsweich|Weichen]], 1 Englänner (= duebel Kräizungsweich), 4 Bascullen an engem Waasserkran bestanen. Eng Lokomotiv huet d'Waggonen an der Gare rangéiert wärend zwou anerer d'Rammen op Péiteng gezunn hunn. Wéinst den enke Kéieren an deem liichten Ënnerbau vum Gleis sinn nëmmen 3 bis 4-achseg Damplokomotiven agesat ginn. An engem Gebai (wat haut nach profitéiert gëtt) ware Büroen an e klengt [[Stellwierk]]. Dëst Gebai, dat haut als Gare benotzt gëtt, steet deelweis um Territoire vun der Gemeng Déifferdeng. An der Gare selwer waren nach 5 Quaie fir Minett ze lueden: ''Collart'', ''Reuter a Van Mossevelde'', ''Langfuhr'', ''Chiers'' an ''Unterst Blanken''. D'Gare am Fond-de-Gras an d'Eisebunnsstreck tëscht Doihl-Fond-de-Gras a ''Fuussbësch'' mam technesche Material dat dozou gehéiert, stinn zanter dem 6. August 1987 op der Lëscht vum ''Inventaire supplémentaire'' vun de [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|klasséierte Monumenter]].<ref>{{INPA-MR}}</ref> == Kuckt och == * [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Péiteng]] * Aktuell [[Gare Rolleng|CFL-Gare Rolleng]] * [[Centre national du patrimoine ferroviaire|Nationalen Eisebunnsmusée]] == Um Spaweck == * [http://www.train1900.lu Train 1900] * [http://minieresbunn.lu/ Minièresbunn Doihl asbl] * [https://web.archive.org/web/20051025025316/http://www.fond-de-gras.lu/ Fond-de-Gras] {{referenzen}} [[Kategorie:Fréier Eisebunnsstrecken zu Lëtzebuerg|Peiteng-Fond-de-Gras-Doihl]] [[Kategorie:National Monumenter a Landschaften zu Lëtzebuerg|Fonds de Gras]] [[Kategorie:Gemeng Péiteng]] 5lego8mewdymwgqdfmkpymn4jxmurf2 Luxemburg (Iowa) 0 12595 2678466 2675374 2026-05-16T19:45:17Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678466 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoUSA}} {{Infobox Uertschaft USA | Numm = Luxemburg | Spëtznumm = | Fändel = | Wopen = |lat_deg= 42|lat_min= 36|lat_sec= 09.19 |lon_deg= 91|lon_min= 04|lon_sec= 27.29 | Bundesstaat = Iowa | County = Dubuque County | Fläch = 1.19 | Landfläch = 1.19 | Awunner = 240 | ZieldatumAwunner = 2010 | Agglomeratioun = | ZieldatumAgglomeratioun = | Héicht = 358 | Zäitzon = -6 | Postcode = 52056 | Buergermeeschter = }} '''Luxemburg''' ass eng Uertschaft am [[Dubuque County]], am [[US-Bundesstaat]] [[Iowa]]. [[2000]] hunn do 246 Mënschen, opgedeelt an 92 Stéit, gelieft. D'Uertschaft krut den Numm ''Luxemburg'' well mat déi éischt Siidler déi sech do ëm [[1850]] néiergelooss hate [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] waren. Aner Natiounen déi sech do an der Géigend ugesidelt haten, waren [[England|Englänner]] [[Irland|Iren]] an [[Däitschland|Däitscher]]. Lëtzebuergesch Nimm déi do erëmzefanne sinn: Heiderscheit, Marnach, Wagner, Lucas, Link, Colbert, Goebel. Déi éischt Schoul gouf an der Mëtt vun den [[1850]]er-Joren opgemaach, an déi éischt [[Schoulmeeschter]]e waren den Anton Pfeffer an de Peter Simmerl. Vun [[1878]] un hunn d'Fransikanerschwëstere vu [[LaCrosse (Wyoming)|LaCrosse]] sech ëm d'Schoul bekëmmert. Déi éischt Geschäfter deemools ware ''Schroeder's General Store'', ''Goebel's Blacksmith Shop'', d'Postgebai, d'''Luxemburg Bank'' an ''Ungs Creamery, and carpentry and stone masonry businesses''. Virum Gemengenhaus steet tëscht dem amerikaneschen a lëtzebuergesche Fändel e Kilometerstee wéi se laanscht d'[[Voie de la Liberté]] ze fanne sinn. Dat war e Kaddo vu Lëtzebuerg fir un déi amerikanesch Zaldoten z'erënneren, déi am [[Zweete Weltkrich]] gehollef hu Lëtzebuerg ze befreien. == Kuckt och == * [[Luxemburg]] fir aner Bedeitunge mat dem selwechten Numm. == Um Spaweck == * [http://krypton.mnsu.edu/~susanna/luxembur1.htm Websäit iwwer Luxemburg, IA] [[Kategorie:Saachen, déi no Lëtzebuerg genannt sinn]] hn11uzkmba46ncuy29ntjyh0lzdlvgo Monemvasia 0 13251 2678486 2599977 2026-05-16T19:47:03Z VolvoxBot 61746 /* Lag */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678486 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Monemvasia''' oder '''Monemvassia''' ([[Griichesch]]: Μονεμβασία), och '''Malvasy''', ass eng vun Touristenuertschaft a [[Griicheland]]. Si läit op engem Fiels virun der Küst am Südoste vun der Hallefinsel [[Pelopponnes]]. == Etymologie == Hiren Numm verdankt dës Klengstad hirer Lag: ''monem embasia'' = eenzegen Zougang. Well dës befestegt Stad sou schwéier eruewert konnt ginn, ass si bis zur griichescher Onofhängegkeet als d'''[[Gibraltar]] vum Osten'' betruecht ginn. ''Monemvasia'' huet och dem Malvasier, e [[roude Wäin]], dee vun do aus exportéiert gouf, säin Numm ginn. == Lag == Monemvasia läit laanscht Mier op der Südost-Säit, um Fouss vun engem Fiels vun zirka 300 Meter Héicht, 1,8&nbsp;km Längt a 600 Meter Breet. D'Uertschaft besteet aus zwéin Deeler: der mëttelalterlecher Ënnerstad, déi vu Maueren ëmginn ass, an der [[Zitadell]] uewen um Fiels, déi nëmmen iwwer een eenzege Wee zougänglech ass.<br> D'Zitadell ass zanter den [[1920]]er-Joren net méi bewunnt. == Kuckeswäertes == Wat den Touristen opfält, sinn déi schmuel Gässele mat glatem [[Pavé]]. Si si knubbeleg, mä romantesch, wéi a fréieren Zäiten. Wann et och näischt ass fir Damme mat héijen Talleken, dann ass et trotz allem eng Uertschaft mat villem touristesche Charme. Op d'Iesele mat hire schwéiere Laaschte muss een oppassen. Charakteristesch ass och, datt meeschtens zu Monemvasia e kräftege Wand bléist. De griicheschen Dichter [[Yannis Ritsos]] staamt vu Monemvasia, a läit do begruewen. <gallery> Monemvasia2.JPG|Den Zentrum vu Monemvasia Monemvasiaiesel.jpg|Iesele mat schwéiere Laaschten Monemvasiaeng.jpg|Nëmmen enk Gässelen Monemvasia Ansicht.jpg|Vue op den ënneschten Deel vun der Uertschaft vun der Zitadell erof gesinn Monemvasiafiels.jpg|Hanner dësem Fiels läit Monemvasia </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Uertschaften a Griicheland]] ptsnhjs5sts5sjezj8z55khblgdzda0 Lausduer 0 13404 2678460 2646197 2026-05-16T19:44:38Z VolvoxBot 61746 /* Geographie */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678460 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm = Lausduer<br>''om Lausduarre(n)'' | Bild = | Bildtext = | Numm (Franséisch) = Lausdorn | Numm (Däitsch) = Lausdorn | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Klierf}} | Gemeng = {{Klierf}}<br>{{Wäiswampech}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Klierf}}<br>{{Buergermeeschter Wäiswampech}} | Awunner = 18 <small>(Klierf)<ref>{{Citation|URL=https://www.clervaux.lu/files/public/Docs/Statistiques-sur-la-population.pdf|Titel=Statistiques sur la population|Gekuckt=04.07.2021|Datum=01.07.2021|Editeur=www.clervaux.lu|Sprooch=fr|archivedate=2021-07-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210709183021/https://www.clervaux.lu/files/public/Docs/Statistiques-sur-la-population.pdf}}</ref></small>,<br>4 <small>(Wäiswampech)<ref>{{Citation|URL=https://www.weiswampach.lu/media/q4wnbjdc/statistiques-population-bev%C3%B6lkerungsstatistiken-2020.pdf|Titel=Habitants par localité|Gekuckt=04.07.2021|Datum=31.12.2020|Editeur=www.weiswampach.lu|Sprooch=fr|archivedate=2021-07-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210720055452/https://www.weiswampach.lu/media/q4wnbjdc/statistiques-population-bev%C3%B6lkerungsstatistiken-2020.pdf}}</ref></small> | Awunnerdatum = | Fläch = | Koordinaten = {{coor dms|50|07|07.00|N|06|04|59.45|O}} }} [[Fichier:Clervaux-Weiswampach, Lausdorn (101).jpg|thumb|270px]] De '''Lausduer''' [lokal: '''om Lausduarre(n)'''<ref>{{Citation|URL=https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/|Titel=Lëscht vun den Uertschaften a Lieu-diten zu Lëtzebuerg|Gekuckt=14.06.2020|Datum=|Editeur=CPLL - Conseil permanent de la langue luxembourgeoise|Sprooch=|Archiv-Datum=11.08.2020|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20200811042027/https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/}}</ref>] ass e [[Lieu-dit]] op der [[Nationalstrooss 7|Nordstrooss]], tëscht [[Hengescht]] a [[Wäiswampech]]. Den [[Norden|nërdlechen]] Deel läit an der Gemeng [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]], iwwerdeems de südlechen Deel zanter Enn 2011 zur [[Gemeng Klierf]] gehéiert. Virdrun huet en zur [[Gemeng Hengescht]] gehéiert ier déi – zesumme mat [[Gemeng Munzen|Munzen]] – bei d'Gemeng Klierf geprafft gouf. == Geographie == De Lausduer läit westlech vun der N7, op enger Héicht vu ronn 503 Meter a besteet aus ronn enger hallwer Dosen Haiser, déi op dem alen Deel vun der Nordstrooss leien, déi an den [[1970]]er-Joren nei nivelléiert a riichtgezu gouf. Dat eenzegt Haus an der Gemeng Wäiswampech huet d'Adress ''3 Lausduarre''; d'Haiser aus der Gemeng Klierf si just nummeréiert (1, 2, 4 a 6). Den eenheetleche Postcode ass den 9968. == Trivia == Den Numm ''Lausduer'' krut am Abrëll 2018 e bësse méi Bekanntheet nodeems et bei enger Poursuite zu engem Autosaccident koum an dobäi zwéi Poliziste leie bliwwen sinn an dräi anerer blesséiert goufen<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/de/lokales/polizist-stirbt-bei-verfolgungsjagd-fluchtfahrer-wegen-fahrlaessiger-toetung-angeklagt-5ad1a6c5c1097cee25b8751c|Titel=Polizist stirbt bei Verfolgungsjagd: Fluchtfahrer wegen fahrlässiger Tötung angeklagt|Gekuckt=04.07.2021|Datum=14.04.2018|Wierk=Luxemburger Wort - Deutsche Ausgabe|Sprooch=de|Archiv-Datum=09.07.2021|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20210709183029/https://www.wort.lu/de/lokales/polizist-stirbt-bei-verfolgungsjagd-fluchtfahrer-wegen-fahrlaessiger-toetung-angeklagt-5ad1a6c5c1097cee25b8751c}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/une-policiere-meurt-six-ans-apres-avoir-ete-victime-d-un-accident-a-lausdorn/10335505.html|Titel=Une policière meurt six ans après avoir été victime d’un accident à Lausdorn|Gekuckt=2025-09-30|Datum=2024-04-09|Wierk=Virgule|Sprooch=fr}}</ref>. == Biller == <gallery mode="packed" heights="160"> Clervaux-Weiswampach, Lausdorn (106).jpg|De Café-Restaurant an der [[Gemeng Klierf]]… Clervaux-Weiswampach, Lausdorn (105).jpg|an dat eenzegt Haus an der [[Gemeng Wäiswampech]]. </gallery> == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Lausdorn|{{PAGENAME}}}}{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] qqlhd3377ksehhagelxgfcr34o1rk7i Zéisseng 0 13443 2678256 2614776 2026-05-16T13:36:37Z GilPe 14980 /* Awunner */ Update 2025 2678256 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Cessange | Numm (Däitsch) = Zessingen | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg|Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|35|21.0|N|06|06|18|O}} }} {| {{prettytable-R}} | [[Fichier:Zéisseng Cessange Hall omnisport - Siicht vun uewen mai 2012.jpg|D'Sportshal|thumb|center]] |- | [[Fichier:Zéisseng Cessange Centre Culturel Entrée mai 2012.JPG|De Centre Culturel|thumb|center]] |} '''Zéisseng''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Südwesten|Südweste]] vun der [[Haaptstad]]. Et ass vun der Fläch hier de gréisste Quartier vun der Stad. == Geographie == De Quartier grenzt am Norden un de Quartiere [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]] an [[Hollerech]] an dann, am Sënn vun der Auer, u [[Gaasperech]] an d'[[Gemeng Leideleng]]. Süd-westlech vun Zéisseng kräizt sech d'[[Autobunn A4 (Lëtzebuerg)|Autobunn A4]] mat der [[Autobunn A6 (Lëtzebuerg)|A6]] um Zéissenger Kräiz. Zéisseng huet eng Fläch vu 657,79 [[Ar (Flächemooss)|ha]], wat 12,72% vun der ganzer Fläch vun der Stad Lëtzebuerg ausmécht. Et sinn nëmme 70 ha als Besiidelungsfläch benotzt. Zéisseng huet eng Kierch, e Kulturzenter, eng Spill- an eng Primärschoul an eng Sportshal. D'Héicht vum Quartier variéiert tëscht 264,2 Meter iwwer dem Mieresspigel beim Zuchtunnel a Richtung vun de fréieren ''Assurances Sociales'' zu Hollerech an 310,9 Meter beim [[Waassertuerm um Kuelebierg]]. D'[[Zéissenger Baach]] leeft vum [[Schléiwenhaff]] duerch Zéisseng op Hollerech. == Awunner == 2011 hunn 2.546 Leit zu Zéisseng gewunnt; op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} waren et der {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Zéisseng }}. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Zéisseng }}&nbsp;% géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Zéisseng }}&nbsp;% Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten zu Zéisseng<br>({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Prozent |- | |TOTAL |align=right|5.214 |align=right|100,00% |- |1 |{{LUX}} |align=right|1.758 |align=right|33,72% |- |2 |{{FRA}} |align=right|945 |align=right|18,12% |- |3 |{{ITA}} |align=right|377 |align=right|7,23% |- |4 |{{POR}} |align=right|296 |align=right|5,68% |- |5 |{{BEL}} |align=right|227 |align=right|4,35% |- |6 |{{DEU}} |align=right|140 |align=right|2,69% |- |7 |{{ESP}} |align=right|123 |align=right|2,36% |- |8 |{{GRE}} |align=right|94 |align=right|1,80% |- |9 |{{POL}} |align=right|84 |align=right|1,61% |- |10 |{{ROU}} |align=right|79 |align=right|1,52% |- | |Top 10 |align=right|4.123 |align=right|79,08% |- | |Aner Nationalitéiten |align=right|1.091 |align=right|20,92% |} ==Geschicht== [[Fichier:Zeisseng Schoul 02.jpg|D'Primärschoul|thumb]] [[Fichier:KIE ZEI 101.jpg|D'Zéissenger Kierch|thumb]] [[Fichier:Zéisseng Cessange - Waassertuerm Water Tower - June 2012.jpg|De Waassertuerm um Kuelebierg|thumb]] Zéisseng gëtt fir d'alleréischt mam Numm an engem Dokument aus dem Joer [[1083]] genannt, an där de Grof [[Konrad I. vu Lëtzebuerg]] der [[Abtei Almënster]] e Landhaus mat Ställ a Scheier iwwerschreift. [[1681]] hunn d'Fransousen ënner dem [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV]] probéiert, déi vun de Spuenier besate [[Festung Lëtzebuerg]] anzehuelen. Dofir hu si d'Hannerland besat an den Awunner hir Wunnengen zerstéiert, hir Béischten an hir Rekolt confisquéiert. Enn des Joers hunn zu Zéisseng héchstwarscheinlech keng Leit méi gewunnt; eréischt zwee Joer drop gëtt et nees nei Bevëlkerungsandroungen an de Kierchebicher. Bis [[1920]] huet Zéisseng zur [[Gemeng Hollerech]] gehéiert, éier dës de 26. Mäerz an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Gemeng Lëtzebuerg]] opgaangen ass<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1920/03/26/n1/jo Loi du 26 mars 1920 concernant la fusion des communes de Hollerich, Rollingergrund et Hamm avec la ville de Luxembourg] op legilux.lu (gekuckt de 14. Mäerz 2022)</ref>. === Schoul === Bis zur zweeter Hallschent vum [[19. Joerhonnert]] ass et zu Zéisseng keng Schoul ginn. 1863 sinn 63 Zéissenger Kanner op Hollerech an d'Schoul gaangen. Am selwechte Joer gouf d'Entscheedung geholl, eng Schoul mat engem Sall zu Zéisseng ze bauen, déi d'Joer drop hir Dieren opgemaach huet. 1921 ass en zweete Klassesall gebaut ginn. 1957 ass vis-à-vis vun der Kierch d'Spillschoul mat zwéi Klasseraim an engem Festsall a Betrib geholl ginn, a fir d'Rentrée 1961 ass eng ganz nei Primärschoul gebaut ginn. Dräi Joer méi spéit gouf dorun déi nei Sportshal bäigebaut. Uganks 2017 ass d'Schoul wéinst Ëmbau- a Vergréisserungsaarbechten zou gemaach ginn. D'Kanner sinn an eng provisoresch Schoul am [[Rue Verte|Grénge Wee]] gaangen, ier déi renovéiert Schoul fir d'Rentrée 20../..{{Wéini?}} nees opgaangen ass. === Kierch === {{Méi Info 1|Kierch Lëtzebuerg-Zéisseng}} Éier Zéisseng 1903 seng eege Kierch krut, sinn d'Awunner an [[Kierch Lëtzebuerg-Hollerech|déi vun Hollerech]] gaangen. Well déi éischt Kierch an den 1960er Joren erëm ze kleng gouf, ass 1969 mat den Aarbechte fir e méi e grousst Gebai mat 400 Sëtzplazen ugefaange ginn. === Infrastruktur === Déi éischt [[Waasserleitung]] ass 1899 ageweit ginn; si ass vun [[Sandweiler]] bis op Zéisseng an Hollerech erof komm. Virdrun hunn déi Zéissenger hiert Waasser aus privaten oder aus engem vun den zwéin ëffentleche Pëtze missen huelen. 1931 gouf den éischte [[Waassertuerm]] um Kuelebierg mat engem Faassungsverméige vun 1000 Kubikmeter gebaut. 1971 ass Zéisseng dunn an d'Waassernetz vun der [[Syndicat des eaux du barrage d'Esch-sur-Sûre|SEBES]] ugeschloss ginn. Un d'Gasnetz, dat et schonn zanter 1898 zu Hollerech ginn ass, ass Zéisseng eréischt 1920 ugeschloss ginn. Fënnef Joer méi spéit ass och den elektreschen Uschloss gemaach ginn, an 1935 krut Zéisseng seng éischt Stroossebeliichtung. 1927 ass Zéisseng un d'Busnetz vun der Stad Lëtzebuerg ugeschloss ginn. ==Veräinsliewen== Den éischten Zéissenger Veräin, d'''Société Chorale Cessange'' ass 1902 gegrënnt ginn, aus deem 1913 och den Zéissenger [[Fräiwëlleg Pompjeeën zu Lëtzebuerg|Pompjeescorps]] ''Sapeurs-Pompiers Cessange'' ervirgaangen ass. De Gesangsveräin ''Chantres de St Joseph'' ass 1921 ënner dem Numm ''Entre-Nous'' gegrënnt ginn an huet säin aktuellen Numm nom [[Zweete Weltkrich]] ugeholl<ref>mywort.lu: [https://www.mywort.lu/cessange/sports-basketball/5863871.html?lang=fr ''Les Chantres de Saint - Joseph'' Presentatioun]</ref>. Zu den anere Veräiner, déi nach haut existéieren, gehéieren: ''Gaart an Heem Zéisseng'' (1955), ''Dësch-Tennis Amicale Cessange'' (1957), ''Fraen a Mammen Zéisseng'' (1962) an ''Theaterfrënn Zéisseng'' (1981). Den Zéissenger Foussballclub ass den [[FC CeBra 01]]. E spillt am [[Stade Boy-Konen]], deen um Bord vun Zéisseng nieft der Leidelenger Industriezon Grasbësch läit. == Quellen == * Robert Grün, ''Cessingen – Von der Dorfgemeinde zur Vorstadt'', 1991, 198 Säiten, Éditions Émile Borschette, Christnach * [http://homepage.internet.lu/AmicaleZeissengerMassendenger/VZInfo.htm Lëscht mat de Veräiner zu Zéisseng] == Kuckt och == * [[Gare Zéisseng]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Cessange|{{PAGENAME}}}} {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Zéisseng| ]] [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg|Zeisseng]] 2oxul0kqpsxaf3qrbrcf8cwxb3bery1 Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek 0 13447 2678590 2473594 2026-05-16T20:06:48Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678590 wikitext text/x-wiki {{Infobox Zeitung |Logo = FichierLogo ZLV.png |}} [[Fichier:Logo ZLV.png|thumb|220px|Logo]] D''''''Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek''''' ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] [[Zeitung|Dageszeitung]], déi fir d'éischt den [[1. Juli]] [[1946]] erauskomm ass. Si ass bis haut d'Presseorgan vun der [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|Kommunistescher Partei Lëtzebuerg]] (KPL). == Geschicht == ''D'Zeitung vum Letzeburger Vollek'' (wéi se an der deemoleger Schreifweis housch) huet d'Wochenzeitung ''[[Die Volksstimme (1935-1946)|Die Volksstimme]]'' als Sproochrouer vun der KPL ofgeléist, déi den [[28. September]] [[1944]], just no der Liberatioun, fir d'éischt erauskomm war. [[1953]] war d'Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek net sou gutt drun, an ass just eemol d'Woch erauskomm. [[1954]] gouf et awer nees eng Dageszeitung. Bis an d'Mëtt vun den [[1980]]er-Joren ass och eng ''Wochenzeitung vum Letzeburger Vollek'' erausgi ginn. Zanter den 1990er-Jore kënnt d'Blat nach just vun dënschdes bis samschdes eraus. == Gekroops == Vun [[1948]] bis [[1950]] ass an der Zeitung eng [[satir]]esch Säit, ''[[De Feierkrop]]'', publizéiert ginn. Dës ass de [[16. Mäerz]] [[1984]] nees nei belieft ginn an ass bis den [[23. Juli]] [[1993]] mat groussem Succès all Freiden erauskomm. Wéinst Gedeessems iwwer d'ideologesch Ausriichtung vun der Zeitung huet hiren Auteur, de [[Jacques Drescher]] dës verlooss an e puer Méint drop ''[[Den Neie Feierkrop]]'' gegrënnt. ==Zuelen== ===Lieserstatistik=== [[2005]]/[[2006]] hunn, der Statistik vum ''TNS ILRES PLURIMEDIA'' no, duerchschnëttlech 0,8 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung iwwer 15 Joer d'''Zeitung'' gelies. 2006/2007 waren dat der 0,90 %; 2007/2008 0,60 % an 2008/2009 0,50 %.<ref>[http://www.gouvernement.lu/publications/informations_gouvernementales/rapports_activite/rapports-activite-2009/01-etat/etat.pdf Rapport d'activité 2009 vum Staatsministère], S.24.</ref> D'Zuele fir 2009/2010 goufen net public gemaach.<ref>R. Hilgert: "Die Krise ist angekommen." ''d'Lëtzebuerger Land'' Nr.39, 1.Oktober 2010, S.5.</ref> 2011 waren et 0,70 %<ref>[http://www.gouvernement.lu/publications/informations_gouvernementales/rapports_activite/rapports-activite-2011/01-etat/rapport-etat.pdf Ministère d'Etat: Rapport d'activités 2011, S.22.]</ref> Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no hunn tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Dag 1.900 Leit iwwer 15 Joer d' ''Zeitung'' gelies (0,4 % vun der Wunnbevëlkerung).<ref>[https://web.archive.org/web/20170919010622/http://paperjam.lu/sites/default/files/communique_de_presse_etudeplurimedia_20171.pdf Pressecommuniqué] vun TNS ILRES op paperjam.lu.</ref> ===Pressehëllef=== [[2011]] huet d'''Zeitung'' 368 206 € [[staatlech Pressehëllef]] kritt.<ref>[http://www.gouvernement.lu/publications/informations_gouvernementales/rapports_activite/rapports-activite-2011/01-etat/rapport-etat.pdf Rapport d'activités 2011 vum Staatsministère] S. 20-21.</ref> <!-- ===Oplo=== --> == Kuckt och == * [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|KPL]] * [[Jeunesse communiste luxembourgoise]] (JCL/Déi Jonk Kommunisten), d'Jugendorganisatioun vun der KPL == Um Spaweck == *[http://www.zlv.lu/ Websäit vun der Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek] {{Romain Hilgert Zeitungen}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Zeitungen zu Lëtzebuerg]] 1g2ak49i9ybiy3zniyf6knrhkeac1qz Tony Rollman 0 13729 2678565 2555367 2026-05-16T20:03:18Z VolvoxBot 61746 /* Säi Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678565 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |Bild=Rollman.jpg}} Den '''Tony Rollman''', gebuer [[1899]], a gestuerwen [[1986]], war e [[Stol]]spezialist. Hien ass an där Qualitéit Generaldirekter vun der Maartdivisioun bei der Héijer Autoritéit vun der [[CECA]] ginn, eng Funktioun déi hie bis [[1967]], dat heescht bis zur Fusioun vun der Héijer Autoritéit mat der [[Europäesch Kommissioun|Europäescher Kommissioun]], hat. == Säi Liewen == Den Tony Rollman hat eng féierend Positioun bei der [[Arbed]] an ass als Stolspezialist an den [[1930]]er-Joren no [[Japan]] geschéckt ginn. Nom [[Zweete Weltkrich]] ass hie vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] aus an déi International Ruhrautoritéit, déi mat den Zukunftsproblemer vun der däitscher Groussindustrie befaasst war, delegéiert ginn. Hie war do bis den [[Albert Wehrer]], zesumme mam [[Jean Monnet]], hien op Lëtzebuerg zeréckgeruff huet, fir d'Generaldirektioun Stol vum Schumanplang opzebauen an ze dirigéieren. Den Tony Rollman war e ''Self made man'' an e bescheidene Mënsch. Hien huet geglänzt duerch seng Doten an net duerch seng Wierder. Seng Stäerkt war seng Kompetenz, awer och seng Facultéit, fir komplizéiert Problemer einfach duerzestellen. Hien zielt zu de grousse Lëtzebuerger Europäer vun der alleréischter Stonn. == Verdéngschter an Unerkennung == * An de Mémoirë vum Jean Monnet gëtt den Tony Rollman ausdrécklech ernimmt. * Iwwer den Tony Rollman ass vum [[CNA]] en Dokumentarfilm gedréint ginn, deen de 14. Juni 2005 zu [[Ettelbréck]] an enger Avant-première presentéiert gouf. * An der Stad Lëtzebuerg, um Kierchbierg, gouf eng Strooss no him genannt. == Literatur == * Henri Rieben, Bernard Clappier, Etienne Hirsch, Tony Rollman, François Fontaine, Robert Holveck: ''Une mémoire vivante'', 1986, 144 Säiten == Kuckt och == * Dokumentarfilm: [[Tony Rollman, une aventure européenne]] == Um Spaweck == * [http://www.gouvernement.lu/salle_presse/communiques/2005/06/14tony_rollman/ Avant-première vum Dokumentarfilm iwwer de Tony Rollman] * [https://web.archive.org/web/20060317160040/http://www.ena.lu/europe/formation-community/report-position-market-steel-1953.htm Rapport vum Tony Rollman iwwer den Europäesche Stolmaart, presentéiert vun der ENA] {{DEFAULTSORT:Rollman Tony}} [[Kategorie:CECA]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Persounen am Stolsecteur]] [[Kategorie:Gebuer 1899]] [[Kategorie:Gestuerwen 1986]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] otobkcd3rotrfpdxek690wx21t1x0op Contacto 0 13826 2678608 2593380 2026-05-17T01:34:28Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678608 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Logo Contacto.jpg|thumb|Logo vu Contacto]] '''Contacto''' ass eng [[portugisesch]]sproocheg [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Wochen[[zeitung]]. De ''Contacto'' ass fir d'éischt am [[Januar]] [[1970]] vun den ''Amizades Portugal-Luxemburgo'' erausgi ginn. Am Ufank war dat eemol am Mount. Eng Zäit laang ass en a [[Portugal]] gedréckt ginn. Bis zu der [[Oeilletsrevolutioun]] a Portugal, 1974, ënnerlouch en domat der [[Zensur (Kontroll)|Zensurkontroll]] vum [[Estado Novo]]-Regime<ref name=vague>Bernard Thomas: "Nouvelle vague." In: ''d'Lëtzebuerger Land'' 17. Mäerz 2017, Nr.11, S.29.</ref>. [[1987]] hunn d'[[Saint-Paul Luxembourg|Editions Saint-Paul]] de ''Contacto'' iwwerholl an en all véierzéng Deeg erausginn. Zanter Mäerz [[1999]] kënnt all Woch eng nei Editioun eraus. Vun 1996 bis 2016 gouf se gratis verdeelt<ref name=vague/>. Vu Februar 2011 bis Enn 2012 huet d'Equipe vum Contacto un der portugiseschsproochsger Editioun vu [[point24]] matgeschafft, enger Gratiszeitung vum [[Groupe Saint-Paul]], déi dono agestallt gouf. De Contacto kritt keng [[staatlech Pressehëllef]], well en ee Krittär dovun - op Lëtzebuergesch, Däitsch an/oder Franséisch geschriwwen ze sinn - net erfëllt<ref name=vague/>. ==Chefredakteren== * 1970-1987: Carlos de Pina (1970-1986) / Lucien Huss (fir d'Amitiés Portugal-Luxembourg) * 1978 - 2016: Belmiro Narino de Campos (''Padre Belmiro''), Editorialist *1978-1995: Emile Rossler * 1995-2002: Gaston Roderes *2002-2007: Marc Willière / Armand Thill, Responsabele vum Contacto bei der Direktioun vum Group Saint-Paul Luxembourg * 1996 - 2017: José Correia, responsable vun der Redaktioun (1996-2007) an duerno Chefredakter (2007-2017) ==Zuelen== De ''Contacto'' hat [[2004]] eng Oplo vu 24.000 Exemplairen. [[2005]]/[[2006|06]] hunn, enger Statistik vum ''TNS ILRES PLURIMEDIA'' no, duerchschnëttlech 10,7 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung (déi Portugisesch versteet) iwwer 15 Joer bannent enger Woch de ''Contacto'' gelies. Am Joer 2012 ass d'Oplo op zirka 30-35.000 Exemplairen eropgaangen. Der TNS-ILRES Plurimedia Etude 2017.I no hunn tëscht Februar 2016 a Februar 2017 (mat Ausnam vun der Summervakanz) an der Moyenne all Woch 54.300 Leit iwwer 15 Joer de Contacto gelies (11.3 % vun den Awunner)<ref>[https://web.archive.org/web/20170919010622/http://paperjam.lu/sites/default/files/communique_de_presse_etudeplurimedia_20171.pdf Pressecommuniqué] vun TNS ILRES op paperjam.lu.</ref>. == Literatur == * Suzana Lopes Cascão: "Espaço público." In: ''forum'' 326, Februar 2013, S.45-47. == Kuckt och == * [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == *[https://web.archive.org/web/20070930041532/http://www.jornal-contacto.lu/ Internetsäit vu ''Contacto''] *[http://semanariocontacto.blogspot.com/ De Blog vu ''Contacto''] * [http://land.lu/page/article/727/332727/FRE/index.html "Nouvelle vague."] ''d'Lëtzebuerger Land'' 17.03.2017. {{Referenzen}} [[Kategorie:Zeitungen zu Lëtzebuerg]] d9duzen9d4nua5c1zqfgzt91krpt51l Hergé 0 14038 2678420 2665175 2026-05-16T19:37:45Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678420 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Comic Mural Tintin, Hergé, Brussels (cropped).jpg|thumb|Den ''Tintin'' an de ''Kapitän Haddock''; Molerei op engem Bréisseler Hausgiewel]] De '''Georges Rémi''', besser bekannt ënner sengem [[Pseudonym]] '''Hergé''', gebuer den [[22. Mee]] [[1907]] zu [[Etterbeek]], a gestuerwen den [[3. Mäerz]] [[1983]] zu [[Bréissel]], war e [[belsch]]e [[Comic]]auteur an -zeechner.<ref name=":0">{{Citation |URL=http://fr.tintin.com/herge |Titel=Archive copy |Gekuckt=2018-12-30 |archivedate=2015-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151204023728/http://fr.tintin.com/herge }}</ref><ref name=":1">https://www.bedetheque.com/auteur-82-BD-Herge.html</ref> Hien ass haaptsächlech fir säin Haaptpersonnage, den [[Tintin]] bekannt. Wéinst sengem Erfolleg a ganz Europa gëllt hien als de ''Papp vun der Bande-Dessinée''. [[Fichier:Quick-Flupke mural painting Hoogstraat - rue Haute 2005.jpg|thumb|''Quick & Flupke''; Molerei op engem Bréisseler Hausgiewel]] "Hergé", op [[Franséisch]] ausgeschwat, setzt sech aus den Initialen "R. G." vu sengem Numm zesummen.<ref>Tintin à Bruxelles</ref> == Säi Liewen == === Kandheet a Jugend === De Georges Rémi ass an der Gemeng [[Etterbeek]], bei Bréissel, gebuer. Säi Papp, den Alexis Rémi a seng Mamm, d'Elisabeth Dufur koumen aus der belscher Mëttelklass. De belschen Zeechner huet, obwuel hien dacks geplënnert ass, seng ganz Kandheet zu [[Bréissel]] gelieft. Sengen Elteren no, war hien als Kand schwéier ze geréieren, zemools an der Schoul. Hien huet fréi eng Léift fir d'Zeechnen entwéckelt, awer och fir déi [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesch]] an [[Indianer|indianesch]] [[Kultur]]. Hie war als Kand just zefridde wann hien zeechne konnt. Seng éischt Biller huet de Georges Rémi mat nëmme 4 Joer gemoolt. Nieft dem Zeechne war den "Hergé" bei de Bréisseler [[Scouten]] aktiv. Hie selwer gesäit d'Scouten, bei déi hie mat 11 Joer koum<ref name=":1" />, als dat Wichtegst a senger Jugend un. D'Scouten hunn him erlaabt vun Doheem erauszekommen an aner Plaze vun der Welt wéi Italien, d'Schwäiz oder Frankräich z'entdecken. Et ass och wärend deenen "Camps" am Ausland, wou hien am meeschte gezeechent huet a seng éischt Skizze gemaach huet. Vun 1921 un, gi seng Skizzen an der Schülerzeitung an am Magazine "Le Boy-Scout" verëffentlecht.<ref name=":0" /><ref name=":2">http://www.histoire-des-belges.be/quelques-celebrites-belges/herge</ref> Well hie fir de Scoutemagazinn skizzéiert huet, konnt hie wärend senger Jugend sou seng zwou Passioune kombinéieren. Seng Skizze signéiert hie, scho vun 1924 un, mat sengem weltberüümte Pseudonym "Hergé".<ref name=":1" /> Obwuel hie seng zwéin Hobbyen ausliewe konnt, behaapt de Kënschtler ëmmer erëm eng schwéier Kandheet gehat ze hunn, bedéngt duerch senger Mam hir Krankheet, dem ville Plënneren an der Occupatioun vun der Belsch (1914-1918). "Je me sentais médiocre et je vois ma jeunesse comme une chose grise, grise".<ref>Extrait de documentaire. N. Sadoul, ''Tintin et moi'', Production Angel, 2003.</ref> - Hergé Och wa seng Wierker zu deem Moment nach net bekannt ware, krut hien 1925 eng Plaz beim Quotidien ''[[le vingtième siècle]]'', enger kathoulescher an nationalistescher belscher Zeitung, déi ënner der Leedung vum [[Norbert Wallez]] stoung.<ref name=":1" /> Dee war op den "Hergé" wéinst senger Aarbecht an der Scouterevue opmierksam ginn. Trotz sengem Talent, war dem ''Hergé'' säin éischte Passage bei der Zeitung kuerz a wéineg erfollegräich. 1927 huet de jonke Belsch nämlech missen eng Paus mam Zeechnen aleeën, well hie bei d'Arméi agezunn gouf.<ref name=":0" /> === Schoul === De Georges Rémi huet seng Primärschoul am [[Athénée Royal d'Ixelles]] gemaach. Säin éischt Schouljoer war vun der däitscher Occupatioun vu Bréissel am Joer 1914 markéiert. Déi däitsch Dominatioun war och d'Theema vun sengen éischte Biller, déi hien an der Schoul gemoolt huet. No 5 Joer am "Athenée" a mëttelméissege Resultater, krut säi Papp geroden de jonke Georges an den "Institut Saint-Boniface" ze schécken. An där kathoulescher Schoul léiert hie besser a kënnt an d'Scoutsgrupp.<ref name=":2" /> Och wann hien de Molpräis vun der Schoul erstaunlecherweis ni gewonnen huet<ref>Le Monde de Tintin (Archives)</ref>, konnt hie fir d'Schülerzeitung zeechnen. 1925 kritt hie säi Schoulofschloss. ===Karriär=== [[1929]] huet dem Hergé seng professionell Carrière bei der Zeitung ''Le vingtième siècle'' richteg ungefaangen. Hien huet séier mat der Serie [[Dem Tintin seng Geschichten]] déi an der Bäilag [[Le petit vingtième]] publizéiert goufen, op sech opmierksam gemaach. "Tintin aux Pays des Soviètes" war déi 1. Serie, déi den Hergé lancéiert huet. D'Zil vun der Geschicht war et d'Liewen an der Sowjetunioun ënnert dem Stalin op anti-kommunistesch Manéier erëmzeginn. Wéinst sengem Talent gouf hie séier Chefredakter a war ee vun den éischte [[francophonen]] Auteuren, déi den amerikanesche [[Comics|Comic-Stil]] iwwerholl hunn.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /> An den [[1930]]er-Joren, huet hien u sengem [[Tintin]] Album weidergeschafft, an huet no der Serie ''[[Tintin au pays des Soviets]],'' d'Serien ''[[Tintin au Congo]]'' an ''[[Tintin en Amérique]]'' publizéiert.<ref>{{Citation |URL=http://fr.tintin.com/news |Titel=Archive copy |Gekuckt=2018-12-30 |archivedate=2018-12-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181227032510/http://fr.tintin.com/news }}</ref> Niewebäi huet hie ''Les Exploits de Quick et Flupke'', ''Popol et Virginie au pays des Lapinos'' a ''Les Aventures de Jo, Zette et Jocko'' kreéiert. No deenen erfollegräiche Jore koum eng méi schwéier Zäit op den Hergé duer. Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] huet hie akzeptéiert fir de Quotidien ''[[Le Soir]]'' ze publizéieren, deen ënner [[Däitscht Räich|däitscher]] Kontroll stoung.<ref name=":1" /> Dat huet seng Aarbechtsmethode geännert, well hien net méi just zweemol pro Woch huet misse publizéieren, mä dräi- bis véiermol. Hien huet och misse wärend der Krichszäit seng aktuell Projeten opginn, fir nei Projeten ze starten, déi der dätscher Propaganda méi entsprach hunn. Sou ass den Album ''Le crabbe aux pinces d'or''<ref name=":1" /> entworf ginn. Dat huet seng Reputatioun däitlech verschlechtert an him gouf Kollaboratioun mam däitsche Feind virgeworf. 1946 gëtt hien awer vum Raymond Leblanc, engem belsche Resistenzler aus deem Lach erausgeholl. Zesumme lancéieren déi zwéi Männer d'Bicher vum Tintin. [[Dem Tintin seng Geschichten]], déi ee bis zu deem Ament just a Revuë liese konnt, ware vum 26. September 1946 un als Zeitungen disponibel<ref name=":1" />: "Le Journal de Tintin". Domat gouf den Hergé weltwäit bekannt, grad sou wéi déi frankophone Comicszeen. De 6. Abrëll 1950, huet den 43-järege seng eegen Entreprise, d'[[Studios Hergé]] gegrënnt. Bekannt Artiste wéi de [[Bob de Moor]] oder [[Jacques Martin (Zeechner)|Jacques Martin]] hu fir den Hergé geschafft.<ref name=":2" /> Am Kontext vum [[Kale Krich]] a vun den éischte Rumeuren, kënnen op de Mound ze fléien, konzentréiert sech den Hergé op de Projet, den Tintin op de Mound ze schécken. Mat Hëllef vun sengen Zeechner ass dem Hergé säi Projet am Dezember 1953 fäerdeg a sou sinn d'Albumen ''Objectif Lune'' an ''On a marché sur la Lune'' vollstänneg. Duerno konzentréiert den Hergé sech op d'Perfektionéiere vu senge Wierker wéi ''Quick et Fulpke'', awer haaptsächlech op den Tintin an entwéckelt an den 1950er-Joren de besonnesche Molstil "[[Ligne claire]]". Dee Stil huet weltwäit vill [[Epigon]]e fonnt. Den Hergé huet och d'Formatioun vu sengen Aarbechter, wei z.&nbsp;B. den de Moor, wichteg fonnt, fir datt si seng Wierker weider féiere kéinten. Vun den 1960er-Joren u war hie manner aktiv an huet ëmmer manner Geschichte publizéiert. Nodeems hien nach 1966, ''[[Vol 714 pour Sydney]]'' an 1975 ''[[Tintin et les Picaros]]'' publizéiert hat, gouf hie krank. === Krankheet an Doud === Vun 1981 un huet dem Hergé seng Gesondheet ugefaange sech ze verschlechteren. Hien huet ëmmer méi u Longeproblemer an un enger Anemie gelidden. Dofir huet hien och opgehalen, virun u senge Wierker ze schaffen. De 25. Februar 1983 gouf hien an d'Spidol ageliwwert, wou hien an de Koma gefall ass. Eng Woch drop, den 3. Mäerz 1983, ass hien an der Bréisseler Klinick Saint-Luc, am Alter vu 75 Joer, gestuerwen. Op Wonsch vun senger Famill gouf hien um [[Kierfecht um Dieweg]] begruewen<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Privatliewen == Den Hergé war zweemol bestuet. Seng éischt Fra, d'Germaine Kieckens, huet hie beim ''[[Le Vingtième Siècle|Vingtième Siècle]]'' kennegeléiert. Si war d'Sekretärin vun der Zeitung an déi zwee ware vun 1932 bis 1975 bestuet. Zwee Joer no der Scheedung huet hie sech erëm bestuet, déi Kéier mat der [[Fanny Rodwell]], enger belscher Artistin. D'Bestietnes huet bis zum Hergé sengem Doud, 6 Joer dono, gedauert. Hien hat keng Kanner.<ref>https://www.grazia.fr/culture/sorties/herge-au-pays-des-femmes-829104</ref> == Beléiftheet == === Erfolleg === * Méi wéi 230 Milliounen Exemplare vum Tintin senge Geschichte goufe weltwäit verkaf a goufen an 80 verschidde Sproochen iwwersat.<ref>{{Citation |URL=http://fr.tintin.com/essentiel |Titel=Archive copy |Gekuckt=2018-12-30 |archivedate=2019-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190114075738/http://fr.tintin.com/essentiel }}</ref> * Den "[[Musée Hergé]]" zu [[Louvain-la-Neuve]] huet 2009 seng Dieren opgemaach a ganz vill Ausstellunge ginn him zu Éiere gehalen<ref>{{Citation|URL=http://www.museeherge.com/fr/visite/about |Titel=Archive copy |Gekuckt=30.12.2018 |Archiv-Datum=18.10.2018 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20181018063826/http://www.museeherge.com/fr/visite/about }}</ref>. === An anere Medien === * Zwou animéiert Fernseeserië goufen iwwer dem Hergé säin Haaptwierk, dem Tintin seng Geschichten, gedréint: "Hergé's Adventures of Tintin" (1958-1962) an "The adventures of Tintin" (1991-1992) * Em déi zéng Filmer hu sech um Hergé senge Comics inspiréiert, ënner anerem: "Tintin et le Lac aux Requins" (1972) oder "Tintin et les oranges bleues" (1964). 2011 huet de [[Steven Spielberg]] ''[[The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn]]'' erausbruecht. * Souguer Videospiller, speziell an den 1990er-Joren, wéi "Tintin in Tibet" (1996) goufen zu Éiere vum Hergé créeiert<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Tintin_media</ref>. === Präisser === * Temple de la renommée Jack Kirby (1999) * Temple de la renommé Will Eisner (2003) * Prix Adamson du meilleur auteur international (1971) * Prix Yellow Kid (1972) * Grand Prix Saint-Michel (1973) == Haaptwierker == {| class="wikitable" |+ | Totor || 1926 |- | Les aventures de Tintin || 1929 |- | Quick et Flupke || 1930 |- | Les thriomphes de l'Aigle Rouge || 1930 |- | Popol et Virgine au pays des Lapions || 1934 |- | Jo, Zette et Jocko || 1936 |} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Belsch Comicszeechner]] [[Kategorie:Zeenariste fir Comics]] [[Kategorie:Gebuer 1907]] [[Kategorie:Gestuerwen 1983]] tgsb6pt3f7r3k1f0w4hxu3gfff220ze Finnland 0 14330 2678386 2675935 2026-05-16T18:28:28Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678386 wikitext text/x-wiki {{Infobox Land | Numm = Suomen Tasavalta (Finnesch)<br>Republiken Finland (Schweedesch) | Fändel = Flag of Finland.svg{{!}}border | Fändel Bildbreet= | Fändel Artikel = Fändel vu Finnland | Wopen = Coat of arms of Finland.svg | Wope Breet = 90px | Wopen Artikel = Wope vu Finnland | National Devise = | Kaart= EU-Finland.svg | Kaart Breet = | Offiziell Sprooch = [[Finnesch]], [[Schweedesch]] | Haaptstad = [[Helsinki]] | Haaptstad Awunner = | Haaptstad Koordinaten = | Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]] | Landeschef Titel = President | Landeschef = {{wikidata|property|linked|P35}} | Regierungschef Titel = Premierminister | Regierungschef = {{wikidata|property|linked|P6}} | Total Fläch= 338.478,34 | Fläch Plaz = | Waasserfläch = 9,4 | Bevëlkerung = {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}} | Bevëlkerung Plaz = | Bevëlkerungsdicht = 17 | Onofhängegkeet = vu [[Russland]]<br>deklaréiert de [[6. Dezember]] [[1917]], unerkannt de [[4. Januar]] [[1918]] | Nationalfeierdag = [[6. Dezember]] | Nationalhymn = [[Maamme – Vårt land]] | Wärung = [[Euro]] (EUR) | Zäitzon = +2 | Internet TLD = [[.fi]] | Telefonsprefix = +358 | Notizen = | Extra Bild = Finland-CIA_WFB_Map.png | Extra Bild2 = }} '''Finnland''' ([[Finnesch|fi]].: ''Suomi'', [[Schweedesch|sv]].: ''Finland'') ass eng [[Republik]] an [[Europa (Kontinent)|Nordeuropa]]. Finnland grenzt u [[Schweden]], [[Norwegen]], [[Russland]] an d'[[Ostmier]]. D'[[Åland]] Inselen, déi südwestlech vun der Küst leien, sinn zwar ënner finnescher Souveränitéit wat d'Aussen- a Sécherheetspolitik ubelaangt, soss awer autonom. D'Haaptstad vu Finnland ass [[Helsinki]]. == Geographie == Finnland gëtt och nach heiansdo d'Land vun den dausend Séie genannt, ma dat ass am Fong nach ferm ënnerdriwwen: et sinn der genee 187.888. Nieft de Séie sinn et déi 179.584 Inselen an déi wäitleefeg Bëscher, déi dräivéierel vum Land bedecken, déi der finnescher Landschaft hire Stempel opdrécken. Topographesch gesinn ass d'Land am Süden éischter flaach, Richtung Norde gëtt et dann awer ëmmer méi koppeg an den héchste Bierg, den [[Haltitunturi]], ganz uewen am Nordweste vu Finnland, bréngt et op eng Spëtzt vun 1.328 Meter. Finnland läit tëscht dem 60. a 70. [[Geographesch Breet|Breedegrad]], mä well d'Klima vum Ostmier a vum [[Golfstroum]] beaflosst gëtt, leien d'Temperaturen am Schnëtt ëm déi 5-10&nbsp;°C méi héich wéi an aner Gebidder déi op der selwechter Héicht leien. D'Land huet kal Wanteren a waarm Summeren. Op waarme Summerdeeg kann den Thermometer a Südfinnland bis op 30&nbsp;°C klammen. An de Wanterméint sinn dogéint –20&nbsp;°C och näischt Aussergewéinleches. Nërdlech vum [[Polarkrees]] geet d'Sonn an där Zäit wärend ronn 51 Deeg net op. D'Géigestéck vun der finnescher [[Polarnuecht]] (finn.: ''Kaamos'') ass d'[[Mëtternuechtssonn]] am Summer, wou et dann och 73 Deeg an engem Stéck hell ass. == Bevëlkerung == Finnland ass vun der Fläch hier dat fënneftgréisst Land an Europa, huet awer mat nëmme 17 Awunner pro Quadratkilometer gläichzäiteg och eng vun de klengste Bevëlkerungsdensitéiten um Kontinent. D'Majoritéit vun de Finnen (65&nbsp;%) liewen a Stied, a well déi meescht dovun am Süde vum Land leien, ass och do d'Bevëlkerungskonzentratioun bei wäitem am héchsten. Ongeféier 40&nbsp;% vun der Bevëlkerung liewen an der [[Provënz Südfinnland]], mat 62,6 Awunner op de Quadratkilometer. Eleng an der Regioun [[Uusimaa]], Helsinki an absënns d'Nopeschstied [[Espoo]] a [[Vantaa]], liewen ongeféier 1,638 Millioune Leit. === Sproochen === Finnland huet zwou offiziell Sproochen, [[Finnesch]] a [[Schweedesch]]. Finnesch gehéiert zu der [[finno-ugrescher]] Sproochefamill an ass d'Mammesprooch vun ongeféier 88,7&nbsp;% vun der Bevëlkerung. Schweedesch hu 5,3&nbsp;% vun de Finnen als éischt Sprooch. Well déi jeeweils aner Sprooch als Flichtfach an der Schoul geléiert gi muss, sinn déi meescht Finnen zweesproocheg. Den offizielle Status vum Schweedeschen erkläert sech duerch d'Geschicht vum Land. Zanter dem Ufank vum [[13. Joerhonnert]] bis [[1809]] war Finnland en Deel vum schweedesche Kinnekräich. Op kommunalem Plang ass d'administrativ Zweesproochegkeet quotéiert d.&nbsp;h. wann op d'mannst 10&nbsp;% vun der Populatioun d'Minoritéitesprooch schwätzen (meeschtens Schweedesch), da gëtt dës automatesch och zur zweeter Verwaltungssprooch. Keng Reegel ouni Ausnamen: Zu [[Turku]], der aler Haaptstad aus schweedeschen Zäiten, huet Schweedesch den offizielle Staus aus historesche Grënn bäibehalen, obschonn et hei vu manner wéi 10&nbsp;% vun de Leit geschwat gëtt. Op der autonomer Inselgrupp [[Åland]] ass Finnesch nëmme Walfach an d'Schüler mussen et, wa se net wëllen, och net léieren. Eenzeg Administratiounssprooch vun Åland ass Schweedesch. [[Samesch]] ass och als offiziell Minoritéitesprooch unerkannt an ass an deenen traditionell samesch dominéierte Regiounen a Gemengen an der Verwaltung am Gebrauch. === Reliounen === [[1923]] gouf a Finnland d'Reliounsfräiheet agefouert. 60&nbsp;% vun de Finne sinn an der [[Evangeelesch Kierch|evangeelesch-lutherescher Kierch]], 1,1&nbsp;% an der [[Orthodox Kierch|orthodoxer]] an 2&nbsp;% gehéieren anere Glawensrichtungen un. Béid chrëschtlech Konfessioune ginn iwwer Kierchesteiere finanzéiert. == Geschicht == Déi eelst mënschlech Spueren um Territoire vum haitege Finnland loosse sech bis an d'[[Steenzäit]] zeréckdatéieren a sinn eng ronn 8500 Joer al. Nach ëm 100 v.&nbsp;Chr. beschreift de [[Réimescht Räich|réimeschen]] Historiker [[Tacitus]] ''d'Fenni'' als Vollek ouni Waffen, Päerd an Heem, déi um Buedem schlofen, net méi wéi e Fell um Läif hunn an nawell zefridden a glécklech mat hirem haarde Liewe sinn. Tatsächlech war d'Gebitt vum haitege Finnland bis an d'[[12. Joerhonnert]] politesch relativ onbedeitend. [[1154]] gëtt West- a Südfinnland dunn ënner dem Kinnek [[Erik IX.]] en Deel vu Schweden a sollt et déi nächst 700 Joer och bleiwen. Den ëstlechen Deel fält dogéint un dat russescht [[Novgorod]]. Ënner dem schweedesche Kinnekshaus fënnt Westfinnland Uschloss un de westeuropäesche Kulturkrees a gëtt missionéiert. Schweedesch gëtt d'Administratiounssprooch an entwéckelt sech zu der Sprooch vun der Elitt. Anescht wéi deen iwwer Joerhonnerte russesch-byzantinesch gepräägten ëstlechen Deel vu Finnland gouf an der schweedescher Provënz och ni de [[Feudalsystem]] agefouert. Am 16. Jh. ass Finnland, besonnesch ënner dem Afloss vum Humanist an Theolog [[Mikael Agricola]], zur Reformatioun iwwergetrueden. [[1808]] gëtt Finnland vum [[Alexander I.]] vu Russland eruewert, deen et zu engem hallef autonome [[Groussherzogtum]] ënner russescher Kontroll mécht. [[Groussherzog]] ass den [[Zar]], representéiert duerch e Generalgouverneur. Finnland bleift bis zu der [[Russesch Revolutioun|russescher Revolutioun]] [[1917]] en Deel vum russesche Räich. An där Zäit entwéckelt sech d'finnesch national Beweegung. A patriotescher Atmosphär gëtt [[1835]] den Nationaleepos ''Kalevala'' niddergeschriwwen an d'[[Finnesch]] gëtt [[1892]] dem schweedesche juristesch gläichgestallt. [[Fichier:Turku castle.jpg|thumb|left|250px|D'Buerg vun Turku war am Mëttelalter de politeschen Zentrum vu Finnland]] Kuerz no der bolschewistescher Revolutioun a Russland, de [[6. Dezember]] [[1917]], deklaréiert Finnland sech onofhängeg. D'Onofhängegkeet gëtt zwar relativ séier vun de Bolschewisten unerkannt, mä Kricher a Russland an a Finnland maachen d'Saach méi komplizéiert. Zum enge brécht [[1918]] e kuerze, mä battere Biergerkrich tëscht deene vun [[Däitschland]] ënnerstëtzen „Wäissen“ (Unhänger vum deemolege Gouvernement; d'konservativ riets Elitt an d'Baueren) an hirem politesche Géigepol, de radikale „Rouden“ (Unhänger vun de sozialistesche Lénksparteien – Leit ouni Grond a Buedem an d'Aarbechter) a Finnland aus. Zum anere gëtt déi oppe Fro ëm d'finnesch-russesch Grenz duerch d'russesch Revolutioun an d'Längt gezunn. E Kompromëss tëscht Finnland a Russland gëtt eréischt [[1920]] am ''Accord vun Tartu'' fonnt. D'Relatiounen tëscht der nach jonker Republik Finnland an der [[Sowjetunioun]] hu sech an den 1930er-Jore relativ stabiliséiert. Wéi d'Sowjets sech dunn awer [[1939]] drop behaapt hunn, datt si e Recht drop hätte grouss Deeler vum finneschen Territoire zeréckzekréien, koum et zum Eclat. De sougenannten éischte [[Wanterkrich]] tëscht Finnland an der Sowjetunioun ass ausgebrach, huet awer nëmmen ee Joer gedauert (bis [[1940]]). De Konflikt gouf awer net geléist a fënnt tëscht [[1941]] an [[1944]] seng Fortsetzung am Zweete Wanterkrich ([[Fortsetzungskrich]]). Dat deemools mat [[Nationalsozialismus|Nazi]]-[[Däitschland]] alliéiert Finnland gëtt zwar net ageholl, muss awer als Konsequenz vum verluerene Krich en Deel vu sengem Gebitt nees un d'Sowjetunioun oftrieden. Nom [[Zweete Weltkrich]] féiert Finnland offiziell d'Neutralitéit an a beweegt sech bis zum Fall vun der Sowjetunioun aussepolitesch an der Grozon tëscht West an Ost. [[1955]] gëtt Finnland Member vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] an dem [[Nordesche Rot]]. [[1995]] trëtt d'Land der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] bäi. De [[4. Abrëll]] [[2023]] gouf Finnland den 31. [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]]-Member.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2048411.html|Titel=Um Dënschdeg: Finnland ass offiziell Member vun der NATO|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> == Politik == [[Fichier:Stairs of Finnish Parliament.jpg|thumb|300px|D'finnescht Parlament ''[[Eduskunta]]'']] Finnland ass eng parlamentaresch Demokratie nom presidiale Prinzip. De President, respektiv d'Presidentin vun der Republik huet historesch eng zentral Roll an der finnescher Politik gespillt. Bis zu der Verfassungsännerung am Joer [[2000]] hat de President d'Méiglechkeet d'Parlament opzeléisen, e Vetorecht op all Gesetz an huet de Premierminister ernannt. Dës relativ dominant Positioun gouf gläichzäiteg mat der Wal vum [[Tarja Halonen]] (Februar 2000) staark zeréckgestallt, soudatt de President haut éischter eng méi representativ Funktioun huet. D'Presidentschaftswale sinn all sechs Joer. Den aktuelle President ass de(n) {{wikidata|property|linked|P35}}<ref name=":0">Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>. D'legislativ Autoritéit am Staat huet d'Parlament (''[[Eduskunta]]'' op Finnesch, ''Riksdag'' op Schweedesch). D'Parlament huet eng Kummer, 200 Deputéiert a gëtt all véier Joer nei gewielt. D'Regierung (fi. ''valtioneuvosto'') gëtt aktuell vum Premierminister {{wikidata|property|linked|P6}} geleet<ref name=":0" />. Finnland war zanter dem [[Zweete Weltkrich]] aussepolitesch neutral, huet awer am Juni [[2022]] zesumme mat [[Schweden|Schwede]] gefrot fir Member an der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]] ze ginn. De [[4. Abrëll]] [[2023]] gouf Finnland den 31. NATO-Member, nodeems et iwwer 9 Méint haaptsächlech vun der [[Tierkei]] blockéiert gouf. == Administrativ Ënnerdeelungen == === Historesch Regiounen === Déi néng '''historesch Regioune''' vu Finnland (och nach ''historesch Landschaften'', fi. ''historialliset maakunnat'', sv. ''historiska landskap'') bezéie sech op déi [[Historesch Regioune vu Schweden|historesch]] [[Historesch Regioune vu Schweden|Regioune vu Schweden]] (sv''. landskap''), déi haut en Deel vum onofhängege Finnland sinn. Se ware bis 1634 administrativ Eenheete vum Kinnekräich Schweden. Well Finnland zu där Zäit keen onofhängege Staat war, ass den Ausdrock „historesch Regioune vu Finnland“ ierféierend. Och wa s'um Niveau vun der Administratioun keng Roll méi spillen, se präge bis haut awer nach d'Identitéit, de [[Folklor]], d'[[Dialekt|Dialekter]], d'[[Heraldik]], asw. vu ville Regiounen. {{Méi Info 1|Historesch Regioune vu Finnland}} === Provënzen === Déi historesch Regioune si 1634 als administrativ Entitéiten ofgeschaaft a mat '''Provënzen''' (fi. ''läänit'', sv. ''län'') ersat ginn. D'Provënze goufen e puermol nei organiséiert, awer hir weesentlech Charakteristike blouwe bestoen. An der [[Nokrichszäit]] gouf et ufanks zéng Provënzen, a vun 1960 un der zwielef. No enger Rëtsch Reformen ass d'Zuel vun de Provënzen am Joer 1997 op sechs zeréckgaangen. Op den 1. Januar 2010 si se schliisslech komplett ofgeschaaft a mat enger neier regionaler administrativer Struktur ersat ginn. {{Méi Info 1|Provënz (Finnland)}} === Aktuell Andeelung === Finnland ass an zwee Gebidder agedeelt: engersäits Festland-Finnland mat 19 '''Regiounen''' (fi. ''maakunta'', sv. ''landskap'') an anersäits d'autonom Insel Åland. {{Méi Info 2|Regioun (Finnland)|Åland}} D'Regioune sinn hirersäits a 70 '''Sub-Regiounen''' (fi. ''seutukunta'', sv. ''ekonomisk region'') agedeelt, enger Gruppéierung vu verschiddenen Nopeschgemengen, déi zu der selwechter Regioun gehéieren. Um Festland gëtt et 67 Sub-Regiounen an op Åland der dräi. Den ënneschten Niveau vun der administrativer Andeelung bilden déi 308 '''Gemengen''' (fi. ''kunta'', sv. ''kommun'')<sup>(Stand: 2026)</sup><ref>{{Citation|URL=https://stat.fi/en/luokitukset/kunta/kunta_1_20260101|Titel=Municipalities 2026 {{!}} Statistics Finland|Gekuckt=2026-04-20|Auteur=Statistics Finland|Datum=2026-01-01|Wierk=stat.fi|Sprooch=en}}</ref>. {{Méi Info 2|Sub-Regioun (Finnland)|Gemeng (Finnland)}} == Kultur == === Design an Architektur === Finnland huet eng Rëtsch aflossräich Architekten an Designer eropbruecht. Zu deene renomméiertste gehéieren den [[Arichitektur|Architekt]] [[Eliel Saarinen]] ([[Jugendstil]]) an den [[Design]]er/[[Arichitektur|Architekt]] [[Alvar Aalto]] ([[Funktionalismus (Design)|Funktionalismus]]). === Film === D'Gebridder [[Mika Kaurismäki]] an [[Aki Kaurismäki]] hunn alle béid internationale Succès als [[Regisseur]]. === Literatur === D'Literatursprooch vu Finnland geet op den Humanist an Theolog [[Mikael Agricola]] (16. Jh.) zeréck. Den Nationaleepos [[Kalevala]], deen [[1835]] vum [[Elias Lönnrot]] zesummegestallt a publizéiert gouf, war vu fundamentaler politescher a kultureller Bedeitung fir Finnland. Als Papp vun der moderner finnescher Literatur gëllt den [[Aleksis Kivi]] ([[1834]]-[[1872]]). Den [[1954]] vum [[Väinö Linna]] verëffentlechten Antikrichsroman ''Tuntematon sotilas'' ("Den onbekannten Zaldot"), ass nieft der [[Bibel]] dat meeschtverkaaft Buch a Finnland. De [[Frans Eemil Sillanpää]] krut [[1939]] de [[Literaturnobelpräis]]. Wichteg Auteuren am Ufank vum 21. Joerhonnert sinn den [[Arto Paasilinna]] an d'[[Sofi Oksanen]]. [[Fichier:Jean Sibelius 1939.jpg|thumb|De Komponist [[Jean Sibelius]] ([[1865]]–[[1957]])]] === Musek === E weltwäit renomméierte finnesche Komponist ass de [[Jean Sibelius]] ([[1865]]-[[1957]]). Finnland ass och bekannt fir seng Danzmusek, de [[Finneschen Tango]], d'[[Humppa]] an d'[[Jenkka]]. Bekannt Pop/Rock Gruppe sinn z.&nbsp;B. [[The Rasmus]], [[Sunrise Avenue]] oder Negative. Finnland ass och fir seng [[Metal]]gruppe bekannt wéi [[HIM]], [[The 69 Eyes]], [[Nightwish]], [[Children of Bodom]] an och [[Lordi]] (Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2006]]). Op der Säit [http://www.metalfromfinland.com/] fënnt ee weider finnesch Banden aus dem Metalgenre. === Sport === De finneschen Nationalsport ass de [[Pesäpallo]]. Dat bausst de Landesgrenze relativ onbekannt Spill ass eng Zort finnesche [[Baseball]] a gouf [[1922]] vum [[Lauri Pihkala]] agefouert. Beléift sinn och déi klassesch Wantersportaarten, woubäi den [[Äishockey]] besonnesch populär ass. Zanter dem Succès vum zweemolege Weltmeeschter [[Mika Häkkinen]] gehéiert och d'[[Formel 1]], nieft dem traditionelle populäre [[Rallye]], zu de Favoritte beim, bei de Finnen allgemeng beléifte, [[Motorsport]]. [[1952]] waren zu [[Helsinki]] d'[[Olympesch Summerspiller]] bei deenen de Lëtzebuerger [[Josy Barthel]] d'Goldmedail am [[1.500-Meter-Laf]] gewonnen huet. == Ekonomie == Finnland ass haut eng héich entwéckelt [[Industriegesellschaft]]. Nieft der traditionell staarker [[Holz (Material)|Holz]]- a [[Pabeier]]sindustrie huet sech d'[[Telekommunikatioun]] zanter den [[1990]]er-Joren – virun allem wéinst dem weltwäite Succès vun [[Nokia]] – als zentral Wirtschaftsbranche etabléiere kënnen. Finnland ass eent vun deene wéinege Länner an Europa, déi méi Daten- a Kommunikatiounstechnologien exportéiere wéi importéieren. Och de [[Maschinnebau]] spillt eng wichteg Roll. ''Valmet'' a ''Sisu'' si grouss finnesch [[Firma]]en déi sech op d'Produktioun vu Camionen an Traktere spezialiséiert hunn. De [[Betribssystem]] [[Linux]] gouf vum Finn [[Linus Torvalds]] erfonnt. [[Fichier:Syväri1.jpg|thumb|Finnesch Séielandschaft Syväri]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20051125162238/http://valtioneuvosto.fi/vn/liston/base.lsp?k=en Finnesche Gouvernement] * [http://www.virtual.finland.fi/ Virtual Finland] (Offiziell Websäit) {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Memberstaaten EU}} {{Navigatioun NATO}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Finnland| ]] [[Kategorie:Republicken]] jab8cie02vgehyyoa1qiht8uitvf12h Burjatien 0 14562 2678318 2510838 2026-05-16T18:17:09Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678318 wikitext text/x-wiki {{Infobox Federatiounssujet Russland | Lëtzebuergeschen Numm = Republik Burjatien | Numm an der Landessprooch = Буряад Улас | Fändel = Flag of Buryatia.svg | Wopen = Coat of Arms of Buryatia.svg | Kaart = Map of Russia - Buryat Republic (2008-03).svg | Federatiounskrees = Sibirien | Zentrum = Ulan-Ude | Fläch = 351334 | Sproochen = [[Burjatesch]], [[Russesch]] | Grënnung = 30. Mee 1923 | Hymn = [[Hymn vun der Republik Burjatien]] | Zäitzon = 9 | Bezeechnung Subjektchef = President | Subjektchef = [[Wjatscheslaw Wladimirowitsch Nagowizyn|Wjatscheslaw Nagowizyn]] | OKATO = 81 }} [[Fichier:Buryatia02.png|thumb|250px]] '''Burjatien''' ([[Russesch]]: ''Бурятия'', Burjatesch: ''Буряад Улас'') ass eng Republik a [[Russland]]. Si läit um Ostufer vum [[Baikalséi]] a mécht en Deel vun der Grenz zur [[Mongolei]]. D'Haaptstad [[Ulan-Ude]] ass mat 356.500 Awunner och gläichzäiteg déi eenzeg Groussstad an där Géigend. == Um Spaweck == {{Commonscat|Buryatia|Burjatien}} * [http://egov-buryatia.ru/ Offiziell Websäit vun de Staatsorganer vun der Republik Burjatien] * [https://web.archive.org/web/20040925120126/http://www.buryatia.ru/ Portal Buryatia.ru] * [https://web.archive.org/web/20071026021017/http://www.buryatia.org/ Säit vum burjatesche Vollek] [[Kategorie:Burjatien]] tg18hfype7ln9q9louijnufc8e7hhe0 Japan 0 14586 2678435 2657996 2026-05-16T19:40:15Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678435 wikitext text/x-wiki {{Infobox Land | Numm =日本国<br>Nihon-koku/Nippon-koku | Fändel = Flag of Japan.svg{{!}}border | Fändel Bildbreet= | Fändel Artikel = Fändel vu Japan | Wopen = Imperial Seal of Japan.svg | Wope Breet = 80px | Wopen Artikel = Wope vu Japan | National Devise = | Kaart = Japan in Asia (de-facto).svg | Kaart Breet = | Offiziell Sprooch = [[Japanesch]] | Haaptstad = [[Tokio]] | Haaptstad Awunner = | Haaptstad Koordinaten = | Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]] | Landeschef Titel = [[Tennō]] | Landeschef = {{wikidata|property|linked|P35}} | Regierungschef Titel = Premierminister | Regierungschef = {{wikidata|property|linked|P6}} | Total Fläch= 377.873<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen] (2004)</ref> | Fläch Plaz = | Waasserfläch = 0,8 | Bevëlkerung = 127.710.000<ref>Geschat fir den 1. Juli 2008. Quell: [http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm stat.go.jp] (Juli 2008)<br> Bei der leschter Vollekszielung, den 1. Oktober 2005 goufen 127 767 994 Leit gezielt. Quell: [http://unstats.un.org/UNSD/Demographic/products/vitstats/serATab2.pdf UNO]</ref> | Bevëlkerung Plaz = | Bevëlkerungsdicht = 338 | Onofhängegkeet = [[3. Mee]] [[1947]]<br>(haiteg [[Constitutioun]]) | Nationalfeierdag = | Nationalhymn = [[Kimi Ga Yo]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/f/f8/JapanX.ogg (Lauschteren)] | Wärung = [[Yen]] | Zäitzon = +9 | Internet TLD = [[.jp]] | Telefonsprefix = +81 | Notizen = | Extra Bild = Japan Kaart cia.png | Extra Bild2 = }} '''Japan''', op [[Japanesch]] 日本 ''nihon'' oder ''nippon'' „Urspronk/Wuerzel vun der Sonn”, ass en [[Asien|ostasiateschen]] [[Inselstaat]], deen op 6852 Insele verdeelt am [[Pazifeschen Ozean]] läit. Zum Westen hi fënnt een [[Demokratesch Volleksrepublik Korea|Nord-]] a [[Republik Korea|Südkorea]], zum Norden hi [[Russland]] an zum Südwesten hi [[Volleksrepublik China|China]] an [[Taiwan]]. Japan ass als [[G7]]-Land eng vun de féierenden Industrienatioune vun der Welt. == Geschicht == [[Fichier:Emperor Jimmu.jpg|thumb|left|200px|Den [[Tennō]] [[Jimmu]], mythesche Grënner vum Keeserräich Japan]] Der Seechen no gouf Japan am [[7. Joerhonnert v. Chr.]] vum [[Tennō]] (''jap. Keeser'') [[Jimmu]] gegrënnt. Schonn am [[5. Joerhonnert|5.]] a [[6. Joerhonnert]] hate sech d'chineesesch Schreifweis an de [[Buddhismus]] etabléiere kënnen, éischt Zeeche fir de staarken Afloss dee China op d'japanesch Kultur sollt hunn. Bedeitung a Roll vum Keeser hunn am Laf vun der Geschicht staark variéiert. Bis an d'[[8. Joerhonnert]] war den Tennō déi héchst Autoritéit am Räich, an der Zäit duerno war seng Muecht éischter begrenzt an dacks nëmme vu symboleschem Wäert. D'Soen hat vereenzelt d'Noblesse aus dem Entourage vum Haff, meeschtens awer waren et d'[[Shōgun]] déi d'Land ënner Kontroll haten. Japan war [[De jure / de facto|de facto]] fir Joerhonnerten ënner der Herrschaft vu verschiddene Shogunaten (Militärdynastien) déi - mat relativ kuerzen Ënnerbriechungen - vum [[12. Joerhonnert|12.]] bis an d'éischt Hallschent vum [[19. Joerhonnert]] un der Muecht waren. Am [[16. Joerhonnert]] hunn Handelsleit a [[Chrëschtentum|chrëschtlech]] Missionnairen aus [[Portugal]], [[Spuenien]], [[Holland]] an [[England]] Japan fir sech entdeckt. Den [[Europa (Kontinent)|europäeschen]] Interessi um Land huet d'Shogunat zwar skeptesch gemaach, gouf awer ufanks toleréiert. Nodeem d'Aktivitéite vun de kathoulesche Missionnairen awer weider zougeholl hunn, gouf d'Chrëschtentum [[1636]] verbueden. Virun allem d'Verbreedung vum Katholizismus war an den Ae vun de Shogun en éischte Schrëtt a Richtung Kolonialiséierung vu Japan duerch d'Iberer. Zu gudder Lescht gouf jiddwer Kontakt mat Europäer verbueden. Eenzeg Ausnam: protestantesch Hollänner hunn däerfe kontrolléierten Handel bedreiwen, dat awer och just op der Insel [[Dejima]] bei [[Nagasaki]]. [[Fichier:Tokugawa Ieyasu2.JPG|thumb|200px|left|Tokugawa Ieyasu]] Déi sougenannt [[Edo-Period]] ([[1603]]-[[1868]]), an där d'Shogunat vun der [[Tokugawa]]-Famill un der Muecht war, war d'Zäit vun internationaler Isolatioun, mä anengems och déi längst Friddensperiod vun der [[Neizäit]]. Et sollten 251 Joer vergoe bis datt d'Japaner [[1854]] - ënner Drock vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerikaner]] - nees wëlles waren d'Relatioune mam Westen erëm opzehuelen an der Isolatiounspolitik en Enn ze maachen. De Kontakt mat den Europäer an den Amerikaner léist bannent kierzter Zäit eng ganz Rëtsch vun Evenementer aus, déi déi traditionell politesch Kultur a gesellschaftlech Verhältnesser an e Koup trëlle loossen. De politeschen Ëmbroch kënnt [[1868]] mat der sougenannter [[Meiji-Restauratioun]]. D'Shogun verléieren d'Muecht an de Keeser gëtt nees als héchst Regierungsinstanz unerkannt. Eng sëllege Reforme ginn an deene Jore lancéiert: de Feudalsystem gëtt ofgeschaaft, staatlech Institutiounen no westlechem Modell ginn etabléiert, d'Schoulflicht gëtt agefouert an d'Land kritt eng nei Verfassung. Aus dem Keeserräich gëtt um Enn eng [[konstitutionell Monarchie]], aus dem Agrarland eng Industrienatioun. Déi schëtzeg Moderniséierung an d'Fale loosse vun der Isolatiounspolitik verännere Land a Gesellschaft fundamental. D'Japaner ginn aussepolitesch méi king a si Wëlles hir Positioun als regional Wirtschafts- a Militärmuecht weider auszebauen. D'Konsequenz dovu sollt eng Expansiounspolitik sonnergläiche sinn. An de Joren [[1894]]/[[1895|95]] kënnt et zum [[éischte chineesesch-japanesche Krich]]. China verléiert [[Taiwan]], d'Insel bleift bis [[1945]] japanesch Provënz. D'Engagement vun de [[Russland|Russen]] an der [[Mandschurei]] am Nordoste vu China féiert [[1905]] zum [[russesch-japanesche Krich]] . D'Konfrontatioun goung zu Gonschte vu Japan aus a markéiert déi éischt Defaite vun enger europäescher Groussmuecht géint en asiatescht Land. Japan kënnt an de Besëtz vu [[Sakhalin]] an de [[Kurilen]], d'Mandschurei gëtt nees u China zeréckginn. [[1910]] annektéiert Japan [[Korea]]. Am [[Éischte Weltkrich]] stinn d'Japaner op der Säit vun der [[Entente]]. [[1920]] trëtt d'Land dem [[Vëlkerbond]] bäi a gëtt Member vum Sécherheetsrot. De Westen erkennt Japan als nei Regionalmuecht am Pazifikraum un, an akzeptéiert déi nei Territoiren. Et sollt net fir laang sinn. Parlament, Regierung a Keeser hunn am Laf vun den [[1930]]er-Joren ëmmer méi d'Kontroll un d'Militär verluer. [[1932]] besetzen d'Japaner d'[[Mandschurei]] a grënnen de Marionettestaat ''Mandschuko''. No massiver internationaler Kritik trëtt Japan [[1933]] nees aus dem Vëlkerbond aus. [[1936]] ënnerschreiwe Japan an Däitschland den [[Antikominternpakt]]. Et bleift zwar en éischter symbolescht Schreiwes, ass awer och en éischte Schrëtt a Richtung ''Achs Berlin-Roum-Tokio'' vun [[1941]]. [[Fichier:nagasakibomb.jpg|230px|thumb|Detonatioun vun der Atombomm ''Fat Man'' iwwer [[Nagasaki]]]] [[1937]] eskaléiert d'Situatioun an der Mandschurei an et kënnt zum [[zweete chinesch-japanesche Krich]]. [[1938]] iwwerdréit d'Parlament all Entscheedungsautoritéit a krichsrelevante Froen op d'Militär. Den zweete Krich mat China markéiert och gläichzäiteg den Ufank vum [[Pazifikkrich]] an dem [[Zweete Weltkrich]] an Asien. Een Dag no der [[Ugrëff op Pearl Harbor|Fligersattaque op d'amerikanech Pazifikbase zu Pearl Harbor]] op [[Hawaii]] ([[7. Dezember]] [[1941]]) erklären d'Amerikaner Japan de Krich. D'Japaner waren den Alliéierten an der Ufankszäit vum Krich ëmmer e Schratt viraus a konnten hiren Afloss iwwer ganz Südostasien ausbreeden. D'[[Philippinnen]], [[Neiguinea]], [[Myanmar|Birma]] an [[Indonesien|Indonesie]] ginn am Laf vun nëmmen e puer Méint okkupéiert. Mat der japanescher Nidderlag an der [[Schluecht vu Guadalcanal]] op de [[Salomonen]] (1942-43) konnt d'japanesch Expansioun gestoppt ginn. Japan verléiert duerch d'Géigenoffensive vun den Alliéierten no an no ëmmer méi Territoiren. [[1945]] gëtt Okinawa op de Ryūkyūinsele vun den Alliérten ageholl, Tokio an Ōsaka bombardéiert. De [[6. August]] [[1945]] gehaien d'Amerikaner eng éischt [[Atombomm]] op [[Hiroshima]], den [[9. August]] explodéiert eng zweet iwwer [[Nagasaki]]. Sechs Deeg drop kapituléiert Japan bedingungslos; formell ënnerschriwwe gouf d'Kapitulatioun den [[2. September]] [[1945]]. D'Haaptacteuere vun der aggressiver Annexiounspolitik sinn an den internationale [[Krichsverbriecherprozesser vun Tokio]] tëscht 1946-48 ugeklot a verurteelt ginn. Bis Enn Abrëll [[1952]] war Japan vun den Amerikaner okkupéiert. [[1956]] trëtt d'Land de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] bäi. Tëscht 1955-1973 ass d'japanesch Ekonomie formidabel gewuess an d'Land huet sech politesch stabiliséiert. == Geographie == [[Fichier:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|thumb|left|Satelittefoto vu Japan]] Japan läit op engem [[Archipel]] ëstlech vum asiatesche Festland. Den [[Inselstaat]] grenzt am Norden un d'[[Ochotskescht Mier]], am Osten un de [[Pazifeschen Ozean]], am Süden un d'[[Ostchineesescht Mier]] an am Westen un d'[[Japanescht Mier]]. Nieft sëllege méi klengen Insele (6848 Stéck<ref name="stat">http://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/index.htm</ref>) sinn d'Haaptinselen - vun Norden no Süden - [[Hokkaidō]], [[Honshū]] (déi gréisst), [[Shikoku]], an [[Kyūshū]]. Ëm déi 73&nbsp;% vun der Landmass si Bierger. Deen héchsten ass de [[Fujisan]] mat 3776 Meter<ref name="stat"/>. Déi riseg Biergformatiounen aus vulkaneschem Gestengs si knapps fir Landwirtschaft, Industrie oder als Bauland ze gebrauchen. Besidelt sinn haaptsächlech d'Küsteregiounen, wat och eng vun den Haaptursaaachen ass datt Japan eng vun deenen héchste Bevëlkerungsdensitéiten op der Welt huet. Am Groussraum [[Tokio]] op der Pazifikküst wunnen eleng schonn 30 Millioune Leit. Japan läit matzen an enger [[Tektonik|Subduktiounszon]], enger Regioun an där sech dräi [[Tektonik|tektonesche Placke]] laanschtenee reiwen, d'[[Eurasesch Plack|eurasesch]], d'[[Philippinnesch Plack|philippinnesch]] an d'[[Pazifesch Plack]]. Et kënnt dofir reegelméisseg zu [[Äerdbiewen]] a [[Vulkan]]ausbréch. Vun deene ronn 240 [[Vulkan]]er sinn der eng 40 aktiv. Besonnesch geféierlech si Séibiewen, déi am schlëmmste Fall en [[Tsunami]] ausléise kënnen. == Klima == Japan huet e relativ variéiert Klima. Et kann tëscht sechs Haaptklimaregiounen ënnerscheet ginn: * [[Hokkaidō]]: net vill [[Reen]], laang kal Wantere mat vill Schnéi. * [[Japanescht Mier]]/Ostmier: Den Norwestwand am Wanter bréngt vill Schnéi. Am Summer ass et méi kill wéi an der pazifescher Regioun. Dacks [[Fön (Wand)|Fön]]. * Zentraalt Héichland (''[[Chūō-kōchi]]''): grouss Temperaturënnerscheeder tëscht Summer a Wanter, Dag an Nuecht. Net vill Reen. * [[Seto-Séi]]: D'Bierger aus der Regioun [[Chūgoku]] a [[Shikoku]] blockéieren d'Loftstréim a féieren d'ganzt Joer iwwer zu engem temperéierte Klima. * [[Pazifeschen Ozean|Pazifikregioun]]: kal Wantere mat wéineg Schnéi, dréchen a waarm Summeren. * [[Nansei-Inselen]] ([[Ryūkyū-Inselen]]): Subtropeschet Klima mat waarme Wanteren a Summeren. Staark Reeschauere virun allem an der [[Reenzäit]], reegelméisseg [[Taifun]]en. D'[[Monsun]]saison fänkt an de südleche Regioune schonn ufanks Mee un. D'Reefront wandert da Richtung Norde virun, an erreecht Enn Juli d'Insel Hokkaidō. De Monsun dauert ongeféier 6 Wochen. Enn Summer, Ufank Hierscht heefe sech d'Taifunen. Bis zu 20 där tropescher Wirelstierm ploen d'Land pro Saison. == Bevëlkerung == [[Fichier:Shibuya night.jpg|thumb|290px|D'[[Shibuya]]-Kräizung zu Tokio]] === Sproochen a Schrëften === D'Sproochsituatioun a Japan ass eng relativ homogeen. [[Japanesch]], op Japanesch 日本語 ''nihongo'', ass d'Nationalsprooch a gëtt vun der Quasitotalitéit vun der Populatioun a vun deene meeschte Minoritéite geschwat. Wéi déi meescht Sproochen huet och d'Japanesch eng sëllege regional Dialekter opweises. Déi japanesch Sprooch benotzt nieft de [[Chineesesch Schrëft|chineesesche Schrëftzeechen]] ([[Kanji]]) zwee eege Silbeschrëftsystemer ([[Hiragana]] a [[Katakana]]), déi vu chineesesche Schrëftzeechen ofgeleet sinn. Stroossen, Garen a.s.w si meeschtens a Kanji an a laténgescher Ëmschrëft ([[Rōmaji]]) beschëldert. D'[[Ryūkyū-Sproochen]], déi gemenkerhand als Ënnergrupp vum Japanesche gesi ginn, ginn hautdesdaags nëmmen nach vun enger Minoritéit zu [[Okinawa]] op de [[Ryūkyū-Inselen|Ryūkyū-Insele]] geschwat. [[Ainu (Sprooch)|Ainu]], eng indigène Minoritéitssproooch déi net mam Japanesche Famill ass, kënnen nëmmen nach vereenzelt eeler Leit am Norde vun der Insel Hokkaido. [[Englesch]] ass nach viru [[Chineesesch]] déi Friemsprooch, déi am meeschten an de Schoule geléiert gëtt. Allerdéngs gëtt dacks kritiséiert, datt de japaneschen Engleschcours ze vill op d'Bestoe vum [[Test of English for International Communication|TOEIC-Test]] ausgeriicht ass an net genuch Kommunikatiounsfäegkeete vermëttelt. Déi drëttheefegst Friemsprooch ass [[Däitsch]]. === Reliounen === [[Fichier:shinto heirat.jpg|thumb|left|Hochzäit am Meiji-Schräin, Tokio 2002]] Japan gouf mat der Constitutioun vun [[1947]] zu engem [[Laizismus|laizistesche]] Staat an huet mam selwechten Dokument d'absolut Reliounsfräiheet agefouert. De [[Buddhismus]] an de [[Schintoismus]] sinn déi historesch wichtegst Reliounen an hu bis haut groussen Afloss op Kultur a Gesellschaft vum Land. Aus westlecher Perspektiv éischter gelungen ass datt den offizielle Statistiken<ref>{{Citation|URL=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#People |Titel=CIA World Factbook; Japan - People |Gekuckt=13.07.2008 |Archiv-Datum=28.12.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20101228224107/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#People }}</ref> no eng grouss Majoritéit (iwwer 80&nbsp;%) vun de Japaner net nëmmen zu enger, mä zu en allenzwou gehéiert. Eng Ursaach dofir ass datt de Buddhismus an de Schintoismus an hirer reliéiser a philosophescher Traditioun no beienee leien a sech am Laf vun der Zäit zu enger eegener, typesch japanescher Spirutualitéit vermëscht hunn. De reliéise [[Synkretismus]] erkläert och datt sech d'Iddi vun där enger, exklusiver Relioun ni richteg duerchgesat huet. De Buddhismus an de Schintoismus gehéieren haut zum soziokulturelle Patrimoine vun de Japaner a liewen an der Traditioun vun de gesellschaftleche Gebraich virun. Hochzäite ginn dacks mat enger schintoistescher Zeremonie gefeiert, Doudesritualer wéi d'Begriefnes an d'Gebied fir déi Verstuerwe si meeschtens a buddhistescher Traditioun gehalen. De Buddhismus, op Japanesch 仏教 ''bukkyo'', koum am [[6. Joerhonnert]] iwwer den Emwee vu Korea an d'Land. Anescht wéi am Schintoismus gëtt et am Buddhismus eng persounifizéiert Hellegkeet an d'Méiglechkeet nom Doud an d'Paradäis ze kommen. De [[Schintoismus]], deen aus de japaneschen Urreliounen entstanen ass, baséiert dogéint op der Veréierung vun Naturgottheeten an de Virfueren. Et gëtt iwwer 200 Richtungen. Zanter dem [[19. Joerhonnert]] sinn a Japan eng Hellewull nei reliéis Beweegungen, déi sougenannt ''Nei Reliounen'', op Japanesch 新宗教 ''shinshūkyō'', entstanen. Déi meescht si vun traditionelle Relioune wéi dem Schintoismus, dem Buddhismus, dem Hinduismus an dem Chrëschtentum beaflosst. D'Chrëschtentum an den Islam spillen a Japa sou gutt wéi keng Roll. == Administrativ Ënnerdeelungen == === Prefekturen === [[Fichier:Japan prefectures.png|230px|right]] {| border="0" |- | '''Insel [[Hokkaidō]]''' * {{small|1}} [[Hokkaidō]] '''Insel [[Honshū]]''' * {{small|2}} [[Prefektur Aomori|Aomori]] * {{small|3}} [[Prefektur Iwate|Iwate]] * {{small|4}} [[Prefektur Miyagi|Miyagi]] * {{small|5}} [[Prefektur Akita|Akita]] * {{small|6}} [[Prefektur Yamagata|Yamagata]] * {{small|7}} [[Prefektur Fukushima|Fukushima]] * {{small|8}} [[Prefektur Ibaraki|Ibaraki]] * {{small|9}} [[Prefektur Tochigi|Tochigi]] * {{small|10}} [[Prefektur Gunma|Gunma]] * {{small|11}} [[Prefektur Saitama|Saitama]] | valign="top" | * {{small|12}} [[Prefektur Chiba|Chiba]] * {{small|13}} [[Prefektur Tokio|Tokio]] * {{small|14}} [[Prefektur Kanagawa|Kanagawa]] * {{small|15}} [[Prefektur Niigata|Niigata]] * {{small|16}} [[Prefektur Toyama|Toyama]] * {{small|17}} [[Prefektur Ishikawa|Ishikawa]] * {{small|18}} [[Prefektur Fukui|Fukui]] * {{small|19}} [[Prefektur Yamanashi|Yamanashi]] * {{small|20}} [[Prefektur Nagano|Nagano]] * {{small|21}} [[Prefektur Gifu|Gifu]] * {{small|22}} [[Prefektur Shizuoka|Shizuoka]] * {{small|23}} [[Prefektur Aichi|Aichi]] * {{small|24}} [[Prefektur Mie|Mie]] | valign="top" | * {{small|25}} [[Prefektur Shiga|Shiga]] * {{small|26}} [[Prefektur Kyōto|Kyōto]] * {{small|27}} [[Prefektur Ōsaka|Ōsaka]] * {{small|28}} [[Prefektur Hyōgo|Hyōgo]] * {{small|29}} [[Prefektur Nara|Nara]] * {{small|30}} [[Prefektur Wakayama|Wakayama]] * {{small|31}} [[Prefektur Tottori|Tottori]] * {{small|32}} [[Prefektur Shimane|Shimane]] * {{small|33}} [[Prefektur Okayama|Okayama]] * {{small|34}} [[Prefektur Hiroshima|Hiroshima]] * {{small|35}} [[Prefektur Yamaguchi|Yamaguchi]] '''Insel [[Shikoku]]''' * {{small|36}} [[Prefektur Tokushima|Tokushima]] | valign="top" | * {{small|37}} [[Prefektur Kagawa|Kagawa]] * {{small|38}} [[Prefektur Ehime|Ehime]] * {{small|39}} [[Prefektur Kōchi|Kōchi]] '''Insel [[Kyūshū]]''' * {{small|40}} [[Prefektur Fukuoka|Fukuoka]] * {{small|41}} [[Prefektur Saga|Saga]] * {{small|42}} [[Prefektur Nagasaki|Nagasaki]] * {{small|43}} [[Prefektur Kumamoto|Kumamoto]] * {{small|44}} [[Prefektur Ōita|Ōita]] * {{small|45}} [[Prefektur Miyazaki|Miyazaki]] * {{small|46}} [[Prefektur Kagoshima|Kagoshima]] '''[[Ryūkyū-Inselen]]''' * {{small|47}} [[Prefektur Okinawa|Okinawa]] |} Japan ass a 47 Prefecturen agedeelt. Administréiert ginn d'Prefecture vu gewieltene Gouverneuren a Parlamenter. Déi eenzel Prefecture sinn nach emol a Gemengen opgedeelt. D'Gemengeversammlunge gi gradewéi d'Prefecturesparlamenter gewielt. D'Gemenge kontrolléieren ë.&nbsp;a. den ëffentlechen Enseignement an hunn d'Recht eege Steieren anzeféieren. == Literatur zum Theema == * Dambmann, Gerhard: ''Gebrauchsanweisung für Japan'', Piper, 2002 * Barthes, Roland: ''L'empire des signes'', Éditions du Seuil, collection Points Essais, 2005 * Henshall, Kenneth G.: ''A history of Japan'', Palgrave Macmillan, 2001 == Kuckt och == * [[Japanesch]] * [[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Säit vum japaneschem Gouvernement] * {{en}} [http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html Offiziell Säit vun der keeserlecher Famill] * {{en}} [http://www.jnto.go.jp/eng/ D'japanesch Organisatioun fir nationalen Tourismus] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080612194837/http://www.lu.emb-japan.go.jp/index_f.htm D'japanesch Ambassade zu Lëtzebuerg] {{Referenzen}} {{Naviblock |Navigatioun G7 |Navigatioun Länner an Asien }} [[Kategorie:Japan| ]] 6rezfpqlim9t41yr8qlyvi68kc9zt1h Karlspräis 0 15130 2678267 2603274 2026-05-16T15:20:33Z Zinneke 34 /* Laureate vum Karlspräis */ aktu 2678267 wikitext text/x-wiki De '''Karlspräis''' (ursprénglech ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', zanter [[1988]] ''Internationaler Karlspreis zu Aachen'') ass en Éierepräis a gëtt zanter [[1950]] an der Reegel all Joer zu [[Oochen]] fir Verdéngschter fir Europa a fir d'Europäesch Integratioun iwwerreecht. De Präis besteet aus enger Medail an engem Akt dee vun de Membere vum Direktiounskommitee ënnerschriwwen ass. Op der viischter Säit vun der Medail ass de [[Karel de Groussen]] op sengem Troun duergestallt. Op der Récksäit steet den Numm vum Laureat an en Text deen him gewidmet gouf. Bis [[2007]] gouf zousätzlech och nach e Geldbetrag vu 5000 [[Euro]] ausbezuelt. Zanter [[2008]] kënnt dëst Präisgeld awer dem Jugendkarlspräis zegutt. == Jugendkarlspräis == Zanter 2008 gëtt vun der Karlspräis-Stëftung, zesumme mam [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]], den Europäesche Karlspräis fir d'Jugend verginn, deen d'europäescht Engagement vu Jugendlechen a jonken Erwuessene wierdegt a virbildlech Jugendprojeten auszeechent. == Laureate vum Karlspräis == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Joer ! width="170" |Laueat ! class="unsortable" |Opschrëft op der Medail {{De}} ! class="unsortable" | Bild |- | [[1950]] || [[Richard Nikolaus Graf von Coudenhove-Kalergi|Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi]] || In Würdigung seiner Lebensarbeit für ein geeintes Europa || [[Fichier:Coudenhove-Kalergi 1926.jpg|100px|Graf Coudenhove-Kalergi<br>ca. 1926]] |- | [[1951]] || [[Hendrik Brugmans]] || Dem mutigen Wegbereiter eines geeinten Europa ||[[Fichier:Nederlands Congres in Doelen te Rotterdam, nummer 1 en 2 prof. dr. H. Brugmans ,, Bestanddeelnr 920-0843.jpg|100px|Hendrik Brugmans 1967]] |- | [[1952]] || [[Alcide De Gasperi]] || Dem Staatsmann und Europäer Alcide de Gasperi || [[Fichier:Alcide de Gasperi 2.jpg|100px|Alcide de Gaspari]] |- | [[1953]] || [[Jean Monnet]] || Dem Schöpfer der ersten souveränen übernationalen europäischen Institution || |- | [[1954]] || [[Konrad Adenauer]] || Dem kraftvollen Förderer eines einigen Europa || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F078072-0004, Konrad Adenauer.jpg|100px|Konrad Adenauer 1952]] |- | [[1955]]<ref>Den Churchill war de Laureat 1955, hie konnt de Präis awer eréischt 1956 an Empfank huelen.</ref> || [[WinstonChurchill]] || Hüter menschlicher Freiheit – Mahner der europäischen Jugend || [[Fichier:Churchill-in-quebec-1944-23-0201a.jpg|100px|Winston Churchill, 1944]] |- | [[1957]] || [[Paul-Henri Spaak]] || Verdienst um Europas Einigung und Sicherheit || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F004454-0010, Karlspreis Aachen, Verleihung an Paul-Henri Spaak.jpg|100px|Verleihung an Paul-Henri Spaak, 1957]] |- | [[1958]] || [[Robert Schuman]] || Für die Einheit Europas || [[Fichier:Bundesarchiv Bild 183-19000-2453, Robert Schuman.jpg|100px|Robert Schumann, 1949]] |- | [[1959]] || [[George C. Marshall]] || Für Verdienst um Wiederaufbau und Einigung Europas || [[Fichier:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|100px|George C. Marshall, 1946]] |- | [[1960]] || [[Joseph Bech]] || Für Verdienste um Europa || [[Fichier:Joseph Bech, Benelux conference The Hague March 1949, Luxembourg Delegation.jpg|100px|Joseph Bech, 1967]] |- | [[1961]] || [[Walter Hallstein]] || Neues Europa freiwilliger Bindung || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F004665-0003, Walter Hallstein.jpg|100px|Walter Hallstein, 1957]] |- | [[1963]] || [[Edward Heath]] || Einordnung und Festigkeit in Europäischer Zukunft || [[Fichier:Heathdod.JPG|100px|Edward Heath]] |- | [[1964]] || [[Antonio Segni]] || Für Einheit und Freiheit Europas || [[Fichier:Antonio Segni.jpg|100px|Antonio Segni]] |- | [[1966]] || [[Jens Otto Krag]] || Für die Einheit Europas ||[[Fichier:Jens Otto Krag 01.jpg|100px|Jens Otto Krag]] |- | [[1967]] || [[Joseph Luns]] || Einsatz für Europa || [[Fichier:Secretary General of NATO Luns tips his hat as a troop review 1983.jpg|100px|Joseph Antoine Marie Hubert Luns]] |- | [[1969]] || [[Europäesch Kommissioun]] || Gemeinschaften in Anerkennung ihrer hohen Verdienste um die Europäische Einigung || [[Fichier:Flag of Europe.svg|100px|Europaflagge]] |- | [[1970]] || [[François Seydoux de Clausonne]] || Freiheit durch Einheit || |- | [[1972]] || [[Roy Jenkins]] || Bekenntnis zu Europa || [[Fichier:Roy Jenkins 1977b.jpg|100px|Roy Jenkins, 1977]] |- | [[1973]] || [[Salvador de Madariaga]] || Ein Leben für Europa – Freiheit, Ethik, Mut || [[Fichier:Salvador de Madariaga.JPG|100px|Salvador de Madariaga y Rojo]] |- | [[1976]] || [[Leo Tindemans]] || Abendländische Klarheit und Verantwortung || [[Fichier:Leo Tindemans (2009).jpg|100px|Leo Tindemans, 2006]] |- | [[1977]] || [[Walter Scheel]] || Für Europa und den Frieden der Welt || [[Fichier:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|100px|Walter Scheel]] |- | [[1978]] || [[Konstantinos Karamanlis]] || Freiheit und Wohlfahrt in enger Bindung || [[Fichier:KaramanlisNatsinasAgora crop.jpg|100px|Konstantinos Karamanlis]] |- | [[1979]] || [[Emilio Colombo]] || Ein Leben für Europa || [[Fichier:Emilio Colombo 1966.jpg|100px|Emilio Colombo]] |- | [[1981]] || [[Simone Veil]] || Für ein demokratisches Europa || [[Fichier:Simone Veil, gymnase Japy 2008 02 27 n3.jpg|100px|Simone Veil]] |- | [[1982]] || Kinnek [[Juan Carlos I. vu Spuenien|Juan Carlos]] vu [[Spuenien]] || Für Einheit und Menschenwürde || [[Fichier:Juan Carlos I of Spain 2007.jpg|100px|König [[Juan Carlos I.]] von [[Spanien]]]] |- | [[1984]] || [[Karl Carstens]] || Raum des Rechtes und des Friedens || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F039719-0021, Bonn, CDU-CSU Bundestagsfraktion, Karl Carstens.jpg|100px|Karl Carstens, 1973]] |- | [[1986]] || D'[[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Vollek || Vorbild und Beharrlichkeit auf dem Weg zur Einheit Europas || [[Fichier:Flag of Luxembourg.svg|100px|Flagge Luxemburgs]] |- | [[1987]] || [[Henry Kissinger]] || Für Partnerschaft und Frieden || [[Fichier:Henry Kissinger - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2008.jpg|100px|Henry Kissinger, 2008]] |- | [[1988]] || [[François Mitterrand]] an [[Helmut Kohl]] || Für Französisch-Deutsche Freundschaft und Europas Zukunft || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F076604-0021, Frankreich, Staatsbesuch Bundeskanzler Kohl.jpg|100px|François Mitterrand und Helmut Kohl, 1987]] |- | [[1989]] || [[Frère Roger]] || Gleichnis der Gemeinschaft ||[[Fichier:Brother Roger at prayer.jpg|100px|Frère Roger 2003]] |- | [[1990]] || [[Gyula Horn]] || Gesamteuropa – Von der Spaltung zur Einheit || [[Fichier:Gyula Horn (2007).jpg|100px|Gyula Horn bei der Preisverleihung]] |- | [[1991]] || [[Václav Havel]] || Symbol der Verständigung in Europa || [[Fichier:Vaclav Havel IMF.jpg|100px|Václav Havel]] |- | [[1992]] || [[Jacques Delors]] || Baumeister des europäischen Binnenmarktes || |- | [[1993]] || [[Felipe González]] || Streiter für Freiheit und Demokratie in Europa || [[Fichier:Felipe Gonzalez-Madrid-28 de enero de 2004b.jpg|100px|Felipe González]] |- | [[1994]] || [[Gro Harlem Brundtland]] || Verantwortung Europas für die Welt || [[Fichier:Gro Harlem Brundtland2 2007 04 20.jpg|100px|Gro Harlem Brundtland (2007)]] |- | [[1995]] || [[Franz Vranitzky]] || Europa wachsen neue Kräfte zu || [[Fichier:Franz-vranitzky-01.jpg|100px|Franz Vranitzky]] |- | [[1996]] || Kinnigin [[Beatrix I. vun Holland|Beatrix]] vun [[Holland]] || Gute Nachbarschaft in Europa || [[Fichier:Koningin Beatrix in Vries.jpg|100px|Beatrix der Niederlande]] |- | [[1997]] || [[Roman Herzog]] || Unsere Vision heißt Europa || [[Fichier:Roman Herzog, Karlspreisverleihung 2012.JPG|100px|Roman Herzog]] |- | [[1998]] || [[Bronisław Geremek]] || Freiheit und Demokratie in Europa || [[Fichier:2004.05.09. Bronislaw Geremek 02.jpg|100px|Bronisław Geremek]] |- | [[1999]] || [[Tony Blair]] || Frieden und Zusammenwachsen in Europa || [[Fichier:TonyBlairBasra.JPG|100px|Tony Blair]] |- | [[2000]] || [[Bill Clinton]] || Partnerschaft für Freiheit, Demokratie und Frieden || [[Fichier:Clinton Karlspreis.jpg|100px|Der Aachener Oberbürgermeister Linden mit Karlspreisträger Clinton]] |- | [[2001]] || [[György Konrád]] || Brückenbauer für Gerechtigkeit und Versöhnung in Europa || [[Fichier:Konrád György.jpg|100px|György Konrád]] |- | [[2002]] || Den [[Euro]] || Identifikation mit Europa || [[Fichier:Euro symbol.svg|100px|Eurozeichen]] |- | [[2003]] || [[Valéry Giscard d'Estaing]] || Verfassung für ein Vereintes Europa || [[Fichier:Valéry Giscard d’Estaing 1978.jpg|100px|De Valéry Giscard d'Estaing, 1978]] |- | [[2004]] || [[Jean-Paul II. (Poopst)|Poopst Jean-Paul II]]. || Außerordentlicher Karlspreis Aachen. Papst Johannes Paul&nbsp;II. Europa des Friedens || [[Fichier:JohannesPaulII.jpg|100px|Johannes Paul&nbsp;II.]] |- | [[2004]] || [[Pat Cox]] || Erweiterung und Demokratisierung der Europäischen Union || [[Fichier:Pat Cox (2009).jpg|100px|Pat Cox (Aufnahme von 2009)]] |- | [[2005]] || [[Carlo Azeglio Ciampi]] || Europa der Werte || [[Fichier:Ciampi ritratto.jpg|100px|Carlo Azeglio Ciampi]] |- | [[2006]] || [[Jean-Claude Juncker]] || Motor für Europa || [[Fichier:Jean-Claude Juncker (2006).jpg|100px|Jean-Claude Juncker einen Tag vor der Preisverleihung bei einer Rede in Aachen]] |- | [[2007]] || [[Javier Solana]] || Frieden in Europa – Frieden in der Welt || [[Fichier:Karlspreis - Jean-Claude Trichet and Javier Solana.jpg|100px|Jean-Claude Trichet und Javier Solana (rechts)]] |- | [[2008]] || [[Angela Merkel]] || Europa gelingt gemeinsam || [[Fichier:Angela Merkel, Karlspreisverleihung 2008 - 1.jpg|100px|Oberbürgermeister [[Jürgen Linden|Linden]] (rechts) mit Angela Merkel]] |- | [[2009]] || [[Andrea Riccardi]] || Frieden, Solidarität und Menschenwürde ||[[Fichier:Andrea Riccardi (2009).jpg|100px|Andrea Riccardi einen Tag vor der Preisverleihung]] |- | [[2010]] || [[Donald Tusk]] || Verständigung, Partnerschaft, Solidarität || [[Fichier:Donald Tusk, Karlspreis 2010.JPG|100px|Donald Tusk]] |- | [[2011]] || [[Jean-Claude Trichet]] || Stabilität und Vertrauen für Europa || [[Fichier:Jean-Claude Trichet, Karlspreis, 2011, 1.jpg|100px|Jean-Claude Trichet]] |- | [[2012]] || [[Wolfgang Schäuble]] || Für die Einheit Europas || [[Fichier:Wolfgang Schäuble, Karlspreis, 2012.jpg|100px|Wolfgang Schäuble]] |- | [[2013]] || [[Dalia Grybauskaitė]] || Aufbruch im Nordosten Europas || [[Fichier:Grybauskaitė.jpg|100px|Dalia Grybauskaitė]] |- | [[2014]] || [[Herman Van Rompuy]] || Integrationskraft für Europa || [[Fichier:Herman Van Rompuy 675.jpg|100px|Herman Van Rompuy (2012)]] |- | [[2015]] || [[Martin Schulz]] || Die Bürger Europas stärken || [[Fichier:Schulz, Martin-2047.jpg|100px|Martin Schulz (2014)]] |- | [[2016]] || [[Franciscus (Poopst)|Poopst Franciscus]] || Europa – eine Gesellschaft der Werte || [[Fichier:Franciscus in 2015.jpg|100px|Papst Franziskus (2015)]] |- | [[2017]] || [[Timothy Garton Ash]] || Europa braucht Freiheit, Mut und Toleranz || [[Fichier:2019-05-30 Timothy Garton Ash-6011.jpg|100px|Timothy Garton Ash (2019)]] |- | [[2018]] || [[Emmanuel Macron]] || Neubegründung des Europäischen Projekts || [[Fichier:Emmanuel Macron in Tallinn Digital Summit. Welcome dinner hosted by HE Donald Tusk. Handshake (36669381364) (cropped 2).jpg|100px|Emmanuel Macron (2017)]] |- | [[2019]] || [[António Guterres]] || Für die friedliche Zusammenarbeit der Völker || [[Fichier:António Guterres in London - 2018 (41099390345) (cropped).jpg|100px|António Guterres (2018)]] |- | [[2020]] || [[Klaus Iohannis]] || Einheit, Solidarität und Zusammenhalt || [[Fichier:President Trump Meets with the President of Romania (48587210446) (cropped).jpg|100px|Klaus Iohannis (2019)]] |- |[[2022]] |[[Maryja Kalesnikawa]] [[Swjatlana Zichanouskaja]] [[Weranika Zepkala]] |Mut und Einsatz für Demokratie und Freiheit |[[Fichier:Maria Kalesnikava 2020-08.png|100px|Maryja Kalesnikawa]] [[Fichier:Svjatlana Cichanouská, Praha, 7.6.2021.jpg|100px|Swjatlana Zichanouskaja]] [[Fichier:Veronika Tsepkalo.jpg|100px|Weranika Zepkala]] |- |[[2023]] |Dat ukrainescht Vollek an de [[Wolodymyr Selenskyj]], President vun der [[Ukrain]] | |[[Fichier:Flag of Ukraine.svg|100px|De Fändel vun der Ukrain]] [[Fichier:Volodymyr Zelensky Official portrait.jpg|100px|Volodymyr Zelensky]] |- |style="text-align:center"| 2024 || Oberrabbiner [[Pinchas Goldschmidt]], President vun der Konferenz vun den europäesche Rabbiner (CER), an d'jiddesch Communautéiten an Europa|| ||„Das Karlspreisdirektorium will mit dieser Auszeichnung das Signal setzen, dass jüdisches Leben selbstverständlich zu Europa gehört und in Europa kein Platz für Antisemitismus sein darf.“<ref>[https://www.karlspreis.de/de/aktuelles/karlspreis-2024 Karlspreis 2024] karlspreis.de</ref>||[[Fichier:Pinchas Goldschmidt World Economic Forum 2013 (2).jpg|100px]] |- |style="text-align:center"| 2025 || [[Ursula von der Leyen]], [[President vun der Europäescher Kommissioun|Presidentin vun der Europäescher Kommissioun ||„Für ihre Verdienste um die Einheit der Mitgliedstaaten, die Eindämmung der Pandemie, die Geschlossenheit des Verteidigungswillens gegen Russland und die Impulse zum Green Deal einerseits sowie zur Ermutigung gegenüber den anstehenden Aufgaben.“||[[Fichier:Ursula von der Leyen 2024.jpg|100px]] |- |style="text-align:center"| 2026 || [[Mario Draghi]], fréiere President vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] a fréiere Ministerpresident vun Italien||„Er ist die Persönlichkeit, der die Stärkung der Wettbewerbsfähigkeit Europas anvertraut ist – und der sie wirksam vorantreibt.“<ref>[https://www.karlspreis.de/de/preistraeger-innen/preistraeger-2026 Preisträger 2026.] karlspreis.de.</ref> ||[[Fichier:Mario Draghi in 2021 (cropped).jpg|100px]] |} == Laureate vum Jugendkarlspräis == {| class="wikitable mw-collapsible" !Joer !1. Präis !2. Präis !3. Präis |- |2008 |Students without boundaries {{HUN}} |London Festival of Europe {{GBR}} |Lycée vu Vyronas {{GRE}} |- |2009 |YOUrope needs YOU {{POL}} |Acthéa – Europäesche Festival vum Studententheater zu Albi {{FRA}} |Diplomaten in Gummistiefeln {{DEU}} |- |2010 |Europäisches CNC-Netzwerk – Zug für EUROPA {{DEU}} |You Are Here {{IRL}} |BEC – BEST Engineering Competition {{Flagicon|BUL}} [[Bulgarien]] |- |2011 |Europe & Me {{GBR}} |Balkans Beyond Borders {{GRE}} |Escena Erasmus-Projekt {{ESP}} |- |2012 |Europe on the ground {{GRE}} |Europe Meets School {{CZE}} |Cycle Me Home {{HUN}} |- |2013 |Europe on Track {{ESP}} |Discover Europe {{POL}} |The story of My Life {{EST}} |- |2014 |Our Europe {{DEN}} |JouwDelft & Co {{NED}} |Employment4U {{CYP}} |- |2015 |@RealTime WW1 {{LUX}} |Fronterras - European (border)line Projekt {{FRA}} |Social Soccer Club {{AUT}}Entrepreneurship, the Solution Against Unemployment {{CYP}} Infoactualidad {{ESP}} |- |2016 |InteGREAT {{ITA}} |Searching for Charlemagne {{GRE}} |Young European Council {{GBR}} |- |2017 |Erasmus evening {{POL}} |Re-discover Europe {{DEN}} |Are we Europe {{NED}} |} == Um Spaweck == * [http://www.karlspreis.de/ Site vum Karlspräis] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Karlspräis| ]] hqoeng7flevlm743z2wprsa3cr3h1pu 2678268 2678267 2026-05-16T15:23:35Z Zinneke 34 /* Laureate vum Karlspräis */ 2678268 wikitext text/x-wiki De '''Karlspräis''' (ursprénglech ''Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen'', zanter [[1988]] ''Internationaler Karlspreis zu Aachen'') ass en Éierepräis a gëtt zanter [[1950]] an der Reegel all Joer zu [[Oochen]] fir Verdéngschter fir Europa a fir d'Europäesch Integratioun iwwerreecht. De Präis besteet aus enger Medail an engem Akt dee vun de Membere vum Direktiounskommitee ënnerschriwwen ass. Op der viischter Säit vun der Medail ass de [[Karel de Groussen]] op sengem Troun duergestallt. Op der Récksäit steet den Numm vum Laureat an en Text deen him gewidmet gouf. Bis [[2007]] gouf zousätzlech och nach e Geldbetrag vu 5000 [[Euro]] ausbezuelt. Zanter [[2008]] kënnt dëst Präisgeld awer dem Jugendkarlspräis zegutt. == Jugendkarlspräis == Zanter 2008 gëtt vun der Karlspräis-Stëftung, zesumme mam [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]], den Europäesche Karlspräis fir d'Jugend verginn, deen d'europäescht Engagement vu Jugendlechen a jonken Erwuessene wierdegt a virbildlech Jugendprojeten auszeechent. == Laureate vum Karlspräis == {| class="wikitable sortable mw-collapsible" |- ! Joer ! width="170" |Laueat ! class="unsortable" |Opschrëft op der Medail {{De}} ! class="unsortable" | Bild |- | [[1950]] || [[Richard Nikolaus Graf von Coudenhove-Kalergi|Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi]] || In Würdigung seiner Lebensarbeit für ein geeintes Europa || [[Fichier:Coudenhove-Kalergi 1926.jpg|100px|Graf Coudenhove-Kalergi<br>ca. 1926]] |- | [[1951]] || [[Hendrik Brugmans]] || Dem mutigen Wegbereiter eines geeinten Europa ||[[Fichier:Nederlands Congres in Doelen te Rotterdam, nummer 1 en 2 prof. dr. H. Brugmans ,, Bestanddeelnr 920-0843.jpg|100px|Hendrik Brugmans 1967]] |- | [[1952]] || [[Alcide De Gasperi]] || Dem Staatsmann und Europäer Alcide de Gasperi || [[Fichier:Alcide de Gasperi 2.jpg|100px|Alcide de Gaspari]] |- | [[1953]] || [[Jean Monnet]] || Dem Schöpfer der ersten souveränen übernationalen europäischen Institution || |- | [[1954]] || [[Konrad Adenauer]] || Dem kraftvollen Förderer eines einigen Europa || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F078072-0004, Konrad Adenauer.jpg|100px|Konrad Adenauer 1952]] |- | [[1955]]<ref>Den Churchill war de Laureat 1955, hie konnt de Präis awer eréischt 1956 an Empfank huelen.</ref> || [[WinstonChurchill]] || Hüter menschlicher Freiheit – Mahner der europäischen Jugend || [[Fichier:Churchill-in-quebec-1944-23-0201a.jpg|100px|Winston Churchill, 1944]] |- | [[1957]] || [[Paul-Henri Spaak]] || Verdienst um Europas Einigung und Sicherheit || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F004454-0010, Karlspreis Aachen, Verleihung an Paul-Henri Spaak.jpg|100px|Verleihung an Paul-Henri Spaak, 1957]] |- | [[1958]] || [[Robert Schuman]] || Für die Einheit Europas || [[Fichier:Bundesarchiv Bild 183-19000-2453, Robert Schuman.jpg|100px|Robert Schumann, 1949]] |- | [[1959]] || [[George C. Marshall]] || Für Verdienst um Wiederaufbau und Einigung Europas || [[Fichier:General George C. Marshall, official military photo, 1946.JPEG|100px|George C. Marshall, 1946]] |- | [[1960]] || [[Joseph Bech]] || Für Verdienste um Europa || [[Fichier:Joseph Bech, Benelux conference The Hague March 1949, Luxembourg Delegation.jpg|100px|Joseph Bech, 1967]] |- | [[1961]] || [[Walter Hallstein]] || Neues Europa freiwilliger Bindung || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F004665-0003, Walter Hallstein.jpg|100px|Walter Hallstein, 1957]] |- | [[1963]] || [[Edward Heath]] || Einordnung und Festigkeit in Europäischer Zukunft || [[Fichier:Heathdod.JPG|100px|Edward Heath]] |- | [[1964]] || [[Antonio Segni]] || Für Einheit und Freiheit Europas || [[Fichier:Antonio Segni.jpg|100px|Antonio Segni]] |- | [[1966]] || [[Jens Otto Krag]] || Für die Einheit Europas ||[[Fichier:Jens Otto Krag 01.jpg|100px|Jens Otto Krag]] |- | [[1967]] || [[Joseph Luns]] || Einsatz für Europa || [[Fichier:Secretary General of NATO Luns tips his hat as a troop review 1983.jpg|100px|Joseph Antoine Marie Hubert Luns]] |- | [[1969]] || [[Europäesch Kommissioun]] || Gemeinschaften in Anerkennung ihrer hohen Verdienste um die Europäische Einigung || [[Fichier:Flag of Europe.svg|100px|Europaflagge]] |- | [[1970]] || [[François Seydoux de Clausonne]] || Freiheit durch Einheit || |- | [[1972]] || [[Roy Jenkins]] || Bekenntnis zu Europa || [[Fichier:Roy Jenkins 1977b.jpg|100px|Roy Jenkins, 1977]] |- | [[1973]] || [[Salvador de Madariaga]] || Ein Leben für Europa – Freiheit, Ethik, Mut || [[Fichier:Salvador de Madariaga.JPG|100px|Salvador de Madariaga y Rojo]] |- | [[1976]] || [[Leo Tindemans]] || Abendländische Klarheit und Verantwortung || [[Fichier:Leo Tindemans (2009).jpg|100px|Leo Tindemans, 2006]] |- | [[1977]] || [[Walter Scheel]] || Für Europa und den Frieden der Welt || [[Fichier:Bundesarchiv Bild 146-1989-047-20, Walter Scheel.jpg|100px|Walter Scheel]] |- | [[1978]] || [[Konstantinos Karamanlis]] || Freiheit und Wohlfahrt in enger Bindung || [[Fichier:KaramanlisNatsinasAgora crop.jpg|100px|Konstantinos Karamanlis]] |- | [[1979]] || [[Emilio Colombo]] || Ein Leben für Europa || [[Fichier:Emilio Colombo 1966.jpg|100px|Emilio Colombo]] |- | [[1981]] || [[Simone Veil]] || Für ein demokratisches Europa || [[Fichier:Simone Veil, gymnase Japy 2008 02 27 n3.jpg|100px|Simone Veil]] |- | [[1982]] || Kinnek [[Juan Carlos I. vu Spuenien|Juan Carlos]] vu [[Spuenien]] || Für Einheit und Menschenwürde || [[Fichier:Juan Carlos I of Spain 2007.jpg|100px|König [[Juan Carlos I.]] von [[Spanien]]]] |- | [[1984]] || [[Karl Carstens]] || Raum des Rechtes und des Friedens || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F039719-0021, Bonn, CDU-CSU Bundestagsfraktion, Karl Carstens.jpg|100px|Karl Carstens, 1973]] |- | [[1986]] || D'[[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Vollek || Vorbild und Beharrlichkeit auf dem Weg zur Einheit Europas || [[Fichier:Flag of Luxembourg.svg|100px|Flagge Luxemburgs]] |- | [[1987]] || [[Henry Kissinger]] || Für Partnerschaft und Frieden || [[Fichier:Henry Kissinger - World Economic Forum Annual Meeting Davos 2008.jpg|100px|Henry Kissinger, 2008]] |- | [[1988]] || [[François Mitterrand]] an [[Helmut Kohl]] || Für Französisch-Deutsche Freundschaft und Europas Zukunft || [[Fichier:Bundesarchiv B 145 Bild-F076604-0021, Frankreich, Staatsbesuch Bundeskanzler Kohl.jpg|100px|François Mitterrand und Helmut Kohl, 1987]] |- | [[1989]] || [[Frère Roger]] || Gleichnis der Gemeinschaft ||[[Fichier:Brother Roger at prayer.jpg|100px|Frère Roger 2003]] |- | [[1990]] || [[Gyula Horn]] || Gesamteuropa – Von der Spaltung zur Einheit || [[Fichier:Gyula Horn (2007).jpg|100px|Gyula Horn bei der Preisverleihung]] |- | [[1991]] || [[Václav Havel]] || Symbol der Verständigung in Europa || [[Fichier:Vaclav Havel IMF.jpg|100px|Václav Havel]] |- | [[1992]] || [[Jacques Delors]] || Baumeister des europäischen Binnenmarktes || |- | [[1993]] || [[Felipe González]] || Streiter für Freiheit und Demokratie in Europa || [[Fichier:Felipe Gonzalez-Madrid-28 de enero de 2004b.jpg|100px|Felipe González]] |- | [[1994]] || [[Gro Harlem Brundtland]] || Verantwortung Europas für die Welt || [[Fichier:Gro Harlem Brundtland2 2007 04 20.jpg|100px|Gro Harlem Brundtland (2007)]] |- | [[1995]] || [[Franz Vranitzky]] || Europa wachsen neue Kräfte zu || [[Fichier:Franz-vranitzky-01.jpg|100px|Franz Vranitzky]] |- | [[1996]] || Kinnigin [[Beatrix I. vun Holland|Beatrix]] vun [[Holland]] || Gute Nachbarschaft in Europa || [[Fichier:Koningin Beatrix in Vries.jpg|100px|Beatrix der Niederlande]] |- | [[1997]] || [[Roman Herzog]] || Unsere Vision heißt Europa || [[Fichier:Roman Herzog, Karlspreisverleihung 2012.JPG|100px|Roman Herzog]] |- | [[1998]] || [[Bronisław Geremek]] || Freiheit und Demokratie in Europa || [[Fichier:2004.05.09. Bronislaw Geremek 02.jpg|100px|Bronisław Geremek]] |- | [[1999]] || [[Tony Blair]] || Frieden und Zusammenwachsen in Europa || [[Fichier:TonyBlairBasra.JPG|100px|Tony Blair]] |- | [[2000]] || [[Bill Clinton]] || Partnerschaft für Freiheit, Demokratie und Frieden || [[Fichier:Clinton Karlspreis.jpg|100px|Der Aachener Oberbürgermeister Linden mit Karlspreisträger Clinton]] |- | [[2001]] || [[György Konrád]] || Brückenbauer für Gerechtigkeit und Versöhnung in Europa || [[Fichier:Konrád György.jpg|100px|György Konrád]] |- | [[2002]] || Den [[Euro]] || Identifikation mit Europa || [[Fichier:Euro symbol.svg|100px|Eurozeichen]] |- | [[2003]] || [[Valéry Giscard d'Estaing]] || Verfassung für ein Vereintes Europa || [[Fichier:Valéry Giscard d’Estaing 1978.jpg|100px|De Valéry Giscard d'Estaing, 1978]] |- | [[2004]] || [[Jean-Paul II. (Poopst)|Poopst Jean-Paul II]]. || Außerordentlicher Karlspreis Aachen. Papst Johannes Paul&nbsp;II. Europa des Friedens || [[Fichier:JohannesPaulII.jpg|100px|Johannes Paul&nbsp;II.]] |- | [[2004]] || [[Pat Cox]] || Erweiterung und Demokratisierung der Europäischen Union || [[Fichier:Pat Cox (2009).jpg|100px|Pat Cox (Aufnahme von 2009)]] |- | [[2005]] || [[Carlo Azeglio Ciampi]] || Europa der Werte || [[Fichier:Ciampi ritratto.jpg|100px|Carlo Azeglio Ciampi]] |- | [[2006]] || [[Jean-Claude Juncker]] || Motor für Europa || [[Fichier:Jean-Claude Juncker (2006).jpg|100px|Jean-Claude Juncker einen Tag vor der Preisverleihung bei einer Rede in Aachen]] |- | [[2007]] || [[Javier Solana]] || Frieden in Europa – Frieden in der Welt || [[Fichier:Karlspreis - Jean-Claude Trichet and Javier Solana.jpg|100px|Jean-Claude Trichet und Javier Solana (rechts)]] |- | [[2008]] || [[Angela Merkel]] || Europa gelingt gemeinsam || [[Fichier:Angela Merkel, Karlspreisverleihung 2008 - 1.jpg|100px|Oberbürgermeister [[Jürgen Linden|Linden]] (rechts) mit Angela Merkel]] |- | [[2009]] || [[Andrea Riccardi]] || Frieden, Solidarität und Menschenwürde ||[[Fichier:Andrea Riccardi (2009).jpg|100px|Andrea Riccardi einen Tag vor der Preisverleihung]] |- | [[2010]] || [[Donald Tusk]] || Verständigung, Partnerschaft, Solidarität || [[Fichier:Donald Tusk, Karlspreis 2010.JPG|100px|Donald Tusk]] |- | [[2011]] || [[Jean-Claude Trichet]] || Stabilität und Vertrauen für Europa || [[Fichier:Jean-Claude Trichet, Karlspreis, 2011, 1.jpg|100px|Jean-Claude Trichet]] |- | [[2012]] || [[Wolfgang Schäuble]] || Für die Einheit Europas || [[Fichier:Wolfgang Schäuble, Karlspreis, 2012.jpg|100px|Wolfgang Schäuble]] |- | [[2013]] || [[Dalia Grybauskaitė]] || Aufbruch im Nordosten Europas || [[Fichier:Grybauskaitė.jpg|100px|Dalia Grybauskaitė]] |- | [[2014]] || [[Herman Van Rompuy]] || Integrationskraft für Europa || [[Fichier:Herman Van Rompuy 675.jpg|100px|Herman Van Rompuy (2012)]] |- | [[2015]] || [[Martin Schulz]] || Die Bürger Europas stärken || [[Fichier:Schulz, Martin-2047.jpg|100px|Martin Schulz (2014)]] |- | [[2016]] || [[Franciscus (Poopst)|Poopst Franciscus]] || Europa – eine Gesellschaft der Werte || [[Fichier:Franciscus in 2015.jpg|100px|Papst Franziskus (2015)]] |- | [[2017]] || [[Timothy Garton Ash]] || Europa braucht Freiheit, Mut und Toleranz || [[Fichier:2019-05-30 Timothy Garton Ash-6011.jpg|100px|Timothy Garton Ash (2019)]] |- | [[2018]] || [[Emmanuel Macron]] || Neubegründung des Europäischen Projekts || [[Fichier:Emmanuel Macron in Tallinn Digital Summit. Welcome dinner hosted by HE Donald Tusk. Handshake (36669381364) (cropped 2).jpg|100px|Emmanuel Macron (2017)]] |- | [[2019]] || [[António Guterres]] || Für die friedliche Zusammenarbeit der Völker || [[Fichier:António Guterres in London - 2018 (41099390345) (cropped).jpg|100px|António Guterres (2018)]] |- | [[2020]] || [[Klaus Iohannis]] || Einheit, Solidarität und Zusammenhalt || [[Fichier:President Trump Meets with the President of Romania (48587210446) (cropped).jpg|100px|Klaus Iohannis (2019)]] |- |[[2022]] |[[Maryja Kalesnikawa]] [[Swjatlana Zichanouskaja]] [[Weranika Zepkala]] |Mut und Einsatz für Demokratie und Freiheit |[[Fichier:Maria Kalesnikava 2020-08.png|100px|Maryja Kalesnikawa]] [[Fichier:Svjatlana Cichanouská, Praha, 7.6.2021.jpg|100px|Swjatlana Zichanouskaja]] [[Fichier:Veronika Tsepkalo.jpg|100px|Weranika Zepkala]] |- |[[2023]] |Dat ukrainescht Vollek an de [[Wolodymyr Selenskyj]], President vun der [[Ukrain]] | |[[Fichier:Flag of Ukraine.svg|100px|De Fändel vun der Ukrain]] [[Fichier:Volodymyr Zelensky Official portrait.jpg|100px|Volodymyr Zelensky]] |- |style="text-align:center"| 2024 || Oberrabbiner [[Pinchas Goldschmidt]], President vun der Konferenz vun den europäesche Rabbiner (CER), an d'jiddesch Communautéiten an Europa ||„Das Karlspreisdirektorium will mit dieser Auszeichnung das Signal setzen, dass jüdisches Leben selbstverständlich zu Europa gehört und in Europa kein Platz für Antisemitismus sein darf.“<ref>[https://www.karlspreis.de/de/aktuelles/karlspreis-2024 Karlspreis 2024] karlspreis.de</ref>||[[Fichier:Pinchas Goldschmidt World Economic Forum 2013 (2).jpg|130px]] |- |style="text-align:center"| 2025 || [[Ursula von der Leyen]], [[President vun der Europäescher Kommissioun|Presidentin vun der Europäescher Kommissioun]] ||„Für ihre Verdienste um die Einheit der Mitgliedstaaten, die Eindämmung der Pandemie, die Geschlossenheit des Verteidigungswillens gegen Russland und die Impulse zum [[Europäesche Green Deal|Green Deal]] einerseits sowie zur Ermutigung gegenüber den anstehenden Aufgaben.“||[[Fichier:Ursula von der Leyen 2024.jpg|100px]] |- |style="text-align:center"| 2026 || [[Mario Draghi]], fréiere President vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] a fréiere Ministerpresident vun Italien||„Er ist die Persönlichkeit, der die Stärkung der Wettbewerbsfähigkeit Europas anvertraut ist – und der sie wirksam vorantreibt.“<ref>[https://www.karlspreis.de/de/preistraeger-innen/preistraeger-2026 Preisträger 2026.] karlspreis.de.</ref> ||[[Fichier:Mario Draghi in 2021 (cropped).jpg|100px]] |} == Laureate vum Jugendkarlspräis == {| class="wikitable mw-collapsible" !Joer !1. Präis !2. Präis !3. Präis |- |2008 |Students without boundaries {{HUN}} |London Festival of Europe {{GBR}} |Lycée vu Vyronas {{GRE}} |- |2009 |YOUrope needs YOU {{POL}} |Acthéa – Europäesche Festival vum Studententheater zu Albi {{FRA}} |Diplomaten in Gummistiefeln {{DEU}} |- |2010 |Europäisches CNC-Netzwerk – Zug für EUROPA {{DEU}} |You Are Here {{IRL}} |BEC – BEST Engineering Competition {{Flagicon|BUL}} [[Bulgarien]] |- |2011 |Europe & Me {{GBR}} |Balkans Beyond Borders {{GRE}} |Escena Erasmus-Projekt {{ESP}} |- |2012 |Europe on the ground {{GRE}} |Europe Meets School {{CZE}} |Cycle Me Home {{HUN}} |- |2013 |Europe on Track {{ESP}} |Discover Europe {{POL}} |The story of My Life {{EST}} |- |2014 |Our Europe {{DEN}} |JouwDelft & Co {{NED}} |Employment4U {{CYP}} |- |2015 |@RealTime WW1 {{LUX}} |Fronterras - European (border)line Projekt {{FRA}} |Social Soccer Club {{AUT}}Entrepreneurship, the Solution Against Unemployment {{CYP}} Infoactualidad {{ESP}} |- |2016 |InteGREAT {{ITA}} |Searching for Charlemagne {{GRE}} |Young European Council {{GBR}} |- |2017 |Erasmus evening {{POL}} |Re-discover Europe {{DEN}} |Are we Europe {{NED}} |} == Um Spaweck == * [http://www.karlspreis.de/ Site vum Karlspräis] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Karlspräis| ]] hxoce8hc88ak2h7x891y4bvgx72rk2b Naturschutzgebitt Cornelysmillen-Schucklai 0 16965 2678498 2623793 2026-05-16T19:48:12Z VolvoxBot 61746 /* Ekologie */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678498 wikitext text/x-wiki {{Infobox Naturschutzgebitt |Numm = |Bild =Cornelysmillen réserve naturelle.jpg |Bildtext =Informatiounspanneau iwwer d'Naturschutzgebitt Cornelysmillen |Land = {{LUX}} |Plaz = [[Cornelysmillen]] an Ëmgéigend |Koordinaten = {{coor dms|49|40|02|N|06|15|03.1|O}} |Status = Geschützt Zon vun nationalem Intressi |Datum = [[1. Mäerz]] [[2023]] |Proprietär = |Fläch = 143,68 ha }} '''Cornelysmillen-Schucklai''' ass e [[Naturschutzgebitt]] ronderëm d'[[Cornelysmillen]] an der [[Gemeng Ëlwen]]. Tëscht [[Ëlwen]], [[Kierchen]] a [[Wilwerdang]] läit laanscht d'[[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|Zuchstreck Ëlwen-Gouvy]] an déi fréier [[Eisebunnsstreck Ëlwen-Wilwerdang-belsch Grenz|Streck Ëlwen-Wilwerdang]] e [[Fiichtgebitt]] mat ale Fëschbasengen, Baachen a [[Fiichtwisen]], dat zu engem vun de leschten Auswäichsgebidder um héije Plateau fir vill bedreet Vullen a Planze vun der Gewan zielt. D'Naturschutzgebitt gouf duerch e Règlement grand-ducal vum 1. Mäerz 2023 ausgewisen.<ref>https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2023/03/01/a113/jo</ref> == Topographie a Renaturéierung == Op enger Héicht vu 420–470 m ([[Nivellement général du Luxembourg|NG-L]]) breet sech d'Reserv op enger Fläch vun zirka 190 [[ha]] ronderëm d'[[Klierf (Baach)|Wolz]], d'[[Kléngelbaach (Wolz)|Kléngelbaach]] an d'[[Weierbaach]] aus. Dovun ass e groussen Deel Wisen a Weeden, de Rescht vun der Fläch deele sech Akerland a Bëscher, déi gréisstendeels aus geplanzte [[Fiicht]]e bestinn. Den Haaptinteressi vum Gebitt läit bei de ronn 40 ha Fiichtwisen a -broochen, déi sech aus [[Heed]]en, naturnoe Wisen, [[Mouer (Biotop)|Moueren]] a [[Supp (Biotop)|Suppen]] zesummesetzen. Dat naasst Gréngland a suppeg Fläche sinn duerch d'Uschwemme vun onduerchlässegem Leem entstanen, dee sech op de [[Schifer]]steng ofgesat huet a verhënnert, datt d'Waasser an de Buedem zitt. Well sou Flächen ze naass si fir als Akerland benotzt ze ginn, goufe si [[Extensiv Landwirtschaft|extensiv]] als [[Weed]]e fir d'Véi a fir ze Méie bewirtschaft. Wärend de leschte Joerzéngte si grouss Deeler vun dësen aarteräiche Fläche verschwonnen, wéi déi extensiv Exploitatioun vum Grasland hiren ekonomesche Wäert verluer huet. E puer Planzenaarte wéi ''Filipendula ulmaria'' oder de [[Vulleseemchen]] (''Phalaris arundinacea'') konnten d'Iwwerhand huelen an hunn déi charakteristesch Fiichtwiseplanze verdriwwen. Vill Wise goufe mat [[forstwirtschaft]]lech interessante [[Monokultur|Fiichtemonokulturen]] ersat, aner sinn drainéiert an dréchegeluecht ginn an hunn dem [[Intensiv Landwirtschaft|intensiven Akerbau]] gedéngt. Déi seelen a schützenswäert Fiichtwisen, déi haut am Gebitt nach iwwereg sinn, gi vu verschiddenen Naturschutzorganisatioune gefleegt. Dobäi sinn op verschiddene Plazen déi friem Fiichtemonokulturen ëmgehae ginn an et gouf probéiert, déi naass Zonen nees z'ersetzen. Fir datt d'Flächen net nees zouwuessen, gi si zanter [[1999]] vun engem 30-käppegen Trapp vu [[Moorschnucke]]n, déi sech als natierlech Naturschützer bewisen huet, nees extensiv bewirtschaft. Zousätzlech sinn am Joer [[1990]] déi al Fëschweieren an en natierlechen Zoustand bruecht ginn a bidden haut [[Biotop|Liewensraum]] fir verschidde Waasservullen. D'Reserv ass am Kader vun der EU-[[Habitatdirectiv]] (92/43/CEE) an der EU-[[Vulleschutzdirektiv]] (79/409/CEE) als Schutzzon ernannt ginn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/11/06/n6/jo|Titel=Règlement grand-ducal du 6 novembre 2009 portant désignation des zones spéciales de conservation|Gekuckt=30.10.2020|Datum=06.11.2009|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Ekologie == D'Reserv vun der Cornelysmillen ass eng vun de wéinege Plazen am Land, wou de [[Schwaarze Stuerk]] (''Ciconia nigra''), deen zanter ufanks der [[1990]]er-Joren zu Lëtzebuerg bréit, gutt Konditiounen huet fir Fudder ze fannen. Säi Bestand zu Lëtzebuerg ass am Joer 1999 op eng hallef Dose Koppele geschat ginn. De scheie Stuerk bréit a grousse rouege Bëscher an ass op Fiichtwise vu gudder Waasserqualitéit ugewise fir Fudder ze fannen. Hien ass meeschtens reegelméisseg baussent der Bréiz tëscht Juli an August ze gesinn, ier hie sech op de Wee no Süde mécht. Nieft dem Schwaarze Stuerk sinn d'[[Waasserhéngchen]] (''Gallinula chloropus'') an de [[Fëschräer]] (''Ardea cinerea'') dacks am Uferberäich ze gesinn. De [[Giele Panewippchen]] (''Motacilla flava''), de [[Wisevillchen]] (''Saxicola rubetra'') an de [[Klengen Neimäerder]] (''Lanius collurio''), déi zu de rare Vullen zielen, fannen am Fréijoer do ideal Bruttméiglechkeeten. Wärend der Iwwergangsperiod kann een de [[Kormoran]] (''Phalacrocorax carbo'') oder d'[[Kleng Int]] (''Anas querquedula'') begéinen. An de keelste Méint vum Joer fënnt een déi [[Kleng Bekassin]] (''Lymnocryptes minimus''), de [[Waasserpiipsert]] (''Anthus spinoletta'') an de [[Brongen Hénkeldéif]] (''Circus aeruginosus'') an der Reserv. Fréi am Joer bléit d'[[Botterblumm]] (''Caltha palustris'') an de Fiichtwisen. Nieft hir weise sech nach aner rar Fiichtplanze wéi d'[[Waasservioul]] (''Viola palustris'') d'[[Bëns mat spatze Bléien]] ''(Juncus acutiflorus)'' oder d'[[Waasseräerdbier]] ''Comarum palustre'' am Laf vum Joer. == Naturléierpad == Am Joer [[2000]] ass en Naturléierpad vun ongeféier 8,5&nbsp;km amenagéiert ginn, deen zum Deel iwwer Holzsteeën no un d'[[Vegetatioun]] vun de Fiichtwisen eruféiert. Ënnerwee gëtt et interessant Panneauen op aacht Statioune mat vill Informatiounen iwwer d'Gebitt an déi verschidde [[Biotop|Liewensraim]]. An enger gutt verstoppter Oberservatiounsbrak um Bord vun enger [[Monokultur|Fiichtemonokultur]] op de fréiere Fëschweiere kann ee Waasservullen observéieren. De Circuit vun ongeféier dräi Stonnen, dee laanscht d'[[Gare Ëlwen|Ëlwener Gare]] féiert, ass liicht mam Zuch z'erreechen. == Op der Grenz == Beim belschen Noper gouf den 12. Juni 1997 ënner dem Numm ''réserve naturelle de "Cornelysmillen"'' eng Parzell vu ronn 37 Ar klasséiert<ref>Publikatioun am Moniteur belge de 16.09.1997</ref>. == Referenzen == * Broschür: ''Nature trail Cornelys Millen/Natuurpad Cornelys Millen''. * Ries, Christian, 1993. Dossier de classement zum Naturschutzgebiet (RN ZH 04) Cornely's Millen. 111 S. Hrsg: [[Stëftung Hëllef fir d'Natur]]. Luxembourg. == Kuckt och == * [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder]] * [[Naturpark Our]] == Um Spaweck== * [https://play.rtl.lu/shows/lb/40-joer-40-naturschutzgebidder-40-videoen/episodes/r/3311727 40 ans – 40 réserves – Cornelysmillen] play.rtl.lu (nogekuckt: 11.06.2025). {{Navigatioun Naturschutzgebidder Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg|Cornelysmillen]] [[Kategorie:Gemeng Ëlwen]] [[Kategorie:Natura-2000-Gebidder zu Lëtzebuerg]] 6niokqv5yzenan84yjwm9xzck5aqygb Wilson Pickett 0 17036 2678586 2414904 2026-05-16T20:05:57Z VolvoxBot 61746 /* Säi Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678586 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Wilson Pickett''', gebuer den [[18. Mäerz]] [[1941]] zu [[Prattville]], [[Alabama]], a gestuerwen den [[19. Januar]] [[2006]] un engem Häerzschlag zu Reston ([[Virginia]]), war e [[Soul]]- a [[Rhythm and Blues]]-Sänger, deen duerch Stécker wéi ''In the Midnight Hour'', ''Land of 1000 Dances'', ''Mustang Sally'' a ''Funky Broadway'' bekannt gouf. == Säi Liewen == De Wilson Pickett, jéngst vun 11 Kanner, hat eng schwéier Kandheet, an huet seng Carrière als Sänger am Chouer vun der Baptistekierch vu Prattville ugefaangen. Hien ass op [[Detroit]] geplënnert an huet do eng [[Gospel]]-Band gegrënnt. Geschwënn duerno ass hien der [[Rhythm and Blues|R&B]]-Band, ''The Falcons'', bäigetrueden, déi e Sänger gesicht huet. [[1963]] huet en eng Solocarrière ugefaangen. Mëtt der [[1960]]er-Joren hëlt hien am ''Stax Records''-Studio vu [[Memphis (Tennessee)|Memphis]] mat vu senge bekanntste Stécker op: ''In the Midnight Hour'', ''Don't Fight It'', ''634-5789'' a ''Ninety-Nine and One-Half (Won't Do)'', déi dräi lescht hat en zesumme mam [[Eddie Floyd]] a [[Steve Cropper]] geschriwwen. An de ''Fame''-Studioen an [[Alabama]] huet en e bësse méi spéit weider Succèsen opgeholl, dorënner ''Mustang Sally'', ''Funky Broadway'', a ''Land of 1000 Dances''. Och fir aner bekannten Artisten huet e Stécker geschriwwen, dorënner [[Led Zeppelin]], [[Van Halen]], d'[[Rolling Stones]], [[Aerosmith]], [[The Grateful Dead]], [[Genesis]], [[Creedence Clearwater Revival]], [[Roxy Music]] oder de [[Bruce Springsteen]]. Bis [[1971]] huet hie weider Erfolleg, ënner anerem mat enger Reprise vun ''Hey Jude'' vun de [[Beatles]]. Hien huet och ''Everybody needs somebody to love'', opgeholl, dat d'Stones an d'[[Blues Brothers]] spéider gecovert hunn. [[1973]] huet en d'Plackefirma gewiesselt, virun Albumen opgeholl, mä konnt net méi un de Succès vu virdrun uknëppen. Et huet e virun allem nach vun him héieren, wann e wéinst Kläppereien oder Fueren ënner Alkoholafloss viru Geriicht stoung. == Discographie == {{div col}} === Albumen === * ''In the Midnight Hour'' 1965 * ''The Exciting Wilson Pickett'' 1966 * ''The Best of Wilson Pickett'' 1967 * ''The Wicked Pickett'' 1967 * ''The Sound of Wilson Pickett'' 1967 * ''I'm In Love'' 1967 * ''The Midnight Mover'' 1968 * ''Hey Jude'' 1968 * ''Wilson Pickett in Philadelphia'' 1970 * ''Right On'' 1970 * ''The Best of Wilson Pickett, Vol. II'' 1971 * ''Don't Knock My Love'' 1972 * ''Mr. Magic Man'' 1973 * ''Wilson Pickett's Greatest Hits'' 1973 * ''Pickett in the Pocket'' 1974 * ''I Want You'' 1980 * ''American Soul Man'' 1987 * ''A Man and a Half: The Best of Wilson Pickett'' 1992 * ''It's harder now'' 1999 === Titelen === * "If You Need Me" 1962 * "It's Too Late" 1963 * "I'm Done to My Last Heartbreak" 1963 * "My Heart Belongs to You" 1963 * "I'm Gonna Cry" 1964 * "Come Home Baby" 1964 * "In the Midnight Hour" 1965 * "Don't Fight It" 1965 * "634-5789" 1966 * "Ninety Nine and a Half" 1966 * "Land of 1000 Dances" 1966 * "Mustang Sally" 1966 * "Everybody Needs Somebody to Love" 1967 * "I Found a Love Pt. 1" 1967 * "You Can't Stand Alone" 1967 * "Funky Broadway" 1967 * "I'm in Love" 1967 * "Soul Dance Number Three" 1967 * "I'm a Midnight Mover" 1968 * "I've Come a Long Way" 1968 * "She's Looking Good" 1968 * "I Found a True Love" 1968 * "Jealous Love" 1968 * "A Man and a Half" 1968 * "Hey Jude" 1968 * "Mini-skirt Minnie" 1969 * "Born to Be Wild" 1969 * "Hey Joe" 1969 * "You Keep Me Hangin' On" 1969 * "Engine Number 9" 1970 * "Sugar, Sugar" 1970 * "She Said Yes" 1970 * "Cole, Cooke, and Redding" 1970 * "Don't Knock My Love - Pt. 1" 1971 * "Don't Let the Green Grass Fool You" 1971 * "Call My Name, I'll Be There" 1971 * "Fire and Water" 1972 * "Funk Factory" 1972 * "Mr. Magic Man" 1973 * "Take a Closer Look at the Woman You're With" 1973 * "International Playboy" 1973 * "Soft Soul Boogie Woogie" 1974 * "Take Your Pleasure Where You Find It" 1974 * "I Want You" 1979 * "Live With Me" 1980 * "Don't Turn Away" 1987 {{div col end}} == Um Spaweck == * [http://www.rockhall.com/hof/inductee.asp?id=167 Rock and Roll Hall of fame] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Pickett Wilson}} [[Kategorie:Soulsänger]] [[Kategorie:Gebuer 1941]] [[Kategorie:Gestuerwen 2006]] fz36e9nued8phah731cjq0l0xm7r193 Franzium 0 17114 2678403 2643635 2026-05-16T19:28:07Z Puscas 735 k 2678403 wikitext text/x-wiki {{SkizzChimie}} {{Infobox Element}} [[Fichier:Francium-87.jpg|thumb|260px|Dëst Gestengs enthält warscheinlech gläichzäiteg e puer Franzium-[[Atom|Atomer]], als en Deel vun der komplexer Zerfalsketten vum [[Thorium]] an [[Uran]], déi e vill méi groussen Deel vun der Prouf ausmaachen]] '''Franzium''' ([[Elementsymbol|Symbol]] '''Fr''') ass e [[Element (Chimie)|cheemescht Element]] mat der [[Uerdnungszuel]] 87 am [[Periodesystem vun den Elementer]]. Déi relativ [[Atommass]] vu sengem stabilsten [[Isotop]] ass 223. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Cheemesch Elementer]] [[Kategorie:Liichtmetaller]] [[Kategorie:Alkalimetaller]] hgaft0yiw0lzxw4ce9d1x22jk1t70rg Déi Lénk 0 17486 2678663 2599053 2026-05-17T10:48:46Z Mobby 12 60927 /* */ k 2678663 wikitext text/x-wiki {{Infobox Partei | Numm = Déi Lénk | Logo = Logo Déi Lénk.svg | Faarfcode = #E00732 | Leeder = Kollektiv Féierung | Porte-parollen = [[Fabienne Lentz]]<br>[[David Wagner (Politiker)|David Wagner]] | Gegrënnt = [[30. Januar]] [[1999]] | Zeitung = [[Goosch]] | Ideologien = [[Antikapitalismus]]<br>[[Demokratesche Sozialismus]]<br>[[Feminismus]]<br>[[Ekosozialismus]]<br>[[Republikanismus]] | Parteizentral = 63, [[Boulevard de la Pétrusse]] <br> L-2320 [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] | Websäit = [http://www.dei-lenk.lu/ http://www.dei-lenk.lu/] | Land = Lëtzebuerg | Politesch Positioun = [[Lénks]] | Europäesch Affiliatiounen = [[Europäesch Lénkspartei]]<br>[[Europäesch Antikapitalistesch Lénk]] | Faarwen = Rout a Schwaarz | Sëtz1_Titel = [[Chamber]] | Sëtz1 = {{Infobox Partei/Sëtz|2|60|hex=#E00732}} | Sëtz2_Titel = [[Europaparlament]] | Sëtz2 = {{Infobox Partei/Sëtz|0|6|hex=#E00732}} }} [[Fichier:Déi Lénk HQ Luxembourg.jpg|thumb|D'Gebai an deem déi [[Jonk Lénk]] hiert Sekretariat huet]] '''Déi Lénk''' ass den Numm vun enger politescher Gruppéierung déi den [[30. Januar]] [[1999]] gegrënnt gouf. Si definéiere sech selwer als "lénks vun der [[Sozialdemokratie]]". == Geschicht == D'Grënnungsmembere vun déi Lénk hunn ënner anerem aus der [[Nei Lénk|Neier Lénk]], der [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|Kommunistescher Partei]] (KPL), der [[Revolutionär Sozialistesch Partei (Lëtzebuerg)|Revolutionär Sozialistescher Partei]] (RSP), der [[Jeunesses Socialistes Luxembourgeoises|Sozialistischer Jugend]] (JSL), der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|Sozialistescher Aarbechterpartei]] (LSAP) a verschiddene [[Gewerkschaft]]e gestaamt. D'Memberschaft war ëmmer individueller Natur, aus dem Grond konnt och keng Partei bei déi Lénk bäitrieden. Bei de [[Chamberwale vum 13. Juni 1999]] hunn déi Lénk ee Sëtz an der [[Chamber]] kritt, a bei de [[Gemengewalen (Lëtzebuerg)|Gemengewalen]] den [[10. Oktober]] vum selwechte Joer, 2 Sëtz am [[Esch-Uelzecht|Escher]] a jeeweils een am [[Lëtzebuerg (Stad)|Stater]], [[Déifferdeng]]er a [[Rëmeleng]]er Gemengerot. Bei enger Neiwal zu Esch, den [[30. Abrëll]] [[2000]] huet den [[André Hoffmann (Politiker)|André Hoffmann]] vun déi Lénk, déi meescht perséinlech Stëmme vun alle Kandidate kritt. Zu Esch waren déi Lénk bis am Oktober [[2005]] mat der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] an de [[déi gréng|Gréngen]] am Schäfferot. Fir d'[[Chamberwale vum 13. Juni 2004]] huet d'KPL nees mat enger eegener Lëscht kandidéiert. Weeder si nach déi Lénk hu genuch Stëmme fir e Sëtz kritt. Bei de [[Chamberwale vum 7. Juni 2009|Walen am Juni 2009]] huet déi Lénk nees e Sëtz an der Chamber kritt. Den André Hoffmann huet, wéi virdrun ugekënnegt, dëst Mandat 2 Joer laang ausgeüübt an dunn am November 2011 säi Sëtz un de [[Serge Urbany]] ofzeginn.<ref>[[L'essentiel]]: [https://web.archive.org/web/20170905104340/http://www.lessentiel.lu/fr/news/luxembourg/story/19118954 ''André Hoffmann cède son siège de député''] (31. Oktober 2011, gekuckt den 18. Juli 2012)</ref> Bei de [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013]] konnt d'Partei hir Sëtzzuel verduebelen. Gewielt goufen de [[Justin Turpel]] an de Serge Urbany. Bei [[Chamberwale vum 14. Oktober 2018|deene vum 14. Oktober 2018]]<ref>[https://elections.public.lu/fr/elections-legislatives/2018/resultats/partis/dei-lenk.html elcdtions.lu].</ref>, wéi och [[Chamberwale vum 8. Oktober 2023|deene vum 8. Oktober 2023]]<ref>[https://elections.public.lu/fr/elections-legislatives/2023/resultats/partis/dei-lenk.html elcdtions.lu].</ref>, huet se 2 Sëtz behalen. Bei de Wale fir dat [[Europäescht Parlament]] hunn ''déi Lénk'' bis ewell kee Sëtz kritt. Zanter dem Juli 2003 ginn déi Lénk d'Zeitung ''goosch.lu'' als Internetzeitung eraus. == Kuckt och == *[[Jonk Lénk]] *[[André an d'dissident Stëmmen]] (Documentaire iwwer den André Hoffmann) == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[http://www.lenk.lu/ Websäit vun déi Lénk] *[http://www.goosch.lu goosch.lu] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{Navigatioun Politesch Parteien zu Lëtzebuerg}} {{DEFAULTSORT:Dei Lenk}} [[Kategorie:Politesch Parteien zu Lëtzebuerg]] dbv64300dnicp6k3x9gxnmwz2otmr9k Naturschutzgebitt Brill 0 19412 2678497 2664265 2026-05-16T19:48:08Z VolvoxBot 61746 /* Renaturéierung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678497 wikitext text/x-wiki {{Infobox Naturschutzgebitt|Numm=Naturschutzgebitt<br>Brill|Bildtext=|Land=Lëtzebuerg|Plaz=|Status=Geschützt Zon vun nationalem Intressi|Datum= [[5. Februar]] [[2007]]|Proprietär=}}[[Fichier:Schifflange - réserve naturelle, station de baguage.jpg|thumb|D'Vulleberéngungsstatioun am Schëfflenger Brill. D'Statioun gouf 2017 ageweit.]] [[Fichier:Réserve naturelle Brill, étang - Schifflange 2017.jpg|thumb|Weier am Brill (2017).]] De '''Brill''' ass en [[Naturschutzgebitt]] (réserve naturelle) an der [[Gemeng Schëffleng]]. An der natierlecher Iwwerschwemmungszon vun der [[Uelzecht]] an direkter Noperschaft mat der Uertschaft Schëffleng erstreckt sech e [[Fiichtgebitt]], wouvun zirka 20 [[ha]] zanter [[1988]] ënner [[Naturschutz]] stinn. Den Numm ''[[Brill]]'' (wéi och dat däitscht Wuert "Brühl") steet fir eng naass Wiss an der Noperschaft vun engem oder e puer Dierfer. ==Historique== [[1988]] gouf de Schëfflenger Brill duerch e Règlement grand-ducal vum 20. Dezember als ''zone protégée'' ausgewisen.<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/memorial/1988/74#page=7 Règlement grand-ducal vum 23. Dezember 1988]</ref> [[2007]] gouf de Brill (Gemeng Schëffleng) zesumme mam [[Naturschutzgebitt Am Pudel]] an de Gemenge [[Gemeng Esch-Uelzecht|Esch-Uelzecht]] a Schëffleng duerch e Règlement grand-ducal vum [[5. Februar]] [[2007]] op der Basis vum [[Naturschutzgesetz vun 2004]] als Naturreservater ausgewisen.<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2007/02/05/n3/jo|Titel=Règlement grand-ducal du 5 février 2007 déclarant zone protégée d'intérêt national sous forme de réserve naturelle la zone humide «Am Pudel» englobant des fonds sis sur les territoires des communes d'Esch-sur-Alzette et de Schifflange et modifiant le règlement grand-ducal du 20 décembre 1988 déclarant zone protégée la zone humide «Brill» englobant des fonds sis sur le territoire de la commune de Schifflange. - Legilux|Gekuckt=09.01.2020|Wierk=legilux.public.lu}}</ref> Béid Reservater hunn zesummen eng Fläch vu ronn 35 ha. Am Mee [[2017]] gouf a Presenz vun der Ëmweltninistesch [[Carole Dieschbourg]] eng Statioun fir d'Berënge vu Vigel ageweit.<ref>Schmit, R., 2017. ''Von Schifflingen nach Uganda. Neue Beringungsstation im Naturschutzgebiet Brill soll neue Erkenntnisse über Zugvögel liefern.'' [[Luxemburger Wort]] vum 27./28 Mee 2017, S. 33.</ref> == Renaturéierung == [[Fichier:Réserve naturelle Brill - Schifflange 2017.jpg|thumb|Am Schëfflenger Brill (2017).]] De Schëfflenger Brill ass eent vun de wéinegen erhalene Fiichtgebidder am staark industrialiséiertem Dall vun der Uelzecht. Duerch d'Industrialiséierung ass e klengen Deel vum suppege Fiichtgebitt zougeschott an ufanks der 1960er-Jore mat Drainagen a [[Pëppel]]uplanzunge reduzéiert ginn. Am erhalenen Deel goufen an den [[1980]]er-Joren éischt Weieren an en [[Däich]] ugeluecht, deen d'Uelzecht an hirem sechs Meter déiwe Baachbett laanscht d'Fiichtgebitt gedréckt huet. Am Joer [[2000]] ass am Kader vun engem europäesche [[LIFE-Nature]] Projet mat der Renaturéierung vun der Uelzecht am Schëfflenger Brill ugefaange ginn, nodeem [[Bestgener Millen]] an direkter Noperschaft reegelméisseg bei Héichwaasser iwwerschwemmt gouf. An enger éischter Phas ass de poulriichte Laf vun der Uelzecht op ongeféier engem Kilometer staark verännert an ëm 140 m verlängert ginn. Duerch d'Ofdroe vun de géien Uferen an d'Schafe vun engem grousse breede Baachbett, ass, nodeem sech d'Uelzecht hire Wee selwer gesicht huet, e Summer- an e Wanterbett entstanen. Am neie schlaangefërmegem Bett ass d'Waasserstréimung an domat d'[[Erosioun]] reduzéiert ginn. Duerch d'Verschibe vun de Buedemmassen ass d'Bett gehuewe ginn, wou duerch en ettlech Flaachwaasserzonen a Bullisflächen entstane sinn. Si schafen nei [[Biotop|Liewensraim]] a solle gläichzäiteg bei staarkem Héichwaasser als Héichwaasserspäicher déngen. Scho virun der Renaturéierung, mat där Gebitt [[Ekologie|ekologesch]] nei opgewäert ginn ass, ass de Schëfflenger Brill wéinst senger grousser [[Ornithologie|ornithologescher]] Bedeitung mam groussherzoglechem Reglement vum [[20. Dezember]] [[1988]]<ref>{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1988/0074/a074.pdf#page=7 |Titel=Gesetz vum 20. Dezember 1988 |Gekuckt=19.05.2009 |Archiv-Datum=04.03.2016 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20160304202442/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1988/0074/a074.pdf#page=7 }}</ref> mat 12,5 ha an enger 7,2 ha grousser Pufferzon als Naturschutzgebitt ausgewise ginn. D'Reserv gehéiert gläichzäiteg am Kader vun der EU-Vulleschutzdirectiv 79/409/CE zum [[Natura 2000|Natura-2000-Netz]]. Duerch Gesetz vum [[5. Februar]] [[2007]]<ref>{{Citation|URL=http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2007/0037/a037.pdf#page=2 |Titel=Art. 5. Le régime de protection institué par le présent règlement grand-ducal s'applique également à la parcelle cadastrale 4172/8275 anciennement parcelles cadastrales 4172/8275 et 4180/8276 (partie) qui font partie intégrante de la zone protégée «Brill» déclarée en tant que telle par règlement grand-ducal du 20 décembre 1988. |Gekuckt=19.05.2009 |Archiv-Datum=18.09.2016 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20160918122757/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/2007/0037/a037.pdf#page=2 }}</ref> gouf de Protektiounsstatus vun der Parzell 4172/8275 a vun engem Dell vun der Parzell 4180/8276 geännert. == Ekologie == De Brill zu Schëffleng ass a Bezuch op d'[[Vullen|Waasservullewelt]] vu grousser Bedeitung a gouf zu engem wichtegem Duerchzuchsgebitt a Raschtplaz fir vill Vullen, déi op hirer Duerchrees sinn. Waren an de leschte Joerzéngte virun der Uelzechtrenaturéierung [[Äisvull]] (''Alcedo atthis''), [[Stackint]] (''Anas platyrhynchos'') a [[Waasserhéngchen]] (''Gallinula chloropus'') ze gesinn, sou hu sech d'Aarbechte vun der Ëmännerung vum Flossbett positiv op d'Vullewelt ausgewierkt. Um naturnoe Waasserlaf konnte wärend de follgenden Zäiten éischt Vulle wéi [[Sandpäifer]] (''Tringa hypoleucos''), [[Bekassinn]] (''Gallinago gallinago'') a [[Giele Wanterpanestäerzchen]] (''Motacilla cinerea'') observéiert ginn. D'[[Schwaarzt Waasserhong]] (''Fulica atra''), de [[Schwaarze Wisekriibs]] (''Rallus aquaticus'') an de [[Klenge Jäizert]] (''Acrocephalus scirpaceus'') bréie gär an de Lëtschen. D'Flaachwaasserzonen am Uferberäich vun de Weiere si vun dichte Lëtschegebidder ageholl, an deenen d'[[Lëtschen]] (''Phragmites communis'') an de [[Christusstaf]] (''Typha latifolia'') dominéieren. Si breede sech wéinst hirer immenser Wuesskraaft lues a lues och am oppene Waasser aus an hunn net nëmmen eng besonnesch Bedeitung als Bréiplaz, mä déngen och als Raschtplaz fir Zuchvullen. An de [[Pëppel]]uplanzungen, an deene sech d'Uelzecht neierdengs hire Wee selwer gesicht huet, bréit de [[Jhackert]] (''Turdus pilaris'') an iwwerwantert déi [[Kleng Wanterint]] (''Anas crecca'') an de [[Kublang]] (''Tringa ochropus''). Dësem Pëppelbësch, deen elo am Iwwerschwemmungsberäich läit an et hei ze naass gëtt, wäert lues a lues verfaulen a sech am Laf vun der Zäit an en natierleche [[Flossdeltebësch]] mat senger typescher [[Vegetatioun]] entwéckelen. Dat doudegt Holz bitt enger Villfalt vun [[Insekten]] en neie [[Biotop|Liewensraum]]. == Naturléierpad == An der Reserv ass en Naturléierpad vun ongeféier 3&nbsp;km mat néng thematesche Statiounen amenagéiert ginn. De Circuit féiert vun der Bestgener Millen aus zum Deel iwwer Holzsteeën duerch d'Lëtschegebitt, de Flossdelltebësch a laanscht zwee Observéierungsstänn nees zeréckt op den Ausgankspunkt. == Literatur == * Patric Lorgé: ''Feuchtgebiete, ihre Renaturierung und die Auswirkungen auf die Vogelwelt''. Zäitschrëft Regulus N°4 2005, Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga, S. 9-13. * [[Marcel Hulten]]: [https://web.archive.org/web/20050222204729/http://www.luxnatur.lu/luxnatur/regulus/r195506106.htm ''Das Vogelleben im Schifflinger Brill im Kreislauf des Jahres'']. Zäitschrëft Regulus N°6 1955, Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga, S.106-114. == Um Spaweck == * [http://www.luxnatur.lu/alzrena1.htm Renaturéierung vun der Uelzecht 1] * [http://www.luxnatur.lu/alzrena2.htm Renaturéierung vun der Uelzecht 2] * [http://www.luxnatur.lu/alzrena5.htm Renaturéierung vun der Uelzecht 3] * [https://web.archive.org/web/20210913100616/https://www.wort.lu/de/lokales/schifflinger-brill-ein-naturparadies-im-siedlungsraum-613a200bde135b9236d09fda "Schifflinger Brill: Ein Naturparadies im Siedlungsraum."] wort.lu, 2021-09-10. {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Naturschutzgebidder Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg|Brill]] [[Kategorie:Gemeng Schëffleng]] 1ycx4pw6toda70yikl17wyxs5ec93mu Comicline 0 19452 2678607 2640729 2026-05-17T00:58:57Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678607 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} '''Comicline''' ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Association sans but lucratif|ASBL]] déi de 7. [[Januar]] [[1999]] ënner dem Numm '''Cercle Comics''' gegrënnt gouf, fir och de Lëtzebuerger eng Ulafstell vun der [[Comics|9. Konscht]] ze ginn. D'Grënner waren de [[Ronald Mordiconi]], d'[[Dina Magalhaes]] an de [[Georges Lellinger]]. De Veräin hat sech net nëmmen op [[Comics]] spezialiséiert, mä och ausféierlech mat de [[Manga|Mangas]] beschäftegt, de franséisch-belsche BDen, souwéi den [[Anime|Animes]] an den [[Zeechentrickfilm|Zeechentrickfilmer]]. Auteuren, Kënschtler oder Zeechner aus all Altersgrupp haten an dem Veräi matgemaach, z.&nbsp;B.: [[Roger Leiner]], [[Lucien Czuga]], [[Fern Weirich]], [[Andy Genen]], Claude Christ, [[Marina Herber]], [[Nathalie Tull]], souwéi d'[[Cartoon|Cartooniste]] [[Florin Balaban]] a [[Carlo Schneider]]. De Veräin hat versicht all Joer e Comicmagazin erauszebréngen an hat (onreegelméisseg) en eegene Comicfestival (Comicline = 2002-2005) organiséiert. De "Cercle Comics" gouf am Januar [[2006]] a "Comicline" ëmgedeeft. Enn Januar 2007 huet Comicline seng Diere provisoresch zougemaach. D'Websäit ''Comicportal.lu'' gouf méi spéit och vum Netz geholl. Am Juli 2007 goufen d'Aktivitéite vum Veräi vun engem neie Kommitee, deen nëmmen aus Jugendlecher bestanen huet, nees opgegraff. == Kuckt och == * [[Comics]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20250626110033/https://www.comicline.org/index.php?page-home-fr/ Internetsäit vu Comicline] [[Kategorie:ASBLen zu Lëtzebuerg]] b9xp5e9e0h3yy05z3jqt8hoarsx2b2u Warschau 0 20004 2678583 2656250 2026-05-16T20:05:41Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678583 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Warschau''' ([[Polnesch|pl]]. ''Warszawa'', [[Däitsch|de]]. W''arschau'', [[Franséisch|fr]]. ''Varsovie'') ass d'Haaptstad vu [[Polen]] a mat {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}} déi gréisst Stad am Land. Et ass e vun de wichtegsten Handelszentren a Mëttel- an Osteuropa. == Geographie == Warschau läit am ëstlechen Deel vu Polen an der Woiwodschaft [[Masowien]]. Vu [[Danzig|Gdansk]] sinn et 340, vu [[Krakau]] 290 a vu [[Lodz]] 140 Kilometer. Béid Uwänner vun der [[Weichsel]] si bebaut. == Klima == Warschau kann een an eng Iwwergangszon tëscht dem maritimmen a kontinentale [[Klima]] anuerdnen. D'Summere si waarm (Duerchschnëttstemperatur 19&nbsp;°C) an d'Wantere kënnen äiseg kal ginn. An de Wanterméint si staark Schnéifäll méiglech an d'Weichsel ka komplett zoufréieren. D'Joresduerchschnëttstemperatur läit bei 9,5&nbsp;°C. == Natur == Warschau huet ëm déi 200&nbsp;km² Gréngflächen, dorënner gréisser Parken a Bëscher. Nordwestlech vu Warschau läit de Kampinos Bësch, vun deem ee groussen Deel een [[UNESCO Man and Biosphere|UNESCO-Biosphärereservat]] ass. Warschau ass domat déi eenzeg Haaptstad an Europa déi un en [[Nationalpark]] grenzt deen deelweis staark geschützt ass. Bannent de Verwaltungsgrenzen gëtt et 6 [[Natura 2000|Natura-2000]] Gebidder. == Transport == Warschau huet zwéin international Fluchhäfen: De Warschau-Chopin südwestlech vum Stadzentrum an am Norden de Warschau-Modlin. Vun dësem fléien haaptsächlech ''Lowcost'' Fligeren. Do dernieft gëtt et nach de Warschau-Babice-Fluchhafen, deeb ausschliisslech fir privat Flich a Rettungsfliger benotzt gëtt. Den ëffentleche Verkéier ass gutt ausgebaut: Busser, Trammen, Metro an Zich gi vun der Transportgesellschaft [[ZTM]] verwalt. Den éischten [[Tram]] gouf 1866 ageweit. Haut sinn et 29 Linnen déi op engem Reseau vun am Ganze 470 Kilometer fueren. De Metro ass zanter 1995 a Betrib. 2015 gouf eng zweet Metroslinn opgemaach. Warschau ass iwwer d'Eisebunn direkt mat ville wichtegen europäesche Stied verbonnen: [[Berlin]], [[Köln]], [[Frankfurt am Main]], [[Prag]], [[Bratislava]], [[Budapest]], [[Kiew]], [[Minsk]], [[Moskau]] a [[Wien]]. Véier Garë sinn un den internationale Reseau ugeschloss: [[Warszawa Centralna|Warschau Centralna]], [[Warszawa Śródmieście|Warschau Śródmieście]], [[Warszawa Wschodnia|Warschau Wschodnia]] a [[Warszawa Zachodnia|Warschau Zachodnia]]. Um nationalen Niveau sinn och [[Warszawa Gdańska|Warschau Gdańska]] a [[Warszawa Wileńska|Warschau Wileńska]] wichteg Garen. 2012 gouf de [[Veturilo]], een ëffentleche ''Bikesharing'' mat senge Statiounen agefouert. Am Joer 2018 haten d'Vëlosweeër vu Warschau eng total Längt vu 585 Kilometer. == Geschicht == Wéi de Piast [[Mieszko I.]] als éischte chrëschtleche Kinnek geherrscht huet (10. Joerhonnert), war dat spéidert Warschau just e befestegt Duerf, dat am 11. Joerhonnert verschwonnen ass. Do wou elo d'[[Schlass Ujazdowski]] steet, ass am 12. Joerhonnert déi befestegt Siidlung, [[Jazdów]] entstanen. Duerch d'[[Weichsel|Wisła]] (Weichsel) ass Jazdów en Handelszentrum ginn, obwuel déi Zäit [[Płock]] politesch méi bedeitend war. No der Zerstéierung vu Jazdów 1262 duerch d'Litauer ass dräi Kilometer nërdlech eng nei Siidlung entstanen, an zwar do wou elo d'Alstad ass. Ëm 1300 huet den Herzog [[Bolesław II. Mazowiecki]] Warschau als Haaptstad vu [[Masowien|Masowie]] gegrënnt, an huet do säi Schlass gebaut. Am 14. Joerhonnert gouf d'[[Johanneskathedral]] gebaut. 1408 krut Warschau d'[[Kulmer Recht|Stadrecht vu Kulm]]. Der Legend no setzt sech den Numm zesummen aus ''Warsz'' (en Adelegen) a ''Sawa''. Ee Fëscher dee Warsz geheescht huet an um Ufer vun der Weichsel gewunnt huet, war an d'[[Sireen (Mythologie)|Sireen]] Sawa verléift. Si ass um Stadwopen ze gesinn (''syrenka''). 1526 gouf Masowien en Deel vum polnesche Kinnekräich. Vu 1569 un huet de [[Sejm]] (polnescht Adelsparlament) reegelméisseg zu Warschau siegéiert. Bedéngt duerch den Zesummeschloss vu Polen a [[Litauen]] an der [[Republik vu Béiden Natiounen]] huet de Kinnek [[Zygmunt III. Waza]] 1596 säin Haff vu [[Kraków]] op Warschau transferéiert, besonnesch well et sech tëscht [[Vilnius]] a Kraków wirtschaftlech staark entwéckelt hat. An der Mëtt vum 16. Joerhonnert gouf d'Stad e puermol iwwerfall an ausgeraibert, vun de Schweeden, de Brandeburger an den Transsylvanier. Enner dem Kinnek [[Jan Sobieski]] ass de barocke [[Wilanów-Palast]] am Stil vu Versailles gebaut ginn. 1702 (2. Nordesche Krich) an 1734 gouf Warschau erëm zerstéiert. [[Fichier:Exterior of the Wilanów Palace, Poland1.jpg|miniatur|riets|D'Wilanów Palast zu Warschau]] Ënner de sächsesche Kinneken ass d'Universitéit vu Warschau entstanen. Enner dem leschte polnesche Kinnek [[Stanisław August Poniatowski]] si vill Palaisen am klassizistesche Stil gebaut ginn, ënner anerem de [[Łazienki-Park]] mat senge Schlässer. Den Interieur vum Kinneksschlass staamt aus där Zäit an ass no der Zerstéierung am [[Zweete Weltkrich|2. Weltkrich]] erëm d'selwecht opgebaut ginn. Am Kinneksschlass ass den 3. Mee 1791 déi éischt liberal Verfassung an Europa vum Grouss Sejm votéiert ginn. Ëm 1790 war Warschau mat 150.000 Awunner eng vun de gréisste Stied an Europa. Nom Opstand géint d'Russen, déi 1793 d'Stad besat haten, si 1794 iwwer 10.000 Warschauer vun de russeschen Truppen ënner dem Generol Suvurov ëmbruecht ginn. Mat der 3. Deelung vu Polen 1795 ass d'Stad en Deel vun der preisescher [[Provënz Südpreußen]] ginn. 1800 huet de [[Stanisław Staszic]] d'Polnesch Akademie vun de Wëssenschaften an der „Krakauer Virstad“ (Haaptstrooss) gegrënnt. [[Fichier:Warszawa Poniatowski.png|miniatur|upright|Monument vum [[Jozef Poniatowski]] am Krakowskie Przedmieście am Zentrum vun der Stad]] Duerch de [[Fridde vun Tilsit]] tëscht dem [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] a [[Russland]] gouf Warschau d'Haaptstad vum Herzogtum Warschau. Dem leschte Kinnek säin [[Neveu]] [[Józef Poniatowski]] huet deemools eng polnesch Arméi vun 200.000 Zaldoten opgebaut, déi den Napoleon a sengem Russlandfeldzug an an der Vëlkerschluecht vu Leipzig ënnerstëtzt huet. Nom [[Wiener Kongress]] ass Warschau d'Haaptstad vu Kongresspolen ënner russescher Herrschaft ginn. De Sejm konnt erëm zesummekommen, allerdéngs ënner der Exekutivmuecht vum [[Zar]] [[Alexander I.]] sengem Brudder, dem [[Groussfürst Konstantin]]. Déi Zäit ass d'Universitéit ausgebaut ginn, an de groussen Theater an d'Bourse sinn entstanen. 1830 huet de Sejm am Novemberopstand den Zar als Kinnek vu Polen ofgesat, an de Konstantin huet misse flüchten. No engem Joer Krich ass den Opstand bluddeg néiergeschloe ginn. 1832 sinn d'Verfassung an de Sejm opgeléist ginn, 30.000 Warschauer, dorënner den Dichter [[Adam Mickiewicz]] an de Komponist [[Frédéric Chopin|Frederyk Chopin]] sinn an den Exil gaangen. 1840 ass eng éischt Eisebunnslinn tëscht Wien a Warschau entstanen, déi duerch d'Industriestad Łódż goung. 1863 ass de [[Opstand vu Warszawa (1863)|Januaropstand vu Warschau]] ausgaangen. D'Joer drop war de Widderstand gebrach. Polen ass een Deel vum Zareräich ginn, wat allerdéngs dem Handel zegutt komm ass. Trotz der Friemherrschaft konnt zu Warschau déi polnesch Kultur opbléien. Schrëftsteller wéi de [[Bolesław Prus]], den [[Henryk Sienkiewicz]] (Literaturnobelpräisdréier), den [[Joseph Conrad|T.J. Korzeniowski]] (Joseph Conrad) ware weltbekannt. D'[[Marie Curie|Marie Skłodowska-Curie]] huet hei hir wëssenschaftlech Ausbildung kritt. An der Philharmonie, déi deemools am Jugendstil gebaut gi war, si bedeitend Museker wéi den [[Ignacy Paderewski]] an de [[Jan Kiepura]] opgetrueden. Am August 1915 ass Warschau vun den däitschen Truppe besat a vum Generalgouverneur von Beseler fir Däitschland an [[Éisträich-Ungarn]] verwalt ginn, mam Verspriechen, nom Krich aus Polen en onofhängegt Kinnekräich ze maachen. Duerch d'Néierlag vun den Zentralmuechte konnt de Marschall [[Józef Piłzudzki]] den 11. November 1918 déi Zweet Republik ausruffen. Wéi d'[[Bolschewiken]] 1920 d'Stad anhuele wollte, huet de Piłzudzki se zeréckgehäit (« [[Wonner un der Weichsel]] »). Warschau ass definitiv erëm d'Haaptstad vum onofhängege Pole ginn, an huet sech séier moderniséiert (Stroossen, Eisebunn, Flughafen…). 1939 hat et 1.350.000 Awunner, dovun en Drëttel [[Juddentum|Judden]]. Am [[2. Weltkrich]] huet d'Wehrmacht Warschau schonn [[1939]] bombardéiert; den 28. September huet d'Stad kapituléiert. De President vun der Stad [[Stefan Starzyński]] ass festgeholl ginn a gouf 1943 zu [[Dachau]] ermuert. De Gauleiter Hans Frank huet d'Haaptstad vum Generalgouvernement, deem och Warschau gehéiert huet, op Krakau verluecht. Warschau war wärend dem ganze Krich Zentrum vum polnesche Widderstand. D'Heemechtsarméi (Armia Krajowa) huet mat der Londoner Exilregierung zesummegeschafft. [[Fichier:Ghetto Wall Warsaw Ghetto 010.jpg|miniatur|D'Mauer ronderëm de [[Warschauer Ghetto]] an de 1940er-Joren.]] D'Judde goufen am Warschauer [[Getto]] zu ëmmer méi agespaart: D'Zil vun den [[Nazi]]-Besatzer war, se do zu Gronn goen ze loossen. Op Hëllef stoung d'[[Doudesstrof]]. Trotzdeem huet déi polnesch Ënnergrondorganisatioun Żegota Honnerte vu Judden d'Liewe gerett. Den 18. Abrëll ass et zum [[Opstand am Warschauer Ghetto|Opstand vum Warschauer Getto]] komm. De 16. Mee gouf déi Grouss [[Synagog]] zerstéiert, d'Judde goufe bal all direkt oder méi spéit am [[Treblinka|KZ Treblinka]] ëmbruecht. Den 1. August 1944 koum et zum Opstand vun der Warschauer Bevëlkerung an der Armia Krajowa ënner dem Generol Tadeusz Bór-Komorowski. Si wollten hir Haaptstad selwer befreien, fir dat net der [[Rout Arméi|Rouder Arméi]], déi nobäi war, z'iwwerloossen. Dës huet effektiv de Polen och net an hirem verzweiwelte Kampf gehollef. Si huet mol net de Westmuechten erlaabt, d'Pole mat Fliger ze ënnerstëtzen. [[Fichier:Warsaw by Deczkowski - Gęsiówka - 15688 (1945).jpg|miniatur|1945 war Warschau quasi komplett zerstéiért.]] Déi däitsch Repressioun war erschreckend: 200.000 polnesch Zaldoten an Ziviliste koumen ëm d'Liewen. D'Stad ass vu Vernichtungskommandos dynamitéiert an zu 85 % zerstéiert ginn. D'Bevëlkerung ass verdriwwen oder a [[Konzentratiounslager]] gestach ginn. De 17. Januar 1945 ass d'Rout Arméi an d'Ruinestad amarschéiert. Duerno sinn déi Iwwerliewend an d'Stad zeréckkomm, mat Ausnam vun der Armia Krajowa, déi vun de Sowjets onerwënscht war. [[Fichier:Warszawa - Stare Miasto - 3.jpg|miniatur|D'Alstad vu Warschau gouf an den 1950-er Joer erëm identesch opgebaut.]] Nom Krich huet déi polnesch Kommunistesch Partei d'Stadverwaltung iwwerholl. Si huet decidéiert, d'Stad sou séier wéi méiglech erëm opzebauen. Den historeschen Zentrum sollt bis an den Detail sou opgebaut ginn, wéi se virum Krich war. Zu den Dokumenter déi als Virlag gegollt hunn hunn dem Canaletto seng Biller aus dem 18. Joerhonnert gezielt. Dëse giganteschen Effort ass 1980 mat der Klassifizéierung vun der Alstad zum [[UNESCO-Gediechtnes vun der Welt|UNESCO-Kulturierwen]] 1980 belount ginn. 1971 ass d'Kinneksschlass baussen a bannen nees identesch nei entstanen. Déi aner Staddeeler sinn am Stil vum sozialistesche Realismus („Sozrealismus“), dee sech um Neoklassizismus vun den Drëssegerjoren orientéiert, opgebaut ginn. An der Banlieue si grouss Wunnbléck entstanen, fir dem staarken demographeschen Opschwong bäizekommen. Vun 1952 bis 1955 ass den 237 Meter héije [[Kulturpalast zu Warschau|Kulturpalast]] als Kaddo vun der [[Sowjetunioun]] entstanen. Am Mee 1955 ass den Traité vum [[Warschauer Pakt]] signéiert ginn. De 7. Dezember 1970 huet de [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] [[Willy Brandt]] sech virum ''Mahnmal'' vum Warschauer Getto geknéit, als Zeeche vun der däitsch-polnescher Versönung. 1976 ass de [[Komitet Obrony Robotników]] (KOR), de Virleefer vun der fräier Gewerkschaft [[Solidarność]], gegrënnt ginn. Den 2. Juni 1979 war de Poopst [[Jean-Paul II.]] zu Warschau op Besuch; eng zweet Kéier huet de Poopst eng Mass zu Warschau virun enger Millioun Leit gefeiert. Zwar war den 13. Dezember 1981 d'Krichsrecht ausgeruff ginn, mee d'Solidarność- Beweegung huet et fäerdeg bruecht, déi kommunistesch Regierung zu de Gespréicher ëm de Ronnen Dësch am Senat ze zwéngen. Am Juni 1989 goufen dunn déi éischt fräi Walen an engem Ostblockstaat organiséiert. Si hunn zum Fall vun der Volleksrepublik a vum kommunistesche Regimm geféiert. Am Mee 1990 huet Warschau e Stadparlament an e Stadpresident gewielt. Zënterhier sinn eng Rëtsch nei Gebaier, zum Deel Héichhaiser entstanen, déi eng änlech Skyline duerstelle wéi vill westlech Groussstied. Ëmmerhin ass zënter 1989 de Wirtschaftswuesstem zu Warschau däitlech méi staark wéi am Rescht vum Land: de PIB pro Awunner ass méi héich, de Chômage méi niddreg, an d'Wunnengspräisser däitlech méi héich. == Bildung == [[Fichier:University of Warsaw Main Campus, Warsaw, Poland, 2019, 03.jpg|miniatur|Den Uniwersytet Warszawski ass haut eng international unerkannt Universitéit mat villen auslännesche Studenten.]] Warschau ass nieft Krakau e wichtege Bildungszentrum a Polen. Warschau zielt am Ganzen 280.000 Studenten. Déi éischt Universitéit, de [[Warszawski Uniwersytet]] gouf 1816 ënnert dem russeschen Zar [[Alexander I.]] gegrënnt. Zu Warschau gëtt et och vill Bibliothéiken, wéi beispillsweis d'Universitéitsbibliothéik oder d'Polnesch Nationalbibliothéik, déi grouss Kollektioune vu wichtegen historeschen Dokumenter huet. Si gouf 1928 gegrënnt a gëllt als Nofollger vun der Zaluski Bibliothéik, déi eng vun den éischten a gréisste Bibliothéike war. == Kultur == Zu Warschau ginn all Joer vill international Festivaller ofgehalen, wéi d'''[[International Frédéric Chopin Piano Competition]]'', ''The international Contemporary Music Festival Warsaw, the Jazz Jamboree'', ''Warsaw Summer Jazz Days'', ''the International Stanislaw Moniuszko Vocal Competition'' oder de ''Mozart Festival''. == Muséeën == [[Fichier:Bodo6 DSC0400.JPG|miniatur|riets|D'Kinneksschlass zu Warschau am Häerz vun der Alstad.]] Duerch d'Zerstéierungen am Zweete Weltkrich goufe vill Kollektiounen zerstéiert. Vill historesch polnesch Schätz goufen zwar 1939 a Sécherheet bruecht, allerdéngs gouf och villes op Warschau bruecht, well een dovun ausgaangen ass, datt et hei méi sécher wier. Vill Konschtwierker bleiwen och bis haut verschwonnen. Trotz allem gëtt et haut em déi 30 Muséeën, dorënner de Katynmusée, den Nationalmusée, d'[[Kinneksschlass zu Warschau|Kinneksschlass]], de [[Łazienki-Park|Łazienki-Komplex]], de Plakatmusée (Wilanow), den Historesche Musée vu Warschau (Muzeum Warszawy), de [[Musée vum Warschauer Opstand]] (Muzeum Powstania Warszawskiego), oder de Musée vun der polnescher Arméi (Muzeum Wojska Polskiego). == Kuckeswäertes == [[Fichier:El Palacio Łazienki.jpg|miniatur|De Łazienki-Komplex besteet aus engem groussem Park an engem Palast.]] [[Fichier:Katedra p.w. św. Jana.jpg|miniatur|upright|D'Johannes-Kathedral ass déi eelst Kierch vu Warschau mee gouf 1954 am Stil vu masowescher Gotik nei opgebaut.]] Déi 10 Kilometer laang Kinneksstrooss (Trakt Królewski) tëscht dem Kinneksschlass an der Summerresidenz vum [[Jan III Sobieski]] [[Wilanów]] ass d'Haaptachs mat enger ganzer Partie Monumenter an ëffentleche Gebaier, besonnesch an der Krakowskie Przedmieście (Faubourg vu Kraków). D'Haaptakafsstrooss ass d'Ulica [[Nowy Swiat]]. An der Alstad sinn den Ale Mart (''[[Rynek Starego Miasta]]'') an den Neie Mart (''[[Rynek Nowego Miasta]]'') de Mëttelpunkt vun der Stad. Aner bedeitend Plaze sinn d'Theaterplaz (Plac Teatralny), Plac Kraśinskich, Plac Bankowy, Plac Józefa Piłsudzkiego, Plac Zbawiciela, de [[Belwedere Palast]] (Residenz vum President vu Polen), a besonnesch och de [[Łazienki-Park]]. Bedeitend Kierche sinn d'[[Johannes-Kathedral]], d'Kierch vun der Helleger Anna, oder d'Kierch vum [[Hellegt Kräiz-Fest|Hellege Kräiz]]. == Galerie == <gallery> Fichier:Kolumna Zygmunta.jpg|D'Sigismund Kolonn an d'Schlass Fichier:Warszawa Teatr Wielki rzut prostoliniowy.jpg|De groussen Theater Fichier:074 Palace of Culture.jpg|De Kulturpalais Fichier:Warsaw - Royal Castle Square.jpg|D'Schlassplaz Fichier:Warsaw 07-13 img37 Plac Wilsona metro.jpg|De Metro Fichier:Warsaw7ob.jpg|Déi modern Skyline vu Warschau Fichier:Interior of the Main Building of the Warsaw University of Technology, Poland, 01.jpg|De Patio vun der Universitéit Fichier:Hotel Bristol, Warszawa.jpg|Den Hotel Bristol </gallery> == Kuckt och == * [[Ambassade vu Lëtzebuerg a Polen]] * [[Teatr Wielki (Warschau)]] == Um Spaweck == * [http://www.e-warsaw.pl/german/ Offiziell Homepage vu Warschau] {{Commonscat}} {{Navigatioun Haaptstied an Europa}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Universitéitsstied]] [[Kategorie:Warschau| ]] iog99qnwwsks0i1av77rrldpdjkk958 Iron Maiden 0 20266 2678433 2663555 2026-05-16T19:39:45Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678433 wikitext text/x-wiki {{SkizzMusek}} [[Fichier:Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg|thumb|D'Grupp Iron Maiden 2008]] '''Iron Maiden''' ass eng [[Hardrock]]- an [[Heavy Metal|Heavy-Metal]]-Band, déi [[1975]] gegrënnt gouf. Den éischten Album, dee just ''Iron Maiden'' housch, koum [[1980]] eraus. Iron Maiden huet geschwënn säin eegene Stil entwéckelt, deen den Heavy-Metal vun den [[1980]]er- an [[1990]]er-Joren entscheedent matgeformt huet. An den 1980er-Jore war Iron Maiden eng vun de bestännegsten an erfollegräichste Bands am Metal-Beräich. == Besetzung == * [[Gesang]]: [[Bruce Dickinson]] (1981–1993 a zanter 1999) * [[Gittar]]: [[Dave Murray]] (1976 a zanter 1977) * Gittar: [[Adrian Smith]] (1981–1989 a zanter 1999) * Gittar: [[Janick Gers]] (zanter 1990) * [[E-Bass|Bass]]: [[Steve Harris]] * [[Drums]]: [[Nicko McBrain]] (zanter 1982) == Discographie == ===Studiosalbumen=== * 1980: ''Iron Maiden'' * 1981: ''Killers'' * 1982: ''The Number of the Beast'' * 1983: ''Piece of Mind'' * 1984: ''Powerslave'' * 1986: ''Somewhere in Time'' * 1988: ''Seventh Son of a Seventh Son'' * 1990: ''No Prayer for the Dying'' * 1992: ''Fear of the Dark'' * 1995: ''The X Factor'' * 1998: ''Virtual XI'' * 2000: ''Brave New World'' * 2003: ''Dance of Death'' * 2006: ''A Matter of Life and Death'' * 2010: ''The Final Frontier'' * 2015: ''The Book of Souls'' *2021: ''Senjutsu'' ===Livealbumen=== * 1985: ''Live After Death'' * 1989: ''Maiden England'' * 1993: ''A Real Live One'' * 1993: ''A Real Dead One'' * 1993: ''Live at Donington'' * 2002: ''Rock in Rio'' * 2005: ''Death on the Road'' * 2009: ''Flight 666: The Original Soundtrack'' * 2012: '' En vivo!'' == Literatur == * Matthias Mader: ''Burning Ambition – Das Iron Maiden Fanbuch.'' I.P. Verlag Jeske & Mader, Berlin 2002, ISBN 3-931624-17-X * Mick Wall: ''Run To The Hills – Die offizielle Biographie von Iron Maiden.'' I.P. Verlag Jeske & Mader, Berlin 2005, ISBN 3-931624-29-3 == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.ironmaiden.com/ Offiziell Bandhomepage] * [https://web.archive.org/web/20101208061743/http://www.musikpedia.net/2010/12/iron-maiden-inglaterra-heavy-metal.html Musikpedia: Iron Maiden] * [https://web.archive.org/web/20061105153245/http://www.maidenbootlegs.com/ Maiden Bootlegs: inoffiziell Discographie vun Iron Maiden] [[Kategorie:Brittesch Metalgruppen]] s4t81csidzuz2y4ghe38pvaepbklrq6 Naturschutzgebitt Um Bierg 0 20354 2678500 2573283 2026-05-16T19:48:28Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678500 wikitext text/x-wiki {{Infobox Naturschutzgebitt|Numm=Naturschutzgebitt<br>Um Bierg|Bildtext=|Land=Lëtzebuerg|Plaz=|Status=Geschützt Zon vun nationalem Intressi|Datum= [[3. August]] [[1998]]|Proprietär=}}'''Um Bierg''' ass en [[Naturschutzgebitt]] an de Gemenge [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] a [[Gemeng Réiser|Réiser]]. Tëscht Beetebuerg a [[Peppeng]], laanscht d'[[Autobunn A3 (Lëtzebuerg)|Diddelenger Autobunn]] um Lieu-dit ''Bierg'' läit de [[Bongert]] ''Altenhoven'', wouvun zirka 12 [[ha]] zanter dem [[3. August]] [[1998]] ënner [[Naturschutz]] stinn. ''Um Bierg'' gëllt als de gréisste Bongert vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]].<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/1998/08/03/n17/jo|Titel=Règlement grand-ducal du 3 août 1998 déclarant zone protégée des fonds sis sur le territoire des communes de Bettembourg et de Roeser au lieu-dit Um Bierg. - Legilux|Gekuckt=09.01.2020|Wierk=legilux.public.lu}}</ref> De Bongert Altenhoven, deem säin Ursprong op d'Enn vum [[19. Joerhonnert]] zeréckgeet, huet beim Bau vun der Autobunn méi Hektare missen afferen an ass zanterhier am Besëtz vum Staat. Nodeem sech an de leschte Joerzéngten net ëm d'Fleeg vun de Beem an Neiuplanzunge gekëmmert gouf, ass de Bambestand vereelzt an eng Partie Lächer tëscht de Beem mat der Zäit entstanen. Ufanks der [[1990]]er-Joren ass vu verschiddenen Naturschutzorganisatioune vill Aarbecht an de Bongert investéiert ginn, andeems iwwer 500 nei Beem a 70 verschiddenen Zorten ugeplanzt, Beem an Hecke geschnidden a Fleegaarbechten duerchgefouert gi sinn. Mam groussherzoglechem Reglement vum [[3. August]] [[1998]] sinn eng 12,32 ha als Naturschutzgebitt ausgewise ginn. Mat sengen iwwer 1.300 zum Deel iwwer 100 Joer alen Uebstbeem ass de Bongert e wichtege [[Biotop|Liewensraum]]. Sou konnten zum Beispill 69 verschidde [[Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg|Vullenaarten]] nogewise ginn, wouvun der 19 op der [[Rout Lëscht|Rouder Lëscht]] vu bedreeten Aarte stinn. De gréissten Deel vum Uebstbambestänn maachen [[Apel|Äppelbeem]] aus. Donieft kommen ënner anerem [[Bier|Bieren-]], [[Mirabell|Mirabellen-]], [[Promm|Prommen-]] a [[Kiischt]]ebeem vir. {{Navigatioun Naturschutzgebidder Lëtzebuerg}} ==Referenzen== * [http://www.luxnatur.lu/lnhf003.htm Bongert Altenhoven] [[Kategorie:Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg|Bierg]] [[Kategorie:Gemeng Beetebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Réiser]] 0vhn6lvq9ze6sz1nu5w9fghtpj5s9wu Nicole Max 0 20577 2678503 2663756 2026-05-16T19:48:42Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678503 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Nicole Max''', gebuer de [[6. Dezember]] [[1961]] zu [[Beetebuerg]], ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Schauspiller]]in. D'Nicole Max huet zu [[Paräis]] 3 Joer laang eng Schauspiller-Ausbildung gemaach. Si lieft a schafft zanter ufanks der [[1980]]er-Joren an der franséischer [[Haaptstad]], spillt awer och ëmmer nees an däitschen an a lëtzebuergesche Produktioune mat. Hir éischt Filmroll hat se am [[Andy Bausch]] sengem ''[[Troublemaker]]''. == Filmographie == ===Kino=== *1988: ''[[Troublemaker]]'' vum [[Andy Bausch]] *1993: ''[[D'sandauer]]'' vum [[Christian Delcourt]] mam [[Sascha Ley]] *1995: ''[[Letters Unsent]]'' vum Andy Bausch (Kuerzfilm) *1997: ''[[Back in Trouble]]'' vum Andy Bausch *1997: ''[[Ende des Frühlings]]'' vum [[Christian Riss]] *1998: ''[[Die Braut]]'' vum [[Egon Günther]] *2000: ''[[Der Felsen]]'' vum [[Dominik Graf]] *2004: ''[[Retrograde]]'' vum [[Christopher Kulikowski]] *2004: ''[[Sur Terre]]'' vum [[Grégory Chatonsky]] *2005: ''[[Villa corpus]]'' vum [[Sébastien Bailly]] (Kuerzfilm) *2006: ''[[Perl oder Pica (Film)|Perl oder Pica]]'' vum [[Pol Cruchten]] *2008: ''[[Tausend Ozeane]]'' vum [[Luki Frieden]] mam [[Thierry van Werveke]] *2009: ''[[Verso]]'' vum [[Xavier Ruiz]] *2009: ''[[La dernière fugue]]'' vum [[Lea Pool]] *2010: ''[[Trouble No More (Film)|Trouble no more]]'' vum Andy Bausch *2011: ''[[Der Solist]]'' (Kuerzfilm) vum [[Pierre Hansen]] mam André Jung *2012: ''[[Doudege Wénkel (Film)|Doudege Wénkel]]'' vum [[Christophe Wagner]] *2011: ''[[Adieu Paris]]'' vum [[Franziska Buch]] mam [[Sandrine Bonnaire]] an [[Franziska Schwarz]] *2013: ''Fieber'' vum [[Elfi Mikesch]] mam [[Martin Wuttke]] a [[Eva Mattes]] *2017: ''The Past We Live In'' vum [[Jerome Weber]] - (Kuerzfilm) *2020: ''[[Io sto bene]]'' vum [[Donato Rotunno]] mam [[Renato Carpentieri]] a [[Marie Jung]] *2024: ''Äddi a Merci'' vum [[Chris Poulles]] - (Kuerzfilm) ===Televisioun=== *Warburg (1990) TF1 *Der Millionär (1991) ZDF *Tatort - Kesseltreiben (1993) ARD *Tatort - Du hast keine Chance (2001) ARD *Tatort - Zielscheibe (2001) ARD *Die Verbrechen des Professor Capellari - Eine ehrenwerte Gesellschaft (2002) ZDF *[[Weemseesdet]] (2011-12) RTL Télé Lëtzebuerg *[[Capitani]] (2019) RTL Télé Lëtzebuerg ==Theater (Auswiel)== * ''Vendredi Saint'' vum [[Gilles Defacque]] * ''Requiem'' vun der [[Anna Akhmatova]] * ''Der Reigen'' vum [[Arthur Schnitzler]] * ''The Blue Room'' vum [[David Hare]] * ''Bash'' vum [[Neil Labute]] * ''Festen'' vum [[Thomas Vinterberg]] * ''Ibrahim Sultan'' vum [[C.D. von Lohenstein]] * ''Nackt steh ich vor euch'' vun der [[Joyce Carol Oates]] * ''Après la pluie'' vum [[Sergi Belbel]] * ''La nuit immobile'' vum [[Gilles Boulan]] * ''Botz'' vum [[Guy Rewenig]] * ''Léonce et Lena'' vum [[Georg Büchner]] * ''Mäcbess'' vum [[William Shakespeare]] an der Iwwersetzung vum [[Jean-Michel Treinen]] * ''Moi j'étais femme dans les tableaux de Modigliani'' vum [[Philippe Faure]] * ''Jouons un peu, ça ne fait pas mal'' vum [[Max Gad]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20181201122809/http://www.nicolemax.net/ Offiziell Säit] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Max Nicole}} [[Kategorie:Gebuer 1961]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Theaterschauspillerinnen]] ajfbqhg6l8uy3ra1fcfv0mrd2c3hi1h Organization of the Petroleum Exporting Countries 0 20946 2678509 2676980 2026-05-16T19:49:49Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678509 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} D''''OPEC''', '''Organization of the Petroleum Exporting Countries''' – Organisatioun vun de Länner déi [[Äerdueleg|Pëtrol]] exportéieren – gouf op enger Konferenz am September [[1960]] zu [[Bagdad]] gegrënnt. D'Grënnungslänner waren den [[Irak]], [[Iran]], [[Kuwait]], [[Saudi-Arabien]] a [[Venezuela]]; haut<sup>(Stand: 2026)</sup> sinn 11 Länner Member an der OPEC. No der Grënnung koumen nach aner Staaten derbäi: [[Libyen]] (1962), d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]] ([[1967]]), [[Algerien]] ([[1969]]) an [[Nigeria]] ([[1971]]). [[Ecuador]] war vun [[1973]] bis [[1992]] a vun [[2007]] bis [[2020]] Member, de [[Gabun]] vun [[1975]] bis [[1994]], [[Indonesien]] vun [[1962]] bis [[2008]], [[Katar]] vun [[1961]] bis [[2018]] an d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]] [[1967]] bis [[2026]]. Zanter [[1965]] huet de [[Kartell]] säi Sëtz zu [[Wien]]. D'OPEC-Memberstaate fërderen zirka 40 % vun der weltwäiter Äerduelegproduktioun a verfügen iwwer dräi Véierel vun de weltwäiten Äerduelegreserven. Allerdéngs vermudde verschidden Experten, ë.&nbsp;a. de [[Matthew Simmons]], datt d'Donnéeën iwwer d'Reserven zum Beispill vu Saudi-Arabien net zoutreffen. Nodeem all Net-OPEC-Staaten hire Fërdermaximum "[[Peak-Oil]]" iwwerschratt hunn, ass z'erwaarden datt den Afloss vun der OPEC steige wäert. Ënner den 10 gréissten Äerduelegfërderer weltwäit sinn nëmme Saudi-Arabien, den Iran, Venezuela an d'VAE Member an der OPEC. == Geschicht == [[Fichier:Wien - OPEC-Zentrale (b).JPG|thumb|250px|OPEC Zentral zu [[Wien]]]] Wärend den [[1950]]er-Joren ass de Pëtrolspräis erofgaangen, well ëmmer nei Quellen erschloss goufen, an d'Offer um Weltmaart gewuess ass. Dëst huet zu schwéiere Verloschter an de Staatskeese vun den Äerdueleglänner gefouert. Ëm [[1960]] hate vill vun dëse Staaten eescht Haushaltskrisen. An dëser Situatioun huet [[Saudi-Arabien]] de Virschlag gemaach, e Fërderkartell ze grënnen. Et sollt net nëmmen de Montant vum Äerdueleg kontrolléieren, dee gefërdert gëtt, mä och e Géigegewiicht zu de grousse [[Äerdueleg|Pëtrol]]skonzerner bilden, déi op der Basis vun Traitéen aus der [[Kolonialzäit]] hir Gewënner ouni Bedeelegung vun de Staaten erwirtschaft hunn, op deenen d'Äerduelegquelle louchen. De [[14. September]] [[1960]] gouf d'OPEC zu [[Bagdad]] gegrënnt. Hir éischt Membere waren [[Irak]], [[Iran]], [[Kuwait]], [[Saudi-Arabien]] a [[Venezuela]]. Als éischt Moossname goufen eng Verstaatlechung vun den Äerduelegquellen, d'Ofschwätze vum Fërdermontant an eng méi héich Besteierung vun de Pëtrolsfirme beschloss. D'Steiere sollten eng Geldquell opmaachen, déi onofhängeg vum Fërdermontant ass. Am Ufank gouf d'OPEC weltwäit net wierklech wichteg ageschat, zemools well se nëmmen e klengen Deel vun de Fërderlänner ëmfaasst huet. [[1965]] gouf [[Wien]] zum Sëtz vun der OPEC. D'Länner hu sech op eng gemeinsam Fërderpolitik gëeenegt, fir d'Präisser ze stäipen. [[1970]] gouf de Präis vum [[Réiueleg]] ëm 30 % an d'Luucht gehuewen an d'Pëtrolsgesellschaften hu misse Steieren an der Héicht vu mindestens 55 % vun den Nettoverdéngschter bezuelen. [[1971]] goufen no Verhandlunge mat anere [[Äerdueleg|Pëtrol]]skonzerner d'Präisser fir réie [[Äerdueleg|Pëtrol]] an d'Luucht gehuewen. Weiderhin huet d'OPEC e Staatsundeel vun iwwer 50 % ugestrieft. [[1973]] ass den Äerduelegpräis vun [[1972]], 2.89 US-$ pro [[Barrel]], op 11.65 [[Dollar]] an d'Luucht gaangen, nodeem d'OPEC als Reaktioun op de [[Jom-Kippur-Krich]] e [[Boykott|Pëtrolsboykott]] géint d'westlech Staaten ausgeruff hat. Zu dëser Zäit hunn d'OPEC-Staate 55 % vum Weltbedarf un Äerdueleg gefërdert. Dësen Zäitraum gëtt als [[Krise vun den Äerduelegpräisser|Éischt Pëtrolskris]] bezeechent. Vun [[1974]] bis [[1978]] goufen d'Äerduelegpräisser meeschtens all halleft Joer ëm 5 bis 10 % erhéicht, fir d'[[Inflatioun]] vum US-Dollar ze kompenséieren. [[1975]] [[OPEC-Geiselnam|Geiselnam]] am Wiener OPEC-Haaptgebai duerch Terroristen ënner dem [[Ilich Ramírez Sánchez|Carlos]] [[1979]] koum déi Zweet Pëtrolskris. No der [[islam]]escher Revolutioun gouf den Äerduelegpräis vu 15,5 op 24 US-Dollar pro Barrel ugehuewen, Libyen, Algerien an den Irak hu souguer 30 US-Dollar fir hire [[Äerdueleg|Pëtrol]] verlaangt. [[1980]] war den Héichpunkt vun der Héichpräispolitik vun der OPEC, Libyen huet 41 US-Dollar verlaangt, Arabien 32 an déi aner OPEC-Staate 36 US-Dollar pro Barrel. [[1981]] ass den Äerduelegofsaz zeréckgaangen. D'Industriestaate waren a [[Rezessioun]] an opgrond vun den héije Pëtrolspräisser an der éischter Pëtrolskris hu vill Länner an alternativ Energiequellen investéiert, wat an de Joren [[1979]] bis [[1983]] de weltwäiten Äerduelegverbrauch ëm 11 % an de Weltmaartundeel vun der OPEC ëm 40 % zeréckgoe gelooss huet. [[1982]] gouf eng Produktiounsdrosselung beschloss, déi awer net agehale gouf. Den OPEC-Undeel um Weltmaart ass op 33 % erofgaangen an [[1985]] op 30 %, d'Fërderung hat hiren Déifstwäert mat 17,34 Mio. Barrel pro Dag erreecht. [[1983]] goufen d'Präisser vu 34 op 29 US-Dollar pro Barrel erofgesat, d'Fërderquot vun 18,5 op 16 Mio. Barrel pro Dag. D'Kartell vun der OPEC huet d'Muecht verluer. [[1986]] ass de Präis op manner wéi 10 US-Dollar pro Barrel gefall. Dëst koum duerch eng Iwwerproduktioun vun Äerdueleg an dem Versuch vu vereenzelten OPEC-Staaten, hir Plaz um Weltmaart ze verbesseren, andeems si d'Präisser erofsetzen. Duerch dëse staarke Präisverfall war d'OPEC an enger Kris, wat d'Ministeren dozou bruecht huet, [[1988]] Diskussioune mat de Staate vun der [[IPEC]], den "Independent Petroleum Exporting Countries", ze féieren. Déi haten awer kee groussen Effet. [[1990]] gouf de Riichtpräis vun 18 op 21 Dollar pro Barrel erhéicht. D'Präiszil gouf nëmmen opgrond vum [[Zweete Golfkrich]] an der Invasioun vum [[Kuwait]] erreecht. An de Joren [[1990]] bis [[1994]] gouf de Fërdermontant ëm 8,5 Prozent erhéicht, trotzdeem sinn d'Recetten duerch den Äerduelegexport vun 143 Milliarden an der Moyenne op 126 Milliarden Dollar pro Joer erofgaangen. De Pëtrolspräis louch am Abrëll [[2005]] bei ronn 55 Dollar pro Barrel. D'US-Äerduelegpräisser hunn den [[11. August]] [[2005]] mat 66 Dollar eng Rekordhéicht erreecht. De Grond läit haaptsächlech am [[China|chineesesche]] Wirtschaftsboom. [[1990]] huet China fënnefmol méi Äerdueleg exportéiert wéi importéiert. Zanter 1993 huet China méi Äerdueleg importéiert wéi exportéiert. Zanter [[2003]] importéiert et méi Äerdueleg wéi [[Japan]]. [[2004]] huet d'Räich vun der Mëtt 120 Milliounen Tonnen Äerdueleg a -produiten importéiert. D'OPEC schätzt, datt an den nächsten 30 Joer ronn 23 % vun der Nofro vu China ausgoe wäert. [[Korea|Südkorea]] huet virgeschloe fir en Zesummeschloss vun de Länner déi Äerdueleg importéieren ze grënnen, als Géigegewiicht zu der OPEC. == Memberstaaten == [[Fichier:OPEC.svg|thumb|250px|Memberstaate vun der OPEC]] === [[Afrika]]=== * {{DZA}} (Juli 1969) * {{GNQ}} (Mee 2017) * {{COG}} (Juni 2018) * {{LBY}} (Dezember 1962) * {{NGA}} (Juli 1971) === [[Mëttleren Osten]]=== * {{IRN}} (September 1960) * {{IRQ}} (September 1960) * {{KWT}} (September 1960) * {{SAU}} (September 1960) === [[Amerika (Kontinent)|Südamerika]]=== * {{VEN}} (September 1960) === [[Asien|Südost-Asien]]=== * {{IDN}} (Dezember 1962) === Fréier Memberen === * {{AGO}} (2007 - 2023) * {{ECU}} (1973 - 1993 an 2007 - 2020) * {{GAB}} (1975 - 1995) * {{QAT}} (1961 - 2018) * {{ARE}} (1967 - 2026) == Organer an Aflossberäich == Beim Iwwerschreide vu festgeluechte Quote kann d'OPEC Sanktiounen aleeden. D'Organisatioun funktionéiert follgendermoossen: Zweemol am Joer treffe sech d'Ministere vun der OPEC déi fir Energie a Äerdueleg zoustänneg sinn, fir de Stand vum Pëtrolsmaart ze beurteelen a Moossnamen anzeleeden, fir d'Offer vum Äerdueleg ze sécheren. D'Konferenz mécht dann déi nei Richtlinne publik. Den OPEC-Sekretariat féiert d'exekutiv Funktiounen aus. Him ënnerleien d'Aufgabe vun der Fuerschung am Beräich Energie a Finanzen. Ausserdeem gi Statistiken erstallt a verëffentlecht. Och Virträg a Seminaire leien am Aufgabeberäich vum Sekretariat. Ausserdeem huet de Sekretariat eng grouss Bibliothéik, déi fir d'Vertrieder vun de Memberstaaten a fir Fuerscher a Studenten op ass. Finanzéiert gëtt de Sekretariat duerch Bäiträg vun de Memberstaaten. De Representant vun der OPEC ass de Generalsekretär, deen och Leeder vum Sekretariat ass. Dëse gëtt entweeder fir dräi Joer gewielt oder alphabetesch duerch e Rotatiounsprinzip fir zwee Joer ernannt. Departementer vum Sekretariat sinn: Fuerschung, Energiestudien, Wirtschaft a Finanzen, Dateservice, Personal a Verwaltung, OPECNA (OPEC-News Agency), Büro vum Generalsekretär an Droit. == OPEC+ == [[Fichier:OPEC and OPEC+.png|thumb|250px|Memberstaate vun der OPEC an der OPEC+ (hellblo)]] D'Organsatioun huet an deene leschte Joren ëmmer méi op eng Kooperatioun mat Net-OPEC-Staate gesat; wéi zum Beispill, [[Russland]], [[Kasachstan]], [[Mexiko]] an den [[Oman]]. An de Medie gëtt dowéinst oft vun OPEC+ geschwat. == Generalsekretäre vun der OPEC == * [[Fuad Rouhani]] (Iran): (21. Januar 1961 – 30. Abrëll 1964) * [[Abdul Rahman al-Bazzaz]] (Irak): (1. Mee 1964 – 30. Abrëll 1965) * [[Ashraf Lutfi]] (Kuwait): (1. Mee 1965 – 31. Dezember 1966) * [[Muhammad Saleh Joukhdar]] (Saudi-Arabien): (1. Januar 1967 – 31. Dezember 1967) * [[Francisco R. Parra]] (Venezuela): (1. Januar 1968 – 31. Dezember 1968) * [[Elrich Sanger]] (Indonesien): (1. Januar 1969 – 31. Dezember 1969) * [[Omar el-Badri]] (Libyen):(1. Januar 1970 – 31. Dezember 1970) * [[Nadim Pachachi]] (Irak): (1. Januar 1971 – 31. Dezember 1972) * [[Abderrahman Khène]] (Algerien): (1. Januar 1973 – 31. Dezember 1974) * [[M.O. Feyide]] (Nigeria): (1. Januar 1975 – 31. Dezember 1976) * [[Ali M. Jaidah]] (Katar): (1. Januar 1977 – 31. Dezember 1978) * [[René G. Ortiz]] (Ecuador): (1. Januar 1979 – 30. Juni 1981) * [[Marc Saturnin Nan Nguema]] (Gabun): (1. Juli 1981 – 30. Juni 1983) * [[Fadhil J. al-Chalabi]] (Irak), (''acting''): (1. Juli 1983 – 30. Juni 1988) * [[Subroto]] (Indonesien): (1 Jul 1988 – 30. Juni 1994) * [[Abdallah Salem el-Badri]] (Libyen): (1. Juli 1994 – 31. Dezember 1994) * [[Rilwanu Lukman]] (Nigeria): (1. Januar 1995 – 31. Dezember 2000) * [[Alí Rodríguez Araque]] (Venezuela): (1. Januar 2001 – 30. Juni 2002) * [[Álvaro Silva Calderón]] (Venezuela): (1. Juli 2002 – 31. Dezember 200) * [[Purnomo Yusgiantoro]] (Indonesien): (1. Januar 2004 – 31. Dezember 2004) * [[Iin Arifin Takhyan]] (Indonesien), (''fir de Yusgiantoro''): (1. Januar 2004 – Februar 2004) * [[Maizar Rahman]] (Indonesien), (''fir de Yusgiantoro''): (Februar 2004 – 31. Dezember 2004) * Sheikh [[Ahmad Fahad Al Ahmad Al Sabah]] (Kuwait): (1. Januar 2005 – 31. Dezember 2005) * [[Adnan Shihab-Eldin]] (Kuwait), (''fir den Al Sabah''): (1. Januar 2005 – 31. Dezember 2005) * [[Edmund Maduabebe Daukoru]] (Nigeria): (1. Januar 2006 – 31. Dezember 2006) * [[Abdallah Salem el-Badri]] (Libyen): (1. Januar 2007 – 31. Juli 2016) * [[Mohammed Barkindo]] (Nigeria): (1. August 2016 – 5. Juli 2022) * [[Haitham al-Ghais]] (Kuwait): (5. Juli 2022 – haut) == Objektiver == Den Objektiv vun der OPEC ass eng gemeinsam Uelegpolitik, fir sech ënner anerem géint e Präisverfall ofzesécheren. Duerch d'Festleeë vun de Fërderquote fir déi eenzel OPEC-Membere soll d'Äerduelegproduktioun gereegelt ginn an doduerch, mat Hëllef vun enger Drosselung oder Steigerung vun der Äerduelegfërderung, de Präis fir den Äerdueleg gedréckt, stabiliséiert oder ugehuewe ginn. Allerdéngs kënnt et och fir, datt sech eenzel Memberen net un déi festgesate Fërderquoten halen an hir eege wirtschaftlech a politesch Ziler verfollegen. == Kuckt och == * [[Organization of Arab Petroleum Exporting Countries|OAPEC]] * [[Krise vun den Äerduelegpräisser]] * [[Peak-Oil]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.opec.org/ Offiziell Websäit vun der OPEC] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun OPEC}} {{Referenzen}} [[Kategorie:OPEC]] 13cekndmih9775hdw0yl34d6hccehcz 2678513 2678509 2026-05-16T19:51:40Z Volvox 4050 2678513 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} D''''OPEC''', '''Organization of the Petroleum Exporting Countries''' – Organisatioun vun de Länner déi [[Äerdueleg|Pëtrol]] exportéieren – gouf op enger Konferenz am September [[1960]] zu [[Bagdad]] gegrënnt. D'Grënnungslänner waren den [[Irak]], [[Iran]], [[Kuwait]], [[Saudi-Arabien]] a [[Venezuela]]; Stand 2026 sinn 11 Länner Member an der OPEC. No der Grënnung koumen nach aner Staaten derbäi: [[Libyen]] (1962), d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]] ([[1967]]), [[Algerien]] ([[1969]]) an [[Nigeria]] ([[1971]]). [[Ecuador]] war vun [[1973]] bis [[1992]] a vun [[2007]] bis [[2020]] Member, de [[Gabun]] vun [[1975]] bis [[1994]], [[Indonesien]] vun [[1962]] bis [[2008]], [[Katar]] vun [[1961]] bis [[2018]] an d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]] [[1967]] bis [[2026]]. Zanter [[1965]] huet de [[Kartell]] säi Sëtz zu [[Wien]]. D'OPEC-Memberstaate fërderen zirka 40&nbsp;% vun der weltwäiter Äerduelegproduktioun a verfügen iwwer dräi Véierel vun de weltwäiten Äerduelegreserven. Allerdéngs vermudde verschidden Experten, ë.&nbsp;a. de [[Matthew Simmons]], datt d'Donnéeën iwwer d'Reserven zum Beispill vu Saudi-Arabien net zoutreffen. Nodeem all Net-OPEC-Staaten hire Fërdermaximum "[[Peak-Oil]]" iwwerschratt hunn, ass z'erwaarden datt den Afloss vun der OPEC steige wäert. Ënner den 10 gréissten Äerduelegfërderer weltwäit sinn nëmme Saudi-Arabien, den Iran, Venezuela an d'VAE Member an der OPEC. == Geschicht == [[Fichier:Wien - OPEC-Zentrale (b).JPG|thumb|250px|OPEC Zentral zu [[Wien]]]] Wärend den [[1950]]er-Joren ass de Pëtrolspräis erofgaangen, well ëmmer nei Quellen erschloss goufen, an d'Offer um Weltmaart gewuess ass. Dëst huet zu schwéiere Verloschter an de Staatskeese vun den Äerdueleglänner gefouert. Ëm [[1960]] hate vill vun dëse Staaten eescht Haushaltskrisen. An dëser Situatioun huet [[Saudi-Arabien]] de Virschlag gemaach, e Fërderkartell ze grënnen. Et sollt net nëmmen de Montant vum Äerdueleg kontrolléieren, dee gefërdert gëtt, mä och e Géigegewiicht zu de grousse [[Äerdueleg|Pëtrol]]skonzerner bilden, déi op der Basis vun Traitéen aus der [[Kolonialzäit]] hir Gewënner ouni Bedeelegung vun de Staaten erwirtschaft hunn, op deenen d'Äerduelegquelle louchen. De [[14. September]] [[1960]] gouf d'OPEC zu [[Bagdad]] gegrënnt. Hir éischt Membere waren [[Irak]], [[Iran]], [[Kuwait]], [[Saudi-Arabien]] a [[Venezuela]]. Als éischt Moossname goufen eng Verstaatlechung vun den Äerduelegquellen, d'Ofschwätze vum Fërdermontant an eng méi héich Besteierung vun de Pëtrolsfirme beschloss. D'Steiere sollten eng Geldquell opmaachen, déi onofhängeg vum Fërdermontant ass. Am Ufank gouf d'OPEC weltwäit net wierklech wichteg ageschat, zemools well se nëmmen e klengen Deel vun de Fërderlänner ëmfaasst huet. [[1965]] gouf [[Wien]] zum Sëtz vun der OPEC. D'Länner hu sech op eng gemeinsam Fërderpolitik gëeenegt, fir d'Präisser ze stäipen. [[1970]] gouf de Präis vum [[Réiueleg]] ëm 30&nbsp;% an d'Luucht gehuewen an d'Pëtrolsgesellschaften hu misse Steieren an der Héicht vu mindestens 55&nbsp;% vun den Nettoverdéngschter bezuelen. [[1971]] goufen no Verhandlunge mat anere [[Äerdueleg|Pëtrol]]skonzerner d'Präisser fir réie [[Äerdueleg|Pëtrol]] an d'Luucht gehuewen. Weiderhin huet d'OPEC e Staatsundeel vun iwwer 50&nbsp;% ugestrieft. [[1973]] ass den Äerduelegpräis vun [[1972]], 2.89 US-$ pro [[Barrel]], op 11.65 [[Dollar]] an d'Luucht gaangen, nodeem d'OPEC als Reaktioun op de [[Jom-Kippur-Krich]] e [[Boykott|Pëtrolsboykott]] géint d'westlech Staaten ausgeruff hat. Zu dëser Zäit hunn d'OPEC-Staate 55&nbsp;% vum Weltbedarf un Äerdueleg gefërdert. Dësen Zäitraum gëtt als [[Krise vun den Äerduelegpräisser|Éischt Pëtrolskris]] bezeechent. Vun [[1974]] bis [[1978]] goufen d'Äerduelegpräisser meeschtens all halleft Joer ëm 5 bis 10&nbsp;% erhéicht, fir d'[[Inflatioun]] vum US-Dollar ze kompenséieren. [[1975]] [[OPEC-Geiselnam|Geiselnam]] am Wiener OPEC-Haaptgebai duerch Terroristen ënner dem [[Ilich Ramírez Sánchez|Carlos]] [[1979]] koum déi Zweet Pëtrolskris. No der [[islam]]escher Revolutioun gouf den Äerduelegpräis vu 15,5 op 24 US-Dollar pro Barrel ugehuewen, Libyen, Algerien an den Irak hu souguer 30 US-Dollar fir hire [[Äerdueleg|Pëtrol]] verlaangt. [[1980]] war den Héichpunkt vun der Héichpräispolitik vun der OPEC, Libyen huet 41 US-Dollar verlaangt, Arabien 32 an déi aner OPEC-Staate 36 US-Dollar pro Barrel. [[1981]] ass den Äerduelegofsaz zeréckgaangen. D'Industriestaate waren a [[Rezessioun]] an opgrond vun den héije Pëtrolspräisser an der éischter Pëtrolskris hu vill Länner an alternativ Energiequellen investéiert, wat an de Joren [[1979]] bis [[1983]] de weltwäiten Äerduelegverbrauch ëm 11&nbsp;% an de Weltmaartundeel vun der OPEC ëm 40&nbsp;% zeréckgoe gelooss huet. [[1982]] gouf eng Produktiounsdrosselung beschloss, déi awer net agehale gouf. Den OPEC-Undeel um Weltmaart ass op 33&nbsp;% erofgaangen an [[1985]] op 30&nbsp;%, d'Fërderung hat hiren Déifstwäert mat 17,34 Mio. Barrel pro Dag erreecht. [[1983]] goufen d'Präisser vu 34 op 29 US-Dollar pro Barrel erofgesat, d'Fërderquot vun 18,5 op 16 Mio. Barrel pro Dag. D'Kartell vun der OPEC huet d'Muecht verluer. [[1986]] ass de Präis op manner wéi 10 US-Dollar pro Barrel gefall. Dëst koum duerch eng Iwwerproduktioun vun Äerdueleg an dem Versuch vu vereenzelten OPEC-Staaten, hir Plaz um Weltmaart ze verbesseren, andeems si d'Präisser erofsetzen. Duerch dëse staarke Präisverfall war d'OPEC an enger Kris, wat d'Ministeren dozou bruecht huet, [[1988]] Diskussioune mat de Staate vun der [[IPEC]], den "Independent Petroleum Exporting Countries", ze féieren. Déi haten awer kee groussen Effet. [[1990]] gouf de Riichtpräis vun 18 op 21 Dollar pro Barrel erhéicht. D'Präiszil gouf nëmmen opgrond vum [[Zweete Golfkrich]] an der Invasioun vum [[Kuwait]] erreecht. An de Joren [[1990]] bis [[1994]] gouf de Fërdermontant ëm 8,5 Prozent erhéicht, trotzdeem sinn d'Recetten duerch den Äerduelegexport vun 143 Milliarden an der Moyenne op 126 Milliarden Dollar pro Joer erofgaangen. De Pëtrolspräis louch am Abrëll [[2005]] bei ronn 55 Dollar pro Barrel. D'US-Äerduelegpräisser hunn den [[11. August]] [[2005]] mat 66 Dollar eng Rekordhéicht erreecht. De Grond läit haaptsächlech am [[China|chineesesche]] Wirtschaftsboom. [[1990]] huet China fënnefmol méi Äerdueleg exportéiert wéi importéiert. Zanter 1993 huet China méi Äerdueleg importéiert wéi exportéiert. Zanter [[2003]] importéiert et méi Äerdueleg wéi [[Japan]]. [[2004]] huet d'Räich vun der Mëtt 120 Milliounen Tonnen Äerdueleg a -produiten importéiert. D'OPEC schätzt, datt an den nächsten 30 Joer ronn 23&nbsp;% vun der Nofro vu China ausgoe wäert. [[Korea|Südkorea]] huet virgeschloe fir en Zesummeschloss vun de Länner déi Äerdueleg importéieren ze grënnen, als Géigegewiicht zu der OPEC. == Memberstaaten == [[Fichier:OPEC.svg|thumb|250px|Memberstaate vun der OPEC]] === [[Afrika]]=== * {{DZA}} (Juli 1969) * {{GNQ}} (Mee 2017) * {{COG}} (Juni 2018) * {{LBY}} (Dezember 1962) * {{NGA}} (Juli 1971) === [[Mëttleren Osten]]=== * {{IRN}} (September 1960) * {{IRQ}} (September 1960) * {{KWT}} (September 1960) * {{SAU}} (September 1960) === [[Amerika (Kontinent)|Südamerika]]=== * {{VEN}} (September 1960) === [[Asien|Südost-Asien]]=== * {{IDN}} (Dezember 1962) === Fréier Memberen === * {{AGO}} (2007 - 2023) * {{ECU}} (1973 - 1993 an 2007 - 2020) * {{GAB}} (1975 - 1995) * {{QAT}} (1961 - 2018) * {{ARE}} (1967 - 2026) == Organer an Aflossberäich == Beim Iwwerschreide vu festgeluechte Quote kann d'OPEC Sanktiounen aleeden. D'Organisatioun funktionéiert follgendermoossen: Zweemol am Joer treffe sech d'Ministere vun der OPEC déi fir Energie a Äerdueleg zoustänneg sinn, fir de Stand vum Pëtrolsmaart ze beurteelen a Moossnamen anzeleeden, fir d'Offer vum Äerdueleg ze sécheren. D'Konferenz mécht dann déi nei Richtlinne publik. Den OPEC-Sekretariat féiert d'exekutiv Funktiounen aus. Him ënnerleien d'Aufgabe vun der Fuerschung am Beräich Energie a Finanzen. Ausserdeem gi Statistiken erstallt a verëffentlecht. Och Virträg a Seminaire leien am Aufgabeberäich vum Sekretariat. Ausserdeem huet de Sekretariat eng grouss Bibliothéik, déi fir d'Vertrieder vun de Memberstaaten a fir Fuerscher a Studenten op ass. Finanzéiert gëtt de Sekretariat duerch Bäiträg vun de Memberstaaten. De Representant vun der OPEC ass de Generalsekretär, deen och Leeder vum Sekretariat ass. Dëse gëtt entweeder fir dräi Joer gewielt oder alphabetesch duerch e Rotatiounsprinzip fir zwee Joer ernannt. Departementer vum Sekretariat sinn: Fuerschung, Energiestudien, Wirtschaft a Finanzen, Dateservice, Personal a Verwaltung, OPECNA (OPEC-News Agency), Büro vum Generalsekretär an Droit. == OPEC+ == [[Fichier:OPEC and OPEC+.png|thumb|250px|Memberstaate vun der OPEC an der OPEC+ (hellblo)]] D'Organsatioun huet an deene leschte Joren ëmmer méi op eng Kooperatioun mat Net-OPEC-Staate gesat; wéi zum Beispill, [[Russland]], [[Kasachstan]], [[Mexiko]] an den [[Oman]]. An de Medie gëtt dowéinst oft vun OPEC+ geschwat. == Generalsekretäre vun der OPEC == * [[Fuad Rouhani]] (Iran): (21. Januar 1961 – 30. Abrëll 1964) * [[Abdul Rahman al-Bazzaz]] (Irak): (1. Mee 1964 – 30. Abrëll 1965) * [[Ashraf Lutfi]] (Kuwait): (1. Mee 1965 – 31. Dezember 1966) * [[Muhammad Saleh Joukhdar]] (Saudi-Arabien): (1. Januar 1967 – 31. Dezember 1967) * [[Francisco R. Parra]] (Venezuela): (1. Januar 1968 – 31. Dezember 1968) * [[Elrich Sanger]] (Indonesien): (1. Januar 1969 – 31. Dezember 1969) * [[Omar el-Badri]] (Libyen):(1. Januar 1970 – 31. Dezember 1970) * [[Nadim Pachachi]] (Irak): (1. Januar 1971 – 31. Dezember 1972) * [[Abderrahman Khène]] (Algerien): (1. Januar 1973 – 31. Dezember 1974) * [[M.O. Feyide]] (Nigeria): (1. Januar 1975 – 31. Dezember 1976) * [[Ali M. Jaidah]] (Katar): (1. Januar 1977 – 31. Dezember 1978) * [[René G. Ortiz]] (Ecuador): (1. Januar 1979 – 30. Juni 1981) * [[Marc Saturnin Nan Nguema]] (Gabun): (1. Juli 1981 – 30. Juni 1983) * [[Fadhil J. al-Chalabi]] (Irak), (''acting''): (1. Juli 1983 – 30. Juni 1988) * [[Subroto]] (Indonesien): (1 Jul 1988 – 30. Juni 1994) * [[Abdallah Salem el-Badri]] (Libyen): (1. Juli 1994 – 31. Dezember 1994) * [[Rilwanu Lukman]] (Nigeria): (1. Januar 1995 – 31. Dezember 2000) * [[Alí Rodríguez Araque]] (Venezuela): (1. Januar 2001 – 30. Juni 2002) * [[Álvaro Silva Calderón]] (Venezuela): (1. Juli 2002 – 31. Dezember 200) * [[Purnomo Yusgiantoro]] (Indonesien): (1. Januar 2004 – 31. Dezember 2004) * [[Iin Arifin Takhyan]] (Indonesien), (''fir de Yusgiantoro''): (1. Januar 2004 – Februar 2004) * [[Maizar Rahman]] (Indonesien), (''fir de Yusgiantoro''): (Februar 2004 – 31. Dezember 2004) * Sheikh [[Ahmad Fahad Al Ahmad Al Sabah]] (Kuwait): (1. Januar 2005 – 31. Dezember 2005) * [[Adnan Shihab-Eldin]] (Kuwait), (''fir den Al Sabah''): (1. Januar 2005 – 31. Dezember 2005) * [[Edmund Maduabebe Daukoru]] (Nigeria): (1. Januar 2006 – 31. Dezember 2006) * [[Abdallah Salem el-Badri]] (Libyen): (1. Januar 2007 – 31. Juli 2016) * [[Mohammed Barkindo]] (Nigeria): (1. August 2016 – 5. Juli 2022) * [[Haitham al-Ghais]] (Kuwait): (5. Juli 2022 – haut) == Objektiver == Den Objektiv vun der OPEC ass eng gemeinsam Uelegpolitik, fir sech ënner anerem géint e Präisverfall ofzesécheren. Duerch d'Festleeë vun de Fërderquote fir déi eenzel OPEC-Membere soll d'Äerduelegproduktioun gereegelt ginn an doduerch, mat Hëllef vun enger Drosselung oder Steigerung vun der Äerduelegfërderung, de Präis fir den Äerdueleg gedréckt, stabiliséiert oder ugehuewe ginn. Allerdéngs kënnt et och fir, datt sech eenzel Memberen net un déi festgesate Fërderquoten halen an hir eege wirtschaftlech a politesch Ziler verfollegen. == Kuckt och == * [[Organization of Arab Petroleum Exporting Countries|OAPEC]] * [[Krise vun den Äerduelegpräisser]] * [[Peak-Oil]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.opec.org/ Offiziell Websäit vun der OPEC] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun OPEC}} {{Referenzen}} [[Kategorie:OPEC]] mfbclg4cf15rtsbfbra8pg6t4f08550 +Teamgeist™ 0 20954 2678597 2629791 2026-05-16T20:11:11Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678597 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Teamgeist Ball World Cup 2006.jpg|thumb|+Teamgeist™]] '''+Teamgeist™''' ass den offizielle [[Foussball (Ball)|Spillball]] vun der [[FIFA]] [[Foussball-Weltmeeschterschaft 2006]] an [[Däitschland]]. E gouf den [[9. Dezember]] [[2005]] bei der Ennronnenauslousung zu [[Leipzig]] no dräijäreger Entwécklungzäit der Ëffentlëchkeet virgestallt an entsprécht dem Reglement vun der FIFA. E léist säi Virgänger bei [[Foussball-Weltmeeschterschaft]]en, de ''Fevernova'' ([[Foussball-Weltmeeschterschaft 2002|2002 Japan/Südkorea]]), of. Duerch déi nei Unuerdnung vu 14 [[Panéil]]e gëtt eng méi ronn Struktur erreecht (d'Bäll weisen eng maximal Ofwäichung vu 0,1 Prozent vun der perfekter [[Kugel]] op). Datt soll eng däitlech Verbesserung, wat d'Prezisioun an d'Ballkontroll ubelaangt, bewierken. Ausserdeem gëtt doduerch d'Längt vun den Néit méi kleng, wat zu enger besserer Belaaschtbarkeet féiert. Déi eenzel Panéile sinn net matenee verbitzt, mä, wéi beim offizielle Ball vun der [[UEFA]] [[Foussball-Europameeschterschaft 2004]] a [[Portugal]], dem ''[[Roteiro]]'', verpecht. Optesch passt sech den neie Ball un déi klassesch schwaarz-wäiss Faarwe vum Spillgeschir an den 1970er-Joren un. Gläichzäiteg stinn d'Faarwe schwaarz a wäiss traditionell fir déi [[Däitsch Foussballnationalekipp]]. Zousätzlech gëllen Akzenter erënneren un de [[FIFA World Cup]]. Den Numm soll, dem Hiersteller [[Adidas]] no, Programm sinn: ''"Teamgeescht (zu däitsch: Teamgeist) ass déi wuel wichtegst Eegenschaft, déi all [[Ekipp]] muss hunn, fir zum Schluss de gëllene [[Pokal]] den eegene [[Fan]]s presentéieren ze kënnen"''. E puer vun de grousse Weltstaren hunn de Ball als ''optimal'' a ''revolutionär'' gelueft. Aner Spiller dogéint hu sech éischter negativ iwwer den neie Ball geäussert, well d'Fluchphase bei dësem komplett nei an dacks och ontypesch am Verglach zu anere Bäll verleeft. Trotz allem ass Adidas beméit, änlech gravéierend Problemer wéi beim Fevernova 2002 ze verhënneren. Deen éischten offiziellen Asaz vum Ball huet den [[10. Dezember]] [[2005]] beim éisträichesche Bundesligamatch tëscht [[Red Bull Salzburg]] a [[Rapid Wien]] stattfonnt. == Sonnereditioun == Samschdes, den [[11. Februar]] [[2006]] gouf beim däitsche [[Däitsch Foussball-Bundesliga|Bundesligamatch]] [[Schalke 04]] géint [[Bayer Leverkusen]] a Sonndes, den [[12. Februar]], [[1. FC Köln]] géint [[Borussia Dortmund]] mat enger Sonnereditioun mam Numm '''+F50 TUNIT''' gespillt. De Ball ass vum Material hir identesch, huet awer en aneren Design mat blo-grénger Faarf. De Méindeg drop gouf och ënner dem Numm [[+50 TUNIT]] en neie [[Foussballschong]] vun Adidas virgestallt. Am [[Europa-Park]] bei [[Freiburg im Breisgau|Freiburg]] an Däitschland gouf eng Hal mat Hëllef vu 5.600 m² Polyesterplanen zu enger 43&nbsp;m héijer Versioun vum Ball ëmdekoréiert. == Um Spaweck == {{Commonscat|Adidas Teamgeist}} * [https://web.archive.org/web/20060407192809/http://www.press.adidas.com/de/DesktopDefault.aspx/tabid-11/89_read-4025/ Pressecommuniqué vun Adidas iwwer den +Teamgeist™] * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/de/051208/1/32cb.html Nooriicht op www.fifaworldcup.com] * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/de/051209/1/34gl.html Adidas-Chef Herbert Hainer am Interview mat fifaworldcup.com] * http://www.soccerballworld.com/Teamgeist.htm (engl.) * [http://www.redbullsalzburg.com/7/News/251.html Éischten offiziellen Asaz vum Ball] [[Kategorie:Foussball-Weltmeeschterschaften]] [[it:Campionato mondiale di calcio 2006#Il pallone]] ec469nuslh2fuvi2bhp0u50ch5w9v48 Atomium 0 21383 2678251 2525277 2026-05-16T12:06:10Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678251 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai |Numm = Atomium |Bild = AtomiumWWW.jpg |Bildtext = |Land = [[Belsch]] |Plaz =1020 [[Bréissel]] |Adress = Place de l'Atomium 1 |Koordinaten = {{Coor dms1|04|20|28.5|E|50|53|41.7|N}} |Baustil = |Architekt(en) = [[André Waterkeyn]] |Status = |Datum vum Bau =1958 |Proprietär = }} Den '''Atomium''' ass eent vun deene bekanntste Bauwierker vu [[Bréissel]]. E gouf fir d'[[Weltausstellung]] [[1958]] vum Architekt [[André Waterkeyn]] als Symbol fir d'[[Atomenergie|Atomzäitalter]] an de friddleche Gebrauch vun der Atomenergie opgeriicht. Dat 2.400 Tonne schwéiert Gebai, fir d'éischt mat enger [[Aluminium]]shaut an zanter dem Hierscht [[2005]] mat enger [[Inoxstol]]shaut iwwerzunn, representéiert en [[Eisen|Eise]]-[[Kristall]] an enger 165-milliardefacher Vergréisserung. Et besteet aus 9 Bullen, déi d'[[Atom]]er representéieren, an déi allen néng en Duerchmiesser vun 18 m hunn. D'Bauwierk ass 102 m héich. D'Bulle sinn duerch 23 m laang Réier mat Rulltrapen an engem Lift matenee verbonnen. Mam Lift kann een a 25 Sekonnen an déi iewescht Bull fueren, wou e Restaurant dran ass. Den Atomium gouf 2005 renovéiert an den [[18. Februar]] [[2006]] nees fir de Public opgemaach. Fir dorun z'erënneren, huet d'[[Belsch]] [[Nationalbank]] 2006 eng [[Euromënzen#2-Euro-Gedenkmënzen|2-Euro-Gedenkmënz]] erausbruecht, op där den Atomium ze gesinn ass. == Galerie == <gallery> Atomium, Bruselas, Bélgica, 2021-12-15, DD 139-141 HDR.jpg Andre WATERKEYN.jpg|Den André Waterkeyn mat enger Maquette vum Atomium. </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20060503015828/http://www.exposeeum.de/expo2000/geschichte/detail.php?wa_id=15&lang=2&s_typ=8 Den Atomium an d'Weltausstellung 1958] * [https://web.archive.org/web/20060525190636/http://www.atomium.be/HTMLsite/EN/Welcome/Welcome.html Atomium.be (engl.)] * [https://web.archive.org/web/20110724013016/http://www.brussels.be/artdet.cfm/5678 Webcam Atomium] * [https://web.archive.org/web/20140410071405/http://structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0000887 Structurae-Gebaier-Datebank] [[Kategorie:Gebaier zu Bréissel]] [[Kategorie:Bauwierker 1958]] 04fce7pc9gx1un2eue8h2w5yapfal02 Hofburg 0 21397 2678423 2586663 2026-05-16T19:38:21Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678423 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der [[Wien]]er Hofburg|d'[[Innsbruck]]er Hofburg|Hofburg (Innsbruck)}} {{Infobox Gebai}} D''''Hofburg''' zu Wien ass déi fréier keeserlech Residenz. Vu [[1438]] bis zirka [[1580]] a vu [[1620]] bis [[1806]] war si d'Residenz vun de Kinneken a Keeser vum [[Hellegt Réimescht Räich|Hellege Réimesche Räich]], duerno Residenz vun de Keesere vun Éisträich bis [[1918]]. Haut ass si den Amtssëtz vum éisträichesche Bundespresident. Déi eelst Deeler stamen aus dem [[13. Joerhonnert]] a sinn entweeder vun de leschte [[Babenberger]] oder vum [[Ottokar II. vu Béimen|Ottokar Přemysl]] ugeluecht ginn. Virdrun hunn d'éisträichesch Landeshäre bei der Plaz ''Am Hof'' gewunnt, net wäit vum [[Schottenstift]] ewech. Déi eelst Buerg a Form vun engem Véiereck entsprécht zirka dem haitege ''Schweizerhof''. Do ass och d'[[Gotik|gotesch]] ''Burgkapelle'' (am [[15. Joerhonnert]] ëmgebaut) an d'[[Schatzkammer (Wien)|Schatzkammer]] (eng Agence vum [[Konschthistoresche Musée Wien|Konschthistoresche Musée]]), an där ënner anerem d'Herrschaftsinsignie vum Hellege Réimesche Räich (''[[Reichskleinodien]]'') a vum Keesertum Éisträich ze gesi sinn. Och d'''Hofmusikkapelle'' huet do hire Sëtz. Dëse ''Schweizerhof'' gouf zur Zäit vum [[Ferdinand I. (HRR)|Keeser Ferdinand I.]] am [[Renaissance]]stil ëmgebaut. Bekannt ass dat rout-schwaarzt ''Schweizertor'', op deem d'Titele vum Keeser Ferdinand I. opgezielt ginn an d'Insignie vum [[Uerde vum Gëllene Vlies]] ze gesi sinn. An dësem Trakt war laang d'Haffkichen ënnerbruecht. D''''Stallburg''', déi och zum Komplex vun der Hofburg gehéiert, an déi ursprénglech als Residenz fir de [[Maximilian II. (HRR)|Maximilian II.]] als Krounprënz gebaut gouf ass net dermat verbonnen. Laut Rumeure vun där Zäit wollt de Ferdinand I. net mat sengem Bouf, deen eng staark Neigung zum [[Protestantismus]] gewisen huet, ënner engem Daach wunnen. Spéider gouf hei d'Konschtsammlung vum [[Leopold Wilhelm vun Éisträich|Äerzherzog Leopold Wilhelm]], dem Brudder vum [[Ferdinand III. (HRR)|Keeser Ferdinand III.]], hei ënnerbruecht a bild e groussen Deel vun de Sammlunge vum Konschthistoresche Musée. Spéider goufen hei d'keeserlech Päerd ënnerbruecht an nach haut ass hei d'[[Spuenesch Haffreitschoul]]. [[Fichier:Wien - Hofburg, Leopoldinischer Trakt.JPG|thumb|300px|left|Bundespresidentschaftskanzlei am Leopoldineschen Trakt]] Vis-à-vis vum Schweizertor ass d'''Amalienburg'', benannt no der ''Amalie Wilhelmine'', der Wittfra vum [[Joseph I. (HRR)|Keeser Joseph I.]], déi allerdéngs méi wéi honnert Joer virdru schonn als Wiener Residenz vum [[Rudolf II. (HRR)|Keeser Rudolf II.]] am Spéitrenaissancestil gebaut gouf. Verbonne sinn d'''Amalienburg'' an de ''Schweizerhof'' duerch de ''Leopoldineschn Trakt'', deen, wéi den Numm et schi seet, ënner dem Keeser [[Leopold I. (HRR)|Leopold I.]] an de [[1660]]er-Jore gebaut gouf. Den Architekt war de [[Filiberto Lucchese]], no der [[Osmanescht Räich|Tierkebelagerung]] vun [[1683]] gouf den Trakt vum [[Giovanni Pietro Tencala]] nees nei opgebaut an e krut e Stack bäi. Haut sinn do d'Amtsraim vum Bundespresident. Ënner dem Trakt an der Amalienburg war och de grousse Wäikeller vun der Buerg. Op der anerer Säit vun der Buerg (beim haitege ''Josephsplatz'') war d'Haffbibliothéik, déi vum [[Karl VI. (HRR)|Keeser Karl VI.]] gegrënnt gouf an déi haut de Prunksall vun der Éisträichescher Nationalbibliothéik beinhalt. De Bau huet mam [[Johann Bernhard Fischer von Erlach]] ugefaangen, a [[1735]] vu sengem Jong [[Joseph Emanuel Fischer von Erlach|Joseph Emanuel]] fäerdeggestallt. An dësem Sall sinn d'Bichersammlung vum [[Eugène de Savoie-Carignan|Prënz Eugène]], e Plaffongsfresko vum [[Daniel Gran]] an d'Keeserstandbiller vum [[Paul Strudel]]. Aner Koproduktiounen tëscht Papp a Jong Fischer von Erlach sinn d'''Winterreitschule'' vis-à-vis vun der Stallburg - wou et [[1848]] zu der éischter Sëtzung vum éisträichesche Parlament koum - an de ''Reichskanzleitrakt'' vis-à-vis vum Leopoldineschen Trakt. Dëse gouf ursprénglech vum [[Johann Lucas von Hildebrandt]] geplangt an hei waren d'Amtsraim vum Räichsvizekanzler, dem tatsächleche "Premierminister" vum Hellege Réimesche Räich an de Räichshaffrot. An dësem Trakt waren nom Enn vum Räich d'Appartementer vum [[Napoléon II.|Herzog vu Reichsstadt]] an zulescht vum [[Franz Joseph I. vun Éisträich-Ungarn|Keeser Franz Joseph I.]]. Vum Joseph Emanuel Fischer von Erlach gouf och ''Michaelertrakt'' geplangt, deen d'Winterreitschule mam Reichskanzlertrakt verbanne sollt. Well awer dat aalt [[Buergtheater]] am Wee stoung, gouf dëse Plang iwwer laang Zäit net realiséiert, a konnt eréischt an de Joren [[1889]]-[[1893|93]] vum [[Ferdinand Kirschner]] a liicht verännerter Form tatsächlech gebaut ginn. Et koum ëmmer nees zu Ëmbauten an Upassungen, besonnesch an de Joren [[1763]]-[[1769|69]] ënner dem [[Nikolaus von Pacassi]], deen d'Haffbibliothéik mam Rescht vun der Buerg an op der anerer Säit mat der [[Augustinerkierch (Wien)|Augustinerkierch]] verbonnen huet, a sou de ''Josephsplatz'' geschaf huet, deen als eng vun de schéinste Plaze vu Wien gëllt. Nom Ëmbau vun der [[Albertina (Wien)|Albertina]] an den [[1820]]er-Jore vum [[Joseph Kornhäusel]] ass och si mat der Hofburg verbonnen. [[1809]] gouf en Deel vun den ale Bastioune bei der Buerg als Folleg vun de [[Napoleonesch Kricher|Kricher]] gesprengt a geschleeft. Zu der haiteger [[Wiener Ringstrooss]] hin, goufen deemools nei Virwierker (d'sougenannten Hornwerkskurtine an d'Escarpen) ugeluecht, an déi d'[[Klassizismus|klassizistesch]] Buergpaart integréiert ginn ass. Bannend dësen neie Mauere goufe Gäert ugeluecht: de private keeserleche Buerggaart, den Heldenplatz an de ''Volksgarten'' mam [[Theseus]]tempel, de genee wéi d'Paart vum [[Peter von Nobile]] geschaf gouf. E weideren Ubau aus dëser Zäit ass den ''Zeremoniensaal'' von [[Louis Montoyer]] ([[1804]]), deen aus der Buerg erausgekuckt huet. Dëse Sall huet awer optesch gestéiert a gouf ''Nues'' genannt - haut ass en an der ''Neue Burg'' integréiert. [[Fichier:Wien Hofburg um 1900.jpg|thumb|300px|left|D'Hofburg ëm 1900]] An den [[1860]]er-Joren, nodeem d'Stadmauere ofgerappt waren, an d'Stad sech erweidert huet, koum et zu der leschter grousser Erweiderung vun der Buerg. Geplangt war ee ''[[Kaiserforum (Wien)|Kaiserforum]]'', eng Anlag mat zwee Fligelen iwwer d'Ringstrasse, mat den Zwillingsmuséeën (Konschthistoreschen an [[Naturhistoresche Musée Wien|Naturhistoresche Musée]]) als Flanken an den ale Ställ vum Fischer von Erlach als Ofschloss. D'Bauleitung vun dësem Projet haten de [[Gottfried Semper]] a spéider de [[Karl Freiherr von Hasenauer]]. D'Muséeë goufen [[1891]] fäerdeg gestallt, de Rescht vum Forum huet sech awer sou laang higezunn, datt et ausser der Representatioun kee wierkleche Besoin gouf. [[1913]] gouf de Südostfligel, d<nowiki>'</nowiki>''Neue Burg'' gréisstendeels fäerdeggestallt, d'''Kaiserforum'' awer schliisslech ad acta geluecht. Ëmmerhi sinn sou den [[Heldenplatz]] an de ''Maria-Theresien-Platz'' entstanen. An der ''Neue Burg'' si verschidde Muséeën ([[Ephesos]]-Museum, Haff- Juegd- a Rüstkummer, Völkerkundemuseum) an d'Liessäll vun der éisträichescher Nationalbibliothéik. Um Heldenplatz stinn d'Reiderstatue vun zwéi bedeitenden éisträichesche Feldhären, dem [[Prënz Eugène]] an dem [[Karl vun Éisträich-Teschen|Äerzherzog Karl]]. Vum Balcon vun der ''Neue Burg'' um Heldenplatz gouf [[1938]] den ''Anschluss'' un d'Däitscht Räich inzenéiert. Aner Skulpture sinn d'Reiderstatu vum [[Joseph II. (HRR)|Keeser Joseph II.]] vum [[Franz Anton Zauner]] um ''Josephsplatz'' an d'Statu vum [[Franz I. vun Éisträich|Franz I.]] am banneschten Haff vum [[Pompeo Marchesi]]. Nodeem de Michaelerplatz fäerdeg gi war, goufen do zwéi Bure mat Skulpturen opgeriicht: ''Die Macht zur See'' vum [[Rudolf Weyr]] an ''Die Macht zu Lande'' vum [[Edmund Hellmer]]. An der Nuecht vum [[26. November|26.]] op de [[27. November]] [[1992]] koum et an der Hofburg zu engem Groussbrand am Beräich vun de ''Redoutesäll'' um Josephsplatz. En Deel vum Daach an den ieweschte Stack si komplett ofgebrannt. D'Renovéierung konnt awer schonn [[1997]] ofgeschloss ginn. Am nei opgebauten Deel fënnt een elo Mauer- a Plaffongsbiller vum [[Josef Mikl]]. == Um Spaweck == {{Commonscat|Hofburg}} * {{de}} [https://web.archive.org/web/20090303144641/http://www.oeaw.ac.at/kunst/projekte/hofburg/hofburg.html Fuerschungsprojet "Die Wiener Hofburg" ] * {{de}} [https://www.hofburg-wien.at D'Wiener Hofburg] [[Kategorie:Wiener Bauwierker]] [[Kategorie:Innere Stadt (Wien)]] [[Kategorie:Buergen a Schlässer an Éisträich]] nf27ivxqte1y5y9ebahps9c1xjyjdxe Bockfiels 0 21693 2678347 2674302 2026-05-16T18:24:07Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678347 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} [[Fichier:Buerg um Bockfiels 15Jh (Hypothes).jpg|thumb|Hypothes um Stand vun 1895 wéi d'Buerg am fréie 15.Jh. hätt kënnen ausgesinn hunn]] [[Fichier:Luxembourg City Bock1.jpg|thumb|300px|Deelweis rekonstruéiert Buerg um Bock]] [[Fichier:De Bock 1867.jpg|thumb|300px|De Bockfiels 1867]] De '''Bockfiels''' dacks einfach '''um Bock''' genannt ass e ronn 500 Meter laangen a 50-80 Meter breede Fiels am [[Westen|Weste]] vu [[Clausen]], an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], ëstlech vum [[Fëschmaart (Stad Lëtzebuerg)|Fëschmaart]]. E stéisst op dräi Säiten un den [[Uelzecht]]dall, deen eng ronn 40 Meter méi déif läit. D'Héicht vum Fiels variéiert tëscht 285 an 260 Meter. Vum Fëschmaart aus kënnt een duerch d'[[Rue Sigefroi|Méchelstrooss]] an dann iwwer d'[[Schlassbréck (Stad Lëtzebuerg)|Schlassbréck]] dohin. Iwwer de ''Bock'' féiert d'[[Nationalstrooss 1|N1]] ([[Montée de Clausen|Clausener Bierg]]) a queesch derzou d'[[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen]]. == Geschicht == De [[Réimescht Räich|réimesche]] Keeser [[Gallienus]] soll do am [[3. Joerhonnert]] zum Schutz géint d'[[Franken (Vollek)|Franken]], [[Alemannen]] a [[Sueben]] e Kastell baue gelooss hunn. Am Joer [[963]] hat dunn de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg|Siegfried]] mat der [[Abtei Sankt Maximin Tréier|Abtei Sankt Maximin]] vun [[Tréier]] en Tosch gemaach, andeems hie Lännereien zu [[Feelen]] ofginn huet, an dofir de Bockfiels mam réimesche Kastell ''Lucilinburhuc'' krut. Hien huet méi spéit niewendrun eng nei Buerg baue gelooss. Dem Siegfried säi Choix fir seng Buerg do bauen ze loosse war gutt iwwerluecht. Deemools bestoung an Europa eng gewëssen Onsécherheet duerch d'Gefor vu Privatkricher, dem Risk vum Muechtverloscht vun de [[Karolenger]] oder der Invasioun vun den [[Normannen]] oder [[Ungarn]]. Am Fall vun engem Ugrëff huet déi isoléiert Lag um Bock et erlaabt, sech géint eng Attack mat Belagerungsinstrumenter zeréckzezéien. Doriwwer eraus konnt ee vum Bock aus och déi zwéi fréier [[Kiem]]en ([[Reims]] - [[Tréier]] a [[Metz]] - [[Éislek]]) déi sech um [[Fëschmaart (Stad Lëtzebuerg)|Fëschmaart]] gekräizt hunn, gutt iwwerwaachen<ref>Savin, C., & Luxembourg Service des sites et monuments nationaux. (2007). « ''Luxembourg, histoire et mémoire d'une ville fortifiée. » - 2. Le château féodal du Xe siècle'', S. 10.</ref>. An der Ausernanersetzung tëscht dem Keeser [[Karl V. (HRR)|Karl V.]] an dem franséische Kinnek [[François I. vu Frankräich|François I.]] 1542 bis 1544 gouf d'Buerg beschiedegt oder souguer zerstéiert, entweeder duerch d'Fransousen oder duerch de Karl V. selwer aus strategesche Grënn<ref>[https://persist.lu/ark:70795/3qg8s1/pages/4/articles/DTL173 ''Am Anfang stand die Lützelburg'', Luxemburger Wort vum 23. Abrëll 1941, S. 4]</ref>. 1549 wieren dann ënner der Leedung vum Martin van Rossum, Marschall vu Geldern, d'Iwwerreschter ewechgeholl gi fir eng besser Befestegung dohinzesetzen<ref>[https://persist.lu/ark:70795/9svh9p97k/pages/45/articles/DTL863 Paul Margue, ''Wallmauern, Plattformen und Bollwerke''], in: Hémecht, 1993, Heft 1, S. 43</ref>. Eng aner Source dogéint seet, d'Buerg wier 1542-1544 just liicht beschiedegt an duerno nees ausgebessert ginn, sou datt se och 1549 an duerno nach bestanen hätt, an eréischt méi spéit bis d'éischt Hallschent um 17. Joerhonnert lues a lues verfall wier<ref>[https://persist.lu/ark:70795/wfw3qx/pages/4/articles/DTL123 ''Wann verschwand das Schloß auf dem Bockfelsen?'', Luxemburger Wort vum 9. Juli 1942, S. 4]</ref>. {{Méi Info 1|Buerg Lëtzebuerg}} An de [[1640]]er-Joren, ënner de Spuenier, huet de [[Schwäiz]]er Ingenieur [[Isaac von Treybach]] de Bockfiels mat dräi Forte befestege gelooss, wouduerch kaum méi eppes vun der Buerg iwwereg blouf. Déi Befestegungen haten awer och kee laangt Bestoen, si goufe [[Belagerung vun der Festung Lëtzebuerg (1684)|1684 bei der Belagerung]] vun der Festung vum [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] sengen Truppe komplett zerstéiert. De [[Sébastien Le Prestre de Vauban|Vauban]] huet d'strategesch Bedeitung vum Bock erkannt an e beim Erëmopbau zur Haaptkomponent vun der neier Festung gemaach. Bei déi iwwerierdesch Befestegunge koumen och nach [[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]] derbäi. [[1644]] vun de Spuenier op Basis vun de mëttelalterleche Kelleren ugefaangen, vum Vauban opgewäert, goufe se [[1744]] an der Éisträicher Zäit vum [[Wilhelm Reinhard Grof vun Neipperg|Generol Neipperg]] ausgebaut fir 25 Kanounen an eng Garnisoun vun e puer honnert Zaldoten. Nom [[Traité vu London (1867)|Londoner Vertrag]] vun 1867 hunn d'Befestegungen um Bock misse geschleeft an d'Kanounelächer op déi haiteg Gréisst opgebrach ginn. Den [[Huelen Zant]] gouf iwwerierdesch preservéiert, an zanter [[1933]] sinn och d'Bockkasematte fir de Public zougänglech. == Kuckt och == * [[Festung Lëtzebuerg]] * [[Schlassbréck (Stad Lëtzebuerg)]] * [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Buergen a Schlässer]] * [[Jang-de-Blannen-Gedenkplack um Bock]] * [[Goethe-Gedenkplack um Bock]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Rocher du Boc / Bockfiels|Bockfiels}} * [https://ssmn.public.lu/fr/patrimoine/feodal_fortifie/luxembourg.html D'Buerg um Bockfiels op der Websäit vum ''Service des sites et monuments nationaux''] {{fr}} == Fotosalbum == <gallery> Fichier:Bockfiels and Schlassbréck, Luxembourg City.JPG|Schlassbréck nieft dem Bockfiels Fichier:Kasematten Bockfelsen, Luxemburg.jpg|Haaptgank an de<br>Bockkasematten Fichier:Bockkasematten (Kanoun).jpg|Kanoun Fichier:Luxembourg Fortress 2007 13.JPG|Huelen Zant </gallery>{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Stad Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Clausen]] [[Kategorie:Buergen a Schlässer zu Lëtzebuerg|Bockfiels]] [[Kategorie:Festung Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Archeologesch Plazen zu Lëtzebuerg]] 9ht1320gmp4wovfd4bs4dlbt79798p5 Naturschutzgebitt Strombierg 0 21945 2678499 2643302 2026-05-16T19:48:21Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678499 wikitext text/x-wiki {{Infobox Naturschutzgebitt|Numm=Naturschutzgebitt<br>Strombierg|Bildtext=|Land=Lëtzebuerg|Plaz=|Status=Geschützt Zon vun nationalem Intressi|Datum= [[20. Abrëll]] [[1993]]|Proprietär=}} D''''Naturschutzgebitt Strombierg''' (deels och '''Stroumbierg''') ass en [[Naturschutzgebitt]] an der [[Gemeng Schengen]]. Et ess e Bësch am [[Dräilännereck]] um nërdlechen Ausleefer vum [[Stroumbierg]]<ref>sou genannt op [http://g-o.lu/3/1zNP geoportail.lu]</ref>, wouvun zirka 29 [[ha]] zanter dem [[20. Abrëll]] [[1993]] ënner [[Naturschutz]] stinn.<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/1993/04/20/n1/jo|Titel=Règlement grand-ducal du 20 avril 1993 déclarant zone protégée la réserve forestière du Strombierg englobant des fonds sis sur le territoire de la commune de Remerschen. - Legilux|Gekuckt=09.01.2020|Wierk=legilux.public.lu}}</ref> ==Geologie a Geschichtleches== D'Géigend ëm de Stroumbierg zeechent sech duerch eng héich Dicht vu [[Geologie|geologesche]] Schichten aus. Tëscht der [[Musel]] (145 m ([[Nivellement général du Luxembourg|NG-L]])) an dem héchste Punkt um Plateau (315 m) läit eng Äerdgeschicht vu ronn 170 Millioune Joren. Am Muselbett läit dat eelst Gestengs (haaptsächlech [[Quarzit]]) aus der [[Devon (Geologie)|Devon]]-Zäit (virun ongeféier 400 Millioune Joren), dat sech als Sand am fréiere Mier ofgesat a verfestegt huet. Virun 250 Millioune Joren an der Ufankszäit vum [[Trias]] war d'Gebitt nees bal ganz vum Mier bedeckt. Nei Mieresoflagerungen iwwer de Schichte vum Devon hu sech ofgesat. Et hu sech am [[Ënneschten Trias]] [[Buntsandsteen]] a schliisslech Schichten aus [[Gips]] an [[Dolomit]] am [[Mëttelsen Trias]] forméiert. Um Stroumbierg ass an der éischter Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] [[Minière#Ënner Dag|ënner Dag]] [[Gips]] ofgebaut gouf. {{Méi Info 1|Gipsgrouf Stroumbierg}} Duerch de Gipsofbau ervirgeruff, ass ufanks der [[1950]]er-Joren de ganzen Osthank vum Stroumbierg un d'Rutsche komm. Den Äerdrutsch hat grouss Schied un Natur an Infrastrukturen hannerlooss an de Gipsofbau schliisslech onméiglech gemaach. An der Tëschenzäit huet d'Natur de Stroumbierg mat den neien entstanene schützenswäerte [[Biotop|Liewensraim]] nees zeréckeruewert. D'Gebitt ass schliisslech mam [[Groussherzoglecht Reglement|groussherzoglechem Reglement]] vum [[20. Abrëll]] [[1993]] mat 29,20 [[Ar (Flächemooss)|ha]] als Naturschutzgebitt ausgewise ginn. == Ekologie == Wéinst senger Lag um Bord vum [[klima]]tesch begënschtegte Museldall an de kallekhaltege Biedem ergi sech um Stroumbierg ideal Konditioune fir eng aarteräich Natur. Besonnesch déi rar [[Moosplanzen|Moos]]- a [[Faren|Far]]<nowiki/>flora an déi räichhalteg [[Vullen|Vullewelt]] mat 58 verschiddenen Aarte wéi [[Uhu]] (''Bubo bubo''), [[Kleng Bëschdauf]] (''Columba oenas'') a [[Grospiecht]] (''Pinus canus''), déi observéiert gi sinn, stiechen um Stroumbierg ervir. Dem natierleche Verwitteren ausgesat an duerch den ënnerierdesche Gipsofbau begënschtegt, hu sech am Laf vun der Zäit Gestengsbléck aus der dominanter Dolomitfielswand am Osthank lassgeléist an um Fouss vun dëser ugesammelt. Op dësen instabille Buedemverhältnisser mat nëmme wéineg Feinbuedemundeel huet sech e Lannen-Ahorn-[[Schiethankbësch]] entwéckelt. Dës schützenswäert, klengflächeg Bëschgesellschaft setzt sech an der [[Bamschicht]] aus der [[Lann]] (''Tilia platyphyllos'') an dem [[Kräizholz]] (''Acer campestre''), ëmgi vu jonkem [[Routholz]] (''Ulmus glabra''), zesummen. D'[[Trauschschicht]] gëtt ënner anerem vun der [[Rout Kréischel|Rouder Kréischel]] (''Ribes rubrum'') an dem [[Kierelter]] (''Cornus mas'') geprägt, wärend d'[[Krautschicht]] aus engem dichtem Teppech aus [[Moosplanzen|Moosen]] a [[Wantergréng]]s (''Hedera helix'') mat gréisser Pitsch vun [[Hirschzong]] (''Phyllistis scolopendrium'') an anere [[Faren|Far]]aarten tëscht dem Gestengs dominéiert gëtt. D'Dolomitfielsen, Gestengsbléck an zum Deel Beemstämm si vun enger üppeger Moosschicht bedeckt. Weider ënner der Fielswand, do wou d'Gefäll ofhëlt an de renge Buedemundeel zouhëlt, huet sech en nierstoffräiche Buedem iwwer d'Zäit forméiert, dee vun engem [[Pärelgras-Bichebësch]], an deem d'[[Bich]] (''Fagus sylvatica'') virherrscht, bewuess gëtt. Iwwer der Fielswand um Plateau vum Stroumbierg dominéiert eng thermophil [[Vegetatioun]]. Déi dicht Gehölzbestänn an deenen ënner anerem den [[Holzapel]] (''Malus sylvestris'') an d'[[Klematis]] (''Clematis vitalba'') virkommen, sinn duerch déi [[Successioun (Natur)|natierlech Entwécklung]] aus aarteräichen [[Hallefdréchewiss|Hallefdréchewisen]] ervirgaangen, déi nach bis an d'[[1980]]er-Joren oppe waren. Duerch Zouwuesse vun dëse Wisen hunn zum Beispill d<nowiki>'</nowiki>''Melitaea phoebe'' an d<nowiki>'</nowiki>''Ephippiger ephippiger'' hire Liewensraum verluer. D'Hallefdréchewisen hirersäits sinn aus Akerflächen entstanen, déi an der Mëtt vum [[20. Joerhonnert]] hu missen deelweis opgi ginn, nodeem agestierzt Gipsgalerien déif Splécken um Plateau verursaacht hunn. == Naturléierpad == Am Joer [[2005]] ass vum [[Ministère de l'Environnement, du Climat et du Développement durable|Ëmweltministère]] an der [[Natur- a Bëschverwaltung|Forstverwaltung]] an Zesummenaarbecht mam ''Service Géologique'', dem ''[[Service des sites et monuments nationaux]]'' an der deemoleger Gemeng Rëmerschen (haut [[Gemeng Schengen]]) e Léierpad amenagéiert ginn. Mat Depart ënner der Muselbréck zu Schengen ass de 4,5&nbsp;km laange Pad an zwou Schleefen opgedeelt a mat 23 Panneauen iwwer verschidden Aspekter vum Naturschutz, dem fréierem Gipsofbau an iwwer déi landschaftlech, geologesch a kulturhistoresch besonnesch Eegenschafte beräichert. Den nërdleche Circuit (2&nbsp;km) féiert duerch Schengen an d'Wäibaugebitt [[Markusbierg]], wärend de südleche Circuit (3,2&nbsp;km) duerch Naturschutzgebitt verleeft. == Um Spaweck == {{Commonscat|Naturschutzgebitt Strombierg|{{PAGENAME}}}} *[https://environnement.public.lu/fr/natur-erliewen/sentiers-nature/est/strombierg_remerschen.html Websäit iwwer den Naturpad] {{Navigatioun Naturschutzgebidder Lëtzebuerg}} == Referenzen == * Depliant: ''Waldentdeckungspfad Strombierg/Sentier de découverte Strombierg''. Ëmweltministère - Forstverwaltung, Service Géologique, Service Sites et Monuments Nationaux, 2005. * Panneauen um Entdeckungspad * [https://web.archive.org/web/20061008052145/http://www.rail.lu/strombergschengen.html Gipsgrube Stromberg Schengen] [[Kategorie:Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg|Strombierg]] pnqxlz7a64u5nl1jon94ufl0vslgqa2 Geschicht vu Versailles 0 23109 2678408 2555279 2026-05-16T19:35:37Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678408 wikitext text/x-wiki '''[[Versailles]]''' gouf fir d'éischt Kéier am Joer [[1038]] ernimmt. E gewëssen Hugues vu Versailles gëtt an enger Chart vun der Abtei Saint-Pair vu [[Chartres]] genannt a wier domat den éischte bekannten Här vu Versailles. == Mëttelalter a Fréi Neizäit == [[Fichier:El_Greco_-_Saint_Louis_roi_de_France_et_un_page_02.jpg|thumb|250px|De [[Louis IX. vu Frankräich|Saint Louis]]]] Am [[Feudalismus|Feudalsystem]] vum [[mëttelalter]]leche [[Frankräich]] stoungen d'Häre vu Versailles direkt ënner dem [[Lëscht vun de franséische Monarchen|Kinnek]], ouni Intermediaire tëscht hinnen an dem Kinnek. Si haten awer keen immens wichtege Rang. Um Enn vum [[11. Joerhonnert]] huet sech dat éischt Duerf ronderëm e mëttelalterlecht Herrscherhaus an d'Kierch Saint-Julien opgebaut. D'Par Saint-Julien vu Versailles gëtt an enger Chart aus dem Joer [[1084]] ernimmt. Seng [[Agrikultur|landwirtschaftlech]] Aktivitéit an d'Lag op der Strooss vu [[Paräis]] op [[Dreux]] an an d'[[Normandie]] hunn dem Duerf Räichtum bruecht, virun allem am [[12. Joerhonnert]], dem « ''Siècle de [[Louis IX. vu Frankräich|saint Louis]]'' », enger Period vu Wuelstand am Norde vu Frankräich wou och vill [[Gotik|gotesch]] [[Kathedral]]e gebaut goufen. Am [[14. Joerhonnert]] koum d'[[Pescht]] op Versailles, an och de [[Honnertjärege Krich|Krich]] huet seng Affer gefuerdert. Nom Enn vum [[Honnertjärege Krich]] am [[15. Joerhonnert]] gouf d'Duerf lues a lues nees opgebaut, an hat knapps 100 Awunner. Am [[14. Joerhonnert]] war e gewësse Gilles vu Versailles [[Landvogt]] vum Kinnek. Am Joer [[1561]] gouf de [[Martial de Loménie]], Finanzsekretär vum Kinnek [[Charles IX. vu Frankräich|Charles IX.]], eenzegen Här vu Versailles. Hie krut d'Autorisatioun fir véiermol am Joer eng Foire z'organiséieren an all Donneschden e Maart. D'Bevëlkerung vu Versailles war an deem Moment op 500 eropgeklommen. De Martial de Loménie koum beim [[Baartelméis-Massaker]] de [[24. August]] [[1752]] ëm d'Liewen an huet nëmme mannerjäreg Kanner hannerlooss. Am Joer [[1575]] huet den [[Albert de Gondi]], Herzog vu Retz an eigentlech aus [[Florenz]], dee mat der [[Katharina vu Medici]] a [[Frankräich]] komm war d'Land vu Versailles opkaaft. Lo huet Versailles der Famille vu Gondi gehéiert, räich Parlamentarier déi vill Afloss am Paräisser Parlament haten. Den Enkel vum Albert, den [[Henry de Gondi]] dee Kardinol gouf huet e puer Kéieren de Kinnek [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]] a sengem Herrschaftshaus zu Versailles empfaangen. An de [[1610]]er-Joren huet d'Famill och méi wéi eng Kéier de jonke [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] fir d'Juegd op Besuch gehat. == Louis XIII. == [[Fichier:Louis XIII.jpg|thumb|250px|De [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]]]] Am Joer [[1622]] huet de Kinnek [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] eng Parzell am Bësch vu Versailles fir seng privat Juegd kaaft. Spéider, am Joer [[1624]] huet hie weider Lännereien opkaaft an huet säin [[Architektur|Architekt]] [[Philibert Le Roy]] beoptragt, him e klenge Juegdpavillon ze bauen, aus deem seng Liblingsplaz fir d'Juegd gouf. An dësem modeste Schlass koum et den [[11. November]] [[1630]] zu der sougenannter « ''Journée des dupes'' », wou d'Kinnigin-Mamm hir Muecht verluer huet, an de [[Richelieu]] a senge Funktiounen als Premierminister bestätegt gouf. [[1632]] huet de Kinnek vum [[Jean-François de Gondi]], Äerzbëschof vu [[Paräis]] a leschten Här vu Versailles d'Lännereie ganz opkaaft, fir eng Zomm vu 70.000 Livres. D'Schlass gouf an de Joren [[1632]] bis [[1634]] vergréissert an ëmgebaut, d'Aarbechte vum Philibert Le Roy goufe vu [[Jacques Boyceau]] a [[Jacques de Menours]] fäerdeggemaach. Beim Doud vum Louis XIII. hunn am Duerf ëm déi 1000 Leit gewunnt. Säin Nofollger, de [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] hat nëmme fënnef Joer. == Louis XIV. == Eréischt 20 Joer méi spéit, am Joer [[1661]] wéi dem [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] seng eegen Herrschaft ugaangen ass, intresséiert sech de jonke Kinnek fir Versailles. D'Iddi fir vu [[Paräis]] fortzegoen hat hien zanter den Erfarunge vun der [[Fronde]] am Hannerkapp. De Louis XIV. huet säin Architekt [[Louis Le Vau|Le Vau]] an de Landschaftsarchitekt [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] beoptragt, d'Schlass vu sengem Papp auszebauen, genee wéi e Park, fir datt hien hei den Haff kéint empfänken. [[1678]], nom [[Traité vun Nimwegen]] huet de Kinnek decidéiert, mam Ganzen Haff definitiv op Versailles ze plënneren, wat de [[6. Mee]] [[1682]] geschitt ass. Zimmlech séier gouf aus dem klengen Haus um Land e prestigiéist Schlass mat engem immense Gaart ronderëm. Versailles gouf zum Symbol vum [[Absolutismus]]. Zu selwechter Zäit war zu Versailles eng nei Stad entstanen, nodeem de Louis XIV. an engem Dekreet vum [[22. Mee]] [[1671]] festgehalen hat, datt jiddwereen dee wéilt, gratis eng Parzell Terrain an der neier Stad kéint kréien. Dësen Terrain krut een ënner zwou Konditiounen: 1- eng symbolesch Steier vu 5 Sols/Arpent huet missen all Joer bezuelt ginn an 2- en Haus huet missen op der Parzell gebaut ginn, an zwar streng no de Pläng a Modeller vum Surintendant des bâtiments du Roi. Dës Pläng hunn eng [[Symmetrie|symmetresch]] Stad par Rapport zu der Avenue de Paris (déi beim Schlass fortgeet) virgesinn. D'Diecher vun dëse Gebaier hunn net däerfte méi héich wéi d'Cour de marbre virum Schlass sinn, fir d'Vue net ze zerstéieren. Dat aalt Duerf an d'Kierch Saint-Julien goufen zerstéiert fir Plaz fir déi nei Gebaier ze maachen. Versailles war jorelaang en eenzege Schantjen. D'[[Waasser]]versuergung vun der Stad a vum [[Schlass vu Versailles|Schlass]] gouf séier zu engem Problem, et gouf kee wierkleche Waasserlaf. [[1687]] gouf d'[[Maschinn vu Marly]] a Betrib geholl, fir Waasser vun der [[Seine]] op Versailles ze kréien. Lues a lues sinn ëmmer méi Leit op Versailles komm, déi no bei der [[politik|politescher]] Muecht wunne wollten, oder duerch berufflech Obligatioune keng aner Méiglechkeet haten. Beim Doud vum Sonnekinnek war aus dem klengen Duerf eng Stad vun ongeféier 30.000 Leit ginn. == Louis XV. a Louis XVI. == Wärend der Régence vum [[Philippe d'Orléans (1674-1723)|Herzog vun Orléans]] hat den Haff Versailles fir [[Paräis]] verlooss. Wéi de Kinnek [[Louis XV. vu Frankräich|Louis XV.]] [[1722]] nees op Versailles zeréckgaangen ass, goufen an der Stad ëm déi 24.000 Awunner gezielt. Ënner dem Louis XV. ass Versailles weider gewuess. Si war quasi d'Haaptstad (och wa [[Paräis]] d'offiziell Haaptstad bliwwen ass) vum räichste Land vu ganz [[Europa (Kontinent)|Europa]], an all Mënsch huet d'Architektur an d'Tendenze vu Versailles bewonnert. Zimmlech séier goufen déi strikt Reegele vum Louis XIV. net méi respektéiert, d'Immobiliespekulatioun war e lukatriivt Geschäft an d'Terrainen, déi ënner dem Louis XIV. nach gratis verdeelt gi waren, goufen elo héich gehandelt. [[1744]] goufe 37.000 Awunner gezielt. D'Bild vun der Stad huet sech ënner de Kinneke Louis XV. a [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] staark verännert. D'Gebaier goufe méi héich gebaut. De Louis XV. huet de Krichs-, den Aussen- an de Ministère vun der Marinn baue gelooss. [[1789]] hu 50.000 Leit zu Versailles gewunnt an domat war Versailles eng vun de gréisste Stied vu ganz Frankräich. Den [[19. September]] [[1783]] hunn d'[[Bridder Montgolfier]] eng [[Montgolfière]] virum Kinnek Louis XVI. an enger Onmass vu Leit op der Place d'Armes fortfléie gelooss. De Ballong ass 3,5&nbsp;km wäit geflunn. == Franséisch Revolutioun == [[Fichier:Map of Versailles in 1789 by William R Shepherd (died 1934).jpg|thumb|300px|Versailles am Joer 1789]] Als Sëtz vun der politescher Muecht war Versailles och d'Wéi vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]]. D'[[Generalstänn vu 1789|Generalstänn]] hu sech de [[5. Mee]] [[1789]] zu Versailles zesummefonnt. D'Membere vum [[Drëtte Stand]] hunn d'[[Salle du jeu de paume]] den [[20. Juni]] [[1789]] blockéiert an d'[[Assemblée constituante (1789)|Assemblée constituante]] huet de [[Feudalismus]] de [[4. August]] [[1789]] ofgeschaaft. Schlussendlech waren de [[5. Oktober|5.]] a [[6. Oktober]] [[1789]] eng grouss Mass vu Leit vu Paräis op Versailles gaangen, fir de Kinnek sichen ze kommen, an hien op Paräis ze bréngen. D'Assemblée ass kuerz duerno matgeplënnert an déi grouss Roll vu Versailles als Muechtsëtz war eriwwer. Versailles huet duerno eng gutt Partie vu sengen Awunner verluer. [[1824]] war d'Bevëlkerung op 28.000 zeréckgaangen. D'Schlass, wat wärend der Revolutioun geplëmmt gi war, gouf einfach lénks leie gelooss. Den [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] huet och nëmmen eng Nuecht do verbruecht. == 19. Joerhonnert == [[1815]] war d'Stad vu [[Preisen|preiseschen]] Truppe besat. De Kinnek [[Louis-Philippe I. vu Frankräich|Louis-Philippe]] huet d'Schlass virum komplette Ruin gerett andeems en doraus en nationale Musée am Joer [[1837]] gemaach huet. Et war e Pilgeruert fir d'Nostalgiker vun der [[Monarchie]]. Am [[Franséisch-Preisesche Krich]] vun [[1870]] gouf Versailles vun de [[Preisen|Preise]] besat, déi hei hire Quartier général vu [[September]] [[1870]] bis [[12. Mäerz]] [[1871]] opgeschloen haten. [[Fichier:A v Werner - Kaiserproklamation am 18 Januar 1871 (3. Fassung 1885).jpg|thumb|300px|Proklamatioun vum Däitsche Keeserräich]] Den [[18. Januar]] [[1871]] hunn déi Däitsch de Kinnek vu Preisen zum Keeser [[Wilhelm I. vun Däitschland|Wilhelm I.]] an der Galerie des glaces am [[Schlass vu Versailles]] ausgeruff, eng Zort Revanche fir d'Eruewerunge vum [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] Am [[Mäerz]] vum selwechte Joer, nom Opstand vun der [[Commune vu Paräis (1871)|Commune vu Paräis]], huet sech de franséische Gouvernement ënner dem [[Adolphe Thiers]] zu Versailles verstoppt a vun do aus d'militäresch Repressioun géint den Opstand organiséiert. De Gouvernement an d'Parlament sinn och nom Opstand zu Versailles bliwwen, an et gouf eng Zäitchen driwwer nogeduecht, op een net definitiv aus Versailles d'Haaptstad sollt maachen, fir d'revolutionnärt Klima vu [[Paräis]] z'ëmgoen. [[1873]] koum et bal zu enger Restauratioun vun der [[Monarchie]]. Versailles war op en Neits Zentrum vun der franséischer Politik. Wéi awer d'Lénks-Republikaner bei de Wale gewonnen haten, waren d'Monarchiste geschloen, an déi nei Majoritéit huet [[1879]] decidéiert, de Gouvernement nees op Paräis ze huelen. Duerno huet Versailles ni méi eng Roll als franséisch Haaptstad gespillt, mä duerch d'Presenz vum Parlament an den [[1870]]er-Joren huet e groussen Hemicycle an engem Fligel vum Palais hannerlooss, deen haut nach benotzt gëtt, wann d'franséischt Parlament iwwer d'[[Konstitutioun]] ofstëmmt. De [[16. Dezember]] [[1873]] gouf d'[[École nationale supérieure d'horticulture]] am [[Geméisgaart vum Kinnek]] installéiert, an am Joer [[1876]] gouf d'''Compagnie des tramways de Versailles'' gegrënnt. == 20. Joerhonnert == Et huet bis am Joer [[1901]] gedauert, bis Versailles nees seng Bevëlkerungszuel vun [[1790]] erreeche konnt, mat 54.982 bei der Vollekszielung vun 1901. [[1919]], nom [[Éischte Weltkrich]] goufen zu Versailles déi verschidde Friddensverträg ënnerschriwwen, ënner anerem de berüümten [[Traité vu Versailles (1919)|Traité vu Versailles]] deen den [[28. Juni]] an der Galerie des Glaces am [[Schlass vu Versailles]] ënnerschriwwe gouf. No 1919, mat dem Wuesstum vun der Paräisser Banlieue huet och Versailles e wirtschaftlechen an demographeschen Opschwong erlieft. D'Stad huet zu der urbaner Zon vu Paräis gezielt. [[1932]] gouf d'Gare vu Versailles-Chantiers vum [[Raoul Dautry]] ageweit. Am [[Zweete Weltkrich]] war Versailles vum [[14. Juni]] [[1940]] bis zum [[24. August]] [[1944]] vun den däitschen Truppe besat. De [[27. August]] [[1941]] huet de jonke [[Paul Collette]] versicht, de [[Pierre Laval]] an de [[Marcel Déat]] ëmzebréngen. Dëst Evenement hat awer keng politesch Konsequenzen. Virun allem am [[Februar]] a [[Juni]] 1944 koum et zu schlëmme Bombardementer déi iwwer 300 Affer gefuerdert hunn. D'Roll vu Versailles als administratifen Zentrum gouf an den [[1960|60er]] a [[1970|70er]] Jore verstäerkt, an d'Stad gouf zum Zentrum vun der westlecher Banlieue vu Paräis. Den Zentrum vun der Stad huet eng bierglecher Atmosphär behalen, an d'Faubourgs, éischter fir d'Mëttelklass, hu sech ronderëm d'Gare an d'Stad entwéckelt. Versailles ass eng vun de méi chice Banlieue vu Paräis, an ass haut duerch verschidden Zuchslinne gutt mat der Haaptstad verbonnen. D'Stad bleift awer a Kompartimenter ënnerdeelt, an ass duerch déi grouss Avenuen aus der Zäit vun der Monarchie gespléckt. Versailles war ni eng [[industrie]]ll Stad, och wann ee vereenzelt Betriber mat cheemeschen a landwirtschaftlechen Aktivitéite fënnt. Versailles ass virun allem eng Plaz vun Zervisser: Administratiounen, Tourismus, Geschäfter, Kongresser a Festivaller. De grousse Stuerm vum [[26. Dezember]] [[1999]] huet vill Planzen am Park futti gemaach, mä huet awer zu gläicher Zäit erlaabt, e grousse Programm ze starten, fir de Park nees, mat de selwechte Blummen a Beem, wéi zu Zäite vun der Monarchie, ze restauréieren. [[Kategorie:Geschicht vu Frankräich|Versailles]] [[Kategorie:Versailles]] s06aptidm9m6c4wyrtg17yaiqxjsalg Provënz Flevoland 0 23992 2678648 2536813 2026-05-17T09:46:37Z Zinneke 34 /* Landschaft */ 2678648 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoNL}} {| border="2" cellpadding="5" cellspacing="1" bgcolor="#EFEFEF" align=right ! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" | [[Fichier:Flag of the Netherlands.svg|25px]] Provënz Flevoland |- bgcolor="#FFFFFF" | [[Fichier:Flevoland wapen.svg|zentréiert|100px]] || [[Fichier:Flag of Flevoland.svg|150px|zentréiert]] |- ! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" | Basisdaten |- bgcolor="#FFFFFF" | Land || [[Holland]] |- bgcolor="#FFFFFF" | Haaptstad || [[Lelystad]] |- bgcolor="#FFFFFF" | Fläch || <br> Total: 2.412 km² <br> Land: 1.410 km² <br> Waasser: 1.002 km² |- bgcolor="#FFFFFF" | Awunner || 445.000 {{small| ''(2023)''}} |- bgcolor="#FFFFFF" | Bevëlkerungsdicht || 315/km² Land |- bgcolor="#FFFFFF" | Reliounen || Protestantesch: 25 % <br> Kathoulesch: 12 % <br> Islamesch: 7 % |- bgcolor="#FFFFFF" |[[ISO 3166-2]] || NL - FL |- bgcolor="#FFFFFF" |Websäit || [https://www.flevoland.nl/ Provënz Flevoland] |- ! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" | Lag |- ! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" | [[Fichier:Flevoland position.svg]] |- ! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" | [[Fichier:Prov-Flevoland-OpenTopo.jpg|300px]] |} D''''Provënz Flevoland''' ass eng vun den zwielef [[Holland|hollännesche]] [[Hollännesch Provënzen|Provënzen]] a läit an der Mëtt vum Land. D'Haaptstad ass [[Lelystad]] an déi gréisst Stad ass [[Almere]]. D'Provënz Flevoland grenzt am Norden un d'[[Provënz Frisland]], am Osten un d'[[Provënz Overijssel]] an d'[[Provënz Gelderland]], am Süden un d'[[Provënz Utrecht]] an am Südwesten a Westen un d'[[Provënz Nordholland]]. Si läit am Oste vun Amsterdam an ass komplett ënner dem Mieresniveau (bis zu -5 m) ausser den zwou alen Inselen [[Urk]] a Schokland. == Geographie == Geographesch ass d'Provënz zesummegesat aus dem Nordostpolder, dem ëstleche Flevoland an dem südleche Flevoland. D'ëstlecht an d'südlecht Flevoland leien an de Reschter vun der aler [[Zuiderzee]]. Dozou gehéieren déi méi kleng Deeler wéi d'[[Veluwemeer]], d'[[Gooimeer]], d'[[Ketelmeer]] an déi grouss Waasserfläche wéi d'[[IJsselmeer]] an d'[[Markermeer]]. == Geschicht == D'Land vun der Provënz gouf zanter [[1932]] komplett dem Mier ofgeknäppt duerch de Bau vum [[Ofschlossdäich]] ''(nl: Afsluitdijk)'' deen déi al [[Zuiderzee]] vum oppene Mier, dem [[Nordmier]] trennt. D'Land ass mat der [[Polder]]technik dréchegeluecht ginn an déi Aarbechten hu bis [[1968]] gedauert. D'Provënz krut hiren Numm an definitive Statut als Provënz [[1986]]. (Gesetz vum 27. Juni 1985 mat Akraafttrieden den 1. Januar 1986.) == Landschaft == [[Fichier:Oostvaardersplassen.JPG|thumb|Oostvaardersplassen]] De gréissten Deel vun der Provënz gëtt landwirtschaftlech benotzt. Am ëstlechen Deel gi 25 % net fir d'Landwirtschaft gebraucht an am südleche Flevoland sinn dat 50 %. De Süden ass haaptsächlech geduecht fir Wunnengen als Puffer fir déi déckbesidelt [[Randstad]]. Wéi an de 1960er Jore festgestallt ginn ass, datt net nach méi landwirtschaftlech Fläche gebraucht géife ginn, ass eng grouss Partie als [[Naturschutzgebitt]] oder villméi als Naturentwécklungsgebitt bestëmmt ginn ënner dem Numm [[Oostvaardersplassen]]. [[Fichier:Lelystad Railway Bus Station.jpg|thumb|D'Gare vu Lelystad]] == Gemengen an der Provënz == Flevoland huet 6 Gemengen. {{small|(Awunnerzuel um Stand am Joer 2023).}} {| | # [[Almere]] (223.000) # [[Dronten]] (44.000) # [[Lelystad]] (83.000) # [[Noordoostpolder]] (50.000) (Haaptstad [[Emmeloord]]) # [[Urk]] (22.000) # [[Zeewolde]] (24.000) |[[Fichier:GemeentenFlevolandNrs.png|150px|right]] |} == Kuckt och == * [[Randstad]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Flevoland}} * [https://allecijfers.nl/provincie/flevoland/ Statistieken provincie Flevoland], AlleCijfers {{Provënzen an Holland}} [[Kategorie:Provënz Flevoland| ]] a2lf26p02dgyw1locso67iic9luxgy0 Stauséi Uewersauer 0 24769 2678556 2492464 2026-05-16T20:02:33Z VolvoxBot 61746 /* Geschichtleches */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678556 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Stausei Uewersauer aerial.jpg|thumb|390px|De Stauséi]] De '''Stauséi Uewersauer''' ass d'Resultat vun der Konstruktioun vum [[Barrage Esch-Sauer]] am ieweschten Deel vum déif ageschniddenen [[Éislek]]er [[Sauer]]dall mat géien a mat [[Bësch]] bewuessenen Häng. De Stauséi, dee gréisstendeels vun der Sauer gefiddert gëtt, ass e wichtegen nationalen [[Drénkwaasser]]reservoir an ass d'Kärstéck vum [[Naturpark Uewersauer]]. ==Geschichtleches== Ufanks vun den [[1950]]er-Joren huet d'[[Regierung Dupong-Schaus-Bodson|Lëtzebuerger Regierung]] decidéiert datt fir d'Drénkwaasserversuergung op Fléisswaasser (Uewerflächewaasser) zeréckgegraff soll ginn. Well et zu Lëtzebuerg keng grouss natierlech Séie gëtt, konnt d'Waasserversuergung just duerch e [[Staudamm]] geléist ginn. Den enke Flossdall vun der Uewersauer mat de fielsegen Uferen, an der wéineg bewunnter Regioun ouni Industrie war déi ideal Viraussetzung fir e kënschtleche Séi unzeleeën. [[Fichier:Barrage Esch-sur-Sure.jpg|thumb|290px|left|De Staudamm zu Esch-Sauer]] D'Bauzäit vum Barrage mat senger 47 m héijer Boustaumauer huet knapps dräi Joer, vun [[1955]] bis [[1957]] gedauert. De Barrage, deen e gudde Kilometer flossopwäerts vun der Uertschaft [[Esch-Sauer]] läit, ass [[1959]] am Laf vum Joer eng éischt Kéier gefëllt ginn a sollt nieft der Produktioun vun Drénkwaasser nach Fräizäitaktivitéiten, d'Produktioun vun [[Elektrizitéit|elektreschem Stroum]] an d'Regulatioun vun der Sauer erméiglechen. [[1962]] ass de ''Syndicat des eaux du barrage d'Esch-sur-Sûre'', kuerz [[SEBES]], gegrënnt ginn, deem seng Aufgab et ass d'Stauséiwaasser zu Drénkwaasser opzebereeden a schliisslech an d'Verdeelernetzer vun de verschiddene Gemengen anzespeisen. D'Opbereedungsanlage vun der SEBES, déi haut zirka 70 Prozent vun der Lëtzebuerger Populatioun mat Waasser versuergt, stinn zu Esch-Sauer. Zweemol bis elo ass de Stauséi auslafe gelooss ginn, fir d'lescht am Joer [[1991]] wéinst Entretiensaarbechten un der Staumauer an dem Opriichte vun engem verstellbare Waasserentnametuerm fir d'SEBES-Opbereedungsanlag. Dësen Dispositif soll et erméiglechen d'Waasser a verschiddenen Déiften z'enthuelen, nodeem am Oktober [[1986]] gréisser Kéip vun [[Algen|Alge]] sech am Bett vum Stauséibaseng virun der Staumauer ofgesat haten. Beim Auslafe sinn deemools och nees eenzel Gemaier an Iwwerreschter vun de sechs Millen aus dem Dall an och déi al Sauerbréck zum Virschäi komm, déi zanter Enn vun den 1950er-Jore vum Stauséi iwwerschwemmt gi waren. ==Stauséi a Fräizäitgebitt== [[Fichier:Prébarrage du pont misère.jpg|thumb|left|300px|Virbarrage Misärsbréck beim Eidellafeloossen 1991]] Matzen am Naturpark Uewersauer, ass den zirka 19&nbsp;km laange Stauséi mat sengen dräi gréisseren Niewenäerm an engem Ëmfang vum 42&nbsp;km, ouni Zweiwel dat wichtegst a landschaftsprägenst [[Stéigewässer]] vum Land. Bei maximaler Fëllung huet de Séi, deem säin Anzuchsberäich eng Fläch vu 428&nbsp;km² huet, eng Déift vun 43 m, eng Fläch vun 3,8&nbsp;km² an e Fassungsverméige vu ronn 60 Mio. Kubikmeter. Fir den Niveau vum Stauséi ze reegelen an Dreifholz a Sandpartikelen opzefänken, si flossofwäerts vum Lieu-dit [[Misärsbréck]] an am Niewenaarm vu [[Béiwen (Stauséigemeng)|Béiwen]] zwéi Virbarrage mat enger Stauhéicht vun 9,6 respektiv 23 m gebaut ginn, déi och nach ënner dem Numm ''[[Barrage Misärsbréck]]'' a ''[[Barrage Béiwen]]'' bekannt sinn. Aus Waasserschutzgrënn ass d'Stauséigebitt an zwou Schutzzonen opgedeelt. An der Zon 1, déi vun der Staumauer bis zu der Uertschaft [[Lëlz]] reecht, sinn Aktivitéite mam direkte Kontakt vum Waasser z'ënnerloossen. Eng ganz Rëtsch Fräizäit- a [[Waassersport]]méiglechkeete sinn am a ronderëm de Séi bannent der Schutzzon 2 méiglech. Am Alaf vum Séi bei der Misärsbréck, wou d'Waasser éischter niddereg ass, bidde sech gutt Konditioune fir vum Boot oder vum Bord aus ze fëschen. Am ënneschte Beräich vum Séi rondrëm de Fräizäitzenter Lëlz kënnt de Seegeler a Surfer op seng Käschten, wärend de Schnorcheler an Daucher d'Ënnerwaasserwelt vun der versenkter Landschaft erfuersche kann. Motorbooter mat Verbrennungsmotore sinn um Stau net zougelooss, dofir kann een de Séi awer mam [[Kanu]] oder [[Kajak]] erueweren oder en Tour mam [[Solarboot um Séi|Solarboot]] maachen. D'Géigend ronderëm de Séi kann een zu Fouss, mam Vëlo oder Päerd op engem vun de ville Weeër kenneléieren oder sech op enge vun de Plagen zu Lëlz, [[Ënsber]], [[Léifreg]] oder [[Baschelt]] gemittlech maachen. ==Liewensraum Séi== De Stauséi Uewersauer ass och e [[Biotop|Liewensraum]] fir eng Partie [[Fësch]] a [[Vullen]]. Am kille Waasser vum Séi liewen zum Beispill de [[Blénkert]] (''Alburnus alburnus''), d'[[Routa]] (''Rutilus rutilus''), d'[[Piisch (Fësch)|Piisch]] (''Perca fluviatilis'') an den [[Hiecht]] (''Esox lucius''). Heefeg ass de [[Groräer]] (''Ardea cinerea'') an de [[Kormoran]] (''Phalacrocorax carbo'') un den Uwänner vum Séi ze gesinn, wärend de méi raren [[Äisvull]] (''Alcedo atthis'') niddereg a séier iwwer d'Waasseruewerfläch flitt. == Kuckt och == * [[Barrage Esch-Sauer]] * [[Naturpark Uewersauer]] * [[Solarboot um Séi]] * [[Stauséi-Uewersauer-Circuit]] == Um Spaweck == {{commonscat|Lac de la Haute-Sûre (reservoir)}} *[https://web.archive.org/web/20080212050647/http://www.luxsailingschool.lu/ Lëtzebuerger Seegelschoul: Lux Sailing School] *[http://www.ycl.lu YCL Yachtclub Lëtzebuerg] *[http://www.cnl.lu CNL Cercle Nautique Lultzhausen] [[Kategorie:Stauséien|Uewersauer]] [[Kategorie:Séien zu Lëtzebuerg|Uewersauer]] [[Kategorie:Sauer]] [[Kategorie:Stauséigemeng]] 5poabs6qm2r1ehh9ofsmse7lfmdv0ck Barrage Esch-Sauer 0 24816 2678258 2622564 2026-05-16T13:45:52Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Staudamm |Numm = |Bild = |Bildtext = |Land = |Plaz = |Waasserlaf = |Koordinaten = |Datum vum Bau = |Betrib = |Zweck = |Typ = |Héicht = |Héicht1 = |Längt = |Breet Kroun = |Breet Basis = |Héicht Baseng = |Fläch = }} De '''Barrage Esch-Sauer''' ass eng Staumauer am enken [[Éislek]]er [[Sauer]]dall 1,2&nbsp;km flossopwäerts vun der Uertschaft [[Esch-Sauer]]. Et ass d'Staumauer vum [[Stauséi Uewersauer|Uewrsauerstauséi]]. D'Pläng fir de Barrage si vum franséischen Ingenieur [[André Coyne]]. De Barrage, deen aus enger 47 m héijer [[Boustaumauer]] mat engem Krëmmungsradius vun 80 m am horizontale Plang besteet, ass tëscht [[1955]] an [[1957]] gebaut ginn, nodeem d'[[Regierung Dupong-Schaus-Bodson|Lëtzebuerger Regierung]] am Joer [[1953]] d'Decisioun geholl hat, fir d'[[Drénkwaasser]]versuergung op Uewerflächewaasser zeréckzegräifen. D'Déckt vun der schmueler Konstruktioun variéiert tëscht 4,5 m um Fouss an 1,5 m op der Kroun. Iwwer déi 168 m laang Staumauer féiert eng zweespuereg 8 m breet Strooss mat engem Trottoir op all Säit, déi déi zwou Dallsäite verbënnt. Ënnen um 75 m laange Fouss ass de Barrage mat zwéi [[Schiber|Secteurschiberen]] ekipéiert. Nieft dem primären Zil fir d'Drénkwaasserversuergung ze garantéieren, sollt de Barrage nach Fräizäitaktivitéiten, d'Produktioun vun [[Energie]] an d'Regulatioun vun der Sauer erméiglechen. ==Geschichtleches== En éischte Projet fir zu Esch-Sauer e Barrage ze bauen, war [[1912]] vum [[Louis Klein]], deemools Direkter an der [[Administration des Services agricoles|Akerbauverwaltung]], opgestallt ginn.<ref>{{Citation|URL=http://www.ses-eau.lu/mmp/online/website/menu_vert/history/75/file_489/brochure_ses_1908-1938.pdf |Titel=Geschicht vum SES |Gekuckt=09.08.2009 |Archiv-Datum=17.01.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120117224727/http://www.ses-eau.lu/mmp/online/website/menu_vert/history/75/file_489/brochure_ses_1908-1938.pdf }}</ref> ==Produktioun vun Drénkwaasser== An der Mëtt vum [[20. Joerhonnert]] ass d'Demande fir Drénkwaasser, vun der Industrie a vum private Konsum gewuess, soudatt d'Offer vu Waasser, dat bis dohi gréisstendeels de [[Lëtzebuerger Sandsteen|Lëtzebuerger Sandstee]] geliwwert huet net méi grouss genuch war. [[1962]] gouf de ''Syndicat des Eaux du Barrage d'Esch-sur-Sûre'', kuerz [[SEBES]] gegrënnt, mat der Missioun, fir Drénkwaasser aus dem Reservoir vun Esch-Sauer ze maachen. Éischt Konstruktiounsaarbechte vun der Statioun zu Esch-Sauer sinn [[1969]] ofgeschloss ginn. De SEBES konnt schliisslech am Juni vum selwechte Joer nach a Betrib geholl ginn. D'Opbereedung vum Waasser an der Statioun Esch-Sauer duerchleeft en Traitement vu fënnef Phasen: eng [[Ozonisatioun]], eng [[Koagulatioun]], eng [[Filtratioun]] op Basis vu Sand, eng [[Entsaierung]] an eng [[Desinfektioun]]. Dëst Waasser, wat de strenge Qualitéitskrittäre vum Drénkwaasser entsprécht, gëtt an de [[Reservoir Eschduerf]] gepompelt a leeft vun do aus an déi verschidde Statiounen uechtert d'Land. Well déi Rengegungstatioun am Laf vun der Zäit net méi genug Capacitéit hat, gouf 2023 eng nei Anlag nieft dem Waasserbaseng zu Eschduerf a Betrib geholl. ==Fräizäitaktivitéiten== Matzen am haitegen [[Naturpark Uewersauer]] implantéiert, mat ronderëm géie mat Bësch bewuessenen Häng, an enger wéineg bewunnter Regioun ouni Industrie sollt de Stauséi en touristeschen Unzéiungspunkt ginn. Staark vun hollänneschen a belsche Vakanzler besicht, bitt de Stau och dem Lëtzebuerger eng ganz Rëtsch vu Fräizäit- a Waassersportméiglechkeeten (Seegelen, Schwammen, Dauchen oder Fëschen), déi vu [[Lëlz]] u flossopwäerts erlaabt sinn. Motorboote sinn aus Waasserschutzgrënn net zougelooss. Toure mat engem [[Solarboot um Séi|Solarboot]] ginn ugebueden. E grousst Netz vu Wanderweeër an eenzel Plage si ronderëm de Séi ugeluecht. Et gëtt 2 Seegelclibb um Stauséi, de ''Cercle Nautique de Lultzhausen'' an de ''Yacht Club du Grand-Duché de Luxembourg''. ==Produktioun vun Energie== [[Fichier:Stauesch-sauer1.jpg|thumb|480px|Prinzipiellen Opbau vum Staudamm a vun engem klenge Barrage]] Am Barrage ass ënnen um Fouss eng elektresch Zentral, déi mat zwou [[Francis-Turbinn]]e mat enger unitärer Leeschtung vu 6,4 [[MW]] ausstafféiert ass. Mat Hëllef vun dësen Turbinne gëtt déi [[potentiell Energie]] vun de Waasserquantitéiten am Maschinneraum vum Barrage wann Nofro do ass an [[elektresch Energie]] ëmgewandelt an un d'[[Enovos]] geliwwert. Véier kleng Barragen hanner dem Haaptbarrage déngen dozou déi grouss Waasserquantitéiten, déi op ee Coup aus den Turbinne stréimen, opzefänken a kontrolléiert weiderfléissen ze loossen. Si hunn alleguer zwou [[Kaplan-Turbinn]]en, déi eng Leeschtung vu ronn 263 [[kW]] bréngen. D'Energieproduktioun hänkt vum Debit vun der Sauer of a variéiert sou vu Joer zu Joer a Funktioun vun den Nidderschléi. D'hydroelektresch Zentral huet am Laf vun de Joren u Bedeitung verluer. ==Regulatioun vun der Sauer== D'Flossbett vun der Uewersauer besteet aus [[Geologie|geologesch]]e Formatioune vum [[Devon (Geologie)|Devon]] mat kompakte wéineg poréisen a waasseronduerchlässege [[Schifer]]steng. Dësen Ënnergrond a well am Wanter wéineg Nidderschlagswaasser duerch d'Feele vun der aktiver [[Vegetatioun]] verdonst, bréngt et mat sech datt d'Sauer an där Joreszäit grouss Debite kritt. An där Hisiicht déngt de Stauséi an de Grenze vu senger Capacitéit als temporäre Baseng fir d'Debite vun der Sauer ze reegelen an Héichwaasser am ënneschte Laf ze reduzéieren. == Kuckt och == * [[Barrage Béiwen]] * [[Barrage Misärsbréck]] * [[Stauséi Uewersauer]] * [[SEBES]] * [[Esch-Sauer]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Barrage d'Esch-sur-Sûre|Barrage Esch-Sauer }} * [https://sebes.lu/lb/syndicat-eaux-barrage-desch-sure/traitement-de-leau/ De Prozess vun der Drénkwaasseropbereedung op der Websäit vum ''SEBES''] * Broschür: ''[https://web.archive.org/web/20180808044538/http://pch.public.lu/fr/publications/b/barrage-esch-sur-sure-bilan-inspection-decennale-2002/barrage-esch-sur-sure-bilan-inspection-decennale-2002.pdf Barrage d'Esch-sur-Sûre - Bilan de l'inspection décennale 2002]''. Administration des Ponts et Chausséees. *[https://web.archive.org/web/20180604111442/http://www.pch.public.lu/fr/infrastructures/installations-fluviales/barrage-esch-sur-sure/index.html Administration des Ponts et Chausséees - Barrage Esch-sur-Sûre] * [https://web.archive.org/web/20080513030028/http://luxplongee.tripod.com/nouvelle6.htm Le barrage] {{Referenzen}} [[Kategorie:Energieproduktioun zu Lëtzebuerg|B]] [[Kategorie:Barragen zu Lëtzebuerg|Esch-Sauer]] [[Kategorie:Drénkwaasserproduktioun|B]] [[Kategorie:Gemeng Esch-Sauer]] [[Kategorie:Bauwierker 1957]] 68dq0h6lu8xk1fa2henrx2oksygf503 Jules Krüger 0 25298 2678442 2605027 2026-05-16T19:41:36Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678442 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Jules Krüger''', gebuer de [[27. Mäerz]] [[1899]] zu Lëtzebuerg, an do gestuerwen den [[31. Mee]] [[1976]]<ref name=":0">[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/gxjmb0zcf/pages/11/articles/DIVL1699?search=Jules%20Kr%C3%BCger Doudesannonce vum Jules Krüger] am Luxemburger Wort vum 10. Juni 1978 op eluxemburgensia.lu gekuckt den 22. Mäerz 2022</ref>, war e lëtzebuergesche [[Komponist]]. Hie studéiert Gei, Piano an Harmonie am [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg|Conservatoire vu Lëtzebuerg]]. [[1916]] setzt hie säi Studium fort zu [[Léck]], virun allem an der Klass vum bekannte Violonist [[Mathieu Crickboom]]. Mat 18 Joer kritt hien "un premier prix à l'unanimité et avec distinction". An den Zwanzegerjoren installéiert hie sech zu [[Bréissel]]. Hien erkennt de Genie vun: [[Debussy]], [[Ravel]], [[Dukas]], [[Prokofiev]] a [[Stravinsky]]. De Jules Krüger spillt Gei an der 'Société des Concerts populaires'. Géint [[1927]] léiert de Krüger seng zukünfteg Fra kennen: d'Violonistin [[Julie Ladrière]]. [[1929]] kënnt hien op Lëtzebuerg zeréck. Hien dirigéiert d'[[Harmonie municipale vu Réimech]], dann déi vu Keel an Déifferdeng. [[1933]] gëtt hie Violinprof an der [[Museksschoul vun Esch]]. Do grënnt hien och de "Quatuor luxembourgeois". [[1947]] kënnt hien an de Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg. Hien ass Matgrënner vum "Quatuor à clavier de Luxembourg". An dem Buch iwwer de Centenaire vum Conservatoire schreift de [[Guy Jourdain]] ''un musicien averti et très bon pédagogue dont le souvenir restera longtemps vivant au conservatoire''. Och no senger Pensioun [[1966]] léiert de Jules Krüger weider Gei als chargé de cours bis de [[15. Juli]] [[1973]]. Nieft senge pedagogeschen Aktivitéite këmmert hie sech och ëm d'Kammermusek. No sengem "Quatuor luxembourgeois" (1933-1940), gëtt de "Quatuor à clavier de Luxembourg" (1947-1963) eng musikalesch Dréischeif fir Lëtzebuerg. De Komponist Jules Krüger war d'éischt vum [[César Franck]] beaflosst, duerno huet hie säin eegene Stil an de Variatioune fonnt. De [[Léon Blasen]] nennt d'Variatiounen iwwer dem [[Michel Lentz]] seng 'D'Margréitchen', de 'Mouvement symphonique', mat där de Jules Krüger den éischte Präis an der Kompositioun [[1963]] kritt. [[1948]] schreift de Jules Krüger d'Suite picturale'. De Jules Krüger huet eis eng Oper gelooss déi nach ëmmer op hir éischt Opféierung waart. An de 50er-Joren huet den [[Henri Pensis]] Auszich aus der 'Melusina' mat der Hëllef vum [[Fernand Koenig]] a [[Camillo Felgen]] enregistréiert, mä eng Theateropféierung feelt nach ëmmer. Den [[31. Mee]] [[1976]] stierft de Komponist. ''Den Weg gebahnt zu haben von lokalen Volksweisen bis zur Musik mit großem Orchester, bleibt sein Nationalverdienst'', seet säi Frënd, den Architekt [[Camille Frieden]]. De Krüger bleift ee Museker dee verdéngt datt hien (erëm)-entdeckt gëtt. ==Wierker== ===Sinfonien=== *Cortège (pour orchestre symphonique) *Berceuse (pour orchestre symphonique) *Variations sur la chanson d'Margréitchen *Lëtzebuerg, ouverture avec choeur final *Variations sur la chanson "Dräi Faarwen" *Cinq Préludes pour le "Summerdram" ([[Marcel Reuland]]) *Andante (pour orchestre symphonique) *Prélude (pour orchestre à cordes) *Suite picturale en quatre mouvements (pour orchestre symphonique) *Musique pour orchestre sur un thème populaire *Suite en 12 numéros du drame lyrique "Melusina" *Poème pour violon et orchestre *Mouvement symphonique ===Oper=== Melusina ===Kammermusek=== *6 préludes pour piano *Petite musique facile pour 4 violons *Duo en 4 mouvements pour 2 violons *7 préludes pour violon et piano *3 pièces pour quatuor à cordes *Quatuor pour flùte, hautbois, et 2 violons *"Rêverie" pour quintetteà cordes *Préludes pour quintette de clarinettes *Prélude pour flûte, hautbois et basson *"Berceuse" pour quatuor à cordes *"Vun alle Blummen"pour quintete à cordes *Prélude et fugue pour quatuor à cordes ===Musique vocale=== *Gondellied *Aus mengem Lidderbuch *Deng Aen *Vous m'avez dit tel soir *Vun alle Blummen *Héich steet eng Fiels *Caballero *Wichtelcher *Millchen, dipp, dipp, dapp *En zappelecht Vollék *D'Eisleker Hamm *Du klenge Fenkelstier *Hieschen *Mir hausen dagsiwwer am Bësch *De Weissert ===Oeuvres pour Orchestre d'Harmonie=== *Tempo di Menuetto *BBC-Marche *Renouveau, Marche de Procession *Contrastes *Pièce brève *Holiday *Mélancolie *Souvenir de Mondorf *Arrangement de la Suite pastorale de Victor Vreuls *Arrangement de l'Andante du quatuor à cordes op. 60 de Brahms ''"L'oeuvre de Jules Krüger ne mérite pas l'oubli: Il constitue à bien des égards une des bases les plus solides du patrimoine musical luxembourgeois" (Loll Weber)'' == Gielercher<ref name=":0" /> == * {{OCCCH}} * {{OMGLO}} == Um Spaweck == [https://www.melusinapress.lu/read/kruger-jules De Jules Krüger am Musikerlexikon] ==Quell== *Marc Jeck (Pizzicato 06/06) *Loll Weber: ''Un musicien luxembourgeois oublié'', in: {{Nos cahiers}} 1982/3 {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kruger Jules}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Komponisten]] [[Kategorie:Gebuer 1899]] [[Kategorie:Gestuerwen 1976]] [[Kategorie:Chevalier de l'ordre de la couronne de chêne]] [[Kategorie:Officier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] jofha5nccdtkl2c0ztmkaxgc97htdj3 Grand Prix des Nations 0 26088 2678609 2636100 2026-05-17T01:56:54Z YiFeiBot 25775 Bot: Huet 1 Interwikilinke geréckelt, déi elo op [[d:|Wikidata]] op [[d:q1435962]] zur Verfügung gestallt ginn 2678609 wikitext text/x-wiki {{Infobox Vëloscourse}} De '''Grand Prix des Nations''' war eng Vëloscourse ënner der Form vun engem Eenzelzäitfueren, déi vun [[1932]] bis [[2004]] ausgedroe gouf. Entstanen duerch d'Fusioun vum ''Grand Prix des Nations'' an dem ''Chrono des Herbiers'', gouf de [[15. Oktober]] [[2006]] d'Course [[Chrono des Nations|Chrono des Nations - Les Herbiers Vendée]] iwwer 47,8&nbsp;km gefuer. == D'Gewënner == {{Cycling race/listofwinners|Q1435962}} == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20160303172354/http://www.memoire-du-cyclisme.eu/disparues/anc_gp_nations.php Resultater vum ''Grand Prix des Nations'' op der Websäit vu ''Mémoire du Cyclisme''] [[Kategorie:Vëlossport a Frankräich|Grand Prix Nations]] d42zyiuppztv1pjnll0ij19gecrwiaa Ulrich Wehling 0 26167 2678571 2607166 2026-05-16T20:04:05Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678571 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} Den '''Ulrich Wehling''', gebuer den [[8. Juli]] [[1952]] zu [[Halle (Sachsen-Anhalt)|Halle]], war en däitsche Spezialist vun der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun]]. Hie war an 70er-Joren de grousse Mann an dëser Disziplin. Hien huet dräimol hannerenneen d'Golmedail gewonnen (den eenzegen Athleet a sämtlechen Disziplinne bis elo an och den eenzegen an der Nordescher Kombinatioun). E war ausserdeem véiermol Weltmeeschter (d'Olympesch Spiller vun 1980 hunn och als Weltmeeschterschaft gezielt). Hie war an der [[International Schifederatioun|Internationaler Schifederatioun]] a bis 2012 am Kommitee vun der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun]] als ''Directeur des courses''. == Palmarès == === [[Olympesch Spiller]] === *'''[[Olympesch Wanterspiller 1972]]''' zu [[Sapporo]] {{JPN}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] *'''[[Olympesch Wanterspiller 1976]]''' zu [[Innsbruck]]{{AUT}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] *'''[[Olympesch Wanterspiller 1980]]''' zu [[Lake Placid]] {{USA}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] === [[Weltmeeschterschaften am Nordesch Schi]] === *'''[[Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi 1972]]''' zu [[Sapporo]] {{JPN}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] *'''[[Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi 1974]]''' zu [[Falun]] {{SWE}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] *'''[[Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi 1976]]''' zu [[Innsbruck]] {{AUT}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] *'''[[Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi 1978]]''' zu [[Lahti]] {{FIN}} **[[Fichier:Med 3.png|Bronze]] Bronze Medail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] *'''[[Olympesch Wanterspiller 1980|Weltmeeschterschaft am Nordesch Schi]]''' zu [[Lake Placid]] {{USA}} ** [[Fichier:Med 1.png|Or]] Goldmedail an der [[Nordesch Kombinatioun|Nordescher Kombinatioun (Eenzel)]] {{Olympesch Wanterspiller Nordesch Kombinatioun}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Wehling Ulrich}} [[Kategorie:Gebuer 1952]] [[Kategorie:Schileefer/Nordesch Kombinatioun]] [[Kategorie:Olympesch Wanterspiller 1972]] [[Kategorie:Olympesch Wanterspiller 1976]] [[Kategorie:Olympesch Wanterspiller 1980]] [[Kategorie:Weltmeeschteren an der Nordescher Kombinatioun]] py29xp20htr6mhmq6d1sid071uap32j Olympesch Wanterspiller 1928 0 26488 2678659 2511940 2026-05-17T10:19:25Z GilPe 14980 Ortho (via JWB) 2678659 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Olympesch Spiller}} D''''Olympesch Wanterspiller 1928''' oder '''II. Olympesch Wanterspiller''' goufe vum [[11. Februar|11.]] bis den [[19. Februar]] [[1928]] zu [[Sankt-Moritz]] an der [[Schwäiz]] ofgehalen. Et waren déi éischt onofhängeg Wanterspiller déi net a Verbindung mat Summerspiller ofgehale goufen. Déi vireg Wanterspiller ([[Olympesch Wanterspiller 1924|1924]] zu [[Chamonix]]) si vum [[Internationalen Olympesche Kommiteee]] (IOK) eréischt méi spéit, retroaktiv, zu Olympesche Wanterspiller erkläert ginn; se waren am Fong en Deel vun de [[Paräis]]ser [[Olympesch Summerspiller 1924|Summerspiller 1924]]. == Participanten == Et hu 464 Athleeten aus 25 Natiounen um Tournoi deelgeholl. === Lëtzebuerg === [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] war mat fënnef Athleeten zu Sankt-Moritz vertrueden. {| class="wikitable" ! colspan="10" |Männlech Participantë vu Lëtzebuerg |- valign="top" ! width="125" |Sportart ! width="150" |Athleet ! width="100" |Disziplin !Zäit !1.&nbsp;Laf !2.&nbsp;Laf ! width="10" |Plaz ! width="210" |Bemierkung |- align="left" |[[Bobsport]] |[[Marc Schoetter]] [[Raoul Weckbecker]] [[Willy Heldenstein]] [[Pierre Kaempff]] [[Auguste Hilbert]] |5er-Bob |3:32,7 |1:45,8 (20) |1:46,9 (19) | align="center" |20 |Reserviste waren den A. Pfeiffer an de J. Michels |} == Kuckt och == * [[Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken]] == Um Spaweck == * [http://www.olympic.org/fr/games/past/index_fr.asp?OLGT=2&OLGY=1928 Websäit vun den Olympesche Wanterspiller 1928 beim C.I.O.] {{Olympesch Wanterspiller}} {{Commonscat|1928 Winter Olympics}} [[Kategorie:Olympesch Wanterspiller 1928|*Olympesch Wanterspiller 1928]] eozpon03kgum0tu71van3zwu7wsvpq8 Harold Osborn 0 26561 2678595 2604705 2026-05-16T20:08:35Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678595 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} Den '''Harold Osborn''', gebuer den [[13. Abrëll]] [[1899]] zu [[Butler]] am [[Illinois]], a gestuerwen de [[5. Abrëll]] [[1975]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] Liichtathleet, deen an den 20er-Jore vum 20. Jh. am Zéngkampf an am Héichsprong grouss Succèen hat. Hien huet zwéi Weltrekorder opgestallt a gouf duebelen Olympiameeschter op den [[Olympesch Summerspiller 1924|VII. Olympesche Summerspiller 1924]] zu [[Paräis]]. {| align=left class="toccolours" border="1" cellpadding="4" style="float: left; margin: 0 0 1em 1em; width: 30%; border-collapse: collapse; font-size: 95%; clear: left" ! colspan="3" | [[Fichier:Olympic rings.svg|center|80px|Olympische Ringe]] |- align="center" | colspan="3" | [[Liichtathleetik]] |- align="center" | bgcolor="gold" | Gold || [[Olympesch Summerspiller 1924|1924]] || [[Zingkampf]] |- align="center" | bgcolor="gold" | Gold || [[Olympesch Summerspiller 1924|1924]] || [[Héichsprong]] |} {{Olympesch Meeschteren am Zéngkampf}} {{Olympesch Meeschteren am Héichsprong}} {{DEFAULTSORT:Osborn Harold}} [[Kategorie:Gebuer 1899]] [[Kategorie:Gestuerwen 1975]] [[Kategorie:Zéngkämpfer]] [[Kategorie:Héichsprénger]] 54b663t2ej7w90av4o0aroakmky2tim Cocktail 0 27535 2678364 2598379 2026-05-16T18:25:50Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678364 wikitext text/x-wiki {{skizzGedrénks}} [[Fichier:Cocktail1.jpg|thumb|240px|En typesche Cocktail, zerwéiert an engem [[Cocktailglas]]]] E '''Cocktail''' ass e Gedrénks, dat aus e puer meeschtens [[alkohol]]esche Substanzen zesummegemëscht gëtt. An engem Cocktail fënnt ee gewéinlech eng oder méi Zorte [[Liqueur]], do derbäi aner Liewensmëttel fir Goût ze ginn, wéi [[Uebst]] oder Uebstjus, [[Saccharos|Zocker]], [[Mëllech]] oder [[Ram]], Gewierzer, asw. Bis an d'[[1970]]er-Jore ware Cocktailer meeschtens op Basis vun [[Gin]], [[Whiskey]] oder [[Rum]], a méi rar [[Wodka]]. Zanter den [[1980]]er-Joren ass Wodka déi meeschtgebrauchte Grondsubstanz fir gemëscht Gedrénks. Och Gedrénks mat Kuelesaier - Spruddelwaasser oder [[Tonic]] - gëtt gär a Cocktailer gemëscht. Den Numm ''Cocktail'' heescht op [[Englesch]] ''Hunneschwanz''. Et gëtt eng sëllege Versich, d'Etymologie vum Numm z'erklären: Sou kéint dës Bezeechnung dorop zeréckzeféiere sinn, datt entweeder d'Schwanzplomme vun Hunnen an déi éischt Cocktailer gestach goufen, oder awer och op e Gemësch aus [[Absinth]] a [[Whisky]], dat zu [[New Orleans]] zerwéiert gouf a ''coquetier'' - [[Eeërdëppchen]], genannt gouf. Als aner Erklärung gëtt gesot e kéim aus der Zäit vum [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikaneschen]] [[Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich|Onofhängegkeetskrich]], wéi d'[[Martha Washington|Madame Washington]], well alles rar war, bei enger Receptioun e Gemësch vu Jusen an Alkohol an engem Glas, garnéiert mat enger Hunneplomm zerwéiert huet, an de [[Marie-Joseph Motier de La Fayette|Lafayette]], wéi en dat gesinn huet gesot soll hunn ''Oh, a Coq-tail'', well him dat englescht Wuert fir Hunn net direkt agefall ass. == Um Spaweck == {{Commonscat|Cocktails|Cocktailer}} [[Kategorie:Gedrénks]] 8emgoyopjs3dl2nhqq6rg6zi4sn2e3h Sender Feldberg 0 28094 2678541 2549624 2026-05-16T19:56:16Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678541 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai}} De [[Feldberg am Schwarzwald|Feldberg]] gëtt zanter den [[1950]]er-Joren als Plaz fir ee Sender fir Radio an Televisioun benotzt. Dofir huet den deemolege [[Südwestfunk]] beim [[Seebuck]] e 75 m héije Fernseetuerm mat enger Aussichtsplattform op 36 m, opgeriicht. Dësen Tuerm war awer an der Lescht den Ufuerderunge vun der neier Technik net méi gewuess soudatt den [[Südwestrundfunk|SWR]], [[2003]] een neien 82 Meter héijen Tuerm aus arméiertem Bëtong op der Spëtz vum Feldberg opgeriicht huet. Dat konnt nëmme geschéie well d'[[NATO]] d'Plaz wou s'eng [[Richtfunk]]anlag bedriwwen huet, geraumt huet. D'Gemeng [[Feldberg (Schwarzwald)|Feldberg]] huet sech gewiert wéi deen alen Tuerm sollt ofgerappt ginn, an dofir kann en elo nach ëmmer als Aussiichtstuerm benotzt ginn. Vum neien Tuerm send den SWR seng Hörfunkprogrammer op [[UKW]] mat all Kéier 5 KW: [[SWR1 Baden-Württemberg]] (89,8&nbsp;{{MHz}}), [[SWR2]] (97,9&nbsp;MHz), [[SWR3]] (93,8&nbsp;MHz), [[SWR4 Baden-Württemberg]] (104,0&nbsp;MHz) an um Kanal 12B mat 500 Watt d'[[Digital Audio Broadcasting|DAB]]-Programmer vun [[Digital Radio Südwest]]. An da gëtt och nach [[Das Erste]] um Kanal 8 mat 100&nbsp;kW gesent. De Sender send a grouss Deeler vu Südbaden an e kann a ville Gebidder an der Nordschwäiz empfaange ginn. <gallery> Feldberg alter Turm.jpg|Ale Fernseetuerm Feldberg neien Tuerm.jpg|Neie Fernseetuerm </gallery> [[Kategorie:Fernseetierm an Däitschland|Feldberg]] [[Kategorie:Radiossendanlagen|Feldberg]] [[Kategorie:Bauwierker 1955]] [[Kategorie:Bauwierker 2003]] pttadsgaeqdzwkpdakn8qggxlontmtb Jan Mayen 0 28391 2678434 2627276 2026-05-16T19:40:08Z VolvoxBot 61746 /* Entdeckung a Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678434 wikitext text/x-wiki {{Infobox Insel}} [[Fichier:Jan-mayen-1878.jpg|thumb|260px|Kaart vun 1878]] '''Jan Mayen''' ass eng 377[[Quadratkilometer|&nbsp;km²]] grouss [[Vulkan]]insel am [[Arkteschen Ozean]], 600&nbsp;km [[Norden|nërdlech]] vun [[Island]] a 500&nbsp;km [[Westen|westlech]] vu [[Grönland]]. [[Topographie|Topographesch]] gëtt d'Insel vun enger enormer Biergketten aus [[Vulkanismus|vulkaneschem Gestengs]] dominéiert, déi gréisstendeels vu [[Gletscher]] bedeckt ass. Den héchste Bierg ass de [[Beerenberg]], mat 2.277 Meter deen nërdlechste [[Vulkan]] weltwäit. D'Insel an hire Vulkan ass en Deel vum [[Mëttelatlantesche Réck]]. Jan Mayen streckt sech iwwer 53&nbsp;km a Richtung Südwest-Nordost a läit op de Koordinate 71° N 8,30° W. Zanter dem [[27. Februar]] [[1930]] ass d'Insel ënner [[Norwegen|norwegescher]] Souveränitéit. Vu politescher a wirtschaftlecher Bedeitung ass Jan Mayen virun allem wéinst der Fëschereizon ëm d'Insel, e Gebitt vun 293.049&nbsp;km². Jan Mayen ass bis op d'Personal vun der [[Meteorologie|meteorologescher]] an der [[LORAN|LORAN-C]] Statioun – eppes méi wéi enger Dose Leit – net bewunnt. Béid Statioune gi vum norwegesche Militär bedriwwen. == Entdeckung a Geschicht == Et ass net mat Sécherheet ze klären, vu wiem a wéini d'Insel fir d'éischt Kéier entdeckt gouf. Vereenzelt Spueren aus der [[Wikinger]]zäit loosse spekuléieren, datt schonn ëm d'Joer [[500]] déi éischt Mënschen do passéiert sinn. Sécher ass awer, datt d'Insel op d'mannst fir laang Joerhonnerte vergiess gouf, an eréischt [[1607]] vum [[England|engleschen]] Entdecker an Navigator [[Henry Hudson]] op der Sich nom [[Nordwestpassage]] erëmendeckt gouf. Den Hudson huet der Insel hiren éischten Numm ginn: ''Hudson's Tutches''. D'Insel sollt hiren Numm duerno nach e puermol änneren: * [[1611]]: englesch [[Walen|Walfänger]] nenne se ''Trinity Island'' * [[1612]]: de [[Frankräich|franséische]] Walfänger [[Jean Vrolicq]] gëtt er den Numm ''Île de Richelieu'' * [[1614]]: den englesch Kapitän [[John Clarke]] schwätzt vun der ''Isabella'' Um Enn huet d'Insel hiren haitegen Numm [[1614]] vum [[Holland|hollännesche]] Walfänger [[Jan Jacobs May van Schellinkhout]] kritt an déi Kéier och behalen däerfen. Dat virun allem och, well et den Hollänner an deene Jore gelongen ass op Jan Mayen befestegt Statioun fir d'Kache vum [[Tran]] vun de Walfësch, an Tëschelagere fir de [[Speck|Walspeck]] opzeriichten. Bis zu 1.000 Mann hu sech an de Summerméint do opgehalen. Den intensive Walfang huet dozou gefouert, datt de [[Grönlandwal]] am Laf vun nëmmen e puer Joer bal ausgestuerwe war, soudatt d'Hollänner sech tëscht [[1640]] an [[1650]] nees zeréckgezunn hunn. [[Fichier:Arcticfox-3.jpg|thumb|left|250px|Polarfuuss]] Nodeem d'Hollänner fort waren an d'Insel allgemeng net méi fir Walfänger interessant genuch war, sollten iwwer 200 roueg Joer vergoen. [[1882]]-[[83|1883]] huet eng Grupp vun [[Éisträich-Ungarn|éisträichesch-ungaresche]] Wëssenschaftler d'Land am Detail [[Kartographie|kartographéiert]]. D'[[Landkaart|Kaarten]] aus där Zäit waren nach bis an d'[[1950]]er-Joren am Gebrauch. Ufanks vum [[20. Joerhonnert]] hunn d'Norweger ugefaangen, sech fir d'Insel a virun allem fir d'Juegd op d'[[Polarfuuss|Polarfiiss]] z'interesséieren. D'Juegd op d'Fiiss gouf iwwerdriwwen an huet schonn an den [[1920]]er-Joren nees misse fale gelooss ginn. D'Zuel vun de Déiere war sou staark deziméiert ginn, datt laang Zäit ze fäerte war, d'Populatioun géif sech net méi erkréien. [[1921]] gouf déi éischt [[Meteorologie|meteorologesch Statioun]] gebaut. Am Kader vum Bau an dem Betrib vun der Wiederstatioun gouf fir d'éischt en Deel, [[1926]] dunn awer d'ganz Insel vun Norwegen reklaméiert. Mat der kinneklecher Resolutioun vum [[8. Mee]] [[1929]] ass Jan Mayen [[De jure / de facto|de facto]] vun Norwegen annektéiert ginn (a Kraaft getrueden de [[27. Februar]] [[1930]]). [[Fichier:Junkers Ju88.jpg|thumb|200px|Eng däitsch ''Junkers JU 88'' (hei am Bild) an eng ''Focke-Wulf Fw 200'' sinn 1942 op Jan Mayen erofgefall]] D'Wiederstatioun ass nëmmen eng eenzeg Kéier net a Betrib gewiescht: am Wanter [[1940]]-[[1941|41]]. Aus Angscht virun engem [[Däitschland|däitschen]] Ugrëff gouf deemools kuerzerhand decidéiert, d'Statioun ze verbrennen an d'Equipe an [[England]] z'evakuéieren. D'Joer drop gouf se nees – ënner Bewaache vun norwegeschen Zaldoten – opgeriicht. Bis op e puer Loftattacke bei deenen zwéin däitsch Fligeren erofgefall sinn, konnt Norwegen d'Insel mat hirer militäresch wichteger Wiederstatioun de ganzen [[Zweete Weltkrich]] iwwer halen. [[1943]] hunn d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerikaner]] Erlabnes kritt fir eng Radiostatioun, ''Atlantic City'', op Jan Mayen opzeriichten déi déi däitsch Radios- a Wiederstatiounen op [[Grönland]] ausspionéiere sollt. Déi amerikanesch Statioun huet [[1946]] aus Angscht viru [[Sowjetunioun|sowjetesche]] Revendicatiounen op [[Svalbard]] nees missen ofgerappt ginn. Tëscht [[1959]] an [[1961]] huet d'[[NATO]] am Kader vum Ausbau vum [[LORAN|LORAN-C-Reseau]] am [[Atlantik]] e Sender op Jan Mayen gesat. LORAN ('''LO'''ng '''RA'''nge '''N'''avigation) ass en terrestresche Funknavigatiounssystem deen haaptsächlech do ass fir d'Positioun vu Schëffer a Fligeren ze bestëmmen. Den Transmitter sollt am Fong [[2006]] ausser Betrib geholl ginn, gouf awer op Wonsch vun der [[EU]] bis [[2009]] weider bedriwwen. [[1960]] gouf de [[Fluchhafen|Fluchhafe]] ''Jan Mayensfield'' gebaut, eng 1.583 Meter laang Landepist déi bal just nëmme vun der norwegescher Loftwaff benotzt gëtt. Op Jan Mayen gëtt et keng Naturressourcen déi et sech géif rentéieren z'exploitéieren. D'Vergréisserung vun der Fëschereizon ëm d'Insel (200 [[nautesch Meil]]en) am Joer [[1980]] war dofir ëmsou méi wichteg fir Norwegen. == Natur == [[Fichier:Fulmarus glacialis 1 1.jpg|left|thumb|250px|Äisstuermvull]] D'Landschaftsbild op Jan Mayen ass kee besonnescht faarwegt, schwaarzt Vulkangestengs kontrastéiert mat Äis a [[Schnéi]]. Just an de Summerméint sinn e puer Flecke Gréngs ze gesinn. Haaptsächlech [[Flecht]]en, [[Kraut]] a [[Moosplanzen|Moos]], mä vereenzelt och [[Blumm]]en (vun deenen der e puer [[Endemismus|endeemesch]] sinn). Et wuesse keng [[Bam|Beem]] op Jan Mayen. D'[[Flora]] zu Land ass wéinst dem [[Polarklima]] an der Distanz zum Festland grad sou limitéiert wéi d'[[Fauna]]. Et goufen awer bis zu 98 verschidden [[Aart]]e [[Vullen|Vigel]] op der Insel observéiert. Déi gréisst Kolonië sinn déi vun den [[Äisstuermvigel]], de [[Kleng Alken|Klengen Alken]] an de [[Polarblumm]]en. Nieft de [[Polarfuuss|Polarfiiss]] sidelen am Nordweste vun der Insel [[Robben]], vereenzelt och [[Äisbier]]en. Vun de Mieresfriichte sinn déi grouss Populatioune vun de [[Crevette|Crevettë]] ronderëm d'Insel déi wirtschaftlech interessantst. An der Nordlagun gëtt et och eng Populatioun vun arktesche [[Saibling]]en. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.jan-mayen.no/ Jan Mayen 71N, 8W] (Offiziell Websäit) * {{no}} [https://web.archive.org/web/20040611192536/http://www.keeponliving.net/Content/Norwegian/JanMayen/janmayen.htm Dette er Jan Mayen] (Privat Websäit) [[Kategorie:Norwegesch Inselen]] [[Kategorie:Inselen am Atlantik]] blu22jslp59jqsh7x1q5kyb1armc4pq Buergfrid 0 29314 2678356 2624107 2026-05-16T18:24:50Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678356 wikitext text/x-wiki {{Homonymie}} '''Buergfrid''' ass: * an enger [[Buerg]], en extra befestegten Deel, dacks en Tuerm, an deen ee sech bei enger Belagerung als Lescht zeréckzéie konnt, souguer, wann d'Ugräifer d'Befestegung vun der Buerg schonn iwwerwonnen haten; kuckt: [[Buergfrid (Buerg)]]; * e Lieu-dit um [[Stauséi Uewersauer]], an der [[Gemeng Esch-Sauer]]; kuckt dofir [[Buerfelt]]; * no där Uertschaft genannt, eng politesch Affär, um Ufank vun den [[1970]]er-Joren, kuckt: [[Buergfrid-Affär]]. jjy94slw7bf25wq4nzuszudfc9sc0cn Carmen Heyar 0 29404 2678360 2457325 2026-05-16T18:25:17Z VolvoxBot 61746 /* Theater */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678360 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}}D''''Carmen Heyar''', gebuer den [[21. Juni]] [[1959]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], ass [[Schrëftsteller]]in a Musekerin. D'Carmen Heyar ass zu [[Esch-Uelzecht|Esch]] opgewuess an huet 1978 de Mëttelschouldiplom am Beräich ''Biologie et Social'' zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] gemaach. Se huet zu [[Witten]] vun 1986-89 e fräit Studium am Beräich Musek, Literatur an Theater absolvéiert; klassesche Gesank an der "''Schule der Stimmenthüllung''"; do Piano gespillt a Blockflütt ënnerriicht. Vun 1989-94 war <!--kuckt lëtzebuergesch Grammaire--> se fräi Schülerin an der "Kulturmühle Lützelflüh". D'Carmen Heyar huet bei der Grënnung vun der éischter lëtzebuergescher "Bio-Coopérative" an der Waldorfschoul Lëtzebuerg matgeschafft. Si war fir eng Mandatszäit Member vum [[Conseil National du Livre]], a schreift op [[Däitsch]] a [[Franséisch]]. Hir 3 Kanner si mëttlerweil erwuessen a sinn an der Kultur an an der Wëssenschaft täteg. == Wierker == === Literatur === * Bicherrezensiounen, Concerts- a Konschtkritiken (1999-2008) (L.W.; L.L.; J; t; k) * Lyrik an Novellen (2002-2007) {{nos cahiers}} a [[Les Cahiers Luxembourgeois]] * "Sonne, Mond und Schiwa", 1° recueil de poèmes (2003) * Anthologie: "Lyrik und Prosa unserer Zeit", Bd 2, (2005): Gedichtssammlung * ''Collection Deutscher Erzähler'', Bd 5, (2006): Novelle: "Grusel und sein Glück" * "Chichiyokohanachichi", 2° recueil de poèmes (2007) === Musek === * 1990-92: Musekspedagogin an der Waldorfschoul * 1995: Cd-Lidd: ''Time Sellers'' * 1996: ''Un Instant'': composition de jazz * 1995-99: Workshopleederin ''Stëmm, Beweegung a graphesch Notatioun'' == Theater == * sozio-politeschen Improvisatiounstheater fir de grénge Stroum (70er-Joren) * "Spiele der Zeitenwende" Waldorfschoul Bochum-Langendreer (1988) * Musektheater mat Schoulklassen (1991-92) == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}}{{DEFAULTSORT:Heyar Carmen}} [[Kategorie:Gebuer 1959]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Komponisten]] q661n05kose2w63xlrbb6y96ei5fuom Dummeldeng 0 30937 2678374 2678159 2026-05-16T18:27:01Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Dommeldange | Numm (Däitsch) = Dommeldingen | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|38|06|N|06|08|16|O}} }} '''Dummeldeng''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Norden|Norde]] vun der [[Haaptstad]]. Dummeldeng huet zur fréierer [[Gemeng Eech]] gehéiert, bis déi den 1. Juli [[1920]] mat der Stad Lëtzebuerg fusionéiert huet<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1920/06/30/n1/jo|Titel=Loi du 30 juin 1920 concernant la réunion de la commune d'Eich à la ville de Luxembourg. - Legilux|Gekuckt=21.05.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref>. Et ass zanterhier e Quartier vun der Stad Lëtzebuerg. == Geographie == Dummeldeng ass 235,55 [[Hektar]] grouss a läit op enger Héicht tëscht 235,55 a 408,00 m. De Quartier grenzt am Norden un d[[Gemeng Walfer|'Gemeng Walfer]] an dann, am Sënn vun der Auer, un d'[[Gemeng Steesel|Gemenge Steesel]] an [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] an d'Quartiere [[Weimeschkierch]], [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Beggen]]. Am südwestleche Wupp leeft d'[[Uelzecht]] a mécht d'Grenz mam Quartier Eech. == Ursprong vum Numm == Den Numm Dummeldeng ass schonn am [[13. Joerhonnert]] nogewisen. Dem [[Gaspard-Théodore-Ignace de la Fontaine|Théodore de la Fontaine]] no geet en zeréck op d'[[Grouss Dommel]] ({{De}} Rohrdommel, ''Botaurus stellaris''), e [[Vullen|Vull]] dee sech sengerzäit masseg an de [[Lësch|Lëtsche]] laanscht d'Uelzecht opgehalen huet. == Geschicht == Nach ier am [[Minettsgéigend|Minett]] déi éischt [[Schmelz]] opgoung, ass zu Dummeldeng schonn [[Eisen|Eise]] produzéiert ginn. Uganks vum [[17. Joerhonnert|17. Joerhonner]]<nowiki/>t krut de [[Jean de Ryaville]] d'Autorisatioun fir eng Schmelz ze bauen. Duerno hunn d'Schmelzhären [[Thomas Marchant]] an d'Famill [[Collart (Famill)|Collart]] d'Schmelze bedriwwen. [[1865]] gouf eng nei Schmelz mat engem Héichuewen, laanscht d'Schinnen ënnen un der Uelzecht, gebaut. {{Méi Info 1|Dummeldenger Schmelz}} Laanscht d'[[Dummeldenger Baach]], déi vun de [[Glasbueren|Glasbuere]] bis an d'Uertschaft leeft, louchen an der Zäit net manner wéit sechs [[Millen zu Lëtzebuerg|Millen]]: d'Schmelzmillen, d'Schëttermillen, d'Schlassmillen, d'Seemillen, d'Bannmillen an d'Ënneschtmillen. Vun den 1950er bis uganks der 1980er gouf et südwestlech vum haitege Parc Hotel e Camping. Um Enn vun den 1970er-Joren ass um [[Dummeldenger Bierg]] e Wunnengsbauprojet realiséiert ginn, absënns fir Wunnengen ze schafen, fir europäesch Beamten déi an der Verwaltungen um [[Kierchbierg]] geschafft hunn. De Véierel ass haut nach ënnert dem Numm „Parc de l'Europe“ bekannt, als Referenz un d'Aktiegesellschaft déi sengerzäit den éischte Bauprojet presentéiert hat. == Awunner == Enn [[2015]] hunn zu Dummeldeng 2.470 Leit gewunnt, dovu waren 29,27 % Lëtzebuerger a 70,73 % Auslänner. Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} waren et {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Dummeldeng }} Leit. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Dummeldeng}}&nbsp;% géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Dummeldeng}}&nbsp;% Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten zu Dummeldeng ({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Prozent |- | |TOTAL |align=right|3.106 |align=right|100,00 |- |{{0}}1 |{{LUX}} |align=right|848 |align=right|27,30 |- |{{0}}2 |{{FRA}} |align=right|380 |align=right|12,23 |- |{{0}}3 |{{UKR}} |align=right|239 |align=right|7,69 |- |{{0}}4 |{{POR}} |align=right|212 |align=right|6,83 |- |{{0}}5 |{{ITA}} |align=right|154 |align=right|4,96 |- |{{0}}6 |{{BEL}} |align=right|132 |align=right|4,25 |- |{{0}}7 |{{CHN}} |align=right|111 |align=right|3,57 |- |{{0}}8 |{{DEU}} |align=right|109 |align=right|3,51 |- |{{0}}9 |{{ESP}} |align=right|104 |align=right|3,35 |- |10 |{{GRE}} |align=right|71 |align=right|2,29 |- | |Top 10 |align=right|2.360 |align=right|75,98 |- | |Aner Nationalitéiten |align=right|746 |align=right|24,02 |} == Verkéier == [[Fichier:Dommeldange,_PN13_(103).jpg|thumb|Déi fréier Dummeldenger Barriär, déi bis 2027 mat engem Souterrain ersat gëtt.|260x260px]] Op der Grenz mam Quartier [[Weimeschkierch]] am [[Osten|Oste]] leeft d'[[Nationalstrooss 11]] (Lëtzebuerg - [[Iechternach]]) zanter den [[1980]]er-Joren iwwer den [[Contournement vun Dummeldeng|Dummeldenger Contournement]]. Virdrun ass d'Nationalstrooss vun der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Eecher Klinick]] aus iwwer d'[[Route d'Echternach (Stad Lëtzebuerg)|Iechternacher Strooss]] duerch de Quartier gelaf. D'[[Gare Dummeldeng|Dummeldenger Gare]] war fréier eng wichteg Gare op der [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen Grenz|Nordstreck]]. Wéi d'[[Dummeldenger Schmelz]] nach a Betrib war, ass d'[[Minett (Äerz)|Minett]] mat der Eisebunn op Dummeldeng komm an déi fäerdeg Stolproduite si vun hei aus uechter d'Land an an d'Ausland gefouert ginn. Hautdesdaags ass just nach Persouneverkéier op der Dummeldenger Gare. Déi fréier [[Barriär (Eisebunn)|Barriär]] PN. 13 war direkt nieft der Gare a wéinst dem staarken Zuchtrafick op der Streck relativ laang zou, wat mat sech bruecht huet, datt sech den Autostrafick am Duerf gestaut huet an doduerch d'Liewensqualitéit vun de Leit erofgaangen ass. Aus deem Grond, an awer och aus Sécherheetsgrënn, gouf de PN. 13 de 7. Juni 2025 zougemaach a gëtt bis 2027 mat enger [[Ënnerféierung]] fir d'Foussgänger an d'Cyclisten ersat<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/mobiliteit/news/a/2271611.html|Titel=Chantiere vun den CFL: Zuchlinn Beetebuerg-Stad zäitweis zou, Barrière zu Dummeldeng verschwënnt|Gekuckt=28.01.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>. Dummeldeng gëtt och vun enger Rëtsch Buslinne vum [[Autobus de la Ville de Luxembourg|AVL]]- an [[Régime général des transports routiers|RGTR]]-Reseau ugefuer. == Kuckt och == * [[Dummeldenger Schlass]] * [[Dummeldenger Schmelz]] * [[Haupeschkierch vun Dummeldeng|Kierch vun Dummeldeng]] * [[Gare Dummeldeng]] * [[Lycée privé Émile-Metz]] * [[Uelzecht-Lycée]] * [[Lëtzebuerg (Stad)]] == Literatur == * [[Fernand Théato]], 2006, ''Dummeldéng a seng Industrie''{{Sic}} an: ''[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content& Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg]'', Chorale Sang & Klang. S. 30-33 == Um Spaweck == {{Commonscat|Dommeldange|Dummeldeng}} * [[Rita Ruppert]], 2016, [https://web.archive.org/web/20160915012042/http://www.wort.lu/de/lokales/neue-bestimmung-fuer-ehemalige-schreinerei-drescher-in-dommeldingen-ein-kleinod-inmitten-der-stadt-5735e783ac730ff4e7f605c6 Ein Kleinod inmitten der Stadt - In der Rue du Château soll ein neues Dorfzentrum entstehen] op wort.lu; gekuckt de 15. Mee 2016 {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Dummeldeng| ]] 44dvedch3g50hh1r7hbg5ux38ffk923 Märel (Stad Lëtzebuerg) 0 30963 2678252 2678187 2026-05-16T12:19:50Z Mobby 12 60927 /* Awunner */ k 2678252 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Quartier Märel vun der Stad Lëtzebuerg|aner Bedeitungen|Märel}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Merl | Numm (Däitsch) = Merl | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|36|11|N|06|05|46|O}} }} '''Märel''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Westen|Weste]] vun der [[Haaptstad]]. Bis 1920 huet Märel zu der fréierer [[Gemeng Hollerech]] gehéiert. == Geographie == Märel ass 242,79 [[Hektar]] grouss a läit op enger Héicht tëscht 267,3 an 315,6 m. De Quartier grenzt am Norden un d'[[Gemeng Bartreng]] an de [[Belair]] an dann, am Sënn vun der Auer, un [[Hollerech]], [[Zéisseng]] an d'[[Gemeng Leideleng]]. == Awunner == Enn 2011 hat de Quartier Märel 3.404 Awunner, 2015 waren et der 4.969. Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} hunn zu Märel {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Märel}} Leit gewunnt. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Märel}}&nbsp; géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Märel}}&nbsp; Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten zu Märel ({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Prozent |- | |TOTAL |align=right|6.021 |align=right|100,00 |- |1 |{{LUX}} |align=right|2.100 |align=right|3,18 |- |2 |{{FRA}} |align=right|992 |align=right|1,50 |- |3 |{{ITA}} |align=right|544 |align=right|0,82 |- |4 |{{POR}} |align=right|402 |align=right|0,61 |- |5 |{{BEL}} |align=right|254 |align=right|0,38 |- |6 |{{ESP}} |align=right|209 |align=right|0,32 |- |7 |{{DEU}} |align=right|158 |align=right|0,24 |- |8 |{{IND}} |align=right|121 |align=right|0,18 |- |9 |{{RUS}} | align="right" |116 | align="right" |0,18 |- |10 |{{ROU}} | align="right" |110 | align="right" |0,17 |- | |Top 10 | align="right" |5.006 | align="right" |7,58 |- | |Aner Nationalitéiten | align="right" |1.015 | align="right" |92,42 |} == Kuckt och == * [[Märeler Park]] * [[Kierch Lëtzebuerg-Märel|Märeler Kierch]] * [[Geesseknäppchen]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Merl (Luxembourg City)|Märel}} {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg|Marel]] [[Kategorie:Märel (Stad Lëtzebuerg)|*l]] 9xiilurvm03blqy7rqhmwdns4edwo2o Weimeschkierch 0 30966 2678255 2614767 2026-05-16T13:27:25Z GilPe 14980 /* Awunner */ Update 2025 2678255 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Weimerskirch | Numm (Däitsch) = Weimerskirch | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|37|41|N|06|08|6|O}} }} '''Weimeschkierch''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Nordosten|Nordoste]] vun der [[Haaptstad]]. Weimeschkierch huet zur [[Gemeng Eech]] gehéiert a war am Fong mat Eech eng Unitéit. Dodrun erënnert och de Sproch „Weimeschkierch an Eech leien an engem Streech<ref>deels och „Dummeldeng, Weimeschkierch an Eech leien an engem Streech”</ref>“. == Geographie == Weimeschkierch grenzt am Norden un [[Dummeldeng]] an dann, am Sënn vun der Auer, un d'[[Gemeng Nidderaanwen]] an d'Quartiere [[Kierchbierg]], [[Pafendall]] an [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]]. De Quartier huet eng [[Fläch]] vun 110,50 [[Ar (Flächemooss)|ha]] a läit op enger Héicht tëscht 237,4 an 352,2 m. == Ursprong vum Numm == „Weimeschkierch“ staamt aus der [[Franken (Vollek)|fränkesch]]-[[Merowenger|merowengescher]] Epoch a geet op eng vun den eelste Kultplazen zu Lëtzebuerg zeréck. Am Joer [[723]] huet den [[Hausmeier]] [[Karl Martell]] d'Uertschaft „Weimeschkierch“ der [[Abtei Sankt Maximin Tréier|Abtei St Maximäin]] vun [[Tréier]] geschenkt. Et huet sech ëm fränkeschen Haff gehandelt, zu deem och eng „privat“ Kierch, d'''Vimaris ecclesia'' gehéiert huet, also engem Gotteshaus, dat de Frank ''Wimar'' op sengem Grond a Buedem opgeriicht hat. == Geschicht == Zu Weimeschkierch hu bis ufanks vum [[20. Joerhonnert]] haaptsächlech Händlerfamillje gewunnt déi uechtert d'Land gezu si fir Kreemchen ([[Parzeläin]], Bitzgeschier asw.) géint Lompen an aalt [[Eisen]] ze tauschen. D'Lompekréimer, déi sech selwer ''Lakerte'' genannt hunn, hunn ënner sech ''d'Lakersprooch'' oder ''Lakerschmus'' geschwat, d'[[Sprooch]] vun de [[Jéiner]]. {{Méi Info 1|Jéinesch}} ==Awunner== 2001 hunn zu Weimeschkierch 1.472 Leit gewunnt; op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} waren et der {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Weimeschkierch }}. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Weimeschkierch}}&nbsp;% géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Weimeschkierch}}&nbsp;% Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten zu Weimeschkierch<br>({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Undeel |- | |TOTAL |align=right|2.471 |align=right|100,00 |- |1 |{{LUX}} |align=right|786 |align=right|31,81 |- |2 |{{FRA}} |align=right|323 |align=right|13,07 |- |3 |{{POR}} |align=right|216 |align=right|8,74 |- |4 |{{ITA}} |align=right|165 |align=right|6,68 |- |5 |{{BEL}} |align=right|84 |align=right|3,40 |- |6 |{{ROU}} |align=right|67 |align=right|2,71 |- |7 |{{ESP}} | align="right" |65 | align="right" |2,63 |- |8 |{{DEU}} | align="right" |57 | align="right" |2,31 |- |9 |{{POL}} | align="right" |54 | align="right" |2,19 |- |10 |{{GRE}} | align="right" |44 | align="right" |1,78 |- | |Top 10 | align="right" |1.861 | align="right" |75,31 |- | |Aner Nationalitéiten | align="right" |610 | align="right" |24,69 |} == Kuckt och == * [[Kierch Lëtzebuerg-Weimeschkierch]] * [[Naturschutzgebitt Kuebebierg]] * [[Schëttermarjal]], e Bëschhank südlech vu Weimeschkierch * [[Géisserei Wies]] == Literatur == * [[Michel Schmitt]], 1992, „''[https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_41-1992_20-21.pdf Weimerskirch, “die Urpfarrei” der Stadt Luxemburg]“,'' [[ons stad]] Nr 41, S. 20-21 *[[Fernand Théato]], 2006, „''Weimeschkierch an Eech, leien an engem Streech“'' an'': ''[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content& Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg]'', Chorale Sang & Klang. S. 100-103'' == Um Spaweck == {{Commonscat|Weimerskirch|{{PAGENAME}}}} * [[Tessy Glodt]], [https://tessyglodt.lu/page/weimerskirch Kierchtuerms­promenaden – Lëtzebuerg - Weimeschkierch] {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Weimeschkierch| ]] 61l2utp64vqsefamdu637naggu6wmq0 Uewerstad 0 31121 2678254 2614763 2026-05-16T13:07:09Z GilPe 14980 Update 2025 2678254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Ville-haute | Numm (Däitsch) = Oberstadt | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|36|43|N|06|07|44|O}} }} D''''Uewerstad''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am Zentrum vun der [[Haaptstad]]. == Geographie == De Quartier grenzt am [[Norden]] ([[Glacis (Lampertsbierg)|Glacis]]) un de [[Lampertsbierg]] an dann, am Sënn vun der Auer, un d'Quartiere [[Pafendall]], [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Gronn]], [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]], [[Hollerech]], [[Belair]] a [[Rollengergronn]]. D'Uewerstad huet eng [[Fläch]] vun 105,89 [[Ar (Flächemooss)|ha]] a läit op enger Héicht tëscht 274,9 an 312,8 m. == Awunner == 2011 hunn an der Uewerstad 2.940 Leit gewunnt; op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} waren et der {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Uewerstad}}. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Uewerstad}}&nbsp;% géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Uewerstad}}&nbsp;% Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten an der Uewerstad<br>({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Undeel |- | |TOTAL |align=right|3.513 |align=right|100,00 |- |1 |{{LUX}} |align=right|1.119 |align=right|31,85 |- |2 |{{FRA}} |align=right|708 |align=right|20,15 |- |3 |{{ITA}} |align=right|271 |align=right|7,71 |- |4 |{{ESP}} |align=right|174 |align=right|4,95 |- |5 |{{BEL}} |align=right|120 |align=right|3,42 |- |6 |{{POR}} | align="right" |115 | align="right" |3,27 |- |7 |{{GRE}} |align=right|102 |align=right|2,90 |- |8 |{{DEU}} |align=right|92 |align=right|2,62 |- |9 |{{USA}} |align=right|61 |align=right|1,74 |- | rowspan="2" |10 |{{ROU}} |align=right|51 |align=right|1,45 |- |{{IND}} |align=right|48 |align=right|1,37 |- | |Top 10 |align=right|2.861 |align=right|81,44 |- | |Aner Nationalitéiten |align=right|652 |align=right|18,56 |} == Kuckeswäertes == <gallery mode="packed" heights="160"> Luxembourg. Bockfiels 2020.jpg|[[Bockfiels]] Casino Luxembourg.jpg|[[Casino Luxembourg|Casino Lëtzebuerg]] Großherzoglicher Palast in Luxemburg.jpg|[[Groussherzogleche Palais]] Luxembourg Cathedrale Notre-Dame.jpg|[[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Kathedral Notre-Dame]] Luxembourg Casemates (21).jpg|[[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]] Uewerstad, Lëtzebuerg, Luxembourg - panoramio (33).jpg|[[Knuedler]] Luxembourg, rue du Saint-Esprit, Hossegässel (103).jpg|[[Lëtzebuerg City Museum|City Museum]] Higher city Luxembourg.JPG|[[Méchelskierch (Stad Lëtzebuerg)|Méchelskierch]] Luxembourg City église Saint-Alphonse ext a.jpg|[[Kierch Saint-Alphonse vu Lëtzebuerg|Paterkierch]] Place d'Armes view, Luxembourg City.JPG|[[Plëss d'Arem|Plëss]] Pont du château Luxembourg.JPG|[[Schlassbréck (Stad Lëtzebuerg)|Schlassbréck]] Luxembourg, parc Edmond Klein(105).jpg|[[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Ville Haute (Luxembourg City)|Uewerstad}} {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Uewerstad| ]] a41dxyz8d00y91lm24y8qzzfinwr6hf New General Catalogue 0 32050 2678502 2513752 2026-05-16T19:48:39Z VolvoxBot 61746 /* De Katalog */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678502 wikitext text/x-wiki [[Fichier:NGC 7793SpitzerFull.jpg|thumb|220px|NGC 7793]] Den NGC-Katalog, '''New General Catalogue''' ('''NGC'''), de kompletten Titel ass: '''New General Catalogue of Nebulae and Clusters of Stars''', ass e Katalog vu [[Mëllechstrooss|galakteschen]] [[Niwwel (Astronomie)|Niwwelen]], [[Stärekoup|Stärekéip]] a [[Galaxie]]n. == De Katalog == Den NGC gouf an den [[1880]]er-Joren zesummegestallt an [[1888]] vum [[Johan Ludvig Emil Dreyer]] verëffentlecht; virun allem duerch Observatioune vum [[Wilhelm Herschel]]. An de Joren [[1895]] an [[1908]] gouf e mat zwéin [[Index-Katalog]]e vergréissert. Den NGC huet zirka 8.000 Objeten nummeréiert, dorënner och déi meescht aus dem [[Messier-Katalog]]. Den Ënnerscheed zum Messier-Katalog ass datt d'Objete vum NGC-Katalog no [[Rektaszensioun]] opgestallt sinn. Wéinst de villen Objeten huet hien och e puer kleng Feeler, sou sinn z.&nbsp;B. e puer Objete méi dacks mat verschiddene Katalognummeren enthalen oder an engem vun den Index-Katalogen nach eng Kéier opgeholl. Eng nei Versioun vum NGC ass den [[RNGC]]. A stänneger Observatioun gëtt de Katalog vum NGC/IC-Projet (kuckt och am Spaweck) verfeinert. Richteg Nofollger vun dësem Katalog an Zesummenhang mat senger Index-Katalog-Vergréisserung gëtt et net. Den NGC gëtt ganz gär vun den [[Amateurastronom]]e gebraucht, well vill Objeten dran opgelëscht sinn, déi och mat Amateur[[teleskop]]en z'observéiere sinn. == Kuckt och == * [[Lëscht vun den NGC-Objeten]] * [[Astronomesch Katalogen]] {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|NGC objects|NGC Objeten}} * {{en}} [http://www.seds.org/messier/xtra/ngc/ngcindex.html Verschidden NGC-Säiten] * {{en}}[http://www.seds.org/~spider/ngc/ngc.html Interaktiven NGC-Katalog] * {{en}}[http://www.ngcic.org/ Den NGC/IC Projet] * {{de}}[http://www.klima-luft.de/steinicke/ngcic/history.htm Geschicht vum NGC/IC-Katalog] [[Kategorie:New General Catalogue| ]] [[Kategorie:Astronomesch Katalogen]] tcr66y1obrf7jbhe5d4beo4ashcojza Dréibréck El Ferdan 0 32116 2678619 2608601 2026-05-17T05:58:40Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678619 wikitext text/x-wiki [[Fichier:El Ferdan Railway Bridge.jpg|thumb|D'Dréibréck El Ferdan]] D''''Dréibréck El Ferdan''' ass eng Eisebunns-[[Dréibréck]] iwwer de [[Suezkanal]] ongeféier 14&nbsp;km vun [[Ismailia]] ewech an [[Egypten]]. D'[[Bréck (Architektur)|Bréck]] gouf [[2001]] an Déngscht gestallt. Virdru gouf et op dëser Plaz schonn zwou Brécken. Déi éischt gouf [[1954]] gebaut an [[1963]] duerch eng nei Bréck ersat. Dës gouf [[1967]] am Krich mat [[Israel]] zerstéiert. Et ass eng [[stol]]e Bréck déi aus [[Heinrich Gerber|Gerberträgeren]] zesummegebaut ass (Cantileversystem mat enger [[Orthotropie|orthotropescher Plack]]). Mat enger Héicht vu 60 Meter an enger Längt vu 640 Meter ass et déi gréisst Dréibréck vun der Welt. D'Feldwäite sinn 150 m – 340 m – 150 m. Si besteet aus zwéi beweeglechen Deeler déi all Kéier op Dréikränz dréien déi op den zwéin Uwännere vum [[Kanal (Waasserbau)|Kanal]] stinn. D'Bréck gouf am Optrag vun der Nationaler Egyptescher Eisbunnsgesellschaft gebaut. De Bau vun der Bréck huet eng Verbesserung vum Transport op der [[Sinaihallefinsel]] mat sech bruecht. Si mécht d'Verbindung tëscht dem Eisebunnsnetz am Weste vum Kanal, tëscht [[Kairo]] an dem [[Mëttelmier]], an dem Netz am Osten, soudatt d'Schinnennetz erëm ka bis op [[El-Arish]] am Nordosten a [[Sharm El-Sheikh]] am Süddoste befuer ginn. Si gouf de [[14. November]] [[2001]] vum President [[Hosni Mubarak|Mubarak]] fir de Verkéier opgemaach. *Den Entworf an de Plang vum Drowierk ass vun der ''Weyer beratende Ingenieure GmbH'' vun [[Dortmund]]. *Den technesche Beroder vun de Bauhäre war den ''Halcrow Group'' e weltwäite Spezialist fir Infrastrukture vu [[London]]. *Bréck gouf duerch eng Associatioun vu ''BESIX'' vu [[Bréissel]], déi ënner anerem den [[Atomium]] gebaut hat, a ''Krupp Stahlbau Hannover'' gebaut. * D'Lagere vum Dréisystem si vun der ''DIAMANT Gesellschaft für Metallplastic mbH'' vu [[Mönchengladbach]] * Spezielle Beroder war d'Firma ''Mott MacDonald'' vu [[Croydon]] an [[England]] == Um Spaweck == * {{de}} [https://web.archive.org/web/20090724095347/http://www.eiffel.de/Produkte/Brueckenbau/Drehbruecke-Elferdan/bru_elferdan.htm Websäit vun der Entreprise mat Illustratioune vun der Bréck] * {{de}}, {{en}}, {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110524001803/http://de.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0002510 D'Bréck op Structurae] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20110813203304/http://www.me.tu-dresden.de/publika/lit/SKH+00.pdf Bautechnesche Fachartikel, op Englesch] [[Kategorie:Ausleeërbrécken|El Ferdan]] [[Kategorie:Dréibrécken|El Feran]] [[Kategorie:Brécken an Egypten|El Ferdan]] q9tpbzkv8bh91grqpt903dwqql8palx Blaues Wunder 0 32150 2678279 2630454 2026-05-16T15:59:58Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678279 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bréck}} D''''Blaue Wunder''' ass am Volleksmond den Numm vun der '''Loschwitzer Bréck''' zu [[Dresden]]. Si huet bis 1912 ''König-Albert-Brücke'' geheescht. D'Bréck ass eng Stroossebréck, geet iwwer d'[[Elbe]] a verbënnt d'Quartiere [[Blasewitz]] a [[Loschwitz]]. Si gouf [[1893]] fäerdeg a war eng vun den éischte [[Stol|stole Brécke]] mat enger grousser Spanwäit déi kee Pilier am Floss hat. Dofir gouf se och als ''Wonner'' betruecht. == Geschichtlesches == Bréck gouf tëscht [[1891]] an [[1893]] vum [[Claus Koepcke]] an [[Hans Manfred Krüger|H. M. Krüger]] als ''versteift 3-gelenkeg [[Hänkbrécken a Schréiseelbrécken|Hänkbréck]]'', wéi de Claus Koepcke ''seng'' Bréck genannt huet, gebaut. A Wierklechkeet ass et eng [[Gerberträger|Ausleeërfachwierkbréck]]. Si gouf [[1935]] ëmgebaut fir d'Fuerbunn ze verbreeden an dobäi goufen d'Foussgängerweeër baussent déi al Bréckegelännere versat. == Daten == [[File:Blaues Wunder Elbe Dresden.jpg|thumb|Vue op d'Fachwierkkonstruktioun]] * Spanwäit: 280 m * Gewiicht: 3500 t * Feldwäiten: 61.76 m -146.68 m - 61.76 m * Baukäschten: 2,25 Mio [[Goldmark]] * Ustrach: 57.000 Mark * Geographesch Koordinaten: 51° 03' 13" N / 13° 48' 39" O D'stolen Deeler goufen an der [[Königin-Marien-Hütte]] zu [[Cainsdorf]] bei [[Zwickau]] produzéiert. Fir d'Benotze vun der Bréck huet misste bis 1923 eng [[Maut]] bezuelt ginn: * 2 Fenneg fir Foussgänger, Benotzer vum Tram, a Vëloen a Motorieder. * 10 Fenneg fir Gespaaner * 20 Fenneg fir motoriséiert Gefierer. 1945 hunn e puer couragéiert Bierger d'Wehrmacht dru gehënnert fir d'Bréck ze sprengen. Dodrun erënnert eng Plack um Foussgängerwee op der rietser Säit vun der Bréck wann e vun der Schillerplaz op d'Bréck kënnt. Zanter 1968 ass d'Bréck nach just fir Gefierer mat manner wéi 15 Tonne Gesamtgewiicht op. [[Fichier:Blaues Wunder crop.jpg|thumb|left|750px|"Blaues Wunder"]] == Literatur == *Geißler, K. Das Blaue Wunder - Entwicklung neuer Methoden in der Tragwerksbeurteilung, in "Der Stahlbau", Oktober 2006, n. 10 v. 75. * Geißler, K. Die Elbebrücke Blaues Wunder in Dresden - Tragwerk und Maßnahmen zur weiteren sicheren Nutzung, in "Der Stahlbau", März 2004, n. 3 v. 73. *Gelhaar, A. Instandsetzung von Korrosionsschäden an der Elbebrücke Loschwitz - Blasewitz "Blaues Wunder", in "Der Stahlbau", Mai 2006, n. 5 v. 75. *Graf, Bernhard Bridges that Changed the World, Prestel, München (Deutschland), ISBN 3-7913-2701-1, 2002; S. 80-81. *Graf, Bernhard Brücken, die die Welt verbinden, Prestel, München (Deutschland), ISBN 3-7913-2700-3, 2002; S. 80-81. *Hoff, Robert Meisterbauwerke der Ingenieurbaukunst, Bundesanzeiger Verlag, Köln, ISBN 3-88784-886-1, 1998; S. 191-200. *Stiglat, Klaus Brücken am Weg, Ernst & Sohn, Berlin, ISBN 3-433-01299-7, 1997; S. 97-101. *Klaus Beuchler: ''Entscheidung im Morgengrauen'', Kinderbuchverl., Berlin, 1969 * Volker Helas: ''Das Blaue Wunder. Die Geschichte der Elbbrücke zwischen Loschwitz und Blasewitz in Dresden'', Fliegenkopf-Verl., Halle, 1995, ISBN 3-930195-07-0 * Michael Wüstefeld: ''Blaues Wunder. Dresden wunderlichste Brücke'', Be-bra-Verl., Berlin, 2002, ISBN 3-930863-81-2 == Um Spaweck == {{Commonscat|Blaues Wunder}} * {{de}}http://www.dresden-blaues-wunder.de * {{de}} [https://web.archive.org/web/20070313080355/http://home.arcor.de/blasewitz/geschichte/blaueswunder/bw.htm Die Rettung des Blauen Wunders 1945 / Korrekturen zum „Blauen Wunder“] *{{de}} http://www.wbs-dresden.de/projekte/spontan/elberadweg/seiten/seite10.html *{{de}} http://www.dresden-online.de/index.php3/2098_1_1.html?g=14&bst=B *{{de}} [https://web.archive.org/web/20071007140437/http://viadrina.euv-frankfurt-o.de/~et/grafik/blauwund.jpg Luftbildaufnahme des Blauen Wunders] *{{de}} [https://web.archive.org/web/20121018215321/http://de.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000500 Structurae: Blaues Wunder] *{{de}} [https://web.archive.org/web/20080704110642/http://www.dresden-bilder.de/dd/blaues_wunder.shtml Dresden-Bilder.de - Blaues Wunder] [[Kategorie:Ausleeërbrécken]] [[Kategorie:Brécken an Däitschland]] [[Kategorie:Dresden]] [[Kategorie:Bauwierker 1893]] fg6kj9wfis74uuqa8cmhktlm6cru0g6 Helpermaart 0 32858 2678419 2623559 2026-05-16T19:37:36Z VolvoxBot 61746 /* D'Geschicht vum Helpermaart */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678419 wikitext text/x-wiki Den '''Helpermaart''' ass e [[Maart]] zu [[Bëschdref]], mat bis zu honnert Stänn, deen op [[Päischten|Päischtsonndeg]] organiséiert gëtt. == D'Geschicht vum Helpermaart == Den Helpermaart war vum [[13. Joerhonnert|13.]] bis an d'[[19. Joerhonnert]] e grousse Maart deen all Joer um éischte Méindeg am [[Mee]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/swq1g1/pages/4/articles/DTL141|Titel=Der Helperknapp, ältestes Siedlungsgebiet. In:|Gekuckt=14.02.2024|Datum=04.12.1942|Editeur=Luxemburger Wort, 1942. Jg., nº 338, p. 4.|Sprooch=de}}</ref> um [[Helperknapp]] organiséiert gouf an op deem Händler aus dem [[Rhäin]]land, [[Loutrengen]] a [[Flandern]] hir Wueren ugebueden hunn<ref>Informatioun um Panneau « Butte-témoin Helperknapp » op der Plaz (gekuckt am Februar 2024)</ref>. Et war haaptsächlech e Véimaart, mä et waren och Schéiereschlëffer do. Si koumen aus der Géigend, awer och vu méi wäit fir hir Wueren ze verkafen. D'Häre vun [[Huelmes]] an déi vun [[Esch-Sauer]] haten d'Opsiicht iwwer de Maart an hunn dofir e gewëssen Zëns op den Transaktiounen opgehuewen. Et huet och missen eng Tax op de Wueren déi geliwwert goufen, bezuelt ginn. Den éischten Dag hunn d'Häre vun Huelmes sech bis Mëtteg ëm d'Iwwerwaachung gekëmmert an duerno hunn déi vun Esch d'Relève geholl.<ref name=":0" /> Nodeems d'Kapell schonn [[1804]] zerfall war<ref name=":0" /> a well et beschwéierlech war, fir dee géien Hiwwel erop op den Helperknapp ze kommen, ass de Maart [[1832]] an de [[Fënsterdall]] verluecht ginn. D'Iddi war u sech gutt, awer et sinn ëmmer manner Leit op de Maart komm. Nodeem d'[[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemeng]] [[Miersch]] d'[[Maartrecht]] fir den Helpermaart fir 500 Frang<ref>{{De}} „500 Papierfranken“</ref> kaaft hat, ass dësen an der Mëtt vun den [[1920]]<nowiki/>er-Joren<ref>jee no Quell 1923 oder 1925</ref> [[1923]] op Miersch komm. Am Joer [[1988]] huet den deemolege ''Syndicat d'initiative Béiwen-Atert'' ënner hirem President [[Jos Lux]] beschloss, den Helpermaart erëm opliewen ze loossen. D'Gemeng Miersch war averstanen, den Helpermaart fir de symbolesche [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] zeréckzeginn. Den Helpermaart huet sech mëttlerweil zu engem Kontscht- an Handwierkermaart mat regionale Produkter entwéckelt a gëtt als Helperma''Art'' „vermaart“. E gëtt vun der ''Entente Helpermaart - Gemeng Helperknapp'', déi sech aus de Veräiner aus der Gemeng zesummesetzt, organiséiert. == Um Spaweck == * [https://www.helpermaart.lu/ Internetsäit vun der Entente] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Mäert zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Helperknapp]] lz4vinifynb4lr94l0jhlyklwlhdtmo Planetareschen Niwwel 0 33225 2678517 2620379 2026-05-16T19:52:26Z VolvoxBot 61746 /* Observatiounsgeschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678517 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Ant Nebula.jpg|thumb|300px|[[Seechomessenniwwel]] (MZ3)]] E '''Planetareschen Niwwel''' ass een [[Himmelskierper|astronomeschen Objet]], a besteet aus engem Mantel vu [[Gas]] a [[Plasma (Physik)|Plasma]], déi vun engem ale [[Stär]] um Enn vu senger Entwécklung ofgestouss ginn. Den Objet huet näischt mat engem [[Planéit]] ze dinn. D'Bezeechnung kënnt dohier, datt verschidden Niwwelen am [[Teleskop]] ausgesinn, wéi wann et e [[Gasplanéit|Gasris]] wéi z.&nbsp;B. de [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] wier. Planetaresch Niwwelen existéiere meeschtens net méi laang wéi e puer zéngdausend Joer. Am Verglach zu engem duerchschnëttleche Stäreliewen, dat e puer Milliarde Joren dauert, ass déi Zäitspan ganz kleng. An eiser Galaxie, der [[Mëllechstrooss]], si ronn 1.500 planetaresch Niwwele bekannt. Planetaresch Niwwele spillen eng entscheedend Roll an der [[Chimie|cheemescher]] [[Evolutioun]] vun der Galaxie, well dat ofgestouss Material, d'[[interstellare Matière]] mat schwéieren [[Element (Chimie)|Elementer]], wéi [[Kuelestoff]], [[Stéckstoff]], [[Sauerstoff]], [[Kalzium]] an anere Reaktiounsprodukte vun der stellarer [[Kärfusioun]], uräichert. An anere Galaxië si Planetaresch Niwwelen heiansdo déi eenzeg observéiert Objeten, déi genuch Informatioun liwweren, fir eppes iwwer déi cheemesch Zesummesetzung gewuer ze ginn. Mat dem [[Hubble-Weltraumteleskop]] goufe Fotoe vu ville planetareschen Niwwele gemaach. E Fënneftel vun den Niwwelen ass [[kugel]]fërmeg. Déi meescht sinn awer méi komplex opgebaut an hu verschidde Formen. D'Mechanisme vum Ausléise vun der Form sinn nach net genee bekannt. Méiglech Ursaache kéinte [[Duebelstär|Begleetstären]], [[Sonnewand|Stärewand]] oder [[Magnéitfeld]]er sinn. == Observatiounsgeschicht == Planetaresch Niwwele sinn am Allgemengen Objeten déi schwaach liichten, an dofir [[mat bloussem A]] net ze gesinn. Den éischten entdeckte planetareschen Niwwel war den [[Hantelniwwel]] am [[Stärebild]] [[Vulpecula (Stärebild)|Fuuss]]. E gouf am Joer [[1764]] vum [[Charles Messier]] entdeckt, a gëtt a sengem [[Messier-Katalog|Katalog]] mat dem Index M&nbsp;27 opgefouert. Well d'[[Optik|optesch]] Opléisung vun deene fréieren Teleskope relativ kleng war, huet de planetareschen Niwwel dora wéi eng niwweleg Scheif ausgesinn. Well [[Gasplanéit]]e bal d'selwecht ausgesinn, kënnt dat de Grond sinn, datt de [[Wilhelm Herschel]], Entdecker vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]], hinnen den [[Adjektiv]] ''planetaresch'' ginn huet. Déi Bezeechnung gouf bis haut bäibehalen. [[Fichier:NGC6543.jpg|thumb|300px|[[Kazenaniwwel]] (NGC 6543)]] D'Zesummesetzung vu planetareschen Niwwelen ass bis Mëtt vum [[19. Joerhonnert]] onbekannt bliwwen, bis déi éischt [[Astrospektroskopie|spektroskopesch]] Observatioune gemaach goufen. De [[William Huggins]] war ee vun den éischten [[Astronom]]en, déi d'[[Liichtspektrum]] vun astronomeschen Objete studéiert huet, andeems hie mat Hëllef vun engem [[Prisma (Optik)|Prisma]] hiert d'Liicht zerstreet huet. Seng Stärenobservatiounen hunn ee kontinuéierleche Spektrum mat e puer donkelen [[Absorptionslinn]]e gewisen. E bëssche méi spéit huet hien erausfonnt, datt e puer niwweleg Objeten, wéi den [[Andromedaniwwel]], en änleche Spektrum hunn. Déi Niwwele stelle sech méi spéit als Galaxien eraus. Wéi den Huggins awer de [[Kazenaniwwel]] gekuckt huet, huet hien e ganz anere Spektrum fonnt. Dee war net kontinuiéierlech, an huet nëmmen e puer [[Spektrallinn|Emissiounslinne]] gewisen. Déi hellst Linn hat eng [[Wellelängt]] vu 500,7 [[Nanometer]]. Déi stoung a kengem Zesummenhank mat iergendengem bekannte cheemeschen Element. Am Ufank gouf dofir ugeholl, datt et sech ëm en onbekannt Element géif handelen, a si hunn em den Numm [[Nebulium]] ginn. Am Joer [[1868]] gouf beim Sonnespektrum e bis dohin onbekannt Element, den [[Helium]] entdeckt. Kuerz drop gouf och Helium an der [[Atmosphär vun der Äerd]] nogewisen an isoléiert. Nebulium gouf net fonnt oder festgestallt. Uganks vum [[20. Joerhonnert]] huet den [[Henry Norris Russell]] virgeschloen, datt et sech net ëm en neit Element handelt, awer éischter e bekannt Element an onbekannte Verhältnesser. An den [[1920]]er-Joren hu [[Physiker]] nogewisen, datt de Gas an de planetareschen Niwwelen eng extreem niddreg [[Dicht]] huet. [[Elektron]]e kënnen an den [[Atom]]en an an de [[Ion]]e [[Metastabillen Zoustand|metastabill Energieniveauen]] erreechen, déi soss bei méi héijen Dichten duerch déi stänneg Kollisiounen nëmme kuerzzäiteg existéiere kënnen. Elektroneniwwergäng am Sauerstoff féieren zu enger Emissioun bei 500,7&nbsp;nm. [[Spektrallinn]]en, déi nëmmen a Gase mat ganz nidderegen Dichten observéiert kënne ginn, nennt ee [[Verbuedenen Iwwergank|verbuede Linnen]]. Bis Ufanks vum 20. Joerhonnert ass ugeholl ginn, datt planetaresch Niwwelen d'Virstuf vu Stären duerstellen. Et gouf gegleeft, datt sech d'Niwwelen ënner der eegener [[Gravitatioun]] zesummenzéien, an am Zentrum e Stär maachen. Spéider spektroskopesch Ënnersichungen hu gewisen, datt sech all planetaresch Niwwelen ausdeenen. Sou ass erausfonnt ginn, datt d'Niwwelen déi ofgestousse baussenzeg Schichte vun engem futtisse Stär duerstellen, deen als ganz waarmen, awer lichtschwaachen Objet am Zentrum zeréckbleift. Géint Enn vum 20. Joerhonnert huet déi verbessert Technologie gehollef, d'Entwécklung vun de planetareschen Niwwele besser ze verstoen. Duerch d'[[Weltraumteleskop]]e konnten d'Astronomen och emittéiert Liicht baussenzeg vum siichtbare Spektrum ënnersichen, dat wéinst der [[Atmosphär vun der Äerd|Äerdatmosphär]] vun [[Astronomeschen Observatoire|Observatoiren]] aus, déi um Buedem stinn net ka gesi ginn. Duerch d'Observatioun vun [[Infraroutstralung|infrarouden]] an [[ultraviolett]]e Stralungsundeeler vu planetareschen Niwwele kann een hir [[Temperatur]], [[Dicht]] a cheemesch Zesummesetzung méi genee bestënmmen. Mat Hëllef vun [[Charge-coupled Device|CCD]]-Technologie loosse sech d'Spektrallinne méi prezis bestëmmen, a sou och extreem schwaach Linne siichtbar maachen. == Entwécklung vu planetareschen Niwwelen == Planetaresch Niwwele stellen den Endstadium vun engem duerchschnëttleche Stär wéi eis [[Sonn]] duer. En typesche Stär huet manner wéi déi duebel [[Astronomesch Moosseenheeten|Sonnemass]]. Seng [[Energie]] gëtt am Kär ausgeléist, an deem d'[[Kärfusioun]] vu [[Waasserstoff]] zu [[Helium]] ofleeft. De [[Stralungsdrock]] deen doduerch entsteet, verhënnert datt de Stär duerch seng eege [[Gravitatioun]] kollabéiert. Et stellt sech e stabilen Zoustand an, deen iwwer Milliarde Joren undauere kann. No ville Milliarde Jore sinn d'Waasserstoffreserven am Kär verbraucht. De Stralungsdrock léisst no, an de Kär gëtt duerch d'Gravitatiounskräfte kompriméiert an hëtzt sech op. D'Temperatur am Kär klëmmt an där Phas vu 15 Milliounen op 100 Millioune [[Kelvin|K]]. Am Kär fusiounéiert elo Helium zu [[Kuelestoff]] a Sauerstoff. An der „Schuel“ ëm de Kär fusiounéiert Waasserstoff zu Helium. Als Folleg deent sech de Mantel vum Stär staark aus, a kënnt an de Stadium vun engem [[Roude Ris]]. [[Fichier:M57 The Ring Nebula.JPG|thumb|left|300px|Rankniwwel an der Leier (M57)]] D'Heliumfusioun ass staark temperaturempfindlech an huet eng Reaktiounsvitesse, déi proportionell zu der 40. Potenz vun der Temperatur ass. Bei enger Erhéijung vun der Temperatur ëm nëmmen 2 % verduebelt sech de Reaktiounsundeel. Dat mécht de Stär ganz onstabil – eng kleng Erhéijung vun der Temperatur féiert direkt dozou datt d'Reaktiounsvitesse staark an d'Luucht geet, a staark Energie fräisetzt, wouduerch d'Temperatur nach méi klëmmt. D'Schichten, an deene grad d'Heliumfusioun stattfënnt, deene sech mat staarker Vitess aus a kille sech doduerch erëm of, wouduerch de Reaktiounsundeel erëm erofgesat gëtt. D'Resultat ass eng staark Pulsatioun, déi heiansdo staark genuch ass, fir déi ganz Stärenatmosphär an de Weltraum ze schleideren. De Gas vum Stäremantel deent sech ufanks mat enger Vitess vun 20 bis 40 Kilometer pro Sekonn aus an huet eng Temperatur vu ronn 10.000&nbsp;K. Dëse vergläichsweis luese [[Sonnewand|Stärewand]] mécht d'Haaptmass vum Niwwel aus. An där Mooss, wéi de Stär no an no säi baussenzege Mantel verléiert, an den ëmmer méi waarme Kär fräileet, wiesselt seng Faarf vun orange iwwer giel bis hin zu wäiss an zum Schluss blo – e siichtbart Zeechen, datt seng Uewerflächentemperatur op iwwer 25.000 K klëmmt. Wann déi fräigeluechten Uewerfläch ronn 30.000&nbsp;K gliddeg ass, gi genuch héichenergeetesch [[ultraviolett]] [[Photon]]e fortgeschéckt, fir de Gas dee virdrun ausgestouss gouf ze [[Ionisatioun|ioniséieren]]. De Gasmantel gëtt elo als planetareschen Niwwel siichtbar. De Stär am Zentrum huet de Stadium vun engem [[Wäissen Zwerg]] erreecht. == Siichtbarkeetsdauer vum Niwwel == Déi ausgestousse Gase vum planetareschen Niwwel beweege sech mat enger Vitess vun e puer Kilometer pro Sekonn vum Zentrum ewech. De Stärewand kléngt am Laf vun der Zäit vollstänneg of, a beim Gas trëtt eng [[Rekombinatioun]] an, wouduerch en onsiichtbar gëtt. Fir déi meescht planetaresch Niwwelen ass d'Zäitspan tëscht Formatioun a Rekombinatioun ongeféier 10.000 Joer. == Galaktesch Recycler == Planetaresch Niwwele spillen eng wichteg Roll an der Entwécklung vun enger Galaxie. Dat fréiert [[Universum]] huet bal vollstänneg aus [[Waasserstoff]] an [[Helium]] bestanen. Eréischt duerch déi an de Stären oflafend [[Nukleosynthes]] goufen déi schwéier Elementer produzéiert, déi an der [[Astrophysik]] och [[Metallizitéit|Metalle]] genannt ginn. D'Gase vu planetareschen Niwwelen enthalen zu groussen Deeler Elementer wéi [[Kuelestoff]], [[Stéckstoff]] a Sauerstoff, mat deene si d'interstellar Matière uräicheren. Nokommend [[Stärepopulatioun|Stäregeneratioune]] bestinn zu engem klengen Deel aus dëse schwéieren Elementer, déi awer en Afloss op d'Stärenentwécklung hunn. D'Planéite bestinn zu engem groussen Deel aus schwéieren Elementer. Nieft de planetareschen Niwwele stoussen och [[Supernova]]explosiounen an hirer Endphas vu masseräiche Stäre schwéier Elementer aus. == Eegenschaften == === Physikalesch Eegenschaften === Typesch planetaresch Niwwele bestinn aus ronn 70 % Waasserstoff an 28 % Helium. De Rescht besteet haaptsächlech aus Kuelestoff, Stéckstoff a Sauerstoff souwéi aus Spuere vun aneren Elementer. Si hunn en Duerchmiesser vu ronn engem [[Liichtjoer]] a bestinn aus extreem verdënntem Gas mat enger Dicht vu ronn 1.000 Deelecher pro Kubikzentimeter. Déi héchst Dicht hu „jonk“ planetaresch Niwwele mat bis zu enger Millioun Deelecher pro Kubikzentimeter. Am Laf vun der Zäit féiert d'Ausdeenung vum Niwwel zu enger Reduktioun vu senger Dicht. [[Fichier:NGC2346.jpg|thumb|left|350px|Päiperleksfërmegen Niwwel '''([[NGC 2346]])''']] De Stär am Zentrum wiermt duerch seng Stralung d'Gasen op eng Temperatur vu ronn 10.000 K op. Entgéint den Erwardungen ass d'Gastemperatur meeschtens méi héich, wat e méi wäit vum Zentrum ewech kuckt. Dat läit dorun, datt energieräich [[Photon]]e méi rar absorbéiert gi wéi manner energieräicher. An de Randberäicher vum Niwwel sinn déi manner energeetesch Photone schonn absorbéiert ginn an déi iwwereg gebliwwen héichenergeetesch Photone féieren dann zu der staarken Temperaturerhéijung. Planetaresch Niwwele kann een entweeder mat „matièrebegrenzt“ oder „stralungsbegrenzt“ beschreiwen. Am éischte Fall ass sou vill Matière ëm de Stär, datt all ultraviolett Photonen, déi emittéiert ginn, absorbéiert ginn a sou den Niwwel vun neutralem Gas ëmginn ass. Am anere Fall gëtt d'Stralung duerch d'Matière begrenzt. Dobäi gi genuch Photonen emittéiert, fir all de Gas vum Niwwel z'ioniséieren. Niwwelen, déi Regiounen aus ioniséiertem Waasserstoff enthalen, nennt een [[Emissiounsniwwel]]. Si bestinn zum gréissten Deel aus engem [[Plasma (Physik)|Plasma]], an deem ioniséierte Waasserstoff ([[Proton]]en) a fräi [[Elektron]]e virkommen. Anescht wéi bei engem „einfache“ Gas kritt den Niwwel duerch d'Plasma charakteristesch Eegenschafte wéi Magnéitfeld, Plasma-Duebelschichten, [[Synchrotronstralung]] a [[Instabilitéit|Plasmainstabilitéiten]]. === Zuel an Existenz === Zu eiser Zäit si 1.500 planetaresch Niwwelen an eiser Galaxis bekannt, déi aus ronn 200 Milliarde Stäre besteet. Wann een déi ganz kuerz Existenz vum Niwwel a Relatioun zum ganze „Stäreliewen“ kuckt, gëtt déi kleng Zuel verständlech. Se si meeschtens am [[galaktesche Plang|Plang]] vun der [[Mëllechstrooss]], mat der gréisster Konzentratioun am [[galakteschen Zentrum]]. Et sinn nëmmen zwéi planetaresch Niwwelen a [[Stärekoup|Stärekéip]] bekannt. Viru kuerzem huet eng systematesch fotografesch [[Duerchmusterung]] vum Himmel d'Zuel vu bekannte planetareschen Niwwelen drastesch erhéicht. Obschonn [[Charge-coupled Device|CCDen]] de cheemesche Film an der moderner Astronomie ersat huet, gouf dobäi e ''[[Kodak]]-Technical-Pan''-Film agesat. A Kombinatioun mat engem spezielle Filter fir d'Isolatioun vun den typesche Waasserstofflinnen, déi an all planetareschen Niwwele virkommen, konnten och liichtschwaach Objeten nogewise ginn. === Gestalt === [[Fichier:M2-9.jpg|thumb|300px|Bipolaren Niwwel [[Planetareschen Niwwel M2-9|M2-9]]]] Am Allgemengen hu planetaresch Niwwelen eng symmetresch an ongeféier sphäresch Gestalt. Et existéieren awer och ënnerschiddlech a komplex Formen. Ongeféier 10 % si staark bipolar markéiert, verschiddener sinn asymmetresch; een Exemplar ass – vun eis aus gesinn – souguer rechteckeg. D'Ursaache vun der Formevillfalt ass net genee bekannt. Méiglecherweis entstinn d'Formen duerch Gravitatiounswierkunge vu Begleetstären. Eng aner Méiglechkeet wier, datt masseräich Planéiten de Matièrefloss stéiere wa sech den Niwwel ausformt. Am [[Januar]] [[2005]] gouf fir d'éischt e [[Magnéitfeld]] ëm déi zentral Stäre vun zwéi planetareschen Niwwele fonnt. == Aktuelle Fuerschungsgéigestand == En Haaptproblem bei der Erfuerschung vu planetareschen Niwwele besteet doran, datt een hir Distanz nëmme schwéier bestëmme kann. Bei relativ noe planetareschen Niwwelen ass d'Distanzbestëmmung mat Hëllef vun der [[Parallax]] méiglech. Ass d'Distanz bekannt, léisst sech duerch joerlaang Observatiounen d'Expansiounsvitesse vum Niwwel vertikal zu der Observatiounsrichtung bestëmmen. Duerch d'spektroskopesch Ënnersich vum [[Dopplereffekt]] kritt een och d'Expansiounsvitesse an Observatiounsrichtung. D'Erklärunge fir d'extrem Formevillfalt ginn zurzäit kontrovers diskutéiert. == Literatur == * '''Lubos Kohoutek''': ''Catalogue of galactic planetary nebulae'', Abhandlungen aus der Hamburger Sternwarte Nr. 12, Hamburg-Bergedorf 2001 * '''Sun Kwok''': ''The origin and evolution of planetary nebulae'', Cambridge 2000 * '''Harm Jan Habing''': ''Planetary nebulae - proceedings of the 180th Symposium of the International Astronomical Union'', Dordrecht 1997 (Kluwer) * '''Grigor A. Gurzadyan''': ''The physics and dynamics of planetary nebulae'', Berlin 1997 (Springer) * '''Holger Marten''': ''Zeitabhängige Effekte in der Entwicklung Planetarischer Nebel und deren Bedeutung für die Interpretationen von Beobachtungen'', Universitätsdissertation, Kiel 1994 * '''Ralf Napiwotzki''': ''Analyse von Zentralsternen alter planetarischer Nebel und verwandter Objekte'', Universitätsdissertation, Kiel 1993 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Planetary nebulae|Planetaresch Niwwelen}} [[Kategorie:Astronomie]] [[Kategorie:Planetaresch Niwwelen| ]] c8u9o7zx7es4h8ca73dazpf4j9fnvdz Blackpool FC 0 33502 2678344 2271373 2026-05-16T18:23:56Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678344 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} [[Fichier:Blackpool badge.png|right|Wope vu Blackpool FC]] '''Blackpool FC''' (Spëtznimm ''The Seasiders'', ''The Tangerines'') ass en [[England|englesche]] Foussballveräin zu [[Blackpool]] am [[Lancashire]]. Déi 1. Härenekipp spillt an der Saison [[2008]]/[[2009|09]] am [[Football League Championship]], der zweethéchster Spillklass am [[Englesch Foussball Ligen|englesche Liga System]]. De Veräi spillt seng Heemspiller am [[Bloomfield Road]] Stadion. De Veräi gouf [[1877]] gegrënnt. D'Glanzzäit vu Blackpool FC war tëscht den [[1930]]er- an den [[1960]]er-Joren, wou si gréisstendeels an der ''Division One'', deemools der héchster Spillklass am englesche Foussball, gespillt hunn. [[1956]] ware si um Enn vun der Saison op der 2. Plaz, wat si zanterhier net méi erreecht hunn. [[1953]] hu si de [[FA Cup]] gewonnen, bis ewell de gréisste Succès an der Veräinsgeschicht. == Um Spaweck == {{en}} [http://www.blackpoolfc.co.uk Offiziell Websäit vu Blackpool FC] [[Kategorie:Englesch Foussballclibb]] [[Kategorie:Football League Championship]] itdzf64rb7lvi8gswwuekdcog043ldq Katholizismus 0 33681 2678445 2539898 2026-05-16T19:41:49Z VolvoxBot 61746 /* Relatiounen tëscht der Réimescher Kierch an der Politik a Gesellschaft */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678445 wikitext text/x-wiki De Begrëff '''Katholizismus''' ([[griichesch|gr.]]: καθολικός / ''katholikós'') bezeechent d'Totalitéit vun de [[Kathoulesch Kierch|kathoulesche]] Glawens- a Liewensusiichten, Organisatiounsformen an Traditiounen. De Begrëff gëtt an ënnerschiddlechen Zesummenhäng ënnerschiddlech gebraucht. An der [[Theologie]] gëtt en da benotzt, wann déi universal Natur vun der Kierch, oder eng besonnesch Betounung vu kierchlecher Traditioun oder [[Liturgie]] soll ervirgehuewe ginn. [[Soziologie|Soziologesch]] bezeechent de Begrëff awer manner déi offiziell Léier, [[Liturgie]] an [[Hierarchie]] mä méi d'Denken, d'Fillen an d'Handele vu kathoulesche Bevëlkerungsdeeler besonnesch do, wou si eng Majoritéit sinn, an de Milieu beaflossen. An [[Europa (Kontinent)|Europa]] huet de Katholizismus d'Zivilisatioun virun allem an de Länner markéiert, wou et net zu der [[Reformatioun]] komm ass. Dozou gehéieren [[Italien]], [[Spuenien]], [[Portugal]] a [[Frankräich]]; awer och [[Irland]], [[Polen]] a [[Kroatien]], wou d'national Identitéit dem Katholizismus ganz no steet, well sech an dëse Länner eng national Oppositioun ëmmer op den iwwerliwwerte Katholizismus gestäipt huet (géint [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]], géint [[Russland]], géint d'[[Osmanescht Räich|Osmanen]] respektiv [[Serbien|Serben]]). == Iwwerbléck == === Relatiounen tëscht der Réimescher Kierch an der Politik a Gesellschaft === De Poopst [[Pius IX. (Poopst)|Pius IX.]] huet [[1870]] d'Definitioun vun der peepstlecher Onfeelbarkeet a Léierfroen duerchgesat. Déi Gebuertsstonn vum réimeschen Usproch a moderner Zäit huet, baussent dem eigentlechen theologesche Problem, eng eendeiteg Zouuerdnung vum Poopsttum an de "geeschtleche Beräich" gewierkt, also eng Ofkéier vun der peepstlech-kierchestaatlecher Politik (wesentlech Ursaach fir d'„Intransigenz“ vun de Peepst [[Leo XII. (Poopst)|Leo XII.]] bis [[Gregor XVI. (Poopst)|Gregor XVI.]]). De peepstlechen Internationalismus, dee sou gegrënnt gouf, huet de Poopst [[Leo XIII. (Poopst)|Leo XIII.]], de Grënner vun der kathoulescher Sozialléier († 1903), grousst Usi bruecht. An der Konfrontatioun mam optimisteschen [[Humanismus]] vun der [[Zäitgeschicht]] huet de Poopst [[Pius X. (Poopst)|Pius X.]] (1903-1914) fir eng gréisser reliéis Wierksamkeet vun der Kierch an der Gesellschaft gekämpft. Am [[Éischte Weltkrich]] ass et dem Poopst [[Benoît XV. (Poopst)|Benoît XV.]] gelongen, de Katholizismus als iwwerparteilech a supranational ze festegen. Zanterhier huet d'kathoulesch Kierch déi wesentlech Fuerderunge vun der internationaler Friddensbeweegung an hire Programm integréiert. De Stuerz vu villen europäesche [[Monarchie]]n [[1918]] an d'Befreiung vun den netkathoulesche Staatskierche vun der [[Politik]] huet och nei Méiglechkeete fir den interkonfessionellen Dialog opgemaach, deen awer eréischt nom [[Zweete Weltkrich]] eng breet Akzeptanz op kathoulescher Säit fonnt huet. D'programmatesch Eegeverbesserung duerch de leschte Konzil, virbereet duerch d'Peepst [[Pius XI. (Poopst)|Pius XI.]] a [[Pius XII. (Poopst)|Pius XII.]], duerchgefouert duerch d'Konzilpeepst [[Johannes XXIII. (Poopst)|Johannes XXIII.]] a [[Paul VI. (Poopst)|Paul VI.]], huet awer grad an dem typesch kathoulesche Milieu intern Krisen ervirgeruff. An alle Länner, déi vum Katholizismus geprägt sinn, ass d'Situatioun vun der Kierch nach net fräi vun de Belaaschtungen aus de politesche Konflikter. A [[Spuenien]] huet d'Kierch nëmme lues a lues eng Distanz zum [[Franco-Regime]] fonnt. An [[Italien|Italie]] besteet och haut nach Dissens, ob d<nowiki>'</nowiki>''Civiltà cattolica'' eng éischter chrëschtlech-demokratesch oder eng autoritéitsbezunne politesch Haltung begënschtegt. Besonnesch gravéierend ass d'Situatioun a [[Frankräich]], wou den traditionelle Katholizismus an Oppositioun zu der [[Republik]] stoung, soudatt et virun allem virun [[1914]] an no [[1945]], och zu Iwwerdreiwungen an der Géigerichtung komm ass. Méi jonk kierchlech Beweegungen an deene Länner ginn dacks vun de Säite vun der liberaler Theologie mat politesche Kategorië bewäert, ouni datt dëst dem spirituellen Zil vum ''[[Renouveau catholique]]'' entsprieche géif. De Schwéierpunkt vum weltwäite Katholizismus huet sech an de leschte Joerzéngten awer Richtung [[Latäinamerika]], [[Afrika]] a lues awer sécher och [[Asien]] verlagert. Afrika südlech vun der [[Sahara]] wend sech verstäerkt dem [[Chrëschtentum]] zou. D'kathoulesch Kierch a Latäinamerika steet awer, wéinst hirer laanger Relatioun mat der europäesch-kathoulescher Traditioun, viru besonnesch groussen Erausfuerderungen. Hei gouf zanter den [[1960]]er-Joren de Versuch vun enger "[[Befreiungstheologie]]“ ënnerholl, déi aus réimescher Siicht awer als Réckfall a Konzepter, déi eng [[politesch Theologie]] begënschtegen, elo awer ënner marxistescher Perspektiv, bekämpft gouf. Am angloamerikanesche Kulturraum konnt d'kathoulesch Kierch zanter dem [[19. Joerhonnert]] no an no un Akzeptanz gewannen, ass awer nach ëmmer als Konfessioun vun der Minoritéit ze wäerten. De Katholizismus steet eréischt um Ufank vun der Aufgab, déi den [[Zweete Vatikanesche Konzil]] gestallt huet, d'reliéis Traditioun weiderzeféieren, awer och "op der Héicht vun der Zäit" ze bleiwen. De Pontifikat vum Poopst [[Johannes Paul II. (Poopst)|Johannes Paul II.]] markéiert bis ewell den Héichpunkt vun der Geschicht vum europäesche Katholizismus. Sonnerrechter an de Staatsuerdnunge gi vum Katholizismus net méi gefuerdert. === Katholizismus zu Lëtzebuerg === [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] gouf scho relativ fréi, ëm d'[[4. Joerhonnert]], evangeliséiert. Déi éischt Pare sinn am Laf vum [[6. Joerhonnert|6.]] a [[7. Joerhonnert]] entstanen. Eng wichteg Roll bei dësem Prozess huet [[Iechternach]] mam [[Willibrord|hellege Willibrord]] (658-739) gespillt. Well Lëtzebuerg am [[Mëttelalter]] keen eegene [[Bëschof]]ssëtz hat, hu kathoulesch Uerde wéi d'[[Franziskaner]] oder [[Dominikaner]] eng grouss Roll gespillt. [[1840]] gouf d'Lëtzebuerger Kierch duerch en Apostoulescht Vikariat onofhängeg, an d'Relioun huet am Kader vun de Weltkricher eng grouss Roll gespillt, wat den Zesummenhalt vun der Bevëlkerung ugaangen ass. [[1988]] gouf Lëtzebuerg zu enger Äerzdiözes erhuewen, Kierch a Staat funktionéieren an Autonomie an Zesummenaarbecht. ''Liest heizou och:'' * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070606203309/http://www.cathol.lu/spip.php?article811 Georges Hellinghausen, ''Le Luxembourg et le christianisme.''] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20070606203022/http://www.cathol.lu/spip.php?article287 Georges Hellinghausen, ''Die Kirche im Grossherzogtum Luxemburg - Geschichtlicher Überblick.''] == Wëssenschaft == De Begrëff Katholizismus gëtt wëssenschaftlech vun der [[Reliounswëssenschaft]], der [[Phenomeenologie]] an der [[Soziologie]] benotzt, fir d'Praxis vum kathoulesche Glawen duerch den eenzele Gleewegen, awer och d'gesellschaftlech Relevanz vum kathoulesche Glawen ze beschreiwen. De Katholizismus gëllt traditionell souwuel a Bezuch op d'[[Moral]] am [[Bestietnes]], wéi och politesch als [[Konservatismus|konservativ]]. Eng grouss Roll spille weiderhin d'Communautéitsbewosstsinn, wat méi héich wéi d'Invidiualitéit steet, souwéi déi reliéis-kulturell Traditioun. Am réimesche Katholizismus läit déi héchst kierchlech Autoritéit beim [[Poopst]]. Am Katholizismus selwer gëtt et awer och Stéimungen déi heefeg mat Begrëffer aus der Politik vermëscht ginn (besonnesch [[Lénkskatholizismus]]) respektiv als „Progressisten“ an „Traditionalisten“ ernimmt ginn. Virun dem Hannergrond vu globale gesellschaftleche Verännerunge steet de Katholizismus awer an engem grondleeënden Ëmgestaltungsprozess. Ënner der Jugend an Europa ass den iwwerliwwerte Katholizismus och weiderhin e Minoritéitephenomeen. D'Opléisung vum typesch kathoulesche Milieu bewierkt bei progressive wéi konservative Muechten awer entgéintgesate Reaktiounen. D'Resistenz vum [[Integralismus]] zitt nëmmen eng Minoritéit vun de Katholicken un (z.&nbsp;B. Schisma vun der Lefebvre-Beweegung vum 30. Juni 1988; mat dëse Beweegunge sympathiséieren héchstens 0,015 % vun den 1,1 Mrd. Katholicken), well déi traditionell Volleksfrëmmegkeet staark noléisst. D'extrem Traditionaliste behapten, d'"Konzilskierch" hätt déi kathoulesch Identitéit opginn, a wir dem [[Modernismus]] verfall. Aus sozialwëssenschaftlecher Siicht wierken dës konfessionell Milieuën awer och dann nach op d'perséinlecht Verhalen, wann déi eigentlech Verbindung mat der Kierch net méi bewosst gefillt gëtt. == Usproch vum Poopsttum == D'Funktioun vum Bëschof vu [[Roum]] (''petrinesche Prinzip'') ënnerscheet déi gréisst chrëschtlech Kierch vun allen anere Konfessiounen. Als Nofollger vum Apostel [[Péitrus]] gëllt de Poopst an der réimesch-kathoulescher Kierch als ieweschten Här vun der Gesamtkierch a Statthalter vu Christi op der Äerd. D'Poopsttum gouf dacks kritiséiert, sech ze vill an d'Politik anzemëschen, Relioun wier eng Privatsaach. Aus der Siicht vun der réimescher Kierch geet den Usproch vum Chrëschtentum awer iwwer déi politesch a gesellschaftlech Sphären eraus. De petrinesche Prinzip etabléiert domat e reliéisen Internationalismus, e weltwäiten Usproch. Dëst ass och déi ursprénglech Wuertbedeitung vun der kathoulescher, d.&nbsp;h. "allgemenger" Kierch. == Literatur zum Theema == * Henri de Lubac, ''Catholicisme. Les aspects sociaux du dogme'', 1938. * Jean Guitton, ''Le Catholicisme hier, aujourd'hui et demain'', 1972. * Émile Poulat, ''L'église c'est un monde'', 1986. * [[Benoît XVI. (Poopst)|Joseph Ratzinger]], ''Kirche, Ökumene und Politik'', Einsiedeln, 1987. == Kuckt och == * [[Chrëschtentum]] * [[Réimesch-kathoulesch Kierch]] * [[:Kategorie:Geschicht vum Katholizismus an Europa|Geschicht vum Katholizismus an Europa]] * [[Alkathoulesch Kierch]] == Um Spaweck == * [http://www.vatican.va/ Offiziell Säit vum Vatikan] * {{fr}} [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k2024866 René François Rohrbacher (1789-1856), ''Histoire universelle de l'Église catholique.''] * {{fr}}{{de}} [https://web.archive.org/web/20200203184702/https://cathol.lu/ Kathoulesch Kierch zu Lëtzebuerg] {{Commonscat|Roman Catholicism}} [[Kategorie:Katholizismus| ]] 2uq3fv2xmh5ycdit83gxu3ojg24avnp Wostok (Raumschëff) 0 34061 2678589 2656797 2026-05-16T20:06:30Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678589 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Vostok spacecraft.jpg|thumb|300px|Modell vum Wostok-Raumschëff zesumme mat der ieweschter Stuf vun der Rakéit]] D''''Wostok'''' [{{IPA|vɐsˈtɔk}}] ([[russesch]] {{lang|ru|Восток}} fir ''Osten'') war den Numm vun der éischter bemannter [[Sowjetunioun|sowjetescher]] [[Raumkapsel]]. Vun [[1961]] bis [[1963]] huet d'UdSSR sechs bemannt Kapsele vun där Serie gestart. U Bord vu Wostok&nbsp;1 koum den [[12. Abrëll]] [[1961]] de [[Juri Gagarin]] als éischte Mënsch an eng Äerdëmlafbunn. Mat der Wostok&nbsp;6 koum de [[16. Juni]] [[1963]] d'[[Walentina Wladimirowna Tereschkowa]] als éischt Fra an de [[Weltraum]]. Déi eesëtzeg Wostok-Raumkapsele goufe mat de [[Wostok (Rakéit)|Wostok-Rakéite]] gestart a sinn op enger relativ niddreger [[Ëmlafbunn]] geflunn. D'maximal Missiounsdauer an d'Steierméiglechkeete vum [[Pilot]] ware staark begrenzt. D'Wostok-Kapsele goufen an der Zäit duerno als Basis fir verschidde militäresch an zivil onbemannt [[Satellit (Raumfaart)|Satellitte]] vun der [[Kosmos (Satellit)|Kosmos]]-Serie gebraucht. Vun 1985 u si se ënner der Bezeechnung [[Foton]] geflunn. An der bemannter Raumfaart gouf d'Wostok-Kapsel spéider duerch déi méi grouss [[Woschod (Raumschëff)|Woschod-Raumkapsel]] ofgeléist. == Geschicht == De sowjetesche Wostok-Programm, dee spéider als direkt Äntwert op de [[NASA]]-Programm „''[[Man In Space Soonest]]''“ gewäert gouf, hat d'Konkurrenz am [[Weltraum|All]] am Ufank vun den [[1960]]er-Joren op en éischten Héichpunkt gefouert. Mat der Entwécklung vun engem einfache [[Raumschëff]] op der Basis vun onbemannte militäresche Konzepter déi et scho gouf, war et der Sowjetunioun e puer Méint virun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] gelongen, e Mënsch an de Raum ze bréngen. == Technesch Daten == [[File:Vostok_Spacecraft_Diagram.svg|thumb|De Wostok-Diagramm]] D'Wostok-Raumschëff bestoung aus zwee Haaptelementer: der kugelfërmeger Landekapsel (Duerchmiesser: 2,3&nbsp;m, Volumen: 1,6&nbsp;m³, Mass: 2,46&nbsp;t) fir de jeeweilege [[Raumfuerer]] inklusiv déi erfuerderlech Steierungsdeeler souwéi engem ugrenzenden duebelkonesche Geschierdeel (Duerchmiesser: 2,43&nbsp;m, Längt: 2,25&nbsp;m, Mass: 2,27&nbsp;t), deen d'[[Dreifwierk|Bremsdreifwierk]] mat dem [[Dreifstoff]] dran hat. Et konnt nëmmen déi ronn Landekapsel op d'Ärd zeréckbruecht ginn, déi zu deem Zweck eng bis zu 18&nbsp;cm déck [[Asbest]]schicht als [[Hëtzschëld]] hat. De ganze Komplex hat eng Mass vu 4,73&nbsp;t, am Verbond mat Block-E (Uewerstuf vun der Drorakéit) 6,17&nbsp;t. D'Wostok war 4,41&nbsp;m laang (mat Block-E 7,35&nbsp;m). An der Wand vun der Landekapsel waren dräi 1,2&nbsp;m grouss Luken, duerch déi de Kosmonaut erageklomm ass, de [[Fallschierm]] erauskoum resp. d'Geschier installéiert gouf. Dräi kleng Luke mat engem Duerchmiesser vun 25&nbsp;cm goufe fir d'[[Äerdobservatioun]] an d'[[Navigatioun]]shëllef resp. als optescht Viséier (''Wsor'') gebraucht an hu sech wärend dem [[Neesantrëtt]] mat klenge Jalousien zoumaache gelooss. Déi technesch a wëssenschaftlech Ausrëschtung vun der Landekapsel mat enger Mass vun nëmmen 800&nbsp;kg bestoung haaptsächlech aus [[Telemetrie]]- a [[Kommunikatioun]]ssystemer souwéi Landesensoren an dem Landefallschierm. De Kosmonaut war op engem [[Schleidersëtz]] ugestréckt, dee virun der Landung erauskatapultéiert gouf. Grond fir déi Prozedur war den Ëmstand, datt mat der kugelfërmeger Landekapsel nëmme [[Ballistik|ballistesch]] Landunge konnte gemaach ginn, wat fir de Raumfuerer Belaaschtunge bis 10&nbsp;g bedeit huet an et schwéier war, d'Landekapsel virum Opschlag ofzebremsen. Aus Sécherheet fir d'Kosmonaute gouf d'Kapsel separat un engem Fallschierm lande gelooss. De Schleidersëtz war och fir de Fall vun enger Havarie vun der [[Drorakéit]] op der [[Startramp (Rakéit)|Ofschossramp]] geduecht oder an den éischte Fluchsekonnen. An der Landekapsel war ierdesch [[Normalatmosphär]], also kee renge [[Sauerstoff]] wéi bei den Amerikaner. == Wostok-Programm == Am Kader vum Wostok-Programm goufe sechs Missioune geflunn: * ''[[Wostok 1]]'': [[12. Abrëll]] [[1961]], [[Juri Gagarin]] :Start um 7.07&nbsp;Auer MEZ, eemoleg Äerdëmkreesung. Réckrees no 108-Minutte Fluch (= 41.000&nbsp;km Fluchstreck). Landung no bei [[Smelowka (Saratow)|Smelowka]], 26&nbsp;km südwestlech vun [[Engels (Stad)|Engels]]. Funk-Ruffnumm: „Kedr“ (Zeeder) * ''[[Wostok 2]]'': [[6. August]] [[1961]], [[German Stepanowitsch Titow|German Titow]] :17&nbsp;Äerdëmkreesungen (Dauer: 1d&nbsp;1h&nbsp;17min; Fluchstreck 703.000&nbsp;km). Éischt Filmer an Experimenter ënner [[Schwéierlosegkeet]]. Den Titow hat ënner akuter [[Weltraumkrankheet]] gelidden. Hien hat iwwer Iwwelkeet an Orientéierungsverloscht geklot. Zäitweis Ausfall vun der bordeegener Temperaturreguléierung, Erofsetzen vun der Bordtemperatur op 6&nbsp;°C. Erfollegräich Landung am Gebitt [[Krasny Kut]] bei [[Saratow]]. Funk-Ruffnumm: „Orjol“ (Aadler) * ''[[Wostok 3]]'': [[11. August]] [[1962]], [[Andrijan Grigorjewitsch Nikolajew|Andrijan Nikolajew]] :Eescht Problemer beim Start, well sech e Kabelmast net wéi geplangt vun der Rakéit geléist hat, mä eréischt e puer Sekonne virum Start op d'Säit gedréint hat. 24&nbsp;Stonne spéider war Wostok&nbsp;4 gestart. Landung no 3d&nbsp;22h&nbsp;22min no bei [[Qarqaraly|Karakalinsk]] am [[Kasachstan]]. Funk-Ruffnumm: „Sokol“ (Falk) * ''[[Wostok 4]]'': [[12. August]] [[1962]], [[Pawel Popowitsch]] :Start nëmmen een Dag no der Wostok&nbsp;3. Éischte Gruppefluch vun der Geschicht. Déi zwee Raumschëffer koumen bis 6,5&nbsp;km u sech erun, wat en direkte Funkkontakt méiglech gemaach hat. Erprouwung vu wichtege [[Rendez-vous (Raumfaart)|Rendez-voustechnike]] fir geplangt Moundmissiounen. Den Nikolajew an de Popowitsch si fir d'éischt fräi an hire Kabinne geschwieft. Kee vu béide krut wéi den Titow déi deemools onerfuerschte Weltraumkrankheet. Landung nëmme siwe Minutten no der Wostok&nbsp;3 no bei [[Atassu]], südlech vu [[Qaraghandy|Karaganda]]. Funk-Ruffnumm: „Berkut“ (Kinneksadler) * ''[[Wostok 5]]'': [[14. Juni]] [[1963]], [[Waleri Fjodorowitsch Bykowski|Waleri Bykowski]] :Ufanks war en Dräierfluch mam [[Wladimir Michailowitsch Komarow|Wladimir Komarow]], Bykowski an engem weibleche Raumfuerer geplangt, wat awer nees verworf gouf. D'Wostok&nbsp;5 war gläichzäiteg eng Virbereedung op Moundmissiounen a sollt aacht Deeg daueren. Duerch geféierlech [[Sonnenaktivitéit]]e gouf de Start vum 12. Juni ettlechmol verréckelt. De 14. Juni war wärend dem [[Countdown]] iwwerraschend e Steierkreesel ausgefall an eng Schnouer hat sech ënner dem Sëtzt vum Bykowski verwéckelt. Béid Problemer goufen entgéint de Virschrëften an op ausdréckleche Wonsch vum Bykowski bei lafendem Countdown behuewen. Den erreechte [[Perigeum]] war zum Schluss ze niddreg, fir aacht Deeg am [[Ëmlafbunn|Orbit]] ze bleiwen. D'Landung war den 19. Juni. Funk-Ruffnumm: „Jastreb“ (Habicht) * ''[[Wostok 6]]'': [[16. Juni]] [[1963]], [[Walentina Wladimirowna Tereschkowa|Walentina Tereschkowa]] :Zwéin Deeg nom Bykowski war d'Tereschkowa an de Weltraum gestart. Wärend dem Fluch gouf de Gruppefluch vu Wostok&nbsp;3 a&nbsp;4 zu engem groussen Deel widerholl, déi béid Raumschëffer ware bis 5&nbsp;km uneneen erukomm. D'Tereschkowa war 2,5&nbsp;Stonne virun hirem Kolleeg Bykowski gelant. Funk-Ruffnumm: „Tschaika“ (Méif) == Um Spaweck == {{Commonscat|Vostok program}} [[Kategorie:Wostok-Programm]] [[Kategorie:Raumfaart]] ef488tv4niv189fxpc9d3eurp2barx9 Zens (Stad Lëtzebuerg) 0 34229 2678257 2614777 2026-05-16T13:41:15Z GilPe 14980 /* Awunner */ Update 2025 2678257 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Cents | Numm (Däitsch) = Cents | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg|Lëtzebuerg}} | Koordinaten = {{coor dms|49|36|57.0|N|06|09|34.0|O}} }} Den '''Zens''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Osten|Oste]] vun der [[Haaptstad]]. == Geographie == Den Zens läit op engem laanggezunne Plateau deen an Ost-Südwestrichtung liicht un Héicht verléiert. Dëse Plateau ass am [[Norden|Norde]] begrenzt duerch den Dall vum [[Neiduerf/Weimeschhaff|Neiduerf]] an am [[Süden]] duerch den ''[[Val de Hamm|Hammer Dällchen]]''. Am [[Osten|Oste]] stéisst en un d'[[Kalchesbréck]] an huet och do seng héchst Plaz mat knapp 349 Meter. Op der Héicht vum [[Carmel]] geet d'[[Autobunn A1 (Lëtzebuerg)|Tréierer Autobunn]] de queesche Wee ënner dem Zens erduerch. Am Südweste läit de ''[[Fetschenhaff]]'' mat de Sportsinstallatioune vum [[Institut national des sports|INS]] an dem [[Sportlycée]]. De [[Westen|westleche]] Wutz vum Plateau fält relativ géi of, an den Dall vun der [[Uelzecht]], an do fanne mer d'''[[Polvermillen]]'' am Süden a [[Clausen]] am Norden. Den Ausleefer op der Héicht ass de Plateau vun der ''[[Rumm-Befestegungen|Rumm]]''. Duerch de Quartier leeft de laange Wee bal schnouerriicht d'[[Nationalstrooss 1A]] ([[Rue de Trèves (Stad Lëtzebuerg)|rue de Trèves]], duerno [[rue Cents]]) déi vu Clausen, laanscht d'''[[Rumm-Befestegungen|Rumm]]'' eropklëmmt, an da weider a Richtung Kalchesbréck a [[Findel]] féiert. Am Süden, am Dall, leeft [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg|d'Eisebunnslinn N° 3]] déi och eng [[Gare Zens-Hamm|Halt]] tëscht dem [[Rue des Pommiers (Stad Lëtzebuerg)|Äppelwee]] an dem ''[[Val de Hamm|Hammer Dällchen]]'' huet. De Quartier läit op enger Héicht tëscht 173,1 an 348,6 m. == Geschicht == Den Ursprong vum Numm ''Cents'' ass net eendeiteg gekläert. En ass awer warscheinlech op eng Steier (''[[Zensus]]'') zeréckzeféieren déi d'Piechter vum Fetschenhaff der [[Abtei Almënster]] hu misse bezuelen<ref>[[Fernand Cordier]], [[Simone Beck]], [https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/ausgaben/119/Ons-Stad_119_2018_14-17.pdf Die Anhöhe von Cents-Fetschenhof: Episoden einer wechselhaften Geschichte], an: [[Ons stad|Ons Stad]], 119/2019, S. 15</ref>. Ausser dem [[Karmeliterinneklouschter um Zens|Klouschter vun de Karmeliterinnen]] dat [[1937]] gebaut gi war, war den Zens laang en éischter ländlech markéierte Plateau, mat Bauerenhäff, Felder a Wisen, e puer Wiertschaften an dem [[Zenser Kierfecht]]. 1961 stoungen do just 112 Haiser, an deene ronn 500 Leit gewunnt hunn. Dunn huet d'[[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|Société nationale des habitations à bon marché]] ugefaangen an der neier „Cité Henri Frommes“ weidere Wunnraum ze bauen. 1962 sinn déi éischt Quartiersstroosse gebaut ginn. == Awunner == Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} hunn um Zens {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Zens}} Leit gewunnt. Den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Zens}}&nbsp;% géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Zens}}&nbsp;% Auslänner. Den Zens ass domat den eenzege Stater Quartier wou den Undeel vun de Lëtzebuerger méi héich ass wéi dee vun den Auslänner<ref name=":0">{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten um Zens ({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})<ref name=":0" /> !Rang !Nationalitéit !Awunner !Prozent |- | |TOTAL |align=right|6.618 |align=right|100,00 |- |1 |{{LUX}} |align=right|3.336 |align=right|50,41 |- |2 |{{FRA}} |align=right|509 |align=right|7,69 |- |3 |{{ITA}} |align=right|407 |align=right|6,15 |- |4 |{{POR}} |align=right|309 |align=right|4,67 |- |5 |{{IND}} |align=right|204 |align=right|3,08 |- |6 |{{ESP}} |align=right|170 |align=right|2,57 |- |7 |{{DEU}} |align=right|144 |align=right|2,18 |- |8 |{{BEL}} |align=right|119 |align=right|1,80 |- |9 |{{GRE}} |align=right|99 |align=right|1,50 |- |10 |{{POL}} |align=right|92 |align=right|1,39 |- | |Top 10 |align=right|5.389 |align=right|81,43 |- | |Aner Nationalitéiten |align=right|1.229 |align=right|18,57 |} == Kuckeswäertes == * ''[[Signe dans l'espace]]'', eng monumental Skulptur vum [[Lucien Wercollier]] an der Cité Frommes == Kuckt och == * [[Fetschenhaff]] *[[Kierch Lëtzebuerg-Zens]] * [[Gare Zens-Hamm]] * [[Lëtzebuerg (Stad)]] * [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften]] ==Literatur== * [[ons stad]] – [https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/ausgaben/119/Ons-Stad_119_2018_1_68.pdf Nr. 119, 2019. ''Cents-Fetschenhof''.] ** Fernand Cordier & [[Simone Beck]]: ''Die Anhöhe von Cents-Fetschenhof: Episoden einer wechselhaften Geschichte.'' S. 14-17. ** [[Rob Wagner]]: ''D'Festungswierker vun der Tréierer Front.'' S. 22-25. ** Simone Beck: ''Das Flugmeeting vom 24. August 1910 auf dem Centser Plateau.'' S. 26-27. ** Christiane Grün: ''Ein neuer Schul- und Sportkomplex in Cents.'' S. 28-31. ** Simone Beck: ''Wunnen am Klouschtergaart - in Cents entsteht ein neues Viertel.'' S. 32-33. ** Simone Beck: ''Die Entwicklung des Viertels.'' S. 34-35. **[[Isabelles Yegles-Becker]]: ''Les cités d'habitation à coût modéré « Henri Frommes » et « Domaine du Carmel »''. S. 37-39. **[[Robert L. Philippart]]: ''Fetschenhof : un cimetière des pauvres âmes''. S. 41-43. ** Pierre Matagne, Frank Bauler, Laura Berg & Lis Stirn : ''Guides et Scouts au Cents-Fetschenhof.'' S. 44-47. ** [[Marc Jeck]]: ''Internationale Ordensschwestern und europäische Sakrakunst in Cents-Fetschenhof.'' S. 49-51. ** Michael Soldi : ''Cents-Fetschenhof, un quartier sportif.'' S. 54-57. **[[Samuel Hamen]]: ''Dräi Methoden, ee Quartier vum Schreifdësch aus ze verstoen.'' S. 58-59. * [[Diane Lecorsais|Lecorsais, D.]], 2016. [https://web.archive.org/web/20160229102231/http://www.wort.lu/de/lokales/serie-maei-quartier-fetschenhof-cents-kuehe-kinderfeste-und-die-keisschmier-56d090221bea9dff8fa738ee Serie „Mäi Quartier“: Fetschenhof-Cents. Kühe, Kinderfeste und die „Kéisschmier“] op www.wort.lu an an der gedréckter Versioun am [[Luxemburger Wort]] vum 27./28.2.2016, S. 33 ([https://e-paper.wort.lu/eweb/media/spl/2016/02/27/pdf/27_02_2016_w_33_86c34004b7.pdf PDF]) * [[Fernand Théato]], 2006, [https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content& En neie Wunnquartier Cents-Fetschenhaff] an: ''Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg'', Chorale Sang & Klang, S. 24-25 == Um Spaweck == {{Commonscat|Cents (Luxembourg City)|Zens}} {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Zens| ]] [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg]] fphfw8zqvk8kwzm5wi4tw7s07l81pjq Film zu Paräis 0 34716 2678385 2437354 2026-05-16T18:28:22Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678385 wikitext text/x-wiki {{update}} {{Haaptartikel|Paräis}} [[Fichier:Fratelli Lumiere.jpg|thumb|400px|Louis an Auguste Lumière.]] '''[[Paräis]]''' kann op eng laang an erfollegräich [[Film]]geschicht zeréckkucken. Paräisser Entrepreneren a Gesellschafte wéi d'[[Bridder Lumière]], d'[[Pathé Frères]] oder [[Gaumont]] waren et, déi de Film eraus an d'Welt gedroen hunn. Sou hunn d'Bridder Lumière am Joer [[1885]] de [[Cinématographe]] erfonnt, eng Maschinn, déi souwuel Filmer ophuele wéi och ofspille konnt. Dësen Apparat gouf den [[22. Mäerz]] [[1885]] fir d'éischt Kéier virgefouert. D'Opféierung an der Paräisser ''[[Société d'Encouragement à l'Industrie Nationale]]'' zielt zu den éischte Filmvirféierunge vun der Welt. Als Folleg dovu sinn d'Bridder Lumière an déi grouss [[Europa (Kontinent)|europäesch]] Stied gereest, fir hir Erfindung ze verbreeden - mat Erfolleg. An de Joren duerno koum et zu Paräis zu staarker Konkurrenz. D'[[Pathé Frères]] sinn zu engem vun de gréisste Filmproduzente vun Europa ginn, an hunn hir [[Stommfilm]]er weltwäit verkaaft. Awer och Paräis selwer war a ville Filmer Dréiuert a Filmkuliss. Ofgesi vu villen Opname vun der Stommfilmzäit, déi éischter ënner Dokumentairen anzezortéieere sinn, war d'Stad souwuel a [[Frankräich|franséische]] wéi och an auslännesche Spillfilmproduktiounen ze gesinn. De Film ''[[Hôtel du Nord]]'' ([[1938]]) vum [[Marcel Carné]] spillt am „''Hôtel au Canal''“. Obschonn de gréissten Deel net am Hôtel selwer gedréint gouf, weist de Film d'Liewensgefill zu Paräis an den [[1930]]er-Joren. Am Film ''[[Funny Face]]'' ([[1956]]) vum [[Stanley Donen]] séngt d'[[Audrey Hepburn]] zesumme mam [[Fred Astaire]] zu Paräis „Bonjour Paree“ virum [[Eiffeltuerm]], op der [[Avenue des Champs-Élysées]] an op anere Plaze vun der Stad. Am Film ''[[A Bout de Souffle]]'' ([[1960]]) vum [[Jean-Luc Godard]] schléit sech de klenge Michel duerch d'Liewen. Hie kënnt op Paräis a schléisst Frëndschaft mat enger US-amerikanescher Studentin. Gefilmt gouf an der ''[[Rue de Berri]]'' op Nummer 21 an an der ''[[Rue de Campagne-Première]]'' am Véirel [[Montparnasse]]. ''[[Zazie dans le Métro]]'' ([[1960]]) vum [[Louis Malle]] weist d'Liewe vum klenge Meedche Zazie zu Paräis. Den Eiffeltuerm spillt dobäi eng wichteg Roll. Am Film ''[[Belle de jour]]'' ([[1967]]) vum [[Luis Buñuel]] brécht d'[[Catherine Deneuve]] aus dem biergerleche Liewen aus, a geet der [[Prostitutioun]] no. Am ''[[Ultimo tango a Parigi]]'' ([[1972]]) vum [[Bernardo Bertolucci]] gi sech d'Personnagë vum [[Marlon Brando]] an der [[Maria Schneider]] ëmmer nees Rendez-vous an engem eidelen Appartement mat Bléck op d'[[Paräisser Metro|Metrosstation]] [[Passy (Paräisser Metro)|Passy]] an d'[[Pont de Bir-Hakeim|Bir-Hakeim-Bréck]]. De Film ''[[Le Dernier Metro]]'' ([[1981]]) vum [[François Truffaut]] spillt zu Paräis am Joer [[1942]] wärend der [[Däitschland|däitscher]] Besatzung. Am Film ''[[Subway (Film)|Subway]]'' ([[1985]]) vum [[Luc Besson]] goufe verschidden Zeene mam [[Christopher Lambert]] an [[Isabelle Adjani]] an den [[RER]]-Statiounen ''La Défense'' a ''Les Halles'' gedréint. ''[[La Haine]]'' ([[1995]]) vum [[Mathieu Kassovitz]] gouf gréisstendeels zu [[Chanteloup-les-Vignes]], engem Faubourg vu Paräis gedréint. Weider Filmer déi zu Paräis spille sinn: ''[[Landru (Film 1963)|Landru]]'' ([[1963]]) vum [[Claude Chabrol]], ''[[Les parisiennes]]'' ([[1962]]) vum [[Marc Allegret]], ''[[Le samurai]]'' ([[1967]]) vum [[Jean-Pierre Melville]], ''[[La Boum]]'' ([[1980]]) a ''[[La Boum 2]]'' ([[1982]]) vum [[Claude Pinoteau]], ''[[La Dame aux camélias]]'' ([[1981]]) vum [[Mauro Bolognini]], ''[[Police (Film)|Police]]'' ([[1985]]) vum [[Maurice Pialat]], ''[[Forget Paris]]'' ([[1995]]) vum [[Billy Crystal]], ''[[Paris was a Woman]]'' ([[1995]]) vum [[Greta Schiller]], ''[[Love in Paris]]'' ([[1997]]) vum [[Anne Goursaud]], ''[[An American Werewolf in Paris]]'' ([[1998]]) vum [[Anthony Waller]], ''[[Le fabuleux destin d'Amélie Poulain]]'' ([[2001]]) vum [[Jean-Pierre Jeunet]], ''[[Moulin Rouge (Film)|Moulin Rouge]]'' ([[2001]]) vum [[Baz Luhrmann]],''[[Before Sunset]]'' ([[2004]]) vum [[Richard Linklater]] an Eiffel in Love (2021) vum Martin Bourboulon. {{LinkPortalParäis}} [[Kategorie:Franséische Film|Paräis]] [[Kategorie:Paräis]] rzg5ux7kcapduyzuosd4wb8wgdjal1g Briey 0 34841 2678351 2663939 2026-05-16T18:24:24Z VolvoxBot 61746 /* Lag */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678351 wikitext text/x-wiki {{Infobox fréier Gemeng a Frankräich | Numm = Briey | Wopen = Blason Briey 54.svg | Bild = Remparts Briey.jpg | Bildtext = | Regioun = {{Grand Est}} | Departement = {{Meurthe-et-Moselle}} | Arrondissement = [[Arrondissement Briey|Briey]] | Kanton = [[Canton du Pays de Briey|Pays de Briey]] | Gemeng = [[Val de Briey]] | Insee = 54099 | Plz = 54150 | Koordinaten = {{coor dms|49|15|02|N|05|56|24|O}} | Fläch = 2 713 | Bevëlkerung = {{wikidata|property|linked|P1082}} |Bevëlkerungsdatum = {{wikidata|qualifier|P1082|P585}} }} '''Briey''' ass eng franséisch Uertschaft a fréier Gemeng am [[Departement Meurthe-et-Moselle]] an der Regioun [[Grand Est]]. D'Awunner vu Briey gi ''Briotins'' genannt. Zanter dem Regruppement vum [[1. Januar]] [[2017]] mat de Gemenge [[Mancieulles]] a [[Mance]] gehéiert s'als [[delegéiert Gemeng]] zu der [[Nei Gemeng|neier Gemeng]] [[Val de Briey]] == Lag == Briey läit an enger Industrieregioun nordwestlech vu [[Metz]]. Grondlag vun der Industrieuertschaft war d'Eisenäerz wat am ''Bassin vu Briey'' virkënnt. D'Industrieregioun [[Hagondange]]-Briey hat an den [[1970]]er-Joren iwwer 130.000 Awunner. D'Zuel ass gefall bis zum Joer [[1990]] op 112.000. Déi mëttelalterlech Uewerstad, Briey-Haut, trount iwwer der Ënnerstad, Briey-Bas, déi um Floss [[Woigot]] läit. Déi zwéi Quartiere sinn duerch d'''Grand Rue'' matenee verbonnen. Briey ass ee bedeitende Verkéiersknuet. Vun do féiere grouss Stoossen op [[Metz]], [[Jarny]], [[Lonkech]] a [[Longuyon]], [[Verdun]], [[Diddenuewen]] souwéi op [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an an d'[[Ardennen]] ([[Sedan]], [[Charleville-Mézières]]). == Geschicht == Den Numm vun der Stad huet säin Urspronk am keltesche Wuert ''briga'' (Festung). D'Schlass vun de Grofe vu Bar gouf [[1076]] fir d'éischt ernimmt. D'Stadrechter krut Briey am Joer [[1263]]. Briey gouf am Joer [[1369]] vun de [[Metz]]er a Brand gesat, [[1475]] vum [[Karel de Kéngen|Karl dem Kéngen]] eruewert, [[1591]] vun de Protestante verwüst, an am Joer [[1635]] vun de Schweden. Vun [[1800]] bis [[1871]] war Briey [[Ënnerprefecture]] am [[Lëscht vun de franséischen Departementer|Departement]] [[Departement Moselle|Moselle]]. D'Arrondissement ass bei Frankräich bliwwen, wéi de Rescht vum Departement duerch de Vertrag vu Frankfurt zu Däitschland koum, an ass dem [[Departement Meurthe-et-Moselle]] zougegliddert ginn. == Kuckeswäertes == D'''Cité Radieuse'' e véiereckegt Wunnhaus mat 17 Stäck vum Architekt [[Le Corbusier]]. == Jumelagen == * mat [[Niederaußem]] (Däitschland * mat [[Szczawno-Zdrój]] (Polen) == Nopeschuertschaften == * [[Moutiers]] am Südosten * [[Génaville]] am Westen {{Kuckt och Meurthe-et-Moselle}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20060813095036/http://ville-briey.fr/ Websäit vu Briey] * {{en}} [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?searchtype=address&formtype=latlong&latlongtype=degrees&latdeg=49&latmin=15&latsec=0&longdeg=5&longmin=56&longsec=0&zoom=6 Plang vu Briey op Mapquest] [[Kategorie:Fréier Gemengen am Departement Meurthe-et-Moselle]] [[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Briey]] [[Kategorie:Delegéiert Gemengen am Departement Meurthe-et-Moselle]] [[Kategorie:Uertschaften, déi d'Croix de guerre 1914-1918 kruten]] ga1rem4u0yqyuic2n8j1loxfulonn9j Lëscht vun de lëtzebuergesche Bäiträg beim Eurovision Song Contest 0 34868 2678635 2675384 2026-05-17T08:10:48Z Zinneke 34 update och hei 2678635 wikitext text/x-wiki {| width="300" style="float: right; font-size: 90%; margin: 0 0 3em 2em; border: 1px solid #aaa; border-collapse: collapse; z-index: 2;" |- | style="padding: 0.5em; background: #eaeaea; font-size: 120%; text-align: center;" | '''Lëtzebuerg''' |- | style="text-align: center; padding: 0.5em;" | [[Fichier:EuroLuxemburgo.svg|rand|131x131px]] |- style="vertical-align: top;" bgcolor="#eaeaea" ! style="padding: 0 1em 0 1em;" | 1956–58, 1960–93, 2024 |- | {| style="margin: 0 1em 0 1em; width: 100%;" |- style="vertical-align: top;" || '''Sender:''' | | [[RTL]] |- style="vertical-align: top;" |'''Éischt Participatioun:''' || [[Eurovision Song Contest 1956|1956]] |- style="vertical-align: top;" |'''Zuel vu Participatiounen:''' || 38 |} |- | style="padding-bottom: 0.5em;" | {| style="margin: 0 1em 0 1em; border-top: 1px solid #aaa; width: 100%;" |- style="vertical-align: top;" | width="70" | '''Héchst Placéierung:''' || 1. ([[Eurovision Song Contest 1961|1961]], [[Eurovision Song Contest 1965|1965]], [[Eurovision Song Contest 1972|1972]], [[Eurovision Song Contest 1973|1973]], [[Eurovision Song Contest 1983|1983]]) |- style="vertical-align: top;" |'''Héchst Punktenzuel:''' || 143 ([[Eurovision Song Contest 1983|1983]]) |- style="vertical-align: top;" |'''Niddregst Punktenzuel:''' || 0 ([[Eurovision Song Contest 1970|1970]]) |- style="vertical-align: top;" |'''Punktenduerchschnëtt:''' || 49,21 |} |} Dësen Artikel gëtt eng Iwwersiicht vun alle '''lëtzebuergesche Bäiträg beim [[Eurovision Song Contest]]'''. Lëtzebuerg ass ee vun de siwe Grënnungsmembere vum [[Eurovision Song Contest]], deen [[1956]] déi éischt Kéier zu [[Lugano]] organiséiert gouf. Meeschtens huet de Grand-Duché Sängerinnen a Sänger aus [[Frankräich]], der [[Belsch]] an aus [[Däitschland]] fir sech optriede gelooss. D'Lëtzebuerger Museker hunn och beim Grand Prix vertrueden, awer just zéngmol, an de Joren 1960, 1962, 1968, 1971, 1984, 1989, 1991, 1992, 1993 an 2024, a gewéinlech ouni grousse Succès. Zweemol (1960, 1992) hunn d'Lidder op [[Lëtzebuergesch]] gesongen, an am Joer 1993 war d'Lidd ''"[[Donne-moi une chance]]"'' béid op Franséisch a Lëtzebuergesch. Fënnefmol huet Lëtzebuerg gewonnen: [[1961]] mam [[Jean-Claude Pascal]] (mam Lidd ''"[[Nous les amoureux]]"''; [[1965]] mat der [[France Gall]] (mam Lidd ''"[[Poupée de cire, poupée de son]]"'', geschriwwe vum [[Serge Gainsbourg]]); [[1972]] huet d'[[Vicky Leandros]] bei hirer zweeter Participatioun fir Lëtzebuerg mam Lidd ''"[[Après toi]]"'' gewonnen; am Joer drop huet d'[[Anne-Marie David]] mat hirem Lidd ''"[[Tu te reconnaîtras]]"'' fir d'Land gewonnen. Fir d'lescht huet d'[[Corinne Hermès]] [[1983]] zu [[München]] mat ''"[[Si la vie est cadeau]]"'' gewonnen. Lëtzebuerg huet no [[1994]] 30 Joer laang net méi un der Eurovisioun deelgeholl. 2024 war et nees mat derbäi, mat der [[Tali Golergant|Tali]] a sengem Lidd ''[[Fighter (Lidd vun der Tali Golergant)|Fighter]]''. {| {{Prettytable}} |- bgcolor="#ffc0c0" ! Joer ! Interpret ! Titel ! Plaz ! Punkten |- | [[Eurovision Song Contest 1956|1956]] | [[Michèle Arnaud]] || ''[[Les amants de minuit]]''<br>''[[Ne crois pas]]'' | &nbsp; || &nbsp; |- | [[Eurovision Song Contest 1957|1957]] | [[Danièle Dupré]] || ''[[Amours mortes (Tant de peine)]]'' | align="right" | 4. || align="right" | 8 |- | [[Eurovision Song Contest 1958|1958]] | [[Solange Berry]] || ''[[Un grand amour]]'' | align="right" | 9. || align="right" | 1 |- | [[Eurovision Song Contest 1959|1959]] | --- || --- | &nbsp; || &nbsp; |- | [[Eurovision Song Contest 1960|1960]] | [[Camillo Felgen]] || ''[[Sou laang wéi s du do bass]]'' | align="right" | 13. || align="right" | 1 |- | [[Eurovision Song Contest 1961|1961]] | [[Jean-Claude Pascal]] || ''[[Nous les amoureux]]''|| align="right" | 1. | align="right" | 31 |- | [[Eurovision Song Contest 1962|1962]] | [[Camillo Felgen]] || ''[[Petit bonhomme]]'' | align="right" | 3. || align="right" | 11 |- | [[Eurovision Song Contest 1963|1963]] | [[Nana Mouskouri]] | ''[[À force de prier]]'' || align="right" | 8. | align="right" | 13 |- | [[Eurovision Song Contest 1964|1964]] | [[Hugues Aufray]] | ''[[Dès que le printemps revient]]'' | align="right" | 4. || align="right" | 14 |- | [[Eurovision Song Contest 1965|1965]] | [[France Gall]] || ''[[Poupée de cire, poupée de son]]'' | align="right" | 1. || align="right" | 32 |- | [[Eurovision Song Contest 1966|1966]] | [[Michèle Torr]] || ''[[Ce soir je t'attendais]]'' | align="right" | 10. || align="right" | 7 |- | [[Eurovision Song Contest 1967|1967]] | [[Vicky Leandros]] || ''[[L'amour est bleu]]'' || align="right" | 4. | align="right" | 17 |- | [[Eurovision Song Contest 1968|1968]] | [[Chris Baldo]] & [[Sophie Garel]] || ''[[Nous vivrons d'amour]]'' | align="right" | 11. || align="right" | 5 |- | [[Eurovision Song Contest 1969|1969]] | [[Romuald Figuier|Romuald]] || ''[[Catherine (Lidd)|Catherine]]'' || align="right" | 11. | align="right" | 7 |- | [[Eurovision Song Contest 1970|1970]] | [[David Alexandre Winter]] || ''[[Je suis tombé du ciel]]'' | align="right" | 12. || align="right" | 0 |- | [[Eurovision Song Contest 1971|1971]] | [[Monique Melsen]] || ''[[Pomme, pomme, pomme]]'' || align="right" | 13. | align="right" | 70 |- | [[Eurovision Song Contest 1972|1972]] | [[Vicky Leandros]] ||''[[Après toi]]'' | align="right" | 1. || align="right" | 128 |- | [[Eurovision Song Contest 1973|1973]] | [[Anne-Marie David]] || ''[[Tu te reconnaîtras]]'' | align="right" | 1. || align="right" | 129 |- | [[Eurovision Song Contest 1974|1974]] | [[Ireen Sheer]] ||''[[Bye Bye I Love You|Bye, bye, I love you]]'' | align="right" | 4. || align="right" | 14 |- | [[Eurovision Song Contest 1975|1975]] | [[Geraldine Branagan|Geraldine]] || ''[[Toi (Lidd)|Toi]]'' | align="right" | 5. || align="right" | 84 |- | [[Eurovision Song Contest 1976|1976]] | [[Jürgen Marcus]] || ''[[Chansons pour ceux qui s'aiment]]'' | align="right" | 14. || align="right" | 17 |- | [[Eurovision Song Contest 1977|1977]] | [[Anne-Marie B.]] || ''[[Frère Jacques (Lidd vun der Anne-Marie B.)|Frère Jacques]]'' || align="right" | 16. | align="right" | 17 |- | [[Eurovision Song Contest 1978|1978]] | [[Baccara]] || ''[[Parlez-vous français|Parlez-vous français?]]'' || align="right" | 7. | align="right" | 73 |- | [[Eurovision Song Contest 1979|1979]] | [[Jeane Manson]] || ''[[J'ai déjà vu ça dans tes yeux]]'' | align="right" | 13. || align="right" | 44 |- | [[Eurovision Song Contest 1980|1980]] | [[Sophie & Magaly]] || ''[[Papa Pingouin]]'' || align="right" | 9. | align="right" | 56 |- | [[Eurovision Song Contest 1981|1981]] | [[Jean-Claude Pascal]] || ''[[C'est peut-être pas l'Amérique]]'' || align="right" | 11. | align="right" | 41 |- | [[Eurovision Song Contest 1982|1982]] | [[Svetlana (Sängerin)|Svetlana]] || ''[[Cours après le temps]]'' || align="right" | 6. | align="right" | 78 |- | [[Eurovision Song Contest 1983|1983]] | [[Corinne Hermès]] || ''[[Si la vie est cadeau]]'' || align="right" | 1. | align="right" | 142 |- | [[Eurovision Song Contest 1984|1984]] | [[Sophie Carle]] || ''[[100% d'amour]]'' || align="right" | 10. | align="right" | 39 |- | [[Eurovision Song Contest 1985|1985]] | [[Annemieke Verdoorn|Margo]], [[Franck Olivier]], [[Diane Solomon]],<br> [[Ireen Sheer]], [[Malcolm Roberts]] & [[Chris Roberts (Sänger)|Chris Roberts]] || ''[[Children, Kinder, enfants]]'' | align="right" | 13. || align="right" | 37 |- | [[Eurovision Song Contest 1986|1986]] | [[Sherisse Laurence]] || ''[[L'amour de ma vie]]'' | align="right" | 3. || align="right" | 117 |- | [[Eurovision Song Contest 1987|1987]] | [[Plastic Bertrand]] || ''[[Amour, Amour]]'' | align="right" | 21. || align="right" | 4 |- | [[Eurovision Song Contest 1988|1988]] | [[Lara Fabian]] | ''[[Croire]]'' || align="right" | 4. | align="right" | 90 |- | [[Eurovision Song Contest 1989|1989]] | [[Park Café]] || ''[[Monsieur (Lidd)|Monsieur]]'' || align="right" | 20. | align="right" | 8 |- | [[Eurovision Song Contest 1990|1990]] | [[Céline Carzo]] | ''[[Quand je te rêve]]'' || align="right" | 13. || align="right" | 38 |- | [[Eurovision Song Contest 1991|1991]] | [[Sarah Bray]] || ''[[Un baiser volé]]'' | align="right" | 14. || align="right" | 29 |- | [[Eurovision Song Contest 1992|1992]] | [[Marion Welter]] & [[Kontinent (Museksgrupp)|Kontinent]] || ''[[Sou fräi]]'' | align="right" | 21. || align="right" | 10 |- | [[Eurovision Song Contest 1993|1993]] | [[Modern Times (Museksgrupp)|Modern Times]] || ''[[Donne-moi une chance]]'' | align="right" | 20. || align="right" | 11 |- | colspan="5" align="center" | Keng Participatiounen tëscht [[Eurovision Song Contest 1994|1994]] an [[Eurovision Song Contest 2023|2023]] nach mat |- | [[Eurovision Song Contest 2024|2024]] | [[Tali Golergant|Tali]] || ''[[Fighter (Lidd vun der Tali Golergant)|Fighter]]'' | align="right" | 13. || align="right" | 103 |- | [[Eurovision Song Contest 2025|2025]] | [[Laura Thorn]] || ''[[La poupée monte le son]]'' | align="right" | 22. || align="right" | 47 |- | [[Eurovision Song Contest 2026|2026]] | [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' | align="right" | - || align="right" | - |} == Fotoen == <gallery class="center"> Fichier:Eurovision Song Contest 1958 - Solange Berry.png|D'[[Solange Berry]] zu Hilversum ([[Eurovision Song Contest 1958|1958]]) Fichier:Eurovisie Songfestival 1962 te Luxemburg, voor Luxemburg Camillo Felgen, Bestanddeelnr 913-6609.jpg|De [[Camillo Felgen]] an der Stad ([[Eurovision Song Contest 1962|1962]]) Fichier:Eurovision Song Contest 1965 - France Gall.jpg|D'[[France Gall]] zu Neapel ([[Eurovision Song Contest 1965|1965]]) Fichier:David Alexandre Winter (Luxemburg), Bestanddeelnr 923-3696.jpg|Den [[David Alexandre Winter]] zu Amsterdam ([[Eurovision Song Contest 1970|1970]]) Fichier:Eurovision Song Contest 1980 - Sophie & Magaly.jpg|D'[[Sophie & Magaly]] zu Den Haag ([[Eurovision Song Contest 1980|1980]]) Fichier:Tali Eurovision Song Contest 2024 Final Malmö dressrehearsal semi 1 03 (cropped).jpg|D'[[Tali Golergant|Tali]] zu Malmö ([[Eurovision Song Contest 2024|2024]]) File:Laura Thorn at ESC2025 for Luxembourg 11.jpg|D'[[Laura Thorn]] zu Basel ([[Eurovision Song Contest 2025|2025]]) File:Eva Marija performing Mother Nature, representing Luxembourg in the 2nd Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 09.jpg|D'[[Eva Marija]] an der Halleffinall zu Wien ([[Eurovision Song Contest 2026|2026]]) </gallery> [[Kategorie:Musek zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest|!]] [[Kategorie:Lëschten (Eurovision Song Contest)|Letzebuerg]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)|Eurovision Song Contest]] [[Kategorie:Lëschten:Musek zu Lëtzebuerg]] 8unnqwldmkrnm9kqky8cdla8baft696 Roger Cicero 0 35481 2678530 2651132 2026-05-16T19:54:41Z VolvoxBot 61746 /* Biographie */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678530 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Roger Cicero''' [{{IPA|roˈʒeː ˈtsitsəro}}], gebuer de [[6. Juli]] [[1970]] zu [[Berlin]], a gestuerwen de [[24. Mäerz]] [[2016]] zu [[Hamburg]], war en [[Däitschland|däitschen]] [[Jazz]]sänger an de Jong vum Jazzpianist [[Eugen Cicero]]. == Biographie == Scho mat eelef Joer ass de Roger Cicero am [[Virprogramm]] vun der [[Helen Vita]] opgetrueden. Mat 16 hat hie mam [[RIAS Danzorchester]] ënner der Leedung vum [[Horst Jankowski]] säin éischten [[Televisioun]]soptrëtt. Am Alter vun 18 Joer ass en um [[Hohner-Conservatoire]] zu [[Tossingen]] opgeholl ginn an huet do [[Piano]], [[Gittar]] a [[Gesank]] geléiert. Vun [[1989]] bis [[1992]] ass de Roger Cicero mam ''Horst Jankowski-Trio'', dem ''Eugen Cicero-Trio'' (d'Grupp vu sengem Papp) an dem ''[[Bundesjugendjazzorchester]]'' ënner der Leedung vum [[Peter Herbolzheimer]] opgetrueden. Vun [[1991]] bis [[1996]] huet hien Jazzgesank op der [[Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten|Amsterdamer Héichschoul fir d'Kënscht]] zu [[Hilversum]] studéiert. An der Zäit duerno war hie Gaaschtsänger bei der Grupp ''[[Jazzkantine]]'' a ''[[Soulounge]]'', mat deenen hien [[2003]] um [[Montreux Jazzfestival]] mat derbäi war. 2003 huet de Roger Cicero dunn d'''Roger-Cicero-Quartett'' gegrënnt. An der Tëschenzäit ass hie mat enger eelef Mann staarker Bigband opgetrueden. Stilistesch zerwéiert hie sech bei der [[Swing]]musek aus den [[1940]]er- an [[1950]]er-Joren a kombinéiert se mat däitschen Texter. 2006 war hien um Album ''Good Morning Midnight'' vun der Jazzpianistin [[Julia Hülsmann]] bedeelegt an huet mat ''Männersachen'' am Mee [[2006]] säin éischte Soloalbum erausbruecht. Nieft 12 Kompositiounen, ënner anerem vum Matthias Haß a Frank Ramond (allen zwéi Schreiwer a Produzente vun der [[Annett Louisan]]), gëtt et och eng Friemkompositioun. ''Schieß mich doch zum Mond'' ass déi däitsch Versioun vum [[Frank Sinatra]] sengem Klassiker ''Fly me to the Moon''. D'Single ''Zieh die Schuhe aus'', déi op ironesch Aart a Weis de Geschlechterkampf behandelt, huet sech am Juli 2006 bis op Rang 71 vun den däitschen Charts konnte placéieren, den Album ''Männersachen'' am August vum selwechte Joer souguer op Plaz 3. Den 8. Mäerz ass hie bei der däitscher Virentscheedung fir den [[Eurovision Song Contest 2007]] mam Song ''Frauen regier'n die Welt'' ugetrueden. Hien huet seng Konkurrenten, d'[[Casting]]-Band [[Monrose (Grupp)|Monrose]] an den [[Heinz Rudolf Kunze]] hanner sech gelooss an huet Däitschland den 12. Mee zu [[Helsinki]] vertrueden. De 24. Mäerz 2016 ass hie stënterlech un engem [[Hiereschlag]] gestuerwen. == Gielercher == * 2006: [[Goldene Schallplatte]] fir den Album ''Männersachen'' * 2007: [[Platin-Schallplatte]] fir den Album ''Männersachen'' * 2007: Nominatioun fir den [[Echo (Musekpreis)|ECHO]] an der Kategorie "Kënschtler Rock/Pop National" * 2007: Victoire beim däitsche Virentscheed fir den [[Eurovision Song Contest 2007]] == Discographie == {{Update}} === Albumen === * 2003: The Essence Of A Live Event (vu Soulounge) * 2004: Home (vu Soulounge) * 2005: There I go (vun After Hours a Roger Cicero) * 2006: Good Morning Midnight (vum Julia Hülsmann) * 2006: Männersachen === Singelen === * 2006: So geil Berlin * 2006: Zieh die Schuh aus * 2006: Ich atme ein * 2007: Frauen regier'n die Welt == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.roger-cicero.de Offiziell Websäit] * [http://www.br-online.de/bayern3/musik/newcomer/artikel/roger-cicero/index.xml Bayern 3: Roger Cicero: Bigband op Däitsch] {{Navigatioun Däitschland beim Eurovision Song Contest}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Cicero Roger}} [[Kategorie:Participantë fir Däitschland beim Eurovision Song Contest]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest 2007]] [[Kategorie:Däitsch Sänger]] [[Kategorie:Jazzsänger]] [[Kategorie:Gebuer 1970]] [[Kategorie:Gestuerwen 2016]] nqys5vg10lpunho2b9t4r877ca86k91 FC Monnerech 0 36366 2678383 2520741 2026-05-16T18:28:14Z VolvoxBot 61746 /* Éischt Seniorsekipp */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678383 wikitext text/x-wiki {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Monnerech | Logo = [[Fichier:FC Mondercange (logo).svg|120px|FC Monnerech]] | Offiziellen Numm = Football Club<br>Mondercange | Spëtznumm = | Grënnung = [[1933]] | Veräinsfaarwen = | Opgeléist = | Stadion = Stade Communal,<br>[[Monnerech]] | Plazen = 3 304 | President = [[José Dhur]] | Trainer = [[Dinis De Sousa]] <br>{{small|(zanter August 2022)}} | Liga = [[Foussball BGL League]] | Saison = 2023/2024 | Positioun = BGL League, 12. Plaz | pattern_la1=_black_stripes|pattern_b1=_blackstripes|pattern_ra1=_black_stripes| leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=FF0000| pattern_la2=_black_stripes|pattern_b2=_blackstripes|pattern_ra2=_black_stripes| leftarm2=EEEE00|body2=EEEE00|rightarm2=EEEE00|shorts2=000000|socks2=EEEE00| }} Den '''FC Monnerech''' (offiziell ''F.C. Mondercange'') ass e lëtzebuergesche Foussballclub vu [[Monnerech]] a gouf [[1933]] gegrënnt. De Veräi spillt seng Matcher am ''Stade Communal'' zu Monnerech. De Stade huet Plaz fir 3 304 Leit dovu sinn 254 Sëtzplazen a 50 Stéiplaze gedeckt. == Éischt Seniorsekipp == D'éischt Seniorsekipp vu Monnerech huet an den [[1980|80]]er-Joren nach an der zweeter, 1985/86 souguer nach drëtter Divisioun gespillt. Vun uganks der [[1990|90]]er un ass et dunn -mat e puer Réckschléi- de Bierg op gaangen. Nodeem den Opstig 1989/90 an d'éischt Divisioun gepackt war, klemmt Monnerech schonn an der Saison drop (1990/91) an d'[[Foussball Éierepromotioun|Éierepromotioun]], ka sech do awer net behaapten a fält direkt erëm eraus. Tëscht 1994/95 an 1997/98 sinn déi Monnerecher nees an der Éierepromotioun a vun 1998/99 bis 2003/04 spillt de Club fir d'éischt Kéier an der Veräinsgeschicht an der [[Foussball Nationaldivisioun|Nationaldivisioun]]. Enn der Saison 2005/06 gewënnt Monnerech als Drëttplazéierten aus der Éierepromotioun de Barragematch géint de Leschten aus der Nationaldivisioun, den [[Avenir Beggen]], mat 3-2 (no Verlängerung) an ass domat avancéiert. Monnerech konnt sech awer net halen a spillt 2007/08 nees zweetklassesch. 2009/10 war den FC Monnerech du nees éischtklassëg, konnt awer um Enn vun der Saison d'Klass leider net halen. === Nationale Palmarès === '''[[Coupe de Luxembourg (Foussball)|Coupe de Luxembourg]]''': * '''Finalist''' (2x): 1999, 2000 === Europäesch Kompetitiounen === {| {{prettytable}} |- bgcolor="#DFDFDF" ! Saison ! Kompetitioun ! Ronn ! Land ! Club ! Resultat |- |1999/00 |[[UEFA Cup]] |Q |[[Fichier:Flag of Romania.svg|20px]] |[[Dinamo Bukarest]] |2-6, 0-7 |- |} {{small|Q = Qualifikatioun}} == Dammenekipp == Monnerech war ee vun den éischte Veräiner am Land déi eng Dammenekipp hat. D'Ekipp gouf 1975/76 Champion am [[Lëtzebuergescht Dammefoussballchampionat|Dammechampionat]]. Am Ament (Abrëll 2007) huet de Club keng Dammenekipp ugemellt. === Nationale Palmarès === '''[[Lëtzebuergescht Dammefoussballchampionat|Lëtzebuerger Champion]]''': * '''Champion''' (1x): 1976 * '''Vizechampion''' (1x): 1985 {{Foussball Éierepromotioun}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Monnerech]] 5rmcke1ibo1qrmci0fmmtw354pl2p6f Departement Somme 0 36973 2678617 2661729 2026-05-17T04:09:28Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678617 wikitext text/x-wiki {{Infobox Franséischt Departement | Logo= [[Fichier:Blason département fr Somme.svg|80px]] | Departement=Somme (80) | Regioun={{Hauts-de-France}} | Prefecture= [[Amiens]] | Ënnerprefecture= [[Abbeville]]<br>[[Montdidier (Somme)|Montdidier]]<br>[[Péronne (Somme)|Péronne]] | Bevëlkerung=555.551 | DatumBevëlkerung=1999 | Bevëlkerungsdicht=90 | Fläch=6.170 | Arr=4 | Kanton=46 | Interkomm= | Gemeng=782 | President=Daniel Duboid | Loc= [[Fichier:Somme-Position.png]] }} D''''Somme''' ('''80''') ass e [[frankräich|franséischt]] [[franséisch Departementer|Departement]] an der [[franséisch Regiounen|Regioun]] [[Hauts-de-France]]. Den Numm huet et vum Floss [[Somme (Floss)|Somme]]. ==Geschicht== D'Departement Somme gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner der [[franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], de [[4. Mäerz]] [[1790]] op Grondlag vum Gesetz vum [[22. Dezember]] [[1789]] geschaf. Am [[Éischte Weltkrich]] war do d'[[Schluecht vun der Somme]] ([[1916]]), eng vun deene schroosten an deem Krich. == Geographie == D'Departement grenzt un d'Departementer [[Departement Pas-de-Calais|Pas-de-Calais]], [[Departement Nord|Nord]], [[Departement Aisne|Aisne]], [[Departement Oise|Oise]], [[Seine-Maritime]], a läit um [[Äermelkanal]]. == Kuckt och == {{Commonscat|Somme}} * [[Lëscht vun de Gemengen am Departement Somme]] == Um Spaweck == * [http://www.somme.fr Le Conseil général de la Somme] * [https://web.archive.org/web/20050523014637/http://www.somme.pref.gouv.fr/ Préfecture] * [https://web.archive.org/web/20110226114858/http://www.somme-tourisme.com/ Le tourisme dans la Somme] {{Navigatioun Departementer a Frankräich}} [[Kategorie:Departement Somme| ]] 3uslhaxf2tju2ldls5211pcvguyejmj Schmelz 0 37067 2678540 2659849 2026-05-16T19:56:08Z VolvoxBot 61746 /* Standuerter vu Schmelzen zu Lëtzebuerg */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678540 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Arbed-Belval.jpg|thumb|400px|Arbed-Belval aus der Loft am Abrëll 1991]] [[Fichier:Blast furnace NT.PNG|thumb|'''Schema vun engem Héichuewebetrib'''<br>1. Minett a Kalleksteen <br>2. Kock <br>3. Bandlift <br>4. Giicht a Giichtklapp <br>5. Schicht Kock<br>6. Schicht vu Minett a Kalleksteen <br>7. Waarm Loft (ëm 1200&nbsp;°C)<br>8. Schlakelach<br>9. Goss<br>10. Humpen<br>11. Torpedo <br>12. Stëbsfilter<br> 13. Cowper fir d'Loft ze hëtzen<br>14. Schaarschtech<br>15: Loftrouer fir d'Cowperen<br>16. Kuel<br>17. Kockuewen<br>18. Kock<br>19. [[Giichtgas]]réier]] Eng '''Schmelz''' ass eng industriell Installatioun, déi als Zil huet, duerch Aschmëlze vu Matière eng aner Matière hierzestellen, déi verschafft a verkaaft ka ginn. [[Etymologie|Etymologesch]] kënnt d'Wuert ''Schmelz'' vum Verb "schmëlzen", dat eng Ännerung vum cheemeschen [[Agregatiounszoustand]] vun enger Matière bedeit. An der Entwécklung vun der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Siderurgie]] hu Schmelzen zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] eng grouss Roll gespillt. [[Äerz]], notamment Lëtzebuerger [[Minett (Äerz)|Minett]], déi virun allem am Süde vum Land an der sougenannter [[Minettsgéigend]] ofgebaut ginn ass, ass a Schmelzen verschafft ginn. == Produktiounsweis == An [[Héichuewen|Héichiewe]] gëtt mat Hëllef vu Brennmaterial (dacks [[Kock]]) Äerz sou erhëtzt, datt d'[[Metall]] sech aus dem Stee léist. Dat elo flëssegt, also ageschmolt Material, gëtt iwwer Eisen- oder Stolstroossen aus dem Héichuewe geleet an zu diverse Produkter verschafft. == Standuerter vu Schmelzen zu Lëtzebuerg == * Déi grouss Schmelze vum Land sinn am Süden ze fannen, notamment zu [[Déifferdenger Schmelz|Déifferdeng]], Esch-Uelzecht ([[Adolf-Emil-Hütte|Adolf-Emil]], [[Brasseur-Schmelz|Brasseur]], [[Arbed-Belval|Belval]]), [[Rodanger Schmelz|Rodange]] a [[Metze Schmelz|Schëffleng]]. * Déi [[Diddelenger Schmelz]], déi Matgrënnerin vun der [[Arbed]] war, gouf an den [[1980]]er-Joren, wéi d'Flëssegphas duerch grouss Elektroiewen ersat gouf, deelweis ofgerappt, an et ass just e kaalt [[Walzwierk]] an eng Verzénkungsanlag am ''Greisendall'' stoe bliwwen. * Méi kleng Schmelze ware fréier och méi nërdlech ze fannen, wéi zu [[Eecher Schmelz|Eech]], [[Stengeforter Schmelz|Stengefort]], [[Berbuerger Schmelz|Manternach]] oder zu [[Simmer Schmelz|Simmer]]. * Déi [[Dummeldenger Schmelz]] war eng vun den éischten am Land. * Ee vun den éischten Héichiewe stoung tëscht [[Fëschbech (Miersch)|Fëschbech]] an der [[Fiels]]. D'Reschter kann een am Bësch, net wäit vun de [[Frelleweier]]e vu Fëschbech ''op der Schmëdd'' gesinn, ongeféier 300 Meter vum rietsen Uwänner vun der [[Wäiss Iernz|Wäisser Iernz]]. De Schmelzeweier ass och nach do ze gesinn, an de Flouernumm ''Nei Schmelz'' erënnert drun, datt do mol eng Schmelz stoung. * D'[[Zowaasch|Zowaascher Schmelz]] * D'[[Rëmelenger Schmelz]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Ironworks|Schmelzen}} * [https://www.agadder.lu/resources/pdf/info_service/Heichuewen_zu_Letzebuerg.pdf Chronologie vun Héichiewen zu Lëtzebuerg vum Fernand Wiltgen] [[Kategorie:Metallurgie]] [[Kategorie:Schmelzen| ]] l2kxoq6ih6g07f1yewb9eabuys3lops Eisebunnsstreck Beetebuerg-Wuelmereng 0 37382 2678375 2677793 2026-05-16T18:27:06Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678375 wikitext text/x-wiki {{Infobox Zuchstreck}} {| {{prettytable-R}} |+<big>Streck</big> | colspan="2" align="center"|'''Garen - Uschlëss - Brécken<br>Tunnellen - Barriären''' ||'''PK''' |- | [[Fichier:BSicon BHF.svg|20px]] || [[Gare Beetebuerg|Beetebuerg]]|| 0,000 |- | [[Fichier:BSicon hKRZWae.svg|20px]]|| [[Diddelengerbaach]]|| |- | [[Fichier:BSicon ABZgr.svg|20px]] || Ofzweigung [[Arcelor Mittal Diddeleng]] || |- | [[Fichier:BSicon SBRÜCKE.svg|20px]] || [[Autobunn A13 (Lëtzebuerg)|A 13]] || |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || PN. 102d [[Biereng (Diddeleng)|Biereng]] (''Route de Burange'')|| |- | [[Fichier:BSicon STRo.svg|20px]] || [[Biereng (Diddeleng)|Biereng]] (''Rue J. Simon'') || |- | [[Fichier:BSicon BHF.svg|20px]] || [[Gare Diddeleng-Biereng|Diddeleng-Biereng]]|| 3,000 |- | [[Fichier:BSicon BHF.svg|20px]] || [[Gare Diddeleng-Stad|Diddeleng-Stad]]|| 4,000 |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || [[CR160|Diddeleng CR160]]<br>(''R. de Kayl - Av. Grande-Duchesse Charlotte'')|| 4,050 |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || PN. 103b &nbsp;&nbsp;[[Diddeleng]] (''Rue Jean Jaurès'')||4,355 |- | [[Fichier:BSicon BHF.svg|20px]] || [[Gare Diddeleng-Zenter|Diddeleng-Zenter]]|| 4,450 |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || PN. 104a &nbsp;&nbsp;[[Diddeleng]] (''Rue Karl Marx'')|| 4,550 |- | [[Fichier:BSicon BHF.svg|20px]] || [[Gare Diddeleng-Schmelz|Diddeleng-Schmelz]]||5,226 |- | [[Fichier:BSicon KBHFe.svg|20px]] || [[Gare Wuelmereng|Wuelmereng]] ||7,000 |} D''''{{PAGENAME}}''' ass eng [[Eisebunn]]sstreck zu Lëtzebuerg. Se féiert vu [[Gare Beetebuerg|Beetebuerg]] op [[Wuelmereng]]. D'[[Farplangtrass|Trass]] fir d'{{PAGENAME}} gëtt vun der [[Administration des chemins de fer]] verdeelt. D'[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]] bedreift a geréiert d'Infrastruktur vun der Streck, déi am Besëtz vum Lëtzebuerger Staat ass. == Linn == D'{{PAGENAME}} gëtt vun der [[Administration des chemins de fer|Eisebunnsverwaltung]] als '''Linn''' '''6b''' bezeechent. Bis Enn 2024 war s'am kommerzielle Passagéierverkéier vun der [[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]] als Deel vun der '''Linn 60''' bekannt. Iwwer d'Streck fiert follgend [[CFL-Zuchreseau|CFL-Linn]]<sup>(Stand: Januar 2025)</sup> * Beetebuerg - Wuelmereng, eng Niewelinn vun der Linn Lëtzebuerg - Esch-Uelzecht - Rodange. D'Streck ass 7&nbsp;km laang an - ausser an der [[Gare Diddeleng-Schmelz]] - op der ganzer Streck eegleiseg. D'Vitess op der Streck ass op 80&nbsp;km/h limitéiert. == Geschicht == Wéi an den [[1880]]er-Joren eng [[Schmelz]] zu [[Gemeng Diddeleng|Diddeleng]] geplangt gouf, war och en Uschloss un d'Bunn néideg. D'Zuchstreck [[Eisebunnslinn Lëtzebuerg-Dijon|Metz - Lëtzebuerg]], déi [[1859]] opgemaach gi war, ass zwar schonn iwwer Diddelenger Territoire gefuer, mä déi nooste [[Gare Beetebuerg|Gare war zu Beetebuerg]]. D'Streck gouf mam Gesetz vum 12. Abrëll 1882 definitiv festgehalen<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1882/04/12/n1|Titel=Loi du 12 avril 1882, portant approbation de la convention du 29 mars 1882, relative à la construction et a l'exploitation de divers embranchements de chemins de fer dans les vallées de Rumelange et de la Hoehl, et de Bettembourg à Dudelange|Gekuckt=16.03.2025|Datum=12.04.1882|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref><ref>idem, [https://legilux.public.lu/filestore/eli/etat/leg/memorial/1882/a25/fr/pdf/eli-etat-leg-memorial-1882-a25-fr-pdf.pdf mam Text vun der Konventioun vum 29.03.1882] (PDF)</ref> an d'[[Société royale grand-ducale des chemins de fer Guillaume-Luxembourg|Compagnie Guillaume-Luxembourg]] (gekierzt GL, „de Wëllem“ genannt) krut d'Konzessioun fir d'Streck vu Beetebuerg aus laanscht [[Biermereng]] an duerch Diddeleng bis op d'franséisch Grenz ze bauen. Am Oktober 1882 huet d'GL der [[Reichsbahn zu Lëtzebuerg|Reichseisenbahn]] (RB) d'Streck verpacht an d'Streck ass als Niewebunn eegleiseg gebaut ginn: d'GL huet sech ëm d'Bauaarbechte gekëmmert, iwwerdeems d'RB sech ë.&nbsp;a. ëm den [[Uewerbau (Eisebunn)|Uewerbau]], d'mechanesch Ariichtung an d'Signalisatioun gekëmmert huet. Den 20. Dezember 1883 ass d'Streck Beetebuerg - Diddeleng du mat enger Längt vu 6,7&nbsp;km opgemaach ginn. [[1884]] gouf den Uschloss (742 m.) op d'Beluedstatioun ''Reiteschkopp'' realiséiert an zanter [[1888]] war dat Gleis en Deel vun der Eisebunnsstreck. Zu Diddeleng gouf fir de Persounentrafick d'[[Gare Diddeleng-Stad]] opgemaach; d'Statioun [[Gare Diddeleng-Schmelz|Diddeleng-Schmelz]] bestoung sengerzäit just fir de Gidderverkéier. Wéi dunn [[1886]] d'Diddelenger Schmelz opgoung ass den Transportvolume gewalteg an d'Luucht gaangen. Absënns well all Brennstoffliwwerungen an e groussen Deel vum [[Eisenäerz]] mat der Bunn transportéiert goufen, huet d'Streck zu enge vun de profitabelste Strecken zu Lëtzebuerg gehéiert<ref name="Federmeyer 1, S. 361">ibid S. 361</ref>. [[1959]]/[[1960|60]] gouf d'Streck elektrifizéiert, den elektresche Betrib huet den 9. Juli 1960 ugefaangen. D'Gidderzich si vun do u mat elektresche Lokomotive gefuer; wéinst Manktem un E-Lokomotive sinn d'Persounenzich awer – mat e puer Ausnamen – weiderhi wärend 18 Joer mat Dieselmaschinne bedriwwe ginn. Wéi [[1984]] d'Stolwierk zougemaach gouf, blouf nëmmen nach e [[Walzwierk]] zu Diddeleng bestoen. De Gidderverkéier huet séier ofgeholl an déi kuerz Streck op d'''Reiteschkopp'' gouf [[1988]] zougemaach. Den 30. Mee 1999 koumen déi nei Halten [[Gare Diddeleng-Biereng|Diddeleng-Biereng]] an [[Gare Diddeleng-Zenter|Diddeleng-Zentrum]] bäi. D'Verlängerung vun der Streck bis an dat [[Frankräich|franséischt]] Wuelmereng gouf den 10. Abrëll [[2001]] beschloss a gutt dräi Joer méi spéit, den 10. Dezember [[2003]] ageweit; zënter dem 15. Dezember ass se fir de Persouneverkéier op. Wéi [[2005]] d'Walzwierk zougemaach huet, war et [[2006]] och mam Gidderverkéier eriwwer<ref name="Federmeyer 1, S. 362">ibid S. 362</ref> an zanterhier ass d'Streck just nach fir de Persouneverkéier op. == Zukunftspläng == Am Kader vum [[Plan national de mobilité 2035|nationale Verkéiersplang fir 2035]] ass et virgesi fir all d'[[Barriär (Eisebunn)|Barriären]] zu Diddeleng ofzeschafen. Op der eespuereger Streck ass och geplangt fir bei der Gare Biereng en Auswäichgleis ze bauen, fir datt d'Zich do laanschtenee fuere kënnen an esou e 15-Minutten-Takt tëscht Wuelmereng a Beetebuerg kann assuréiert ginn.<ref name=":PNM">{{Cite book|Titel=PNM 2035 - plan national de mobilité: Infrastruktur effikass notzen|URL=https://transports.public.lu/dam-assets/planifier/strategie/pnm2035/pnm-2035-livre-fr.pdf|Auteur=Ministère de la Mobilité et des Travaux publics|Editeur=Ministère de la mobilité et des travaux publics, Département de la mobilité et des transports, Direction de la planification de la mobilité|Verlag=print+|Datum=2022|Säiten=S. 49|Sprooch=fr|Gekuckt=11.05.2026|Zitat=Concept d'exploitation des chemins de fer en 2035}}</ref> == Passagéierzuelen == Op der Streck Beetebuerg - Diddeleng - Wuelmereng goufen am Joer 2022 699.000 Leit transportéiert, dat Joer duerno waren et der 736.000<ref name=":1">Luc Ewen, „Auf die Nebenlinien ist nicht immer Verlass“, [[Luxemburger Wort]], 20.03.2024, S. 16</ref>. == Biller == <gallery perrow="4"> Garebireng02.jpg|D'Garen zu Diddeleng: Biereng... Wikigaredudel.JPG|Stad... GareCentreDud01.jpg|Zentrum... CFLCargo 4011 CFL 012 CFL 2007 Gare-Usines.jpg|a Schmelz. </gallery> == Kuckt och == * [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Ligne 6b (CFL)|{{PAGENAME}}}} {{DRR}} {{Navigatioun CFL-Zuchstrecken}} {{Referenzen an Notten}} * Quell vum Abschnitt Geschicht, wou net anescht uginn: [[Ed Federmeyer|Federmeyer, E.]], & Pasquali, Pierre. (2007). ''Eisenbahnen in Luxemburg''. Gernrode Luxembourg: W. Herdam Fotoverl. G.A.R., Band 1, S. 360 [[Kategorie:Eisebunnsstrecken zu Lëtzebuerg|Beetebuerg-Wuelmereng]] [[Kategorie:CFL-Linn 6b]] bs4xzm1f0b5dxjdl6zsq6yoz87caowo Schabloun:Portal Lëtzebuerg/Ëmwelt 10 37388 2678307 2678083 2026-05-16T17:21:08Z Zinneke 34 2678307 wikitext text/x-wiki <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Lëtzebuerg]]</noinclude> * Allgemeng: [[Bësch zu Lëtzebuerg]] • [[Naturbësch]] • [[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg]] * '''[[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder]]''': [[Naturschutzgebitt Aarnescht|Aarnescht]] • [[Naturschutzgebitt Akescht|Akescht]] • [[Naturschutzgebitt Amberkneppchen|Amberkneppchen]] • [[Naturschutzgebitt Am Bauch|Am Bauch]] • [[Naturschutzgebitt Beetebuerger Bësch|Beetebuerger Bësch]] • [[Naturschutzgebitt Bettenduerf-Schofsbësch|Bettenduerf-Schofsbësch]] • [[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]] • [[Naturschutzgebitt Biirgerkräiz|Biirgerkräiz]] • [[Naturschutzgebitt Bireler Gronn|Bireler Gronn]] • [[Naturschutzgebitt Boufferdanger Muer|Boufferdanger Muer]] • [[Naturschutzgebitt Brill|Brill]] • [[Naturschutzgebitt Brucherbierg-Lallengerbierg|Brucherbierg-Lallengerbierg]] • [[Naturschutzgebitt Conzefenn|Conzefenn]] • [[Naturschutzgebitt Deiwelskopp|Deiwelskopp]] • [[Naturschutzgebitt Dreckswiss|Dreckswiss]] • [[Naturschutzgebitt Ellergronn|Ellergronn]] • [[Naturschutzgebitt Ënneschte Bësch|Ënneschte Bësch]] • [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] • [[Naturschutzgebitt Fëlschdrefergronn|Fëlschdrefergronn]] • [[Naturschutzgebitt Grouf|Grouf]] • [[Naturschutzgebitt Haard|Haard]] • [[Naturschutzgebitt Haff Réimech|Haff Réimech]] • [[Naturschutzgebitt Hierden|Hierden]] • [[Naturschutzgebitt Hierberbësch|Hierberbësch]] • [[Naturschutzgebitt Kelsbaach|Kelsbaach]] • [[Naturschutzgebitt Kuebebierg|Kuebebierg]] • [[Naturschutzgebitt Kuebendällchen|Kuebendällchen]] • [[Naturschutzgebitt Laangmuer|Laangmuer]] • [[Naturschutzgebitt Lannebur|Lannebur]] • [[Naturschutzgebitt Léi|Léi]] • [[Naturschutzgebitt Léibierg|Léibierg]] • [[Naturschutzgebitt Lénger Wisen|Lénger Wisen]] • <s>[[Naturschutzgebitt Mamerdall|Mamerdall]]</s> • [[Naturschutzgebitt Manternacher Fiels|Manternacher Fiels]] • [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] • [[Naturschutzgebitt Pëttenerbësch|Pëttenerbësch]] • [[Naturschutzgebitt Prënzebierg|Prënzebierg]] • [[Naturschutzgebitt Am Pudel|Am Pudel]] • [[Naturschutzgebitt Ramescher|Ramescher]] • [[Naturschutzgebitt Reckingerhaff-Weiergerwan|Reckingerhaff-Weiergerwan]] • [[Naturschutzgebitt Réiserbann|Réiserbann]] • [[Naturschutzgebitt Ronnheck|Ronnheck]] • [[Naturschutzgebitt Saueruecht|Saueruecht]] • [[Naturschutzgebitt Schwaarzenhaff/Jongebësch|Schwaarzenhaff/Jongebësch]] • [[Naturschutzgebitt Sonnebierg|Sonnebierg]] • [[Naturschutzgebitt Stréissel|Stréissel]] • [[Naturschutzgebitt Strombierg|Strombierg]] • [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] • [[Naturschutzgebitt Uewersauerdall Bruch-Misärsbréck|Uewersauerdall Bruch-Misärsbréck]] • [[Naturschutzgebitt Weimericht|Weimericht]] • [[Naturschutzgebitt Wéngertsbierg|Wéngertsbierg]] * '''[[:Kategorie:Naturparken zu Lëtzebuerg|Naturparken]]''': [[Däitsch-Lëtzebuerger Naturpark]] • [[Naturpark Mëllerdall]] • [[Naturpark Our]] • [[Naturpark Uewersauer]] * [[Lëscht vun den Natura-2000-Gebidder zu Lëtzebuerg|Natura-2000-Gebidder]] * '''[[:Kategorie:Flora zu Lëtzebuerg|Flora]]''': [[Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg|Orchideeën zu Lëtzebuerg]] • [[Bemierkenswäert Beem zu Lëtzebuerg|Bemierkenswäert Beem]] • [[Lëscht vun de bemierkenswäerte Beem zu Lëtzebuerg|Bemierkenswërt Beem (Lëscht)]] • [[Botanesch Gäert zu Lëtzebuerg|Botanesch Gäert]] • [[Kraidergaart Wanseler]] *'''Fauna''': Lëschten: [[Lëscht vun den Amphibien zu Lëtzebuerg|Amphibien zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun de Fësch zu Lëtzebuerg|Fësch zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun de Fliedermais zu Lëtzebuerg|Fliedermais zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun de Libellen zu Lëtzebuerg|Libellen zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|Seechomessen zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg|Vullen zu Lëtzebuerg]] • [[Lëscht vun den Zecken zu Lëtzebuerg|Zecken zu Lëtzebuerg]] * '''Organisatiounen''': [[Société des naturalistes luxembourgeois]] • [[natur&ëmwelt]] • [[Mouvement écologique]] f0snywzbm4sn4d0tqm4wa0jgqaaaknz Jos Kirps 0 37461 2678441 2433263 2026-05-16T19:40:43Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678441 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Jos Kirps''', gebuer den [[21. Juni]] [[1974]], ass virun allem als Museker a Softwareentwéckler bekannt, obwuel hien eigentlech fir [[Schoulmeeschter]] geléiert hat an och eng Rei Jore Schoul gehalen huet. Eng gewësse Bekanntheet huet hie schonn Enn vun den [[1990]]er-Joren als Gittarist bei der Metal-Band [[Pagan Lorn]] kritt. Bei dëser Grupp war och den [[RTL]] Moderateur [[Sascha Georges]] als Sänger dobäi. Ausserdeem huet hien als Graphiker geschafft, ënner anerem fir ''Linster Studios'', dem [[Jang Linster]] säin Tounstudio, wou [[Pagan Lorn]] och hir zwou CDen opgeholl hunn. Am Joer 2002 huet hie säi Beruff als [[Schoulmeeschter]] opgi fir mam Pino Fiermonte a Frank Trierweiler d'Firma [[EducDesign]] ze grënnen, déi an der Tëschenzäit als Softwarefirma fir d'Educatioun zu Lëtzebuerg bekannt gouf, ënner anerem mat der [[OLEFA]] Software, déi de Jos Kirps zanter 2000 entwéckelt huet, an dem [[AFELO]] Bildbeaarbechtungsprogramm. Zanter 2008 ass hien net méi bei EducDesign an och net méi un der Entwécklung vun [[OLEFA]] bedeelegt.<ref name="aboutKirps">[http://olefa.kirps.com/web/main/olefa/ Jos Kirps beschreift d'Entwécklung vun OLEFA]</ref> Zanter 2006 schafft hien och un enger [[Open Source Software]], dem [[CorneliOS]] Web-Betribssystem, deen een als Open Source Software (GPL) erofluede kann. Am Joer 2007 huet hie [[Galaxiki]], eng Collaboratiounsplattform déi sech ëm eng [[virtuell]] [[Galaxis]] dréit, erausbruecht. Galaxiki huet eng Rei Präisser gewonnen, ënner anerem war d'Plattform Websäit vum Dag bei [[Yahoo]], [[About.com]] a [[PocketLint]], Websäit vun der Woch am amerikanesche [[Linux Magazine]] an och ee vun de Gewënner vun de SEOmoz Web 2.0 Awards. Am Joer 2010 war hien ee vun de Grënner vun [[Joopita Research]] a.s.b.l. Zënter 2009 schafft de Jos Kirps um [[oli.lu]], enger gratis Nofolgeplattform vun OLEFA déi d'Konzept weiderféiert, an déi ënner dem Numm [[Morzino]] och fir den internationale Public disponibel ass. Den oli.lu ass am November 2011 online gaangen, bis haut hu sech ronn 11.500 Leit ugemellt. Am September 2016 gouf den [[oli.education.lu]] als nei Plattform fir d'Grondschoul vum [[Educatiounsministère]] virgestallt a ka sou vu ronn 50.000 Schüler an Enseignante via IAM Login benotzt ginn. De Jos Kirps huet e Brudder. == Um Spaweck == * [http://www.paganlorn.com Pagan Lorn Websäit] * [http://www.kirps.com Private Blog] * [http://www.cornelios.org CorneliOS Open Source Software] * [http://www.galaxiki.org Galaxiki, eng virtuell Galaxis] * [http://joopita.com Joopita Research a.s.b.l] * [http://oli.lu oli.lu e-learning Plattform] {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kirps Jos}} [[Kategorie:Gebuer 1974]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Graphiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Museker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Schoulmeeschteren]] f860rdlpz4dkd96t08wqvetfsesln4v Scheierhaff (Veianen) 0 37772 2678539 2613489 2026-05-16T19:56:03Z VolvoxBot 61746 /* Cité Scheierhaff */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678539 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm = Scheierhaff<br>''Scheierhof'' | Bild = | Bildtext = | Numm (Franséisch) = Scheuerhof | Numm (Däitsch) = Scheuerhof | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Veianen}} | Gemeng = {{Veianen}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Veianen}} | Awunner = | Awunnerdatum = | Fläch = 318,1190 [[Hektar|ha]] | Koordinaten = {{coor dms|49|56|21,9|N|06|13|03,4|O}} }} De '''Scheierhaff''' (lokal: '''Scheierhof'''<ref>{{Citation|URL=https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/|Titel=Lëscht vun den Uertschaften a Lieu-diten zu Lëtzebuerg|Gekuckt=14.06.2020|Datum=|Editeur=CPLL - Conseil permanent de la langue luxembourgeoise|Sprooch=|Archiv-Datum=11.08.2020|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20200811042027/https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/}}</ref>) ass e [[Lieu-dit]] am Nordoste vu [[Veianen]] deen op enger Héicht vun 374 Meter läit. En huet den Numm vum Haff dee laang Zäit dat eenzegt Gebai do war. De Flouer vum Scheierhaff grenzt am Nordosten un [[Däitschland]], am Süden un de Bësch mam Numm ''Déifendellt'', am Südwesten ass den Hank vum ''Roupischbierg'' mat der Quell vun der [[Kalchesbaach]]. Am Nordweste läit de Bësch ''Greecht'', an am Norden déi nei ''Cité Scheierhaff''. Et kënnt een op de Scheierhaff iwwer den [[CR344]] (Rue du Sanatorium), deen zu Veianen am Zentrum vun der [[Nationalstrooss 10|N10]] (Rue de la Gare) fortgeet. == Cité Scheierhaff == <!--wgl. näischt un dësem Titel änneren. En ass an engem Redirect agebonnen--> D''''Cité Scheierhaff''' besteet aus engem alen Deel, ''Al Cité'', deen et zanter de spéiden 1980er-Jore gëtt, an engem neien Deel, ''Nei Cité'', deen am Laf vum éischte Joerzéngt vun den [[2000]]er-Joren entstanen ass. Dat Ganzt ass e Quartier vun der Stad Veianen, nordwestlech vum Scheierhaff. == Sanatorium == De fréiere [[Sanatorium vu Veianen|Sanatorium]], deen nordwestlech dovu läit, ass zanter 1979 e Fleegeheem, an deem 91 Leit kënnen opgeholl ginn a 27 Eenzel- an an 32 Zweebettzëmmeren. Ronderëm de Scheierhaff gëtt et en ettlech Trëppeltier, an zu Fouss sinn et knapps zéng Minutte bis bei d'Schwämm déi 700 Meter westsüdwestlech dovun ewech läit. == Literatur == * Nico Muller: ''„Cité Scheierhof“ in Vianden - Aus der Enge geboren'' am [[Luxemburger Wort]] vum 20. Juli 2016, S.20 an op wort.lu vum 24. Juli 2016 [https://web.archive.org/web/20160725150603/http://www.wort.lu/de/lokales/serie-maei-quartier-cite-scheierhof-in-vianden-aus-der-enge-geboren-578e0db4ac730ff4e7f63ba4 Cité Scheierhof“ in Vianden: Aus der Enge geboren] == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} [[Fichier:Scheierhaff bauerenhaff.jpg|500px|thumb|center|De Scheierhaff bei Veianen - 03.04.2008]] [[Fichier:Scheierhaff cite.jpg|500px|thumb|center|D'Cité Scheierhaff bei Veianen - 03.04.2008]] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] e7xskx4fl434rwnn8v79r3zj8trxr3k Alfred Schmitt 0 37900 2678330 2480317 2026-05-16T18:22:35Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678330 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Alfred Schmitt''', gebuer den [[30. November]] [[1907]], a gestuerwen den [[2. Abrëll]] [[1975]], war e [[Frankräich|franséischen]] [[Astronom]], deen um Observatoire vun [[Alger]] an de Joren [[1930]] – [[1940]] geschafft huet. Duerno koum hien an den [[1950]]er-Joren an den [[Observatoire royal de Belgique]] op [[Uccle]]. Seng Publikatiounen huet hien all mat '''A. Schmitt''' signéiert. De Schmitt huet véier [[Asteroid]]en entdeckt. Tëscht [[1940]] an [[1948]], huet hie seng Mataarbechterin [[Odette Bancilhon]] bestuet. Den Asteroid [[Alschmitt (Asteroid)|(1617) Alschmitt]], dee säi Frënd [[Louis Boyer (Astronom)|Louis Boyer]] zu Alger entdeckt huet, dréit säin Numm. {| class=wikitable |+ Entdeckt '''[[Asteroid]]en: 4''' | [[(1215) Boyer]] || [[19. Januar]] [[1932]] |- | [[(1614) Goldschmidt]] || [[18. Abrëll]] [[1952]] |- | [[(1622) Chacornac]] || [[15. Mäerz]] [[1952]] |- | [[(3156) Ellington]] || [[15. Mäerz]] [[1953]] |} {{DEFAULTSORT:Schmitt Alfred}} [[Kategorie:Franséisch Astronomen]] [[Kategorie:Gebuer 1907]] [[Kategorie:Gestuerwen 1975]] 4oyo5lxws9gr7rd0ii4yrnbwnd39xp9 Roude Fuuss 0 38020 2678534 2655281 2026-05-16T19:55:08Z VolvoxBot 61746 /* Liewensweis */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678534 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Roude Fuuss | An anere Sproochen = [[Däitsch|de]]: Rotfuchs<br> [[Franséisch|fr]]: Renard roux | Bild = Fox at the British Wildlife Centre, Newchapel, Surrey - geograph.org.uk - 2221750.jpg | Bildtext = E Fuuss | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Raubdéieren]] | Famill = [[Hënn]] | Ënnerfamill = [[Echt Fiiss]] | Gattung = [[Vulpes]] | Wëssenschaftlechen Numm = Vulpes vulpes | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = [[Carl von Linné]], 1758 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} De '''Roude Fuuss''' (''Vulpes vulpes'') ass e Fleeschfrësser aus der Famill vun den [[Hënn|hondsaartegen Déieren]]. Hien ass doduerch Famill mat de [[Wollef|Wëllef]], den [[Haushond|Hënn]], de [[Schakal]]en an de [[Kojote]]n. ==Liewensraum== De Fuuss gehéiert zu deene Mamendéieren déi op der Welt am wäitste verbreet sinn. E kënnt praktesch op der ganzer [[Nordhallefkugel]] vir an zanter dem [[19. Joerhonnert]] ass en och an [[Australien]] ze fannen. An de Bierger fënnt een de Fuuss bis op 1.800 Meter an ausnamsweis souguer bis op 4.000. De Fuuss huet eng grouss Upassungsfäegkeet, a sou fënnt een e sou gutt an de [[Bësch]]er wéi op der Gewan, awer och a [[Muer]]en an e kënnt bis an d'Dierfer an d'Stied eran. Et ass deemno e Kulturfolger deen och zu Lëtzebuerg iwwerall ze fannen ass. ==Liewensweis== D'Sozialverhale vun de Fiiss ass ganz verschidden a flexibel an ännert mam Liewensraum a mat de Liewenskonditiounen. Et gëtt keng Aussoen iwwer en Territorialbehuelen a se schéngen nëmme ganz labber sozial organiséiert ze sinn. An der Reegel begéint ee s'eleng, a si si besonnesch bei der Fudderjuegd Eenzelgänger. Zesumme gesäit ee Fiiss héchstens an der Ranzzäit an deelweis bei der Opzuucht vun de Welpen. E Ruddelverhale wéi bei de Wëllef, fir z.&nbsp;B. zesummen ze joen oder den Territoire ze verdeedege gëtt et bei de Fiiss net. Familljeverbänn goufe bis elo nëmmen op der [[Groussbritannien|brittescher Insel]] observéiert. Déi grouss Flexibilitéit vum Fuuss huet och d'Resultater vun de veschidde Moossname fir d'Populatioun erofzesetzen, besonnesch bei der [[Tollwut]]bekämpfung an den [[1960]]er- an [[1970]]er-Joren, op e strikte Minimum reduzéiert. D'Baubegasung huet kee grousst Resultat bruecht, well d'Fiiss déi meescht Zäit guer net am Bau sinn. De Bau gëtt nëmme bewunnt wa ganzt schlecht Wieder ass, am Wanter wann den éischte Schnéi fält, wärend der Ranzzäit an an der Zäit wou déi Jong eropwuessen. Den haaptsächlech nuetsaktive Fuuss zitt sech am Dag an e protegéierte Leeër zeréck, wéi Mullen am Bësch oder am Gestrëpps a rascht dann do. == Fortplanzung == [[Fichier:Red fox kit 2 (Vulpes vulpes).jpg|thumb|E jonke Fuuss]] Och wann d'Féchsin am Januar / Februar nëmmen e puer Deeg hëtzeg ass, sou dauert awer déi ganz Ranzzäit e puer Wochen. D'Féchsin gëtt an där Zäit vum Ridd courtiséiert, deen op Schratt an Tratt bei hir bleift. D'Koppelung ka bis zu 30 Minutten daueren, a geschitt meeschtens am Bau. D'Féchsin dréit tëscht 51 an 53 Deeg an déi Jong komme gewéinlech tëscht Enn Mäerz a Mëtt Mee op d'Welt. E Worf huet tëscht 3 a fënnef, och alt mol sechs Jonker, déi e bronggroe Pelz an d'Gréisst vun engem [[Maulef]] hunn. Duerno ginn d'Welpen op d'mannst 8 Woche vun der Mudder geniert an an där Zäit schleeft de Ridd d'Fudder erbäi. No ongeféier dräi Woche fänken déi Kleng un Zänn ze maachen. Vun do u friesse se dann am Ufank Fleesch dat déi Al virverdaut hunn an nees erausgewiergt hunn. Um Enn vun der Nierperiod fänken déi Jonk scho kleng Déieren, besonnesch [[Insekten]]. Déi Jonk bleiwen da bis August, och alt mol bis an de Februar, bei der Mudder, a fänken dann un hiert eegent Revéier ze sichen. ==Ausgesinn== Säin typescht Ausgesinn huet de Fuuss haaptsächlech wéinst sengem roude [[Pelz]] dee vu wäissen a schwaarze Partien ënnerbrach ass. D'ënnescht Gebéck, d'Strass an d'Broscht an dacks d'Schwanzspëtzt si wäiss. D'Récksäit vun den Oueren, d'Patten an déi viischt Säit vun de Leef si schwaarz gefierft. Nieft der typescher rouder Faarf gëtt et der awer och déi ganz hell gefierft kënne sinn, oder bis bal schwaarz (''Kuelebrenner''). Am Hierscht kritt de Fuuss en décke Wanterpelz deen en nees am Fréijoer verléiert an da méi e kuerze Summerpelz kritt. De Fuuss gëtt ongeféier 1,30 Meter laang a kritt eng Schëllerhéicht vu ronn 40&nbsp;cm. De buuschtege Schwanz mécht ronn en Drëttel vun der Längt aus. D'Mudder (''Féchsin'') ass am grousse Ganze méi kleng wéi de Ridd a weit an der Moyenne 5&nbsp;kg. De Ridd gëtt tëscht 6 an 10&nbsp;kg schwéier. De Fuuss gëtt gewéinlech 2 bis 4 Joer al, awer a Gefaangenschaft kënne se bis 12 Joer al ginn. De Fuuss ass en Iwwerdréier vun der [[Tollwut]] an de Wiert vum [[Fuussbandwuerm]], deem seng [[Larv]]en, wa se vum Mënsch opgeholl ginn, déi liewensgeféierlech [[Alveolär Echinokokkos]] ausléisen. == Ausdréck == * de Fuuss ''maust'', e fänkt Mais déi on onse Géigenden 90% vu senger Grondernierung ausmaachen. * de Fuuss ''jäizt, jault'' oder ''kräischt'', e billt net. ==De Fuuss zu Lëtzebuerg== Vum Abrëll 2015 u gouf d'Juegd op de Fuuss zu Lëtzebuerg fir d'éischt verbueden. An deenen zwéi Joer duerno, an och 2019 gouf de Verbuet jee ëm ee Joer verlängert.<ref name="LW Dez. 2016">jug, 2016. ''Fuchsjagdverbot um ein Jahr verlängert. Staatssekretär Camille Gira: Keine negativen Auswirkungen festgestellt.'' [[Luxemburger Wort]] vum 15. Dezember 2016, S. 22</ref><ref>Luxemburger Wort vum 12. Februar 2019, S. 19</ref> 2016 gouf gemellt, datt beim Ënnersiche vun 148 Kadavere vu Fiiss - déi meescht vun hinne waren op der Strooss iwwerfuer ginn - festgestallt gouf, datt een Drëttel vun hinne mam Fuussbandwuerm parasitéiert war an datt keen d'Tollwut hat.<ref name="LW Dez. 2016"/> 2023 war nëmmen méi 9,8 Prozent vun den ënnersichten Fiiss mam Bandwuerm befall.<ref>[https://environnement.public.lu/fr/publications/chasse/bt10.html Bulletin technique de l'administration de la nature et des forêts en matière de gestion de la faune sauvage et de chasse - numéro 10 Säit 34]</ref> ==Literatur== * ''Füchse in Luxemburg'' 76 Säiten, Naturverwaltung Lëtzebuerg, 2015. == Um Spaweck == {{Commonscat|Vulpini|Fiiss}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Hënn]] g4f1l3rqodejtxcvnqqf39gw2fj6azn Plëss d'Arem 0 38418 2678518 2668317 2026-05-16T19:52:46Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678518 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} D''''Plëss d'Arem''', dacks och nëmme '''''Plëss''''' genannt, offiziell ''Place d'Armes'', ass eng Plaz an der Alstad vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Do stoung fréier eng Kasär. Zanter dem Joer [[1671]] gouf d'Plaz als Paradeplaz benotzt, nodeem franséisch Truppen ënner dem Gouverneur [[Jean Charles de Landas]] d'Plaz mat [[Lannen|Lanne]] beplanzt haten. == D'Plëss fréier == === D'Plaz vun den Zaldoten === [[Fichier:Michel Engels - 20 Le corps de garde principal.jpg|thumb|Zeechnung vum [[Michel Engels]]: D'Haaptwuecht.]] [[Fichier:Luxembourg, garde principale vers 1903 (Batty Fischer).png|thumb|D'Haaptwuecht gëtt ofgerappt]] [[Fichier:2999 Schoup TroupesFR NOV1918.original-008.jpg|thumb|Parad vun de franséischen Truppen (1918)]] „Eng Plaz war e Sonnestral, e Strapp frësch Loft‚ eng gréng Illusioun!… d'Stad hat dräi Plazen: déi kleng Plaz vum [[Fëschmaart (Stad Lëtzebuerg)|Fëschmaart]], d'Wëllemsplaz oder de [[Knuedler]] an d'PLËSS. Dës war net grouss, mä si huet eng wichteg Roll an der Stad gespillt. Si war e rechtwénkelege Véiereck, mat enger doucer Pente, an der Mëtt louch Pawee, ënnen an uewe war eng Allee, déi am Schied louch vun enger duebeler Rei vu Käschtebeem. Des Beem waren d'Gléck vun de Bouwen. Am Fréijoer hu si Kiewerleke geliwwert an am Hierscht Käschten. Dräi Stroosse si ronderëm d'Plëss verlaf. Déi véiert Säit gouf vun der [[Haaptwuecht]] begrenzt; et war en eestäckegt Gebai dat [[1827]]<ref>[[René Clesse]], [https://web.archive.org/web/20160304211321/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_57-1998_10-13.pdf Die Hollericher Belle Epoque] an: Ons Stad Nr 57/1998 S. 12</ref> gebaut gouf. Virdru waren Arkade an eng Terrass, déi mat Placke beluecht war a vu massive stenge Borne bewaacht gouf déi mat décke Kette verbonne waren. Et war verbueden dohin ze goen, mä d'Plaz huet keng Verdeedegung gebraucht. De Wuechtzaldot deen déi ganzen Zäit op- an ofgaangen ass, d'Zaldoten déi virun den Arkade souzen, virun deenen donkele Kummeren – wann de Wiechter ''Heraus!'' geruff huet, hu sech op d'Bëndele mat de Gewierer gestierzt an d'Waffe presentéiert – dat alles huet dofir gesuergt datt keen ze no gaangen ass, souguer d'Frechdachsen net. Op der aner Säit vun der Plaz, déi vis-a-vis vun der Garde war, stoung d'Haus vum Militärgouverneur. Do sinn och een oder zwéin Zaldoten op- an ofgaange fir der Häerschaft nach méi Prestige ze ginn an dofir ze suergen datt se hir Rou huet<ref>Elise Lamort, Baronne de Gail (1854 - 1923), an hire Jugenderënnerungen, „Souvenire” vun der Plëss, aus der Zäit tëscht 1860 an 1867</ref>”. „D'Geschicht vun der Plaz geet bis an d'[[17. Joerhonnert]] zeréck. Virun der Gefor vun de Fransousen hunn d'[[Festung Lëtzebuerg|Befestegungsanlage]] misse verbessert ginn. De Generalgouverneur aus Holland, de [[Juan Domingo de Zuñiga y Fonseca|Comte de Monterey]], an de Militäringenieur [[Jean Charles de Landas|Louvigny]] hunn dofir 95 Haiser an der Ënnerstad ofrappe gelooss an hir Awunner an d'Uewerstad ëmquartéiert, do wou soss d'Gäert vun de Franziskaner an de Jesuitte waren. D'Plëss an déi néi Stroosse goufen den [[10. August]] [[1671]] feierlech ageweit. Bis an d'[[19. Joerhonnert]] huet d'Plaz hire Militärcharakter behalen. An der Woch stounge just e puer Zaldote Wuecht ënnen an uewen op der Plëss. Samschdes haten eng zwanzeg Zaldoten aus der Garnisoun Waassercorvee an hu missen, sou wéi Hamsteren, dat grousst Rad am [[Pëtz]] undreiwen. Den Uewerbau vum Pëtz ass [[1867]] ofgerappt ginn, déi nei Waasserleitung huet de Buer iwwerflësseg gemaach, dat déift Lach bis an de Péitrussdall ass nach ëmmer do. Sonndes war grouss Parad, da sinn d'Infanteriebataillounen amarschéiert, un der Spëtzt d'Militärmusek. No dem [[Traité vu London (1867)|Londoner Kongress]] sinn d'preisesch Truppen ofgezunn an de Lëtzebuerger Jeeërbatailloun huet d'Haaptwuecht ageholl bis [[1881]]. Vun do un hu sech d'Police an d'Pompjeeën do etabléiert. [[1902]] ass d'Garde ofgerappt ginn, fir dem neie [[Cercle municipal|Cercle]] Plaz ze maachen. De [[Joseph Heintz|Joseph Heintz-Michaelis]] huet d'Gebai ofkaaft an a sengem [[Parc Heintz (rue de Hollerich)|Park zu Hollerech]] erëm opbaue gelooss‚ wou et haut nach steet<ref name=":0">[[Jean Reitz]], 2016, „La Place d'Armes et le Cercle“, Photothèque de la ville de Luxembourg, S. 10-13, ISBN 978-2-9599812-6-5</ref>”. === D'Plaz vun der Bourgeoisie === „Am [[20. Joerhonnert]], huet d'[[Biergertum|Bourgeoisie]] d'Plaz vun de Zaldoten ageholl, a just Concerte vun der Militärmusek hunn nach un déi militäresch Vergaangenheet erënnert. Den éischte [[Musekskiosk|Kiosk]] ass [[1875]] um ale Parvis vun der Haaptwuecht opgeriicht ginn, eng aachteckeg metalle Konstruktioun. D'Garnisounsmusek, d'Stater Fanfaren an d'Betribsorchestere vun der [[Mercier (Champagner)|Schampeskellerei Mercier]] a vu [[Paul Wurth S.A.|Paul Wurth]] hunn hei eng Traditioun ugefaangen, déi bei de Lëtzebuerger séier beléift war. [[1936]] hat den ale Kiosk ausgedéngt, hie gouf ofgerappt an zu [[Hesper]] virun der Kierch erëm opgeriicht. D'Plëss krut en neie Kiosk, méi grouss a prestigiéis, op der anerer Säit vun der Plaz. Et schéngt esou, datt déi jonk Leit vun de Sonndes- an Donneschdesconcerte profitéiert hu fir mat dem anere Geschlecht Bekanntschaft ze maachen. D'Jonge si ronderëm de Kiosk getrëppelt, am Sënn vun den Zäre vun enger Auer, an d'Meedercher deen anere Wee, esou si si sech méi dacks begéint. D'Plaz‚ déi sech bis dohin net vill verännert hat, ass am Ufank vum leschte Joerhonnert duerch de Bau vum Cercle, dem Palais vun der Stad, beräichert ginn. Dëse prestigiéise Bau vum [[Pierre Funck (Architekt)|Pierre]] a [[Paul Funck]] war en Zeie vum wirtschaftlechen Opschwonk vun der Stad, déi sech vum Jach vum Militärwiese befreit hat, an déi voller Houfert dem [[Pierre Federspiel]] eng Fris fir d'Haaptfassad an Optrag ginn huet, déi d'Iwwerreechung vum Fräiheetsbréif vun der Gräfin [[Ermesinde vu Lëtzebuerg|Ermesinde]] am Joer [[1244]] duerstellt. Op der anerer Säit vun der Plëss steet dee fréieren [[Hotel de Gerden]]. An der zweeter Hallschent vum 17. Joerhonnert gebaut, war et noenee Wunneng, Residenz vum Festungskommandant, Privathaus, Verwaltungsgebai, Rechekummer a Cour des Comptes. Am ale Gaart vun dësem Härschaftshaus ass [[1903]] e Monument opgeriicht gi fir d'Lëtzebuerger Nationaldichter [[Edmond de la Fontaine|Dicks]] a [[Michel Lentz]]<ref name=":0"/>”. === Plaz vun de Butteker an der Restauratioun === „D'Butteker vun der Plëss a vun den Nopeschgaasse waren dacks Traditiounshaiser déi méi Generatioune bekannt waren. De [[Jacques Lamort]] huet [[1818]] op der Nr. 3 vun der Plaz eng Dréckerei opgemaach. [[1852]] huet de Buchhändler [[Victor Bück|Victor Buck]] d'Dréckerei iwwerholl fir e puer Joer méi spéit an d'[[Paschtoueschgaass (Stad Lëtzebuerg)|Paschtoueschgaass]] ze plënneren. [[1889]] installéiert sech d'Dréckerei Beffort op Nr. 3. D'Traditioun gouf gebrach wéi d'Gebai an e Fënnefstärenhotel, den Hôtel ''Le Place d'Armes'', deen [[2012]] opgaangen ass, ëmgebaut gouf. Aner Haiser waren Institutiounen an der Stad, d<nowiki>'</nowiki>''Epicerie Glod-Volz'', d<nowiki>'</nowiki>''Pharmacie de la Licorne'', ''À la Renommée'' vun de Gesëschter Heinck oder d'''Miwwelhaus Capus'' bis datt do [[1958]] de [[Ciné Cité|Kino Cité]] gebaut gouf. [[Fichier:Luxembourg, Café Jentgen.jpeg|thumb|300px|De fréiere Café Jentgen]] Matt der Ausnam vum [[Café Jentgen|''Cafe Jentgen'']], deen [[1920]] verschwonnen ass, wéi d<nowiki>'</nowiki>''[[Palais du Mobilier Bonn Frères|Miwwelhaus Bonn]]'' gebaut gouf, waren och d'Caféen an d'Restaurante vun der Plëss Traditiounshaiser. D'Famill Schmit-Hildgen huet [[1894]] de ''[[Grand Café (Stad Lëtzebuerg)|Grand Café]]'' opgemaach, den éischten zweestäckege Café, vum jonken Architekt [[Charles Mullendorff (Architekt)|Charles Müllendorf]] entworf. An den [[1980]]er-Joren ass aus dem ''Grand Café'' d<nowiki>'</nowiki>''Brasserie L'Académie'' ginn a bei den Ëmbauaarbechten ass déi schéi Fassade mat Konschtkeramiken ewechkomm. Den ''[[Hotel Niedler]]'' war noeneen de ''Wimpy'', d'''Kofferpan'', de ''Pub on the top'', an duerno - bis Enn September 2019<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/de/lokales/chi-chi-s-restaurants-in-luxemburg-machen-ihre-tueren-zu-5d89d0f5da2cc1784e34c19a|Titel="Chi-Chi's"-Restaurants in Luxemburg machen ihre Türen zu|Gekuckt=29/09/2019|Datum=24/09/2019|Editeur=wort.lu|Sprooch=de|archivedate=2019-09-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190929074143/https://www.wort.lu/de/lokales/chi-chi-s-restaurants-in-luxemburg-machen-ihre-tueren-zu-5d89d0f5da2cc1784e34c19a}}</ref> - den ''Chi-Chi's''. Den éischte Stack vum ''Café du Commerce'' war laang den Treffpunkt vum ''Chat noir'' (no 1914 ''La Mansard''), eng Plattform vum Paräisser Cabaret inspiréiert, wou sech de [[Putty Stein]], [[Fritz Fischer]], [[Batty Fischer]], [[Batty Weber]], [[Jos Palgen]], [[Edmond Faber]] an anerer getraff hu fir ze poteren, Kriticken ze schreiwen a satiresch an humoristesch Lidder ze komponéieren<ref name=":0" />”. == D'Plëss haut == '''Plaz fir z'entspanen''' [[Fichier:Place d'Armes Luxbg2.JPG|thumb|300px|D'Plëss vum Cercle aus gesinn]] „Am 20. Joerhonnert hu lues a lues d'Autoen op der Plëss d'Iwwerhand kritt, d'Plaz ass zum Parking degradéiert ginn. Iwwer Jore war d'Bild ëmmer dat selwecht, nëmmen datt d'Modelle gewiesselt hunn, bis datt [[1969]] d'ganz Plaz fir d'CircuIatioun gespaart ginn ass an datt d'[[Dräikinneksgaass|Chimaysgässel]] an d'Paschtoueschgaass eng [[Foussgängerzon]] gi sinn. [[1991]] ass d'[[Avenue Monterey|Montereysavenue]] derbäikomm. [[Fichier:Luxembourg mai 2011 19 (8346359036).jpg|thumb|300px|Floumaart op der Plëss. Am Hannergrond den [[Hotel de Gerden]]]] D'Beem si mat der Zäit ausgewiesselt ginn‚ fir d'éischt Platanen‚ du Lannen, Käschtebeem a Maasselter, mä hire Schied war an ass nach ëmmer beléift. Esou bal sech déi éischt Sonnestrale weisen, stiermen d'Stater an d'Touristen d'Terrassë vun der Plëss fir e gudde Pättche Miseler oder e Lëtzebuerger [[Humpen (Béier)|Humpen]] ze genéissen – och wann dës lokal Produiten ëmmer méi vun internationale Wueren ersat ginn. De Choix vun de Kichen ass grouss, vum ''Fast Food'' bis op gastronomesch Tempelen‚ vun der Lëtzebuerger a franséischer Kiche bis op italieenesch a mexikanesch Platen, et ass do fir all Goût a fir all Portmonni. Joerhonnertelaang huet d'Plëss d'Arem vill gesinn‚ Belagerungen a Feiere vu Victoiren‚ grouss Hongersnéit a grausam ëffentlech Hiriichtungen‚ Staatsvisitten a Volleksfester‚ pompös Militärparaden a sprëtzeg Freedefeier. D'[[franséisch Revolutioun]] huet hei den éischte Fräiheetsbam opgeriicht an d'Nazibesatzer hir Truppe paradéiere gelooss. Hautdesdaags geet et manner streidereg zou, d'Plëss ass d'Bün fir Concerten a Stroossentheater‚ hei ass samschdes de Floumaart, am Hierscht de Bichermaart an Enn des Joers de Chrëschtmaart, hei fannen Demonstratiounen a Manifestatioune statt an et ass do wou ee sech Rendez-vous gëtt oder sech zoufälleg trëfft<ref name=":0"/>”. == De Pëtz op der Plëss == [[Fichier:Luxembourg City Pl d'Armes Pëtzdeckel-protected well.jpg|thumb|200px|D'Plack iwwer dem Pëtz]] De Pëtz op der Plëss d'Arem gouf 1741 gegruewe fir d'Awunner vun der [[Festung Lëtzebuerg|Festung]] mat [[Drénkwaasser]] ze versuergen. De Pëtz, dee 65&nbsp;m. déif ass, geet duerch de [[Lëtzebuerger Sandsteen]] erof bis op d'Grondwaasser dat iwwer der waasseronduerchlässeger Schicht ënner dem Sandstee steet. De Pëtz ass mat enger Plack ofgedeckt, déi op de Pëtz opmierksam mécht. Den [[Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg]], dee vun 1961 bis 1963 gegruewe gouf, ass duerch e Säitegank vun e puer Meter Längt mam Pëtz verbonnen. == Dicks-Lentz-Monument == Westlech nieft der Plëss, um [[Square Jan-Palach|Square Jan Palach]], steet d'[[Monument Dicks-Lentz]]. „D'Monument ass entworf gi vum Georges Traus. De Sculpteur Pierre Federspiel huet d'Figure vum Aarbechter an dem Baueremeedche realiséiert esou ewéi d'Stele mat de Medaillone vun deenen zwee Dichter. Op der Stele ass de Refrain vum Feierwon agemeesselt an de Lëtzebuerger Léif trount uewendrop. D'Plaz heescht haut [[Square Jan-Palach|Square Jan Palach]], als Erënnerung un den tschechesche Student, dee sech 1969 selwer verbrannt huet als Protest géint d'sowjetescht Nidderschloe vum Prager Fréijoer<ref name=":0"/>”. == Literatur == * [[Evy Friedrich]], 1978, „Häuser und Leute um die Plëssdarem“, an der Revue Nr. 24, S. 26-29 * Evy Friedrich, 1981, „Wie die Plëssdarem entstand“, am Tageblatt Nr. 185, S. 6 * [[Guy May]], 1985, „Plauderei über den Musikkiosk auf der Place d'Armes“, an der [[Revue (Zäitschrëft)|Revue]] Nr. 39, S. 30-32 * [[Albert Nicklaus]], 1987, „La place d'Armes à travers les âges“, Die Warte, Nr 1465, S. 4 * [[René Clesse]], 1991, [http://www.onsstad.lu/uploads/media/ons_stad_37-1991_2-11.pdf 300 Jahre Plëssdarem. Forum Novum, Bürgersalon, Touristenfalle]. In: [[ons stad]], Nr. 37, S. 5-11 * „La ville de Luxembourg et son passé récent: 10 juillet - 18 août 1991“, 1991, Photothèque de la ville de Luxembourg * „La Place d'Armes et le Cercle“, 2016, Photothèque de la ville de Luxembourg, ISBN 978-2-9599812-6-5 == Kuckt och == * Aner Plazen am Zentrum vun der Stad ** [[Knuedler]] ** [[Clairefontaine-Plaz]] ** [[Glacis (Lampertsbierg)]] {{Clear}} == Fotoen == <gallery widths="160"> Fichier:Cercle municipal Luxembourg City 2012-04.jpg|De Cercle municipal op der Plëss Fichier:Luxemb Cercle municipal Lib 1944.jpg|Plack um Cercle municipal, lénks vun der Haaptentree Fichier:Luxembourg City Pl d'Armes ancient well.jpg|D'Plack iwwer dem Pëtz hanner dem Kiosk. En Deel vum Cercle municipal ass hannen am Bild ze gesinn. Fichier:Buer Plëss (ënnen).jpg|De Pëtz vun ënnen eropgekuckt Fichier:D300 Bichermaart.JPG|De 'Bichermaart' op der Plëss </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} * Samantha Weber, [https://www.rtl.lu/news/panorama/a/2162222.html Wou kënnt eigentlech den Numm hier? – D'Place d'armes, d'Plëss oder d'Plëss d'Arem?], rtl.lu, 03.02.2024 {{Navigatioun Plazen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Plazen an der Stad Lëtzebuerg|Arem]] g0mnx59havifkuy2iio6g59i40tb492 Daniel Pannrucker 0 39103 2678612 2485796 2026-05-17T03:01:54Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678612 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |Aktivitéit = Geschäftsmann }} Den '''Daniel (Maria) Pannrucker''', gebuer den [[13. Juli]] [[1977]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]], ass e lëtzebuergesche Kreativ-Entreprener an [[Däitschland]]. ==Carrière== No senger 13ième an der [[Lycée des arts et métiers|Handwierkerschoul]] goung den Daniel Pannrucker op [[Bréissel]] ''Communication visuelle et publicité'' studéieren. Seng berufflech Carrière huet hien 2001 als Medieberoder bei der ''[[MediaCom]]'' (WPP), der gréisste Medienagence an [[Däitschland]], zu [[Düsseldorf]] ugefaangen. 2003 huet hien op [[Hamburg]] an d'Agence ''[[Blöcher + Partner Platforming]]'' gewiesselt. Den Abrëll 2004 huet hien an der Grupp ''Publicis'' zu Düsseldorf ugefaangen an ''Newcast'' gegrënnt, déi éischt ''Entwicklungsagentur für innovative Kommunikation'' um däitsche Marché. D'Agence gouf no kuerzer Zäit a verschidde Länner exportéiert an huet mëttlerweil iwwer 1.200 Mataarbechter an 29 Länner a 34 Stied. Am Juli 2007 huet hien d'Agence ''Newcast'' verlooss, fir sech als Beroder selbstänneg ze maachen. Am November 2008 huet den Daniel Pannrucker eng op [[Brandtainment]] spezialiséiert Agence zu Düsseldorf gegrënnt, déi am November 2012 op Köln verluecht gouf. ''[[Leotainment]]'' entwéckelt a produzéiert Léisungen am Beräich Content, Social Media an Influencer Marketing fir den internationale Marché. Ufanks 2015 huet hie mat sengem Team en erfollegräicht Influencer Marketing-System entwéckelt dat ee Joer méi spéit un d'Agence ''Blöcher + Partner Platforming'' (''Dentsu Aegis Network'') verkaaft gouf, a vun do aus weiderentwéckelt gëtt. No 7 Joer Selbstännegkeet huet hie bei ''Dentsu Aegis Network'' gerwiesselt a gouf Board Member. Den Daniel Pannrucker ass Managing Director vun der ''Isobar Germany'' a ''Blöcher + Partner Platforming'', zwou Marke vun der Grupp. ''Dentsu Aegis Network'' ass eng Grupp fir Kommunikatiouns- a Medieberodung. Als Deel vun der 1901 a Japan gegrënnter Holding ''Dentsu'' agéiert ''Dentsu Aegis Network'' weltwäit mat den Agencë Carat, Dentsu, Dentsu Media, iProspect, Isobar, mcgarrybowen, Posterscope a Vizeum. En plus sinn a verschiddene Marchéen nach Agencë present wéi Amnet, Amplifi, Data2Decisions, Mitchell Communications, psLive an 360i. Dentsu Aegis Network huet iwwer 23.000 Mataarbechter an 110 Länner. De Sëtz ass zu London. ==Privat== Den Daniel Pannrucker wunnt a schafft zu [[Düsseldorf]], [[Bonn]] an zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]. == Quellen== * [https://web.archive.org/web/20160110152409/http://newcast.net/ ''Newcast'' Websäit] opgeruff den 23. Januar 2016 * [https://web.archive.org/web/20130307215945/http://www.leotainment.com/ ''LEOTAINMENT'' Websäit], opgeruff den 23. Januar 2016 * [https://web.archive.org/web/20150923213612/http://www.dentsuaegisnetwork.com/media/dentsu-aegis-network-news/2015 ''Dentsu Aegis Network News''], opgeruff den 23. Januar 2016 {{DEFAULTSORT:Pannrucker Daniel}} [[Kategorie:Gebuer 1977]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entrepreneren]] 9pop37yp0dm27jejnhj6sxy2xu8jmtw Krich an der Vendée 0 39233 2678451 2620188 2026-05-16T19:43:22Z VolvoxBot 61746 /* Vëlkermuerd an der Vendée ? */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678451 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Coeur-chouan.jpeg|thumb|280px|D'Zeechene vun de Royalisten am Krich an der Vendée: ''Dieu le Roi'' ([[1793]]).]] Am Kader vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], a méi genee ënner der [[Republik|Éischter Republik]] koum et a [[Frankräich]] zum '''Krich an der Vendée''' ([[franséisch|fr.]]: ''Guerre de Vendée''), engem [[Biergerkrich]] tëscht den Unhänger an de Géigner vun der Revolutioun, vum [[1793|Joer I]] bis zum [[1796|Joer VI]]. Wéi iwwerall a [[Frankräich]] koum et tëscht [[1789]] a [[1792]] zu Opstänn vun der Landbevëlkerung. Duerch d'''[[Levée en masse]]'' am Joer [[1793]] koum et zu enger richteger Revolt, déi och '''Opstand an der Vendée''' ([[Franséisch|fr.]]: ''Insurrection vendéenne'') genannt gouf. Vun enger klassescher ländlecher [[Jacquerie]] huet sech dësen Opstand zu engem [[Géigerevolutioun|Géigerevolutionäre Mouvement]] entwéckelt. De Krich deen dräi Joer gedauert huet, hat verschidde Phasen, mat engem kuerze Fridden am Fréijoer [[1795]]. Op en Enn gaangen ass den Opstand eréischt um Ufank vum Joer [[1796]] no ville Kämpf, Doudegen an Zerstéierungen. == Kontext == === D'historiographesch Evolutioun iwwer d'Ursaache vum Opstand === Verschidde Grënn a Facteure goufe virbruecht fir de sougenannte "Krich an der Vendée" z'erklären. Zu dëser sensibler Fro, jee no Ideologie vun den [[Geschicht|Historiker]] a [[Literatur|Schrëftsteller]], goufen d'Quellen och gär instrumentaliséiert a manipuléiert. Zanter engem Joerhonnert huet d'[[Historiographie]] d'Fro op en Neits opgeworf. D'Haaptursaache waren: * Unhänger vun der Monarchie, déi d'[[Franséisch Revolutioun|Revolutioun vu 1789]] refuséiert hunn ; * Refus vun der Verurteelung vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] ; * Refus fir mat an de Krich ze zéien ([[Konskriptioun]]) ; * Refus vun de [[Zivilkonstitutioun vum Klerus|Paschtéier déi en Eed op d'Republik geschwuer haten]] a Verdeedegung vun de [[Refractaire|refractairë]] Paschtéier ; * Refus vun der neier Muecht ([[republik]]anesch Administratioun mat hire Steieren), an der lokaler [[Bourgeoisie]], déi duerch de Verkaf vun de ''[[Biens nationaux]]'' an der Kontroll vun den neie politeschen Instanzen d'Soen iwwer d'Steieren haten. * Verschlechterung vun der Situatioun vun de Baueren, déi grouss Hoffnungen an d'Revolutioun gesat haten. Déi verschidden Hypotheese goufe begënschtegt, fir déi eng oder aner Thees opzestellen. [[Fichier:Jules Michelet par Thomas Couture.jpg|thumb|left|250px|Jules Michelet]] Déi éischt Texter déi zu dësem Krich geschriwwe goufen, waren d'Memoire vun den Acteuren, Royaliste wéi der [[Victoire de Donnissan de La Rochejacquelein|M<sup>me</sup> de la Rochejacquelein]], dem Poirier de Beauvais, dem [[Joseph de Puisaye|Puisaye]], a Republikaner wéi dem [[Emmanuel de Grouchy|Grouchy]], dem [[Jean-Baptiste Kléber|Kléber]], dem [[René-Pierre Choudieu|Choudieu]]... De bekanntsten Text sinn d'''Mémoires'' vun der M<sup>me</sup> de la Rochejacquelein, Wittfra vum [[Louis Marie de Lescure|Lescure]], déi e spontanen Opstand vun de Bauere fir hire [[Louis XVI. vu Frankräich|Kinnek]] an hir [[Réimesch-Kathoulesch Kierch|Kierch]] ze verdeedege beschreift. E republikaneschen Historiker wéi de [[Jules Michelet]] oder e Sozialist wéi de [[Jean Jaurès]] hu generell d'Roll vum [[Klerus]] a vum [[Adel]] ugeklot: duerch de spéideren Afloss vun hire Schrëften hu si eng bestëmmt Visioun vum Opstand an der Vendée hannerlooss<ref>De [[Jules Michelet]] beklot a senger ''Histoire de la Révolution française'' (1853), datt amplaz datt d'Kierchen eidel blouwen, d'reliéis Verfollgung si gefëllt huet: "''Chose triste ! que tout le travail de la Révolution aboutisse à remplir les églises. Désertes en 88, elles sont pleines en 92, pleines d'un peuple qui prie contre la révolution, contre la victoire du peuple !''"</ref>. D'[[Positivismus|positivistesch Schoul]], dorënner de [[Charles-Louis Chassin]], Schüler vum [[Alphonse Aulard]], deniéiert all populäre Charakter vum Mouvement, a behaapt datt den Ursprong beim Adel a beim Klerus louch, an den ignoranten Deel vun der Bevëlkerung wier hinne blann nogaangen. Aner Historiker, mat éischter monarchisteschen, traditionalisteschen oder kathouleschen Tendezen, wéi de François Uzureau, Paschtouer an der [[Diözees]] vun [[Angers]], ginn dovun aus, datt kleng Truppe vu Baueren - ganz kathoulescher déi un hiren Adelegen houngen - vum klenge lokalen Adel gefouert goufen, fir d'Monarchie nees anzesetzen, an de [[Katholizismus]] ze retten. {{Méi Info 1|Historiographie vum Krich an der Vendée}} === D'Situatioun virum Opstand an d'Ursaachen === Um Enn vum [[18. Joerhonnert]] war d'Gesellschaft an der Vendée (aktuellt Departement vun der [[Departement Vendée|Vendée]], Süde vun der [[Departement Loire-Atlantique|Loire-Inférieure]], Oste vun der [[Departement Maine-et-Loire|Maine-et-Loire]], Norde vun den [[Departement Deux-Sèvres|Deux-Sèvres]]), wéi a ville franséische Provënzen, zimmlech ländlech. De Weste war viru Kuerzem nees zeréck zum [[Katholizismus]] duerch de [[Louis-Marie Grignion de Montfort|Père de Montfort]] komm. [[Fichier:Ouverture des États généraux de 1789 à Versailles.jpg|thumb|350px|Ouverture vun de [[Generalstänn vu 1789]] zu [[Versailles]].]] Dem [[Michel Vovelle]] no huet dem [[Adel]] um Enn vum ''[[Ancien Régime]]'' iwwer d'Hallschent vun de Lännereie gehéiert, 10-20 % waren an den Hänn vun der [[Bourgeoisie]], manner wéi 30 % bei de Baueren a manner wéi 5 % hunn dem [[Klerus]] gehéiert. Hien huet d'Bevëlkerungsdicht op 700-790 Awunner/Lieue carrée a pro ''[[Généralité]]'' geschat. D'[[Alphabet]]isatioun war éischter schwaach am Verglach zum Norden an Oste vum Land, 10-20 % vun de Partner konnten hiren Numm schreiwen<ref>Michel Vovelle, "La Chute de la monarchie, 1787-1792", Band 1 vun ''Nouvelle histoire de la France contemporaine'', Éditions du Seuil, 1972.</ref>. [[1789]] hunn d'Baueren am Westen den Ufank vun der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] éischter gutt opgeholl. D'''[[Cahiers de doléances]]'' vun der [[Bretagne]], vum [[Grofschaft Maine|Maine]], vum [[Anjou]] a vum [[Poitou|Bas Poitou]] hunn d'Ofneigung vun de Baueren zum [[Feudalismus|feudale]] System gewisen. D'Wale vu patrioteschen Deputéierten hunn d'Gewalt géint d'Grondhären an der ''[[Grande Peur]]'' ënnerstrach, souwéi och d'Gewaltdote géint d'Aristokraten an hiren Haiser an de Joren [[1790]] a [[1791]]. Ausserdeem waren d'[[Departement Vendée|Vendée]] an d'[[Departement Maine-et-Loire|Maine-et-Loire]] zwee vun den zwielef Departementer, déi am meeschte [[Jakobiner|jakobinesch]] Deputéiert an d'[[Assemblée législative (Franséisch Revolutioun)|Assemblée législative]] geschéckt hunn<ref>Michel Vovelle, op. cit., S. 91 an 259.</ref>. Vill Paschtéier waren och enthousiastesch dobäi: an der Vendée hu verschidde Geeschtlecher déi nei Chargen, déi Revolutioun an d'Liewe geruff hat, iwwerholl, a goufen zum Beispill Buergermeeschter. D'Revolutioun, wéi iwwerall a Frankräich, war mat enger grousser Hoffnung verbonnen. {{Méi Info 1|Ursaache vum Krich an der Vendée}} == Éischt Krichshandlungen an Organisatioun == === Eng déidlech Jacquerie === Um Ufank war dësen Opstand näischt anescht, wéi eng Partie Revolten, zu deenen et a [[Frankräich]] am Fréijoer an am Summer [[1793]] komm war. Den Ënnerscheed an der Vendée allerdéngs war deen, datt iwwerall soss a Frankräich d'Truppen dem Opstand Meeschter goufen. An der Vendée allerdéngs gouf eng Arméi vu Beruffszaldoten den [[19. Mäerz]] um [[Pont-Charrault]] vun den Opstännege geschloen, wat d'Regioun an de [[Biergerkrich]] gestierzt huet<ref name="ReferenceA">Jean-Clément Martin, « La Révolution a coupé la France en deux », ''L'Histoire'', n°311.</ref>. Um Norde vun der [[Loire (Floss)|Loire]] goufen d'Mouvementer brutal an engem Mount néiergeschloen<ref>Jean-Clément Martin, ''Violence et Révolution, Essai sur la naissance d'un mythe national'', Éditions du Seuil, 2006.</ref>. Den [[3. Mäerz]] goufen zu [[Cholet]] déi jonk Männer vum [[Franséisch Kantonen|Kanton]] zesummegeruff, « ''pour prendre connaissance des modalités du recrutement du contingent local pour la levée des 300 000 hommes'' », an hu manifestéiert, well si net fortgoe wollten<ref>Roger Dupuy, "La République jacobine, Terreur, guerre et gouvernement révolutionnaire, 1792-1794", Band 2 vun ''Nouvelle histoire de la France contemporaine'', Éditions du Seuil, 2005, S. 101.</ref>. [[Fichier:Bonchamps.jpg|thumb|left|230px|De [[Charles Melchior Artus de Bonchamps|Charles-Melchior Arthus, Marquis vu Bonchamps]] gemoolt vum [[Anne-Louis Girodet-Trioson|Girodet]].]] Den [[10. Mäerz]] « ''la protestation s'étend. La [[Departement Loire-Atlantique|Loire-Inférieure]] se soulève massivement, acculant les Nantais à l'impuissance devant la multiplicité des interventions nécessaires'' ». An der éischter Woch vum Opstand, waren d'Plaze wou protestéiert gouf, ganz verspreet. Den [[11. Mäerz]] gouf [[Machecoul]] vun den Opstännegen aus de Nopeschgemengen iwwerrannt, an et koum zu [[Massakere vu Machecoul|Massakere]] bis am [[Abrëll]]<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 101.</ref>. Ënner den Awunner, déi agespaart a massakréiert goufe waren och Paschtéier, déi en Eed op d'Konstitutioun geleescht haten. D'Zuel vun den Affer variéiert jee no Auteur tëscht 100 an 800; de [[Jean-Clément Martin]] zielt a sengem Bilan op d'mannst 160 Doudeger<ref name="ReferenceA"/>. Ënner den Opstännege waren och de [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] ze fannen, deen näischt ënnerholl huet, fir d'Massakeren ze stoppen, de Souchu, säin ale ''Procureur fiscal'', an den Abt Prioul, deen nieft de Kadaveren eng Mass ofgehalen huet<ref>Albert Soboul (Ersg.), ''Dictionnaire historique de la Révolution française'', Quadrige/PUF, 1989, S. 697-698, « Machecoul » vum Claude Petitfrère.</ref>. {{Méi Info 1|Massakere vu Machecoul}} Am [[Pays de Retz]] hu sech aner Bande Cheffen aus dem Aarbechtervollek gesicht: de [[Chirurgie|Chirurg]] Jean-Baptiste Joly, ale Sergent vun der kinneklecher Arméi, den Eeërverkeefer Louis Guérin, de Colporteur Pajot, oder de Paréckemécher Gaston Bourdic<ref>De Gaston Bourdic gouf bekannt ënner den Opstännegen, warscheinlech well hien d'Uniform vun engem republikanesche Colonel unhat, deen hien ëmbruecht hat, a sech den Titel vun engem Generol ginn huet.</ref>. Den [[12. Mäerz]] huet d'[[Garde nationale]] op d'Manifestante geschoss, fir [[Paimbœuf]] ze degagéieren, wou Baueren aus 32 franséische Gemenge sech versammelt haten ; den Adelegen, dee si ugefouert huet, gouf gefaange geholl an zu [[Nantes]] guillotinéiert. De selwechten Dag ass [[Savenay]] an d'Hänn vun den Opstännege gefall. D'Manifestante vun de [[Par]]e ronderëm [[Nantes]], um rietsen Ufer vun der [[Loire (Floss)|Loire]] hu sech ënner der Leedung vum Gaudin-Berillais virun den Diere vun der Stad versammelt. De Gaudin-Berillais war en Adelegen, « ''qui n'ose pas attaquer la ville et se borne à lui envoyer une proclamation où il énumère en quinze points les revendications des paysans en vue d'une négociation'' » ; reklaméiert goufen: d'Enn vun der [[Levée en masse|Levée vun de Männer]], nëmmen déi Fräiwëlleg sollte fortgoen, d'Pare misste mat de [[Steieren]] averstane sinn, d'Enn vun de Perquisitiounen a Requisitiounen, d'Reliounsfräiheet, d'Fräiheet ze denken an ze schreiwen. Et koum keng Äntwert, an de groussen Deel vun der Manifestatioun huet sech opgeléist. De Rescht, dee géint d'Stad virgoe wollt, gouf vun den Awunner vun Nantes opgehalen. « ''L'épisode est révélateur du sentiment profond d'une paysannerie qui refuse une solidarité nationale qu'elle ne comprend pas et revendique au contraire le droit de la moduler selon ses intérêts immédiats'' »<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 102.</ref>. Zu [[Chanzeaux]] koum et zu Reiwereien tëscht de jonke Leit vum Duerf an de Gendarmen, woubäi ee vun de Gendarmen ëm d'Liewe komm ass. D'''Croix du gendarme'' am Park vum Schlass vu [[Chanzeaux]] ass nach haut en Zeie vun dësen Evenement. Weider nërdlech hu sech de selwechten Dag 600 Bauere Richtung [[Saint-Florent-le-Vieil]] opgemaach, fir géint d'Lousentscheedung ze protestéieren. Si hu 500 Gardes nationaux an d'Flucht gedriwwen, an d'Haiser an d'Keesse vum Distrikt geplëmmt. Den Dag drop ass de [[Charles Melchior Artus de Bonchamps|Marquis vu Bonchamps]] ukomm, an huet d'Trupp organiséiert, déi sech soss nees opgeléist hätt. Al Zaldoten, wéi de Caporal Perdriault goufen un d'Spëtzt vun de Bande gestallt, an hunn hinnen hiert militärescht Wësse vermëttelt. Den Ubauer a Colporteur um [[Le Pin-en-Mauges|Pin-en-Mauges]], de [[Jacques Cathelineau|Cathelineau]] « ''rassemble quelques voisins, fait sonner le tocsin, demande au prêtre réfractaire de bénir sa petite troupe, abat le drapeau tricolore qui flottait sur l'église et court rejoindre le gros des insurgés'' ». De selwechten Dag hu 500 Bauere vum Kanton ënner der Leedung vu Perdriault a [[Jacques Cathelineau|Cathelineau]] [[Jallais]], wou si 150 Gardes nationaux konnte schloen. [[Fichier:Cathelineau.jpg|thumb|350px|De Jacques Cathelineau.]] De [[14. Mäerz]] si sech d'Bande vum [[Jacques Cathelineau|Cathelineau]] a vum [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] begéint, engem ale Caporal deen elo Garde-chasse vum Schlass zu [[Maulévrier]] war. Ënner der Leedung vum Stofflet huet d'Trupp vu 15.000 Männer [[Cholet]] ugegraff, eng Stad vu 7.000 Awunner déi als Verdeedegung 500 Gardes nationaux, 80 Kavaléier an eng zéng Kanounen hat. 300 Republikaner si bei dësem Uschlag ëm d'Liewe komm, « ''soit la quasi-totalité du bataillon des volontaires des [[Departement Deux-Sèvres|Deux-Sèvres]]'' », d'Opstänneg haten eng 40 Doudeger ze bekloen. Wéi d'Opstänneg an d'Stad erakomm sinn, « ''ils saccagent les locaux de la municipalité et des administrations, pillent quelques habitations des patriotes les plus en vue et célèbrent dans les auberges une victoire péremptoire. En cinq jours, les insurgés se sont rendus maîtres des [[Mauges]], c'est-à-dire de la moitié méridionale, située au sud de la [[Loire (Floss)|Loire]], du département du [[Departement Maine-et-Loire|Maine-et-Loire]]'' ». Op der anerer Säit vum Floss konnt d'Garde nationale d'Iwwerhand behalen, an huet eng 30 Opstänneg gefaange geholl, wouvun eng grouss Partie zu [[Angers]] guillotinéiert ginn ass. Am Departement vun der [[Departement Vendée|Vendée]] hunn d'Opstänneg vum [[12. Mäerz|12.]] bis [[14. Mäerz]] d'[[Garde nationale]] vu [[Palluau]] verdriwwen, an de [[Marais breton|Marais]] ageholl; d'patriotesch Notabele vu [[Saint-Gilles (Gard)|Saint-Gilles]] a vu [[Challans]] si Richtung [[Les Sables-d'Olonne|Sables-d'Olonne]] fortgelaf. Am Banneland, am [[Bocage]], gouf d'Majoritéit vun de klenge Stied duerch d'Iwwerraschung den [[12. Mäerz]] ageholl. Den [[13. Mäerz]] koum et zu engem Uschlag op d'Garde nationale vum Chef-lieu vum Departement, [[Fontenay-le-Comte|Fontenay]], op enger Kräizung vun de Stroossen op [[Nantes]] a [[La Rochelle]] souwéi op der Kräizung [[Les Sables-d'Olonne|Sables-d'Olonne]]-[[Saumur]]<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 102-104.</ref>. === D'Arméi vun der Géigerevolutioun === [[Fichier:Maurice d'Elbée.jpg|thumb|left|290px|De [[Maurice Joseph Louis Gigost d'Elbée|Louis d'Elbée]] gemoolt vum [[Anne-Louis Girodet-Trioson|Girodet]].]] An den Deeg drop hu sech 35.000 Männer zu [[Chemillé]] versammelt, fir eng richteg Arméi op d'Been ze stellen. Dorënner waren och vill Adeleger, dacks al Offizéier: [[François de Charette|Charette]], [[Maurice-Louis-Joseph Gigot d'Elbée|d'Elbée]], [[Louis Marie de Lescure|Lescure]], [[Henri de La Rochejaquelein|La Rochejaquelein]]. Dës Cheffen aus dem klengen Adel hu sech net aus eegener Initiativ un d'Spëtzt vun de Bande gestallt. Si ware generell net déif gleeweg a konnten hir Lännereien a Besëtzer zanter [[1789]] behalen. Deelweis sinn si souguer zu neiem Räichtum duerch den Akaf vu ''[[Bien nationaux]]'' komm, an hu sech net spontan responsabel fir d'opstänneg Bande gefillt. Eréischt méi spéit hu si d'Roserei vun der Bevëlkerung opgegraff, an deem ganzen eng däitlech kathoulesch a royalistesch Tendenz ginn. D'Zil vun dëser neier Arméi war et, [[Chalonnes-sur-Loire|Chalonnes]], e Virposte vun [[Angers]], anzehuelen. D'Republikaner, déi de strategesche Sënn vun dësem Poste verstan haten, hu 4.000 Männer a 5 Kanounen dohi postéiert. Den [[22. Mäerz]], obschonn de Buergermeeschter an d'Offizéier vun der Garde nationale anerer Meenung waren, hu sech d'lokal Autoritéiten an déi breet Mass de ''Blancs'' erginn ; d'Garde nationale huet sech op [[Angers]] zeréckgezunn, an d'Kanounen an d'[[Loire (Floss)|Loire]] geworf. Obschonn Angers sech op en Ugrëff virbereet hat, huet sech d'Arméi opgeléist, an d'Leit sinn nees heemgaangen. « ''On s'était soulevé pour éviter d'être soldat et il n'était pas question de le devenir pour rétablir la monarchie dans la capitale. Plus qu'un soulèvement contre-révolutionnaire, la rébellion demeurait encore une jacquerie contre les exigences jugées intolérables de la nation.'' »<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 104.</ref>. D'Republikaner hu versicht, d'Situatioun nees zu hire Gonschten ëmzedréinen. Ënner dem Uerder vum [[Louis Henri François de Marcé|Generol Marcé]], dee vun der [[Convention nationale|Convention]] den Optrag kritt hat, d'Rebellioun néierzeschloen, huet eng Colonne vun 2.200 Zaldoten, 100 Kavaléier an 8 Kanoune versicht, duerch déi opstänneg Zon tëscht [[La Rochelle]] an [[Nantes]] ze kommen. De [[17. Mäerz]] konnt d'Colonnen zu [[Chantonnay]] Baueren an d'Flucht joen, déi eng 40 Doudeger an 3 Kanounen hanner sech gelooss hunn. Um Owend vum [[19. Mäerz]] wollt d'Colonne grad e Lager an engem Dall am [[Bocage]] opschloen, wéi et zu enger Schéisserei komm ass. D'Colonne ass Richtung [[La Rochelle]] geflücht, wou de Marcé destitutéiert a festgeholl gouf. D'offensiv Muecht vun de Republikaner war domat zerschloen. Et koum weider zu grousse Versammlungen ënner der Leedung vun Adelege wéi [[Charles Augustin de Royrand|Royrand]] a Sapinaud. Mä d'Band vum [[Marais breton|Marais]] a vum [[Bocage]], ëmmerhin 10.000 Leit ënner der Leedung vum Jean-Baptiste Joly, engem ale Sergeant vun der kinneklecher Arméi, hu missen zweemol eng Néierlag astiechen, wéi si de [[24. Mäerz|24.]] an de [[27. Mäerz]] versicht hunn, d'[[Les Sables-d'Olonne|Sables-d'Olonne]] z'erueweren. == D'Vendée militaire == Enn [[Mäerz]] [[1793]] waren d'Ëmrësser vun der « ''[[Vendée militaire]]'' » zum groussen Deel kloer: d'Departement vun der [[Departement Vendée|Vendée]] an d'südlechen Deeler vun der [[Departement Loire-Atlantique|Loire-Inférieure]] a vun der [[Departement Maine-et-Loire|Maine-et-Loire]]. De Norde vun den [[Departement Deux-Sèvres|Deux-Sèvres]] ass am Mee an d'Hänn vun den Opstännege gefall<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 104-106.</ref>. D'[[Kathoulesch a kinneklech Arméi|opstänneg Arméi]] war wéineg zentraliséiert, schlecht ekipéiert (3/4 vun de Männer haten net emol e Gewier virun der Attack op [[Chalonnes-sur-Loire|Chalonnes]], eng grouss Partie vun de Waffen a Munitioune koum vu republikaneschen Zaldoten, déi geplëmmt goufen) an net permanent, d'Bauere sinn, soubal si konnten, nees op hir Lännereien zeréckgaangen. Et koumen awer och Beruffszaldoten dobäi, déi aus der republikanescher Arméi desertéiert waren, an déi hiert Wësse matbruecht hunn<ref>Jean-Clément Martin, « La Révolution a coupé la France en deux » in ''L'Histoire'', n°311.</ref>. Sou hat de [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] och wéineg Autoritéit iwwer seng Männer, déi him och net ganz iwwer de Wee getraut hunn, an d'Arméi hat wéineg Succès um Schluechtfeld; nodeem besser Elementer dobäi koumen, wéi d'republikanesch Zaldoten, an eng Elite-Kavalerie aus [[Adel]]egen a [[Bourgeoisie|Bierger]] op eege Käschten op d'Bee gestallt gouf, konnt hie sech duerchsetzen<ref>Vgl. d'Biographie vum [https://web.archive.org/web/20070926234836/http://www.royet.org/nea1789-1794/notes/acteurs/charette.htm Charette], ''Notes et archives 1789-1794''.</ref>. D'Vendée militaire hat dräi Arméien, déi sech zanter Mäerz zesummefonnt hunn: d'Arméi vum [[Anjou]], ëstlech vum Floss [[Sèvre nantaise]] (40.000 Männer), d'Arméi vum Zentrum, am Häerze vun der [[Departement Vendée|Vendée]] (10.000 Männer) an d'Arméi vum [[Marais breton|Marais]], tëscht der [[Sèvre nantaise]] an dem [[Atlantik]] (15.000 Männer). D'Haaptaufgab vun den Arméie war et, deen Territoire aus deem si komm sinn, ze behalen<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 106.</ref>. {{Méi Info 1|Vendée militaire}} == D'Virée de Galerne == [[Fichier:Galerne.jpg|thumb|400px|D'Virée de Galerne.]] Well eng Néierlag vun de ''Blancs'' op sech waarde gelooss huet, huet d'[[Convention nationale|Convention]] séier reagéiert, a frësch Truppen, d'"Mayençais" (vum Numm vun der Garnisoun vu [[Mainz]], déi den [[23. Juli]] kapituléiert hat), an d'Vendée geschéckt. Dës Truppe stoungen ënner der Leedung vum [[Jean-Baptiste Kléber|Kléber]] an dem [[Jean Baptiste Camille Canclaux|Canclaux]], Chef vun der [[Armée des côtes de Brest]]. Zu [[Schluecht vu Cholet|Cholet]] koum et zu enger Ausernanersetzung, an d'Vendéens hu sech zeréckgezunn. Op béide Säite gouf et vill Doudeger ze bekloen, an de [[Charles Melchior Artus de Bonchamps|Bonchamps]] an den [[Maurice Joseph Louis Gigost d'Elbée|D'Elbée]] goufe blesséiert. [[Fichier:Henri-de-la-rochejacquelein-1.jpg|thumb|left|260px| Henri de La Rochejacquelein]] D'Vendéens hu beschloss, iwwer d'[[Loire (Floss)|Loire]] ze goen, an der Revolt an der [[Bretagne]] an am [[Grofschaft Maine|Maine]] neit Feier ze ginn. An enger Nuecht, den [[18. Oktober]], huet de [[Henri de La Rochejaquelein|La Rochejaquelein]], den neie "Généralissime", seng ganz Truppen, 20.000-30.000 Zaldoten, iwwer d'[[Loire (Floss)|Loire]] geschéckt. Dëst war den Ufank vun der « ''[[Virée de Galerne]]'' » (Franzisatioun vum bretonesche ''gwalarn'', Wand vum Nordwesten). Spektakulär Victoiren hu sech am Weste séier verbreet, an der Bauererebellioun neit Feier ginn. Ausserdeem koumen Honnerte vu Fräiwëllegen aus der [[Departement Ille-et-Vilaine|Ille-et-Vilaine]] an dem [[Departement Morbihan|Morbihan]], soudatt viru [[Belagerung vu Granville|Granville]] 6.000 Männer stoungen. Mä well si wéineg vun der lokaler Bevëlkerung ënnerstëtzt goufen, si si midd ginn, an hu vill Männer verluer<ref>Roger Dupuy, op. cit., S. 227-230.</ref>. Zu [[Belagerung vu Granville|Granville]] huet kee [[England|brittescht]] Schëff op d'Opstänneg gewaart, an d'republikanesch Stad huet sech groussaarteg den [[13. November|13.]] a [[14. November]] verdeedegt. D'Arméi ass dunn an déi entgéigegesat Richtung op [[Le Mans]] gezunn, fir sech Ravitaillement ze verschafen, a wollten duerno weider op [[Blois]]. Den [[10. Dezember]] ass d'Arméi mat 30.000-40.000 Männer op Le Mans komm, wou si gerascht hunn, mä huet duerno d'[[Schluecht vu Le Mans (1793)|Schluecht vu Le Mans]] den [[13. Dezember|13.]] a [[14. Dezember]] veluer. Déi 15.000 Männer, déi iwwerlieft hunn, sinn op [[Laval (Mayenne)|Laval]] geflücht. Si ware vun der [[Dysenterie]] geschwächt a goufe vun enger rosener Bevëlkerung beleidegt. Si goufen déidlech zu [[Schluecht vu Savenay|Savenay]] bei [[Nantes]] den [[23. Dezember]] geschloen. A sengem Rapport un d'[[Convention nationale|Convention]], huet de [[François-Joseph Westermann|Generol Westermann]] deklaréiert: :''Citoyens républicains, il n'y a plus de Vendée ! Elle est morte sous notre sabre libre, avec ses femmes et ses enfants. Je viens de l'enterrer dans les marais et les bois de [[Savenay]]. Suivant les ordres que vous m'avez donnés, j'ai écrasé les enfants sous les pieds des chevaux, massacré les femmes qui, au moins pour celles-là, n'enfanteront plus de brigands. Je n'ai pas un prisonnier à me reprocher; les routes sont semées de cadavres. On fusille sans cesse à [[Savenay]], car à chaque instant il arrive des brigands qui prétendent se rendre prisonniers. [...] Nous ne faisons pas de prisonniers, Il faudrait leur donner le pain de la liberté et la pitié n'est pas révolutionnaire.'' Déi Victoire huet de Genereel an den ''Envoyés en mission'' allerdéngs keng Sécherheet ginn; de laange Wee vun där Kolonn zu enger Zäit wou gegleeft ginn ass, datt den Opstand op en Enn gaange wier, hat d'Land iwwerrascht. Sou war d'Regioun an den [[A (Sënnesorgan)|Ae]] vu Villen, vun der [[Géigerevolutioun]] oder dem Federalismus dominéiert. Dëst erkläert och d'Repressioun, déi déi Opstänneg ze spiere kruten. {{Méi Info 1|Virée de Galerne}} == D'Repressioun == === Terreur zu Nantes === [[Fichier:Jean-Baptiste Carrier.jpg|thumb|250px| Jean-Baptiste Carrier]] Als ''Envoyé en mission'' an déi fënnef bretonesch Departementer duerch en Dekreet vum [[14. August]] [[1793]] huet sech de [[Jean-Baptiste Carrier]] no engem Arrêté vum [[Comité de salut public]] vum [[29. September]] zu [[Nantes]] installéiert (wou hien och bliwwen ass, obschonn en Dekreet vum [[13. Oktober]] hien zu der [[Armée de l'Ouest]] mam [[Pierre Bourbotte|Bourbotte]], [[Marie Pierre Adrien Francastel|Francastel]] an [[Louis Turreau|Turreau]] geschéckt huet). Wéi hien den [[8. Oktober]] ukomm ass, huet sech him eng Stad presentéiert, déi tëscht dem Vollek an den Notabelen an zwee gedeelt war. Enn [[September]]/Ufank [[Oktober]] hat säi Virgänger, de [[Pierre Philippeaux|Philippeaux]], d'Administratiounen, déi [[1792]] gewielt gi waren ausser Kraaft gesat, an e [[Revolutionäre Comité vun Nantes|Comité]] an e [[Revolutionär Justiz zu Nantes|Geriicht]] geschaf. Dëst Geriicht huet d'[[Compagnie Marat]] forméiert, eng kleng revolutionär Arméi vun enger 60 Männer, déi am Hafe rekrutéiert goufen. De Carrier hat d'Instrumenter vun enger Politik vun der [[Terreur]], an huet d'Kar, wat hien an der [[Vendée]] requisitionéiert huet benotzt, fir d'Arméi an déi kleng Bevëlkerung vun Nantes z'ernähren. Hien huet eng Geheimpolice (als Konkurrenz zu der [[Compagnie Marat]]) gegrënnt, an d'Prozedur fir d'Revolutiounsgeriicht vereinfacht. 144 Leit goufen am [[November]] an [[Dezember]] guillotinéiert, well si verdächtegt goufen, mat de Vendéens zesummenzeschaffen. No der [[Schluecht vu Savenay]] goufen Dausende vu Gefaangen an d'[[Lëscht vun de Prisongen zu Nantes ënner der Revolutioun|Prisonge vun Nantes]] gehäit, a spéider, wéi keng Plaz méi war, an d'Lagerhale vum Hafen (wou vill Prisonéier duerch [[Epidemien zu Nantes ënner der Revolutioun|Epidemien]] ëm d'Liewe komm sinn). Well si eng sanitär Gefor fir d'Stad waren, a well si Unhänger vun der [[Géigerevolutioun]] waren, gouf eng militäresch Kommissioun gegrënnt ; vun Enn [[Dezember]] bis Enn [[Februar]] goufen 2.600 Leit erschoss (mat engem Maximum vun 200 Exektutiounen den Dag). Mä well et net méi méiglech war, all dës Leit ze begruewen, a well d'Exekutiounen net duergaange sinn, huet de [[Jean-Baptiste Carrier|Carrier]] d'« [[Terreur zu Nantes|Mariages républicains]] » organiséiert, wou massiv "Brigange" vum Opstand erdronk goufen<ref>Vgl. Roger Dupuy, op.cit., S. 168-171 ; Ange Guépin, ''Histoire de Nantes'', 1839, zitéiert vum Michel Ragon, 1992, S. 184-186 zu der [[Terreur zu Nantes]]: « ''Dénoncé par le premier misérable venu, l'on pouvait être emprisonné, puis déposé à l'Entrepôt ; là, l'on mourrait du typhus qui régnait alors dans cette prison ou l'on succombait sous le plomb meurtrier, ou l'on terminait sa carrière dans la Loire: c'était ce que Carrier appelait prendre un bain, boire à la tasse des calotins. Les noyades avaient lieu le plus souvent lorsqu'il faisait nuit ; on les pratiquait au-dessous de Nantes. Plusieurs ont été faites avec des bâtiments dont on bouchait toutes les ouvertures ; des charpentiers, qui se tenaient à côté des embarcations, en ouvraient les flancs, et s'éloignaient ensuite. Huit cents personnes ont ainsi péri en une seule nuit sur deux navires. On s'est aussi servi d'un bateau à soupape, moyen qui avait sur le précédent l'avantage de l'économie… Ils inventèrent les ''mariages républicains'', supplice qui joignait à la barbarie l'immoralité la plus dégoûtante. Ces mariages se faisaient en prenant deux personnes de sexe différent ; le plus souvent c'était un jeune homme et une vieille femme, ou bien un vieillard et une jeune fille ; on les liait l'un à l'autre, par dessous les aisselles, après les avoir dépouillés ; quelques-uns de ces malheureux ont été laissés une demi-heure dans cette position, on les jetait ensuite dans la Loire, où des assommeurs placés dans des bateaux achevaient de noyer ceux qui, dans leurs efforts, étaient parvenus à briser leurs liens. Non content de ces noyades, Carrier se faisait souvent amener les plus intéressantes des prisonnières qu'il renvoyait ensuite à l'entrepôt, quand elles avaient servi à ses plaisirs...'' ».</ref>. Déi genee Zuel vun dësen « Noyades » (tëscht 7 an 11) ass net bekannt, mä et goufe wuel 300-400 Persounen all Kéier op de Buedem vun der [[Loire (Floss)|Loire]] geschéckt<ref>Roger Dupuy, op.cit., S. 168-171.</ref>. Fir d'Zuel vun den Affer gëtt et verschidden Evaluatiounen. [[1839]] schwätzt den [[Ange Guépin]] vun 3 500 Doudeger. [[1924]] schätzt de Gaston Martin d'Affer op 1 800. Méi rezent schätzt den Alfred Lallie d'Zuel op 4 860 Affer. De [[Jean-Clément Martin]], erkläert datt « ''près de 4 000 personnes au moins meurent de ces noyades. 10 000 sans doute au total disparaissent pendant les quelques mois que Carrier passe à Nantes.'' »<ref>Ange Guépin, ''Histoire de Nantes'', 1839 ; Gaston Martin, ''Carrier et sa mission à Nantes'', 1924 ; [[Jean-Clément Martin]], ''Blancs et Bleus dans la Vendée déchirée'', 1986 ; Alfred Lallie, ''Carrier'', 1994, an ''Les Noyades de Nantes'', 1994.</ref> Ausserdeem goufen [[Terreur zu Nantes|132 Notabelen]] als Federaliste festgeholl, an op [[Paräis]] virun d'[[Revolutiounsgeriicht]] bruecht ; 12 si bei der Rees ëm d'Liewe komm, a 24 am Prisong. Dës Exactioune goufe vum [[Marc Antoine Jullien (1775 - 1836)|Jullien de Paris]], Agent vum [[Comité de salut public]], ugeklot, an de [[Jean-Baptiste Carrier|Carrier]] war gezwonge säi Rappel den [[8. Februar|9. Pluviôse]] [[1794|Joer II]] ze froen<ref>[https://web.archive.org/web/20061117033040/http://www.royet.org/nea1789-1794/archives/documents_divers/jullien_lettres_sur_carrier.htm Bréiwer vum Jullien] un de [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] a säi Papp den 2., 4. a 5. Februar 1794</ref>. {{Méi Info 1|Terreur zu Nantes}} === Repressioun zu [[Angers]] a [[Saumur]] === Zu [[Angers]], wou d'Envoyés en mission [[Nicolas Hentz|Hentz]] a [[Marie Pierre Adrien Francastel|Francastel]] genee wéi de Carrier zu Nantes mat Dausende vu Prisonéier no der [[Schluecht vu Savenay]] konfrontéiert waren, huet d'Militär am [[Januar]] [[1794]] eng militäresch Kommissioun ënner dem Numm ''Parein'' gegrënnt, déi 2.000 Persounen zum Doud verurteelt huet, virun allem Fraleit.<ref>Jean-Clément Martin, ''Contre-Révolution, Révolution et Nation en France, 1789-1799'', S. 220.</ref>. De Jean-Clément Martin schreift: :''Ce détournement à des fins personnelles des principes répressifs provoque le rejet de cette commission militaire par les révolutionnaires locaux.'' Och zu Angers a [[Saumur]] koum et zu [[Terreur zu Nantes|Noyaden]], wann och manner wéi zu Nantes<ref>Jean-Clément Martin, ''Violence et Révolution. Essai sur la naissance d'un mythe national'', Éd. du Seuil, 2006, S. 203.</ref>. === D'[[Colonnes infernales]] === [[Fichier:Mort de Barra IMG 2266.JPG|thumb|left|400px|Doud vum [[Joseph Bara]] de 7. Dezember 1793, bei [[Cholet]] ([[Jacques-Louis David|David]], 1794).]] No [[Schluecht vu Savenay|Savenay]] kruten de [[Henri de La Rochejaquelein|La Rochejaquelein]] an de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]], déi iwwer d'[[Loire (Floss)|Loire]] komm waren, Gesellschaft vun e puer Dausend Flüchtlichen. De [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]], deen net bei der « [[Virée de Galerne]] » dobäi war, hat de [[Marais breton|Marais]] a sengen Hänn. Éier et nees zu engem Klengkrich komme sollt, hunn d<nowiki>'</nowiki>''Bleus'' d'Exekutioun vum Dekreet vum [[1. August]] [[1793]] gefuerdert, d'« ''destruction de la Vendée'' ». Als Chefgenerol vun der [[Armée de l'Ouest]], och wann hien e [[Ci-devant]] war, huet de [[Louis Marie Turreau|Generol Turreau]] e Plang vu Kolonne virgeschloen, déi hie « ''[[Colonnes infernales]]'' » gedeeft huet. De [[Comité de salut public]] huet him net déi gréng Luucht ginn, déi hie sech erhofft hat, a sou huet hie sech missen domat zefridde ginn, d'Decisioune vun der [[Convention nationale|Convention]] duerchzesetzen, andeems hien « ''l'esprit et les termes'' » vun den Dekreter respektéiert huet. De [[17. Februar]] gouf de Plang ëmgesat mat zwou Arméien, déi a 6 Kolonnen ënnerdeelt goufen, a wouvun eng no Westen an eng no Oste gezunn ass. D'Cheffe vun de Kolonnen hunn awer d'Uerder vu systematescher Zerstéierung net applizéiert. D'Membere vun der ''Commission civile et administrative'' vun [[Nantes]], déi Liewensmëttel a Véi fir d'Arméie mabrénge sollten, si mat den Arméie matgezunn, wat vill Liewen an Uertschafte gerett huet. Verschidde Kolonnen hunn allerdéngs och geplëmmt, an d'Zivilbevëlkerung massakréiert, si hu ganz Dierfer verbrannt an alles ëmbruecht wat si gesinn hunn, och d'Hausdéieren. D'Kolonnen hunn allerdéngs d'Revolt net zerstéiert, si hunn dozou gefouert, datt sech Dausenden de Bande vu [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] a [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] ugeschloss hunn, wouduerch d'[[Guerilla]] ëmmer méi schlëmm ginn ass<ref>Roger Dupuy, op.cit., S. 267-268.</ref>. An dëser Period koum et och nees zu Praktiken, déi aus dem [[Ancien Régime]] bekannt waren: « ''Sur décision d'une commission militaire, les têtes de quelques Vendéens et chouans notables, dont celle du [[Antoine-Philippe de La Trémoïlle|prince de Talmond]], sont mêmes exposées après décapitation pour épouvanter le public.'' »<ref>Jean-Clément Martin, op.cit., S. 204.</ref> Den [[Louis Marie Turreau|Turreau]] gouf schlussendlech de [[17. Mee]] [[1794]] suspendéiert, an d'Aktivitéit vun de ''Colonnes infernales'' huet progressiv ofgeholl. De [[Comité de salut public]] huet d'Staatsgeschäfter nees an d'Hand geholl, an, « ''au prix d'une utilisation des mots d'ordre les plus fermes et d'une détermination de fer'' », krut d'Gewalt am Land nees ënner Kontroll<ref>Jean-Clément Martin, op.cit., S. 213-221.</ref>. Jee no Auteur läit de Bilan vun dëse Massakeren tëscht 20.000 an 200.000 Doudeger<ref name="Roger Dupuy, op.cit., S. 268-269">Roger Dupuy, op.cit., S. 268-269.</ref>. Eng honnert Dierfer goufe verbrannt, mä net all d'Awunner sinn dobäi ëm d'Liewe komm, vill Leit konnten an d'Bëscher an an de [[Bocage]] flüchten, an hu sech den Opstännegen ugeschloss<ref name="Roger Dupuy, op.cit., S. 268-269"/>. D'[[Vendée]] huet nach laang d'Erënnerung un de Passage vun de ''Colonnes infernales'' behalen, déi an engem Saz mat den [[Dragonnaden|Dragonnade]] vum [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] genannt goufen, souwuel an der Landschaft wéi och an de Mentalitéiten. Fir de Jean-Clément Martin: :''Après la [[Schluecht vu Savenay|victoire de Savenay]], l'armée révolutionnaire hésite entre une occupation militaire stricte, prônée par [[François Séverin Marceau|Marceau]] et [[Jean-Baptiste Kléber|Kléber]], et la destruction des bandes insurgées toujours actives. Le commandant en chef [[Louis Marie Turreau|Turreau]] se rallie à cette deuxième solution en se couvrant des décrets d'[[1. August|août]] et d'[[1. Oktober|octobre]] [[1793]], mais en laissant ses généraux libres d'appliquer les clauses de protection des populations désarmées - malgré la réitération des ordres de la [[Convention nationale|Convention]]. Quelques généraux maintiennent une discipline militaire qui préserve les ruraux. D'autres engagent leurs soldats dans une opération de dévastation. Organisés en colonnes « incendiaires », baptisées « infernales », les républicains massacrent, brûlent et violent sur leur passage, essentiellement dans le [[Nantes|Pays nantais]] et dans les [[Mauges]] (les autres zones étant plus ou moins protégées par des généraux hostiles à ces pratiques, ou par des représentants en mission jaloux de leurs prérogatives). Les destructions sont importantes, quoique aléatoires et souvent inefficaces, ressuscitant la résistance rurale là où elle avait disparu et achevant d'unifier la région Vendée autour des chefs insurgés.''<ref>Jean-Clément Martin, ''Révolution, Contre-Révolution et Nation en France, 1789-1799'', 1998.</ref> {{Méi Info 1|Colonnes infernales}} == De Fridden == === Eng kuerz an onsécher Pazifikatioun === [[Fichier:Lazare Hoche.jpg|thumb|Lazare Hoche]] Am Fréijoer [[1794]] goufen d'[[Colonnes infernales]] vum [[Louis-Marie Turreau|Turreau]] opgeléist, an et goufe Moossnamen ergraff, fir d'Zaldote roueg ze halen, an ze verhënneren, datt weider Dierfer geplëmmt géife ginn. Ënner der [[Convention thermidorienne]], sinn d'Representanten a Missioun an déi nei militäresch Cheffen ([[Lazare Hoche|Hoche]] an der [[Bretagne]], [[Jean Baptiste Camille Canclaux|Canclaux]] an der [[Vendée]]) zu enger Pazifikatiounspolitik iwwergaangen. D'Gefaange goufe fräigelooss, déi Opstänneg kruten eng [[Amnestie]]. De [[24. September]] an den [[13. Oktober]] gouf de Rebellen aus der [[Departement Ille-et-Vilaine|Ille-et-Vilaine]] an aus dem [[Departement Morbihan|Morbihan]] d'Amnestie versprach, wa si sech bannen 10 Deeg géifen erginn. Dëst gouf op all Rebellen erweidert, déi sech bannen engem Mount géifen erginn (Dekreet vum [[2. Dezember]], an d'Representanten a Missioun krute vun der [[Convention nationale|Convention]] d'Recht, mat de royalistesche Cheffen ze verhandelen. Den [[23. Dezember]] koum et zu Verhandlungen, an de [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] huet de [[25. Dezember]] e republikanesche Representant empfaangen. Hei gouf ausgemaach, datt de [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] d'Kommissäre vun der [[Convention nationale|Convention]] den [[12. Februar]] [[1795]] um Schlass vu [[La Jaunaye]] sollt treffen. Den [[28. Januar]] huet de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] an engem Manifest allerdéngs de Retablissment vun der Monarchie gefuerdert, wat och den [[Étienne-Alexandre Bernier|Abbé Bernier]] ënnerschriwwen huet. [[Fichier:JeanNicolasStofflet.jpg|thumb|left|300px|Jean-Nicolas Stofflet]] Zur selwechter Zäit goufen d'militäresch Operatioune vun de Republikaner nees opgeholl. An der [[Vendée]] hat de [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] de [[Marais breton|Marais]], de [[Louis Esprit de Sapinaud de La Verrie|Sapinaud]] de [[Bocage]] an de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] d'[[Mauges]]. De [[Jean Baptiste Camille Canclaux|Canclaux]] huet royalistesch Bande belästegt, a konnt de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] vum [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] isoléieren. Den [[Lazare Hoche|Hoche]] huet eng Géigeguerilla organiséiert, fir géint d'[[Chouannerie]] firzegoen. E Friddensofkommes gouf de [[17. Februar]] [[1795]] zu [[Traité vu La Jaunaye|La Jaunaye]] bei [[Nantes]] ënnerschriwwen: d'Rebelle kruten d'Amnestie akkordéiert, an hire Besëtz gouf hinnen zeréckginn. Wann dëse Besëtz zerstéiert oder verkaaft gi war, sou krute si Schuedensersaz, souguer wa si op der Lëscht vun den Emigrante stoungen. D'Vendéens goufe vun de [[Levée en masse|Levées]] fräigestallt, a konnten hir Waffe behalen. D'republikanesch Truppen hu sech zeréckgezunn, an d'Vendée krut d'Reliounsfräiheet. De [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] huet ënnerschriwwen, de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] net, hien ass eréischt en Dag méi spéit zu La Jaunaye ukomm. D'Pazifikatioun vu La Prévalaye, bei [[Rennes]], den [[20. Abrëll]] [[1795]], huet de [[Chouannerie|Chouans]] déi selwecht Kondititounen akkordéiert. De [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]], dee vu republikaneschen Truppe verfollegt gouf, ass Richtung Loire marschéiert, mä konnt nëmmen eng Arméi vun 3.000 Mann op d'Bee stellen. De [[26. Abrëll]] [[1795]] huet de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] seng Arméi a säin Arsenal verluer. Hien huet dem [[Jean Baptiste Camille Canclaux|Canclaux]] geschriwwen, a sech den [[2. Mee]] [[1795]] engagéiert, net méi d'Waffe géint d'[[Republik]] z'erhiewen. D'Ënnerwerfung vum [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] ass den [[9. Mee]] bei der [[Convention nationale|Convention]] ukomm. D'Onsécherheet ass awer weiderhi bliwwen, an eng Partie Opstänneg hunn hir Waffen net néiergeluecht, an a verschiddene Regiounen eng « ''Chasse aux patauds'' » (Patrioten) bedriwwen ; d'Republikaner waren Affer vu Brutalitéiten, goufe beklaut a souguer ëmbruecht. A ville Municipalitéite vum Land, déi a royalistescher Hand waren, gouf de Patriote verbueden, nees zeréckzekommen<ref>Jean-Clément Martin, op. cit., S. 251-252.</ref>. === E leschten Opstand === [[Fichier:Vendee mort de charette.JPG|thumb|450px|Exekutioun vum [[François-Athanase Charette de La Contrie]], [[1796]], zu [[Nantes]], vum B. Van Deschamp ([[1866]])]] Nodeem de Krich [[1795]] nees an d'Rulle komm war, am Zesummenhang mat der [[Landung vun den Emigranten zu Quiberon]], huet de [[François-Athanase Charette de la Contrie|Charette]] (deen den [[8. Juli]] zum « ''Général de l'[[Kathoulesch a kinneklech Arméi|Armée catholique et royale]]'' » vum [[Louis XVIII. vu Frankräich|Louis XVIII.]] vu [[Verona]] aus ernannt gi war) nees zu de Waffe gegraff, mä konnt nëmme knapps 4.000 Bauere fir sech gewannen. Den [[Lazare Hoche|Hoche]] huet doropshi mobil Kolonne vu 50 bis 60 Kavaléier op d'Bee gestallt. Den [[30. September]] koum d'Noriicht, datt de [[Charles X. vu Frankräich|Grof vun Artois]] a Frankräich wéilt landen, och an der [[Vendée]] un, an de Charette konnt 15.000 Männer fir sech gewannen. Nodeem den [[12. Oktober]] allerdéngs gewosst war, datt de Plang näischt ginn ass, koum et zu Desertatiounen. De [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] huet misse flüchten, an de [[Stofflet]] huet am Januar [[1796]] nees versicht, géint d'Republikaner virzegoen. Hie krut awer knapps 2.000 - 3.000 Männer zesummen. D'Cheffe goufe verfollegt an higeriicht, de [[Jean-Nicolas Stofflet|Stofflet]] Enn Februar, an de [[François-Athanase Charette de La Contrie|Charette]] Enn Mäerz. Den [[Lazare Hoche|Hoche]] war a senger Politik streng vis-à-vis vun de Cheffen, mä friddlech vis-à-vis vun de Baueren, déi hir Waffen néiergeluecht hunn. De [[15. Juli]] [[1796]] konnt den [[Directoire]] matdeelen: ''Les troubles dans l'Ouest sont apaisés''. == Bilan == Wéi vill Affer de Krich an der Vendée gefuerdert huet, konnt ni genee festgestallt ginn, obschonn zimmlech fréi versicht gouf, den Opstand mat Zuelen ze beleeën. [[1796]] huet de [[Lazare Hoche|Generol Hoche]] d'Zuel vun den Doudegen op 380.000 geschat fir de ganze Westen ([[Chouannerie]] a Krich an der Vendée)<ref>Alain Bru, ''[https://web.archive.org/web/20070927192504/http://www.stratisc.org/act_bru_hisguerre_tdm.html Histoire de la guerre à travers l'armement]'', [https://web.archive.org/web/20080724114831/http://www.stratisc.org/act_bru_hisguerre_Ch7.htm#Note572 Notiz 572] vum Kapitel VII: « ''De la Révolution à la veille des guerres modernes'' ».</ref>. An engem Bréif vum [[12. Februar]] [[1796]] schreift hien: ''Six cent mille Français ont péri dans la Vendée''. A senger ''Histoire générale et impartiale des erreurs et fautes commises pendant la Révolution française'', schwätzt de [[Louis Marie Prudhomme]] vun 120.000 Doudeger<ref>Jean Clément Martin, ''Violence et Révolution. Essai sur la naissance d'un mythe national'', S. 243.</ref>. Der statistescher Analys vum [[Donald Greer]] no<ref>Donald Greer, ''The Terror, a Statistical Interpretation'', Cambridge, 1935.</ref>, ware vu 35 - 40.000 Persounen, déi a ganz [[Frankräich]] ënner der [[Terreur]] higeriichtgoufen, 75 % Rebellen, wouvun 52 % d'Vendée betraff hunn (19 % fir de Südosten a 16 % fir [[Paräis]]). Dës Estimatioun, déi als Referenz zielt, gouf vun allen Historiker iwwerholl. An dësen Zuele sinn och d'Hiriichtungen ouni Prozess vun [[Terreur zu Nantes|Nantes]], [[Opstand vu Lyon géint d'Convention nationale|Lyon]] an [[Belagerung vun Toulon|Toulon]]. Allerdéngs huet de Greer weeder d'Affer vun de Schluechten a Massaker nach d'Doudeger duerch Epidemien oder schlecht Ernierung mat agerechent. De [[Reynald Secher]]<ref>Reynald Secher, ''La Vendée-Vengé, le Génocide franco-français'', 1986.</ref> huet d'[[Parregister]] vu 700 franséische Gemenge vun de véier Departementer ([[Vendée]], Süde vun der [[Departement Loire-Atlantique|Loire-Atlantique]], Weste vun der [[Maine-et-Loire]], Norde vun den [[Deux-Sèvres]]) auserneegeholl. Hien huet d'Gebuerte vu [[1780]]-[[1789]] mat deene vun [[1802]]-[[1811]] matenaner verglach. No senger Rechnung hu 117 257 Persoune "gefeelt" (14,38 % vun der Bevëlkerung). Als Reaktioun dorop huet de [[Jean-Clément Martin]]<ref>Jean-Clément Martin, ''La Vendée et la France'', Éditions du Seuil, 1987.</ref> d'Fro vum mënschleche Bilan nei opgeworf. Hien huet Vollekszielunge vu [[1790]] an [[1801]] verglach, an ass 1801 op e Manque vun 220.000-250.000 Persoune komm. Och d'Deplacementer vun der Bevëlkerung däerfen net vergiess ginn, dës goufen [[2003]] vum [[Guy-Marie Lenne]] ënner d'Lupp geholl<ref>Guy-Marie Lenne, ''Les Réfugiés de la guerre de Vendée'', 1793-1796, Éditions Geste, 2003. Vgl. och [http://perso.orange.fr/saumur-jadis/recit/ch26/r26d41re.htm « ''Les réfugiés de Vendée'' »].</ref>. De [[Jean-Clément Martin]] preziséiert: « ''Selon toute vraisemblance, ces mois de guerre ont provoqué la perte d'au moins 200 000 personnes dans toute la région, blancs et bleus confondus. Il est illusoire de chercher des proportions précises, puisque nombre de républicains morts sont venus de toute la France, voire des colonies [[Antillen|antillaises]], mais sans doute peut-on penser qu'un quart des habitants de la région (il y aurait eu plus d'un million d'habitants dans les quatre départements touchés directement par la guerre de Vendée) a disparu.'' »<ref>Jean-Clément Martin, ''Violence et Révolution. Essai sur la naissance d'un mythe national'', 2006.</ref> De [[Louis Marie Clénet]]<ref>Louis-Marie Clénet, ''La Contre-révolution'', PUF - Que sais-je?, 1992.</ref> kënnt op 200 000 Doudeger op der Säit vun der Vendée (wouvu 40.000 duerch d'[[Colonnes infernales]] vum [[Louis Marie Turreau|Turreau]]). D'[[Anne Bernet]]<ref>[[Historia]], August 2005.</ref> hirersäits gëtt als Zuelen 150 000 fir d'Vendéens an 150 000 fir d'republikanesch Arméi: ''Un bilan exact des victimes dans les deux camps est impossible à établir, faute de sources fiables. Les estimations les plus hautes font état de 600 000 morts, les plus basses de 120&nbsp;000. Aujourd'hui on évalue à 300&nbsp;000 le nombre de disparus.'' == Vëlkermuerd an der Vendée ? == Den [[Geschicht|historeschen]] Debat iwwer de ''Vëlkermuerd an der Vendée'' ([[franséisch|fr.]]: ''génocide vendéen'') wärend dem Krich an der Vendée ass zimmlech rezent. Den [[21. Februar]] [[2007]] huet de [[Frankräich|franséischen]] Deputéierten [[Lionnel Luca]] ([[Union pour un Mouvement Populaire|UMP]], [[Departement Alpes-Maritimes|Alpes-Maritimes]]) e Gesetzesprojet bei der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Assemblée nationale]] agereecht, fir datt d'Repressioun, déi nom Krich op d'Opstänneg gewaart huet, als Vëlkermuerd vun der [[Republik]] unerkannt gëtt. Den Débat ronderëm d'Hypothees vun engem Vëlkermuerd an der Vendée koum eng éischt Kéier an Universitéitskreesser an den [[1980]]er-Joren op. De bluddege Charakter vum [[Biergerkrich]] an der Repressioun vum Opstand gëtt vu kengem ofgestridden, och wann d'Zuelen dacks net prezis sinn, a weider diskutéiert ginn, an d'traditionell Beschreiwunge vu Massakere wéi deem vun de [[Les Lucs-sur-Boulogne|Lucs]] vun der historescher Recherche a Fro gestallt ginn. Am Géigesaz dozou ginn de Wëllen zu engem Vëlkermuerd vun de Republikaner an de Charakter vun de Massakeren, déi vun de d'Republikaner gemaach goufen, grouss diskutéiert a kontestéiert. {{Méi Info 1|Vëlkermuerd an der Vendée}} == Literatur zum Theema == * Jacques Godechot, ''La Contre-révolution, doctrine et action (1789-1804)'', PUF, Paräis, 1984. {{small|(ISBN 2-13-038554-0)}} * Reynald Secher, ''Le génocide franco-français: La Vendée-Vengé'' ; Paräis (PUF - Presses universitaires de France), 1986. * Louis-Marie Clénet, ''La Contre-révolution'', PUF - Que sais-je?, Paräis, 1992. {{small|(ISBN 2-13-044201-3)}} * Jean-Clément Martin, ''La Vendée et la France, 1789-1799'', Éditions du Seuil, Paräis, 1987. {{small|(ISBN 2-02-009551-3)}} * Alain Gérard, ''La Vendée 1789-1793'', Éditions Champ Vallon, Seyssel, 1992. {{small|(ISBN 2-87673-160-6)}} * Alain Gérard, ''La Guerre de Vendée'', Centre vendéen de recherches historiques, La Roche-sur-Yon, 2006. {{small|(ISBN 2-911253-27-2)}} * Reynald Secher, ''Vendée: du génocide au mémoricide. Mécanique d'un crime légal contre l'humanité'' ; Paräis (Cerf; collection 'Politique'), 2011. {{Méi Info 1|Bibliographie vum Krich an der Vendée}} == Um Spaweck == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110716113531/http://gvendee.free.fr/ ''Les guerres de Vendée''] * {{fr}} [http://vendee2.ifrance.com/ Pierre Vay, ''Les guerres de Vendée dans le Bressuirais''] * {{fr}} [http://herhistoire.free.fr/ Geschicht vun Noirmoutier] * {{fr}} [http://perso.orange.fr/saumur-jadis/recit/ch25/r25f.htm ''Saumur Jadis''] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20101225010815/http://www.genocide-vendeen.com/ Associatioun ''Vérité pour la Vendée''] * {{fr}} [http://www.gmarchal.net/HTML%20PAGE%20DE%20GILLES/Vendeewiki.htm Gilles Marchal, ''Douze colonnes à la une''] {{LinkPortalFrRev}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Krich an der Vendée| ]] [[Kategorie:Opstänn|Vendée]] asa6f799qwnkb987nn1wt9x5ih3hcrw Historiographie vum Krich an der Vendée 0 39290 2678421 2614770 2026-05-16T19:37:54Z VolvoxBot 61746 /* Sozio-wirtschaftlech Historiographie */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678421 wikitext text/x-wiki {{Haaptartikel|Krich an der Vendée}} Verschidde Grënn a Fakteure goufe virbruecht fir de sougenannte "'''[[Krich an der Vendée]]'''" z'erklären. Zu där sensibler Fro, jee no Ideologie vun den [[Geschicht|Historiker]] a [[Literatur|Schrëftsteller]], goufen d'Quellen och gär instrumentaliséiert a manipuléiert. Zanter engem Joerhonnert huet d''''[[Historiographie]]''' d'Fro op en Neits opgeworf. Zanterhier koum et an der historescher Recherche zu groussen Evolutiounen, ënner anerem duerch d'Entwécklung vun der sozio-wirtschaftlecher Analys. == Sozio-wirtschaftlech Historiographie == An den [[1920]]er-Jore schreift den [[Albert Mathiez]], datt d'Ursaache vum Opstand an der Vendée am Fréijoer [[1793]] an de wirtschaftlechen a soziale Konditioune vun där Zäit ze siche sinn<ref>Albert Mathiez, "La Gironde et la Montagne", Band 2 vun ''La Révolution française'', Denoël, Coll. Médiations, n° 249, 1993.</ref>. Um Ufank vun den [[1950]]er-Joren huet de [[Marcel Faucheux]] gesot, déi déif Ursaache géife wäit iwwer d'[[Zivilkonstitutioun vum Klerus]], d'Hiriichtung vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] oder d<nowiki>'</nowiki>''[[Levée en masse]]'' erausgeoen, an datt dës Ursaache mam « [[Pauperismus|Paupérisme]] [[vendée]]n » wéi hien et nennt, zesummegehaangen hunn. D'[[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] konnt d'Hoffnungen, déi an d'[[Generalstänn vu 1789|Generalstänn]] gesat goufen, net erfëllen: d'[[Métayage|Métayers]], déi majoritär an der Vendée waren, hunn net vun der [[Nuecht vum 4. August 1789|Abolitioun vun den Härerechter]] profitéiert, déi een zeréckkafe konnt (bis [[1793]]), a vun de [[Biens nationaux]] hunn haaptsächlech d'[[Bourgeoisie]] an d'Händler profitéiert. Vun dësem Standpunkt aus gesinn waren d'Revolutioun vun den traditionelle Strukturen, d'autoritär Reform vum [[Klerus]] an d'''[[Levée en masse]]'' nëmmen nach déi lescht Drëps, déi d'Faass zum iwwerlafe bruecht huet<ref>Marcel Faucheux, ''L'insurrection vendéenne de 1793. Aspects économiques et sociaux'', 1953.</ref>. De [[Paul Bois]] huet d'Fro verdéift, wéi e sech op Etüd vun der [[Departement Sarthe|Sarthe]] baséiert huet, a besonnesch den Haass tëscht de Baueren an de Bierger ervirgehuewen, deen op e grousse Gruef tëscht Land- a Stadbevëlkerung hiweist, a scho virun der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] ze fanne war<ref>Paul Bois ''Paysans de l'Ouest'', 1960.</ref>. Dës Wierker goufe vun den Aarbechte vum [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Soziologie|Soziolog]] [[Charles Tilly]] confirméiert, fir deen den Opschwong vun de franséische Stied am [[18. Joerhonnert]] an hir wirtschaftlech Aggresivitéit zesumme mat hirer Tendenz, d'lokal Politik u sech ze rappen, zu Resistenze bei der Landbevëlkerung gefouert huet, vun deenen de Krich an der Vendée d'Spëtzt war<ref>Charles Tilly, ''The Vendée, a Sociological Analysis of the Counter Revolution of 1793'', Harvard, 1964.</ref>. [[Fichier:France ecc 1789 1802.jpg|thumb|530px|Kaart vun den Äerzbistümer a Bistümer an de Jore [[1789]] an [[1802]].]] Den [[Albert Soboul]] huet Masse vu Bauere beschriwwen, déi predisposéiert waren, « ''à se dresser contre les bourgeois, très souvent fermiers généraux en ce pays de métayage, négociants en grain et acquéreurs de [[biens nationaux]]'' », Departementer am Westen déi nach ëmmer déif [[Katholizismus|kathoulesch]] waren an d'Assimiliatioun vun de Bauere vum Lous fir d'[[Levée en masse|Levée vun den 300&nbsp;000 Männer]] fir d'Miliz. De Soboul konsidéiert « ''le caractère simultané du soulèvement autorise à penser qu'il fut concerté'' », an erkläert datt d'Baueren « ''n'étaient ni royalistes, ni partisans de l'Ancien Régime'' » an datt den [[Adel]] an enger éischter Phas iwwerrascht war, éier d'Aristokraten dësen Opstand fir sech ausgenotzt hunn<ref>Albert Soboul, ''La Révolution française'', Gallimard, 1982.</ref>. Méi rezent huet de [[Jean-Clément Martin]] geschriwwen datt, wann d'Baueren zu der [[Géigerevolutioun]] iwwergaange sinn, sou war dat aus verschiddene Grënn jee no Provënz, mä si haten alleguer eppes gemeinsam: d'Schlagwierder "reliéis Uerdnung" a "kommunautär Verdeedegung". Dës Uerdnungsbegrëffer koumen duerch d'Laascht vun de [[Steieren]] an dem [[Fermage]], der Verschlëmmerung vun de Konditioune fir d'[[Métayage|Métayers]], an dem Fakt, datt et de klenge ruralen Eliten net méiglech war, sech ''[[Biens nationaux]]'' ze kafen, well d'Bierger aus de Stied alles fir sech geholl hunn. D'rural Communautéiten hunn hir Autonomie zu Gonschte vun de Stied verluer, wou d'politesch an d'wirtschaftlech Muecht hire Sëtz haten. Si ware géint d'[[Zivilkonstitutioun vum Klerus]], fir hir lokal Fräiheeten an hunn hir Paschtéier a reliéis Zeremonie verdeedegt. D'Spannunge si bis am [[Mäerz]] [[1793]] an d'Luucht gaangen, ouni datt en Opstand ausgebrach ass, bis zu deem Punkt, wéi d'[[Levée en masse]] eng Gelleënheet gebueden huet, fir sech géint d'Agente vum Staat zesummen ze dinn. Hire Mouvement huet un déi traditionell [[Jacquerie]]n erënnert, Bande goufe gegrënnt un deenen hirer Spëtzt déi lokal Elite stoung, méi oder manner iwwerzeegt heivun. An der [[Departement Sarthe|Sarthe]] hu sech déi besser Bauere mat hiren Alliéierten erhuewen, hir Kompatrioten, déi vun de Stied ofhängeg waren, ware responsabel fir den Opstand an de [[Mauges]]. D'[[Chouannerie|Chouans]] aus der [[Departement Ille-et-Vilaine|Ille-et-Vilaine]] ware majoritär Métayers. An all dëse Fäll huet d'Verdeedegung vum kommunautäre Gläichgewiicht, dat duerch d'zivil a reliéis Gesetzer vun der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] gestéiert gi war, zu enger Revolt gefouert. De [[Royalismus]] war an de meeschte Fäll net sou wichteg, wéi zum Beispill am [[Midi]] an de Jore [[1791]]-[[1792]] an de perséinlechen Haass huet eng méi wichteg Roll gespillt. An de meeschte Fäll hunn d'Opstänn ugefaangen duerch « ''des règlements de compte, des chasses aux révolutionnaires et le pillage'' ». Royalistesch Aktivisten, déi zu der ländlecher Elite gezielt hunn, hu sech den éische Revolten zwar ugeschloss, mä waren awer éischter a klenger Zuel ze fannen; den [[Adel]] vun der Géigerevolutioun huet sech wéineg mam Mouvement beschäftegt, am [[Mäerz]] [[1793]] waren d'Baueren net wierklech organiséiert an schlecht bewaffent. :''"Tous sont surpris par la brutalité de la rébellion, la plupart hésitent à rallier les insurgés, certains même comme Charette doivent y être contraints par la force"''<ref>Jean-Clément Martin, ''Contre-Révolution, Révolution et Nation en France, 1789-1799'', Éd. du Seuil, 1998.</ref>. Ausser der Thees vun engem "Komplott" tëscht Klerus an Adel stellt deJean-Clément Martin zesumme mam [[Roger Dupuy]] och den [[Antagonismus]] « Stad - Land » (deen et scho laang virun der Revolutioun gouf) a Fro, an den Ënnerscheed an der Natur vun den Urspréng vun der Chouannerie an de Grënn vum Krich an der Vendée<ref>P. Mann, « Les insurrections paysannes de l'Ouest: Vendée et chouannerie », ''Revue Française de Sociologie'', n° 30, Dezember 1989.</ref>. Fir de [[Roger Dupuy]], deen notéiert, datt déi rezent [[Historiographie]] « ''se dégage de l'optique étroite qui accordait au problème religieux une importance primordiale dans le processus du soulèvement'' », ass et « ''du côté de l'identité profonde des communautés paysannes'' » wou een d'Ursaache siche muss. De « ''soulèvement est d'autant plus exaspéré que la violence joue un rôle déterminant dans la constitution de cette identité'' »: Gewalt vum Misär, Gewalt vun de jonke Männer déi hir Éier verdeedege wollten, kollektiv Gewalt géint den Här, dee seng Privileegien ausgenotzt huet<ref>Roger Dupuy, "La République jacobine. Terreur, guerre et gouvernement révolutionnaire, 1792-1794", Band 2 vun ''Nouvelle histoire de la France contemporaine'', Éd. du Seuil, S. 113-116.</ref>. == D'Approche vun der italieenescher Mikrogeschicht == Andeems d'Approche vun der [[Mikrogeschicht]] bei dräi [[Par]]e vun de [[Mauges]] tëscht [[1750]] a [[1830]], am Häerze vun der « Vendée-militaire », benotzt ginn ass, huet d'[[Anne Rolland-Boulestreau]] eng Tabell vun de lokalen Notabele virun der Revolutioun opgestallt (grouss Métayers zu [[Neuvy]] oder zu [[Le Pin-en-Mauges|Pin-en-Mauges]], Händler zu [[Sainte-Christine (Maine-et-Loire)|Sainte-Christine]]), Notabeler, déi ëffentlech unerkannt waren: d'Membere vun dëse Famillen hunn ëffentlech Ämter bekleet (d'Cathelineau ware Sacristains vum Papp op de Jong), hunn als moralesch Kautioun vis-à-vis vun engem [[Nottär]] gezielt, a goufen dacks als Zeie bei Hochzäite geruff. Nodeem d'Anne Rolland-Boulestreau d'franséisch Gemenge vis-à-vis vun der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] analyséiert hat, huet si bemierkt datt d'Notabele vun [[Neuvy]] a vum [[Le Pin-en-Mauges|Pin]] och no [[1789]] un der Spëtzt vun hire Gemenge confirméiert waren, woubäi zu [[Sainte-Christine (Maine-et-Loire)|Sainte-Christine]], enger Gemeng déi oppe fir den Handel war, a vill Handwierker hat, nei gesellschaftlech Uerdnungen zum Virschäi komm sinn. Zu [[Neuvy]] an am [[Le Pin-en-Mauges|Pin]] hu sech d'Gemenge ronderëm den traditionellen Eliten zesummegezunn (déi wéineg Biens nationaux kaaft hunn), als Mauer géint d'Reformen déi d'Gemeinschafte betraff hunn. Zu [[Sainte-Christine (Maine-et-Loire)|Sainte-Christine]], am Géigesaz, (wou d'lokal Notabele verschidde Lännereien opkafe konnten) goufen d'Reformen als Occasioun ugesinn, fir méi Wichtegkeet ze kréien, sou zum Beispill fir [[Chef-lieu]] vum [[Franséisch Kantonen|Kanton]] ze ginn. [[1792]] hu sech déi traditionell Eliten net bei de Wale gewisen, an hunn domat hire Widderstand géint d'Evolutioun vun der Politik gewisen, an hunn hir Plaz fräi gemaach fir aner Notabelen, déi awer aus de selwechte Reseaue komm sinn. E Joer drop, wéi den Opstand ugefaangen huet, si 27 Männer, déi dem [[Jacques Cathelineau|Cathelineau]] um [[Le Pin-en-Mauges|Pin]] gefollegt sinn, an de Reseauen a Clientèle vun der Gemeng gewiescht (2/3 waren Handwierker, 1/3 Baueren). Zu [[Sainte-Christine (Maine-et-Loire)|Sainte-Christine]] waren d'Patriote virun allem Handwierker, déi rezent an d'Par komm waren, a wéineg integréiert waren. Duerch den Opstand koum et och zu enger neier Soziabilitéit, a fir d'Vertraue vun der lokaler Bevëlkerung ze kréien, huet ee bal misse beim Opstand matmaachen. Zu [[Sainte-Christine (Maine-et-Loire)|Sainte-Christine]], wou d'Bevëlkerung zimmlech gedeelt war, goufen d'Händlerelite vum lokalen Adel geschloen, déi a Funktiounen investéiert huet, un déi si virdrun ni geduecht hätt<ref>Anne Rolland-Boulestreau, ''Communautés rurales et Révolution (1750-1830). Les notables des Mauges'', Presses Universitaires de Rennes, 2004.</ref>. {{LinkPortalFrRev}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Krich an der Vendée|Historiographie]] ph3qmcaei975cxikjjcjuc4qwo254c3 Monts Faucilles 0 39900 2678487 2611245 2026-05-16T19:47:06Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678487 wikitext text/x-wiki D''''Monts Faucilles''' sinn en Serie vu Koppen, déi an engem Bou tëscht dem [[Plateau de Langres]] an de [[Vogesen|Vogese]] leien. Si leien um südwestlechen Deel vun der [[Departement Haute-Marne|Haute-Marne]] an an de [[Departement Vosges|Vogesen]] an deem Deel, dee ''La Vôge'' genannt gëtt. Si besti gréisstendeels aus Kalleksteen an aus Sandsteen a si maachen de Scheet tëscht de Flëss, déi an d'[[Nordséi]] lafen, an deenen, déi an d'[[Mëttelmier]] lafen. Net wäit vun hirer héchster Plaz, dem Ménamont, op 467&nbsp;m, entsprangen d'[[Saône (Floss)|Saône]], en Niewefloss vum [[Rhône (Floss)|Rhône]], an de [[Madon]], deen zum Baseng vum [[Rhäin]] gehéiert. Bekannt [[Col (Bierg)|Col]]le sinn de Col du Poirier (433&nbsp;m), de Col des Clochettes (415&nbsp;m) an de Col du Haut de Salins (403&nbsp;m). Déi hiwweleg Géigend huet et mat sech bruecht, datt, wéi an den [[1830]]er-Joren de [[Canal de l'Est]] gebaut gouf, vill [[Schëffsschleis|Schleis]]en an [[Däich]]er hu misse gebaut ginn. Laanscht d'Mont Faucilles leien en ettlech Thermalstatioune wéi [[Bourbonne-les-Bains]], [[Martigny-les-Bains]], [[Contrexéville]], [[Vittel]], [[Bains-les-Bains]] a [[Plombières-les-Bains]]. [[Kategorie:Koppen a Frankräich]] rskxitd161vijck4805e42d6xam2dt6 Vëlkermuerd an der Vendée 0 40135 2678582 2662925 2026-05-16T20:05:15Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678582 wikitext text/x-wiki {{Haaptartikel|Krich an der Vendée}} [[Fichier:VendéeVengée.jpg|thumb|upright|Reynald Secher, ''La Vendée vengée.'']] Den [[Geschicht|historeschen]] Debat zu engem '''Vëlkermord an der Vendée''' ([[franséisch|fr.]]: ''génocide vendéen'') wärend dem [[Krich an der Vendée]] ass zimmlech rezent. Den [[21. Februar]] [[2007]] huet de [[Frankräich|franséischen]] Deputéierte [[Lionnel Luca]] ([[Union pour un Mouvement Populaire|UMP]], [[Departement Alpes-Maritimes|Alpes-Maritimes]]) e Gesetzesprojet bei der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Assemblée nationale]] agereecht, fir datt d'Repressioun, déi nom [[Krich an der Vendée|Krich]] op d'Opstänneg gewaart huet, als Vëlkermord vun der [[Republik]] unerkannt gëtt. == Definitioun vu « Vëlkermord » == De Begrëff « [[Vëlkermord|Genozid]] » ass eng rezent Kreatioun vum [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikaneschen]] Droitsprofesser mat [[Polen|polnesch]]-[[Juddentum|jiddescher]] Hierkonft [[Raphael Lemkin]] ([[1900]]-[[1959]]) aus dem Joer [[1944]]. Hien huet dëse Begrëff benotzt, fir d'[[Verbrieche géint d'Mënschlechkeet]], déi vun den [[Nationalsozialismus|Nazien]] un de [[Juddentum|Judden]] an [[Zigeiner]] am [[Zweete Weltkrich]] verübt goufen, ze definéieren. Hie schreift: « ''De nouveaux concepts nécessitent de nouveaux mots. Par génocide, nous entendons la destruction d'une nation ou d'un [[Ethnie|groupe ethnique]]''. » D'Wuert besteet aus der [[griichesch]]er Wuerzel « ''genos'' » (Rass, Stamm) an dem [[Latäin|laténgesche]] Suffix « ''cide'' » (vu « ''caedere'' », ëmbréngen). De Begrëff ass fir d'éischt Kéier am [[Oktober]] [[1945]] an engem offiziellen Dokument opgedaucht, nämlech bei de Beschëllegungsakte vum [[Nürnberger Prozesser|internationale Militärgeriicht vun Nürnberg]]. D'[[Charta vun de Vereenten Natiounen|Charta vun der UNO]] an den Artikel 8 vun der [[Genfer Konventiounen|Genfer Konventioun]] hunn d'international Communautéit obligéiert anzegräifen, fir « ''prévenir ou arrêter des actes de génocide'' ». Méi rezent huet den Artikel 6 vum Statut vum [[Internationale Geriichtshaff]] d'Vebrieche vum Genozid definéiert, deen tëscht der Intentioun vun der totaler Ausrottung vun enger Bevëlkerung an der systematescher Mise en œuvre vun dësem Wëllen ënnerscheet. Meeschtens féiert eng Kontestatioun vun engem vun dësen Elementer zu engem Débat, fir e Vebriechen offiziell als Vëlkermord unz'erkennen. == Den Débat zum « Vëlkermord an der Vendée » == Den Débat ronderëm d'Hypothees vun engem Vëlkermord an der Vendée koum eng éischt Kéier an Universitéitskreesser an den [[1980]]er-Joren op. De bluddege Charakter vum [[Biergerkrich]] an der [[Krich an der Vendée|Repressioun vum Opstand]] gëtt vu kengem ofgestridden, och wann d'Zuelen dacks net prezis sinn, a weider diskutéiert ginn<ref>Vgl. [[Krich an der Vendée|Bilan vum Krich an der Vendée]].</ref>, an d'traditionell Beschreiwunge vu Massakere wéi deem vun de [[Les Lucs-sur-Boulogne|Lucs]] vun der historescher Recherche a Fro gestallt ginn<ref>Jean-Clément Martin, ''Le Massacre des Lucs, Vendée 1794'', Geste Éditions, La Crèche, 1992, a Paul Tallonneau, ''Les Lucs et le génocide vendéen: comment on a manipulé les textes'', Éditions Hécate, 1993.</ref>. Am Géigesaz dozou ginn de Wëllen zu engem Vëlkermord vun de Republikaner an de Charakter vun de Massakeren, déi duerch d'Republikaner veübt goufen, grouss diskutéiert a kontestéiert. Eng vun de Quelle vun den Unhänger vun der Thees vun engem Vëlkermord an der Vendée ass en Text vum [[Gracchus Babeuf]]. === De Babeuf an de ''populicide'' === [[Fichier:Babeuf.jpg|thumb|left|180px|De Gracchus Babeuf]] Am Joer [[1794]], ënner der [[Convention thermidorienne]], huet de Babeuf e Pamphlet erausbruecht, ''Du système de dépopulation ou La vie et les crimes de Carrier'', andeems hien d'Exaktioune vum [[Jean-Baptiste Carrier]] wärend senger Missioun zu [[Nantes]] ugeklot huet, a behaapt datt dës Mesuren zu engem System vun Entvëlkerung gehéieren, déi hien « '''[[Populizid|populicide]]''' » nennt<ref>Am selwechte Joer huet hien ''On veut sauver Carrier, on veut faire le procès au tribunal révolutionnaire: peuple, prend (sic) garde à toi'' erausbruecht.</ref>, en [[Neologismus]] fir eng nei Iddi ze benennen. Dëse Begrëff gouf wärend der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] als Substantiv souwéi als Adjektiv benotzt, fir dat ze beschreiwen, wat schëlleg um Doud an de Ruin vom Vollek ass<ref>Als Adjektiv gouf « ''populicide'' » vum Babeuf a follgendem Saz benotzt: « ''L'infâme [[François-Antoine de Boissy d'Anglas|Boissy-d'Anglas]] parut à la tribune, et fit adopter son code populicide.'' »</ref>. D'Wuert besteet aus der [[Latäin|laténgescher]] Wuerzel ''populus'' (d'Vollek) an dem Suffix ''cide''<ref>De Babeuf huet och d'Adjektiv « liberticide » den [[20. August]] [[1791]] kreéiert. Déi selwecht Zäit huet och Wierder wéi « ''légicide'' » oder « ''maricide'' » kannt.</ref>. Wéi d'Wuert "''Genozid''", wat vum Lemkin [[1944]] kreéiert gouf, ass et remarkabel, datt e Wuert fir eng Zort vu Verbrieche benotzt ginn ass, dat am Versteestemech ganz nei war.<ref>Wat de « [[Genozid]] » vum « [[Populizid]] » ënnerscheet, ass datt deen ee Begrëff en ''Exterminatiounsplang'' viraussetzt, wärend den aneren (an der Definitioun vum Babeuf) e ''System vun Entvëlkerung'' beschreift. Ausserdeem stoung « Genozid » ursprénglech fir de rassistesche Charakter vun der Exterminatioun, déi vun den Nazie geplangt gi war ; et gëtt kee laténgescht Wuert fir de Moderne Sënn vu « Rass », deen am [[19. Joerhonnert]] opkomm ass ; am Géigesaz dozou gëtt et am griicheschen zwee Wierder, ''ethnos'' a ''genos'', aus deenen d'Wierder ''Ethnizid'' a ''Genozid'' entstane sinn.</ref> A sengem Text huet « System vun der Entëlkerung » déi ganz franséisch Bevëlkerung betraff. A sengem [[Pamphlet]] huet de Babeuf d'Kriticke vun den ''[[Enragés]]'' opgegraff, déi fir eng direkt Applikatioun vun der [[Constitutioun vum Joer I]] waren, huet d'[[Terreur]] ugeklot, déi hie fir responsabel fir d'Massakere vun [[1793]]-[[1794]] gehalen huet an (mat de Moderéierten, de [[Directoire|Muscadins]] an den [[Hébertisten|Neo-Hébertisten]]) d'[[Montagnards]] an d'[[Jakobiner]] ugegraff. Dës Uschëllegunge koumen duerch d'Mise à jour vun den Exekutiounen, de Massakeren an den Zerstéierunge vum Biergerkrich an der Terrur no [[Chute vum Robespierre|Thermidor]]. Zesumme mat anere Pamphletären huet de Babeuf d'Uschëllegunge vun der Zeitung ''La Feuille nantaise'' opgegraff, déi an hirer Nummer vum 5. [[Brumaire]] Joer III. den ''[[Maximilien de Robespierre|Incorruptible]]'' beschëllegt hunn, hien hätt wëllen d'Land « entvëlkeren »<ref>Jean-Clément Martin, ''Contre-Révolution, Révolution et Nation en France, 1789-1799'', Le Seuil, 1998, S. 248. Den Artikel behaapt datt « ''dans les papiers de Robespierre on a trouvé des notes qui vouaient à la mort douze mille têtes dans le seul département du Vaucluse'' ».</ref>. Sou solle Membere vum [[Comité de salut public]] ronderëm de [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] Pläng gehat hunn, fir déi gréisstméiglech Gläichheet a Frankräich z'erreechen, an hätten dofir den Doud vu ville Fransouse geplangt<ref>Gracchus Babeuf, [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k847909 ''Du système de dépopulation ou La vie et les crimes de Carrier''], 1794, Paragraph IV., S. 24-25. Dës Affirmatioun baséiert laut dem Babeuf op der Broschür ''Causes secrettes de la révolution du 9 au 10 thermidor'', déi vum « ''Simpronius-Gracchus Vilate, jeune homme de 26 ans, ex-juré du tribunal de sang de Robespierre'' » ënnerschriwwe ginn ass an déi « ''mérite quelque crédibilité (...) en ce qu'il donne des indices assez sûrs, qu'il a été admis dans leurs conciliabules secrets, et initié dans les plus profonds mystères'' ». De Joachim Vilate huet dëse Plädoyer geschriwwen, wärend hien am Prisong souz, an op säi Prozess gewaart huet. Et ass e Plädoyer ''pro domo'' an deem hie behaapt huet, eng grouss Roll bei der Chute vum Robespierre gespillt ze hunn, fir sou der Guillotine z'entgoen. De Vilate war e Spioun vum Comité de salut public, a méi speziell vum Barère.</ref>. Hir Analys huet, dem Babeuf no, op de Reflexioune vun de politesche Philosophe vum [[18. Joerhonnert]] (wéi de [[Jean-Jacques Rousseau]]) opgebaut, déi iwwerluecht haten, datt eng Gläichheet nëmme méiglech wier, wa Frankräich eng méi kleng Bevëlkerung hätt<ref>Fir dës Philosophen huet ee fir eng demokratesch Regierung mat enger Gläichheet vun de Räichtümer nom Beispill vun de Stadtstaate vun der [[Antiquitéit]], vu [[Genf]] oder [[Venedeg]] net nëmmen eng reduzéiert Bevëlkerung virausgesat, mä och e klengen Territoire.</ref>. Dëser Theorie no war de Biergerkrich am Westen an d'Repressioun vun de [[Federalistesch Opstänn|federalisteschen]] a [[Monarchie|royalisteschen]] Opstänn e Mëttel fir dës Entvëlkerung vu Frankräich gewiescht, an de [[Jean-Baptiste Carrier|Carrier]], zu [[Nantes]], e lokalen Agent<ref>Gracchus Babeuf, op. cit., Paragraph IV.</ref>. D'Néierlage vun de republikaneschen Truppe ware vum [[Comité de salut public]] geplangt, fir de Krich an d'Längt ze zéien, d'Zuel vun den Doudegen an d'Luucht ze dreiwen an zu enger Radikalisatioun vu béide Säiten ze féieren<ref>Jean-Clément Martin, ''Violence et révolution, essai sur la naissance d'un mythe national'', Éd. du Seuil, 2006, S. 158-162.</ref>. [[Fichier:Filippo Buonarotti - Jeanron.jpg|thumb|upright|De Philippe Buonarroti.]] Den [[18. Dezember]] [[1794]] huet de Babeuf an der Zeitung ''Le Tribun du peuple'' geschriwwen: :''Quand j'ai, un des premiers, tonné avec véhémence pour faire crouler l'échafaudage monstrueux du système de Robespierre, j'étais loin de prévoir que je concourais à fonder un édifice qui, dans une construction tout opposée, ne serait pas moins funeste au peuple...''<ref>Denis Woronoff, "La République bourgeoise de Thermidor à Brumaire. 1794-1799", Band 3 vun ''Nouvelle histoire de la France contemporaine'', S. 13-16. Iwwer de Robespierre huet de Babeuf am N° 1 vum ''Tribun du peuple'' geschriwwen: « ''Nous estimerons, nous admirerons l'ouvrage (la Déclaration des droits de 1793), et nous oublierons quel fut l'ouvrier, sincèrement patriote et ami des principes jusqu'au commencement de 1793 et le plus profond des scélérats depuis cette époque.'' » ([[Albert Mathiez]], « Babeuf et Robespierre », in ''Études sur Robespierre'', Éditions Sociales, Recueil de la Société des études robespierristes, 1973).</ref> Spéider, vläicht duerch den Afloss vu [[Philippe Buonarroti]] oder [[Simon Duplay]], déi hien am Prisong [[1795]] kennegeléiert hat, huet dem Babeuf säi Bild vum Robespierre sech a senge Schrëfte weider geännert, an ass vun enger Kritik zu enger Luefried iwwergaangen<ref>Albert Mathiez, op. cit. De Mathiez notéiert datt de « ''Babeuf admirait Robespierre de longue date. Il s'en est expliqué en toute clarté dans une lettre intime qu'il écrivait à son ami le député Coupé de l'Oise, le 10 septembre 1791: "Analysez Robespierre, dit-il à Coupé, vous le trouverez aussi agrarien en dernier résultat et ces illustres sont bien obligés de louvoyer parce qu'ils sentent que le temps n'est pas encore venu."'' » Weider erkläert hien datt de Babeuf, « ''de retour à Paris'' » nom 9. Thermidor, « ''Babeuf ne songe qu'à le faire tourner au profit de la cause démocratique. Il se fait inscrire à la société populaire qui tient ses séances à la salle des Électeurs à l'Évêché et où se rencontrent les éléments les plus avancés de l'ancien parti jacobin. Dès le 20 thermidor, il revendique la liberté de la presse et la restitution au peuple du droit d'élire les autorités. Autrement dit, il demande la fin du gouvernement révolutionnaire, le retour à un régime normal, à un régime constitutionnel.'' » Weiderhi schreift hien, wat d'Attacke géint de Robespierre ugeet, « ''parce qu'il est journaliste et qu'il doit compter avec l'opinion, Babeuf est obligé, dans la feuille qu'il fonde le 17 fructidor an II, de désavouer Robespierre, de se désolidariser d'un nom compromettant'' ». Zu der Vendée notéiert de Mathiez datt « ''sans doute'' » Babeuf « ''attaque avec violence Carrier, dans les numéros suivants, mais qui avait fait rappeler le sanguinaire proconsul, sinon robespierre?'' » an zitéiert de laangen Abschnitt vun der Broschür géint de Carrier, wou de Journalist mam soziale Wierk vum Robespierre solidariséiert.</ref>. Am N° 24 vum ''Tribun du peuple'', huet hien d'Thermidorianer ugeklot, déi vun engem revolutionäre Gouvernement schwätzen, « ''comme du saint des saints avec vénération et respect et avec indignation du gouvernement de Robespierre, de la Terreur et du système de sang, comme si tout cela n'était pas une seule et même chose!'' » Am N° 34 vum [[6. November]] [[1795]], erkläert de Babeuf: :''Osons dire que la Révolution, malgré tous les obstacles et toutes les oppositions, a avancé jusqu'au [[Chute vum Robespierre|9 thermidor]] et qu'elle a reculé depuis.'' Am N° 40 vum [[24. Februar]] [[1796]], als Äntwert op e Bréif vun engem Kapitän vun der [[Armée de l'Ouest]]<ref>''Tribun du peuple'', N° 40 (24. Februar 1796), Bréif ënnerschriwwe mat « ''B..., capitaine de sapeurs'' ». Den Auteur erkläert datt d'Zaldoten « ''sont près à s'écrier simultanément: "Rendez-nous le gouvernement de Robespierre".'' »</ref>, ass hie souguer sou wäit gaangen, datt hien « ''sa propre doctrine sous l'égide de Robespierre et de Saint-Just'' » gesat huet. Fënnef Deeg méi spéit huet hien an engem Bréif u säi Frënd Bodson erkläert: « ''Je confesse aujourd'hui de bonne foi que je m'en veux d'avoir autrefois vu en noir et le Gouvernement révolutionnaire, et [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]], et [[Louis Antoine de Saint-Just|Saint-Just]]'' », an huet souguer den Doud vun [[Jacques-René Hébert|Hébert]] a [[Pierre-Gaspard Chaumette|Chaumette]] justifiéiert. (« ''Le salut de vingt-cinq millions d'hommes ne doit point être balancé contre le ménagement de quelques individus équivoques'' »)<ref>Albert Mathiez, op. cit. De Babeuf schléisst seng Analys mat follgende Wierder of: « ''Le robespierrisme c'est la démocratie, et ces deux mots sont parfaitement identiques. Donc, en relevant le robespierrisme, vous êtes sûr de relever la démocratie.'' »</ref>. === D'Unhänger vun der Thees vum Vëlkermord === Am Joer [[1986]] huet de [[Reynald Secher]] säi Buch ''La Vendée-Vengé, Le génocide franco-français''<ref>Reynald Secher, ''La Vendée-Vengé, Le génocide franco-français'', PUF, Paräis, 1986.</ref> erausbruecht, e Wierk andeems hien d'Rapporten tëscht der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] an de Vendéens zanter [[1789]] ënnersicht huet, a versicht huet de Bilan vum [[Krich an der Vendée|Opstand]] an der Repressioun ze maachen. Heifir huet hien ënner anerem de Rapport vun de Gebuerten aus de [[1780]]er-Joren an den [[1800]]er-Jore verglach, fir Destruktiounen a Rekonstruktiounen ze fannen. Mat dësen Donnéeën huet hien a senger Conclusioun erkläert, datt hien iwwerzeegt wier, datt d'Massakere vum [[Krich an der Vendée]] a sengen Aen e Genozid waren, andeems hien dofir och d'Texter vun den Acteuren an den Zeien ënnersicht huet, an aus hinnen e Wëllen zum Genozid vun der Republik erausgelies huet. Fir seng Hypothees ze stäerken, huet hien den Ausdrock « [[Populizid|populicide]] » vum [[Gracchus Babeuf|Babeuf]] opgegraff, deem säin Text hien editéiert an nei erausbruecht huet<ref>Gracchus Babeuf, ''La Guerre de Vendée et le système de dépopulation'', Tallandier, 1988, erausgi vu Reynald Secher a Jean-Joël Brégeon. De Reynald Secher huet net den exakten Titel vum Babeuf iwwerholl, fir net nëmmen op de Carrier anzegoen, mä op de ganze Krich an der Vendée.</ref>. D'Thees vum [[Reynald Secher]] gouf besonnesch vum [[Pierre Chaunu]], Professer vun der [[Universitéit Paris IV|Universitéit Paris IV-Sorbonne]], an engem Artikel an der Zeitung ''[[La Croix]]'' vum [[29. Juni]] [[1986]] ënnerstëtzt, deen och Member vum Jury war, wéi de jonken Doktorand seng Thees verdeedegt huet<ref>''La Vendée après la Terreur, la reconstruction'', Perrin, Paräis, 1997, S. 628: « ''Je reprends donc l'expression de génocide franco-français pour la Vendée. [[Hélène Piralian]] m'a convaincu: on ne peut admettre que la qualification tellement avisée d'un crime soit remise en cause en fonction de la seule appartenance des victimes et des criminels. Pour les 180 000 victimes, mais aussi pour les criminels "républicains". "Républicains": est-ce suffisant pour être exemptés de tout soupçon?'' »</ref>. Aner Historiker hunn de Begrëff « [[Genozid]] » benotzt, fir d'Massakeren, déi vun der republikanescher Säit am Krich ausgaange sinn, ze beschreiwen, dorënner de [[Jean Tulard]]<ref>J. Tulard, J.-F. Fayard, A. Fierro, ''Histoire et dictionnaire de la Révolution française, 1789-1799'', Robert Laffont, 1987, S. 1113. Och hie war Member vum Jury bei der Soutenance vun der Thees vum [[Reynald Secher]].</ref>, den [[Emmanuel Le Roy Ladurie]]<ref>''[[Le Figaro|Le Figaro littéraire]]'', Juni 1999.</ref> oder de [[Stéphane Courtois]], Direkter vun de Recherchen um [[Centre national de la recherche scientifique|CNRS]], Spezialist fir d'Geschicht vum [[Kommunismus]]<ref>[[Stéphane Courtois]], « [https://web.archive.org/web/20100403085848/http://www.cooper.edu/humanities/core/hss3/Blackbook.html The crimes of Communism] ».</ref>. De Courtois erkläert, datt de [[Lenin]] « ''compare les [[Kosaken|Cosaques]] à la Vendée pendant la Révolution française et les a exposés avec joie à un programme que [[Gracchus Babeuf]], l'"inventeur" du Communisme moderne, a qualifié en 1795 (''sic'') de "populicide".'' »<ref>Stéphane Courtois, op.cit.</ref> ==== Echoe baussent der Universitéitswelt ==== D'Behaaptunge vum [[Reynald Secher]] hu sech och baussent der Universitéitswelt verbreet, a goufe vun de Medien opgegraff. Den [[28. Januar]] [[2000]], als Conclusioun vum ''[[Stockholm]] International Forum of the [[Holocauste|Holocaust]]'', huet de [[Michael Naumann]], däitsche Kulturminister ([[1998]]-[[2000]]) a fréiere Chefredakter vun ''[[Die Zeit]]'', gesot: « ''The French term "populicide" was occasionally used before the term of "genocide" was invented. It was coined by Gracchus Babeuf in 1795 and described the extermination of 117,000 farmers in the Vendée. This fertile area in western France did indeed remain practically uninhabited for 25 years.''<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20070806035928/http://www.holocaustforum.gov.se/conference/official_documents/speeches/naumann_eng.htm Offiziell Ried vum Michael Naumann].</ref> » [[Fichier:Tallien.gif|thumb|upright|De Jean-Lambert Tallien.]] De Schrëftsteller [[Michel Ragon]] huet a sengem Buch ''1793: L'insurrection vendéenne et les malentendus de la liberté.'' ([[1992]]), d'Argumentatioun an d'Elementer vum Secher benotzt, a versicht d'Realitéit vun der Programmatioun vun de Massakeren an d'offiziell Intentioune fir d'Exterminatioun vum Vollek nozeweisen. A sengem Buch huet hien iwwer d'Totalitéit vun der Repressioun vum [[Krich an der Vendée|Opstand]] geschriwwen. Deng Haaptacteure sinn op republikanescher Säit de Generol [[Louis Marie Turreau|Turreau]], de [[Jean-Baptiste Carrier|Carrier]] zu [[Nantes]], den [[Nicolas Hentz|Hentz]] an de [[Marie Pierre Adrien Francastel|Francastel]] zu [[Angers]], Stied wou anerersäits och Dausende vu Prisonéier aus der Vendée gefaange gehale goufen. An anere franséische Regioune koum et [[1793]] och zu Opstänn ([[Monarchie|royalistesch]] oder [[Federalistesch Opstänn|federalistesch]]) géint d'[[Convention nationale|Convention]]. A verschiddene Fäll hunn d'Envoyés en mission versicht, sou séier wéi méiglech nees Uerdnung ze schafe mat enger kuerzer Repressioun ([[Normandie]]), an anere Regioune war d'Repressioun méi grausam. Verschiddener hu sech ganz goe gelooss, wéi de [[Paul Barras|Barras]] an de [[Louis-Marie Stanislas Fréron|Fréron]] zu [[Toulon]], de [[Jean-Marie Collot d'Herbois|Collot d'Herbois]] an de [[Joseph Fouché|Fouché]] zu [[Lyon]] oder den [[Jean-Lambert Tallien|Tallien]] zu [[Bordeaux]]. Am Fall vum Krich an der Vendée versicht de Michel Ragon ze beweisen, datt déi Extremfäll sou vum [[Comité de salut public]], a souguer vun der [[Convention nationale|Convention]] gewollt waren. Fir datt z'erreechen, huet hien an den Dokumenter vun där Zäit nogesicht, Bréiwer oder Rapporte vu verschiddene Perséinlechkeeten, déi hien als Geständnis fir de Wëllen zu engem Vëlkermuerd ugesinn huet. Sou eng Proklamatioun déi de [[24. Dezember]] [[1793]] vum [[Marie Pierre Adrien Francastel|Francastel]] zu [[Angers]] opgehaange gouf: ''La Vendée sera dépeuplée, mais la République sera vengée et tranquille […] Mes frères, que la Terreur ne cesse d'être à l'ordre du jour et tout ira bien. Salut et fraternité.''<ref>Michel Ragon, ''1793: L'insurrection vendéenne et les malentendus de la liberté'', 1992, S. 187.</ref> Geneesou e Bréif vum [[Jean-Baptiste Carrier|Carrier]] vum [[12. Dezember]] [[1793]], adresséiert un de [[Nicolas Haxo|Generol Haxo]], deen no Iesswuere fir d'republikanesch Vendée gefrot hat<ref>Zu Nantes huet de Carrier éischter fir de Ravitaillement vun der Arméi, wéi fir dee vun der Zivilbevëlkerung gesuergt, net nëmme vun de Vendéens mä och vun de Patriote vun Nantes, fir déi hie responsabel war. Dëst huet de [[Marc Antoine Jullien (1775-1836)|Jullien de Paris]] beklot, wéi hien am [[Februar]] [[1794]] gefrot huet, de Carrier zeréckzepäifen, wat an de [https://web.archive.org/web/20061117033040/http://www.royet.org/nea1789-1794/archives/documents_divers/jullien_lettres_sur_carrier.htm Bréiwer un de Robespierre an u säi Papp] däitlech gëtt. Vgl. och Roger Dupuy, "La République jacobine, Terreur, guerre et gouvernement révolutionnaire, 1792-1794", Band 2 vun ''Nouvelle histoire de la France contemporaine'', S. 168-171.</ref>, wou hien d'Formulen ervirgehuewen huet, déi seng Thees ënnerstrach hunn: ''Il est bien étonnant que la Vendée ose réclamer des subsides, après avoir déchiré la patrie par la guerre la plus sanglante et la plus cruelle. Il entre dans mes projets, et ce sont les ordres de la [[Convention nationale]]<ref>Dës ''Ordres de la Convention nationale'' entspriechen dem Dekreet vum [[1. August]] [[1793]] dee besot huet: ''Article 7: Les forêts seront abattues, les repaires des Rebelles seront détruits, les récoltes seront coupées par les compagnies d'ouvriers, pour être portées sur les derrières de l'armée, et les bestiaux seront saisis.''</ref>, d'enlever toutes les subsistances, les denrées, les fourrages, tout en un mot dans ce ''maudit pays'', de livrer aux flammes tous les bâtiments, d'en exterminer tous les habitants […] Oppose-toi de toutes tes forces à ce que la Vendée prenne ou garde un seul grain… En un mot, ne laisse rien à ce pays de proscription''<ref>Am selwechten Dekreet stoung och: ''Article 8: Les femmes et les enfants et les vieillards seront conduits dans l'intérieur ; il sera pourvu à leur subsistance et leur sûreté avec tous les égards dus à l'humanité''.</ref>. Den [[21. Februar]] [[2007]] hunn néng franséisch Deputéiert, déi sech op d'Aarbechte vum [[Reynald Secher]] a [[Michel Ragon]] stäipen, e Gesetzesprojet bei der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Assemblée nationale]] agereecht fir eng « ''reconnaissance du génocide vendéen.'' »<ref>''Article 14: Les biens des Rebelles de la Vendée sont déclarés appartenir à la République ; il en sera distrait une portion pour indemniser les citoyens qui seront demeurés fidèles à la patrie des pertes qu'ils auraient souffertes.''</ref> === Géigner vun der Thees vum Vëlkermord === D'Majoritéit vun der Universitéitswelt huet d'Thees vun engem Vëlkermord an der Vendée net unerkannt, an déi Thees gouf als Manifestatioun vun enger Vergaangenheet ugesinn, déi et sou ni gouf. Ee vun deene Kritiker war den Australier [[Peter McPhee]], Professer op der [[Universitéit vu Melbourne]] a Spezialist fir d'franséisch Zäitgeschicht, deen op den Afloss vum [[Pierre Chaunu|Chaunu]] an der Behaaptung vun engem Lien tëscht der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] an dem [[Totalitarismus|totalitäre]] [[Kommunismus]] an d'Schwächte vun der Analys vum [[Reynald Secher|Secher]] zu der Zuel vun den Affer oder dem Bléck vun de Revolutionären op den Opstand an der Vendée zeréckkomm ass. Hien huet och d'Beschreiwung vun de reliéisen, wirtschaftlechen a soziale Strukture vun der Vendée virun der Revolutioun a Fro gestallt, sou wéi d'Grënn fir den Opstand, déi de Secher uginn huet. Hien huet kritiséiert, datt de Secher net op d'Massakeren un de Republikaner duerch d'Opstänneg agaangen ass, an datt hien a senge spéidere Wierker net op nei Universitéitsaarbechten agaangen ass, déi géint seng Theese geschwat hunn<ref>An engem aneren Dekreet vum [[1. Oktober]] [[1793]] koume bei de Fraleit, Kanner an ale Leit vum Artikel 8 vum Dekreet vum 1. August d'« ''hommes sans armes'' » dobäi. Vgl. Jean-Clément Martin, "Guerre de Vendée", in Encyclopédie Bordas, ''Histoire de la France et des Français'', 1999, S. 2084, an ''Contre-Révolution, Révolution et Nation en France, 1789-1799'', S. 218.</ref>. Als Conclusioun zu ''La Vendée-Vengé, le génocide franco-français'' seet de McPhee: :''The insurrection remains the central element in the collective identity of the people of the west of France, but it is doubtful that they - or the historical profession - have been well served by Secher's crude methodology and unconvincing polemic.'' Aner Historiker, déi d'Thees vun engem Vëlkermord an der Vendée net unerkenne sinn den [[Julian Jackson]], Professer op der [[Universitéit vu London]]<ref>Michel Ragon, op.cit., S. 197, Notiz 91.</ref>, den Amerikaner [[Timothy Tackett]], Professer op der [[University of California]]<ref>[http://www.assemblee-nationale.fr/12/dossiers/genocide_vendeen.asp Prozedur] vun der [http://www.assemblee-nationale.fr/12/propositions/pion3754.asp Gesetzespropositioun N° 3754].</ref>, de [[Hugh Gough]], Professer op der [[Universitéit vun Dublin]]<ref>{{en}} Peter McPhee, [http://www.h-france.net/vol4reviews/mcphee3.html Kommentär vun der Thees vum Secher].</ref>, de [[François Lebrun]], Professer op der [[Universitéit Haute-Bretagne-Rennes II]]<ref>Stefan Berger, Mark Donovan Kevin Passmore (Ersg.), ''Writing National Histories - Western Europe Since 1800, Routledge'', Londres, 1999. [http://www.history.qmul.ac.uk/staff/jackson.html Biographie].</ref>, de [[Claude Langlois]], Direkter vun der [[École pratique des hautes études]]<ref>Vgl. Interventioun vum Timothy Tackett an ''French Historical Studies'', Hierscht 2001, S. 549-600.</ref>, de [[Paul Tallonneau]]<ref>Hugh Gough, « Genocide & the Bicentenary: the French Revolution and the revenge of the Vendée », ''Historical Journal'', Vol. 30, 4, 1987, S. 977-88.</ref>, de [[Claude Petitfrère]], Professer op der [[Universitéit vun Tours]]<ref>François Lebrun, « La guerre de Vendée: massacre ou génocide ? », ''L'Histoire'', N°78, Mee 1985, S.93 - 99 an N°81, September 1985, S. 99 - 101.</ref>, de [[Guy-Marie Lenne]]<ref>Claude Langlois, « Les héros quasi mythiques de la Vendée ou les dérives de l'imaginaire », in F. Lebrun, 1987, S. 426-434, an « Les dérives vendéennes de l'imaginaire révolutionnaire », AESC, N°3, 1988, S. 771-797.</ref> oder de [[Jean-Clément Martin]], Professer op der [[Universitéit Paris I|Universitéit Paris I-Panthéon-Sorbonne]]<ref>Paul Tallonneau, ''Les Lucs et le génocide vendéen: comment on a manipulé les textes'', Éd. Hécate, 1993.</ref>. De Jean-Clément Martin geet ënner anerem op d'Fro vum Dekreet vum [[1. August]] [[1793]] an, deen d'Zerstéierung vun der Vendée geplangt huet, an de Rapport vum [[Bertrand Barère de Vieuzac|Barère]], dee besot huet: ''Détruisez la Vendée et [[Valenciennes]] ne sera plus au pouvoir des Autrichiens. Détruisez la Vendée et le [[Rhäin|Rhin]] sera délivré des [[Preisen|Prussiens]] [...]. La Vendée et encore la Vendée, voilà le chancre qui dévore le cœur de la République. C'est là qu'il faut frapper''<ref>Claude Petitfrère, ''La Vendée et les Vendéens'', Gallimard/Julliard, 1982.</ref>. Hien erënnert drun, datt béid Schrëftstécker d'Fraen, d'Kanner an déi al Leit ausschléissen, mam Dekreet vum [[1. Oktober]] [[1793]] och déi onbewaffnet Männer. Ausserdeem notéiert hien datt ''les révolutionnaires n'ont pas cherché à identifier un peuple pour le détruire, regardant simplement la Vendée comme le symbole de toutes les oppositions à la Révolution'', a schreift a senger Conclusioun datt ''les atrocités commises par les troupes révolutionnaires en Vendée relèvent de ce qu'on appellerait aujourd'hui des [[Krichsverbriechen|crimes de guerre]]''.<ref>Guy-Marie Lenne, ''Les Réfugiés des guerres de Vendée de 1793 à 1796'', Éditions Geste, 2003.</ref>. Den Discours vum [[Bertrand Barère de Vieuzac|Barère]] an den Dekreet ''participent de la vision qui fait de la [[Géigerevolutioun|Contre-Révolution]] un bloc unique, une hydre menaçante, légitimant la pensée d'une "juste violence" et installant la guerre de Vendée dans des conditions particulièrement absurdes. Les administrateurs locaux ne cessent pas de se plaindre de l'absence de délimitation de la région-Vendée, de l'imprécision du terme "brigands" pour désigner les êtres voués à la destruction (puisque sont exclus les femmes, les enfants, les vieillards, les "hommes sans armes"). [[Henri Menuau|Menuau du Maine-et-Loire]] n'arrive pas à faire préciser ce qui doit être détruit en "Vendée".''<ref>Jean-Clément Martin, ''La Vendée et la France'', Le Seuil, 1987.</ref> An der Regioun selwer ''la mobilisation de révolutionnaires locaux réussit à arrêter les violences injustifiées d'[[Angers]] ou du sud de la [[Vendée]]. Dans l'armée, des officiers refusent de suivre la politique de dévastation de leurs collègues, réussissant parfois à en traduire certains devant des tribunaux et à les faire exécuter.''<ref>Jean-Clément Martin, « Un génocide? », L'Histoire, N°311.</ref>. D'Atrocitéiten, déi wärend dem Krich an der Vendée begaange goufen, loosse sech och duerch d'Mëttelméissegkeet vum Encadrement vun de republikaneschen Zaldoten erklären, « ''qui sont laissés à leur propre peur'' ». Op der anerer Säit, ''les insurgés ont repris les habitudes anciennes des révoltes rurales, chassant et mettant à mort les représentants de l'État, pillant les bourgs, avant que leurs chefs ne réussissent à les détourner, pendant un temps, de ces pratiques qui ont un aspect de revanche et une dimension messianique.''<ref>Jean-Clément Martin, ''Contre-Révolution, Révolution et Nation en France, 1789-1799'', Seuil, 1998, S. 218.</ref> A sengen Aan war et net d'Gewalt vun engem staarke Staat, déi d'Bevëlkerung ze spiere krut ; de Staat war ze schwaach, fir den Däiwelskrees vun der Gewalt an de Grëff ze kréien, an dat bis am Fréijoer [[1794]]<ref>Jean-Clément Martin, op.cit., S. 218.</ref>. Professer op der [[Universitéit Paris I|Universitéit Paris I-Panthéon-Sorbonne]] a fréieren Direkter vum Institut d'histoire de la Révolution française, huet och de [[Michel Vovelle]] Positioun zu der Vëlkermordsfro bezunn. Am Text « ''L'historiographie de la Révolution Française à la veille du bicentenaire'' » ([[1987]]) schreift hien: « ''[[François Furet]] ne se reconnaît pas, et l'a dit, dans le réveil récent, provoqué pour partie depuis deux ou trois ans par l'approche du bicentenaire, d'une [[historiographie]] ouvertement [[Géigerevolutioun|contre-révolutionnaire]]. À vrai dire, avait-elle jamais disparu ? Elle avait gardé ses positions fortes, de tradition depuis le XIX<sup>e</sup> siècle, à l'[[Académie française]] (dans le sillage de [[Pierre Gaxotte]]) ou dans les bibliothèques des gares. Vieille chanson un peu fatiguée, elle a connu tout récemment un regain de vitalité remarquable. Petite monnaie caricaturale des réflexions de [[François Furet]], l'image d'une révolution totalitaire, antichambre du [[Goulag]] fait florès. La [[Franséisch Revolutioun|Révolution]] assimilée à la [[Terreur]] et au bain de sang devient le mal absolu. Toute une littérature se développe sur le thème du "génocide franco-français" à partir d'appréciations souvent audacieuses du nombre des morts de la guerre de Vendée 128 000, 400 000... et pourquoi pas 600 000 ? Certains historiens, sans être spécialistes de la question, ont mis, tel [[Pierre Chaunu]], tout le poids de leur autorité morale, qui est grande, à développer ce discours de l'anathème, disqualifiant d'entrée toute tentative pour raison garder. Telle histoire tient beaucoup de place, en fonction des soutiens dont elle dispose, dans les médias comme dans une partie de la presse. Doit-elle nous cacher les aspects plus authentiques d'un chantier des études révolutionnaires aujourd'hui en plein réveil?'' »<ref>Jean-Clément Martin, ''Violence et Révolution. Essai sur la naissance d'un mythe national'', Le Seuil, 2006, S. 205-206.</ref>. Och de [[Max Gallo]] huet sech am Artikel « Guerre civile oui, génocide non ! » an der Zäitschrëft ''Historia'' géint d'Thees vum Vëlkermord ausgeschwat<ref>Jean-Clément Martin, op.cit., S. 161.</ref>. ==== Observatiounen a spéider Analysen ==== Den Historiker [[Samuel Tomei]] huet déi rezent Attacke géint « ''les mystifications de la mémoire républicaine'' », am Numm vun engem « ''devoir de mémoire envers les peuples opprimés par une République colonisatrice amnésique'' » an « ''envers les peuples corsetés par une République jacobine.'' » analyséiert. Hien huet notéiert datt sech besonnesch zanter de Feiere vum Bicentenaire vun der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] « '' se développe une propension à fustiger un certain [[Jakobiner|jacobinisme]] républicain au nom de la mémoire des [[Minoritéit|minorité]]s régionales opprimées - certains [[Geschicht|historien]]s allant jusqu'à parler, comme [[Pierre Chaunu]], un peu provocateur sans doute, du "génocide" des Vendéens par la République: "Nous n'avons jamais eu l'ordre écrit de [[Adolf Hitler|Hitler]] concernant le [[Shoah|génocide juif]], nous possédons ceux de [[Bertrand Barère de Vieuzac|Barère]] et de [[Lazare Carnot|Carnot]] relatifs à la Vendée". Et le grand historien du temps des Réformes d'honorer à sa façon la mémoire des victimes vendéennes: "D'ailleurs, à chaque fois que je passe devant le lycée Carnot, je crache par terre." '' »<ref>Jean-Clément Martin, op.cit.</ref> Andeems hie sech un d'Fro, déi um Programm vum [[Certificat d'aptitude au professorat de l'enseignement du second degré|CAPES]] an der [[Agrégation (Frankräich)|Agrégation]] an der Geschicht [[2005]]-[[2006]] stoung, gehalen huet, sou wéi si am Buch vun der [[Patrice Gueniffey]] am Artikel « À propos des révoltes et révolutions de la fin du XVIII<sup>e</sup> siècle. Essai d'un bilan historiographique », behandelt gouf, huet de [[Guy Lemarchand]], Professer op der [[Universitéit vu Rouen]], verschidden historesch Schoulen ënnerscheet, déi sech mat der Revolutioun befaasst hunn: :''Très minoritaire apparaît maintenant le courant d'origine légitimiste, ultra conservateur, autrefois de teinture royaliste, qui s'est fixé sur son terrain de prédilection dans les années 1980: le « génocide » de la Vendée. On en retrouve des éléments dans le chapitre rédigé par A. Gérard (Poussou 2). L'auteur n'en est évidemment plus à la vision idyllique du régime seigneurial de la province selon les ''Mémoires'' de la [[Victoire de Donnissan de La Rochejacquelein|marquise de La Rochejacquelein]], et il note lui aussi que les paysans de la province ont d'abord été favorables à la [[Franséisch Revolutioun|Révolution]]. Toutefois, selon lui et sans donner les preuves de l'affirmation, la Vendée aurait été non seulement une révolte de grande étendue, mais également un instrument entre les mains des [[Montagnards]] dans leur lutte contre les [[Girondins]] avant le [[2. Juni|2 juin]] [[1793]]. Ils se seraient abstenus de pousser la [[Convention nationale|Convention]] à ordonner une répression rapide, de façon à compromettre les Girondins alors dominants, ce qui a facilité l'expansion du soulèvement. Puis, maîtres du gouvernement, ils se seraient livrés à la fureur purificatrice qui les caractérisait. Seconde idée originale, les Vendéens ne sont pas tombés dans la barbarie de leurs adversaires: ils libéraient leurs prisonniers quand les Bleus les fusillaient. Quant aux généraux et dirigeants politiques qui ont commandé les ravages des « [[colonnes infernales]] » et les [[Noyade vun Nantes|noyades de Nantes]], A. Gérard dégage [[Louis Marie Turreau|Turreau]] d'une partie de ses responsabilités afin de charger le [[Comité de salut public]] et [[Jean-Baptiste Carrier|Carrier]], émanation des [[Jakobiner|Jacobins]] qui serait « l'archétype des révolutionnaires professionnels ». Il reprend ainsi sans distance critique le discours des thermidoriens à la recherche de boucs-émissaires afin de faire oublier leur propre orientation avant la [[Chute vum Robespierre|chute de Robespierre]], et de se débarrasser d'une partie des [[Montagnards]] devenus encombrants.''<ref>Michel Vovelle, « L'historiographie de la Révolution Française à la veille du bicentenaire », ''Estudos avançados'', Oktober-Dezember 1987, Vol 1, N° 1, S. 61-72. [http://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0103-40141987000100006&script=sci_arttext] oder [http://www.scielo.br/pdf/ea/v1n1/v1n1a06.pdf].</ref> Fir den [[Didier Guivarc'h]], Professer op der [[Universitéit vun Toulouse Le Mirail]] a Member vum ''Groupe de Recherche en Histoire Immédiate'', setzt d'Etude vun der Vendée vum [[Jean-Clément Martin]] « ''en évidence les politiques de la mémoire et leurs enjeux. Si pour l'historien ce sont les Bleus qui, dès [[1793]], construisent l'image d'une Vendée symbole de la [[Géigerevolutioun|contre-révolution]], ce sont les Blancs et leurs successeurs qui utilisent et retournent cette image aux 19<sup>e</sup> et 20<sup>e</sup> siècles pour asseoir une identité régionale. Cette identité est un outil de mobilisation sociale mais aussi un instrument politique contemporain. Le succès du spectacle du [[Puy du Fou|Puy-du-Fou]], lancé en [[1977]] par [[Philippe de Villiers]], résulte de la rencontre entre un milieu rendu réceptif par une [[Pedagogie|pédagogie]] du souvenir de 150 ans et le souci d'un homme politique de se construire une image. L'exemple vendéen des années 1980 et du début des années 1990 illustre les défis nouveaux qui se posent à l'historien de la mémoire. Confronté à une mémoire vive et impérieuse, il est conduit à déconstruire [[Mythos|mythe]] ou légende et à remettre ainsi en cause l'exploitation du passé par le présent. Dans le contexte du bicentenaire de [[1789]], puis de [[1793]], l'emploi du terme [[Vëlkermord|génocide]] est ainsi au centre d'un débat intense car il est un enjeu pour ceux qui veulent démontrer que "la [[Franséisch Revolutioun|révolution]] […] à toutes les époques et sous toutes les latitudes serait dévoreuse de libertés".'' »<ref>Max Gallo, « Guerre civile oui, génocide non ! », in ''Historia'', N° 624, Dezember 1998.</ref> == Literatur zum Theema == * Reynald Secher, ''La Vendée-Vengé: le génocide franco-français'', Perrin, Paräis, 2006. {{small|(ISBN 2-262-02564-9)}} * Jean-Daniel Nahon, ''Des Guerres de Vendée au "génocide franco-français". Le mot, béquille de mémoire'', Thees zu Paris I, Paräis, 1996. == Um Spaweck == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070929172046/http://www.innovation-democratique.org/article134.html Paul Vaurs, ''Le Génocide vendéen''] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070928020147/http://www.comlive.net/Genocide-vendeen-par-la-republique,105794.htm Diskussioun ''Génocide vendéen par la République''.] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070930153835/http://www.asmp.fr/fiches_academiciens/textacad/ladurie/lefigaro/1999/8-030699.pdf Emmanuel Le Roy Ladurie, ''Vérités sur le génocide vendéen''.] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070520153812/http://www.genocide-vendeen.com/articles.php?lng=fr&pg=7 Associatioun ''Vérité pour la Vendée''.] * {{fr}} [http://www.civitas-institut.com/content/view/414/1/ Henry Renoul, ''Reconnaissance du génocide vendéen par la République ?''] * {{fr}} [http://www.assemblee-nationale.fr/12/dossiers/genocide_vendeen.asp ''Reconnaissance du génocide vendéen de 1793-1794'', Gesetzprojet vum Deputéierte Lionnel Luca.] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070523142530/http://www.godspy.com/culture/Remembering-The-Vendee.cfm Sophie Masson, ''Remembering the Vendée.''] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20090928000732/http://action-republicaine.over-blog.com/article-5822551.html ''Non, il n'y a pas eu de génocide vendéen !''] {{LinkPortalFrRev}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Krich an der Vendée]] 9qo4dew7dzmtvlii01jd9m73r1ehh3g Roof Seat Break 0 41467 2678533 2511345 2026-05-16T19:54:58Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678533 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Roof Seat Break.jpg|thumb|400px|right| E Roof Seat Break gebaut vum Kutschebauer ''Kellner et ses fils'' vu [[Paräis]]]] E '''Roof Seat Break''' oder och '''Built up Break''' ass e [[Break]] mat enger verlängerter Këscht, deen am [[Zweespänner]] oder [[Véierspänner]] ka gefuer ginn. An der Këscht sinn d'Sëtzer dacks de queesche Wee montéiert, sou datt d'Passagéier sech vis-à-vis sëtzen, oder mat de Récker widdereneen. De Roof Seat Break war an den [[1880]]er- an [[1890]]er-Joren an der Moud. De bekannten New-Yorker Kutschebauer [[Brewster carriage company|Brewster]] huet ëmmer den Numm ''Roof Seat Break'', contestéiert, well d'Kutsch keen Daach hat, hien huet seng Kutschen ënner dem Numm ''Platform Break'' op de Maart bruecht.<ref>Ryder Tom. ''The sporting break''. The Carriage Journal 1987 vol.25 N°3 Säit 26-27</ref> [[Fichier:Roof Seat Break Véierspänner.jpg|400px|left|thumb|Roof Seat Break Véierspänner mat [[Cleveland Bay]]. <br>Am Hannergrond d'[[Schlass Vogelsanck]]]] {{Navigatioun Kutschen}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Kutschen]] 3apv0xlhtzc2lcxuvvcbhd195q0xcpz Arrondissement Alençon 0 41777 2678630 2671620 2026-05-17T07:20:52Z Puscas 735 formatnum 2678630 wikitext text/x-wiki {{Infobox Arrondissement Frankräich | Numm = Arrondissement Alençon | Kaart = [[Fichier:Arrondissement d Alençon.PNG|230px|Lag vum Arrondissement Alençon]] | Regioun = {{Normandie}} | Departement = {{Orne}} | Kantonen = 11 | Gemengen = 133 | Prefecture = [[Alençon]] | Ënnerprefecture = | Fläch = 1710 | Bevëlkerung = {{wikidata|property|linked|P1082}} | Bevëlkerungsdatum = {{wikidata|qualifier|P1082|P585}} | Bevëlkerungsdicht = {{formatnum:59.35}} }} Den '''Arrondissement Alençon''' ass eng [[Frankräich|franséisch]] administrativ Andeelung am [[Departement Orne]] an der [[Normandie]]. Den Haaptuert ass [[Alençon]]. Den Arrondissement setzt sech aus 11 Kantonen zesummen: *[[Canton d'Alençon-1]] *[[Canton d'Alençon-2]] *[[Canton d'Alençon-3]] *[[Canton de Carrouges]] *[[Canton de Courtomer]] *[[Canton de Domfront]] *[[Canton de Juvigny-sous-Andaine]] *[[Canton de la Ferté-Macé]] *[[Canton du Mêle-sur-Sarthe]] *[[Canton de Passais]] *[[Canton de Sées]]. {{Kuckt och Orne}} {{Navigatioun Arrondissementer an der Normandie}} [[Kategorie:Arrondissementer am Departement Orne|Arrondissement Alençon]] 11l43wkvrg87csbah2of8kmqxesbh2w Schabloun:RIP 10 44169 2678275 2678057 2026-05-16T15:37:18Z Johnny Chicago 17 2678275 wikitext text/x-wiki <!-- No Méiglechkeet net méi wéi 4-5 Zeilen, jee no Héicht vun der Foto (130px de breede Wee, 100px den héije Wee) --- Setzt wa méiglech den Numm beim Datum a Joer vum Gebuerts- an Doudesdag bäi!--> [[Fichier:ClaireMaurier-1953-StudioVallois.png|100px|right|Claire Maurier (1953)]] * [[15. Mee]]: [[Angelica Domröse]], däitsch Schauspillerin. * [[14. Mee]]: [[Sophie Garel]], franséisch Sängerin a Fernseemoderatorin. * ≤ 14. Mee: [[Pierre Cao]], lëtzebuergesche Museker an Dirgigent. * [[12. Mee]]: [[Romuald Figuier]], franséische Sänger. * {{3. Mee}}: '''[[Claire Maurier]]''', franséisch Schauspillerin {{Small|[[2026#Gestuerwen|Éischter am Joer]] -}} [http://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Schabloun:RIP&action=edit {{Small|änneren}}] <noinclude>[[Kategorie:Haaptsäit]]<noinclude /> 97pnhoo03mi6dp2gknlz9ih6eup2yzh 2678622 2678275 2026-05-17T06:38:34Z GilPe 14980 Foto gewiesselt 2678622 wikitext text/x-wiki <!-- No Méiglechkeet net méi wéi 4-5 Zeilen, jee no Héicht vun der Foto (130px de breede Wee, 100px den héije Wee) --- Setzt wa méiglech den Numm beim Datum a Joer vum Gebuerts- an Doudesdag bäi!--> [[Fichier:Angelica Domröse 0036.JPG|100px|right|Angelica Domröse (2010)]] * [[15. Mee]]: '''[[Angelica Domröse]]''', däitsch Schauspillerin. * [[14. Mee]]: [[Sophie Garel]], franséisch Sängerin a Fernseemoderatorin. * ≤ 14. Mee: [[Pierre Cao]], lëtzebuergesche Museker an Dirgigent. * [[12. Mee]]: [[Romuald Figuier]], franséische Sänger. * {{3. Mee}}: [[Claire Maurier]], franséisch Schauspillerin {{Small|[[2026#Gestuerwen|Éischter am Joer]] -}} [http://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Schabloun:RIP&action=edit {{Small|änneren}}] <noinclude>[[Kategorie:Haaptsäit]]<noinclude /> tp3hdq27jqfzftitjudqi8q87gvxuno 2678633 2678622 2026-05-17T07:52:04Z Zinneke 34 2678633 wikitext text/x-wiki <!-- No Méiglechkeet net méi wéi 4-5 Zeilen, jee no Héicht vun der Foto (130px de breede Wee, 100px den héije Wee) --- Setzt wa méiglech den Numm beim Datum a Joer vum Gebuerts- an Doudesdag bäi!--> [[Fichier:Angelica Domröse 0036.JPG|90px|right|d'Angelica Domröse (2010)]] * [[15. Mee]]: '''[[Angelica Domröse]]''', däitsch Schauspillerin. * [[14. Mee]]: [[Sophie Garel]], franséisch Sängerin a Fernseemoderatorin. * ≤ 14. Mee: [[Pierre Cao]], lëtzebuergesche Museker an Dirgigent. * [[12. Mee]]: [[Romuald Figuier]], franséische Sänger. * {{3. Mee}}: [[Claire Maurier]], franséisch Schauspillerin {{Small|[[2026#Gestuerwen|Éischter am Joer]] -}} [http://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Schabloun:RIP&action=edit {{Small|änneren}}] <noinclude>[[Kategorie:Haaptsäit]]<noinclude /> hro2pq9ed1edk1mlfi7tko6rcxhzcmu Stephen Hawking 0 44728 2678557 2660290 2026-05-16T20:02:39Z VolvoxBot 61746 /* Wëssenschaftlech Aarbechten */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678557 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Stephen William Hawking''' [[Order of the Companions of Honour|CH]], [[Order of the British Empire|CBE]], [[Fellow of the Royal Society|FRS]], [[Fellow of the Royal Society of Arts|FRSA]], gebuer den [[8. Januar]] [[1942]] zu [[Oxford]], a gestuerwen de [[14. Mäerz]] [[2018]] zu [[Cambridge (England)|Cambridge]], war en engleschen [[Astrophysik]]er. De Stephen Hawking huet bedeitend Aarbechten zur [[Kosmologie]] geliwwert. Hien huet sech virun allem um Gebitt vun der [[Physik]] vun de [[Schwaarzt Lach|Schwaarze Lächer]] beschäftegt. Duerch seng populärwëssenschaftlech Bicher iwwer modern Physik ass hien och engem gréisserem Publikum bekannt ginn. 1963 gouf beim Hawking [[Amyotroph Lateralsklerose]] (ALS) diagnostizéiert. Et handelt sech warscheinlech ëm eng chronesch juvenil ALS, déi duerch en extreem laange Krankheetsverlaf gekennzeechent ass. Zanter 1968 war hien op e [[Rollstull]] ugewisen. Duerch eng [[Tracheotomie]] [[1985]] hat hien d'Fäegkeet verluer, fir ze schwätzen. Fir déi verbal Kommunikatioun huet hien e [[Elektronesch Kommunikatiounshëllef|Sproochcomputer]] gebraucht, dee mat sengem rietse Bakemuskel gesteiert gouf. === Wëssenschaftlech Aarbechten === De Stephen Hawking huet säi Bachelorstudium op der [[Universitéit vun Oxford]] am Joer [[1962]] ofgeschloss. E wéineg méi spéit ass hie vun [[Trinity Hall]] op d'[[Universitéit vu Cambridge]] gewiesselt, wou hie seng Promotioun iwwer theoreetesch Astronomie a Kosmologie ugefaangen an am Joer [[1966]] fäerdeg gemaach huet. No senger Dokteraarbecht gouf hie'' [[Fellow|Research Fellow]]'' a spéider ''Professorial Fellow'' am [[Gonville and Caius College]] vun der Universitéit vu Cambridge. Berüümt gouf hien an den [[1960]]er-Jore fir de Bewäis – zesumme mam [[Roger Penrose]] – vun der noutwendeger Existenz vu Singularitéiten an der Allgemenger Relativitéitstheorie ënner allgemenge Viraussetzungen. Fir dës Aarbecht krut hien [[1966]] den [[Adams Prize]] vun der Universitéit vu Cambridge. Hien ass dann an d'Institut fir Theoreetesch Astronomie zu Cambridge gewiesselt, wou hie bis [[1973]] bliwwen ass. Duerno huet hien am Institut fir applizéiert Mathematik an Theoreetesch Physik geschafft an huet mat senger [[Quantenmechanik|quantenmechanescher]] Interpretatioun vu Schwaarze Lächer ugefaangen. [[1974]] huet hien d'Konzept vun der „[[Hawking-Stralung]]“ entwéckelt, no deem Schwaarz Lächer an der Quantefeldtheorie (jee no Mass vum schwaarze Lach méi oder manner séier) zerstralen. Bildlech kann een sech dëst als Folleg vun der [[Vakuumpolarisatioun]] virstellen: am Vakuum gi stänneg Deelchen-Antideelchen-Koppele produzéiert an et gëtt eng effektiv Stralung, wann ee vun dësen Deelercher am schwaarze Lach verschwënnt, dat anert awer entkënnt. An den [[1980]]er-Joren huet den Hawking zesumme mam Jim Hartle en Zougank zu der Quantegravitatioun an hirer Kosmologie iwwer eng euklidesch [[Weeintegral]]formuléierung entwéckelt. Den Hawking war Member op Liewenszäit vun der [[Pontificia Academia Scientiarum|Peepstlecher Akademie vun de Wëssenschaften]]<ref>Mason, Michael: "Alliance, Many of the greatest minds of science meet regularly in Vatican City to counsel the pope on the hot topics of the day'". ''Discover Magazine'', September 2008, S.43.</ref>. == Auszeechnungen == * [[1974]] Member („[[Fellow]]“) vun der [[Royal Society]] * [[1975]] [[Eddington Medail]] * [[1976]] [[Dannie-Heineman-Präis fir mathematesch Physik]] * [[1979]] [[Albert-Einstein-Medail]] * [[1982]] [[Order of the British Empire|Commander of the British Empire]] * [[1985]] [[Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] * [[1988]] [[Wolf-Preis|Wolf Prize in Physics]] * [[1989]] [[Order of the Companions of Honour|Companion of Honour]] * [[1999]] [[Julius Edgar Lilienfeld|Julius Edgar Lilienfeld Prize]] of the [[American Physical Society]]<ref>[http://www.aps.org/praw/lilienfe/99winner.cfm Prizes, Awards & Fellowships<!-- Automatisch generéierten Titel -->]</ref> * [[2005]] [[Smithson Bicentennial Medal]] der [[Smithsonian Institution]] * [[2006]] [[Copley Medail]] vun der [[Royal Society]] == Wierker (Auswiel) == * mam [[George Ellis]] ''The Large Scale Structure of Spacetime'', Cambridge 1973 * ''Hawking on the Big Bang and Black Holes'', World Scientific 1993 (Sammlung vu senger wëssenschaftlecher Aarbecht) * ''General Relativity: An Einstein Centenary Survey'' (Edit., zesumme mam W. Israel), Cambridge 1979, doran Hawking ''The path integral approach to quantum gravity'' * ''Quantum Cosmology'', Les Houches Lectures 1984 * ''Quantum Mechanics of Black Holes'', Scientific American Februar 1977 * ''The Edge of Spacetime'', in Davies (Hrsg.) ''The New Physics'' 1989 * ''The occurence of singularities in cosmology 1-3'', Proceedings of the Royal Society, A, Band 294, 1966, S. 511, Band 295, 1966, S. 490, Band 300, 1967, S. 107 * mam Roger Penrose ''The singularities of gravitational collapse and cosmology'', Proceedings of the Royal Society A, Bd. 314, 1970, S. 529-548 * ''Particle Creation by black holes'', Communications in Mathematical Physics Bd.43, 1975, S.199 * ''[[Eine kurze Geschichte der Zeit]]'' (Original: ''A brief history of time'', 1988), rororo 1991, ISBN 3-499-60555-4. * ''[[Einsteins Traum. Expeditionen an die Grenzen der Raumzeit]]'' (Original: ''Black Holes and Baby Universes and Other Essays''), rororo 1996, ISBN 3-499-60132-X. * Eng sechsdeeleg BBC-Serie (300 Minutten am total), 1997 (däitsch Titelen dorënner) ** Deel 1: Sehen ist Glauben, ** Deel 2: Am Anfang von Raum und Zeit ** Deel 3: Kosmische Alchemie ** Deel 4: Der Joker: Dunkle Materie ** Deel 5: Schwarze Löcher und noch darüber hinaus ** Deel 6: Eine Antwort auf alles * mam [[Roger Penrose]] ''Raum und Zeit'', rororo 2000, englesch ''The Nature of Space and Time'' Princeton 1996 (getrennte Virliesunge vu Penrose an Hawking) ** dem Hawkings säin Deel vum Buch kritt ee fir näischt ënner http://arxiv.org/abs/hep-th/9409195 * ''[[Das Universum in der Nussschale]]''. (Original: ''The Universe in a Nutshell''), vergréissert nei Editioun Dtv 2003, ISBN 3-423-33090-2 * ''Hawking – Die Suche nach dem Anfang der Zeit'' (TV-Film, Groussbrittannien 2004, ARTE, Regie: Philip Martin) * ''Die kürzeste Geschichte der Zeit'', Rowohlt 2005. * ''Der geheime Schlüssel zum Universum'', cbj-Verlag (e wëssenschaftliecht Kannerbuch, geschriwwe mat senger Duechter Lucy Hawking), 2007, ISBN 978-3-570-13284-5. == Literatur iwwer de Stephen Hawking == * Hubert Mania (Hg): ''Das große Stephen-Hawking-Lesebuch'', Rowohlt, Reinbek 2003. ISBN 3-498-04488-5. * Michael White, John Gribbin: ''Stephen Hawking − Die Biographie'', Rowohlt, Reinbek 1995. ISBN 3-499-19992-0. * Rüdiger Vaas: ''Hawkings neues Universum − Wie es zum Urknall kam'', Kosmos, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-440-11378-3. == Film iwwer de Stephen Hawking == * [[The Theory of Everything (Film 2014)|The Theory of Everything]] (2014) == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Stephen Hawking}} * {{en}} [http://www.hawking.org.uk Stephen Hawkings Homepage] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20081202074641/http://online.kitp.ucsb.edu/cgi-bin/search-sched.pl?pwd=%2Fusr%2Fsrc%2Fslides%2Fonline&webpwd=http%3A%2F%2Fonline.kitp.ucsb.edu%2Fonline&file=schedule-index.html+*%2Fschedule-index.html&sidebar=pull%2Fsidebar.html&query=hawking Mitschnitte von zahlreichen Vorträgen Stephen Hawkings am Kavli Institute for Theoretical Physics, Santa Barbara] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080614210941/http://www.ted.com/talks/view/id/242 TED.COM Virtrag vum Stephen Hawking: "Asking big questions about the universe"] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20220310234333/http://xxx.uni-augsburg.de/abs/astro-ph/0305562 Hawking: ''Cosmology from the top down''. 2003] * {{en}} [http://math.ucr.edu/home/baez/week207.html John Baez zu Hawking auf GR 17 Konferenz, Dublin 2004, mat der Ried vum Hawkings] * {{en}} [http://www.damtp.cam.ac.uk/user/gr/about/members/hawking.html Kontaktadresse Hawkings auf der Homepage der Universität Cambridge] * {{de}} [http://www.als-charite.de Informationen über ALS der Charité Berlin] {{Referenzen}}{{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Hawking Stephen}} [[Kategorie:Englesch Astrophysiker]] [[Kategorie:Copley Medail]] [[Kategorie:Eddington Medail]] [[Kategorie:Membere vun der Royal Society]] [[Kategorie:Commanders of the Order of the British Empire]] [[Kategorie:Gebuer 1942]] [[Kategorie:Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] [[Kategorie:Gestuerwen 2018]] [[Kategorie:Persounen, déi d'Presidential Medal of Freedom kruten]] [[Kategorie:Membere vum Order of the Companions of Honour]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] sb699zuny8mxnoacf9ivsqadx2cdzj5 Haaptsäit/WDS-Spënnchen 0 45363 2678646 2678088 2026-05-17T09:29:10Z Zinneke 34 /* Wousst Dir schonn datt… */ 2678646 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;366 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 366 neier zesummekomm sinn, kënnen déi dann déi aktuell ersetzen oder [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joeren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * ... dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessen-Aarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … wann een am [[Ancien Régime]] eng ''[[Lettre de cachet]]'' geschéckt krut, direkt huet missen an de Prisong goen? * … een am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] gesi konnt? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an eng Aart vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um "[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg]]" sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhaassel]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'', d'Hymn vun de Groussherzoge vu Lëtzebuerg, säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsett wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatiouna am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de ''"virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia' "''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … datt et zu Lëtzebuerg eng [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Bëschbrietspill]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] integral geschützt sinn? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]] an engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] veréiwegt gouf (''Oberkorn (It's a Small Town)''), nodeems déi 1982 do an enger Disco opgetruede war? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf. * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … De Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt. * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen. * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Apéritif [[Kir]] den Numm ginn huet. [[Kategorie:WDS]] j9916oo12jthm15bwfwygehghu176jc 2678647 2678646 2026-05-17T09:38:44Z Zinneke 34 /* Wousst Dir schonn datt… */ 2678647 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;366 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 366 neier zesummekomm sinn, kënnen déi dann déi aktuell ersetzen oder [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * ... de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Maillot jaune]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joeren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * ... dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessen-Aarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … wann een am [[Ancien Régime]] eng ''[[Lettre de cachet]]'' geschéckt krut, direkt huet missen an de Prisong goen? * … een am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] gesi konnt? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an eng Aart vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um "[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg]]" sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhaassel]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'', d'Hymn vun de Groussherzoge vu Lëtzebuerg, säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsett wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatiouna am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de ''"virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia' "''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … datt et zu Lëtzebuerg eng [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Bëschbrietspill]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] integral geschützt sinn? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]] an engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] veréiwegt gouf (''Oberkorn (It's a Small Town)''), nodeems déi 1982 do an enger Disco opgetruede war? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf. * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … De Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt. * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen. * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Apéritif [[Kir]] den Numm ginn huet. [[Kategorie:WDS]] 2ok2esg1r6zotc6gof6dr87toltan8u Millebaach (Stad Lëtzebuerg) 0 46491 2678483 2678245 2026-05-16T19:46:45Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678483 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Quartier Millebaach an der Stad Lëtzebuerg|Baache mat dem selwechten Numm|Millebaach}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = Muhlenbach | Numm (Däitsch) = Mühlenbach | Gemeng = {{Lëtzebuerg}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}} | Awunner Uertschaft = {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Millebaach}} | Awunnerdatum = {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} | Fläch = 311,13 [[Hektar|ha]] | Koordinaten = {{coor dms|49|37|54.01|N|06|07|09.1|O}} }} [[Fichier:Luxembourg, Spillplaz Bambësch (103).jpg|thumb|260px|Déi grouss [[Spillplaz am Bambësch]] läit am Quartier Millebaach]] D''''Millebaach''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] a läit am [[Norden|Norde]] vun der [[Haaptstad]]. == Geographie == De Quartier grenzt am Norden un d'[[Gemeng Koplescht]] (e ganzt klengt Stéck um [[Biergerkräiz]]) an d'[[Gemeng Walfer]] an dann, am Sënn vun der Auer, d'Quartiere [[Beggen]], [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]], [[Lampertsbierg]] a [[Rollengergronn/Belair-Nord]]. D'Millebaach huet eng Fläch vu 311,13 [[Ar (Flächemooss)|ha]] a läit op enger Héicht tëscht 249,3 an 371,2 m. == Ursprong vum Numm == De Quartier huet den Numm vun der ''[[Millebaach (Siwebueren)|Millebaach]]'' déi zanter dem Enn vun den [[1950|1950er]] Joren ënnerierdesch vun de ''[[Siwebueren]]'' a Richtung Oste fléisst, fir hannert der [[Place François-Joseph Dargent|Eecher Plaz]] an d'Uelzecht ze lafen. De [[Flouernumm]] ''Millebaach'' huet sech uganks just op d'Terraine bezunn déi direkt um Waasser louchen. Hautdesdaags gehéieren awer och déi aner Flouernimm wéi ''Geldegrëff'', ''[[Rue des Sept-Arpents|Siwemuergen]]'', ''Baumühleschberg'' a ''[[Rue Albert-Unden|Pabeierbierg]]'' zur Millebaach. == Geschicht == D'Millebaach huet fréier zur [[Gemeng Eech]] gehéiert a gouf den 1. Juli 1849 (Gesetz vum 8. Mee 1849<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1849/05/08/n1/jo Loi du 8 mai 1849 qui érige une nouvelle commune sous le nom de Rollingergrund] op legilux.lu (gekuckt den 10. Februar 2018)</ref>) en Deel vun der [[Gemeng Rollengergronn]], déi duerno, den 1. Juni 1920 (Gesetz vum 26. Mäerz 1920<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1920/03/26/n1/jo Loi du 26 mars 1920 concernant la fusion des communes de Hollerich, Rollingergrund et Hamm avec la ville de Luxembourg] op legilux.lu (gekuckt den 10. Februar 2018)</ref>) mat der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] fusionéiert huet. De gudde Buedem am Dall vun der Millebaach huet d'[[Gärtnerbruderschaft St. Fiacrius|Fiakriusbridder]] ugelackelt déi sech do néiergelooss hunn. Virum [[Zweete Weltkrich]] bestoungen an der Millebaach nach 23 Gäertner, hautdesdaags ass just nach ee Betrib iwwreg bliwwen. Absënns vun den Aarbechter aus der [[Faïence|Faïencerie]] kruten d'Gäertner de Spottnumm ''Wuerzel–'' oder ''Muerteschwänz''<ref>„[http://engelmann.uni.lu:8080/portal/WBB2009/LWB/wbgui_py?mainmode=&lemid=&prefix=a&mode=Volltextsuche&openwb=1 Muertschwanz]“ [[Luxemburger Wörterbuch]], gekuckt de 6. Juni 2021</ref>. De Patréiner vun der [[Kierch Lëtzebuerg-Millebaach|Millebaacher Kierch]] ass den [[hellege Fiakrius]], de Schutzpatréiner vun de Gäertner. Nieft de Gäertner gouf d'Millebaach haaptsächlech duerch d'[[Faïence|Faiencerie]] gepräägt, déi [[1766]] vun de Bridder [[Jean-François Boch|Jean-François]], [[Dominique Boch|Dominique]] a [[Pierre-Joseph Boch]] op de Siwebuere gegrënnt gi war. Nodeems d'Pompelstatioun bei der [[Eecher Paart]] am [[Pafendall]] net méi genuch [[Waasser]] geliwwert huet, ass an den [[1930]]<nowiki/>er-Joren an der Millebaach en neit [[Waasserwierk]] gebaut ginn un dat déi staark Quelle vun de ''Siwebueren'' an de ''Glasbueren'' ugeschloss goufen<ref>[https://persist.lu/ark:70795/dnb87s/pages/1/articles/DTL101?search=m%C3%BChlenbach%20wasser Wasserwerk in Mühlenbach]. In: [[Luxemburger Wort]], 1935. Jg., nº 179 (28.06.1935), S. 1.</ref>. Aner Quellegebidder am Quartier sinn de ''Kazebuer'' an de ''Ludisbuer'' an de Siwemuergen. == Awunner == Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} hunn an der Millebaach {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Millebaach}} Leit gewunnt, wouvun {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Millebaach}}&nbsp;% Lëtzebuerger waren, géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Millebaach}}&nbsp;% Auslänner<ref>{{PopVDL}}</ref>. {| class="wikitable" |+Nationalitéiten an der Millebaach<br>{{small|({{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}})}} !Rang !Nationalitéit !Awunner !Undeel |- | |TOTAL | align=right |2.528 | align=right |100,00 |- |1 |{{LUX}} | align=right |813 | align=right |32,16 |- |2 |{{FRA}} | align=right |323 | align=right |12,78 |- |3 |{{POR}} | align=right |192 | align=right |7,59 |- |4 |{{ITA}} | align=right |137 | align=right |5,42 |- |5 |{{ERI}} | align=right |90 | align=right |3,56 |- |6 |{{DEU}} | align=right |82 | align=right |3,24 |- |7 |{{ESP}} | align=right |76 | align=right |3,01 |- |8 |{{BEL}} | align=right |69 | align=right |2,73 |- |9 |{{SYR}} | align=right |49 | align=right |1,94 |- | rowspan="2" |10 |{{IND}} | align=right |46 | align=right |1,82 |- |{{ROU}} | align=right |46 | align=right |1,82 |- | |Top 10 | align=right |1.923 | align=right |76,07 |- | |Aner Nationalitéiten | align=right |605 | align=right |23,93 |} == Kuckt och == * [[Bambësch]] * [[Kierch Lëtzebuerg-Millebaach]] * [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Uertschaften]] * [[Entwécklung vun der Gemengenzuel zu Lëtzebuerg]] * [[Spillplaz am Bambësch]] ==Literatur== * [[Fernand Théato]], 2006, ''Kënnt d'Millebaach dobäi, da si se gläich zu dräi'' an: ''[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&context=L&vid=BIBNET&search_scope=All_content&tab=all_content& Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg]'', Chorale Sang & Klang. S. 104-107 == Um Spaweck == {{Commonscat|Muhlenbach (Luxembourg City)|Millebaach}} {{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Millebaach (Stad Lëtzebuerg)| ]] svxzjeov1pjbkbrqy0k6vsmzlj3iok2 (134340) Pluto 0 47750 2678320 2653710 2026-05-16T18:21:48Z VolvoxBot 61746 /* Erfuerschung mat Raumsonden */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678320 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#FFA0AA;" ! colspan="2" | (134340) Pluto |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | [[Fichier:Pluto in True Color - High-Res.jpg|300px|center|Pluto]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Orbittyp || [[Kuiperceinture]] |- bgcolor="#8AD0FF" | align="center" colspan="2" | Eegenschafte vum Orbit ([[Equinoxe]]: [[J2000.0]]) |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Hallefachs vun der Ellips|Grouss Hallefachs]] || 39.482 [[Astronomesch Eenheet|AE]] |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Perihel]] – [[Aphel]] || 29,658 – 49,305AE |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Exzentrizitéit (Astronomie)|Exzentrizitéit]] || 0,2488 |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Inklinatioun (Astronomie)|Inklinatioun]] || 17,16Grad |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Sideresch Ëmlafzäit]] || 247,68 Joer |- bgcolor="#FFFAFA" | Synodesch Ëmlafzäit || 366,73 d |- bgcolor="#FFFAFA" | Mëttel [[Bunnvitess (Astronomie)|Bunnvitess]] || 4,72&nbsp;km/s |- bgcolor="#8AD0FF" | align="center" colspan="2" | Physikalesch Eegenschafte |- bgcolor="#FFFAFA" | Equatorduerchmiesser || 2390&nbsp;km |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Mass (Physik)|Mass]] || 1,25&nbsp;×&nbsp;10<sup>22</sup> |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Albedo]] || 0,6 |- bgcolor="#FFFAFA" | Mëttel Dicht|| 1,75 g/cm3 |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Rotatiounsperiod]] || −6&nbsp;d 9&nbsp;h 17&nbsp;min 34&nbsp;s |- bgcolor="#FFFAFA" | Absolut Hellegkeet || +13,65 |- bgcolor="#8AD0FF" | align="center" colspan="2" | Eegenschafte vun der Atmosphär |- bgcolor="#FFFAFA" | Drock|| ≈ 3&nbsp;•&nbsp;10<sup>−6</sup> |- bgcolor="#FFFAFA" | Minimal Temperatur || 33 [[Kelvin|K]]&nbsp;(−240&nbsp;[[Grad Celsius|°C]]) |- bgcolor="#FFFAFA" | Mëttel Temperatur || 44 K&nbsp;(−229&nbsp;°C) |- bgcolor="#FFFAFA" | Maximal Temperatur || 55 K&nbsp;(−218&nbsp;°C) |- bgcolor="#FFFAFA" | Haaptbestanddeeler || [[Stéckstoff]], [[Kuelestoffmonoxid]], [[Methan]] |- bgcolor="#8AD0FF" | align="center" colspan="2" | Entdeckung |- bgcolor="#FFFAFA" | Entdecker || [[Clyde William Tombaugh|C. Tombaugh]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Datum || 18. Februar 1930 |- bgcolor="#FFFAFA" | Diverses || De Pluto huet 4 Mounden |} Den '''(134340) Pluto''' ([[Astronomesch Symboler|Symboler]]: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{Citation|URL= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |Auteur= JPL/NASA |Datum= 22.04.2015 |Editeur= Jet Propulsion Laboratory |Titel= What is a Dwarf Planet? |Gekuckt= 19.01.2022}}</ref> oder [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>John Lewis; Physics and chemistry of the solar system</ref>) ass en [[Zwergplanéit]] an de prominentsten Objet vun der [[Kuiperceinture]]. En ass nom réimesche [[Pluton|Gott vun der Ënnerwelt]] genannt. D'[[Astronomesch Symboler|astronomescht Symbol]] vum Pluto ass [[Fichier:Pluto monogram (fixed width).svg|15px]]. De Pluto ass méi kleng wéi eisen [[Äerdmound]] a beweegt sech op enger elliptescher Bunn ëm d'Sonn. D'Form vun der Bunn wäicht däitlech vun de Planéitebunnen of. Vu senger Entdeckung den [[18. Februar]] [[1930]] bis zu senger Neidefinitioun de [[24. August]] [[2006]] ass de Pluto vun der [[International Astronomesch Unioun|IAU]] vum néngten a leschte Planéit vun eisem [[Sonnesystem]] zum Klengplanéit mat der Nummer 134340 zeréckklasséiert ginn. Déi nei vollstänneg offiziell Bezeechnung ass elo '''(134340)&nbsp;Pluto'''. Weider goufen nom Pluto déi nei definéiert Klasse vu [[Plutoid]]en a [[Plutino]]e genannt. Am Januar [[2006]] gouf mat [[New Horizons]] fir d'éischt eng [[Raumsond]] op de Pluto geschéckt. Si ass am Juli [[2015]] op 9600&nbsp;Kilometer Distanz laanscht de Pluto an dann op enger Distanz vun 27.000&nbsp;Kilometer laanscht säi Mound [[Charon (Mound)|Charon]] geflunn. == Ëmlafbunn a Rotatioun == === Bunn === De Pluto brauch fir eng Ëmdréiung ronderëm d'Sonn 247,68&nbsp;Joer. Am Verglach zu de Planéiten ass seng [[Ëmlafbunn]] däitlech méi [[Exzentrizitéit (Astronomie)|exzentresch]], mat enger numerescher Exzentrizitéit vun 0,2488. Dat heescht, den Ofstand zu der Sonn ass bis zu 24,88 Prozent méi kleng oder méi grouss wéi d'[[Hallefachs vun der Ellips|grouss Hallefachs]]. D'Bunneform wäicht manner wéi 3,2 Prozent vun engem Krees of. De sonnewäitste Punkt vun der Plutobunn, den [[Aphel]], läit bei 49,305&nbsp;[[Astronomesch Eenheet|AE]], wärend de sonnennooste Punkt, de [[Perihel]], mat 29,658&nbsp;[[Astronomesch Eenheet|AE]] méi no bei der Sonn läit wéi déi wéineg exzentresch Bunn vum [[Neptun (Planéit)|Neptun]]. Déi lescht Kéier wéi de Pluto dëse Beräich duerchlaf hat, an deem hie méi no bei der Sonn war wéi d'Neptunbunn, war vum [[7.&nbsp;Februar]] [[1979]] bis den [[11. Februar]] [[1999]]. En hat de Perihel [[1989]] passéiert. Säin Aphel erreecht en am Joer [[2113]]. Do ass d'[[Sonnestralung]] nëmmen nach ongeféier 0,563&nbsp;W/m². Op der [[Äerd]] ass si 2430-mol méi héich. Fir en Observateur um Pluto wier de visuellen Duerchmiesser vun der Sonn nëmme ronn 1/50 vum Sonnenduerchmiesser, dee mir op der Äerd gesinn. D'Sonn géif also éischter wéi en extreem helle Stär ausgesinn. Wéinst der grousser Distanz zu eiser Äerd ënnerscheet sech déi visuell Hellegkeet tëscht Oppositioun a Konjunktioun nëmmen ëm 0,1&nbsp;mag. Dogéint verännert déi exzentresch Bunn déi visuell Hellegkeet tëscht 13,65&nbsp;mag a 16,3&nbsp;mag, wat eng Differenz vun 2,65&nbsp;mag ausmécht. [[Fichier:TheKuiperBelt Orbits Pluto Polar.svg|thumb|links|D'Bunn vum Pluto (rout) am Verglach zu der Neptunbunn (blo), Objetgréisste sinn net moossstafgerecht]] Opfälleg ass, datt de Pluto nëmmen zweemol ëm d'Sonn leeft an derselwecher Zäit, an där sech den Neptun dräimol ëm d'Sonn beweegt. Et schwätzt een dofir vun enger 3:2-[[Bunnresonanz]]. Vill Objeten aus der Kuiperceinture si wéi de Pluto an enger 3:2-Bunnresonanz mam Neptun a ginn als [[Plutino]]s bezeechent. Si sinn an där Bunnresonanz mat dem Gasris anscheinend „agefaange“ ginn. Mat Methode vun der [[Himmelsmechanik]] kann ee weisen, datt hir typescherweis exzentresch Ëmlafbunnen iwwer Joermillioune stabil sinn. === Rotatioun === De Pluto rotéiert a 6,387&nbsp;Deeg eemol ëm seng eegen Achs<ref>http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/08022010190641.shtml</ref>. D'[[Rotatiounsachs]] ass ëm 122,53° géint d'[[Orbitalplang|Bunnfläch]] gebéit, sou rotéiert de Pluto [[Rechtleefeg a réckleefeg|réckleefeg]]. Seng Dréiachs ass domat nach méi staark gebéit wéi déi vum [[Uranus (Planéit)|Uranus]], awer am Ënnerscheed zum Uranus an zu der [[Venus (Planéit)|Venus]] ass de Grond dofir allgemeng ze gesinn, genee wéi d'Ursaach fir déi grouss [[Rotatiounsperiod]] vum Pluto, well d'Eegendréiung vum Zwergplanéit ass duerch d'[[Gezäitekraft]] un d'Ëmlafbeweegung vu sengem grousse [[Mound]] [[Charon (Mound)|Charon]] gebonnen. Domat si Pluto a Charon déi eenzeg bis elo bekannt Kierper am Sonnesystem mat enger duebel [[Gebonne Rotatioun|gebonnener Rotatioun]]. == Opbau == === Physikaleschen Opbau === Iwwer de Pluto ass nëmme wéineg bekannt, well et vun him nach keng Fotoen aus kuerzer Distanz gëtt. Mat engem [[Duerchmiesser]] vu ronn 2390 Kilometer ass hien däitlech méi kleng wéi déi gréisst siwe [[Mound]]en an eisem Sonnesystem. Seng mëttel [[Dicht]] vu ronn 2&nbsp;g/cm³ schwätzt fir eng Zesummesetzung aus 70&nbsp;% Gestengs an 30&nbsp;% [[Waasser]]äis. De Pluto gläicht vum Opbau hier warscheinlech dem méi groussen an nach méi kalen [[Triton (Mound)|Triton]]. En huet déi selwecht Dicht an eng ganz dënn [[Atmosphär]] aus [[Stéckstoff]], ass och vun enger éischter roudelzeger Faarf, huet warscheinlech [[Äiskap|Polkapen]] an a Richtung vum [[Equator]] si méi donkel Gebidder. Seng Uewerfläch weist no där vum Saturnmound [[Iapetus (Mound)|Iapetus]] ënner allen iwwerege Kierper vum Sonnesystem déi gréisst Kontraster. Dat erkläert déi ausgeprägte Hellegkeetsschwankungen, déi scho vun [[1985]] bis [[1990]] bei [[Verdäischterung]]en duerch säi grousse Mound [[#Charon|Charon]] gemooss goufen. Déi baussenzeg Schichte besti méiglecherweis aus lassenem Gestengs mat vill un Äis. De Pluto huet warscheinlech e Gestengskär mat engem Äismantel, deen ongeféier 70&nbsp;Prozent vun der Gesamtmass ausmécht. Am Juli [[2005]] konnt fir d'éischt déi [[Emissioun (Physik)|thermesch Emissioun]] vum Pluto a sengem groussen an noe Mound getrennt gemooss ginn. Dobäi huet sech gewisen, datt d'Uewerfläch vum Pluto mat −230&nbsp;°C ëm 10&nbsp;°C méi kal ass, wéi et engem renge [[Stralungsgläichgewiicht]] entsprieche géif. De Grond dofir ass d'Ausbildung vun der Atmosphär, duerch där hir [[Sublimatioun (Physik)|Sublimatioun]] aus dem festen an de gasfërmegen Zoustand [[Verdonschtungskeelt]] entsteet. === Atmosphär === Dem Pluto seng dënn Atmosphär besteet zum gréissten Deel aus [[Stéckstoff]], ongeféier ee Prozent [[Kuelemonoxid]] a ronn 0,5&nbsp;Prozent [[Methan]]. No Miessunge um [[James Clerk Maxwell Teleskop]] ass d'Atmosphär am Joer [[2011]] 3000&nbsp;km héich an dat an hir enthalent [[Kuelestoffmonoxid]] −220&nbsp;°C kal. Virdrun hat een ugeholl, d'Atmosphär wier 100&nbsp;km héich<ref>[https://web.archive.org/web/20120122033953/http://www.astronomynow.com/news/n1104/19pluto/ DR EMILY BALDWIN: ''Carbon monoxide discovered in Pluto's atmosphere'' in Astronomy Now], Datum: 19. April 2011, Abgerufen: 27. April 2011</ref><ref>Bild der Wissenschaft: [http://www.wissenschaft.de/wissenschaft/news/313381.html Plutos giftiger Atem – Forscher weisen Kohlenmonoxid in der Atmosphäre des Zwergplaneten nach] (19. April 2011)</ref>. Wéi d'ESO den [[2. Mäerz]] [[2009]] matgedeelt hat, herrscht op Pluto gréisstendeels eng duerch d'[[Methan]] an der Atmosphär verursacht [[Inversiounswiederlag]], wouduerch d'Temperatur ëm 3 bis 15 Grad jee Héichtekilometer zouhëllt. An der ënneschter Atmosphär ass d'Temperatur −180&nbsp;°C an an der ieweschter Atmosphär −170&nbsp;°C, wärend si um Buedem nëmme ronn −220&nbsp;°C ass. Et gëtt ugeholl, datt zu dësem niddrege Wäert vun der Buedemtemperatur Verdonschtungskeelt duerch Methan bäidréit, vum festen an de gasfërmegen Zoustand iwwergeet<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2009/pr-08-09.html |Titel=The lower atmosphere of Pluto revealed |Gekuckt=26.01.2012 |Archiv-Datum=03.06.2013 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20130603011714/http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2009/pr-08-09.html }}</ref><ref>[http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/0,1518,611231,00.html Treibhausgas heizt Pluto-Atmosphäre auf]</ref>. == Mounden == Vum Pluto si fënnef Mounde bekannt. Hir Ëmlafbunne si bal kreesfërmeg an zuenee [[Koplanaritéit|koplanar]]. Si leien um Equatorplang vum Pluto, awer net op sengem [[Orbitalplang]]. Mat der Sond [[New Horizons]] gouf&nbsp;– aus Sécherheetsgrënn&nbsp;– virum Laanschtfluch nach eng Kéier intensiv no Mounden a Stëbsréng gesicht; et konnten awer keng weider Plutomounden entdeckt ginn. Sollt et si trotzdeem ginn, dann hätte si héchstens ongeféier e Véirel vun der Hellegkeet vum klengen, donkle [[Kerberos (Mound)|Kerberos]]. {| class="wikitable" style="float:left; text-align: center;" |- style="background:#efefef;" ! colspan="2" | Numm<br> ! Bild ! Duerchschnëttlechen<br>Duerchmiesser (km) ! Mass (•10<sup>19</sup>&nbsp;kg) ! Grouss<br>Hallefachs (km) ! Ëmlafzäit<br>(Deeg) ! Ëmlafzäit<br>{{small|(relativ zum Charon)}} ! Exzentrizitéit ! Inklinatioun<br>{{small|(zum Equator vum Pluto)}} ! Moyenne<br>Magnitud ! Entdeckungs-<br>datum |- style="text-align: center; background: #ccf;" | colspan="2" | Pluto | style="background: Black;" | [[Fichier:Pluto-11jul-color.jpg|57px|center]] | (2370 ± 20) | 1303 | 2.035 | 6,387230 | 1&nbsp;:&nbsp;1 | 0,0022 | 0,001° | 15,1 | 1930 |- style="background: #ddddff;" | Pluto I | [[Charon (Mound)|Charon]] | style="background:#000000;" | [[Fichier:Charon by New Horizons on 13 July 2015.png|50px|center]] | 1.208 | 159 | 17.536 ± 3* | 6,387230 | 1&nbsp;:&nbsp;1 | 0,0022 | 0,001° | 16,8 | 1978 |- | Pluto II | [[Nix (Mound)|Nix]] | style="background:#000000;" | [[Fichier:Nix viewed from New Horizons 2015-07-14.jpg|50px|center]] | ca. 42 × 36 | max. 0,009 | 48.690 | 24,8548 | 1&nbsp;:&nbsp;3,89 | 0,00000 | 0,0° | 23,7 | 2005 |- | Pluto III | [[Hydra (Mound)|Hydra]] | style="background:#000000;" | [[Fichier:Hydra imaged by LORRI from 231 000 kilometres.jpg|50px|center]] | ca. 55 × 40 | max. 0,009 | 64.721 | 38,2021 | 1&nbsp;:&nbsp;5,98 | 0,00554 | 0,3° | 23,3 | 2005 |- | Pluto IV | [[Kerberos (Mound)|Kerberos]] | &nbsp; | 13–34 | max. 0,003 | 57.750 | 32,1679 | 1&nbsp;:&nbsp;5,04 | 0,00000 | 0,4° | 26 | 2011 |- | Pluto V | [[Styx (Mound)|Styx]] | &nbsp; | 10 bis 25 | &nbsp; | 42.413 | 20,1617 | 1&nbsp;:&nbsp;3,16 | 0,00001 | 0,0° | 27 | 2012 |} [[Fichier:Pluto Moons Orbit Distance 2015.svg|thumb|left|upright=4.8|Pluto a seng Mounde moossstafgerecht mat [[Baryzentrum]]]] <gallery widths="260" heights="200" perrow="3"> Fichier:Pluto system de.svg|D'Bunne vum Pluto, Charon, Nix an Hydra ëm de Baryzentrum vum System Fichier:Pluto system 2006.jpg|Pluto, säi Mound Charon an déi béid kleng Trabanten Nix an Hydra Fichier:Moons of Pluto.png|D'Bunne vun de fënnef entdeckte Mounde ëm de Pluto </gallery> === Charon === De gréisste Begleeder vum Pluto, de [[Charon (Mound)|Charon]] huet en Duerchmiesser vun 1207&nbsp;Kilometer an ass domat am Verglach zum Pluto ganz grouss. D'System Pluto-Charon gouf fréier wéinst dësem ongewéinleche Gréissteverhältnes vu ronn 2:1 och als [[Duebelplanéit]] bezeechent. Bedéngt duerch d'Masseverhältnes vu gutt 8:1 an engem hiräichend groussen Ofstand läit de kollektive [[Massemëttelpunkt|Schwéierpunkt]], d'[[Baryzentrum]] vum System, ''baussent'' dem Haaptkierper. Domat ëmkreese sech de Charon an de Pluto souzesoe géigesäiteg. Déi [[Hallefachs vun der Ellips|grouss Hallefachs]] vun der Charon-Ëmlafbunn, also de mëttlere Bunnradius vum Massenzentrum vum kollektive Schwéierpunkt, ass 19.405&nbsp;Kilometer. Entspriechend der Mass vum Pluto huet säin analogen Ofstand zum Baryzentrum ëmgekéiert proportionell gutt en Aachtel dovun, also ongeféier 2360&nbsp;Kilometer. Domat ass d'Distanz vun der Pluto-Uewerfläch zum Baryzentrum mat ronn 1200&nbsp;Kilometer ongeféier sou grouss wéi säi Kierperradius. D'Satellittebunn vum Charon ass bal kreesronn a läit warscheinlech genee um [[Equator]]plang vum Pluto. Am Verglach dozou hunn d'Äerd an den Äerdmound e Masseverhältnes vun 81:1 an de kollektive [[Äerd-Äerdmound-Schwéierpunkt]] ass 4700&nbsp;Kilometer vum [[Geozentrum|Äerdzentrum]] ewech respektiv ongeféier 1650&nbsp;Kilometer ënner der Äerduewerfläch. Och de Charon huet eng&nbsp;– fir e Mound typesch&nbsp;– [[gebonne Rotatioun]], där hir Period senger Ëmlafperiod gläichkënnt. Déi géigesäiteg gebonne Rotatioun vum Satellit a sengem Haaptkierper gëtt och Hantelrotatioun genannt an ass am Sonnesystem bis elo nëmmen tëscht Pluto a Charon erwisen. D'Kierper hunn hir Eegerotatioun wéinst de [[Gezäitekraft|Gezäitekräfte]] géigesäiteg sou wäit ofgebremst, datt sech déi béid wärend engem Ëmlaf ëmeneen och genee eemol ëm hir eegen Achs dréinen. Si dréine sech doduerch ëmmer déi selwecht Säit zou. Ënner Koppele vu bal gläich groussen [[Asteroid]]en ass sou eng Synchronrotatioun warscheinlech relativ heefeg. === Nix an Hydra === D'Duerchmiesser vun de Mounden [[Nix (Mound)|Nix]] an [[Hydra (Mound)|Hydra]] konnte bis elo nëmmen unhand vun de gemoossenen Hellegkeete geschat ginn. Jee no ugehollener [[Albedo]] ergi sech Wäerter tëscht ronn 40 an 160&nbsp;Kilometer. Si lafen op enger bal kreesfërmeger Bunn ronderëm de Pluto an op engem kollektive Bunneplang mam Charon op enger Distanz vu ronn 65.000 resp. 50.000&nbsp;Kilometer. Hir Ëmlafzäite sinn zu där vum grousse Mound bal [[Bunnresonanz|resonant]]. Wärend de Charon de Pluto 12-mol ëmronnt, gëtt de Pluto vum Hydra an der selwechter Zäit zimmlech genee zweemol a vum Nix ongeféier dräimol ëmkreest. Am Ënnerscheed zum roudelzege Pluto hunn déi kleng Trabanten anscheinend déi selwecht neutral gro Faarf wéi de Charon. Déi béid [[Mound|Trabante]] goufen duerch Observatioune mam [[Hubble-Weltraumteleskop]] am Joer [[2005]] entdeckt. Duerch nei Hubble-Observatiounen am Februar [[2006]] gouf d'Entdeckung bestätegt. Déi virleefeg Bezeechnunge waren S/2005&nbsp;P1 an S/2005&nbsp;P2, bis si am Juni [[2006]] vun der [[International Astronomesch Unioun|IAU]] d'Nimm [[Hydra (Mound)|Hydra]] an [[Nix (Mound)|Nix]] kruten. No der Entdeckung vun de Klengtrabante gëtt d'Genesis vum Charon elo zesumme mat dëse béide verstäerkt duerch eng Kollisioun vum Pluto mat engem anere plutogrousse Kuiperceintureobjet diskutéiert. Fir eng kollektiv Entwécklung vun de Plutomounde schwätzen d'Bunne mat de resonanten Ëmlafzäiten déi sech gläichen an déi eenheetlech gefierft Uewerflächen. Bei engem Afank wier éischter eng ënnerschiddlech Fierwung z'erwaarden. De Pluto a seng Mounde sinn an der [[Kuiperceinture]] engem stännege Bombardement vu [[Meteorit|Minimeteoritten]] ausgesat, déi Stëbs- an Äispartikel aus den Uewerflächen erausschloen. Wärend d'[[Gravitatioun]] vum Pluto a vum [[Charon (Mound)|Charon]] dofir suergt, datt all Gestengsstécker op d'Himmelskierper zeréckfalen, ass d'Unzéiungskraaft vun den nei entdeckte Mounden ze kleng. D'Entdeckung vu weidere Plutomounde koum onerwaart, well bis dohi keen Himmelskierper mat méi wéi engem Satellit déi Säit vum Neptun observéiert gi war, awer schonn e Mount méi spéit gouf och beim [[(136108) Haumea]] en zweete [[2003 EL61|Mound]] fonnt. === Kerberos === Den [[20. Juli]] [[2011]] huet d'NASA d'Entdeckung vun engem véierte Plutomound bekannt ginn. De virleefegen Numm war S/2011 (134340) 1|S/2011&nbsp;(134340)&nbsp;1. E gouf mat Hëllef vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] bei der Sich no engem eventuelle [[Planéiterank]] beim Pluto entdeckt. Mat enger geschater Gréisst vun 13 bis 34&nbsp;km ass et dee klengste Mound vum Pluto. De Mound war op enger Foto den [[28. Juni]] [[2011]] mam »Hubble's Wide Field Camera 3« opgeholl<ref>STSci News Release: [http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2011/23 NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto]</ref> an entdeckt ginn a konnt op weidere Fotoe vum 3. an 18. Juli 2011 bestätegt ginn. Op fréiere Fotoe war den Himmelskierper net ze gesinn, well déi mat kurze Belichtungszäiten opgeholl goufen.<ref>NASA: [http://www.nasa.gov/home/hqnews/2011/jul/HQ_11-234_HST_Pluto_Moon.html NASA'S Hubble Discovers Another Moon Around Pluto]</ref><ref>IAU Electronic Telegram No. 2769: [http://www.cbat.eps.harvard.edu/cbet/cbet002769.txt NEW SATELLITE OF (134340) PLUTO: S/2011 (134340) 1]</ref> Am Juni 2013 gouf de Mound vun der [[International Astronomesch Unioun|Internationaler astronomescher Unioun]] op den Numm Kerberos gedeeft. === Styx === De [[Styx (Mound)|Styx]] huet eng onreegelméisseg Form a seng Gréisst gëtt op 10 bis 25&nbsp;km geschat. Seng Entdeckung gouf den 11.&nbsp;Juli 2012 bekannt gemaach. E gouf och mat Hëllef vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] entdeckt an de virleefegen Numm war „S/2012 (134340) 1“. == Fuerschung == === Äerdgebonne Fuerschung === D'Entdeckungsgeschicht vum Pluto gläicht a gewësser Weis där vum viru gutt 83 Joer virdrun entdecktem Neptun. Béid Himmelskierper goufe wéinst [[Bunnstéierung]]e vun Nopeschplanéite rechneresch virausgesot an dann no de Bunnpositioune gesicht. Den hypotheteschen néngte Planéit gouf fir kleng Bunnofwäichunge vun de Planéiten Neptun an [[Uranus (Planéit)|Uranus]] verantwortlech gemaach. De Pluto gouf den [[18. Februar]] [[1930]] um [[Lowell-Observatoire]] zu [[Flagstaff]], [[Arizona]] duerch Vergläicher vun Himmelsfotoen um [[Blinkkomparater]] no ronn 25-järeger Sich entdeckt, allerdéngs net op der virausgesoter Positioun. De jonken Entdecker [[Clyde Tombaugh]] war eréischt kuerz virdru fir d'[[Fotografie|fotografesch]] Sich nom legendären [[Transneptuneschen Objet|Transneptun]] engagéiert ginn. De Marsfuerscher [[Percival Lowell]] hat zanter [[1905]] selwer no sou engem Himmelskierper gesicht an de [[Lowell-Observatoire]] op engem Bierg bei [[Flagstaff]] finanzéiert. Wéi sech spéider erausgestallt hat, war op zwou vun de fotografesche Placken, déi de Lowell [[1915]] gemaach hat, de Pluto schonn z'erkennen. Well de Lowell awer no engem méi hellem Objet gekuckt hat, war him déi Entdeckung entgaangen. D'Entdeckung gouf der Ëffentlechkeet den [[13. Mäerz]] [[1930]] matgedeelt, dem 149.&nbsp;Joresdag vun der [[Uranus (Planéit)|Uranus]]-Entdeckung vum de [[Wilhelm Herschel]] [[1781]] an dem 75.&nbsp;Gebuertsdag vum Percival Lowell, dee schonn [[1916]] gestuerwe war. Du gouf no engem passenden Numm gesicht. D'Virrecht fir den Numm ze gi louch beim Lowell-Observatoire. Nom Reglement vun der IAU huet den Numm missen aus der Mythologie kommen. Sou gouf den Numm ''Pluto'' fir den néngte Planéit zeréckbehalen. Deen Numm war schonn [[1919]] vum franséischen Astronom [[P. Reynaud]] virgeschloe ginn, awer doru konnt sech [[1930]] kee méi erënnern. Bei där Nummwiel däerft och d'Tatsaach, datt sech dat astronomescht Symbol aus den Initiale vum Lowell zesummesetze gelooss huet, eng Roll gespillt hunn. No dem Planéit Pluto gouf och der [[Micky Maus]] hiren Haushond [[Pluto (Disney)|Pluto]] genannt, deen am August [[1930]] säin éischten Optrëtt hat<ref>[http://toolserver.org/~soxred93/pages/index.php?name=Amurtiger&lang=de&wiki=wikipedia&namespace=0&redirects=noredirects&getall=1 Deutschlandradio Kalenderblatt am 18. Februar 2010]</ref>. [[1941]] gouf a Folleg vun der mat de cheemeschen Elementer [[Uran]] an [[Neptunium]] ugefaangener Rei dat 94. an deemools lescht bekannt Element no deem zu dëser Zäit leschte Planéit als [[Plutonium]] genannt. [[Fichier:Surface Map of Pluto.jpg|thumb|Eng éischt Kaart vum Pluto]] Aus der observéierter [[Visuell Magnitude|visueller Magnitude]] vum Pluto (15&nbsp;mag) an enger plausibler Vermuddung fir seng [[Albedo]], säi Réckstralungsverméigen, gouf ugeholl datt den neien Himmelskierper ongeféier Äerdgréisst hätt. Et war awer ufanks net méiglech och a groussen [[Teleskop]]en, fir säin Duerchmiesser ''direkt'' [[mikrometresch]] ze miessen. Et si geschwënn Zweiwel opgedaucht, ob seng [[Gravitatioun]]swierkung fir d'[[Bunnstéierung]]e verantwortlech kéint sinn. Also gouf mat Nofuerschungen no deem „[[Transpluto|Planéit&nbsp;X]]“ de stéiert scho bal nees weidergefuer. Mat der Entwécklung vu leeschtungsstaarken [[Teleskop]]en hunn den Duerchmiesser an d'Mass vum Pluto stänneg no ënne misse revidéiert ginn, ufanks ëm [[1950]] no Miessunge vum [[Palomar-Observatoire]] op hallef Äerdgréisst. Den Astronom [[Fred Whipple]] huet als éischten eng genee Ëmlafbunn berechent. Dofir goufe Fotoplacke gebraucht, op deene sech de Pluto bis an d'Joer [[1908]] zeréckverfollege gelooss huet. D'Entdeckung vum Mound Charon am Joer [[1978]] huet et dann erméiglecht eng genee Massebestëmmung mat Hëllef vun der Gravitatiounsdynamik vum System ze maachen. Vun [[1985]] bis [[1990]] koum et zu wiesselsäitege Bedeckungen tëscht de béiden Himmelskierper, mat deenen den Duerchmiesser vum Pluto op 2390&nbsp;Kilometer bestëmmt konnt ginn. Jéngst Miessunge mat adaptiver Optik, mat dem Hubble-Teleskop a bei Observatioune vu Stären hu Wäerter vu ronn 2280 bis 2320&nbsp;Kilometer erginn. Méi genee Date sinn net z'erwaarden, soulaang nach keng Sond bei de Pluto komm ass. Duerch seng Hellegkeet gouf de Pluto ëm iwwer 60&nbsp;Joer méi fréi entdeckt wéi aner, donkel [[Transneptuneschen Objet|Transneptuner]]. Nodeem déi genee Mass vum Neptun, nom [[Laanschtfluch]] vun [[Voyager 2]] bekannt ass, kënnen d'Bunne vun de baussenzege Planéite gutt erkläert ginn. Et besteet keng Noutwendegkeet, fir no nach engem Planéit X ze sichen. Kombinatioune vu Fotoe vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] hu gewisen, datt d'Nordhemisphär vum Pluto an de Joren [[2002]] an [[2003]] méi hell gi war an den Zwergplanéit allgemeng méi roudelzeg wierkt<ref>http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/0,1518,676107,00.html Ofgeruff den 10. Februar 2010</ref>. === Erfuerschung mat Raumsonden === [[Fichier:New Horizons launch.jpg|thumb|upright|[[New Horizons]] war den [[19. Januar]] [[2006]] ëm 20:00 Auer [[Mëtteleuropäesch Zäit|MEZ]] op de Pluto gestart.]] [[Fichier:New Horizons 1.jpg|thumb|D'Pluto-Sond [[New Horizons]] bei de Startvirbereedungen]] [[Fichier:New Horizons Full Trajectory.svg|thumb|''Ankunft&nbsp;Juli&nbsp;2015''; Überblick, z.&nbsp;B. Verhältnes zum [[Perihel]] 1989]] {{Haaptartikel|New Horizons}} D'[[NASA]] hat schonn Ufank vun den [[1990]]er-Joren ënner dem Numm ''[[Pluto Fast Flyby]]'', spéider ''[[Pluto Kuiper Express]]'', eng Missioun op de Pluto geplangt. Dëst sollt ënner der Leedung vum [[Southwest Research Institute]] duerchgefouert ginn. Dobäi gouf betount, datt d'Missioun méiglech séier gestart sollt ginn, fir de Pluto mat Zäiten z'erreechen, ir seng dënn [[Atmosphär]] ausfréiert. Dat hänkt domat zesummen, datt seng Ëmlafbunn staark elliptesch ass an hie zanter dem Passage vu sengem [[Perihel|sonnenächstn Bunnpunkt]] am Joer [[1989]] nees vun der Sonn ewechleeft. Eréischt am Joer [[2247]] kënnt de Pluto nees méi no bei d'Sonn. Déi éischt Konzepter vun dëser Missioun hate wéinst technesche Schwieregkeeten a wéinst der Finanzéierung versot. Am Joer [[2000]] gouf dann un der Missioun geplangt an den [[29. November]] [[2001]] gouf d'Ëmsetzung am Kader vum [[New-Frontiers-Programm]] akzeptéiert. De Start war den [[19.&nbsp;Januar]] [[2006]]. D'Fluchdauer vun der New Horizons-Sond huet bal genee 9,5&nbsp;Joer gedauert. De [[Laanschtfluch]] beim Pluto a Charon war de [[14.&nbsp;Juli]] [[2015]]. D'Observatioune vum Pluto-Charon-System hunn 150&nbsp;Deeg virun der kierzter Distanz ugefaangen. D'Fotoe vun der Sond am Abrëll hunn d'Biller vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] iwwertraff.<br>Elo ginn a kommender Zäit: * global Kaarte vum Zwergplanéit a sengem Mound verfaasst, * Héichopléisungsfotoe mat bis zu 25&nbsp;m pro Pixel Opléisung gemaach, * d'Temperaturverdeelung gemooss an * d'Atmosphär vum Pluto studéiert. D'Sond war de selwechten Dag um 13:50 MESZ op enger Distanz vun 12.500&nbsp;km laanscht de Pluto an um 14:04 MESZ 28.800&nbsp;km laanscht de Charon geflunn. Zwou Wochen no der nooster Distanz goufen d'Observatiounen ofgebrach. Duerno huet d'Sond déi gesammelt Daten op d'Äerd gesent. Well d'Iwwerdroungsquote iwwer dës Distanz zimmlech kleng ass, sinn en ettlech Méint vergaange bis all Daten op der Äerd agetraff waren. Eng mat [[Plutoniumdioxid]] (deem säi [[Plutonium]]undeel haaptsächlech aus dem Isotop <sup>238</sup>Pu besteet) gefëllt [[Radionuklidbatterie]] déngt dozou, d'Sond an hir siwen Instrumenter op hirer laanger Rees an der Miessphas beim Pluto mat genuch Energie ze versuergen. == Debatt iwwer de Planéitestatus an Oferkennung == D'Diskussioun driwwer, ob de Pluto iwwerhaapt d'Bezeechnung „Planéit“ verdéngt, war schonn ugefaangen, wéi seng staark elliptesch a schréi Ëmlafbunn souwéi seng kleng Gréisst erkannt gouf. Nodeem am September [[1992]] mat [[1992 QB1|1992&nbsp;QB1]] nom Pluto an dem Charon den drëtten [[transneptuneschen Objet]] fonnt gouf, hunn d'Astronomen ee Joer méi spéit banne véier Deeg och véier weider [[Plutino]]s entdeckt. Dorop huet sech d'Debatt ëm de Status vum Pluto erweidert. De Virschlag vum [[Brian Marsden]] vum [[Minor Planet Center|MPC]] aus dem Joer [[1998]], dem Pluto en Duebelstatus ze ginn an hien zousätzlech als [[Asteroid]] mat der spezieller Nummer 10000 ze versinn, hat keng Zoustëmmung fonnt. Am Laf vun der Zäit goufen Honnerte weider Objete vun der [[Kuiperceinture]] entdeckt, dorënner och verschiddener vu plutoänlecher Gréisst. Sou Entdeckunge wéi virun allem den [[(136199) Eris]], dee souguer méi grouss ass, goufe vun de Medien dacks als „[[Transpluto|Zéngte Planéit]]“ genannt. D'[[International Astronomesch Unioun|IAU]] huet am Joer [[2006]] beschloss, änleche Kierper eng nei Klass, d'[[Zwergplanéit]]en zouzeschreiwen. An Hisiicht op de Pluto, deen iwwer Joerzéngten den néngte Planéit war, hunn d'Kontroversen ënner den Astronome weider ugehalen. [[Fichier:Planet Voting IAU2006GA.jpg|thumb|D'Ofstëmmung vun der IAU iwwer d'Planéitendefinitioun den [[23. August]] [[2006]]]] Déi beschlossen [[Planéit#Definitioun|Definitioun]] mat dem Zousaz, no deem e Kierper nëmmen dann e Planéit ass, wa seng Mass och d'total Mass vun allen anere Kierper a sengem Bunnberäich iwwertrëfft, berücksichtegt datt de Pluto säi Bunnberäich net an der Mooss vun aneren Objete gebotzt huet. Als de gréissten Objet vun de [[Plutino]]s entsprécht hien éischter der Roll vum [[Asteroid]] [[(153) Hilda|Hilda]], dem gréisste Member vun der [[Hilda-Famill]]. Den Hilda a op d'mannst nach 56 Objete beweege sech ee Stéck baussenzeg vun der [[Haaptasteroidenceinture]] tëscht [[Mars (Planéit)|Mars]] a [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] analog an engem 2:3-Verhältnes zu der an dësem Fall méi laanger Ëmlafzäit vum Nopeschriseplanéit. Op der 26.&nbsp;Generalversammlung vun der [[International Astronomesch Unioun|Internationaler Astronomescher Unioun]] am August [[2006]] zu [[Prag]] gouf virdrun eng aner Definitioun ouni Zousaz virgeschloen. En Himmelkierper wier deemno schonn e Planéit, wa seng Mass duergeet, fir duerch seng Eegegravitatioun eng hydrostatesch Gläichgewiichtsform (''bal ronn'', d.&nbsp;h. eng [[Rotatiounsellipsoid|sphäroidal]] Form) unzehuelen an deen op enger Bunn ëm e Stär ass, selwer awer kee Stär oder Mound vun engem Planéit ass<ref>[https://web.archive.org/web/20130203062709/http://www.iau.org/public_press/news/detail/iau0601/ Pressemitteilung] der IAU</ref>. Deemno wier net nëmmen de Pluto e Planéit gewiescht, mä och den [[(1) Ceres|Ceres]], [[Charon (Mound)|Charon]] an [[(136199) Eris|Eris]]. De Charon koum duerch eng Ergänzung mat derbäi, no där et sech ëm en Duebelplanéit handele soll, wann de kollektive Schwéierpunkt baussenzeg vum Haaptkierper läit<ref>[https://web.archive.org/web/20090620102000/http://www.iau.org/static/resolutions/Resolution_GA26-5-6.pdf Resolution 5 for GA-XXVI (92 kB pdf)] Die gültige Planetendefinition laut Resolution B5</ref>. Gläichzäiteg gouf d'Definitioun vun enger neier Klass vu Planéite virgeschloen, de sougenannte ''Plutonen'', zu där Planéite gehéiert hätten, déi fir en Ëmlaf ëm de Stär méi laang wéi 200&nbsp;Joer brauchen an zu där dann och de Pluto gehéiert hätt. Dëse Virschlag fir d'Planéitendefinitioun konnt sech op der Generalversammlung net duerchsetzen, soudatt de [[24. August]] [[2006]] duerch Ofstëmmung d'Entscheedung agedroe gouf, datt de Pluto säi Planéitestatus oferkannt krut an an der neidefinéierter Klass vun den Zwergplanéiten ass. D'Klass vun de Plutone gouf zwar definéiert (als Klass, fir déi de Pluto de Prototyp duerstellt), war awer am Ufank ouni Numm, well den Numm Plutone wéi och aner Virschléi vun Nimm net ugeholl goufen<ref>[http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/0,1518,433425,00.html SPIEGEL ONLINE] Überraschende Entscheidung: Pluto ist kein Planet mehr</ref>. Am Juni [[2008]] gouf vun der [[International Astronomesch Unioun|IAU]] dës Ënnerklass vun Zwergplanéite mat Plutoide bezeechent, zu deenen, nieft dem Pluto vun deem den Numm kënnt, och den Eris zielt. Zanter September [[2006]] huet de Pluto d'[[Benennung vun Asteroiden a Koméiten|Asteroidenummer]] (134340)<ref>[http://cfa-www.harvard.edu/iau/special/08747.pdf IAU Circular 8747] (91&nbsp;kB pdf)</ref><ref>[http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs130001.html Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets (130001)–(135000)]</ref>. == Literatur == * Alan Stern, Jaqueline Mitton: ''Pluto and Charon.'' Univ. of Arizona, Tucson 1997, Wiley-VCH, Weinheim [[2005]] (2.&nbsp;erw. Aufl.). ISBN 0-8165-1840-8, ISBN 3-527-40556-9. * J. L. Elliot (unter anderem): ''The recent expansion of Pluto's atmosphere.'' In: ''[[Nature]].'' London [[2003]], 424 (10.&nbsp;Juli), S.&nbsp;165–168. * David A. Weintraub: ''Is Pluto a Planet? A Historical Journey through the Solar System.'' Princeton UP, Princeton [[2007]]. ISBN 0-691-12348-9. * Leif Allendorf: ''Planet Pluto. Die Geheimnisse des äußeren Sonnensystems.'' Avinus-Verlag, Berlin [[2007]]. ISBN 978-3-930064-76-2. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Pluto}} * [http://www.manfredholl.de/pluto.htm Manfred Holl: Entdeckung vum Planéit Pluto] * {{en}} [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto;orb=1;view=far Orbit-Simulation] * {{en}} [http://pluto.jhuapl.edu/ Mission der Nasa zu Pluto] ;Theema Planéitestatus: * [http://www.faz.net/s/Rub6E2D1F09C983403B8EC7549AB44FA0EF/Doc~E4FA7D9E65D284FF6B5556AEDD00EA0C6~ATpl~Ecommon~Scontent.html Degradéierung vum Pluto] * [https://web.archive.org/web/20061023173319/http://science.orf.at/science/news/145509 science.orf.at iwwer de Planéitestatus vum 24. August 2006] {{Referenzen}} {{Navigatioun Sonnesystem}} {{DEFAULTSORT:134340 Pluto}} [[Kategorie:Sonnesystem]] [[Kategorie:Transneptunesch Objeten]] [[Kategorie:Zwergplanéiten]] [[Kategorie:Entdeckunge vum Clyde William Tombaugh]] [[Kategorie:Entdeckunge vum Lowell-Observatoire]] aqydt6ry5jxviarhef1wh5svrdouymf Niklosbierg 0 51887 2678504 2582889 2026-05-16T19:48:45Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678504 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm = Niklosbierg<br>''Niklosbärig'' | Numm (Franséisch) = Niederwiltz | Numm (Däitsch) = Niederwiltz | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Gemeng = {{Veianen}}<br>{{Tandel}}<br>{{Pëtschent}} | Buergermeeschter ={{Buergermeeschter Veianen}}<br>{{Buergermeeschter Tandel}}<br>{{Buergermeeschter Pëtschent}} }} [[Fichier:Vianden, Mont Saint-Nicolas (3).JPG|320px|thumb|D'Trap déi op den Aussiichtstuerm iwwer de Basengen eropféiert]] Den '''Niklosbierg''' (lokal: '''Niklosbärig'''<ref>{{Citation|URL=https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/|Titel=Lëscht vun den Uertschaften a Lieu-diten zu Lëtzebuerg|Gekuckt=14.06.2020|Datum=|Editeur=CPLL - Conseil permanent de la langue luxembourgeoise|Sprooch=|Archiv-Datum=11.08.2020|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20200811042027/https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/}}</ref>) ass e [[Lieu-dit]] an e 497 m héije Bierg 2&nbsp;km westnordwestlech vu [[Veianen]], um Bord vum [[CR322]]. Um Niklosbierg goufen ufangs vun den [[1960]]er-Joren déi zwéin iewescht Basenge vum [[Pompelspäicherwierk Veianen|Pompelspäicherwierk]] vun der [[Our (Sauer)|Our]] ugeluecht. D'Basenge leie gréisstendeels an der [[Gemeng Veianen]], kleng Deeler an de Gemengen [[Gemeng Tandel|Tandel]] a [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]]. Den [[Däich]], déi ronderëm d'Basenge leeft, ass 4,6&nbsp;km laang. D'Basengen hunn e Volume vu 7,2 Mio m<sup>3</sup>. De Wee, op der Kroun vum Däich, ass op enger Héicht vu 511 Meter. Et kann een déi Basenge kucke goen, et fiert e Bus vu Veianen aus op den Niklosbierg, wou och e Parking ass. Vum Parking aus féiert eng Trap erop op en Aussiichtstuerm iwwer dem Baseng. Den exakt 5&nbsp;km laangen Tour ronderëm d'Basengen ass e beléiften Trëppeltour an [[Jogging]]sparcours mat schéine Vuen op d'Géigend ronderëm. == Fotoalbum== [[Fichier:Vianden, Mont Saint-Nicolas (4).jpg|700px|thumb|center|Vue op e Baseng vum Pompelspäicherwierk]] [[Fichier:Niklosbierg groesteen.jpg|700px|thumb|center|Den Niklosbierg vum [[Groesteen]] aus gesinn - 1.04.2008]] == Um Spaweck== {{Commonscat|Mont Saint-Nicolas|Niklosbierg}} {{Commonscat|Vianden Pumped Storage Plant|Pompelspäicherwierk}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Bierger zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Veianen]] [[Kategorie:Gemeng Pëtschent]] ai6wnxo40657f1yh9vybzefu9k5dwi8 Sprangseel 0 52108 2678554 1852217 2026-05-16T20:02:22Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678554 wikitext text/x-wiki [[Fichier:1800-jumprope-pinup-Sophia-Western.jpg|thumb|250px]] E '''Sprangseel''' ass ursprénglech en einfacht [[Spillgezei]], mat deem een am [[Takt]] op der Plaz sprange kann. Vun ongeféier den [[1980]]er-Joren un huet sech d'[[Seelsprangen]] fir d'éischt an [[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerika]] an duerno och an [[Europa (Kontinent)|Europa]] als eege Sportdisziplin breetgemaach. == Um Spaweck == {{Commonscat|Jump ropes|Sprangseel}} [[Kategorie:Spillgezei]] a6160m0qqc3rszev51orfgn78amd4hx La Moinerie 0 55273 2678457 2592244 2026-05-16T19:44:23Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht vum Haff */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678457 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Moinerie Westpaart vu 1721.jpg|500px|thumb|D'Westpaart vun der Moinerie vu 1721]] '''La Moinerie''' ass e grousse véiereckege Bauerenhaff zu [[Warsage]] an der [[belsch]]er [[Provënz Léck]]. Den Haff huet fréier, wéi vill anerer an der Géigend vun [[Dalhem (Belsch)|Dalhem]] an [[Herve]], der [[Abtei Val-Dieu]] gehéiert. ==Geschicht vum Haff== D'Geschicht vum Haff fänkt am Fong geholl mat der Grënnung vun der Zisterzienser-Abtei vun [[Hocht]] bei [[Maastricht]] am Joer [[1180]] un. Déi Abtei gouf vun de ''Frères Saint-Agathe'' gegrënnt, déi e grousse landwirtschaftlechen Intressi haten. An deem Sënn hu se sech kuerz duerno den Dall vun der [[Berwinne]] erausgesicht fir eng zweet Abtei opzeriichten, déi praktesch um hallwe Wee tëscht Léck an Herve soll stoe kommen, fir hiren Handel mat de Béischten, an der Fruucht an där Géigend ze favoriséieren. Déi ganz Géigend ëm déi haiteg Abtei Val-Dieu war gënschteg dofir, well de Floss ëmmer genuch Waasser hat fir eng Millen ze dreiwen, an d'Pente vun den Häng net ze géi waren. Fir déi Abtei kënnen ze bauen, hu se sech dofir mol eng Plaz fir ze wunnen, erausgesicht déi net ze wäit vun den neie Gebaier sollt ewech sinn. Sou hu se am Joer [[1213]] e Baurenhaff zu Warsage mat e puer Lännereie kaaft, fir vun do aus d'Konstruktioun vun der Abtei z'iwwerwaachen an och selwer matzeschaffen. Dohier krut den Haff säin Numm ''Moinerie'', op Hollännesch ''Monnikenhof''. Si hunn am Laf vun der Zäit, fir de Bau vun der Abtei, an awer och fir Wisen a Felder ze kréien, d'Bëscher an der Géigend vu Warsage ewechgeha, an nach e puer aner Häff opgeriicht, wéi d<nowiki>'</nowiki>''Ferme de la Heydt'', en Haff um ''Sart des Moines'' (nl:Monnikenrade), an d'''Ferme de la Mold''. All déi Häff ware véiereck Gebaier mat décke Maueren an engem groussen Haff bannenan. Den Haff gouf geréiert vun engem sougenannte ''Maître de la grange'' an dee gouf assistéiert vun engem ''frère hôtelier'' dee sech ëm Leit bekëmmert déi op der Duerchrees waren an do en Ënnerdaach fonnt hunn, an ëm [[Pilger]]en. Si hunn och Liewensmëttel un Heescheleit, an un déi Äeremst aus der Géigend verdeelt. All Joer huet de ''Maître de grange'' der Abtei e Rapport iwwer d'Gestioun vum Haff ofgeliwwert. Zum Haff huet eng [[Kapell]], en Dortoir, e Refectoire, an deenen net huet däerfe geschwat gi gehéiert. Fir déi net geeschtlech Bridder déi um Haff geschafft hunn gouf et e separaten Dortoir a Refectoire. Géint Enn vum [[13. Joerhonnert]] gouf den Haff vun Doléiner ënner der Leedung vun engem Pater exploitéiert, an duerno huet e ''Censier'' sech ëm d'Gestioun bekëmmert. An der Zäit vun de Konflikten tëscht de [[Herzoge vu Brabant|Brabänner]] an de [[Herzoge vu Limburg|Limburger]] hat d'Moinerie dat selwecht Schicksal wéi déi aner Häff ander Géigend. D'Truppe vun de Krichsparteien, bal déi eng bal déi aner, hunn d'Kulturen zerstéiert, Liewensmëttel geklaut, an den Haff kuerz e kleng geschloen. D'Restauratiounsaarbechten hunn e puer Joer duerno gedauert. Obschonn d'Abteien en ettlech Privilegen haten, hu si awer missen hiren Deel Steieren oder aner Staatslaaschten droen. Dozou hunn z.&nbsp;B. Pensioune gehéiert déi d'Abtei u Krichsblesséierter bezuelt huet oder u Wittfrae vun Zaldoten. Se hunn och nach aner Déngschter misse leeschten, oder Fourniture misse maachen. Dofir hunn d'Häff missen de Kapp duerhalen. D'Moinerie huet sou all Woch missen eng [[Kar]] Holz an eng Kar Stréi op d'Schlass vun Dalhem liwweren. De ''Chemin de la Corweye'' erënnert nach un d'''Corvéeën'', déi d'Leit deemools hu misse leeschten. Géint [[1660]] keeft d'Abtei Val-Dieu sech vun deene Laaschte fräi, a bezillt dofir all Joer 200 [[Florin]]en. An de [[1670]]er-Jore leiden d'Recolte vun der Moinerie erëm grousse Schued duerch militäresch Campementer, besonnesch déi vun den Truppe vum franséische Kinnek [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV]]. [[Fichier:Moinerie Wopen.jpg|250px|thumb|Wope vum Jean Dubois]] De Jean Dubois dee vu [[1711]] bis [[1749]] Abt am Val-Dieu war, huet grouss Restauratiounsaarbechten um Haff gemaach. Säi Wopen ''Dräi Beem op engem Hiwwel'', ass op enger vun de Fassaden am bannzegen Haff ze gesinn. Um Wopen ass seng Devis ze liesen ''RECTE ET FORTITER'', Rechtschafenheet a Kraaft. Déi Aarbechten hunn am Ganze vu [[1721]] bis [[1735]] gedauert. D'Restauratiounspreriode vun de verschiddenen Deeler sinn op Steng erëmzefannen an deenen Datumen agravéiert sinn. Enn der [[1750]]er-Joren huet d'Moinerie sech net méi rentéiert a se gouf verlount. D'Annonce fir dëst ze maache gouf den [[20. August]] [[1759]] an der ''Gazette de Liège'' publizéiert. D'Patere waren duerno nach Proprietär vum Haff bis zur [[Franséisch Revolutioun|franséischer Revolutioun]], wéi d'Gidder vum Clergé beschlagnaamt goufen. Den [[1. Januar]] [[1798]] gouf den Haff vum Staat [[Stee (Handel)|versteet]]. Dräi Leit hunn den Haff zesumme kaaft, e gewëssen Här Sauvage, eng Madame Stembert vu Verviers, an de Jacques Uls deen déi Zäit Prelat am Val-Dieu war. Si hunn den Haff verlount, an den éischten Huefmann war de [[Jean-François Fléchet]], ee vun de véier Flécheten déi zu Warsage ee Monument bei der Kierch stoen hunn. [[1810]] koum den Haff an de Besëtz vum Grof vu Geloes, deen en erëm dem Grof vu Borchgrave, kuerz duerno weiderverkaaft huet. Um Enn vum [[19. Joerhonnert|19.]] an um Ufank vum [[20. Joerhonnert]] war den Haff sou grouss ginn datt zwéin Huefmänner konnten drop liewen. ====De Krich 1914-1918==== De [[4. August]] [[1914]] sinn déi preisesch Truppen op Warsage komm. Et hunn der en ettlech an den Häff an der Géigend logéiert. An der Moinerie hate sech 120 Zaldoten an 2 Offizéier en Ënnerdag gesicht. Wéi se den Dag duerno wiedergezu sinn, hu se e futisse Karabiner an e bësselche [[Munitioun]] leie gelooss. Deeselwechte Mëtte koumen Zaldoten op den Haff, an hunn den Huefmann Joseph Smeets verhaft, well d'Munitioun a senge Gebaier fonnt gouf. Owes um 8 Auer hu se hien awer erëm lafe gelooss. Déi zwéin Deeg duerno hat d'Duerf ferm ënner den Truppen ze leiden. Zivilleit goufe verhaft, et gouf geklaut a geplënnert wou et nëmme gaangen ass. Haiser goufen a Brand gestach dorënner och d'''Ferme des Trois Cheminées''. De [[7. August]] gouf och d'Moinerie a Brand gestach, an de gréissten Deel vun der Scheier ass verbrannt. ====1918-1940==== Nom Krich waren nach ëmmer zwéin Huefmänner op der Moinerie, de Joseph Smeets deen zanter 1904 do war, an deen am Haus gewunnt huet dat haut N°36 huet, an den Octave Beckers bis 1932 am Haus N°38. No 1932 ass dem J.Smeets säi Bouf, den Alphonse, am Beckers seng Plaz komm. Jiddweree vun den 2 Betriber hat ronn 70 ha Land fir z'exploitéieren. Vun [[1937]] un wéi de Joseph Smeets gestuerwen ass, huet säi Bouf eleng d'Moinerie exploitéiert. ====De Krich 1940-1945==== ====1945 bis haut==== [[Kategorie:Gebaier an der Provënz Léck]] im1ksi73w4vpcc6bz12t9tp4hjolxab Crabbet Park Arabian Stud 0 55505 2678365 1889526 2026-05-16T18:25:53Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678365 wikitext text/x-wiki De '''Crabbet Park Arabian Stud''' war eng Ziichterei fir [[Araber (Päerd)|Araberpäerd]] déi géint [[1878]] vum [[Wilfrid Scawen Blunt]] an der [[Lady Anne Blunt]] am [[Sussex]] an [[England]] gegrënnt gouf an [[1970]] hir Dieren zougemaach huet. Lady Anne Blunt an hire Mann sinn an den [[1880]]er-Joren e puermol an [[Arabesch Hallefinsel|Arabien]] gereest, fir do Araberpäerd ze kafen. Hir Ziichterei ass eng vun de bedeitendsten an der Araberzuucht. Déi meescht rengrasseg Araberpäerd stame vun engem Crabbet-Päerd af. Bekannte Päerd aus der Ziichterei waren: ''Azrek'', ''Dajania'', ''Queen of Sheba'', ''Rodania'' a ''Mesaoud''. [[Kategorie:Päerd]] n8eiuv5iaxmqvpqt1s9cy9iznotvkzg B-17 Flying Fortress 0 56512 2678339 2436452 2026-05-16T18:23:29Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678339 wikitext text/x-wiki {{skizz}} [[Fichier:Color Photographed B-17E in Flight.jpg|thumb|280px|Eng B-17]] [[Fichier:B17-F-45-VE.jpg|thumb|280px|Boeing B-17F]] [[Fichier:B-17 on bomb run.jpg|thumb|280px|B-17 ''Flying Fortress'']] [[Fichier:B-17 Flying Fortress.jpg|thumb|280px|B-17 bei engem Ugrëff iwwer Europa]] D''''Boeing B-17''' '''Flying Fortress''' (lëtz.: „Festung, déi flitt“) war e schwéiere véiermotoregen [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche]] [[Bommefliger]] am [[Zweete Weltkrich]]. Et war dee bekanntste Bommefliger vun der [[United States Army Air Forces|US Loftwaff]] am Zweete Weltkrich. E war dofir bekannt, datt e meeschtens trotz schwéiere Schied aus den Asätz zeréckkoum. D'Bezeechnung ''Flying Fortress'' ass op e [[Comic]] aus de fréien [[1940]]er-Joren, ''„Stratosphere Jim and his Flying Fortress“'' vum Oskar Lebeck a Gaylord DuBois zeréckzeféieren. D'B-17 huet hire Bäinumm kritt well se robust gebaut a mat bis zu dräizéng schwéiere [[Maschinnegewier]]er ausgerëscht war. D'komplett Besatzung vun enger ''Flying Fortress'' huet aus zéng Mann bestanen, wouvun der véier ausschliisslech d'Maschinnegewierer bedéngt hunn. De Prototyp vun der Maschinn d'Boeing 299 war den 28. Juli 1935 fir d'éischt geflunn. Boeing hat zwar an den [[1930|30er]] Jore bei der Presentatioun vum Modell, obschonn en der Konkurenz technesch iwwerleeë, war keng Chance well e vun hiren Demonstationsmodeller erofgefall war a sou krut d'Douglas den Zouschlag fir 200 [[Douglas B-18 Bolo|B-18 Bolo]] ze bauen. Den [[United States Army Air Corps|Army Air Corps]] ass awer mat Tester vun der B 299 weidergefuer a vun 1938 un gouf d'B-17 du fir déi amerikanesch Loftwaff gebaut. Mat ronn 12.000 gebaute Fligere war en no der [[Consolidated B-24 Liberator|B-24 Liberator]] den zweetmeeschtgebauten amerikanesche Bomber am Zweete Weltkrich. Et war haaptsächlech de Modell B-17G deen am Dag spektakulär Asätz iwwer [[Däitschland]] geflunn ass, besonnesch beim Bombardement vun de Fabrécken zu [[Schweinfurt]], bei deem allerdéngs och 120 Maschinne verluergaange sinn. == Kuckt och == * [[Monument 385th Bomb Group]] * [[Boeing B-29 Superfortress|B-29 Superfortress]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[http://www.military.com/video/aircraft/attack-and-fighter-aircraft/b-17-flying-fortress-bombing-mission/3147362368001/ B-17 Flying Fortress Bombing Mission] Video op military.com [[Kategorie:Militärfligeren]] [[Kategorie:Militärfligeren am Zweete Weltkrich]] mb7wsweclv9dxihqykqctto0kqs4c7j CNAM 0 58144 2678549 1679995 2026-05-16T20:01:07Z Volvox 4050 2678549 wikitext text/x-wiki {{Homonymie Ofkierzungen}} '''CNAM''' ass ënner anerem d'Ofkierzung fir: * [[Comité national d'action pour un moratoire]] * [[Conservatoire national des arts et métiers]] zu [[Versailles]] [[Kategorie:Ofkierzungen]] 1hdghnqbpn4o0hmbh9e26hu75nh1vzq Demokratesch Republik Kongo 0 58694 2678370 2638006 2026-05-16T18:26:19Z VolvoxBot 61746 /* Bevëlkerung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678370 wikitext text/x-wiki {{skizzGeoAFR}} {{Infobox Land | Numm =''République Démocratique du Congo''<br>Demokratesch Republik Kongo | Fändel = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg | Fändel Bildbreet = | Fändel Artikel = Fändel vun der Demokratescher Republik Kongo | Wopen = Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg | Wope Breet = 100px | Wopen Artikel = Wope vun der Demokratescher Republik Kongo | National Devise =''«&nbsp;Paix, Justice, Travail&nbsp;»''<br>[[Franséisch Sprooch|Franséisch]] fir ''„Fridde, Gerechtegkeet, Aarbecht“'' | Kaart = Location DR Congo AU Africa.svg | Kaart Breet = | Offiziell Sprooch = [[Franséisch Sprooch|Franséisch]] | Haaptstad = [[Kinshasa]] | Haaptstad Awunner = | Haaptstad Koordinaten = | Staatsform = [[Presidialrepublik]], zanter 1978 | Landeschef Titel = President | Landeschef = [[Félix Tshisekedi]] | Regierungschef Titel = Premierminister | Regierungschef = [[Jean-Michel Sama Lukonde]] | Total Fläch = 2.345.410 | Fläch Plaz = | Waasserfläch = | Bevëlkerung =70.916.439 (November 2010, ''CIA World Factbook'', geschat) | Bevëlkerung Plaz = | Bevëlkerungsdicht = | Onofhängegkeet =vun der [[Belsch]]: 30. Juni [[1960]] | Nationalfeierdag = | Nationalhymn =''[[Debout Congolais]]'' | Wärung = [[Kongo-Frang (CDF)]] | Zäitzon = +1 bis +2 | Internet TLD = [[.cd]] | Telefonsprefix = +243 | Notizen = | Extra Bild = | Extra Bild2 = }} D''''Demokratesch Republik Kongo''' ass e Staat an [[Zentralafrika]]. E läit um [[Equator]] a grenzt am Norden un d'[[Zentralafrikanesch Republik]] an un de [[Sudan]], am Osten un den [[Uganda]], de [[Ruanda]], de [[Burundi]] an un [[Tansania]]. Seng südëstlech Grenz ass mam [[Sambia]], südwestlech läit den [[Angola]]. Am Westen huet en Zougang op den [[Atlantik]], doriwwer läit nach e Stéck vum Angola an de Rescht grenzt un d'[[Republik Kongo]]. D'Land housch vun 1971 bis 1997 [[Republik Zaire]] ({{Fr}} ''République du Zaïre''). == Bevëlkerung == D'Majoritéit vun der Bevëlkerung, ëm déi 80%, gehéiert zum Bantu-Vollek, déi wichtegst Gruppen dovu sinn d'[[Bakongo|Kongo]], d'[[Mongo (Vollek)|Mongo]], d'[[Baluba|Luba]] an d'[[Lunda (Volk)|Lunda]]. 15 % stame vu [[Sudansproochen|Sudangruppen]], déi virun allem am Norden ugesidelt sinn. Minoritär gëtt et nach d'[[Niloten]] am Nordosten, an d'[[Pygmäen]] an d'[[Hamiten]] am Osten. Déi wäiss, meeschtens belsch Bevëlkerung huet bis ongeféier Enn vun den [[1960]]er-Joren d'Land bal ganz verlooss. Déi Demokratesch Republik Kongo huet eng geschate 70,9 Mio. Awunner (2010). D'Bevëlkerungsdicht läit bei 32 Awunner pro km². An de leschte Jore gouf et massiv Mouvementer vu Flüchtlingen. D'Bevëlkerung konzentréiert sech haaptsächlech op d'Biergbaugebitt [[Katanga]] (Shaba) an op den ënneschte Laf vum [[Kongo (Floss)|Kongo-Floss]]. == Um Spaweck == {{Commonscat|Democratic Republic of the Congo}} * CIA [https://web.archive.org/web/20210102221917/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html World Factbook] {{en}} {{Navigatioun Länner an Afrika}} {{Navigatioun Memberstaaten AU}} [[Kategorie:Demokratesch Republik Kongo| ]] [[Kategorie:Republicken]] n92x2j56pyqlzmpwmwnu3d9fzfddqvd Motor Development International 0 59168 2678306 2590813 2026-05-16T17:20:48Z Mobby 12 60927 + 2678306 wikitext text/x-wiki {{Infobox Verwaltung}} '''Motor Development International S.A.''' (MDI) ass eng [[Frankräich|franséisch]]-[[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Entreprise, déi Autoe mat [[Drockloftmotor]] entwéckelt. Lëtzebuergesch ass awer just d'S.A., die aus steierlechen Ursaache gegrënnt gouf. D'Firma an all d'Mataarbechter sëtzen zu [[Carros]] a [[Frankräich]]. == Geschicht an Objet vun MDI == MDI gouf Enn 1991 vum [[Guy Nègre]] zesumme mat enger 160 Investisseure gegrënnt. Si huet haut eng 300 Privataktionären a beschäftegt eng 30 Ingenieuren, haaptsächlech um Recherchesite zu Carros bei [[Nice]]. {{Source?}} De Konzept vun MDI ëmfaasst eng ganz Gamme vu Gefierer: MiniCATs fir Kuerzstrecken, CityCATs fir den urbane Raum, MultiCATs fir den Transport vu Leit oder Gidder, a OneCATs als Spuerversioun fir Entwécklungslänner. Geplangt sinn och Minifabrécke fir déi dezentral Produktioun vu Loftdrockautoen. Allerdéngs huet MDi säit Joerzéngten ëmmer nees Verspriechunge gemaach, déi ni ageléist goufen. === Kooperatioun mat Tata Motors === MDI huet am Januar 2007 en Accord mat der indescher Firma [[Tata Motors]] ofgeschloss fir d'Lizenzproduktioun an de Verkaf vun Autoen an [[Indien]]<ref>{{Citation|URL=http://www.tatamotors.com/media/press-releases.php?id=281 |Titel=Medienzentrum vun Tata Motors |Gekuckt=17.07.2011 |Archiv-Datum=02.02.2014|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20140202170135/http://www.tatamotors.com/media/press-releases.php?id=281 }}</ref>. Tata Motors huet allerdéngs 2009 annoncéiert, datt déi prinzipiell Problemer vu Loftdrockmotoren net an de Grëff ze kréie sinn, dorënner virun allem de Veräisungsproblem.<ref>[http://www.dnaindia.com/money/report_tamo-s-ambitious-air-car-faces-starting-trouble_1316093 Artikel op DNA India]</ref> D'Drockloft muss komplett entfiicht sinn, bis -50 Grad, déi entspriechend Entfiichtung op Kompressionssäit ass opwenneg an energeetesch erëm nees fir de Prozess verluer. Duerno sinn all Artikelen a Linken zu MDI vun den Tata-Websäite verschwonnen. === Kritik um Geschäftsmodell === Och ass et net ausgeschloss datt dat Ganzt e Bedruchsmodell ass, wat awer schwéier noweisbar ass. Et ass net verbuede fir Verspriechungen ze maachen, déi net agehale kënne ginn. <ref>[http://www.dailymotion.com/video/x7603o_complement-denquete-voiture-a-air_auto Video ''Complément d'enquête''] ab Minutt 15: dem Guy an och dem Cyril Nègre hir Aussoe si bezeechnend</ref> Sämtlech Partner aus de leschten 10 Joer déi d'MDI Produkter ënner Lizenz wollten hierstellen ([[Mexiko]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]], Indien, Frankräich, [[Andorra]], [[Australien]]...) sinn ofgesprongen, am Januar 2011 och Catecar s.a. aus der [[Schwäiz]].<ref>[http://www.catecar.ch/de_news.html Communiqué vu Catecar]</ref> Wéi liicht sech MDI an de Guy Nègre domat di fir Verspriechungen ze maachen déi ni agehale ginn ass hei ze gesinn (Video vun 2007): http://www.dailymotion.com/video/xt5o3v_lancement-de-la-minicat-voiture-a-air-comprime-pour-3500-euros_webcam#.UO3Uro4_fYE Et gouf och nach ni en onofhängegen Test vu sengen annoncéierte Performancen, an dobäi ass dat den Haaptpunkt vun de Kriticken u sengen Aussoen. Wann et sou wier wéi MDI behaapt, wier een eenzegen Test vun onofhängeger Säit an de leschten 10 Joer duergaange vir all déi Kritiker liicht zum Verstommen ze bréngen. == Technik an Thermodynamik vum Drockloftmotor == Virausgesat datt et sou Pompele gëtt, kann den Drockloftreservoir op Tankstellen opgefëllt ginn oder och duerch e Kompresser am Auto wann een dee fir 3-6 Stonnen un eng 230V [[Steckdous]] uschléisst. De Betrib u sech ass schuedstoffräi, wéi et mam Elektresch fir d'Kompressioun steet, ass eng aner Saach. D'Virgabe vun MDI sinn awer physikalesch net ze halen: fir op 300 [[Bar (Eenheet)|bar]] ze kompriméiere brauch een 63kw/m3/min<ref>[http://www.druckluft-effizient.de "Druckluft effizient"] um Site vum Fraunhofer Institut</ref>. Kompresseren am Industrieberäich déi déi Performance hunn, weien iwwer 400&nbsp;kg, also souvill oder méi wéi den Auto. Schlëmmer nach ass d'Tatsaach, datt dem Nègre säi Motor nëmme mat 20 bar funktionéiert; d'Entspanung vun 300 bar op 20 bar geschitt duerch en einfacht [[Reduzéierventil]] an ass domat fir d'Energiebilanz verluer. Alles an allem kommen nom System MDI un de Rieder net méi wéi maximal 2-3 kWh vun den theoreetesche 14,3 kWh un. Et ass och net virstellbar datt Privatleit doheem Installatioune fir 300 bar benotzen, well dat extreem geféierlech ass an déi ganz Installatiounen ëmmer nees gepréift musse ginn, wat deier gëtt. (Ee Lach vu Spéngelsgréisst an engem Schlauch an d'Fangere wiere propper ofgetrennt.) Als Beispill fir den energeeteschen Opwand fir Drockloft hierzestellen, kann een normal Kompressere fir den Hausgebrauch erunzéien. Sou brauch een z.&nbsp;B. mat dësem Modell<ref>{{Citation|URL=http://www.guede.com/sys/dl/p50013_de.pdf |Titel=Archive copy |Gekuckt=21.06.2011 |Archiv-Datum=17.06.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120617060104/http://www.guede.com/sys/dl/p50013_de.pdf }}</ref> fir 90 m3 Loft op nëmmen 10 bar (!) ze kompriméieren 9.91 kWh, an dëst stëmmt änlech och fir aner Modeller. Et ass also net virstellbar, wéi MDI behaapt, 90 m3 Loft op 300 bar ze kompriméiere mat nëmmen ëm déi 20 kWh an engem eestufege Kompressor. Industriell Kompresseren hunn zwar en (theoreetesch) besseren thermodynamesche Wierkungsgrad bedéngt duerch 3 oder 4stufeg Kompressioun, mä dat geet awer zesumme mat extreem héijem Gewiicht (200–450&nbsp;kg) a méi héijer Reiwung. Ausserdeem ass dobäi déi noutwendeg komplett Entfiichtung vun der Drockloft nach net mat agerechent - an déi ass zwéngend noutwendeg well soss de Motor am Betrib direkt veräist. De Virdeel par Rapport zu Elektroautoen ass datt d'Produktioun méi bëlleg wier (dofir bräicht et awer änlech héich Stéckzuelen) an datt et keng Problemer mam [[Recycling]] vu Batterië gëtt. Den Nodeel besteet am Energieverloscht duerch d'Hëtzt déi bei der Kompressioun vun der Loft entsteet. Ausserdeem misst d'Elektrizitéit fir d'Kompresseren integral aus erneierbare Quelle komme well soss d'Primärenergiebilanz "well-to-wheel" katastrophal gëtt<ref>[http://spectrum.ieee.org/energy/environment/deflating-the-air-car/4]</ref> Nach ass d'Entwécklung vun den Drockloftautoen awer net ofgeschloss, mä dat gëllt och fir aner Konzepter. Kritiker gleewen net un déi annoncéiert Performancë vun den Drockloftmotoren a suerge sech ëm d'Anhale vu Sécherheetsnormen, wärend de Guy Nègre dogéinthält et géife keng sou Problemer ginn. Bis elo gouf säin Airpod nëmmen zu Lëtzebuerg homologéiert (Fréijoer 2011), mä just ënner der Norm vun Dräirieder ënner 40&nbsp;km/h. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20110225104729/http://mdi.lu/ Offiziell Websäit vun MDI] * [http://cair.wikia.com/wiki/Compressed_air_energy_storage Compressed air energy storage] * [http://www.dnaindia.com/money/report_tamo-s-ambitious-air-car-faces-starting-trouble_1316093 TaMo's ambitious 'Air Car' faces starting trouble] * [http://iopscience.iop.org/1748-9326/4/4/044011/fulltext/ Economic and environmental evaluation of compressed-air cars] * [http://www.lejeudi.lu/Finance/3324.html Kriteschen Artikel am LeJeudi] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entreprisen]] 4wnlxq38v65jx0ruwft0vcgccq9avy0 Nationalstrooss 11 0 60032 2678493 2642505 2026-05-16T19:47:44Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung vun der N11 */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678493 wikitext text/x-wiki {{Infobox Staatsstrooss}} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed floatright" | colspan="2" style="color:#fff;background-color:#c20a16; text-align: center;" |'''Laf an Uschlëss''' |- |rowspan="4"|[[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|232}}<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Rue Marie B. J. Munchen-Tesch |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Uelzecht]] |- | [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|CFL-Linn 1]] |- | [[Brennerei (Nidderaanwen)|Brennerei]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|119}} |- |''Méchelbuch''|| [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Autobunn LU|7}} |- | [[Waldhaff (Nidderaanwen)|Waldhaff]]|| [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|126}} |- |[[Gréngewald]] |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Kazebaach]] |- | rowspan="2"| [[Gonnereng]] || [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|122}} |- | [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|11D}} |- | rowspan="10" |[[Jonglënster]] || [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|129}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|11E}} |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Geizebaach]] |- | [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|121A}} |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Geizebaach]] |- |[[Fichier:AB-Tunnel.svg|25x25px]] {{Chemin repris|121A}} |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|11F}} |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Schwaarz Iernz]] |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|129}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] Uschloss {{Chemin repris|121}} {{Chemin repris|121A}} |- | rowspan="2" | [[Grolënster]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|14}} Rue de Grevenmacher (r) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|14}} Rue de Blumenthal (l) |- | rowspan="2" | [[Schanz]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|136A}} Op der Schanz<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; {{Chemin repris|365}} Kreizenheicht |- | [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|136}} Heeschbregerwee |- |''Schwaarzuecht'' || [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|137}} |- | [[Méchelshaff]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|132}} |- | rowspan="2" |[[Lauterbuer]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|118}} |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Lauterbuererbaach|Lauterbuerer Baach]] |- |[[Specksmillen]] |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] ''Baach ouni Numm'' |- | rowspan="3" |[[Iechternach]] | [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|10}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|366}} Rue des Remparts |- | [[Fichier:AB-Fluss.svg|25x25px]] [[Sauer]] |- |{{DEU}} | [[Fichier:EU-Icon.svg|25x25px]] {{Landesstrooss DE/RP|1}} |} D''''Nationalstrooss 11''' oder '''N11''', an och '''Iechternacher Strooss''' genannt, ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Nationalstrooss (Lëtzebuerg)|Nationalstrooss]] an de Kantone [[Kanton Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]], [[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] an [[Kanton Iechternach|Iechternach]]. Si huet hiren Ufank zu [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] op der [[Nationalstrooss 7|N7]] a féiert vun do iwwert den [[Contournement vun Dummeldeng|Dummeldenger Contournement]] an da praktesch de ganzen Wee an [[Nordosten|nordëstlecher]] Direktioun iwwert de [[Waldhaff (Nidderaanwen)|Waldhaff]] op [[Gonnereng]], vun do op engem [[Contournement vu Gonnereng|Contournement]], deen am September 2015 opgoung<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/710813.html "De Contournement vu Jonglënster ass op!".] rtl.lu, 18.09.2015, 13:55:27.</ref>, ronderëm [[Jonglënster]], an dann iwwert [[Grolënster]], d'[[Schanz]], [[Wuelper]], de [[Méchelshaff]] a [[Lauterbuer]] op [[Iechternach]]. Zu Iechternach féiert se dann op [[Al Sauerbréck zu Iechternach|déi al Bréck]] an dann iwwert d'[[Sauer]] an [[Däitschland]], wou se Uschloss un d'[[Landesstrooss 1|L1]] a gläich duerno un d'[[Bundesstrooss B257|B257]] / [[Europastrooss E29|E29]] huet. Zu Iechternach kräizt se sech och mat der [[Nationalstrooss 10|N10]]. D'Gesamtlängt vun der N11 ass zirka 31,5&nbsp;km. == Entwécklung vun der N11 == * D'Strooss vun der Stad op Iechternach gouf an e puer Etappen tëscht 1844 an 1849 gebaut<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1844/01/06/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 6 janvier 1844, N° 46b, fixant la direction à donner à la partie de la route de Luxembourg à Echternach, comprise entre Echternach et Junglinster|Gekuckt=04.05.2023|Datum=06.01.1844|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref><ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1845/02/27/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 27 février 1845, N° 434, déterminant la direction à donner à la route de Luxembourg à Echternach, pour la partie comprise entre les villages de Dommeldange et de Junglinster|Gekuckt=04.05.2023|Datum=27.02.1845|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref><ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1846/04/30/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 30 avril 1846, N° 918, relatif à la direction de la partie de route d'Echternach comprise entre Eich et Dommeldange et au raccordement de cette partie de route avec la route de Diekirch|Gekuckt=04.05.2023|Datum=30.04.1846|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref><ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1849/07/28/n1/jo|Titel=ARRÊTÉ ROYAL GRAND-DUCAL du 28 juillet 1849, n° 1294, concernant la construction et l'entretien de la traversée d'Echternach|Gekuckt=04.05.2023|Datum=28.07.1849|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>; * An den [[1950]]<nowiki/>er-Joren ass d'[[Europastrooss]] [[Europastrooss E42|E42]] vu [[Saarbrécken]] aus zu [[Réimech]] an d'Land komm an ass vu do aus iwwer d'[[Nationalstrooss 2|N2]] an d'Stad gelaf. Vun der Stad aus goung se iwwer déi haiteg N11 op Iechternach a virun a Richtung [[Köln]]<ref>Op der topographescher Kaart als "Route à trafic international E42 – Saarebruck - Cologne" gezeechent.</ref><ref name=":1">{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1955/11/23/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 23 novembre 1955 portant règlement de la circulation sur toutes les voies publiques. (Art. 111)|Gekuckt=18.01.2021|Datum=|Wierk=legilux.public.lu|Editeur=|Sprooch=}}</ref>; *An den [[1970]]<nowiki/>er-Jore krut d'Iechternacher Streck d'Nummer [[Europastrooss E27|E27]]; *Vun 1958<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/05/05/n2/jo|Titel=Loi du 5 mai 1958 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'Etat d'une série de chemins vicinaux. - Legilux|Gekuckt=21.01.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref> <nowiki/>bis an d'1980er-Joren huet als N11 d'Streck vun der [[Brennerei (Nidderaanwen)|Brennerei]] iwwer [[Eesebuer]] bis an d'[[Fiels]] gegollt, den haitegen [[CR119]].;<nowiki/> * Vun [[1989]] ass op der topographescher Kaart nieft der E27 och d'Bezeechnung vun der N11 ze fannen. Op der Kaart vun [[2000]] steet just nach N11; * Aus der E27 ass an de Joren duerno{{Wéini?}} d'[[Europastrooss E29|E29]] ginn, déi haut nach tëscht dem [[Verdeeler Gréngewald]] an Iechternach iwwer d'N11 leeft; * Nodeems den Dummeldenger Contournement gebaut gi war, krut deen de Statut vun der d'N11, iwwerdeems déi al Streck vun der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Eecher Klinick]] bis uewenzeg vun der fréierer Dummeldenger ''Charlys Gare'' an e [[Chemin repris]] (CR233) resp. eng Gemengestrooss deklasséiert gouf<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1995/12/22/n2/jo|Titel=Loi du 22 décembre 1995 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'Etat d'une série de chemins vicinaux. - Legilux|Gekuckt=18.01.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref>; *An den 1980/90er-Jore gouf den Tracé vun der N11 zu Gonnereng, Jonglënster a Grolënster ugepasst<ref name=":1" />; * Zanter dem 18. September 2015 leeft den Transitverkéier net méi duerch Jonglënster, mä iwwer e Contournement, deen tëscht Gonnereng a Jonglënster ufänkt, iwwer de [[Viaduc vu Jonglënster]] féiert an e Stéck no der Kräizung mam [[CR121]] nees op der aler Strooss erauskënnt. Zanter dem Gesetz vum 15. Dezember 2021 iwwert d'Reklassement vum Stroossereseau<ref name=":0">{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2021/12/15/a878/jo|Titel=Loi du 15 décembre 2021 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'État d'une série de chemins vicinaux et portant modification de l'article 6bis de la loi modifiée du 16 août 1967 ayant pour objet la création d'une grande voirie de communication et d'un fonds des routes|Gekuckt=06.04.2023|Datum=15.12.2021|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> leeft den offiziellen Tracé vun der N11 net méi duerch Jonglënster, ma iwwert d'Ëmgeeungsstrooss. D'Traversée duerch Jonglënster ass an e Chemin repris ([[CR121A]]) deklasséiert ginn<ref name=":0" />; * Mam selwechte Gesetz gouf och en Deel vun der Route de Luxembourg zu [[Lauterbuer]] an eng Gemengestrooss deklasséiert<ref name=":0" />. == Biller == <gallery> N11 (Luxemburg).jpg|D'Nationalstrooss 11 tëscht Gonnereng a Jonglënster Gonderange borne E421-N11 (102).jpg|E Schëld als ''[[Kilometersteen]]'' zu Gonnereng </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Gréiwemaacher}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Iechternach}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Lëtzebuerg}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Kanton Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Kanton Iechternach]] [[Kategorie:Kanton Gréiwemaacher]] bp6bgu4n3ldkbpy3crxbqzt95dgxyzz Nationalstrooss 7 0 60072 2678496 2657790 2026-05-16T19:48:01Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung vun der N7 */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678496 wikitext text/x-wiki {{Infobox Staatsstrooss}} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed floatright" | colspan="2" style="color:#fff;background-color:#c20a16; text-align: center;" |'''Laf an Uschlëss''' |- | rowspan="8" |[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|4}} {{Nationalstrooss LU|50}} {{Nationalstrooss LU|2}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|5}} [[Avenue Monterey|Av. Monterey]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|6}} [[Avenue Émile-Reuter|Av. E. Reuter]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|52}} [[Neipuertsgaass|Av. de la Porte-Neuve]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|53}} [[Eecher Bierg]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|57}} [[Tunnel René-Konen|Tunnel René Konen]] |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|51}} [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rout Bréck]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|52}} [[Rue des Glacis (Stad Lëtzebuerg)|Rue des Glacis]] |- |rowspan="3"| [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|218}} [[Rue Laurent-Menager|Rue Laurent Menager]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|55}} [[Rue de Mühlenbach|Rue de Muhlenbach]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|11}} [[Rue Auguste-Laval|Rue Aug. Laval]] |- | [[Beggen]]|| [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|233}} [[Rue de la Cimenterie]] |- | [[Bäreldeng]] ||[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|181}} Am Becheler |- | rowspan="3" |[[Walfer]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|123}} Rue de Steinsel |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Uelzecht]] |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|126}} Rue de la Gare |- | rowspan="2" |[[Helsem]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|233}} Rue Ch. Rausch |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|233A}} Rue de la Gare |- | rowspan="2" | [[Heeschdref]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|124}} Rue de Mullendorf |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|CFL-Linn 1]] |- | rowspan="2" | [[Luerenzweiler]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|122}} Rue de Hünsdorf |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|122}} Rue de Blaschette |- |[[Kléck]] || [[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Autobunn LU|7}} |- | rowspan="2"|[[Lëntgen]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|101}} Rue de l'Église (r) /<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Rue de la Gare (l) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|101A}} Route de Fischbach |- | rowspan="2" | [[Rolleng (Miersch)|Rolleng]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|120}} Rue Belle-Vue |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Rollengerbaach]] |- | rowspan="2" |[[Bierschbech]] |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Bierschbaach]] |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|118}} {{Chemin repris|123}} {{Chemin repris|183}} |- | rowspan="4" |[[Miersch]] || [[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Uelzecht]]<br>[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|CFL-Linn 1]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|183A}} Rue de la Gare |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|102}} Rue G-D Charlotte |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|8}} Rue d'Arlon |- | rowspan="2" | [[Mierscher Bierg]] || [[Fichier:AB-Kreuz-blau.svg|25px]] {{Autobunn LU|7}} Rond-point Tinnesbruch |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Wëllerbaach]] |- |rowspan="2"| [[Rouscht (Biissen)|Rouscht]] || [[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|306}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|115}} |- |[[Brongeshaff]]|| [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7C}} |- | rowspan="2"| [[Colmer]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7D}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|22}} Av. Gordon Smith |- |rowspan="4"| [[Colmer Bréck]] || [[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Uelzecht]] |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|CFL-Linn 1]] <br>([[Bréck op der Colmer Bréck]]) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|123}} Route de Cruchten |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] Uschloss {{Schnellstrooss LU|7}} |- | rowspan="3" | [[Schieren]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|347}} Route de Stegen |- |[[Fichier:AB-Trockenfluss.svg|17x17px]] [[Kiselbaach]] |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|CFL-Linn 1]] |- | rowspan="8" |[[Ettelbréck]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] Uschloss {{Schnellstrooss LU|7}} |- | [[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|15}} |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Uelzecht]] |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Waark]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7A}} Rue Prince Henri |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7A}} Av. J-F Kennedy |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen|CFL-Linn 1]] |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Sauer]] |- |[[Ierpeldeng (Ettelbréck)|Ierpeldeng-Sauer]] |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|27}} Porte des Ardennes<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Chemin repris|359}} Rue du Viaduc |- | rowspan="3" |[[Angelduerf]] |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25px]] {{Chemin repris|359}} [[Eisebunnsstreck Ettelbréck-Dikrech|CFL-Linn 1a]] |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] Uschloss {{Schnellstrooss LU|7}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|359}} Zone industrielle |- | rowspan="5" | [[Dikrech]]|| [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|351A}} Rue de l'Industrie |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|14}} Rue du Pont |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|351A}} Place Guillaume |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|17}} Esplanade |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7B}} Rue du Herrenberg |- |[[Fridhaff]] |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25x25px]] {{Schnellstrooss LU|7}} |- |[[Closdellt]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|377}} |- |[[Fléiber (Buerschent)|Fléiber]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|379}} |- |[[Lëpschter Dällt]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|308}} |- | rowspan="2" |[[Maarkebaach (Houschent)|Maarkebaach]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|320D}} |- |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25x25px]] {{Chemin repris|320B}} |- | rowspan="2" |[[Houschent]] |[[Fichier:AB-Brücke.svg|25x25px]] {{Chemin repris|320}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|320C}} |- |[[Houschter Déckt]] | |- |[[Um Schinker|Schinker]] |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25x25px]] {{Chemin repris|322}} |- | rowspan="3" |[[Housen]] |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25x25px]] Uschloss Ëmgeeung ''<small>(geplangt)</small>'' |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|324}} Eesberwee (r) /<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Boukelzer Strooss (l) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|342}} |- |[[Duerscht]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|343}} |- | rowspan="4" |[[Maarnech]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|18}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|18A}} <!--Ass op Geoportail net als N18A agezeechent--> |- ||[[Fichier:AB-Brücke.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|18}} |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|90}} {{Chemin repris|326B}} |- |[[Fëschbech (Hengescht)|Fëschbech]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|340}} Duarrefstrooss |- |[[Grandsen]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|376}} |- | rowspan="2" |[[Hengescht]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|339}} Hëpperdanger Strooss |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|338}} Hauptstrooss (l) |- |[[Lausduer]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|338}} (r) |- | rowspan="3" |[[Wäiswampech]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|363}} Urenerweeg |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|335}} Duarrefstrooss (l) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|335}} Beeler Strooss (r) |- |[[Wemperhaart]] |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25x25px]] {{Nationalstrooss LU|12}} {{Nationale BE|62}} |- |[[Lenglerlach]] |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|336}} Duarrefstrooss |- |[[Schmëdd (Ëlwen)|Schmëdd]] | |- |{{BEL}} |[[Fichier:EU-Icon.svg|25x25px]] {{Nationale BE|68}} Deiffelt |} D''''Nationalstrooss 7''' oder '''N7''', ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Nationalstrooss (Lëtzebuerg)|Nationalstrooss]] an de [[Lëtzebuerger Kantonen|Kantone]] [[Kanton Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]], [[Kanton Miersch|Miersch]], [[Kanton Dikrech|Dikrech]] a [[Kanton Klierf|Klierf]]. Deelweis féiert d'[[Europastrooss E421]] driwwer. Se leeft vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]] bis op d'[[Schmëdd (Ëlwen)|Schmëdd]] an ass mat 76&nbsp;km déi zweetlängst Nationalstrooss am Land<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/mobiliteit/news/a/1122140.html|Titel=Rankingen op RTL.lu: Déi längsten Nationalstroossen zu Lëtzebuerg sinn?|Gekuckt=31.01.2021|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>. ==Verlaf== D'N7 féiert vu Lëtzebuerg vun der [[Place de Bruxelles (Stad Lëtzebuerg)|Bréisseler Plaz]] iwwert de [[Boulevard Royal]] an den [[Eecher Bierg]] op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]], a vun do aus duerch den [[Uelzecht]]dall bis op [[Miersch]]. Vun do geet et iwwer d'Kopp vum [[Rouscht (Biissen)|Rouscht]] op [[Colmer]], an dann nees weider duerch den Dall vun der Uelzecht iwwert [[Ettelbréck]] op [[Dikrech]]. Wéinst [[Sens unique|Sens-uniquen]] zu Ettelbréck an zu Dikrech leeft de Verkéier op der N7 nëmmen an eng Richtung: * zu Ettelbréck a Richtung Schmëdd (an der Géigerichtung iwwert d'[[Nationalstrooss 7A|N7A]]) an * zu Dikrech a Richtung Lëtzebuerg; a Richtung [[Éislek]] gëtt de Verkéier vun der Stäreplaz un iwwert d'[[Nationalstrooss 14|N14]] (Rue du Pont) an d'{{N14}} geleet fir bei der [[Kierch Dikrech|Kierch]] erëm nees op d'N17 ze stoussen. Vun der Dikrecher Kierch u verléisst se de Sauerdall, fir duerch de ''[[Bamerdall]]'' op d'Kopp beim [[Fridhaff]] ze kommen. Vun do aus féiert se dann als Héichtestrooss laanscht [[Houschent]], duerch [[Housen]], [[Hengescht]] a [[Wäiswampech]] bis op déi [[belsch]] Grenz op der [[Schmëdd (Huldang)|Schmëdd]], wou se Uschloss un déi belsch Nationalstrooss [[Nationalstrooss 68 (Belsch)|N68]] huet. == Entwécklung vun der N7 == * D'Strooss ass 1843 als „Dikrecher Strooss“ bezeechent ginn an ass vun der Stad iwwert [[Kruuchten]] op Dikrech gelaf. Se huet déi [[belsch]] ''Grande route de deuxième classe'' ersat, déi vu Lëtzebuerg op Dikrech gefouert huet; * Bis an d'[[1940]]<nowiki/>er-Joren ass d'N7 vu Miersch aus iwwer [[Miesdref]] a Kruuchten a Richtung Ettelbréck gelaf, se leeft awer zanterhier iwwer de [[Rouscht (Biissen)|Rouscht]] (déi fréier [[Nationalstrooss 26|N26]]); * D'Streck tëscht Dikrech an der belscher Grenz vun der haiteger N7 war bis [[1958]] déi fréier [[Nationalstrooss 16|N16]]. Zu Ettelbréck - an deem Deel wou d'N7 haut a Sens unique leeft - huet d'[[Nationalstrooss 7B|N7B]] den Accès bei d'[[Gare Ettelbréck|Gare]] assuréiert; * Zanter den [[1960]]<nowiki/>er-Jore goufen eng Rëtsch Upassungen un der N7 gemaach fir de Verkéier méi flësseg ze maachen. Sou gouf d'Streck méi riicht gemaach andeems Kéiere ugepasst goufen, et goufen nërdlech vun Dikrech Deeler gebaut wou et méi einfach ass z'iwwerhuelen asw. Do derbäi kënnt, datt tëscht der Stad an Dikrech d'[[Autobunn A7 (Lëtzebuerg)|A7]] an d'[[Schnellstrooss B7 (Lëtzebuerg)|B7]] (Nordstrooss) gebaut goufen, fir d'N7 z'entlaaschten; * An den [[1960]]<nowiki/>er ass d'Streck tëscht Ettelbréck an Angelduerf nei amenagéiert ginn an d'[[Barriär (Eisebunn)|Barriär]] koum ewech; * D'Traversée duerch Ettelbréck gouf an den [[1980]]<nowiki/>er-Joren ugepasst an eng Rei Kéieren tëscht Fëschbech an Hengescht, tëscht Hengescht a Wäiswampech gradewéi tëscht Housen a Maarnech goufen ëmgebaut fir d'Streck méi riicht ze maachen; * [[2001]] ass d'Ënnerféierung um Rouscht opgaangen an d'Kräizung mam [[CR306]] ass ewech gefall; * [[2008]] ass an d'Kéier an der Kléck – um haitege Verdeeler fir op d'Autobunn – ëmgebaut ginn; * Mam Gesetz vum 15. Dezember 2021 iwwert d'Reklassement vum Stroossereseau sinn an der [[Gemeng Colmer-Bierg]] 182&nbsp;m vum fréieren Tronçon vun der N7 als Gemengeplaz deklasséiert ginn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2021/12/15/a878/jo|Titel=Loi du 15 décembre 2021 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'État d'une série de chemins vicinaux et portant modification de l'article 6bis de la loi modifiée du 16 août 1967 ayant pour objet la création d'une grande voirie de communication et d'un fonds des routes|Gekuckt=06.04.2023|Datum=15.12.2021|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. <gallery mode="nolines" widths="240" heights="240" caption="Verännerunge vun 1964 bis 2021 tëscht dem [[Fridhaff]] a [[Lausduer]]"> Fichier:Al N7 Fridhaff.png Fichier:Al N7 Closdelt Fléiber.png Fichier:Al N7 Houschent.png Fichier:Schinker 1964.png Fichier:Al N7 Maarnech.png Fichier:Al N7 tëscht Fëschbech an Hengescht.png Fichier:Al N7 Hengescht Lausduer.png </gallery> == Projeten == === Contournement vun Housen === Fir d'Uertschaft Housen vum Transitverkéier ze entlaaschten, ass bis Enn [[2023]] e Contournement geplangt, dee [[Westen|westlech]] laanscht d'Uertschaft verleeft. A Richtung [[Norden|Norde]] gekuckt, féiert en ënnert dem [[CR324]] erduerch a leeft dann duerch e 470-Meter laangen [[Tunnel]] ënnert dem Flouer ''Beirescht'' erduerch, fir op der Héicht vum [[CR342]] deen a Richtung [[Rouderssen]] fortgeet, nees un d'N7 ugeschloss ze ginn<ref>[http://www.route2020.lu/reseau/reseau/besoin/index.php#2 Le contournement de Hosingen (E421-N7)] op route2020.lu, gekuckt den 18. November 2019</ref><ref>[https://www.rtl.lu/mobiliteit/news/a/1431574.html 2021 soll de Bau lassgoen, 2 Joer méi spéit soll e fäerdeg sinn] op rtl.lu, gekuckt den 18. November 2019</ref>. Uganks [[2021]] gouf eng adaptéiert Versioun vum 4,4&nbsp;km laange Contournement virgestallt deen aus 2 <math>\times</math> 2 Bunne besteet an duerch en Tunnel vun 320 m leeft. Et ginn am Ganze 6 Brécke gebaut, ë. a. fir de landwirtschaftleche Verkéier. Am Kader vum Bau vun der Umgeeungsstrooss gëtt och d'Kräizung mam [[CR324]] verluecht. De Budget fir déi nei Strooss läit bei 154,35 Milliounen Euro, d'Aarbechte sollen [[2022]] ugoen a véier Joer laang daueren<ref name=":0">{{Citation|URL=https://pch.gouvernement.lu/fr/actualites.html|Titel=Une N7 plus uniforme et plus sûre entre Wemperhardt et Ettelbruck|Gekuckt=07.02.2021|Datum=02.05.2021|Wierk=pch.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref><ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.wort.lu/de/lokales/umgestaltung-der-n-7-entlastung-fuer-hosingen-601d8858de135b9236951aea|Titel=Umgestaltung der N 7: Entlastung für Hosingen|Gekuckt=07.02.2021|Datum=05.02.2021|Wierk=Wort.lu|Sprooch=de|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207173603/https://www.wort.lu/de/lokales/umgestaltung-der-n-7-entlastung-fuer-hosingen-601d8858de135b9236951aea}}</ref>. D'Finanzéierungsgesetz gouf de 6. August 2021 gestëmmt<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2021/08/06/a606/jo|Titel=Loi du 6 août 2021 relative à la construction du contournement de Hosingen (E421/N7). - Legilux|Gekuckt=13.08.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref>. Ufanks 2025 ass d'Tranchée fir den Tunnel fäerdeg an et gouf ugefaangen d'Verschalunge vun den Tunnelsréier ze setzen.<!--gesinn op der Plaz de 17 Januar 2025)--> === Queesch Verbindung vu Klierf === D'[[Nationalstrooss 90]] (''Transversale de Clervaux'') ass eng Strooss, déi nërdlech vu [[Maarnech]] vun der N7 aus fort geet an eng queesch Verbindung no Weste bis op d'[[Nationalstrooss 18|N18]] [[Norden|nërdlech]] vu [[Klierf]] mécht. En éischt Stéck ass zanter dem 10. Juni 2022 op, de westlechen Deel ass nach am Bau<sup>(Situatioun: Abrëll 2023)</sup>. === Ëmbau vun der N7 === 2022 sollt ugefaange ginn, fir d'Strooss tëscht dem Fridhaff an der [[Houschter Déckt]] ëmzebauen, fir se méi sécher ze maachen. Sou bleift déi aktuell ''Dräibunn'' bestoen an et ass virgesinn, datt et ofwiesselend eng Spuer an déi eng an zwou an déi aner gëtt. D'Kräizungen um selwechten Niveau kommen ewech a ginn duerch Brécken ersat. Do derbäi gëtt parallel och tëscht Houschent an der Houschter Déckt eng Vëlospist gebaut. De Budget fir d'Aarbechte läit bei 246,71 Milliounen Euro, d'Aarbechte sollten [[2022]] ugoen an am éischten Deel véier Joer laang daueren<ref name=":0" /><ref name=":1" />. D'Finanzéierungsgesetz gouf de 6. August 2021 gestëmmt<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2021/08/06/a605/jo|Titel=Loi du 6 août 2021 relative à la sécurisation de la N7 entre Fridhaff et Weiswampach. - Legilux|Gekuckt=13.08.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref>. === Rouscht === Am Abrëll 2023 huet de Mobilitéitsminister [[François Bausch]] confirméiert, datt um [[Rouscht (Biissen)|Rouscht]] op enger Streck vu ronn 2 Kilometer „sou séier wéi méiglech“ dräi [[Rond-point]]e solle gebaut gi fir de Verkéier op där Streck méi sécher ze maachen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2053285.html|Titel=Bausch gëtt gréng Luucht: Geféierlech Kräizung um Rouscht huet Prioritéit|Gekuckt=19.04.2023|Datum=19.04.2023|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>. == Biller == <gallery widths=160px heights=200px perrow=4 caption="Ënnerwee op der N7"> Walferdange borne N7 (1).jpg|[[Kilometersteen]] op der N7 Luxembourg Côte d'Eich 01.jpg|Am [[Eecher Bierg]] Bréck A7-N7 Mierscherbierg.jpg|D'N7 ënner der A7 um [[Mierscher Bierg]] N7 Direktioun Rouscht.jpg|D'N7 an Direktioun [[Rouscht]] gekuckt </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://travaux.public.lu/content/dam/travaux_publics/fr/publications/r/reseau-routier-national/reseau-routier-national.pdf Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau] op der Internetsäit vun der Bauverwaltung {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Dikrech}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Klierf}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Miersch}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Nationalstrooss 07}} [[Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Nokucken 2026]] 3ct1zjiy1myuehtuzbwe6rrpfsklvjt Botterkräiz 0 60176 2678349 2332909 2026-05-16T18:24:16Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678349 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} [[Fichier:Botterkraiz Garnehc a.jpg|thumb|upright|Déi staark verwittert Iwwerreschter vum Botterkräiz]] '''Botterkräiz''' ass den Numm vun engem [[Weekräiz]], op der Kräizung vun der [[Dräikantonstrooss]] mat dem [[CR101]] zu [[Garnech]]. Fréier stoung net wäit vun der Kräizung um Laf vun der [[Mamer (Baach)|Mamer]] d'Wollefsmille mat engem grousse Bauerenhaff deen an den [[1990]]er-Joren ewechgerappt gouf. Nach méi fréi stoung och nach eng [[Molkerei]] do. Enn der 1950er-Jore<!--D'Molkerei gouf virum Bauerenhaff ewechgerappt et bleift nozekucke wéini--> war et nëmme méi eng [[Ruin]]. Den Numm "Botterkräiz" kënnt vun dëser Molkerei. Par Analogie gëtt d'Kräizung och ''um Botterkräiz'' genannt. D'Busser vun den [[Régime général des transports routiers|RGTR-Linnen]] [[RGTR-Linn 241|241]] an [[RGTR-Linn|344]] hunn do eng Halt ''Botterkräiz''. [[Kategorie:Weekräizer zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Garnech]] t9tnu30ta24xt95s04v2k0paj2v05io Astronomische Gesellschaft Katalog 2 0 60952 2678336 2275936 2026-05-16T18:23:16Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678336 wikitext text/x-wiki Den '''AGK2''' ass ee prezise [[Stärekatalog]] vu ronn 200.000 [[Stär]]en, deen op Initiativ vun der [[Astronomesch Gesellschaft|Astronomescher Gesellschaft]] an den [[1930]]er-Joren opgestallt gouf. D'Astronomesch Gesellschaft (A.G.), déi eelst wëssenschaftlech Vereenegung vun Europa gouf am Joer [[1800]] gegrënnt. Géint [[1860]] huet si dee wichtegste Stärekatalog vun där Zäit, den AGK initiéiert. Hie gouf vun [[1929]] un zum AGK2 vergréissert - mat méi neien Date vun der [[Astrometrie]] an ënner preziser Berücksichtegung vun den [[Eegebeweegung]]en. Den AGK2 ass bis haut, zesumme mat der neier Faassung vum AGK3, eng bedeitend Datebasis fir d'[[Astronomie]], d'Himmelsmechanik an d'[[Bunnbestëmmung]]en. D'Miessung vun de [[Stäreplazen]] vum AKG2 entstoung * a Kooperatioun vun 3 [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]]n * mat eenheetlechen Instrumenter - dem eegens entwéckelten „AG-[[Astrograph]]“, dräi Astrokamerae mat ongeféier 2 m [[Brennwäit]]) an dem AG-[[Komparater]] fir d'Auswäertung vun Dausende vu Fotoplacken * an op Basis vun engem verbesserte [[Fundamentalsystem (Astronomie)|Fundamentalsystem]] vun [[Astronomesch Konstant|astronomesche Konstanten]], déi mat modernen, deelautomatiséierte [[Meridiankrees]]ser gemooss goufen. An enger Aarbecht vu ronn 10 Joer ass den AGK-2 entstanen, an deem ongeféier 200.000 Stäre stinn, bis erof op déi 9. an 10. [[Visuell Magnitude|Gréisst]], a mat [[Positioun]]sgenauegkeeten, déi besser wéi 1″ sinn. Bis an d'[[1980]]er-Jore war dee Katalog eng wichteg Basis an der Astrometrie a fir d'Auswäertunge fir d'[[Satellittegeodesie]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} [[Kategorie:Astronomesch Katalogen]] 98kg7okvd5nx37fk9dxp6rthcmz0m40 Kabang 0 62983 2678443 1667808 2026-05-16T19:41:40Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678443 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Kabang.jpg|thumb|250px|right|E moderne Kabang]] E '''Kabang''' (fr:cabas oder och cabat), ass e Kuerf mat zwou [[Schlauf]]en, dee fréier aus [[Stréi]] geflecht gouf, a vun den Hausfrae benotzt gouf fir Kommissiounen ze maachen. D'Stréi gouf no an no duerch schwaarzt Wuesduch an duerno Lieder ersat. Zu Lëtzebuerg gouf et de Kabang bis Enn der [[1950]]er-Joren an enger besonnescher Form, a war a ville [[Stot|Stéit]] ze fannen. De Kabang war eng Zort ''Patchwork'', e Kuerf deen aus klenge Liederstécker zesummegebutt war. Déi konnte véiereckeg oder sechseckeg sinn, a ware sief et niefteneen oder iwwerenee gebutt. Haut gi Kabangen a Frankräich ënner dem Numm ''Cabat'' verkaaft, a si grouss Akafskierf, déi dacks op ''Roulette'' montéiert sinn, a wéi eng [[Sakkar|Sakkäerchen]] ausgesinn. [[Kategorie:Kierf]] ctymic6nu1gj7zg43tu851wl3kyu8ik Kuelestoffstär 0 63360 2678452 1963556 2026-05-16T19:43:26Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678452 wikitext text/x-wiki D''''Kuelestoffstären''' (engl. ''carbon stars'') si spéit Risestären, wéi d'[[Roude Ris|rout Risen]] oder geleeëntlech [[Rouden Zwerg|rout Zwergen]], deenen hir Atmosphäre méi [[Kuelestoff]] wéi [[Sauerstoff]] enthalen. Déi béid Elementer maachen an de kille baussenzege Schichte vun de Stäre [[Kuelemonoxid]], dat de ganze Sauerstoff an der Atmosphär bënnt. Déi lescht Kuelestoffatomer formen dobäi aner Verbindungen. Dat gëtt dem Stär eng „raschteg“ Atmosphär. Fir den [[Observateur]] gesäit de Stär da rout aus. D'[[Spektralklass|spektral Charakteristik]] vun deene Stären ass markant. Si gouf fir d'éischt wéinst hirem Spektrum vum [[Angelo Secchi]] an den [[1860]]er-Joren als eege Stäreklass identifizéiert. Dat war d'Pionéierzäit vun der astronomescher [[Spektroskopie]]. An „normale“ Stären (wéi d'[[Sonn]]) enthält d'Atmosphär méi Sauerstoff wéi Kuelestoff. Gewéinlech Stären, déi net déi Ausprägung resp. Eegenschafte vu Kuelestoffstären hunn, gi fir se vun den aneren z'ënnerscheede '''Sauerstoffstären''' (engl. ''oxygen stars'') genannt. En typesche Vertrieder vun de Kuelestoffstären ass de [[La Superba]]. [[Kategorie:Stären]] q8316grplh20zfum9occldp1kyhl7pi Voyager 2 0 64369 2678580 2477978 2026-05-16T20:05:02Z VolvoxBot 61746 /* Virgeschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678580 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Voyager.jpg|thumb|400px|Voyager-Sond]] De '''Voyager 2''' ass eng [[NASA]] [[Raumsond]], déi 16 Deeg virum [[Voyager 1|Voyager&nbsp;1]] den 20. August 1977 vu [[Cape Canaveral AFS Launch Complex 41|Launch Complex 41]] op [[Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] mat enger [[Titan 3E-Centaur|Titan-IIIE-Centaur]]-Rakéit an de [[Weltraum]] gestart gouf (Voyager&nbsp;1 ass zwar 16 Deeg méi spéit gestart, huet awer méi eng kuerz [[Trajektoire (Physik)|Fluchbunn]] zum Jupiter ageschloen, dofir steet d'Eent als Nummer). == Virgeschicht == [[Fichier:Voyager spacecraft structure german.jpg|thumb|280px|Diagramm vun de Voyagersonden]] An den [[1960]]er-Joren hunn [[Astronom]]en, dorënner de Gary Flandro an de James Long vum [[Jet Propulsion Laboratory]] festgestallt, datt déi grouss [[Planéit]]e vun eisem [[Sonnesystem]], de ([[Jupiter (Planéit)|Jupiter]], de [[Saturn (Planéit)|Saturn]], den [[Uranus (Planéit)|Uranus]] an den [[Neptun (Planéit)|Neptun]]) um Enn vun den [[1970]]er-Joren an enger [[Konstellatioun]] stoe géifen. Et kéint een also mat enger eenzeger Sond dës grouss Planéite besichen. Aus budgetäre Grënn gouf de Plang vun engem ''Grand Tour'' vun der NASA schonn [[1972]] stornéiert, well finanziell a personell Ressourcen an de Projet [[Space Shuttle]] fléisse sollten. D'JPL krut gréng Luucht fir e „klengen Tour“, déi zwou Sonden op d'Planéite Jupiter a Saturn féiere soll. D'NASA hat och Uweisunge ginn, datt d'Sonden nëmme fir déi véierjäreg Missiounsdauer op Saturn ze baue wier an net fir de ''Grand Tour'', fir héich Käschten duerch laanglieweg Systemer auszeschléissen. E ''Grand Tour'' géif nämlech 12 Joer daueren. Doropshin goufen zwou Sonden gebaut, [[Voyager 1]] an Voyager&nbsp;2. D'Ingenieure vun der Missioun hu sech fir eng vun deenen zwou Sonden d'Optioun fräi gehalen, och den Uranus an den Neptun ze besichen, sollt sech déi politesch Lag vun der NASA tëschenduerch änneren. Fir de Fall, datt Voyager&nbsp;1 erfollegräich de Jupitermound [[Io (Mound)|Io]] an de Saturnmound [[Titan (Mound)|Titan]] passéieren an ënnersiche géif, bräicht Voyager&nbsp;2 dat net och ze maachen, mä kéint op Kurs fir de ''Grand Tour'' bruecht ginn. Béid Sonde goufe wärend de Joren duerno, souzesoen ouni vill Ophiewes, fir eng verlängert Missiounsdauer gebaut, [[1977]] war et sou wäit – d'Iddi hat Uklang fonnt. D'Voyager&nbsp;2 gouf fir d'éischt gestart, fir sech d'Optioun op ze behalen (d'Fënster fir d'Ausnotze vun där eemoleger Planéitekonstellatioun géif sech Enn August zou maachen). == Missiounsverlaf == [[Fichier:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|thumb|280px|[[Neptun (Planéit)|Foto vum Neptun]] vun der Voyager&nbsp;2 (4,4 Mio. Meilen 4 Deeg an 20 Stonne virun der nooster Plaz). Et gesäit een de groussen donkle Fleck, den hellen Objet Scooter dee sech ganz séier beweegt an e weidere klengen donkle Fleck.]] De grousse Saturnmound [[Titan (Mound)|Titan]] huet d'Fuerscher wéinst senger Atmosphär intresséiert, sou datt déi béid Sonden ganz no laanscht fléie sollten – eng iwwer d'[[Pol (Geographie)|Polregioun]], an déi aner iwwer den [[Equator]]. De Voyager&nbsp;1 sollt dem Titan säi Südpol iwwerfléien. Dëse Kurs muss si allerdéngs aus der [[Ekliptik]] vum Sonnesystem droen, woumat si fir Besich beim Uranus a beim Neptun net méi a Fro kéim<ref>Jeffrey Kluger: Weiter als Menschen fliegen können, S. 224ff. Scherz, 2000, ISBN 3-502-15374-4</ref>. D'Manöver ass gelongen, awer déi dobäi entstane Biller vum Titan waren net besonnesch, well d'Kamera déi dicht Atmosphär vum Mound net duerchdrénge konnt. D'Voyager&nbsp;2 huet kuerz duerno den Equator vum Titan iwwerflunn, mat änleche Resultater. Awer déi Sond ass an der Ekliptik bliwwen an huet hire Fluch zum Uranus an Neptun fortgesat. D'NASA huet sech offiziell eréischt nom Laanschtfluch beim Saturn fir eng Missiounsverlängerung agesat, woubäi déi laang Rees vu weidere véier Joer zum Uranus een Erfolleg net fir warscheinlech erschénge gelooss huet. Datt d'Raumsond souguer déi 12 Joer bis zum Neptun iwwerstoe géif, ass [[1981]] fir bal onméiglech gehale ginn. Eréischt no dem erfollegräiche Passage vum Uranus gouf nees dru gegleeft, den Neptun z'erreechen, sou datt grouss Investitiounen an d'[[Deep Space Network]] gemaach goufen. Den Duerchmiesser vun de 64-Meter-Antenne gouf op 70 Meter erhéicht, fir déi méiglech Date-Rat vu Voyager&nbsp;2 beim Neptunrendez-vous unzehiewen. D'Sond huet de Jupiter den [[9. Juli]] [[1979]] passéiert, de Saturn de [[25. August]] [[1981]], den Uranus de [[24. Januar]] [[1986]] an den Neptun endlech de [[25. August]] [[1989]]. Den [[10. Dezember]] [[2007]] huet d'NASA bekannt ginn, datt den [[30. August]] [[2007]] och de Voyager 2 den [[Termination Shock]] passéiert huet an den [[Heliosheath]] erreecht huet.<ref>NASA News: [https://web.archive.org/web/20090326125309/http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/termination_shock.html Voyager 2 Proves the Solar System is Squashed], 10. Dezember 2007 (englesch)</ref> D'Sond hat zu dësem Zäitpunkt eng Distanz vu ronn 84 [[Astronomesch Eenheet|AE]] zu der Sonn. D'Sond hat op hirem Fluch vill Date gesammelt, déi et erméiglecht hunn, eist [[Sonnesystem]] besser ze verstoen. Dobäi goufen ënner anerem 22 nei [[Mound]]en, d'Réng vum Jupiter an zwéi weider Réng vum Uranus entdeckt. D'Voyager-2-Missioun zielt zu den erfollegräichste Weltraumprojete vun allen Zäiten. D'Sond funktionéiert ëmmer nach an ass no Voyager&nbsp;1 an [[Pioneer 10|Pioneer&nbsp;10]] dat drëttwäitst vu Mënschenhand gebaute Objet. Prognosë ginn dovun aus, datt d'Sond nach bis zum Joer 2020 Daten op d'Äerd schécke kënnt, bis déi nuklear Energiequell ([[Radioisotopengenerator]]) net méi genuch Stroum liwwert, fir d'System mat Energie ze versuergen. Wéi d'Schwëstersond huet och d'Voyager 2 eng [[gold|gëlle]] [[Schallplack]] mam Numm ''[[Voyager Golden Record]]'' mat sech, op där Biller, Gréiss (ë.&nbsp;a. vum deemolegen [[Generalsekretär vun de Vereenten Natiounen|UN-Generalsekretär]] [[Kurt Waldheim]]), Musek a Kläng vun der Äerd enregistréiert sinn. Den [[1. Januar]] [[1990]] kruten déi béid Sonden déi nei Bezeechnung ''Voyager Interstellar Mission''. <gallery> Fichier:Titan 3E Centaur launches Voyager 2.jpg|Start vun der Voyager 2 u Bord vun enger [[Titan 3E-Centaur]]. Fichier:Voyager Path.svg|Fluchbunn vun de Voyager-Sonden Fichier:The_Sounds_of_Earth_Record_Cover_-_GPN-2000-001978.jpg|Voyager Golden Record </gallery> == Kuckt och == * [[Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen]] == Literatur == * Ben Evans: ''NASA's Voyager Missions'', London 2004 * Reiner Klingholz: ''Marathon im All: Die einzigartige Reise des Raumschiffes Voyager 2'', Westermann, Braunschweig 1989, ISBN 3-07-509233-9 == Referenzen == <references /> == Um Spaweck == {{Commonscat|Voyager 2}} {{Commonscat|Voyager program|Voyager-Programm}} * {{de}} [http://www.bernd-leitenberger.de/voyager.shtml Ausféierlech Beschreiwung vun de Voyager-Missiounen] * {{en}} [http://voyager.jpl.nasa.gov/ Voyager-Projetsäit vun der NASA] * {{en}} [http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/weekly-reports/ Status vun de Voyager-Sonden] * {{de}} [http://www.geoinf.fu-berlin.de/projekte/cassini/cassini_gal_mvo.php Voyager-Aufnahmen im Saturnsystem] eng Billergalerie vun der FU Berlin {{clear}} [[Kategorie:Planéitesonden]] [[Kategorie:NASA]] [[Kategorie:Voyager-Programm]] [[Kategorie:1977 an der Raumfaart]] ldjpdaqel98tko7e0e84aewostphdtu Jean Michel Philippart 0 64649 2678438 2591956 2026-05-16T19:40:31Z VolvoxBot 61746 /* Trivia */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678438 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Jean Michel Philippart''', gebuer de [[5. November]] [[1771]] zu [[Tënnen]] an der haiteger [[Provënz Lëtzebuerg]], a gestuerwen zu [[Diddeleng]] um Plutot's Haff den [[20. Januar]] [[1865]], war [[Buergermeeschter]] zu Diddeleng vu [[1799]] bis [[1801]] Hie gouf den [[28. Februar]] [[1797]] mat der Jeannette Plutot (1775-1852) bestuet. ===Trivia=== D'Wiertschaft an der ''Rue du Commerce'' och ''Plutoshaff'' genannt, déi zum Haff gehéiert huet, an deen och iwwerlieft hat, war bis Ufank der [[1980]]er-Joren de Rendez-vous vun den Notabilitéite vun Diddeleng. {{DEFAULTSORT:Philippart Jean Michel}} [[Kategorie:Gebuer 1771]] [[Kategorie:Gestuerwen 1865]] [[Kategorie:Buergermeeschtere vun Diddeleng]] 15ezoq1teeh268rr62zirrmlwx7wx24 Institute of Space and Astronautical Science 0 65822 2678430 2669970 2026-05-16T19:39:20Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678430 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Front Entrance to ISAS.jpeg|thumb|300px|Institute of Space and Astronautical Science]] D''''Institute of Space and Astronautical Science (ISAS)''' ass e [[japan]]escht Institut fir Weltraumfuerschung, dat zanter [[2003]] Deel vun der japanescher Raumfaartagentur [[Japan Aerospace Exploration Agency|JAXA]] ass. Den Haaptsëtz ass um Sagamihara Campus, 40&nbsp;km westlech vun [[Tokio]]. Weider Ariichtungen a Japan, déi och zu dësem Institut gehéieren, sinn den [[Uchinoura Space Center]] (USC), den Noshiro Testing Center (NTC), de Sanriku Balloon Center (SBC) an den Usuda Deep Space Center (UDSC). D'ISAS huet sech aus Experimenter mat Héichtefuerschungsrakéiten an den [[1950]]er-Joren entwéckelt a gouf am Abrëll [[1964]] als Institut vun der [[Universitéit Tokio]] gegrënnt. Zanter Abrëll [[1981]] gouf et als kollektiv Fuerschungsorganisatioun vu japaneschen Universitéite bedriwwen. Den [[1. Oktober]] [[2003]] goung et zesumme mat der [[National Space Development Agency|NASDA]] an der [[National Aerospace Laboratory|NAL]] an der neier Raumfaartagentur [[Japan Aerospace Exploration Agency|JAXA]] op. D'ISAS huet d'Rakéitestartplaz [[Kagoshima Space Center]] bedriwwen. D'Stäerkt vun der ISAS ass déi enk Verbindung vun technescher Entwécklung um Gebitt vun der Rakéiten- a Satellittentechnologie mat wëssenschaftlecher Uwendung vun der [[Astronomie]] an der Erfuerschung vum [[Sonnesystem]]. D'ISAS huet wëssenschaftlech [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]] a [[Raumsond]]en entwéckelt, wéi z.&nbsp;B. den [[Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics|ASCA]]. == Kuckt och == [[Lëscht vun de Mu-Rakéitestarts]] == Um Spaweck == * {{en}} [http://www.isas.jaxa.jp/ Internetoptrëtt vun der ISAS] {{Commonscat|Space telescopes}} [[Kategorie:Weltraumorganisatiounen an Instituter]] [[Kategorie:Japanesch Raumfaart]] p7fn3tzdfy8rtk8j8tdn05tjpmm2aq6 Bischkek 0 66653 2678312 2626564 2026-05-16T17:48:02Z Puscas 735 Futisse Fichier eraus 2678312 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoAsien}} {{Infobox Uertschaft}} '''Bischkek''' ({{Ky}} Бишкек/Bişkek) ass d'[[Haaptstad]] a gläichzäiteg de politeschen, wirtschaftlechen a kulturelle Mëttelpunkt vum [[Kirgisistan]]. D'Stad huet sech ursprénglech aus enger [[Karawann (Convoi)|Karawannestatioun]] op der [[Seidestrooss]] entwéckelt an ass am Laf vun der Zäit e puermol ëmgenannt ginn. Uganks (1878) war se no der russescher Festung [[Pischpek]] (Пишпек) genannt a vun 1926 bis 1991 housch se ''Frunse'', zu Éiere vum sowjettesche Generol wärend dem [[Russesche Biergerkrich]] (1917 – 1921) [[Michail Vasilyevich Frunze]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Haaptstied an Asien}} {{Schabloun:Navigatioun Oblasten am Kirgisistan}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Haaptstied an Asien]] [[Kategorie:Kirgisistan]] gn53kcs4mauisoy66h9cixthq0lsjun Gerard Peter Kuiper 0 66889 2678407 2590751 2026-05-16T19:35:28Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678407 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Gerard Peter Kuiper''', eigentlech ''Gerrit Pieter Kuiper'', gebuer de [[7. Dezember]] [[1905]] zu [[Harenkarspel]], a gestuerwen den [[23. Dezember]] [[1973]] zu [[Mexiko-Stad]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikaneschen]] [[Astronom]] mat [[Holland|hollännescher]] Ofstamung. De Kuiper war dat eelst vu véier Kanner. Seng Eltere waren de Gerrit (e geléierte [[Schneider (Beruff)|Schneider]]) an d'Antje, geburen de Vries. De Kuiper huet zanter [[1924]] op der Universitéit vu Leiden studéiert an huet am Joer [[1929]] un enger aacht Méint laanger Expeditioun zu enger [[Sonnendäischtert]] no [[Sumatra]] deelgeholl. No sengem Studium op der [[Universitéit Leiden]] a senger Promotioun beim [[Ejnar Hertzsprung]] iwwer [[Duebelstär]]e goung hien am Joer [[1933]] an d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a war zanter [[1937]] um [[Yerkes-Observatoire]] vun der [[Universitéit Chicago]] beschäftegt. Am Joer [[1960]] grënnt hien op der [[Universitéit vun Arizona]] de ''[[Lunar and Planetary Laboratory]]''. Hie beschäftegt sech haaptsächlech mam [[Sonnesystem]]. Hie weist de [[Kuelendioxid]] an der [[Atmosphär]] vum [[Mars (Planéit)|Mars]] no an entdeckt d'Atmosphäre vum [[Titan (Mound)|Titan]] souwéi den [[Uranus (Planéit)|Uranusmound]] [[Miranda (Mound)|Miranda]] an den [[Neptun (Planéit)|Neptunmound]] [[Nereid (Mound)|Nereid]]. Hie schafft och theoreetesch iwwer Froe vun der Genesis vun eisem Sonnesystem a seet déi no him genannt [[Kuiperceinture]] viraus. De Kuiper war och un der Sich no geegnete Landeplaze fir den [[Apollo-Programm]] bedeelegt, andeems hien an den [[1960]]er-Joren als Chefwëssenschaftler fir de [[Ranger-Programm|Ranger]]projet vun der [[NASA]] Biller vun de Moundsonden analyséiert hat. Hien ass wuel de bedeitendste Planéitefuerscher vum 20. Joerhonnert. == Éierungen == * [[1959]] [[Henry Norris Russell Lectureship]] * Jee e Krater um [[Äerdmound]], dem [[Mars (Planéit)|Mars]] an um [[Merkur (Planéit)|Merkur]] souwéi der [[Asteroid]] [[Kuiper (Asteroid)|(1776) Kuiper]] droe säin Numm. * D'[[Kuiper Airborne Observatoire]] ass och no him genannt ginn == Quellen == * [[Sterne und Weltraum]], 4 / 2008 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} {{DEFAULTSORT:Kuiper Gerard Peter}} [[Kategorie:US-amerikanesch Astronomen]] [[Kategorie:Henry Norris Russell Lectureship]] [[Kategorie:Gebuer 1905]] [[Kategorie:Gestuerwen 1973]] [[Kategorie:Jules-Janssen-Präis]] 5klok44lf2x34w7s0kxbh95ufr4ew6g Chrëscht Beneké 0 68353 2678604 2624812 2026-05-16T23:37:45Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678604 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Chrëscht Beneké''', gebuer den [[20. Abrëll]] [[1976]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] ass e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuerg]]esche Motorradpilot, Auteur a [[Journalist]]<ref>[http://www.press.lu/membre/588/ De Chrëscht Beneké op der Websäit vum Conseil de presse]</ref>. Hien ass den éischte Lëtzebuerger, deen e [[Paris-Dakar]] mam Motorrad zu Enn gefuer ass. 1999 war hie säin éischte WM-Laf (Tunesienrallye) gefuer. Vun Enn 2003 bis Enn 2007 ass hie professionell gefuer a war an der Sektioun [[Section sports d'élite de l'armée|''Sport d'élite'' vun der Arméi]] an am [[Comité olympique et sportif luxembourgeois|COSL]] Elite-Kader. Als Journalist huet hien 2017 den 2. Präis vum [[Amnesty Mediepräis]] gewonnen. ==Resultater== *[[2000]]: 80. um Paris-Dakar, Gewënner vun enger Marathonsetapp. *[[2004]]: {{0}}3. an der [https://web.archive.org/web/20101130144219/http://www.fim-live.com/en/sport/cross-country-rallies/classifications/450-cc/year/2004/ FIM-Rallye-Weltmeeschterschaft] bis 450cc. == Publikatiounen== * 'Luxemburger Sportler des 20. Jahrhunderts. -49' * 'Luxemburger Sportler des 20. Jahrhunderts. 50er' * 'Luxemburger Sportler des 20. Jahrhunderts. 60er' * 'Luxemburger Sportler des 20. Jahrhunderts. 70er' * 'Luxemburger Sportler des 20. Jahrhunderts. 80er' * 'Luxemburger Sportler des 20. Jahrhunderts. 90er' ==Kuckt och== *[[Lëscht vu lëtzebuergesche Schrëftsteller]] == Um Spaweck == * [http://www.rtl.lu/letzebuerg/1082046.html Invité vun der Redaktioun - Chrëscht Beneké: Referendum a Gewalt a Katalounien] de 4. Oktober 2017 op rtl.lu, fir d'lescht gekuckt den 20. November 2018 {{Referenzen}}{{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Beneke Chrescht}} [[Kategorie:Gebuer 1976]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sportler]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Journalisten]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Section sports d'élite de l'armée]] [[Kategorie:Däitschsproocheg Auteuren]] f5wpkl95h2ifkhsaz3xnvm5myhva0dn Alcide-De-Gasperi-Gebai 0 68571 2678644 2642244 2026-05-17T09:16:00Z CommonsDelinker 925 De Link op "Luxembourg_Kirchberg_A_De_Gasperi_02.jpg" gouf ewechgeholl, dëse Fichier gouf op Commons vum Krd geläscht, de Grond ass: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Luxembourg Kirchberg A De Gasperi 02.jpg|]]. 2678644 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai}} [[Fichier:Centre européen Luxembourg Kirchberg 1971.jpg|thumb|D'Gebai 1971.]] D''''Alcide-De-Gasperi-Gebai''' ([[Franséisch|fr]]: '''''Bâtiment tour Alcide-De-Gasperi''''') ass e Gebai um [[Kierchbierg]]-Plateau, op der ''[[Place de l'Europe (Stad Lëtzebuerg)|Place de l'Europe]]'', an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], dat nom italieenesche Politiker [[Alcide De Gasperi]] genannt gouf. Am Volleksmond gouf et laang "d'Héichhaus (um Kierchbierg)" genannt, well et mat sengen 23 Stäck a 77&nbsp;m Héicht laang Zäit dat eenzegt an [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst "Héichhaus" zu Lëtzebuerg]] war<ref>2008 gouf et vun den Zwillingstierm vum [[Europäesche Geriichtshaff]] "iwwerholl", an 2012 vum Tuerm vun der ''[[Maison du savoir]]'' dem Haaptgebai vun der Uni Lëtzebuerg, op Belval.</ref>. D'Gebai, dat dem Lëtzebuerger Staat gehéiert, gouf tëscht 1960 an 1965 gebaut. Architekte waren de [[Michel Mousel (Architekt)|Michel Mousel]] an de [[Gaston Witry]]. Et gouf de 24. Oktober 1966, zesumme mat der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] an dem [[Robert-Schuman Monument]], ageweit. Zanter 1965 gëtt et vun [[EU]]-Institutioune benotzt, bis 2001 vum Sekretariat vum [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]]. 2001-2011/12 gouf d'Gebai komplett renovéiert (ënner anerem gouf et vun [[Asbest]] sanéiert) an an e Konferenzzentrum integréiert. Am Mee 2009 waren d'Aarbechten un der [[Fassad]], déi no Plàng vum Bureau Van Santen komplett erneiert gouf, fäerdeg. Si hunn 13,4 Mio Euro kascht. D'Renovéierungs- an Ëmbauaarbechte bannenan, déi 183,5 Mio Euro kascht hunn, waren Enn 2010 fäerdeg<ref name=razzak>Youssef Razzak: "Alte Dame nach Lifting wieder im Rennen." in: ''Tageblatt'' Nr.187, 13. August 2010, S.7.</ref>. Zanter dem Abrëll 2011 sinn um 13. bis den 21. Stack d'Büroe vun de ronn 200 Mataarbechter vum Nohaltegkeetsministère ënnerbruecht. Déi ënnescht Stäck gi vum [[Conseil vun der Europäescher Unioun]] benotzt, deem seng Sëtzungen 3 Méint am Joer an der Stad Lëtzebuerg ofgehale ginn. Déi éischt 4 Stäck si fir Konferenzen a Reuniounen. De 5. bis den 9. Stack si fir déi verschidden Delegatiounen, wa Conseilssëtzunge sinn. Den 10. an 11. Stack si fir de Ministeschconseil selwer. De grousse Plenarsall huet Plaz fir 300 Leit. Nieft dem Gebai goufen ë.&nbsp;a. weider Konferenzraim, e Pressesall fir 400 Leit, 33 Briefingzëmmeren an eng Kantin fir 270 Leit amenagéiert. D'Aarbechte fir déi nei Annex goufen am Abrëll 2012 ofgeschloss. 96,1 Milliounen Euro waren dofir virgesi ginn<ref name=razzak/>. ==Literatur== * "Bâtiment-tour Alcide De Gasperi 'Héichhaus'." in: [https://abp.gouvernement.lu/dam-assets/pics/abp-centenaire-web.pdf ''Centenaire. Administration des bâtiments publics Luxembourg''] [sous la direction de Jean Leyder]. Luxembourg 2010, S.96-97. ISBN 978-99959-680-0-7. ==Kuckt och== * [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg]] * [[Sëtz vun den europäeschen Institutiounen]] == Um Spaweck == * Frank Grotz: [https://www.rtl.lu/news/panorama/a/2348369.html "D'Héichhaus um Kierchbierg - e Gebai mat enger laanger Geschicht.] Videoreportage, rtl.lu, 24.10.2025. * [http://www.gouvernement.lu/salle_presse/actualite/2010/08-aout/12-wiseler/dossier-presse.pdf Pressedossier vum Nohaltegkeetsministère, August 2010.] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kierchbierg]] [[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Bauwierker 1965]] 842ojewbfk0o30faifu3eub7rkzhqaq Bitzmaschinn 0 70229 2678343 2591041 2026-05-16T18:23:43Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678343 wikitext text/x-wiki [[Fichier:naaimachine.jpg|thumb|Eng Bitzmaschinn.]] Eng '''Bitzmaschinn''' ass en [[Apparat]] mat deem ee [[Stoft|Stëfter]] hallefautomatesch unenee [[bitzen|bitze]] kann. Se gouf [[1830]] vum [[Barthélemy Thimonnier]], engem vu [[Lyon]] gebiertege Schneider erfonnt an op Basis vu verschiddene Grondprinziper virunentwéckelt. An der 2. Hallschent vum 19. Joerhonnert, war se sou wäit developpéiert, datt se a Massefabrikatioun gemaach gouf, a sou och an de [[Stot|Stéit]] an de Gebrauch komm ass. Déi mechanesch Bitzmaschinne fir de Stot ginn iwwer e Rimm ugedriwwen deen iwwer zwou [[Pulli]]ë leeft. Déi eng [[Pulli]] ass nieft dem Handrad, op der Dreifachs vum Mechanissem vun der Bitzmaschinn festgemaach. Déi aner Pulli mat méi engem groussen Duerchmiesser ass ënnendrënner um Gestell vun der Maschinn festgemaach, a gëtt iwwer eng [[Kuerwelwell]] déi iwwer eng [[Pedalll]] ënner der Maschinn aktionéiert gëtt, ugedriwwen. Verschidde Modeller hunn zwou grouss Pullië mat verschiddenen Duerchmiessere fir sou d'Vitess vum Bitze kënnen z'änneren. No den [[1950]]er-Joren hu sech lues a lues Bitzmaschinne mat engem [[Elektrizitéit|elektresche]] [[Motor]], fir d'Stéit duerchgesat. Bitzmaschinne ginn och an der [[Schouster]]ei an an der [[Suedler]]ei benotzt. == Wéi funktionéiert se? == [[Fichier:Lockstitch.gif|150px|thumb|Bitze vun enger Nout]] Eng Bitzmaschinn brauch, am Géigesaz zum Bitzen op der Hand, zwéi [[Fuedem|Fiedem]]. Ee vun deene Fiedem ass op enger [[Spillchen]] opgewéckelt, déi op enger Achs ënner dem Stoft sëtzt. Deen anere Fuedem leeft vun enger Bobinn, uewen op der Maschinn, iwwer eng Mechanik bis duerch d'[[Bitzmaschinnennol]], wou en eng [[Schlauf]] mécht. D'Lach ("A") vun der Nol ass ganz no bei der Spëtzt. Dës pickt de Fuedem duerch déi zwou Loe Stoft duerch. E Mechanismus ënnendrënner mécht, datt d'Schlauf mam zweete Fuedem, deen do opgewéckelt ass, verbonne gëtt. D'Nol zitt dann de Fuedem nees an d'Luucht, an zitt déi zwéi Fiedem un. Well d'Stécker Stoff déi tëscht engem Féischen, an zwou klengen [[Zännstaang]]en, déi duerch en Exzenter hin an hier, a gläichzäiteg op an of beweegt ginn, geklemmt sinn, an doduerch bei all Tour d'Stoff e Stéckelche weiderréckelen, gi se fir den nächsten Astach a Positioun bruecht, an deen uewegenannten Oflaf geet vu vir un, sou datt een eng Nout (oder e Som) bitze kann. <gallery> Fichier:Singer sewing machine.jpg|Singer Bitzmaschinn mat Foussundriff Fichier:Singer sewing machine detail1.jpg|Singer Bitzmaschinn (Detail 1) Fichier:Singer sewing machine detail2.jpg|Singer Bitzmaschinn (Detail 2) Fichier:Máquina de Costura- lado a- Museu da Capitania de Ilhéus.jpg|alt= </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Sewing machines|Bitzmaschinnen}} [[Kategorie:Haushaltsapparater]] [[Kategorie:Textilien]] [[Kategorie:Bitzgeschier]] pirrovy7l7a5uepel14bfrvmmvxxm55 Baclain 0 71612 2678253 2461967 2026-05-16T13:04:33Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678253 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoBE}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Baclain | Kaart = | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = [[Franséisch Communautéit vun der Belsch|Franséisch Communautéit]] | Provënz = {{Provënz Lëtzebuerg}} | Arrondissement = [[Arrondissement Baaschtnech|Baaschtnech]] | Gemeng = [[Gouvy]] | Telefonszon = 080 | Postcode = 6674 | Koordinaten = {{coor dms|50|11|42|N|05|51|59|O}} | Fläch = | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = ''(1. Jan. 2008)'' }} '''Baclain''' ass eng Uertschaft an der [[belsch]]er [[Belsch Provënzen|Provënz]] [[Provënz Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] a gehéiert zur Gemeng [[Gouvy]]. Bis zur [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform]] vun [[1977]] huet Baclain zu der fréierer Gemeng [[Montleban]] gehéiert. ==Zweete Weltkrich== An der Zäit vum [[Zweete Weltrich]] war Baclain eng Héichbuerg vun der [[Belsch Resistenz|belscher Resistenz]], wou ënner anerem 16 russesch Krichsgefaangen déi aus der Zwangsaarbecht an de Minnen ëm [[Charleroi]] an aus der [[Campine]] fortgelaf waren, eng Stopp fonnt haten. Baussent der Uertschaft war e Feld iwwer deem mat Nuetsparachutagë vun den Aliiéierten, Krichmaterial ogeworf gouf. Mam Stéchwuert ''Le Peuplier est l'Arbre du Canada'' goufen d'Resistenzler iwwer Radio avertéiert fir datt se d'Plaz nuets konnte markéieren. E Monument mat didaktesche Schëlter baussent der Uertschaft ërënnert un déi Zäiten. {{Méi Info 1|Resistenzmonument vu Baclain}} Zu Baclain war d'Zentral vun de [[Commandos wallons]] déi do am [[Juni]] [[1941]] vum [[Albert Thill]], engem Lëtzebuerger deen zu [[Trois-Ponts]] op engem Bauerenhaff geschafft huet a vu sengem Frënd [[Emile Wollwert]] (och ënner Emile Wolwaerts<ref>[https://bel-memorial.org/names_on_memorials/display_names_on_mon.php?MON_ID=522 Fiche vum Emile Wolwaerts op Belmemorial]</ref> oder Émil Walwert<ref>[https://www.belgiumwwii.be/belgique-en-guerre/articles/commandos-wallons.html Artikel op commandos-walons]</ref>ze fannen), gegrënnt gouf. De ''Caveau d'Honneur'' um Kierfecht vu [[Stavelot]], d'Graf vun den ''Anciens combattants'' um Kierfecht vu [[Grand-Halleux]] an de Martyrolog an der Kierch ''Saint-Laurent'' vu Grand-Halleux souwéi d'[[Monument vun der Armée sécrète]] zu [[Vielsalm]] erënneren un déi Evenementer an un d'Affer vun der Resistenz an deem Secteur. ==Um Spaweck== *[https://web.archive.org/web/20230717103644/https://docplayer.fr/8843765-Baclain-village-ardennais-ou-s-illustra-la-resistance.html Websäit iwwer d'Resistenz zu Baclain] {{Navigatioun Gemeng Gouvy}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Uertschaften an der Provënz Lëtzebuerg]] 6yyopdj6egkys9pvd3kry392w9o0c9k Société des usines Chausson 0 71814 2678545 2398961 2026-05-16T19:56:37Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678545 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Chausson bus.jpg|thumb|350px|Autobus [[Chausson AP]] vun der [[Régie autonome des transports parisiens|RATP]], haut am Besëtz vun der [[Musée des transports urbains, interurbains et ruraux|AMTUIR]]]] D''''Société des usines Chausson''' war eng franséisch Entreprise déi zanter dem [[Zweete Weltkrich]] haaptsächlech Autobusse gebaut huet. D'Firma déi am Ufank mat eegenem Kapital funktionéiert huet, huet duerno als Sous-traitant fir seng zwéin [[Aktie|Haaptaktionäre]] [[Peugeot]] a [[Renault]] geschafft. Autobusse vun der Firma Chausson sinn an de [[1950|50er]]- an [[1960]]er-Joren a ville Länner an Europa gelaf. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] hat d'CFL fir hiren neie [[CFL-Busdéngscht|Busdéngscht]], tëscht [[1952]] an [[1961]], 42 där Busse kaaft. [[Kategorie:Franséisch Entreprisen]] 8r6su8am8053eszjzda88xmpmhu9sxq Simmerschmelz 0 72743 2678544 2538931 2026-05-16T19:56:28Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678544 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Bild = Habscht, Simmerschmelz (01).jpg | Numm (Franséisch) = Simmerschmelz | Numm (Däitsch) = Simmerschmelz | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Capellen}} | Gemeng = {{Habscht}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Habscht}} | Koordinaten = {{coor dms|49|41|42|N|05|59|14|O}} }} D''''Simmerschmelz''' ass e [[Lieu-dit]] an der [[Gemeng Habscht]]. E läit op enger Héicht vun ongeféier 256 m ([[Nivellement général du Luxembourg|NG-L]]), um [[CR104]] südwestlech vun der [[Simmerfarm]], um rietsen Uwänner vun der [[Äisch]]. Den Numm kënnt vun der [[Simmer Schmelz|fréierer Schmelz]] där hiren Urspronk op de [[5. Oktober]] [[1624]] zeréckgeet. Se läit am [[Äisch]]dall do wou eng kleng Baach, déi vum ''Olmesbur'' kënnt an déi fréier d'Schmelzeweiere gefiddert huet, an d'Äisch leeft. Direkt niewendrun läit de Lieu-dit [[Simmerfarm]], wou ausganks der [[1930]]er-Joren eng Ziichterei fir Heelplanze war. Bis Enn 2017 huet Simmerschmelz zu der [[Gemeng Simmer]] gehéiert. Op den 1. Januar 2018 huet déi mat der [[Gemeng Habscht]] fusionéiert. == Biller == <gallery mode=packed heights=200px> Fichier:Habscht, Simmerschmelz (02).jpg|Vue op de Camping op der Simmerschmelz Fichier:View of the Simmerschmelz mansion.jpg|Vue op de fréieren Hôtel-Restaurant </gallery> ==Literatur== * [[Jacques Dollar]]: ''La Simmerschmelz et les Forges d'Ansembourg''. == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Habscht]] mifmjlbregpxnoddwfx6zd4g6n7g29u Fernand Brosius 0 74134 2678313 2357418 2026-05-16T17:49:19Z Puscas 735 Futisse Fichier eraus 2678313 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Fernand Brosius''', gebuer de [[15. Mee]] [[1934]] zu [[Nidderkuer]]<ref>[http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.fernand.brosius.61530.en.html De Fernand Brosius op der Websäit vun der Football Database.eu]</ref>, a gestuerwen de [[14. Januar]] [[2014]]<ref>[http://www.rtl.lu/sport/502525.html "De fréieren Nationalspiller Fernand Brosius ass dout."] rtl.lu, 17.01.2014, 06:39.</ref>, war e fréiere [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Foussballspiller. De Fernand Brosius war Spiller bei der [[CA Spora Lëtzebuerg|Spora]]. Tëscht dem 30. September 1956 am 20. Mäerz 1966 huet hie 57-mol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt. Dobäi hat hien e [[Gol]] geschoss, an zwar den [[19. Mäerz]] [[1961]] zu [[Lissabon]] géint déi [[Portugal|portugisesch]] Nationalekipp (Resultat: 6:0). Dommerweis hat en de Ball an déi eege Këscht gedréckt.<ref>[http://www.eu-football.info/_player.php?id=2702 d'Lëscht vun de Lännermatcher vum Fernand Brosius op European Football]</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Brosius Fernand}} [[Kategorie:Gebuer 1934]] [[Kategorie:Gestuerwen 2014]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] t3fu35zg2bv2jdxin3nfc02lxfkpaos L'envol (Lucien Wercollier) 0 74165 2678455 2653088 2026-05-16T19:43:38Z VolvoxBot 61746 /* D'Skulptur */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678455 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Statu „L'envol“ vum Lucien Wercollier|aner Staute mat deem Numm|L'envol}} {{Infobox Monument |Bild = La fusée.jpg}} [[Fichier:La fusée 1.jpg|thumb|250px|D'Skulptur erënnert un eng Rakéit.]] '''''L'envol''''', och nach '''''La fusée''''' genannt, ass eng monumental [[Skulptur]] am [[Marber]] vum [[Lucien Wercollier]], déi am [[Parc Tony-Neuman]] um [[Lampertsbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] steet. D'Skulptur steet op enger am Krees amenagéierter Plaz, mat dräi Bänken, am südwestlechen Eck vum Park, nieft der Begrenzungsmauer, laanscht e Pad deen an de [[Rollengergronn]] erof féiert. D'Plaz am Park fënnt een, wann ee vun der [[Zär (Gaardebau)|Zär]] vum Park aus iwwer de Wee laanscht d'Mauer vum Park, ënner enger Rei vu metalle Béi erduerch, a Richtung Rollengergronn geet. Lénks vum Wee ass eng aner Skulptur, am Steen, vum Wercollier ze gesinn: ''[[L'éternel féminin]]''. ==D'Skulptur== Wéi hir béid Nimm et soen, huet d'Skulptur d'Form vun enger [[Rakéit]]. Si ass an den [[1960]]er-Joren, zur Zäit vun der Eruewerung vum Weltraum, entstanen. ''L'envol'' huet de Kënschtler an zwou Versioune sculptéiert: * eng monumental Versioun, am Marber, 180 Zentimeter grouss, aus dem Joer [[1967]]. Si gouf vum [[Tony Neuman]] ugeschaaft an am Park bei senger Villa opgestallt. D'Skulptur gouf net vum Kënschtler signéiert. * eng kleng Versioun, am [[Onyx]], aus dem Joer [[1980]]. Si ass 44 Zentimeter grouss. ==Quellen== * [[Josée Kirps]], 2001. ''Lucien Wercollier.'' In [[Robert Theisen]] (Koord.): ''Luxembourg sculptures. Skulpturen - Sculptures.'' S. 123-127. Éditions Îlôts, Steesel. ISBN 2-87996-932-8. * [[Joseph-Émile Muller]], 1983. ''Lucien Wercollier''. Publication de la [[Section des arts et lettres (Institut grand-ducal)|Section des arts et lettres]] de l'[[Institut grand-ducal]]. Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg. 132 S. Ouni ISBN. == Kuckt och == * ''[[L'envol (Charlotte Engels)|L'envol]]'', eng bronze Skulptur vun der [[Charlotte Engels]] um [[Findel]] Aner Skulpture vum Lucien Wercollier an der Stad Lëtzebuerg: *''[[Le prisonnier politique]]'' beim [[Hinzerter Kräiz]] um [[Lampertsbierg]] *''[[Interpénétration]]'' um [[Boulevard Royal]] *''[[Joseph-Kutter-Stèle|L'accord]]'' am [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Pescatore Park]] *''[[Croissance]]'' beim [[europäesche Geriichtshaff]] um [[Kierchbierg]] *''[[Signe dans l'espace]]'' um [[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]] *''[[La rampante]]'' um [[Geesseknäppchen]] * Fir Biller vu weidere Skulpture vun dësem Kënschtler, kuckt [[Lucien Wercollier]]. {{DEFAULTSORT:Envol Wercollier}} [[Kategorie:Lucien Wercollier]] [[Kategorie:Skulpturen 1967]] [[Kategorie:Lampertsbierg]] [[Kategorie:Skulpturen an der Stad Lëtzebuerg]] bdvhi7t32m19abhdt9xz1q4xrro2l7u CFL 2100 0 75270 2678396 2661090 2026-05-16T18:56:24Z Puscas 735 ,,,, 2678396 wikitext text/x-wiki {{Infobox Rullmaterial | Seriennumero = 2101-2106 | Stéckzuel = 6 | Baujoer = 2000-2001 | Ausgemustert = 2005 | Sëtzplazen = 61 | Längt iwwer Puffer = 28.900 mm | Héicht 1 = 3.700 mm | Breet = 2.900 mm | Achselaascht = 30,14 Tonnen | Héchstvitess = 140 km/h | Motor = 2 × MAN D 2866 LUH 21<br>6 Zylinder-Reiemotor | Fabrikant = MAN | Leeschtung = 2 × 257 kW | Kraafttransmissioun = hydraulesch [[Voith]] | Baureiebezeechnung = A TER | Besteet aus = | Gewiicht = 50,8 Tonnen | Verbleif = | Statut = | Bauaart = (1A)(A1) | Dreifrad = 840 mm | Zuchsécherungssystemer= [[Memor II+]]<br>[[ETCS]] (3 Stéck) | Homologéiert = | Achsenofstand = 17,500 m | Achsenofstand Bogie = 2,100 m }} D''''Serie 2100''' war eng Serie vun [[Autorail]]en déi tëscht 2002 an 2005 bei der [[CFL]] an Déngscht stoungen. D'Spëtznimm vun der Serie ware [[Walen|Blowal]] an [[Dildo]]. Se koumen aus der Serie [[Alstom Coradia A TER]] eng Entwécklung vun Alstom fir dat däitscht a franséischt Eisebunnsnetz. == Allgemenges == * D'CFL 2100 si baugläich mat den ''X 73500'' vun der SNCF, an der ''Baurei 641'' vun der [[Deutsche Bahn|DB]] * Si goufe vum Wierk wäirout ugestrach a sinn nom Verkaf un d'SNCF nach eng Zäit sou duerch Frankräich gefuer. <!-- augeklamert well Alstom huet e Maximum vun 3 uginn, soll CFL dat net respektéiert hunn * Et si bis zu 4 där Autorailen unenee gekrämpt ginn, fir sou an de Spëtzenzäiten op Klengbetten ze fueren.--> == Geschicht == D'2100er goufen Ufanks aus 3 Grënn ugeschaaft: * De Spannungsënnerscheed op der [[CFL-Linn 5|Klengbettener Streck]] huet d'CFL vum Material vun der [[SNCB]] ofhängeg gemaach. Deem wollt een entgéint wierken andeems Dieselmaterial kaaft gouf, dat vum Stroumsystem onofhängeg ass. * Wéinst diverse Stroumausfäll op auslännesche Reseaue wollt d'CFL Dieselmaterial hunn, fir am Noutfall d'Haaptachse kënnen ze befueren. * Et gouf Ufanks der 2000er Joren eng Diskussioun fir de Passagéiertrafic op der Streck [[Klengbetten]] - [[Stengefort]], déi net elektrifizéiert ass, erëm anzeféieren, an dowéinst wollt d'CFL virsuergen an huet Dieselmaterial kaaft. == Grënn fir de Verkaf == De Verkaf vun der Serie mam Fuerplangwiessel 2005/2006 war duerch eng Rei vun aneren onofhängege Facteure bedéngt: * Mam Kaf vun den [[CFL-Dosto]] Voituren an hirem Asaz um Krop vun den [[CFL 3000]], hat d'CFL hiert eegent Material fir d'[[CFL-Linn 5]] a sou waren d'2100er op der Klengbettener Streck iwwerflësseg. Den Asaz vun den Dostoen huet 2006/2007 ugefaangen, nodeem an engem Iwwergangsjoer d'[[CFL 628.4]] zesumme mat belschen [[Automotrice]]n op der Streck gefuer sinn. * Déi niddreg Capacitéit vun der Serie huet eng héich Frequenz vun den Zich néideg gemaach, wat beim CFL weider Personalkäschte mat sech bruecht huet. * De laangen Accelaratiounswee huet d'2100er vun den Haaptachsen ausgeschloss, well se de Fuerplang net hale konnten. Hiren Asaz ass op d'Antenne vum Reseau limitéiert bliwwen. * Et ass ëmmer méi däitlech ginn datt den Asaz vun Dieselmaterial am Persounentransport, op engem integral elektrifizéierte Reseau, net sënnvoll ass. Des Weideren ass de Plang fir d'Bretell Klengbetten-Stengefort, erëm opzemaachen, fale gelooss ginn, nodeem an der Belsch d'[[CFL-Linn 80]] fir de Persounentransport reamenagéiert gouf. == Asaz == Bis Dezember 2005 goufe se bei de CFL op de follgende Verbindungen agesat: * [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] - [[Klengbetten]] * [[Kautebaach]] - [[Wolz]] * [[Näerzeng]] - [[Rëmeleng]] * [[Beetebuerg]] - [[Gare Wuelmereng|Wuelmereng]] === Nummeréierung bei der SNCF === Nodeem am Dezember 2005 déi ganz Serie 2100 vum CFL un d'[[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]] verkaaft gouf, goufe se do an deenen hir Serie [[X 73000]] ënner den Déngschtnumeroen X 73813 bis X 73818 an d'Flott integréiert a se sinn Haaptsächlech am [[Métrolor|Métrolorservice]] am [[Grand Est]] gelaf. == Um Spaweck == [http://www.rail.lu/materiel/cfl2100.html CFL 2100 um rail.lu] {{Navigatioun Rullmaterial op der Eisebunn zu Lëtzebuerg}} [[Kategorie:Autorailen]] 4bmsww4cfltq7es7783s8z4mb56bzhv Gare Aywaille 0 76183 2678404 2623202 2026-05-16T19:35:12Z VolvoxBot 61746 /* Geschichtleches */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678404 wikitext text/x-wiki {{Infobox Statioun |Gleiser = 4 |Positiounskaart = <mapframe latitude="50.47271" longitude="5.67284" lang="lb" zoom="14" align="center" width="260" height="300" text="Lag vun der {{PAGENAME}}"> { "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 5.67284, 50.47271 ] } } ] } </mapframe>}} D''''Gare vun Aywaille''' ass eng Gare op de [[belsch]]er Eisebunnslinn [[Infrabel-Linn 42|42 (Rivage-Gouvy)]]. Hiren telegraphesche Code ass MWL. == Geschichtleches == D'Gebai vun der Gare gouf zwar schonn [[1884]] gebaut, awer eréischt [[1885]] no der Färdegstellung vun der Streck offiziell a Betrib geholl. Am Ufank gouf d'Gare wéineg benotzt, well an der direkter Ëmgéigend net vill Leit gewunnt hunn an de Giddertransport deemools laanscht Aywaille gelaf ass. Eréischt nodeem verschidde Steebréch am Ëmland ausgehuewe goufen an den Handel mam Ardennenholz zougeholl huet, si méi Leit an d'Géigend komm an d'Gare huet u Bedeitung gewonnen. D'Linn 42 kënnt zanter dem Ëmbau an den [[1980]]er-Joren, aus Direktioun [[Gare Rivage|Rivage]] zweegleiseg an d'Gare, fir duerno op engem Gleis bis op [[Gare vu Vielsalm|Vielssalm]] weider ze féieren. <!--D'Ursaach dofir war, well d'Géigend hiwweleg ass a breet Tunnelle sech an enger economesch onwichteger Géigend net rentéiert hunn. Dës Behaaptung stëmmt net well d'Linn war zwar bis 1915 nëmmen eegleiseg awer d'Tunnele ware fir zwee Gleiser ausgeluecht. 1815 gof gouf d'Linn op zwee Gleiser ausgebaut an an den achzeger Joren nees zréckgebaut.--> An der Gare selwer gouf et deemools 2 Gleiser fir de Persounentrafic a 5 Gleiser fir ze rangéieren, Waggonen ze [[Wo|weien]] a Material ofzestellen. Bis [[1960]] gouf et vun der Gare aus en direkten Uschloss un de Steebroch ''Grand Heid'', wat en direkten Oftransport op d'[[Gare Rivage|Gare vu Rivage]] erméiglecht huet, wou d'Waggone fir Zich an Direktioun Gouvy, oder fir Destinatiounen op der Linn 43 gesënnert goufen. Nodeem dat Gleis verschwonne war, goufen d'Steng mat Camionen op d'Gare, déi nëmmen 1 Kilometer ewech war, gefouert, an an där dofir extra gebauter Gidderhal op Waggonen ëmgelueden. Vum Tracé ass haut ausser der Stëtzmauer am Ufank vun der Ofzweigung, bei der Bréck déi iwwer d'Gleiser an d'''Rue des deux Croix'' féiert, net méi vill ze gesinn. [[1986]] gouf d'''Grand Heid'' zougemaach an d'Gidderhal gouf opginn. [[1998]] goufen dunn de Gidderhaff, an déi fënnef Gleiser déi dozou gehéiert hunn ofgerappt. Haut ass op där Plaz e grousse Parking op deem och de Wochemaart vun Aywaille ofgehale gëtt.<ref>{{Citation|URL=http://www.aywaille1.be/Gares%20de%20la%20commune/aywaille.htm |Titel=Geschicht vun der Gare vun Aywaille op der Websäit vun der Gemeng. |Gekuckt=22.06.2010|Archiv-Datum=10.10.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20101010100053/http://www.aywaille1.be/Gares%20de%20la%20commune/aywaille.htm }}</ref> Déi fréier Nopeschgaren, Martinrive a Remouchamps goufen 1982, respektiv 1986 ewechgerappt. ==Zich déi an der Gare halen== <div align="center"> {| class="wikitable centre" style="text-align:center;" |- ! scope=col style="width: 20%" | ''Aus Richtung'' ! scope=col style="width: 20%" | ''Halt virdrun'' ! scope=col style="width: 20%" colspan="3"| ''Zuch'' ! scope=col style="width: 20%"| ''Nächst Halt'' ! scope=col style="width: 20%"| ''A Richtung'' |- | [[Gare Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] | [[Gare vun Trois Ponts|Trois Ponts]] | style="background:FireBrick;" | &nbsp; | [[InterRegio m|{{BoxArrondi|'''IR m'''|FireBrick|White|FireBrick}}]] | style="background:FireBrick;" | &nbsp; | [[Gare Rivage|Rivage]] | [[Liers]] |}</div> == Um Spaweck == {{Commonscat|Aywaille train station|Gare Aywaille}} {{Navigatioun Garen op der Infrabel-Linn 42}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Infrabel-Linn 42]] [[Kategorie:Garen an der Belsch|Aywaille]] [[Kategorie:Aywaille]] [[Kategorie:Bauwierker 1884]] dcwmr897nhdd9xo34jxjs3x53xrj3j9 Eisebunnsstreck Signeulx-Gorcy 0 76420 2678377 2400044 2026-05-16T18:27:26Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678377 wikitext text/x-wiki D''''Eisebunnsstreck Signeulx-Gorcy''' war en internationalen Ofleeër vun der belscher [[Infrabel-Linn 165|Athus-Meuse Streck]]. Si hat hiren Uschloss an der [[belsch]]er [[Gare Signeulx|Gare vu Signeulx]], an huet vun do aus a [[Frankräich]] bis op [[Gorcy]] an der [[Departement Meurthe-et-Moselle|Meurthe-et-Moselle]] gefouert. D'Streck déi 4,8&nbsp;km laang war, huet nëmmen dem Giddertranspert gedéngt an d'Konzessioun huet de [[Forges de Gorcy]] gehéiert. Wéi d'Atelieren zu Gorcy an den [[1980]]er-Joren zougemaach hunn, war och fir d'Eisebunnsstreck den Aus komm. [[Kategorie:Eisebunnsstrecken a Frankräich|Signeulx]] [[Kategorie:Eisebunnsstrecken an der Belsch|Signeulx]] t6av7nk12igixqqfrm4jqidiftr99g5 Blagny 0 78538 2678345 2154542 2026-05-16T18:24:00Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678345 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Frankräich | Numm = Blagny | Wopen = Blason ville fr Blagny 08.svg | Regioun = {{Grand Est}} | Departement = {{Ardennes}} | Arrondissement = [[Arrondissement Sedan|Sedan]] | Kanton = [[Canton de Carignan|Carignan]] | Insee = 08067 | Plz = 08110 | Koordinaten = {{coor dms|49|37|18|N|05|11|31|O}} | Fläch = 742 | Bevëlkerung = 1.264 | Bevëlkerungsdatum = [[2004]] }} '''Blagny''' ass eng [[Gemeng (Frankräich)|franséisch Gemeng]] an den [[Departement Ardennes|Ardennen]] an der Regioun [[Grand Est]] am Dall vun der [[Kuer]]. D'Gemeng huet ëm [[1822]] wéi vill Gemengen an der Ëmgéigend en industriellen Opschwonk erlieft. Déi éischt Anlag war eng [[Walkmillen]] déi de Stofffabrikant Friquet an der fréierer Mille vu Blagny ageriicht hat. [[1824]] huet en ee [[Walzwierk]] dat hydraulesch gedriwwe gouf a Betrib geholl. Seng Installatiounen hu sech permanent vergréissert an [[1859]] goung en zweet Walzwierk a Betrib, an [[1874]] en drëtt. Um Enn vum [[19. Joerhonnert]] huet d'Schmelz der Firma ''Saglio & Cie'' gehéiert, fir [[1908]] an de Besëtz vun der ''Société des Forges de Blagny-Carignan'' ze kommen. [[1921]] hu fënnef Walzwierker héichwäerteg Blecher a véier anerer Standartblecher gewalzt. [[1928]] wiesselt de Besëtzer nees eng Kéier an den neie Patron gëtt d'''Société des Hauts fourneaux de Chiers et Longwy''. [[1960]] gouf d'[[Kuer]] no Süden an en neit Bett getässelt, fir eng Vergréisserung vun den Anlagen z'erméiglechen. Gläichzäiteg goufen déi al hydraulesch Installatiounen ewechgerappt. Dat Ganzt wat an der Tëschenzäit an den Hänn vun der [[Usinor]] war gouf [[1979]] zougemaach. Vun den éischte Gebaier ass näischt méi ze gesinn. Déi déi elo nach do stinn, sinn aus den [[1930]]er-Joren. De Schaarschtech vun der Dampanlag gouf [[2008]] ewechgerappt.<ref>Ministère de la Culture - Mérimée</ref> Blagny ass un d'Eisebunnsnetz ugeschloss iwwer d'[[Eisebunnsstreck Lille-Diddenuewen]] ==Kuckeswäertes== *D'Kierch ''Saint-Remy'' mat enger Paart vu [[1700]]. [[Fichier:Blagny 2.JPG|thumb|left|D'Märei vu Blagny]] {{Kuckt och Ardennes}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Sedan]] [[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Sedan]] qhcu2jonmw1n5sppwsqxe9rjj97yc1z Departement Orne 0 79570 2678616 2496510 2026-05-17T04:06:55Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678616 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Departement Orne|de Floss|Orne (Floss)}} {{Infobox Franséischt Departement | Logo= [[Fichier:Blason département fr Orne.svg|120px]] | Departement=Orne (61) | Regioun={{Basse-Normandie}} | Prefecture= [[Fichier:Blason Alençon.svg|25px]] [[Alençon]] | Ënnerprefecture= [[Fichier:Blason ville fr Argentan (Orne).svg|25px]] [[Argentan]]<br>[[Fichier:Blason ville fr Mortagne-au-Perche (Orne).svg|25px]] [[Mortagne-au-Perche]] | Bevëlkerung=292 609 | DatumBevëlkerung=2007 | Bevëlkerungsdicht= | Fläch=6 103 | Arr= [[Arrondissementer am Departement Orne|3]] | Kanton= [[Kantonen am Departement Orne|40]] | Interkomm=41 | Gemeng=505 | President=Alain Lambert | Loc= [[Fichier:Orne-Position.svg|300px]] }} D''''Orne''' ass e [[Frankräich|franséischt]] [[Lëscht vun de franséischen Departementer|Departement]] an der Regioun [[Normandie]]. Et huet säin Numm vum Floss [[Orne (Floss)|Orne]]. D'Orne ass ee vun den 83 [[Frankräich|franséischen]] Departementer déi de 4. Mäerz [[1790]] gegrënnt goufen. De gréissten Deel vum Territoire huet virdrun zum [[Herzogtum Normandie]] an dem [[Herzogtum Alençon]] gehéiert. De südëstlechen Deel koum vun der [[Grofschaft Perche]]. Vu Juni 1815 bis November [[1818]] war d'Orne, no der Néierlag vum [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]], vu [[preisen|preiseschen]] Truppe besat. Mat den Departementer [[Departement Calvados|Calvados]] a [[Departement Manche|Manche]] gehéiert d'Orne zu der Regioun [[Normandie]]. Ronderëm leien de Calvados, am Westen d'Manche am Süden d'[[Departement Mayenne|Mayenne]] an d'[[Departement Sarthe|Sarthe]] ([[Pays de la Loire]]), am Südosten d'[[Departement Eure-et-Loir|Eure-et-Loir]] ([[Centre-Val de Loire|Centre]]) an am Nordosten d'[[Departement Eure|Eure]]. De Weste vum Departement ass en Deel vum ''[[Bocage normand]]''. Den Zentrum ass flaacht Land, wou Fruucht ugbaut gëtt (d'[[Campagne d'Argentan]] an d'[[Campagne d'Alençon]]). Am Zentrum an am Nordoste bedeckt de südleche ''[[Pays d'Auge]]'' d'Departement. Am Nordosten ass de ''[[Pays d'Ouche]]'' deen an der [[Departement Eure|Eure]] virugeet. Am Osten a Südosten erstreckt sech d'[[Grofschaft Perche|Perche]] mat senge Bëscher. Et gëtt zwéi regional Naturparken: De ''[[Parc naturel régional du Perche]]'' an de ''[[Parc naturel régional Normandie-Maine]]''. Héchste Punkt am Departement ass de ''Signal d'Écouves'' (417 m). D'Orne ass bekannt fir seng Päerdsziichtereien. Typesche Kascht vun do ass ë.&nbsp;a.: [[Fichier:Cheese 16 bg 050606.jpg|thumb|150px|[[Camembert|Camembert de Normandie]]]] * de [[Camembert]], * de [[Pommeau de Normandie|Pommeau]], * d'[[Poiré]] (AOC am [[Domfrontais]]), * de [[Cidre]], * de [[Calvados (Alkohol)|Calvados]], an och verschidde Charcuterien ([[Träipen]]) a Patisserien. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20041211160630/http://www.orne.pref.gouv.fr/ Préfecture] * [https://web.archive.org/web/20071011195823/http://www.cg61.fr/ Conseil général] * [https://web.archive.org/web/20061129203932/http://www.ornetourisme.com/ Le Comité Départemental du Tourisme de l'Orne] == Kuckt och == * [[Arrondissementer am Departement Orne]] * [[Kantonen am Departement Orne]] * [[Lëscht vun de Gemengen am Departement Orne]] {{Commonscat|Orne (department)}} <gallery> Fichier:Fleurs Bagnoles1.JPG|D'[[Forêt d'Andaine]] bei [[Bagnoles-de-l'Orne]] Fichier:PanoramaBocageDomfront61.jpg|Landschaft vum [[Domfrontais]] Fichier:L'Aigle ville 6.jpg|D'Stad [[L'Aigle]] Fichier:BagnolesOrne14.JPG|D'Thermalbad [[Bagnoles-de-l'Orne]] Fichier:Orne Putanges 7.JPG|D'Orne zu [[Putanges-Pont-Écrepin]] Fichier:FranceNormandieStPhilbertSurOrneRocheDOetre.jpg|La [[Roche d'Oëtre]], an der [[Suisse normande]] Fichier:St-Céneri.jpg|[[Saint-Céneri-le-Gérei]], e schéint Duerf Fichier:BagnolesOrne12.JPG|[[Bagnoles-de-l'Orne]] </gallery> {{Navigatioun Departementer a Frankräich}} [[Kategorie:Departement Orne| ]] 1n5tprz06bj2si3c8s6x9kzecrh4nr8 Pont d'Oye 0 80810 2678519 2633357 2026-05-16T19:52:56Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678519 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Pont d'Oye | Regioun = [[Fichier:Flag of Wallonia.svg|20px]] [[Wallounesch Regioun|Wallounien]] | Communautéit = [[Franséisch Communautéit vun der Belsch|Franséisch Communautéit]] | Provënz = [[Fichier:Armoiries Luxembourg province.png|20px]] [[Provënz Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] | Arrondissement = [[Arrondissement Virton|Virton]] | Gemeng = [[Habay]] | Telefonszon = | Postcode = | Koordinaten = {{coor dms|49|44|05.10|N|05|40|16.55|O}} | Fläch = | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = | Kaarttext = }} De '''Pont d'Oye''' ass e ''[[Lieu-dit]]'', deen zur Gemeng [[Habay]] (belsch [[Provënz Lëtzebuerg]]) gehéiert. Hie läit um Bord vun der [[Forêt d'Anlier]] (''Ansler Bësch'' oder och ''Habicher Wald'') an um Uwänner vun der [[Rulles (Baach)|Rulles]], déi do zwéi Weiere fiddert. Den Ursprong vum Pont d'Oye geet op eng [[Schmëdd]] vum Ufank vum [[17. Joerhonnert]] zeréck, déi do bei der Rulles stoung. De Pont d'Oye ass bekannt fir säi Schlass (dat, wat elo do steet, geet gréisstendeels op d'19. Jh. zeréck), a fir déi tragesch-romantesch Geschicht vun der Louise de Lambertye, ''Marquise du Pont d'Oye'' (18. Jh.). De belsche Politiker a Schrëftsteller [[Pierre Nothomb]] hat d'Schlass am Ufank vun den [[1930]]er-Joren als Residenz fir seng Famill kaaft. Hie läit iwwregens ee klenge Steeworf ewech vum ënneschte Weier begruewen. Eng Zäit laang war d'Anlag, déi virun e puer Joer vun der Famill Nothomb verkaf gouf, en Zentrum fir politesch-kulturell Evenementer an der Groussregioun. {{Navigatioun Gemeng Habay}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20081225010338/http://www.foret-anlier-tourisme.be/fr/histoire-patrimoine/habay_oye.php Pont d'Oye, Châtelet, Bologne a la Trapperie]. *[http://www.chateaudupontdoye.be/ d'Schlass] == Literatur == * [[Léon Wocquier]], ''La dernière marquise du Pont d'Oye'', Arlon, Éditions Fasbender, 1948. * [[Pierre Nothomb]], ''La Dame du Pont d'Oye'' (Roman), Arlon, Éditions du Sorbier, 1935. * [[Camille Joset]], ''La Vie amoureuse de Louise de Lambertye, Marquise du Pont d'Oye'', Courtrai, Les Éditions Jos.Vermaut, 1944. * [[Edouard Marc Kayser]], ''La petite cour littéraire de la marquise du Pont d'Oye - Un aspect méconnu de la vie culturelle dans le Duché de Luxembourg au Siècle des Lumières''; in: Revue luxembourgeoise de littérature générale et comparée, année 1992; Luxembourg, 1992; pp.&nbsp;67–77. * Edouard Marc Kayser: ''Grandeur et décadence du Pont d'Oye (XVIIe et XVIIIe siècles) - Note d'histoire socio-économique et littéraire''; in: Ré-Création 7; Dikrech, APESS-Verlag, 1991; Ss. 107-132. * Jacques Herbet (Scenario) & Palix (Biller), ''La Marquise du Pont d'Oye - La légende de Louise de Lambertye'' ; Neufchâteau (Weyrich Édition), 2010; 52 Säiten; ISBN 978-2-87489-101-4 [[Kategorie:Habay]] q7e3ji63v7unrjttp84ci2torh7ob29 Fedil - The Voice of Luxembourg's Industry 0 81175 2678668 2667495 2026-05-17T11:57:59Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678668 wikitext text/x-wiki {{SkizzOrga}} {{Infobox Veräin | President = [[Alex Schumann]] | Vizepresident = [[Jean-Louis Schiltz]], [[Frank Thomé]] }} '''Fedil - The Voice of Luxembourg's Industry''' ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Association sans but lucratif|ASBL]] an eng multisektoriell Federatioun vun de Betriber aus de Beräicher [[Industrie]], [[Bauwiesen]] an Zerwisser fir Entreprisen. Se geet op déi fréier '''Fédération des industriels luxembourgeois''' zeréck, déi den [[19. Dezember]] [[1918]] gegrënnt gouf, véier Deeg nom Akraafttriede vum Aachtstonnendag<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/14/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 14 décembre 1918 concernant l'introduction de la journée de huit heures|Gekuckt=25.03.2024|Datum=14.12.2018|Editeur=data.legilux.public|Sprooch=fr}}</ref>. D'Fedil këmmert sech drëm fir d'professionell Interessie vun hire Memberen ze schützen. Se ënnersicht engersäits och all wirtschaftlech a sozial Froen déi fir d'Entreprisen aus de genannte Secteure wichteg sinn an anersäits d'Entwécklung vun der [[Ekonomie]] oder der Privatinitiativ. D'Federatioun ass hirersäits Member am Daachverband vun de lëtzebuergeschen Entreprisen, der [[Union des entreprises luxembourgeoises]] (UEL). Den eegenen Donnéeën no, gouf d'Fedil den 19. Dezember 1918 gegrënnt<ref>[https://web.archive.org/web/20240325091358/http://www.etat.lu/memorial/2008/C/Html/1213/2008055874.html Extrait du procès-verbal] de l'assemblée générale du 24 avril 2008: « L'association est dénommée « Fedil - Business Federation Luxembourg», en abrégé Fedil. Elle est l'émanation de la Fédération des Industriels Luxembourgeois créée le 19 décembre 1918. »</ref>. Am [[Mémorial|Mémorial C]] steet als Grënnungsdatum de 25. November 1946<ref>F6043 op [https://web.archive.org/web/20240325091358/http://www.etat.lu/memorial/2008/C/Html/1213/2008055874.html legilux.lu]</ref>. == Numm == Den Numm vun der Federatioun huet sech esou entwéckelt: * 19.12.1918: Fédération des industriels luxembourgeois<ref>F6043 – [https://gd.lu/rcsl/7dGfMz Mofification dénomination]</ref>, mam [[Akronym]] ''Fedil'' * 24.04.2008: Fedil – Business Federation Luxembourg<ref>F6043 – [https://gd.lu/resa/6DlJPv Refonte des statuts], 04.04.2018</ref> * 04.04.2018: Fedil – The Voice of Luxembourg's Industry<ref>F6043 – [https://gd.lu/rcsl/8W2rlJ Modification dénomination], 04.04.2018</ref> == Presidence == {| class="wikitable" |+ !President(in) !vu(n) !bis ! |- |… | | | |- |[[Marc Assa]] | |04.05.2000 | |- |[[Charles Krombach]] |04.05.2000 | | |- |… | | | |- |[[Robert Dennewald]]<ref>{{Citation|URL=https://www.virgule.lu/economie/fedil-robert-dennewald-rempile-pour-trois-ans/37219.html|Titel=Fedil: Robert Dennewald rempile pour trois ans|Gekuckt=25.03.2024|Datum=25.03.2024|Wierk=virgule-online|Sprooch=fr|archivedate=2024-03-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240325091347/https://www.virgule.lu/economie/fedil-robert-dennewald-rempile-pour-trois-ans/37219.html}}</ref> |2012 | | |- |… | | | |- |[[Nicolas Buck]] | |2019 |huet demissionéiert fir President vun der UEL ze ginn |- |[[Michèle Detaille]]<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/1316376.html Michèle Detaille nei Presidentin] op rtl.lu de 6. Mäerz 2019</ref> |06.03.2019 |2024 | |- |[[Georges Rassel]]<ref>{{Citation|URL=https://fedil.lu/fr/press-releases/changement-a-la-presidence-de-la-fedil-2/|Titel=Changement à la présidence de la FEDIL – FEDIL|Gekuckt=24.03.2024|Wierk=fedil.lu}}</ref> |23.04.2024 |27.04.2026 | |- |[[Alex Schumann]]<ref>{{Citation|URL=https://fedil.lu/fr/press-releases/changement-a-la-presidence-de-la-fedil-3/|Titel=Changement à la présidence de la FEDIL – FEDIL|Gekuckt=2026-03-21|Wierk=fedil.lu}}</ref> |27.04.2026 | | |} == Um Spaweck == * [http://www.fedil.lu Internetsäit vun der FEDIL] {{Referenzen}} [[Kategorie:ASBLen zu Lëtzebuerg]] dj64p5n6fo4ceweo0hmtvdt4zht60a9 Ginette Rossini 0 81928 2678412 2615265 2026-05-16T19:37:09Z VolvoxBot 61746 /* Sportlech Karriär<ref name=":0">Gricius, Pierre. ''Luxemburger Sportlerinnen bei den olympischen Spielen 1924 - 2012''. Luxembourg: Conseil national des femmes, 2013. Print. S. 86-87. ISBN 978-2-9599734-5-1</ref> */ cle using [[Project:AWB|AWB]] 2678412 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} D''''Ginette Mackel-Rossini''', gebuer als '''Ginette Rossini''' de [[26. Oktober]] [[1939]] zu [[Esch-Uelzecht]], ass eng fréier [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Fechten|Fechterin]] an [[Olympionik|Olympionickin]].<ref>[http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ro/ginette-rossini-1.html D'Ginette Rossini op der Websäit vu sports-reference.com]</ref> == Sportlech Karriär<ref name=":0">Gricius, Pierre. ''Luxemburger Sportlerinnen bei den olympischen Spielen 1924 - 2012''. Luxembourg: Conseil national des femmes, 2013. Print. S. 86-87. ISBN 978-2-9599734-5-1</ref> == D'Ginette Rossini huet mat 13 Joer ugefaangen an der [[CAL-Spora Lëtzebuerg|Spora]] ze fechten; de Fechtsall vun der Spora war sengerzäit an der [[Neipuertsgaass]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]], vis-à-vis vun hirem Papp senger Wiertschaft. Si blouf bis 1966 bei der Spora lizenzéiert. Um Enn vun den [[1950]]<nowiki/>er a bis an d'Mëtt vun de [[1960]]<nowiki/>er-Joren huet si nieft der [[Colette Flesch]] zu den erfollegräichste Fechterinne vum Land gezielt. === Palmarès === *1957: Studenten-Weltmeeschterschaft zu Paräis * 1958: Junioren-WM zu [[Paräis]] * 1958: Junioren-WM zu [[Budapest]] * 1959: Junioren-WM zu [[Bukarest]] * 1960: Ënner 56 Konkurrentinnen aus 24 Natiounen huet si op den [[Olympesch Summerspiller 1960|Olympesche Summerspiller]] zu [[Roum]] zweemol an der éischter Ronn vum Florett-Turnéier gewonnen an ass dunn als fënneft an der Grupp eliminéiert ginn * 1964: Op den [[Olympesch Summerspiller 1964|Olympesche Summerspiller]] zu [[Tokio]] huet si ënner 39 Konkurrentinnen aus 17 Natioune véiermol an der éischter Ronn an zweemol an der zweeter Ronn am Florett gewonnen * Si hat sechsmol de Landesmeeschtertitel am Florett. Si war an hirer Karriär Gewënnerin op internationalen Turnéieren zu [[Munneref]] (dräimol), [[Como]], [[Madrid]], [[Wien]], [[Bréissel]], [[Gent]], [[Nanzeg]]. Bei de Wale vum [[Lëtzebuergesch Sportler vum Joer|Lëtzebuergesche Sportler vum Joer]] koum si 1963 hanner dem [[Norbert Haupert]] op déi zweet Plaz. No den olympesche Spiller zu Tokio huet si mat hirer sportlecher Karriär opgehalen. == Privates<ref name=":0" /> == D'Ginette Rossini huet beim [[Europäescht Parlament|Europaparlament]] geschafft. Si ass de 17. Dezember 1964 an der Stad mam Lucien Mackel bestuet ginn<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/kx4bnks7z/pages/8/articles/DIVL578|Titel=MARIAGES|Gekuckt=28.06.2024|Datum=16.12.1964|Editeur=Luxemburger Wort, 117. Jg., n° 351, S. 8.|Sprooch=fr}}</ref>; d'Koppel krut zwee Kanner. == Literatur == * Kolbusch, Jean-Paul am [[Luxemburger Wort]] vum 20. August 2014, S. 31: ''Ginette Mackel-Rossini - Eine belebende Figur in der Fechtszene'' * Gricius, Pierre. ''Luxemburger Sportlerinnen bei den olympischen Spielen 1924 - 2012''. Luxembourg: Conseil national des femmes, 2013. Print. S. 66-67. ISBN 978-2-9599734-5-1 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal Sport}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Rossini Ginette}} [[Kategorie:Gebuer 1939]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Fechter]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Olympionicken]] 0vwwbalgxtjezfmtgdf1ldijqlixely Martin Schwarzschild 0 84199 2678476 2536076 2026-05-16T19:46:10Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678476 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Martin Schwarzschild''', gebuer den [[31. Mee]] [[1912]] zu [[Potsdam]], a gestuerwen den [[10. Abrëll]] [[1997]] zu [[Princeton (New Jersey)]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikaneschen]] [[Astrophysiker]] vun [[Däitschland|däitscher]] Ofstamung. De Martin Schwarzschild gouf als Jong vum Astrophysiker [[Karl Schwarzschild]] gebuer. Scho kuerz nom Doud vu sengem Papp am Joer [[1916]] ass d'Famill op [[Göttingen]] geplënnert. De Martin Schwarzschild studéiert do an zu [[Berlin]]. Hie promovéiert [[1935]] zu Göttingen beim [[Hans Kienle]] iwwer d'Pulsatiounstheorie vun de [[Cepheiden|δ-Cephei-Stären]]. Kuerz drop verléisst hie wéinst senge jiddeschen Originnen dat [[Nationalsozialismus|nationalsozialistescht]] Däitschland, fir sech no verschiddenen Tëschestatiounen an den USA z'etabléieren. Déi amerikanesch Staatsbiergerschaft hëlt hien am Joer [[1942]] un a gëtt [[1947]] op d'[[Princeton Universitéit]] beruff. Bis zu senger Pensioun am Joer [[1979]] bleift hie mat dëser Universitéit verbonnen. Säin Haaptaarbechtsgebitt war d'[[Stär]]enentwécklung. D'theoreetesch Modelliséierung hat zanter den [[1950]]er-Jore mat der Entwécklung vun der Computertechnik grouss Fortschrëtter gemaach. Hien huet säin Interessi op héich opléisend Observatioune konzentréiert. Zesumme mam [[Lyman Spitzer]] an [[James Van Allen]] entwéckelt hien d'Konzept vun engem mat engem Ballon an d'[[Stratosphär]] gedroenen [[Teleskop]], dat iwwer der allgemenger Loftonrouh eng besser Bildqualitéit maache kann. Mat de Projete [[Stratoscope]] I an II verwierklecht hien dës Iddi an de spéideren [[1950]]er an [[1960]]er-Joren an huet héich opgeléiste Fotoe net nëmme vun der Sonn mä och vu [[Galaxie|Galaxië]] gemaach. Dës Qualitéit ass eréischt duerch d'[[Hubble-Weltraumteleskop]] iwwertraff ginn. De Schwarzschild huet sech och zanter den [[1970]]er-Jore mat der Dynamik vu Galaxië beschäftegt. == Wierker (Auswiel) == * Structure and Evolution of the Stars, 1958 == Éierungen == * [[1959]] [[Karl-Schwarzschild-Medail]] * [[1960]] [[Henry Norris Russell Lectureship]] * [[1963]] [[Eddington Medail]] * [[1965]] [[Bruce Medail]] * [[1969]] [[Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] * [[1994]] [[Balzan-Präis]] (mam [[Fred Hoyle]]) * [[1997]] [[National Medal of Science]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} {{DEFAULTSORT:Schwarzschild Martin}} [[Kategorie:Gebuer 1912]] [[Kategorie:Gestuerwen 1997]] [[Kategorie:US-amerikanesch Astronomen]] [[Kategorie:Henry Norris Russell Lectureship]] [[Kategorie:Bruce Medail]] [[Kategorie:Eddington Medail]] [[Kategorie:Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] [[Kategorie:National Medal of Science]] [[Kategorie:Henry Draper Medal]] [[Kategorie:Karl G. Jansky Lecture]] [[Kategorie:Jules-Janssen-Präis]] [[Kategorie:Membere vun der Leopoldina]] f81lgy4ollz7sugrpvn6oyl59hpthvp Institut fir Radioastronomie am Millimeterberäich 0 84409 2678429 1851346 2026-05-16T19:39:17Z VolvoxBot 61746 /* 30 m-Teleskop um Pico del Veleta */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678429 wikitext text/x-wiki [[Fichier:IRAM 30m Sierra Nevada - sky.jpg|thumb|250px|Pico Veleta, 30m-Teleskop]] D''''Institut fir Radioastronomie am Millimeterberäich''' (IRAM) ass en internationale Radioobservatoire. D'IRAM gouf am Joer [[1979]] gegrënnt a gëtt an [[Däitschland|däitsch]]-[[Frankräich|franséisch]]-[[Spuenien|spuenescher]] Zesummenaarbecht bedriwwen. Dréierorganisatioune sinn d'[[Max-Planck-Gesellschaft]], de franséische [[Centre national de la recherche scientifique]] (CNRS) an de spueneschen Instituto Geográfico Nacional (IGN). D'IRAM bedreift zwéin Observatoirë fir [[Radioastronomie]]. Béid stinn op enger grousser Héicht, well do d'Duerchléissegkeet vun der [[Atmosphär vun der Äerd|Äerdatmosphär]] fir Radiowelle vun 1–3&nbsp;mm Wellelängt méi gënschteg ass. D'Institut huet Ariichtungen zu [[Grenoble]] an zu [[Granada]] fir d'technesch Entwécklung an Ënnerstëtzung, d'Verwaltung an de wëssenschaftleche Gebrauch. == 30 m-Teleskop um Pico del Veleta == Den Eenzelteleskop mat 30 m Reflekterduerchmiesser steet op enger Héicht vun 2.920 m an der Géigend vum [[Pico Veleta]] an der [[Sierra Nevada (Spuenien)|Sierra Nevada]] a Südspuenien, ronn 50&nbsp;km südëstlech vu [[Granada]]. Zanter den [[1980]]er-Joren ass et dat weltgréisst [[Radioteleskop]] fir de Wellelängteberäich vu 4&nbsp;mm bis erof op 1&nbsp;mm, wat engem Frequenzberäich vun 72 bis 300&nbsp;GHz entsprécht. Et ass ee vun den empfindlechste [[Radioteleskop]]e vun der Welt fir Miessunge bei kuerze Millimeterwellelängten. [[Koordinaten]]: {{Coor dms1|37|03|58.3|N|03|23|33.7|W}} [[Fichier:Radiotélescopes du Plateau de Bure.JPG|thumb|250px|Interferometer um Plateau de Bure]] == Millimeter-Interferometer um Plateau de Bure == Um 2.552&nbsp;m héije [[Pic de Bure|Plateau de Bure]] am [[Dévoluy-Massiv]] an de [[Departement Hautes-Alpes|franséischen Alpe]] steet zanter [[1988]] e [[Interferometer (Radioastronomie)|Radiointerferometer]] vu 6 Antenne mat jee 15&nbsp;m Duerchmiesser fir Observatioune mat héijer Wénkelopléisung bei Wellelängte vun 1, 2 an 3&nbsp;mm. Mat gréissten Distanze vu 760 m, tëscht den Antenne, gëtt eng Wénkelopléisung bis zu 0,4&nbsp;Bousekonnen erreecht. Koordinaten: {{Coor dms1|44|38|02|N|05|54|28.5|O}} == Um Spaweck == * [http://www.iram-institute.org/ IRAM homepage] [[Kategorie:Radioastronomie]] [[Kategorie:Radioteleskopen]] ntmzcevch4fbo3r0vpa94aonauwtxrx Kategorie:Kléischter an Abteien 14 84862 2678610 2459220 2026-05-17T01:59:52Z YiFeiBot 25775 Bot: Huet 1 Interwikilinke geréckelt, déi elo op [[d:|Wikidata]] op [[d:q6624397]] zur Verfügung gestallt ginn 2678610 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Klouschter|Kléischter]] an [[Abtei]]en}} {{Commonscat|Monasteries|Kléischter an Abteien}} [[Kategorie:Reliéis Gebaier]] fg752p54xl5uwzckr3dwrwarjzmaihf Infraroutastronomie 0 84985 2678428 2520846 2026-05-16T19:39:13Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678428 wikitext text/x-wiki D''''Infraroutastronomie''' ass een experimentellen Deelberäich vun der [[Astronomie]]. Dobäi gëtt déi vun astronomeschen Objeten ausgesent [[Infraroutstralung]] benotzt. Déi Stralung läit an engem Deel vum [[elektromagnéitesche Spektrum]], dee vum mënschlechen [[A (Sënnesorgan)|A]] net ka gesi ginn. [[Fichier:Carina Nebula in infrared light (captured by the Hubble Space Telescope).jpg|thumb|300px| [[Carinaniwwel]], Foto vum [[Hubble-Weltraumteleskop]]]] == Observatiounsberäich == Den infraroude Stralungsberäich, och [[Wäermtstralung]] genannt, läit tëscht der optescher (Wellelängt < 700&nbsp;nm) an dem Submillimeter-Beräich (> 300 μm) a gëtt an dräi Beräicher ënnerdeelt, dat * Not Infrarout (zirka 700&nbsp;nm–4&nbsp;μm) * Mëttel Infrarout (4–40&nbsp;μm) * Wäit Infrarout (40–300&nbsp;μm), woubäi déi genee Grenze souwuel vum Infraroutberäich wéi och d'Deelberäicher jee no Quell liicht variéieren. An der Astronomie ginn déi Beräicher weider a Wellelängtebänner ënnerdeelt, an deenen d'Atmosphär zimmlech transparent ass. Déi Bänner si mat Groussbuschtawe bezeechent no den Nimm vun den optesche [[Filter (Optik)|Filter]]en, déi nëmme Stralung vun den entspriechende Wellelängte passéiere loossen: I (ëm 0,8 μm), z (ëm 0,9 μm), Y (ëm 1,0 μm), J (1,25 μm), H (1,65 μm), K (2,2 μm), L (3,45 μm), M (4,7 μm), N (10 μm) a Q (20 μm). Baussenzeg vun dëse Bänner ass Loft mat vill Waasserdamp praktesch onduerchsichteg. Als Tabell: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- class="hintergrundfarbe6" ! Wellelängt<br>an µm ! Bezeechnung |- | 0,65 || R-Band |- | 1,00 || I-Band |- | 1,25 || J-Band |- | 1,65 || H-Band |- | 2,20 || K-Band |- | 3,45 || L-Band |- | 4,70 || M-Band |- | 10 || N-Band |- | 20 || Q-Band |} == Instrumentell Viraussetzungen == [[Fichier:Spitzer space telescope.jpg|thumb|left|Eng Computeranimatioun vum [[Spitzer-Weltraumteleskop]] mat Infraroutduerstellung vun der Mëllechstrooss am Hannergrond]] D'Wäermtstralung vun der Atmosphär, dem Teleskop, a vun den Instrumeter selwer, déi iwwer 2&nbsp;µm ëmmer méi staark stéiert, markéiert zum groussen Deel d'Instrumentenentwécklung. === Plaze fir Teleskopen === Infraroutstralung gëtt vun der [[Atmosphär vun der Äerd]] ganz staark [[Absorptioun (Physik)|absorbéiert]], besonnesch duerch den atmosphäresche Waasserdamp. Nëmmen ënner 1 μm an a klenge Fënstere bis ongeféier 40 μm ass eng Observatioun mat äerdgebonnenen [[Teleskop]]e méiglech. Äerdgebonnen Infraroutteleskope ginn dofir favoriséiert op héijen an dréchene Plazen opgeriicht. Beispiller sinn de [[Mauna-Kea-Observatoire]] oder den Observatoire vun der [[Europäesche Südobservatoire|ESO]]. Och d'Aisschëlter vun der [[Antarktis]] si wéinst hirer Héicht, Keelt an Dréchenheet vu groussem Interessi. Dacks gi grouss Teleskope souwuel fir optesch wéi och fir Infraroutobservatioune benotzt, et gëtt awer och e puer speziell fir Infraroutobservatiounen optiméiert Teleskopen. Well mat grousser Héicht d'Absorptioun staark zeréckgeet, goufe schonn zanter den [[1960]]er-Joren Infraroutteleskopen a [[Ballon]]en déi ganz héich fléien an a ballistesche [[Héichtefuerschungsrakéit]]e benotzt. Zanter den [[1960]]er ginn och [[Fliger]]en op groussen Héichten, wéi de [[Lear Jet Observatory]], de [[Kuiper Airborne Observatoire]] a [[Stratosphärenobservatoire fir Infraroutastronomie|SOFIA]], agesat. Am Weltraum verschwënnt net nëmmen d'atmosphäresch Absorptioun, et gëtt och méiglech, kleng Teleskopen am Ganzen op ganz déif Temperaturen ze killen an domat hir stéierend Wäermtstralung z'ënnerbannen. Zanter den [[1980]]er-Jore ginn dofir ëmmer méi Weltraumteleskope fir den Infraroutberäich agesat; vu grousser Bedeitung waren den [[Infrared Astronomical Satellite]] (IRAS) an den [[Infrared Space Observatory]] (ISO). Géigenwärteg ([[2009]]) si [[Spitzer-Weltraumteleskop|Spitzer]], [[ASTRO-F]] (Akari) an [[Herschel-Weltraumteleskop|Herschel]] aktiv, an noer Zukunft soll den [[James Webb Space Telescope]] (JWST) gestart ginn. === Instrumenter === D'Instrumenter vun der Infraroutastronomie gläichen an der Konzeptioun de Kameraen a Spektrographe vun der [[Visuell Astronomie|visueller Astronomie]]. Allerdéngs musse si staark gekillt ginn. Meeschtens déngen dozou gekillt [[Kryostat]]e mat flëssegem Stéckstoff oder Helium oder mechanesch Killapparaten. Dat am Infraroutberäich z.&nbsp;B. fir Lënse gebraucht optescht Material ënnerscheet sech allerdéngs vun deem dat fir visuellt Liicht gebraucht gëtt. An engem ''Choppen'' genannte Virgank, wiesselen Infraroutinstrumenter reegelméisseg d'Observatiounsrichtung tëscht dem ënnersichten Objet an enger Nopeschhimmelspositioun. Duerch Subtraktioun vun de gemoossene Signaler an den zwou Positioune kann d'Quell besser vum Hannergrond ofgehuewe ginn. Zanter den [[1990]]er-Joren ass fir Observatiounen am noen Infrarout den Asaz vun der [[Adaptiv Optik|adaptiver Optik]] fir d'Korrektur vun der Loftonrou ([[Seeing]]) méiglech. Domat erreeche grouss äerdgebonnen Teleskopen hir voll [[Diffraktioun]]sbegrenzt Opléisung a kënnen an där Hisiicht mat dem [[Hubble-Weltraumteleskop|Hubble Space Telescope]] konkurréieren. === Detekteren === Iwwer de wäite Wellelängteberäich vun der Infraroutastronomie komme vill Aarte vun Detekteren zum Asaz. Bis zu ongeféier 1&nbsp;μm Wellelängte sinn normal, an och an der visueller Astronomie gebräichlech [[CCD-Sensor|CCD]]-Detekteren empfindlech. Fir gréisser Wellelängte gi speziell Detektere gebraucht. Der Opstiig vun der Infrarotastronomie huet nom [[Zweete Weltkrich]] mat Detekteren aus [[Bläisulfid]] (PbS) ugefaangen. Haut gi besonnesch fir dat not Infrarout Detekteren, aus Hallefleedermaterialie wéi [[Indiumantimonid]] InSb an [[Quecksëlwercadmiumtellurid]] (Hg,Cd)Te, gebraucht, déi nom Prinzip vun der [[Fotodiod]] funktionéieren. Detekteren aus [[Dotéierung|dotéiertem]] Silizium (z.&nbsp;B. Si:Ga) a Germanium (z.&nbsp;B. Ge:Ga), déi nom Prinzip vum [[Fotowiderstand]] schaffen, fanne bei laange Wellelängten Uwendung. Donieft ginn, haut besonnesch bei de längste Wellelängten, thermesch Detekteren ([[Bolometer]]) agesat. Déi weisen déi duerch d'Stralung verursaacht Eenergie am Detekter no. == Extrae vun der Infrarotastronomie == === Duerchdrénge vun interstellarem Stëbs === [[Fichier:Andromeda galaxy Ssc2005-20a1.jpg|thumb|Den [[Andromedaniwwel]] am infraroudem Liicht bei 24 μm]] D'Ofschwächung ([[Extinktioun (Astronomie)|Extinktioun]]) vun elektromagnéitescher Stralung duerch den interstellare Stëbs variéiert staark mat der Wellelängt. Bei 2&nbsp;µm an noen Infrarout ass si géiniwwer dem visuelle Liicht schonn op ongeféier 1/10 zeréckgaangen. Domat ass et méiglech Gebidder hanner dem Stëbs z'observéieren, z.&nbsp;B. jonk [[Stär]]en, de [[galakteschen Zentrum]] an den Zentrum vun [[Infraroutgalaxie]]n. === Observatioun vu kalen Objeten === Nom [[Stralungsgesetz vum Planck]] stralen kal Himmelskierper wéi z.&nbsp;B. [[Brongen Zwerg|Brong Zwergen]] oder nach déif a [[Moleküllwollek]]en agebett Stären haaptsächlech am Infrarout. Am interstellare Medium hu vill an heefeg Atomer, Ionen a Molekülle wichteg [[Stralungsiwwergang|Stralungsiwwergäng]] am Infrarout. Besonnesch ubruecht ass d'Infraroutspektroskopie fir d'Bestëmmung vun der Zesummesetzung an de physikalesche Bedingunge vu Gas mat Temperature vun e puer honnert [[Kelvin]]. Kale (< 100 Kelvin) Stëbs am interstellare Medium straalt dat absorbéiert Liicht am wäiten Infrarout nees of, an ass dacks e grousse Bäitrag an der Energiebilanz vun astronomeschen Objeten. Am mëttleren Infrarout gëtt et staark Emissioune vun organesche Verbindungen am interstellare Medium, déi mat [[Polyzyklesch aromatesche Kuelewaasserstoff|polyzykleschen aromatesche Kuelenwaasserstoffer]] aartegläich sinn. === Observatioune bei héijer Routverrécklung === Duerch déi kosmesch [[Routverrécklung]] gëtt dat vu Galaxien am fréien Universum ausgebreet visuellt oder UV-Liicht op der Äerd am noen Infrarout observéiert. Dat ass z.&nbsp;B. entscheedend fir d'Ausleeung vum [[James Webb Space Telescope]]. == Observatiounsobjeten a wëssenschaftlech Ziler == === Am Sonnesystem === [[Planéit]]e, [[Mound]]e, [[Koméit]]en an [[Asteroid]]en an eisem [[Sonnesystem]] ginn intensiv am Infrarout observéiert. Vun [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]] goufen z.&nbsp;B. e puer nei Asteroiden a Koméite souwéi dräi Stëbsbänner am Beräich vun der [[Asteroidenceinture]] entdeckt, déi méiglecherweis duerch Kollisiounen an der Asteroidenceinture entstane sinn. En neit Zil sinn Eegenschafte vun transneptuneschen Objete vun der [[Kuiperceinture]] an der [[Oort-Wollek]]. === An der Mëllechstrooss === Vill Infraroutobservatiounen an der [[Mëllechstrooss]] zilen op e Verstoe vun der Stäregenesis. Groussflächegt Sichen no jonke Stären an allen Entwécklungsstadie an no Bronge Zwerge gi kombinéiert mat héichopgeléiste Liichtbiller a mat Spektroskopie. Zirkumstellar Stëbsscheiwen erginn éischt Unzeeche fir d'Genesis an d'Entwécklung vu Planéitesystemer ëm aner Stären. Am [[Galakteschen Zentrum]] gëtt am Infrarout d'Ëmgéigend vum nächste supermasseräiche [[Schwaarzt Lach|schwaarze Lachs]] ënnersicht. Entwéckelt Stären an hire Massenauswurf sinn e weidert Zil vun der Infraroutastronomie an eiser Mëllechstrooss. Infraroutspektroskopie dengt den Zoustandënnersich an der cheemescher Zesummesetzung vum interstellare Medium. Vum IRAS gouf och eng diffus Infraroutstralung a filamentaarteg Stëbswolleken entdeckt, déi sech bis an héich galaktesch Breede ausdehnen. === Baussenzeg vun eiser Mëllechstrooss === [[Infraroutgalaxie]] stralen am Géigesaz vun der Mëllechstrooss an de meeschten anere [[Galaxie|Galaxië]] bis zu 99 % vun hirer ganzer [[Liichtkraaft]] am wäiten Infrarout of. Wiesselwierkunge an Zesummestéiss mat annere Galaxië droen zu hirer Existenz bäi. D'Infraroutastronomie ënnersicht [[Stäregenesis]], [[Starburstgalaxie|Starbursts]] an [[Aktive galaktesche Kär|aktiv Galaxiekären]]. D'Entwécklung vu Galaxien am fréien Universum gëtt ëmmer méi intensiv am Infrarout studéiert. Am noen Infrarout gëtt dat routverréckelt Liicht vun de Stäre vun dëse Galaxien observéiert, am wäiten Infrarout- a Submillimeterberäich dee vum Stëbs verschléckt an nees ofgestraalten Undeel. == Geschichtlech Entwécklung an Ausbléck == Nodeem de [[Wilhelm Herschel|William Herschel]] [[1800]] d'Infraroutstralung vun der Sonn entdeckt hat, konnt de [[Charles Piazzi Smyth]] [[1856]] éischtmols eng infrarout Komponent am Spektrum vum [[Moundliicht]] noweisen. De [[William Coblentz]] konnt vun [[1915]] un, Infraroutstralung vun 110 Stären noweisen a gëllt als ee vun de Grënner vun der [[IR-Spektroskopie]]. Dës fréier Miessunge goufe meeschtens mat [[Bolometer]] oder [[Thermoelement]]er gewonnen. An den [[1950]]er hunn Bläisulfid (PbS)-Detekteren en Emfindlechkeetsspronk am noen Infrarout gemaach. Wéi och bei ville spéidere Detekterentwécklunge fir dat not a mëttel Infrarout huet d'Astronomie hei vum militäreschen Interesse un emfindlechen Detektersystemer profitéiert z.&nbsp;B. un der Verfollegung vu Fligeren a Rakéiten. Géint [[1960]] entwéckelen den [[Harold Lester Johnson|Harold L. Johnson]] a seng Mataarbechter dat éischt [[Fotometrie|fotometrescht]] System fir den Infrarout. [[1963]] goufe mat den éischte Ballonmissioune Infraroutobservatioune vum [[Mars (Planéit)|Mars]] duerchgefouert a schonn [[1967]] goufe mat enger Serie vu Rakéiteflich déi éischt Kartéierung vum ganzen Himmel am mëttleren Infrarout duerchgefouert. Heibäi gouf bei enger Totalobservatiounszäit vun nëmmen 30 Minutte méi wéi 2000 Infraroutquellen entdeckt. Am gläiche Joer gouf och de [[Mauna-Kea-Observatoire]] gegrënnt, deen och haut nach déi gréisste Infraroutteleskope besëtzt. Ufanks der [[1970]]er-Jore gouf e militäreschen C-141A Transportjet als Infraroutteleskop ëmgebaut, dat vun [[1974]] un als [[Kuiper Airborne Observatoire]] (KAO) Observatiounen a 14&nbsp;km Héicht duerchgefuert huet. Den Duerchbroch vun der Infraroutastronomie koum an den [[1980]]er mat den éischte Satellittemissiounen. [[1983]] duerchmustert [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]] den Himmel. [[1989]] gouf [[COBE]] gestart an entdeckt d'Anisotropie vun der [[Hannergrondstralung|kosmescher Hannergrondstralung]]. [[1995]] koum mat dem [[Infrared Space Observatory]] (ISO) dat éischt echt Weltraumobservatoire fir den Infrarout mat Kamera, Photometer a Spektrometer an de Weltraum. [[1997]] koum d'Oprëschtung vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] mat dem Infraroutinstrument NICMOS, [[2003]] gouf d'[[Spitzer-Weltraumteleskop]] gestart. [[2009]] sinn d'Missioune [[Planck (Teleskop)|Planck]], [[Herschel-Weltraumteleskop|Herschel]] a [[Wide-Field Infrared Survey Explorer|WISE]] gestart ginn. D'Entwécklung vun der Infraroutastronomie geet am Moment haaptsächlech an zwou Richtunge: * Observatioune mat héichster raimlecher Opléisung vum Buedem, ënner Notzung vun adaptiver Optik oder der Interferometrie wéi am [[Paranal-Observatoire#VLT Interferometer|Very Large Telescope Interferometer (VLTI)]]. Geplangt Risenteleskope wéi d'[[European Extremely Large Telescope]] sinn ouni adaptiv Optik net méiglech. * Weider Vergréisserung vun der Emfindlechkeet vu Fliger- a Satellittenteleskopen. An der Bauphas sinn de Fligerobservatoire [[Stratosphärenobservatoire fir Infraroutastronomie|SOFIA]] an d'Weltraumteleskop [[James Webb Space Telescope]]. Fir déi weider Zukunft ginn diskutéiert: [[Terrestrial Planet Finder|TPF]] (NASA) resp. [[Darwin (Teleskop)|Darwin]] (ESA), mat deene fir d'éischt déi direkt Observatioun [[Exoplanéit|exosolarer Planéite]] méiglech gemaach ka ginn. {| class="prettytable" |+ E puer Himmelsduerchmusterungen am Infrarout ! Bezeechnung ! Joer ! Wellelängt ! Bemierkungen |- | AFGRL Infrared Sky Survey | [[1967]] | 4–20&nbsp;µm | Katalog mat 2363 Quellen |- | Two Micron Sky Survey (TMSS) | [[1968]] | 2,2&nbsp;µm | 70 % vum Himmel, iwwer 5500 Quellen |- | [[Infrared Astronomical Satellite]] (IRAS) | [[1983]] | 12–100&nbsp;µm | 96 % vum Himmel, iwwer 300000 Quellen |- | Cosmic Background Explorer [[COBE]] | [[1989]] | 1,25–240&nbsp;µm | ganz prezis Spektroskopie bei klenger raimlecher Opléisung |- | [[Two Micron All Sky Survey]] (2MASS) | [[1997]]–[[2001]] | 1,25–2,17&nbsp;µm | ganzen Himmel, zirka 500 Millioune Quellen |} {| class="prettytable" |+ Bis elo gestarte Infrarout-Weltraumteleskope ! Bezeechnung ! Joer |- | [[Infrared Astronomical Satellite]] (IRAS) | [[1983]] |- | Spacelab 2 Infrared Telescope | [[1985]] |- | [[Infrared Space Observatory]] (ISO) | [[1995]]–[[1998]] |- | [[Infrared Telescope in Space]] (IRTS) | [[1995]] |- | [[Midcourse Space Experiment]] (MSX) | [[1996]] |- | [[Wide Field Infrared Explorer]] (WIRE) | [[1999]] |- | [[Spitzer-Weltraumteleskop]] (SST) | zanter [[2003]] |- | [[ASTRO-F|Akari (ASTRO-F)]] | zanter [[2006]] |- | [[Herschel-Weltraumteleskop]] (HSO) | zanter [[2009]] |- | [[Wide-field Infrared Survey Explorer]] (WISE) | zanter [[2009]] |} == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Stratosphärenobservatoire fir Infraroutastronomie]] == Literatur == * Ian Glass: ''Handbook of Infrared Astronomy''. Cambridge University Press, Cambridge 1999, ISBN 0-521-63311-7 (Technische Grundlagen). * Ian S. McLean: ''Infrared astronomy with arrays - the next generation.'' Kluwer, Dordrecht 1994, ISBN 0-7923-2778-0 * Rudolf A. Hanel: ''Exploration of the solar system by infrared remote sensing.'' Cambridge Univ. Press, Cambridge 2003, ISBN 0-521-81897-4 * Thorsten Dambeck: ''In neuem Licht: Geburt und Tod der Sterne''. [[Bild der Wissenschaft]], 10/2008, S. 46 - 52 * Sascha Trippe: ''Ten thousand stars and one black hole - a study of the galactic center in the near infrared.'' Harland Media, Lichtenberg 2008, ISBN 978-3-938363-22-5 == Um Spaweck == * Deutsches SOFIA Inst., Grundlagen Infrarotastronomie: [http://www.dsi.uni-stuttgart.de/forschung/infrarotastronomie/grundlagen.html] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20200525215803/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/ir_tutorial/ Infrared Astronomy Tutorial] * The Multiwavelength Astronomy Gallery [https://web.archive.org/web/20140501221743/http://coolcosmos.ipac.caltech.edu/cosmic_classroom/multiwavelength_astronomy/multiwavelength_museum/] * [https://web.archive.org/web/20110228152901/http://www.ipac.caltech.edu/Main/index.html Infrared Processing and Analysis Center - science and data center for infrared astronomy] [[Kategorie:Observatiounsmethoden an der Astronomie]] [[Kategorie:Infraroutastronomie| ]] n85jds9fwwi458hqhyq4bd3lwdqv0k9 Gale Bruno van Albada 0 85117 2678390 2535224 2026-05-16T18:28:51Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678390 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Gale Bruno van Albada''', gebuer den [[28. Mäerz]] [[1912]] zu [[Amsterdam]], a gestuerwen den [[18. Dezember]] [[1972]], war en [[Holland|hollänneschen]] [[Astronom]]. Hie krut säin Doktortitel am Joer [[1945]] beim [[Anton Pannekoek]] op der [[Universitéit Amsterdam|Universitéit]] vun [[Amsterdam]]. Hien huet dem Pannekoek seng kommunistesch Usiichte gedeelt a säi Brudder ''Piet van Albada'' war an den [[1930]]er-Joren e Komerod vum [[Marinus van der Lubbe]]. De ''Van Albada'' war vu Mee [[1949]] bis Juli [[1958]] Direkter vum [[Bosscha-Observatoire]] op [[Java (Insel)|Java]]. Do huet hien den [[1. August]] [[1950]] d'Harvardabsolventin an Astronomin [[Elsa van Dien]], déi zanter [[1949]] och zu Bosscha geschafft huet, bestuet. Wéinst der politescher Situatioun huet d'Famill am Juli [[1958]] d'Insel misse verloossen an ass zeréck an Holland gaangen. De Van Albada gouf [[1960]] den Nofollger vu sengem Mentor Pannekoek als Leeder vun der astronomescher Fakultéit op der Universitéit vun Amsterdam. De Krater [[Van Albada (Moundkrater)|Van Albada]] um [[Äerdmound]] an den [[Asteroid]] [[(2019) Van Albada]], deen den [[28. September]] [[1935]] entdeckt gouf, sinn no him benannt. {{DEFAULTSORT:Albada Gale Bruno van}} [[Kategorie:Gebuer 1912]] [[Kategorie:Gestuerwen 1972]] [[Kategorie:Hollännesch Astronomen]] iuem8gnwos8qezyr542m62u8wchzdt3 Uraniborg 0 85277 2678573 2666446 2026-05-16T20:04:13Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678573 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = | Kameraen = | Teleskopen = }} [[Fichier:Uraniborg main building.jpg|thumb|Haaptgebai vun Uraniborg aus dem [[Willem Blaeu]] sengem [[Atlas Maior]] [[1663]]|260x260px]] '''Uraniborg''' (de: „Uranienburg“) war den [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]] vum däneschen Astronom [[Tycho Brahe]]. Et gouf tëscht [[1576]] a [[1580]] op der Insel [[Ven (Insel)|Ven]], am [[Øresund]] gebaut; d'Insel huet bis 1660 zu Dänemark gehéiert, zënterhier gehéiert se zu [[Schweden]]. Den Tycho huet geschriwwen, datt de Grondsteen den [[8. August]] [[1576]] geluecht gouf. D'Gebai gouf der [[Urania]] gewidmet, der [[Mus (Mythologie)|Mus]] vun der [[Astronomie]], an no hir Uraniborg genannt, d'''Schlass vun der Urania''. Um Bau hunn zäitgenëssesche Kënschtler geschafft. Baumeeschter war den [[Hans van Steenwinckel den Eeleren]], de Sculpteur [[Johan Gregor van der Schardt]] war fir déi bauplastesch Ikonographie zoustänneg an de grousse Sprangbuer am Haus war e Wierk vum [[Nürnberg]]er [[Georg Labenwolf]].<ref>John Robert Christianson: ''Tycho Brahe.'' In: Carsten Bach-Nielsen (Red.): ''Danmark og renæssancen. 1500–1650.'' Gad, Kopenhagen 2006, ISBN 87-12-04227-7, S. 174–185.</ref> Uraniborg war eng Aart Fuerschungszentrum, dee Studenten aus ville Regiounen ugezunn huet. De Palais hat d'Ausrëschtung fir [[alchemistesch]] Fuerschungen. An de Gäert stounge Kraider a Blummen, déi geometresch a Mustere geplanzt waren. Ganz no dobäi louch dem Tycho säi [[Stjerneborg]]-Observatoire, deen hie baue gelooss hat, well Uraniborg net stabil genuch fir seng prezis Instrumenter war. Mam Verloscht vun der Ënnerstëtzung vum neie Kinnek [[Christian IV. vun Dänemark an Norwegen)|Christian IV.]] huet den Tycho d'Insel Ven am Joer [[1597]] verlooss. Uraniborg, wéi och Stjerneborg, goufe kuerz no sengem Doud zerstéiert. Stjerneborg gouf an den [[1950]]er-Joren archeologesch nees entdeckt a restauréiert. Do steet haut eng Multimediashow. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.nada.kth.se/~fred/tycho/summary.html Beschreiwung] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren]] t6zur5w9u58ekspcsa826oricfnprsn Gare Montparnasse 0 85283 2678594 2610611 2026-05-16T20:08:25Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678594 wikitext text/x-wiki {{coor dms1 uewen|48|50|26.74|N|2|19|11.70|O}} {| {{Prettytable-R}} |- ! colspan="3" style="color:white; background:blue" align="center" | '''Gare Montparnasse''' |- ! colspan="3" style="color:black; background: | [[Fichier:Gare montparnasse vue de la tour.JPG|250px]] |- | Erëffnung: || [[10. September]] [[1840]] |- | Arrondissement:|| [[14. Arrondissement|14.]] & [[15. Arrondissement vu Paräis|15.]] |- | Passagéier all Joer: || 50 Milliounen |- | [[Catenaire]]: || 1500 V |- | Destinatiounen: || Süd-West-[[Frankräich]], [[Bretagne]] |} D''''Gare Montparnasse''' zu [[Paräis]] ass eng vun de siwen [[Gare|Haaptgaren]] an der [[Frankräich|franséischer]] Haaptstad. Si gouf den [[10. September]] [[1840]] als ''Gare de l'Ouest'' ageweit a war zanterhier den Ausgangspunkt vun Zich a Richtung [[Bretagne]] a fir laanscht d'[[Atlanteschen Ozean|atlantesch]] Küst. ==Geschicht== [[Fichier:Train wreck at Montparnasse 1895.jpg|thumb|200px|Zuchaccident an der Gare Montparnasse, 22.Oktober 1895.]] D'Gare de Montparnasse gouf um lénksen Uwänner vun der [[Seine]] gebaut fir all d'Zich déi aus der [[Bretagne]] an aus der [[Aquitaine]] koumen. Si huet zanter der Ufankszäit als Alternativ fir d'[[Gare d'Austerlitz]] gedéngt. Haut ass se den Ausgankspunkt vum [[TGV]] [[TGV Atlantique|Atlantique]]. Déi éischt Gare, deemools ''Gare de l'Ouest - Rive gauche'' genannt, goung 1840 a Betrib a stoung op där Plaz wou elo den [[Tour Montparnasse]] steet. Schonn 1852 gouf eng nei, méi grouss Gare op der selwechter Plaz gebaut. Déi al Gare huet dee staarken Trafic net méi gepackt. Dat bekanntst Evenement an der Gare Montparnasse war d'Zuchaccident vum 22. Oktober 1895. Eng [[Damplokomotiv]] mat futtisse Bremsen huet déi hënnescht Mauer vun der [[Kappgare]] duerchschloen an ass laanscht enger 10 Meter héijer Mauer hänke bliwwen. An den 1930er-Jore gouf d'Gare nach eng Kéier vergréissert duerch en Ubau, genannt ''Gare du Maine'', fir d'Zich vun de ''grandes lignes''. == Aktuell Gare == An den 1960er-Jore gouf déi aktuell Gare ronn 400 Meter méi wäit zeréck gebaut an um Terrain vun der aler Gare ass e Büros- a Geschäftszenter entstanen, mat dem 209 Meter héijen Tour Montparnasse. 1990 gëtt Gare nach eng Kéier ëmgebaut duerch d'Aféierung vum TGV Atlantique. An der Gare gëtt et 28 Gleiser mat Quai. Mat den [[TGV]]en an der [[LGV Sud-Ouest]] si vill Zich vun der Gare d'Austerlitz an d'Gare Montparnasse geplënnert. Montparnasse ass haut déi eenzeg Gare vun där TGVen an de Süd-Weste vu Frankräich fortfueren. Am Géigenzuch, fueren haut keng [[Lunéa]] méi vun Montparnasse fort. ==Destinatiounen== [[Fichier:Railway stations on departure from Paris map-fr.svg|thumb|300px|Destinatioune vun der Gare de Montparnasse(grénge Beräich).]] *[[Brest (Frankräich)|Brest]] *[[Rennes]] *[[Nantes]] *[[Bordeaux]] *[[Lourdes]] *[[Irùn]] *[[Tarbes]] *[[Toulouse]] {{Navigatioun Garë vu Paräis}} [[Kategorie:Garen zu Paräis|Montparnasse]] [[Kategorie:Kappgaren|Montpasnasse]] [[Kategorie:14. Arrondissement (Paräis)]] [[Kategorie:15. Arrondissement (Paräis)]] hevjju0om31h4kjjq4lz1xhy331ijre Davy Crockett (Kärwaff) 0 85385 2678369 2237857 2026-05-16T18:26:15Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678369 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} [[Fichier:Recoilless gun 155mm Davy Crockett3.jpg|upright|thumbnail|Eng Davy Crockett am [[United States Army Ordnance Museum]]]] '''Davy Crockett''' och ''M28- an M29 Davy Crocket'' war en taktescht [[Geschëtz ouni Réckstouss]] vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] fir den Atomsprengkapp M-388 ofzeschéissen. Et gouf vun der [[US-Army|US-Arméi]] wärend dem [[Kale Krich]] an den [[1950]]er-Joren entwéckelt an duerno stationéiert. Se war déi bis elo klengst gebaute Kärwaff fir de militäreschen Asaz. D'Waff gouf wärend der [[Operatioun Sunbeam]] an den Nukleartester [[Little Feller (Nukleartester)|Little Feller I]] a [[Little Feller (Nukleartester)|Little Feller II]] geprouft. Den Numm verweist op den amerikaneschen Zaldot, Kongressdeputéierten a Krichsheld [[Davy Crockett]] (1786-1836). [[Kategorie:Atombommen]] [[Kategorie:US-amerikanesch Nukleartester]] gsko4i4hba2c6jhwvtjrumsz6k72jdq Spiralaarm 0 85513 2678552 2624115 2026-05-16T20:02:16Z VolvoxBot 61746 /* Formatioun */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678552 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Messier51.jpg|thumb|D'[[Whirlpool-Galaxie]] mat roudelzege Stäregebuertsgebidder an de Spiraläerm]] '''Spiraläerm''' si spiralfërmeg Ausleeër vu [[Galaxie]]n. Se bestinn aus [[Interstellar Matière|Gas]] an aus helle [[Stär]]en a sinn duerch manner hell Tëscheraim vunenee getrennt. Galaxië mat dëse Strukture ginn dofir och [[Spiralgalaxie]] genannt. == Astronomesch Bedeitung == An de Spiraläerm entsti bis haut nei Stären. Ufanks vum [[19. Joerhonnert]] goufe si fir d'éischt visuell observéiert an ëm 1880 fir d'éischt fotograféiert. Am [[Andromedaniwwel]] [[Messier-Katalog|M]]&nbsp;31 konnt den [[Edwin Hubble]] an den 1920er-Joren déi baussenzeg Beräicher an Eenzelstären opléisen an doduerch noweisen, datt d'Spiralgalaxien gewalteg Stäresystemer sinn, an net wéi Ufanks ugeholl [[Niwwel (Astronomie)|Gas- oder Stëbsniwwel]]. D'Spiraläerm entstinn aus dem Zesummewierke vu [[Gravitatioun]] a Stäreformatioun. Dofir hu si och grouss Quantitéite [[Gas]]. De gasfërmege [[Waasserstoff]] léisst sech duerch seng 21-cm-[[Radiostralung]] ([[HI-Linn]]) zanter 1950 noweisen. En erlaabt, d'Struktur vun eiser [[Mëllechstrooss]] och ''hanner'' dem Zentrum vun der Mëllechstroossen z'erfuerschen. Deen Deel vun der Struktur gëtt am optesche Beräich vum [[Elektromagnéitesche Spektrum|Spektrum]] vu groussen [[Donkelniwwel|Donkelwolleke]] verdeckt. == Formatioun == [[Fichier:Ssc2003-06c.jpg|thumb|D'Spiraläerm si méi hell wéi de Rescht vun der Scheif, si hu keng straff Struktur.]] [[Fichier:Spiral arms.ogv|thumb|Simulatioun vun enger Galaxie, déi Spiraläerm als Folleg vun Dichtwelle weist. Obwuel d'Spiraläerm an dëser Simulatioun hir Positioun net veränneren, kann een erkennen, wéi d'Stäre sech eran- an erausbeweegen.]] [[Fichier:Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg|thumb|Balkespiralen (hei den: [[NGC 1300]]) sinn en Tëschestadium an der Entwécklungsgeschicht vu Spiralgalaxien.]] Och wann et bei enger Spiralgalaxie sou ausgesäit, wéi wa si nëmme bannen an hire Spiraläerm géif existéieren, sou sinn d'Beräicher tëscht de Spiraläerm net eidel, mä einfach manner [[Liichtkraaft|liichtstaark]]. Och do gëtt et verhältnesméisseg vill Stären. Et ass nach net eendeiteg gekläert, wat fir Prozesser fir d'Bildung vu Spiralstrukture verantwortlech sinn. Et ass just kloer, datt d'Stären, déi zu de Spiraläerm gehéiere keng starr Struktur bilden, déi sech a Formatioun ëm de Galaxienzentrum dréit. Wier dat de Fall, géif sech d'Aarmstruktur vun enger Spiralgalaxie wéinst den ënnerschiddleche [[Bunnvitess]]en a relativ kuerzer Zäit opwéckelen an onkenntlech ginn. Eng Galaxie rotéiert also net starr wéi e Rad; villméi lafen déi eenzel Stäre wärend hirem Ëmlaf ëm den Zentrum aus de Spiraläerm eraus an eran. D'[[Dichtewelltheorie]] gouf vum [[Chia-Chiao Lin]] a vum [[Frank Shu]] an den [[1960]]er-Joren opgestallt. Där Theorie no sinn d'Spiraläerm Zone mat héijer Matièresdicht a Stäregebuerte, déi sech mat anere Vitesse wéi déi eenzel Stären duerch d'Scheif beweegen. Wärend hirem Liewe beweegen d'Stäre sech vun hirer Gebuertsplaz fort a verdeele sech op der Scheif. Besonnesch masseräich a liichtkräfteg Stäre beweege sech wéinst hirer kuerzer Liewensdauer net sou wäit vun hirer Gebuertsplaz ewech. Doduerch weise si sech als en helle Spiralaarm. Zu dëse stellaren Objete gehéieren dofir virun allem Stäre vun der [[Spektralklass]] O a B, [[Rouden Iwwerris|Iwwerrisen]] an [[Cepheiden]], all méi jonk wéi 100 Millioune Joer. Si sinn awer nëmmen e klenge Prozentsaz vun de Stären an enger Spiralgalaxie. De gréissten Deel vun der Mass vum Stäresystem besteet aus alen, massenaarme Stären, déi sech am Laf vun hirem laange Liewe wäit vun de Spiraläerm ewech verlagere kënnen. D'Dichtwellen entstinn duerch d'Zesummespill vun all den [[Ëmlafbunn]]e vun de Stären, well d'Stäre sech net gläichméisseg, wéi d'[[Planéit]]en am [[Sonnesystem]] ëm e festen Zentrum (e schwaarzt Lach am Zentrum vun enger Galaxie) beweegen, well dofir déi total Mass vun der Galaxie net genuch konzentréiert ass. Aus deem Grond kënnt e Stär no enger Ëmdréiung vum Galaxienzentrum net méi zeréck op säin Ausgangspunkt; d'Bunne sinn also keng [[Ellips]]en. Dichtwellen entstinn, wa sech vill Stäre mat der selwechter Vitess beweegen. Sou sinn an enger [[Balkespiralgalaxie]] all d'Bunne d'selwecht géinteneen ausgeriicht; an enger renger Spiralgalaxie dogéint nach géintenee verréckelt. D'[[Synchroniséierung]] vun de Bunnen geschitt duerch gravitativ [[Réckkopplung]]. Mat [[Computersimulatioun]]en, déi och interstellare Gas abezéien, kann d'Ausbildung vu Spiraläerm modelléiert ginn. Si weist, datt d'Spiraläerm kengeswees statesch sinn, mä entstinn an nees verschwannen. All Galaxie duerchleeft en zyklesche Kreeslaf (Dauer: ongeféier 10&nbsp;Milliarde Joer) vun der Balkenform an eng reng Spiralform an zeréck. D'Spiraläerm stéieren och nach d'Bunne vun de Stären, wat zu de sougenannte [[Lindblad-Resonanz]]e féiert. == Kuckt och == * [[Galaxie]] * [[Hubble-Sequenz]] * [[Very Long Baseline Interferometry]] * [[Radialvitess]] * [[Kosmologie]] * [[Himmelskierper]] == Um Spaweck == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20190306044155/http://spiralzoom.com/Science/spiralgalaxies/SpiralGalaxies.html ''SpiralZoom.com''] Websäit iwwer Spiralgalaxien. * {{en}} [https://web.archive.org/web/20190608213202/http://burro.cwru.edu/Academics/Astr222/Galaxies/Spiral/spiral.html Spiral Structure explained] * {{en}} [http://www.astro.wisc.edu/sirtf/ GLIMPSE: the Galactic Legacy Infrared Mid-Plane Survey Extraordinaire] {{Kuckt och Portal:Astronomie}} [[Kategorie:Spiralgalaxien]] s8x6iiwn3ctd7laj2n7dymispprlgja Meridiankrees 0 86055 2678478 2669219 2026-05-16T19:46:28Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678478 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Meridian Circle - Kuffner Observatory.jpg|thumb|300px|Meridiankrees vum [[Kuffner-Observatoire]], Wien.]] De '''Meridiankrees''' ass das klassescht Instrument fir d'Miessung vu [[Stäreplaz (Astronomie)|Stäreplazen]] am [[Meridian (Astronomie)|Meridian]]. Hien entsprécht engem ganz groussen [[Theodolit]] ouni Stéiachs, deen nëmmen um Meridianniveau ([[Südpunkt]] – [[Zenit (Richtung)|Zenit]] – [[Nordpunkt]]) schwenkbar ass, an zielt domat zu de sougenannte Duerchgank- oder [[Passageninstrument]]er. De Meridiankrees gouf vum [[Olaf Römer]] aus dem [[Mauerquadrant]] (Mauerkrees) weiderentwéckelt a war vun [[1810]] bis [[1950]] dat wichtegst Miessinstrument vu villen [[Astronomeschen Observatoire|Observatoiren]]. Mat ronn 20 global verdeelte Meridiankreesser goufen all genee [[Stärekatalog]]en an [[Eegebeweegung]]e gemooss, wéi z.&nbsp;B. den [[AGK1]] ([[1868]]–[[1908]]) an den [[AGK2]] ([[1924]]–[[1933]], 200.000 [[Stär]]en op ±0,1″ genee). Gemoos ginn [[Zäitmiessung|Zäit]] an [[Héichtewénkel]] vun de Stäre wa si am Meridian den Héchststand erreechen (kulminéieren). Dësen trëtt genee um Vertikalfuedem op, wann de Refrakter an Achszape [[Kalibréieren|kalibréiert]] sinn. D'Zäitdifferenz vun zwéi Stären entsprécht hirer [[Rektaszensioun]]sdifferenz. Aus Héichtewénkel a [[geographesch Breet]] follegt d'[[Deklinatioun (Astronomie)|Deklinatioun]]. Scho fréi gouf amplaz vu visuelle Miessungen um [[Fuedemnetz]] d'„[[Registréiermikrometer]]“ agesat, déi een de Stären noféiert. Ëm [[1920]] goufe vill Instrumenter op [[Fotografie|fotografesch]] [[Kreesofliesung]] ëmgebaut, zanter den [[1970]]er-Joren och op [[Optoelektronik|optoelektronesch]] Miessmethoden an a leschter Zäit op [[CCD-Sensor|CCD]]. Déi voll Miessgenauegkeet huet ee fréier duerch [[Zäitmiessung]] an ongeféier 20 parallele Fiedem am [[Gesiichtsfeld]] iwwer d'Ticke vun enger [[Pendelauer]] kritt. Fir d'[[Héichtemiessung]] stellt een de Stär op den Horizontalfuedem an, hanner deem een hien e puer Sekonne laang ''bisezéiert''. Doduerch fält den Afloss vun der [[Loftonrou]] gréisstendeels eraus. <br> D'Neigung vun der Achs gëtt duerch en ''Hängeniveau'' (grouss Libell) kontrolléiert, hir Richtung duerch zwéi [[Kollimater]]en ([[Lënserefrakter|Hëllefsrefrakteren]] op Distanz). Den [[Héichtenindexfeeler]] gëtt duerch vertikal Miessung zu enger Schuel mat [[Quecksëlwer]] dat spigelt, bestëmmt. Och haut gi speziell [[Stärekatalog]]e mat Meridiankreesser gemooss, z.&nbsp;B. fir d'[[Raumfaart]] oder fir [[Koméit]]en-[[Astrometrie]]. Prezis optoelektronesch Instrumenter sinn déi zu [[Bordeaux]] an de Carlsberg-Meridiankrees op [[La Palma]]. De Carlsberg-Meridiankrees schafft zanter [[1984]] op ±0,003″ genee. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20120111062327/http://www.friedensblitz.de/sterne/glanzzeiten/agk2.html AGK2-Miessunge um Hamburger Meridiankrees (mat Fotoen)] * [http://www.retrobibliothek.de/retrobib/seite.html?id=111193 Meyers Konversatiounslexikon, ëm 1890] * {{en}} [http://www.ast.cam.ac.uk/~dwe/SRF/camc.html Automatescht Carlsberg Meridian-Teleskop] {{Kuckt och Portal:Astronomie}} [[Kategorie:Astronomesch Instrumenter]] [[Kategorie:Astronomie]] 6eoiosfedktm7ndo71bc03z9os4lfiw Eisebunnsbréck vu Cubzac 0 86271 2678631 2509752 2026-05-17T07:31:24Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678631 wikitext text/x-wiki {{Coor dms1 uewen|44|58|06.32|N|00|28|06.70|W}} [[Fichier:Cubzac Pont SNCF 1.JPG|thumb|Eisebunnsbréck vu Cubzac vum lénksen Uwänner gesinn]] [[Fichier:Cubzac Pont SNCF 2.JPG|thumb|Eisebunnsbréck vu Cubzac vum lénksen Uwänner gesinn]] D''''Eisebunnsbréck vu Cubzac''' iwwer d'[[Dordogne (Floss)|Dordogne]] ass eng Bréck op der Streck [[Eisebunnsstreck Chartres-Bordeaux|Chartres-Bordeaux]] um PK 594,750 tëscht [[Cubzac-les-Ponts]] a [[Saint-Vincent-de-Paul (Gironde)|Saint-Vincent-de-Paul]] am [[Departement Gironde]]. D'Bréck gouf [[1866]] a Betrib geholl. De gréissten Deel ass e [[Fachwierk]]bau am [[Fer forgé]]. Se ass am Ganzen 2.178 Meter laang, 21,80 Meter breet an Haaptdrowäit ass 73,60 m. Se besteet aus véier groussen Deeler: *Eng Opfaart op d'Haaptbréck mat engem Fachwierkbau ënner dem Tablier vun 291 Meter. *D'Haaptbréck iwwer d'Dordogne mat engem Fachwierkbau iwwer dem Tablier mat 562 Meter op siwe Pilieren. *En Deel vu 600 Meter am Fachwierkbau ënner dem Tablier deen eng Kéier bilt. *E gebauten Deel aus [[Hasteen|Hasteng]] vu 725 Meter mat 50 Béi, deen d'Fortsetzung vun der Kéier bilt. ==Aarbechten un der Bréck== *[[2012]] goufen d'''Longrinen''<ref>Longrine si speziell Bëtongsschwellen déi och nach aner Strukturen ausser de Gleiser droe kënnen</ref> ersat. *Vun [[2015]] un soll d'Bréck nei mat enger Antiraschtfaarf ugestrach ginn. Déi Aarbecht soll sech iwwer e puer Joer erauszéien an 23 Milliounen Euro kaschten.<ref>Plaquette:Réseau ferré de France, Perspectives 2012</ref> == Literatur == * Lévi, Robert ''Le relevage et le sauvetage des ponts métalliques,'' dans "Travaux", décembre 1946, n. 146. * Montens, Serge ''Les plus beaux ponts de France,'' Bonneton, Paris (France), ISBN 2862532754, 2001; pp.&nbsp;98. * Prade, Marcel ''Ponts et viaducs au XIXème siècle,'' Poitiers (France), 1988; pp.&nbsp;285–287. == Kuckt och == * [[Bréck vu Cubzac (1836)]] * [[Bréck vu Cubzac (1883)]] == Um Spaweck == *[https://web.archive.org/web/20120309153616/http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0002937 D'Bréck vu Cubzac op Structurae mat ville Biller] {| border="3" cellspacing="10" cellspadding="0" style="background-color:#FFDD88;text-align:center;" align="center" | {| border="0" cellspacing="0" cellspadding="0" |- bgcolor="#C0C0C0" | [[Fichier:Cubzac Pont SNCF 4.JPG|300px]] | [[Fichier:Pont férroviaire de Cubzac.jpg|250px]] | [[Fichier:Cubzac Pont SNCF 3.JPG|300px]] |- bgcolor="#F1E2AE" | {{small|D'Bréck iwwer der Dordogne}} | {{small|Vue op d'Bréck vu Cubzac aus}} | {{small|D'Bréck gekuckt an Direktioun St. Vincent de Paul}} |} |} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Cubzac Eisebunnsbreck}} [[Kategorie:Eisebunnsbrécken a Frankräich]] [[Kategorie:Dunnebrécken]] [[Kategorie:Boubrécken]] [[Kategorie:Bauwierker 1886]] [[Kategorie:Departement Gironde]] qjm5yht3eq77him1uqgqo0306hkue5v Paschtoueschgaass (Stad Lëtzebuerg) 0 86819 2678514 2631854 2026-05-16T19:51:56Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678514 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss | Titelnumm=Rue du Curé | Numm_fr=Rue du Curé | Numm_lb=Paschtoueschgaass<br>en Deel: Mamergaass | Bild = Luxembourg, rue du Curé Paschtoueschgaass - nom de rue.JPG | Bildgréisst=200px | Fréieren Numm_fr =Rue Mamer,<br>Rue Neuve,<br>Rue de la Constitution | Gemeng= [[Gemeng Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] | Uertschaft= [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] | Quartier= [[Uewerstad]] | Postcode=1368 | Koordinaten={{coor dms|49|36|40.7|N|06|07|51.6|O}} | Längt_m = ca. 175 | Bemierkung= }} D''''Paschtoueschgaass''' (op Franséisch ''Rue du Curé'') an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ass eng Strooss an der Alstad, déi südlech vun a parallel zu der [[Groussgaass (Stad Lëtzebuerg)|Groussgaass]], den nërdlechen Deel vum [[Krautmaart]] an den Ufank vun der [[Rue de la Boucherie|Fleeschiergaass]] mat der [[Plëss d'Arem]] verbënnt. Si ass zanter de spéiden [[1980]]<nowiki/>er-Joren Deel vun der [[Foussgängerzon]]. ==Geschicht== === Rue Mamer === Den eelsten Deel vun der haiteger Paschtoueschgaass deen tëscht dem [[Rue du Fossé (Stad Lëtzebuerg)|Gruef]] (rue du Fossé) an dem Krautmaart läit, heescht am Volleksmond ''Mamergaass''. D'Strooss krut den offiziellen [[Odonymie|Odonym]] ''Rue Mamer'' den 1. Juni 1854, entweeder als Referenz un den Haffdichter a Krichsschreiwer vum [[Karl V. (HRR)|Karel V.]], [[Nicolaus Mameranus]] oder un e gewësse ''Mamer'', Conseiller um Wiener Haff<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/main.php?be_kurz=4c552036342e322e32#4c552036342e322e32x726 Rue Mamer] op archives-vdl.lu, den Archive vun der Stad Lëtzebuerg; gekuckt den 1. Abrëll 2020</ref>. der Famill vum [[Mameranus]]. Dësen Deel vun der Strooss (''rue Mamer'') gouf 1925 mat an d'Paschtoueschgaass abezunn<ref>[https://web.archive.org/web/20230406065653/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=1321937&search_terms=Neubenennung%20von%20Strassen#panel:pp|issue:1321937|article:DTL93|query:Neubenennung%20von%20Strassen „Neubenennung von Strassen der Stadt Luxemburg“] am [[Luxemburger Wort]], Nummer 155, 4. Juni 1925, S. 11</ref>. === Rue du Curé === Bis ongeféier 1671 huet déi haiteg Paschtoueschgaass zu der [[Avenue Monterey|Monterey-Strooss]] gehéiert<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/main.php?be_kurz=4c552036342e322e32#4c552036342e322e32x218 Rue du Curé] op archives-vdl.lu, den Archive vun der Stad Lëtzebuerg; gekuckt den 1. Abrëll 2020</ref>, duerno gouf se ''Nei Gaass'' oder ''Nei Strooss'' (''Neugasse, Rue Neuve'') genannt, a 1795 krut se den Numm ''Rue de la Constitution''. Den Numm ''Paschtoueschgaass'' krut d'Strooss eréischt 1854, nom Paschtoueschhaus, dat do steet<ref name="Evi">Evy Friedrich: "Ein Überblick über die Verschönerungsarbeiten an der Plëss." In: ''ons stad'' Nr.19, 1985, S.4-7.</ref>, den alen däitschen Numm ass „Pastorsgasse”<ref>Clomes: Versuch einer statistisch-geographischen Beschreibung des Grossherzogtums Luxemburg. In:Programm ausgegeben am Schlusse des Schuljahres 1839/1840 / Königlich-grossherzogliches luxemburgisches Athenäum = Programme publié à la clôture de l'année scolaire 1839/1840 / Athénée royal grand-ducal de Luxembourg. - Luxembourg 1840, S. 18 (1-42)</ref>. Ënner der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitscher Besatzung]] (1940 - 1944) huet d'Strooss „Pastorengasse” geheescht<ref>Guy May, 2002. [https://web.archive.org/web/20160304211708/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_71-2002_30-32.pdf Die Straßennamen der Stadt Luxemburg unter deutscher Besatzung (1940-1944).] [[Ons stad]] 71: 30-32.</ref>. ==Gebaier== D'Paschtoueschhaus, haut Nr 30, gouf 1673 vun der Stad als Schoul gebaut, déi et du 1675 dem [[Antoine Feller (1636)|Antoine Feller]], Paschtouer vun [[Nikloskierch vu Lëtzebuerg|Niklos]], als Paschtoueschhaus iwwerlooss huet<ref name=":0">[[Joseph Hanck|Josef Hanck]] (J.H.), [https://web.archive.org/web/20201009050537/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=fr#panel:pp%7Cissue:778754%7Carticle:DTL169 Straßennamen erzählen die Geschichte der Stadt] an: [[Luxemburger Wort]] vum 4. August 1942, S. 4</ref>. De Feller huet tëscht 1691 a 1695 an Neibau dru baue gelooss<ref name=Evi />. Dat haitegt Haus Nr 3 ass de fréiere Bëschofspalais. Et gouf 1847 vun der Wittfra Victoire Dieudonné de Geisen der Stad Lëtzebuerg vermaach, mat der Oplo, datt den héchste Geeschtleche vun der [[Kathoulesch Kierch|Kathoulescher Kierch]] dra wunne sollt. 1897 huet d'Stad et un de Staat ofgetrueden. 1860 huet de Provikar a spéidere Bëschof [[Nicolas Adames]] dra gewunnt, an no him d'Bëscheef [[Jean Koppes]], [[Pierre Nommesch]], [[Joseph Lorenzo Philippe|Joseph Philippe]] a [[Léon Lommel]]. D'Haus geet duerch bis an d'[[Rue Génistre|Lantergässel]] (Nr.3)<ref name=Evi />. Am Haus dat haut op der Nr 5 ass, hat den Drécker a Libraire [[André Chevalier]] zanter 1693 säi Betrib, et war déi éischt Dréckerei an der Stad<ref name=":0" />. Se gouf vu sengen Ierwen a duerno vun anere Familljememberen (Perle, Peter Brück, [[Jean François Schmit-Brück|J. F. Schmit-Brück]], Bück) iwwer e puer Generatioune weiderverierft a -gefouert gouf<ref name=Evi />. D'Dréckerei bestoung bis géint 1927, duerno koum bis 19?? d'Metzlerei Schmit an d'Haus<ref name=":0" />. Hautdesdaags <!--(2011) huet de Service informatique vun der [[Bourse vu Lëtzebuerg]] seng Büroen am dësem Gebai (2020 schéngt dat net méli de fall ze sinn)-->ass et e Geschäfts- a Bürosgebai. 1854 huet d'Gemeng Lëtzebuerg e Gebai op der Südsäit opkaaft, dat ofgerappt an 1856 duerch den iwwerdaachte Passage op de [[Knuedler]] ersat gouf (haut: ''[[Passage de l'Hôtel de Ville]]''). D'Gebai ass de 16. Mäerz 1884 verbrannt<ref>[https://web.archive.org/web/20241207104234/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?pid=961427&custom_att_2=direct Inland] am [[Luxemburger Wort]] vum 17. Mäerz 1884, S. 2</ref> an duerno erëm opgebaut ginn<ref name=Evi />. D'Haus am rosae Sandsteen op Nummer 10, ''Maison Link'' genannt, gouf vum Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] (1870-1919) am [[Jugendstil]] entworf a baue gelooss<ref>Muriel De Groef: [http://www.onsstad.lu/uploads/media/ons_stad_95-2010_12-15.pdf "L'Art Nouveau au fil des mots…"] in ons stad 95/2010, S.12-15.</ref>. Déi uewendriwwer ernimmte Gebaier, an nach e puer aner an dëser Strooss, stinn op der [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter]]: * D'Gebaier op den Nummeren 1, 3, 5, 5a, 10, 14+16 an 30 mat den Terrainen déi dozou gehéieren, stinn zanter dem 5. Mee 1978 um ''Inventaire supplémentaire''; * d'Gebaier op Nummer 3 an Nummer 10 goufen doriwwer eraus den 11. September 2009, respektiv den 18. Januar 2013 als ''national Monumenter'' klasséiert; * d'Gebai op Nummer 40 gouf de 17. Juni 2011 als ''nationaalt Monument'' klasséiert<ref>{{INPA-JL}}</ref>. ===Biller vun de klasséierten Haiser=== <gallery> Fichier:Luxembourg_City_3_rue_du_Curé.jpg|Nr.3 Fichier:5 rue du Curé b.jpg|Nr. 5 Fichier:5 rue du curé.jpg|Nr. 5 Fichier:5A rue du Curé.jpg|Nr. 5A Fichier:10 rue du Curé.jpg|Nr. 10 Fichier:Luxembourg City rue du Curé 10 14.jpg|Nr. 10-16 Fichier:12 rue du Curé.jpg|Nr. 14-16 Fichier:14 16 rue du Curé.jpg|Nr. 14-16 Fichier:30 Paschtoueschgaass fréiert Paschtoueschhhaus 2011-08.jpg|Nr. 30, Paschtoueschhaus Fichier:30 Paschtoueschgaass Detail 2011-08.jpg|Nr. 30, Detail Fichier:40 rue du Curé Luxembourg City 2012-08.jpg|Nr. 40 </gallery> == Kuckt och == * [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Rue du Curé (Luxembourg City)|Paschtoueschgaass}} {{Navigatioun Avenuen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Boulevarden an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Stroossen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Stroossen an der Uewerstad|Paschtoueschgaass]] e8rycoev20czryb51y9hx8bvkykmlcp Brécke vun Hasselt 0 87025 2678355 2509734 2026-05-16T18:24:46Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678355 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bréck | Numm= | Bild= | Bildtext = | Land= {{BEL}} | Plaz= [[Hasselt (Belsch)|Hasselt]] | Koordinaten= {{coor dms|50|56|32|N|05|20|34|O}} | Iwwer= [[Albertkanal]] (Pk 51,932) | Funktioun= Stroossebréck [[Nationalstrooss 74 (Belsch)|N74]] | Typ= Duebel Bow-string | Längt= 117,00 m | Felder= 1 | Breet= 40,40 m | Bou Héicht = 20,15 | Material= Stol | Opgaangen= [[1985]] | Architekten= | Ersetzt = [[Vierendeelbréck]] vun 1950 | Fräi Héicht = 7 m }} D''''Brécke vun Hasselt''' iwwer den [[Albertkanal]] zu [[Hasselt (Belsch)|Hasselt]] sinn zwou Brécken déi tëscht [[1981]] an [[1985]] gebaut goufen. Et si Bowstring-Brécke mat quesche Verstriewungen uewen tëscht de Béi a se stinn niefteneen um PK 51.962 vum Albertkanal. D'Béi hunn eng Héicht vun 20,15 Meter an eng Drowäit vun 117 m. Den Tablier vun all Bréck huet eng Breet vun 20,2 m, wouvu 15,9 m fir d'Fuerbunne sinn. Déi haiteg Brécke sinn d'Nofollger vun zwou Vierendeelbrécken a verschiddenen Noutbrécken aus der Zäit vum [[Zweete Weltkrich]], a si wäerte wéinst dem Plang fir all d'Brécken iwwer den Albertkanal ze héijen oder z'ersetzen dat nächst Joerzéngt net méi erliewen. ==Geschicht== Wéi den Albertkanal tëscht 1930 an 1939 gebaut gouf, huet e ganze Koup Brécke misse gebaut ginn. Eng ronn 70 Stéck ware mat ageplangt an déi meescht dervu ware [[Vierendeelbréck]]en, sou och déi vun Hasselt. Wéi d'Bréck 1936 fäerdeg war, war et deemools mat 74,52 m déi längst geschweesst Bréck op der Welt. Den éischte Februar 1937 gouf d'Bréck fir de Verkéier opgemaach, mä de 14. Màerz 1938 ass d'Bréck kuerz nodeem den Tram Hasselt-Genk driwwer gefuer war, an dräi Stécker gebrach an an de Kanal gefall. Et gouf allerhand Spekulatioune fir déi Katastroph, et gouf souguer vu Sabotage geschwat, awer d'Enquête vu virum Krich hat als Haaptschëllegen d'Schweesstechnik erausfonnt. Wéi nom Krich nach méi sou Fäll bekannt goufen, gouf erausfonnt datt d'haaptsächlech d'Qualitéit vum Stol dee sech schlecht schweesse gelooss huet, dru schold war. Als Ersatz gouf du séier eng [[Pontonsbréck]] gebaut, mä déi war just gutt fir Foussgänger a kleng Gefierer ënner 6 Tonnen. Mëtt Abrëll 1938 huet dunn déi 2. Pontonnierskompanie vu Burcht an Zaldote vum 2. Geniesregiment vu Berchem eng Arméisbréck vum Typ Algrain fir Laaschte bis zu 18 Tonnen opgeriicht, déi an der Mëtt mat 2 Pilieren ofgestäipt war. Am Mäerz 1941 gouf dunn eng nei Vierendeelbréck gebaut, déi Kéier awer mat genitten Dunnen. Déi Bréck gouf am September 1944 vun der [[Wehrmacht]] bei hirem Réckzuch gesprengt. Du koum eng en hëlzen Noutbréck an d'Plaz bis unfanks 1950 nees eng Vierendeel opgeriicht gouf. Wéi dunn Enn der 1970er-Joren de Kanal méi breet gemaach gouf gouf déi Bréck mat den zwou Brécken ersat déi lo nach do stinn. [[Fichier:Hasselt Bréck.jpg|thumb|250px|D'Brécke vun Hasselt iwwer den Albertkanal]] == Literatur == *Prade, Marcel Les grands ponts du monde: Ponts remarquables d'Europe, Brissaud, Poitiers (France), ISBN 2902170653, 1990; pp.&nbsp;165. *Moressée, G., 1937. Les Ponts Vierendeel Soudés, sur le Canal Albert. Revue Universelle des Mines 8e série (t.XIII,n°8), 325-337 ==Um Spaweck== *[https://www.hasel.be/albertkanaalbrug-kempische-steenweg D'Bréck op enger Websäit iwwer Hasselt] *[https://www.les-ponts-metalliques-historiques-belges.com/uploads/5/3/4/4/53444301/p006p_hasselt__canal_albert__v01_rm_08.11.2019.pdf#:~:text=Le%20pont%20de%20Hasselt%20appartenait%20%C3%A0%20la%20famille,ex%C3%A9cut%C3%A9%20enti%C3%A8ement%20pa%01%C2%8C%20soudage%20%C3%A0%20l%E2%80%99ac%20%C3%A9lectiue.%201 Informatiounen iwwerd'Bréck op der Säit vun ''Les-ponts-metalliques-historiques-belges.com''] [[Kategorie:Stroossebrécken an der Belsch]] [[Kategorie:Boubrécken]] [[Kategorie:Brécken iwwer den Albertkanal]] [[Kategorie:Hasselt]] 3inx77nszxlb3g9wvjjauqn8dkly23x Buschtaf 0 87151 2678611 2602542 2026-05-17T02:00:02Z YiFeiBot 25775 Bot: Huet 1 Interwikilinke geréckelt, déi elo op [[d:|Wikidata]] op [[d:q9788]] zur Verfügung gestallt ginn 2678611 wikitext text/x-wiki E '''Buschtaf''' ass e [[Schrëftzeechen]], dat an enger mënschlecher, alphabetescher [[Geschriwwe Sprooch|Schrëftsprooch]] allgemenge Gebrauch fënnt. All d'Buschtawe vun enger [[Phonem|phonembaséierter]] Schrëftsprooch erginn en [[Alphabet]], woubäi d'Lauten (Phonemer) a Gestalt vun Zeechen ([[Graphem]]e) fixéiert ginn. == Buschtawéieren == Beim Buschtawéiere vu schwierege [[Wuert|Wierder]] oder [[Eegennumm|Eegennimm]], besonnesch bei Funk- a Fernspriechverbindunge gëtt gär buschtawéiert, fir Falschiwwermëttlungen ze vermeiden. == Kuckt och == * [[Majuskel]] * [[Minuskel]] * [[Typographie]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Letters|Buschtawen}} * [https://web.archive.org/web/20111016035558/http://www.decodeunicode.org/de decodeunicode.org] – Unicode-Wiki mit Abbildungen aller 98.884 Unicode-Zeichen (däitsch/englesch, Volltextsich) * [https://web.archive.org/web/20100403094614/http://www.typolexikon.de/b/buchstabe.html Wolfgang Beinert: ''Der lateinische Buchstabe''] * [http://www.digibib.tu-bs.de/?docid=00000619 ''Das ABC cum notis variorum'' von 1695] – mit hunderten von Kuriositäten und Sprachspielen mit den Buchstaben des lateinischen Alphabets {{Referenzen}} [[Kategorie:Buschtawen| ]] 3udrxnxtsyi0xghqusnqkgpxvduhjca Jonathan Joubert 0 87449 2678628 2592795 2026-05-17T07:12:03Z Puscas 735 ..... 2678628 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Biographie (Foussballspiller) | Numm = Jonathan Joubert | Ganzen Numm = Jonathan Joubert | Gebuertsdatum = [[12. September]] [[1979]] | Gebuertsplaz = [[Metz]], [[Frankräich]] | Stierfdatum = | Stierfplaz = | Héicht = 1,90 | Spillpositioun = Golkipp | Aktuelle Club = [[FC Swift Hesper]] | Clubnummer = 1 | Jugendjoer1 = | Jugendclub1 = | Joer1 = 1997–1999 | Joer2 = 1999–2004 | Joer3 = 2004–2017 | Joer4 = 2017- | Club1 = [[FC Metz|FC Metz II]] | Club2 = [[CS Grevenmacher]] | Club3 = [[F91 Diddeleng]] | Club4 = [[FC Swift Hesper]] | Spill1 = 12 | Spill2 = 131 | Spill3 = 222 | Gol1 = 0 | Gol2 = 0 | Gol3 = 0 | Lännerspilljoer1 = 2006–2017 | Nationalekipp1 = [[Fédération luxembourgeoise de football|Lëtzebuerg]] | Lännerspill1 = 90 | Lännerspillgol1 = 0 | Managerjoer1 = | Managerclub1 = | pcupdate = 29. Mee 2014 | ntupdate = 3. September 2017 }} De '''Jonathan Joubert''', gebuer den [[12. September]] [[1979]] zu [[Metz]], ass e lëtzebuergesch-franséische Foussballspiller.<ref>[http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=16073 De Portrait vum Jonathan Joubert op der Websäit vun National Football Teams]</ref> Hien huet als Golkipp 1997–1999 beim [[FC Metz]] II gespillt, dunn vun 1999–2004 beim [[CS Grevenmacher]] an dono bis 2017 beim [[F91 Diddeleng]]. 2017 ass hie bei den [[FC Swift Hesper]] gewiesselt. Do hat hie säi 500. Match an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. Vum 3. Juni 2006 bis Oktober 2017 huet hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt.<ref>[http://eu-football.info/_player.php?id=24579 Lëscht vun de Lännermatcher vum Jonathan Joubert op der Websäit eu-football.info]</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Joubert Jonathan}} [[Kategorie:Gebuer 1979]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] [[Kategorie:Franséisch Foussballspiller]] da2iqgvwmcqr072drn8g597vxu8rm40 2678629 2678628 2026-05-17T07:14:51Z Puscas 735 test 2678629 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Biographie (Foussballspiller) |Bild = Jonathan Joubert (1).jpg | Numm = Jonathan Joubert | Ganzen Numm = Jonathan Joubert | Gebuertsdatum = [[12. September]] [[1979]] | Gebuertsplaz = [[Metz]], [[Frankräich]] | Stierfdatum = | Stierfplaz = | Héicht = 1,90 | Spillpositioun = Golkipp | Aktuelle Club = [[FC Swift Hesper]] | Clubnummer = 1 | Jugendjoer1 = | Jugendclub1 = | Joer1 = 1997–1999 | Joer2 = 1999–2004 | Joer3 = 2004–2017 | Joer4 = 2017- | Club1 = [[FC Metz|FC Metz II]] | Club2 = [[CS Grevenmacher]] | Club3 = [[F91 Diddeleng]] | Club4 = [[FC Swift Hesper]] | Spill1 = 12 | Spill2 = 131 | Spill3 = 222 | Gol1 = 0 | Gol2 = 0 | Gol3 = 0 | Lännerspilljoer1 = 2006–2017 | Nationalekipp1 = [[Fédération luxembourgeoise de football|Lëtzebuerg]] | Lännerspill1 = 90 | Lännerspillgol1 = 0 | Managerjoer1 = | Managerclub1 = | pcupdate = 29. Mee 2014 | ntupdate = 3. September 2017 }} De '''Jonathan Joubert''', gebuer den [[12. September]] [[1979]] zu [[Metz]], ass e lëtzebuergesch-franséische Foussballspiller.<ref>[http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=16073 De Portrait vum Jonathan Joubert op der Websäit vun National Football Teams]</ref> Hien huet als Golkipp 1997–1999 beim [[FC Metz]] II gespillt, dunn vun 1999–2004 beim [[CS Grevenmacher]] an dono bis 2017 beim [[F91 Diddeleng]]. 2017 ass hie bei den [[FC Swift Hesper]] gewiesselt. Do hat hie säi 500. Match an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. Vum 3. Juni 2006 bis Oktober 2017 huet hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt.<ref>[http://eu-football.info/_player.php?id=24579 Lëscht vun de Lännermatcher vum Jonathan Joubert op der Websäit eu-football.info]</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Joubert Jonathan}} [[Kategorie:Gebuer 1979]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] [[Kategorie:Franséisch Foussballspiller]] hin3jeug53qxphge840xd0h69clfjgn Tarmac 0 87505 2678560 2519742 2026-05-16T20:02:54Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678560 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen|dem Stroossebelag}}[[Fichier:Feldwee Tarmac.jpg|thumb|E Feldwee mat Tarmac iwwerzunn]] '''Tarmac''', (Ofkierzung aus dem [[Englesch|Englesche]] fir ''tarmacadam'', oder ''tar-penetration macadam'') ass eng Zort Stroossebelag deen aus [[Godrong]] a rengem Steesplitter besteet. Tarmac bezitt sech op e Patent dat den Englänner [[Edgar Purnell Hooley]] [[1901]] registréiere gelooss huet. Fir den Tarmac opzedroen, muss den [[Macadam|Ënnerbau]] vun enger Strooss oder Wee, gläichméisseg, am beschte mat engem [[Gréider]] ofgezu ginn. Op den Ënnerbau kënnt dann eng sougenannt ''Botzcouche'' aus rengem Splitter (meeschtens 10/25) déi gewalzt gëtt. Op déi Couche gëtt da waarme [[Godrong]] gesprëtzt. Fréier gouf dat op der Hand mat [[Strenz]]e gemaach, duerno goufen d'[[Goudronneuse|Godrongs-Camion]]en dofir entwéckelt déi déi waarm a pecheg Mass séier groussflächeg verdeele kënnen. Op déi Godrongsschicht gëtt da Splitter gläichméisseg verdeelt, an ugewalzt. Déi Prozedur gëtt dann nach eng Kéier widderholl. Den Tarmac war vum Ufank vum [[20. Joerhonnert]] bis an [[1950]]er-Joren déi meescht gebraucht Befestegung fir Stroossen. Duerno koum anert Material wéi [[Bitumen]], arméierte Bëtong, an Asphaltbëtong, besonnesch op vill befuerene Stroossen, an den Asaz. Op Stroossen déi net vill befuer ginn, ass den Tarmac e relatiivt präiswäert Material. En huet allerdéngs den Nodeel datt e bei héijen Temperature mëll gëtt, an de Godrong no uewen duerchdréckt, wann deen Ament vill Trafick ass. Da gëtt de Belag pecheg a praktesch onbefuerbar, a muss sou séier wéi méiglech nees frësch mat Splitter ofgedeckt ginn. [[Kategorie:Stroossebau]] bp2yg0smfket16knszg357129iiiekq Paranal-Observatoire 0 87688 2678511 2658110 2026-05-16T19:50:04Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678511 wikitext text/x-wiki De '''Paranal-Observatoire''' ass en [[Astronomie|astronomeschen]] [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]] an der [[Atacamawüst]] am Norde vum [[Chile]], um Bierg [[Cerro Paranal]], ongeféier 120&nbsp;km südlech vun der Stad [[Antofagasta]] an 12&nbsp;km vun der [[Pazifik]]küst ewech. Den Observatoire gëtt vum [[Europäesche Südobservatoire]] (ESO) bedriwwen an ass d'Standplaz vum [[#Very Large Telescope|Very Large Telescope]] (VLT) a vum [[#VLT Interferometer|Very Large Telescope Interferometer]] (VLTI). Zousätzlech ginn d'Surveyteleskope VISTA a VST gebaut. D'Atmosphär iwwer der Spëtzt vum Bierg zeechent sech duerch eng dréchen an aussergewéinlech roueg [[Loftonrou|Loftstréimung]] aus, wat de Bierg zu enger attraktiver Plaz fir den Observatoire mécht. D'Spëtzt gouf an de fréien [[1990]]er-Jore vu senger ursprénglecher Héicht vun 2.660 op 2.635 Meter erofgesprengt, fir e Plateau fir de VLT ze schafen. [[Fichier:Paranal top.jpg|400px|thumb|rechts|Cerro Paranal mam Very Large Telescope. Vu lénks no riets: D'Kontrollgebai ënner dem Plateau, d'Kuppele vum UT1 bis 4: Antu, Kueyen, Melipal a Yepun; ganz riets déi kleng Kuppel vum VST. Vir gesäit een d'Strooss an d'Reschter vum gesprengte Gestengs.]] == Logistik an Infrastruktur == [[Fichier:Paranal camp.jpg|thumb|De Paranal-Observatoire bei Sonnenopgank. Lénks uewen de Cerro Paranal mat dem VLT, Mëtt uewen de Surveyteleskop VISTA, lénks ënnen d'Residencia, Mëtt a riets ënnen dat aalt Basislager]] De Paranal läit wäit vun den Haaptverkéiersstroossen ewech. Den Observatoire ass vun Antofagasta aus nëmmen mat enger Faart vun e puer Stonnen z'erreechen. Et gëtt keng Versuergungsleitungen op Paranal, all Verbrauchsgidder musse lokal gemaach oder stockéiert ginn. Nieft Betrib an Ënnerhalt vun den Teleskope bedeit dat de Ravitaillement vu ronn 130 Leit, déi stänneg um Bierg sinn. === Versuergung === Am Ëmfeld vun Antofagasta sinn en ettlech [[Koffer]]minnen, déi ënner änleche Bedingunge schaffen. Dofir huet d'[[Infrastruktur]] net misse komplett nei opgebaut ginn, mä et konnte spezialiséiert Versuergungsentreprisen domat beschäftegt ginn. Waasser gëtt zwee- bis dräimol am Dag, sou wéi et gebraucht gëtt, mat Tankcamione geliwwert. Och de Brennes fir d'Tankstatioun vun den eegenen Autoen a fir d'[[Gasturbinn]] fir de Stroum ze maache gëtt op d'Plaz bruecht. Ausserdeem gëtt et nach dräi Dieselgeneratoren, déi allerdéngs nëmme bei Stroumausfäll gebraucht ginn. D'Gefierer gi lokal an der Rei gehalen. D'wëssenschaftlech Instrumenter mussen extra gekillt ginn, woufir flëssege [[Stéckstoff]] gebraucht gëtt. Eng ESO-eege Verflëssegungsanlag gouf [[2006]] dofir vum [[La-Silla-Observatoire|La Silla]] op Paranal transportéiert, nodeem de flëssege Stéckstoff déi Jore virdru vun Antofagasta aus geliwwert gouf. Telekommunikatioun, d.&nbsp;h. [[Telefonie]], [[Videokonferenz|Videoverbindungen]] an [[Internet|Dateverkéier]] ginn iwwer eng [[Mikrowell]]en-[[Richtfunk]]streck op Santiago ofgewéckelt. === Personal === D'[[Ingenieur]]en an d'Wëssenschaftler ginn national am Chile wéi och international rekrutéiert, meeschtens aus de Memberlänner vum [[Europäesche Südobservatoire|ESO]]. Déi offiziell Sprooch ass [[Englesch]], donieft gëtt och [[Spuenesch]] an aner europäesch Sprooche geschwat. D'Personal vum Paranal lieft entweeder zu Antofagasta oder zu [[Santiago de Chile]] a kënnt fir Schichte vun enger bis zwou Wochen op Paranal. D'Transportkäschten iwwerhëlt d'ESO, déi de Fluch vu knapps 2 Stonnen tëscht Santiago an Antofagasta duerch en externe Reesbüro bucht, deen och eng Succursale am ESO-Büro zu Santiago bedreift. Et gëtt och all Dag en Transport vun Antofagasta op Paranal an zeréck mat engem gecharterte Bus. === Gebai === [[Fichier:Paranal residencia.jpg|thumb|D'Residencia mat Gaart, Piscine an dem Verdonklungsriddo ënner der Kuppel]] Ausser den Teleskopen an de VLTI-Laboratoiren um Plateau vum Bierg gëtt et nach e Kontrollgebai. All d'Teleskopen an de VLTI gi vun do aus engem eenzege Kontrollraum gesteiert, soudatt nuets kee sech am Teleskopberäich ophält. D'Wunn- a Schlofplaze sinn an engem Basislager, 200 m méi déif an ongeféier fënnef Kilometer vun den Teleskopen ewech. Do sinn och d'Verwaltung, eng Kantin, Relaxéierraim, e klenge [[Schwammbaséng]] an zwéi Gäert installéiert. Dräi weider fest Gebaier am Basislager sinn e Lager, eng Sporthal, an en Atelier fir d'Teleskopen an d'Instrumenter souwéi fir d'reegelméisseg Beschichtung vun den Teleskop-[[Primärspigel|Haaptspigel]]e mat [[Aluminium]] (Mirror Maintenance Building, MMB), a fir zousätzlech Ingenieur- an Technikerbüroen. Fir Noutfäll gëtt et eng stänneg besat Unfallstatioun, e Rettungswon, eng [[Helikopterlandeplaz]] direkt beim Basislager an eng kleng Start- a Landebunn um Fouss vum Bierg. Ausserdeem huet den Observatoire och e klenge [[Pompjee]]scorps. D'Konstruktioun vum Gebai an den Teleskopen ass sou ausgefouert, datt och no engem schwéieren [[Äerdbiewen]] de Betrib weidergefouert ka ginn. Fir kee Stëbs ze maachen, sinn d'Stroosse fir bei den Observatoire [[asphalt]]éiert. === Däischtert === Well et ronderëm den Observatoire nuets däischter muss sinn, huet d'Residenzen en extra Verdonkelungssystem, d'iewescht Liichte vun de Gäert a vun der Kantin kënne mat spezielle Ridoen zougemaach ginn. All aner Fënsteren an Dieren hu Jalousien aus schwéiere Ridoen oder sinn nuets mat Holzblende verdeckt. Wéi am Ëmfeld vun allen opteschen Observatoiren däerf nuets nëmme mat [[Standliicht]] gefuer ginn. Dofir sinn déi meescht Autoen, déi do zirkuléieren, wäiss an hunn [[Phosphoreszenz|phosphoreszéierend]] Begrenzungspechbiller. D'Strooss gëtt duerch Begrenzungsluuchte markéiert, déi sech am Dag duerch [[Solarzell]]en oplueden. Foussweeër am Teleskopberäich sinn och mat wäisser Faarf ugestrach a mat phosphoreszéierende Maarken ekipéiert. [[Täscheluucht]]e si besonnesch bei [[Neimound]] ze gebrauchen, däerfen awer net a Richtung vun den Teleskope gehale ginn. === Käschten === D'[[Investitioun]]e vum ganzen VLT-Projet belafe sech iwwer en Zäitraum vu 15 Joer op ronn 500 Milliounen [[Euro]]. An dëser zomm sinn d'Personal- a Saachkäschte fir den Design a de Bau vum VLT abegraff, gradewéi déi éischt Instrumentegeneratioun, de VLTI an och déi éischt dräi Joer vum wëssenschaftleche Betrib. Vun den eenzelen Instrumenter huet beispillsweis d'ISAAC ongeféier 2,5 Milliounen [[Euro]] kascht, UVES 3,5 Milliounen Euro. Déi wäitaus komplex VLTI-Instrumenter AMBER a MIDI kaschte jee ronn 6 Milliounen Euro. D'Instrumenter ginn deelweis komplett vun der ESO entwéckelt a gebaut, méi heefeg awer an Zesummenaarbecht mat auswäertegen Instituten. An dësem Fall ginn d'Saachkäschte vun der ESO gedroen, d'Personalkäschte vun de jeeweilegen Instituter, déi am Géigenzuch Observatiounszäit zegutt kréien. Bei de Käschten ass ze beuechten, datt d'ESO als [[supranational]] Organisatioun, wéi aner international Fuerschungszentren och, vun de Steiere vun de Memberlänner fräi ass. Saachkäschte falen dofir ouni [[TVA]] un, an d'Personalkäschte sinn deelweis, ausser déi vun de lokalen Employéen, ouni [[Lounsteier]]. De lafende Betrib vun allen Ariichtungen am Chile, also La Silla, Paranal, d'Administratioun zu Santiago an dem [[Atacama Large Millimeter Array|ALMA]]-Projet hat sech [[2004]] op 30 Milliounen Euro belaf, déi zur Hallschent op Personal- a Betribskäschte gefall sinn. Dës Zomm ass een Drëttel vum ganzen ESO-Joresbudjet fir 2004 vu ronn 100 Milliounen Euro, dat nieft deenen am Chile nach de Betrib vum Haaptinstitut an Europa an Investitiounen, haaptsächlech fir den ALMA, matgerechent. D'Käschte vum VLT-Projet sinn domat vergläichbar mat enger mëttlerer bis grousser Weltraummissioun, zum Beispill dem [[Gaia (Satellit)|Gaia]]-Satellit. Bau a Start vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] (HST) hunnn dogéint 2 Milliarden [[US-Dollar]] kascht, knapps dat Véierfacht vum VLT. De järleche Betrib vum HST ass ongeféier aachtmol sou deier wéi dee vum VLT, haaptsächlech wéinst den deiere Servicemissiounen. Déi béid Teleskope vum [[Keck-Observatoire]] goufe mat Hëllef vun enger privater Stëftung vu ronn 140 Milliounen Dollar finanzéiert. D'Käschte belafe sech am Joer op ronn 11 Milliounen Dollar. Well d'Keck-Teleskopen um schonn fäerdege [[Mauna-Kea-Observatoire]] gebaut goufen, ware manner Infrastrukturkäschte fälleg. == Very Large Telescope == [[Fichier:Paranal UT.jpg|thumb|200px|left|D'Unit-Teleskop 2, Kueyen. De Sekundärspigel M2 ass ganz uewen an der Mëtt vum Teleskop-Frontrank ze gesinn]] De Very Large Telescope (VLT) ass en [[Astronomie|astronomesche]] Groussteleskop, deen aus véier [[Teleskop|Eenzelteleskope]] besteet, deenen hir Spigelen zesummegeschalt kënne ginn. De VLT ass fir Observatiounen am visuelle [[Liicht]] bis hin zum mëttleren [[Infrarout]] ausgeriicht. D'Teleskope kënne mat Hëllef vum VLT Interferometer (VLTI) fir [[Interferometrie]] zesummegeschalt ginn. Mat Hëllef vun der [[Adaptiv Optik|adaptiver Optik]] ass et mat den Teleskope vum ''Very Large Telescope'' méiglech, d'Opléisung vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] (HST) z'iwwertreffen. De Virdeel vum Hubble-Teleskop louch zanter Ufank vun den [[1990]]er-Joren doran, datt seng Fotoen am Géigesaz zu äerdgebonnenen Teleskopen duerch keng stéirend [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]] zousätzlech verschlechtert goufen. Mat Hëllef vun [[Adaptiv Optik|adaptiver Optik]] konnten déi Nodeeler awer an der Tëschenzäit am Wellelängteberäich vum No-Infraroutliicht bal ganz kompenséiert ginn, soudatt haiteg VLT-Fotoen am No-Infrarouden (zirka 1–5 Mikrometer Wellelängt) Hubble-Biller mat [[Opléisungsverméigen]] vun ënner enger zéngtel [[Bousekonn]] zum Deel an näischt nostinn. Am optesche Spektralberäich ass dat nach net méiglech, well d'Korrektur vun den atmosphäresche Stéirunge mëttels adaptiver Optik méi séier geschéie misst, wéi et elo technesch méiglech ass. Mat dem VLTI ginn däitlech méi héich Opléisunge am Millibousekonne Beräich erreecht. === D'Optik vun de Unit-Teleskopen === [[Fichier:Paranal VLTmirror.jpg|thumb|340px|Ee vun de véier Haaptspigelen M1, den Nasmyth-Spigel M3 ass um Tuerm montéiert, deen an der Mëtt erauskuckt]] Déi véier grouss Teleskope ginn als ''Unit Telescopes'' (UT) bezeechent. Een Unit-Teleskop a senger Montéierung huet eng Grondfläch vun 22&nbsp;m × 10&nbsp;m an eng Héicht vun 20&nbsp;m, bei engem beweegleche Gewiicht vu 430 Tonnen. Si sinn [[azimut]]al [[Montierung|montéiert]], am Weesentleche baugläich, [[Ritchey-Chrétien-Teleskop]]en déi ofwiesselnd als [[Cassegrain-Teleskop|Cassegrain-]], [[Nasmyth-Teleskop|Nasmyth-]] oder [[Coudé-Stralegank|Coudé-Teleskop]] bedriwwe kënne ginn. Si hunn en Haaptspigelduerchmiesser vu jee 8,2 Meter an e [[Sekundärspigel]] vun 1,12 Meter. Domat waren et déi gréisst aus engem Stéck fabrizéiert astronomisch Spigele vun der Welt, bis dat [[Large Binocular Telescope]] mat 8,4 Meter-Spigele a Betrib geholl gouf. Nach méi grouss Teleskope, wéi zum Beispill de [[Keck-Observatoire|Keck-Teleskope]], hu segmentéiert Spigelen. D'Haaptspigele sinn ze dënn, fir hir Form ze behale wann d'Teleskop sech beweegt a ginn dofir duerch eng [[aktiv Optik]] mat Hëllef vun 150 hydraulesche Stéisselen ongeféier eemol pro Minutt an hir Form korrigéiert. Déi véier Haaptspigele vum VLT goufen tëscht [[1991]] an [[1993]] bei der Mainzer Spezialglasfirma [[Schott AG]] an engem extra fir dëse Projet entwéckelte [[Schleidergoss]]verfahre produzéiert. Nodeem d'Glasmass gegoss gouf an ofgekillt war, goufen d'Spigelrohlingen nach eemol thermesch nobehandelt, wouduerch sech d'Glas an d'[[Glaskeramik]] ''[[Zerodur]]'' ëmgewandelt huet. Bei dësem Fabrikatiounsschrëtt kritt d'Material och seng aussergewéinlech Eegenschaft vun der thermescher Null-Ausdeenung. No enger éischter Beaarbechtung goufen d'Spigeldréier mam Schëff bei d'franséisch Firma R.E.O.S.C. transportéiert, wou dann déi héichprezis Uewerflächebeaarbechtung wärend zwee Joer gemaach gouf. Déi definitiv Spigeluewerfläch huet eng Genauegkeet vun engem 50.000stel Millimeter (20&nbsp;nm, < wéi 1/30 vun der [[Wellelängt]] bezunn op 600&nbsp;nm). Jiddwer UT huet véier [[Fokus|Fokalpunkten]], un deenen Instrumenter montéiert kënne ginn, e [[Cassegrain-Teleskop|Cassegrainfokus]] an zwéi [[Nasmyth-Teleskop|Nasmythfoki]]. Zousätzlech hunn d'Teleskopen en [[Coudé-Stralegank|Coudéfokus]], iwwer dee Liicht an d'VLTI agespeist ka ginn. Astronomesch Spigele kënnen nëmmen ageschränkt gebotzt ginn, well bal all Botztechnike mikroskopesch Schréipsen op der Spigelfläch maachen, déi d'Fotosqualitéit verschlechteren. Nieft enger Inspektioun eemol am Mount, bei där liichte Stëbs virsechteg ofgetupt gëtt, ginn d'Spigel vum VLT dofir all ee bis zwee Joer komplett nei verspigelt. Dozou gëtt déi al Spigelschicht mat Léisungsmëttelen ewech gemaach an dann eng nei Spigelschicht, normalerweis Aluminium, opgedampt. Déi eenzel UTs goufen a [[Mapudungun]], der Sprooch vun de [[Mapuche]], Antu ([[Sonn]]), Kueyen ([[Äerdmound]]), Melipal ([[Crux (Stärebild)|Kräiz vum Süden]]) an Yepun ([[Venus (Planéit)|Venus]]) gedeeft. Dat éischt montéiert UT, Antu, huet de [[25. Mee]] [[1998]] déi éischt Biller mat enger Testkamera geliwwert, de wëssenschaftlechen Observatiounsbetrib hat den [[1. Abrëll]] [[1999]] ugefaangen. {| class="wikitable" style="float:left;" text-align:center; " |- ! style="background:#cfdfcf; text-align:center;" colspan="4"| Spigel vun engem Unit-Teleskop<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/ut1fl/whitebook/wb20.html |Titel=ESO - The Very Large Telescope |Gekuckt=24.10.2011 |Archiv-Datum=27.05.2005 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20050527145731/http://www.eso.org/outreach/ut1fl/whitebook/wb20.html }}</ref> |- style="background:#efffef;" | style="background:#dfefdf;"| Spigel | Haaptspigel M1 | Sekundärspigel M2 | Nasmyth-Spigel M3 |- | style="background:#dfefdf;"| Material | Zerodur | [[Beryllium]] | Zerodur |- | style="background:#dfefdf;"| Duerchmiesser | 8,20&nbsp;m | 1,116&nbsp;m | 1,242&nbsp;m × 0,866&nbsp;m elliptesch |- | style="background:#dfefdf;"| Déckt | 178&nbsp;mm | 130&nbsp;mm | 140&nbsp;mm |- | style="background:#dfefdf;"| Gewiicht | 23&nbsp;000&nbsp;kg | 44&nbsp;kg | 105&nbsp;kg |- | style="background:#dfefdf;"| Form | [[konkav]] | [[konvex]] | plan |- | style="background:#dfefdf;"| Krëmmungsradius | 28,975&nbsp;m | –4,55&nbsp;m | |} {{Clear}} {| class="wikitable" style="float:left;" text-align:center; " |- ! style="background:#cfdfcf; text-align:center;" colspan="4"| Optesch Date vun engem Unit-Teleskop<ref>[https://web.archive.org/web/20050527145915/http://www.eso.org/outreach/ut1fl/whitebook/wb30.html ESO - The Very Large Telescope</ref><!-- Bot generated title -->] |- style="background:#efffef;" | style="background:#dfefdf;"| Fokus | Cassegrain-Fokus | Nasmyth-Fokus | Coudé-Fokus |- | style="background:#dfefdf;"| Brennwäit | 108,827&nbsp;m | 120,000&nbsp;m | 378,400&nbsp;m |- | style="background:#dfefdf;"| Ëffnungsstand | 13,41 | 15 | 47,3 |- | style="background:#dfefdf;"| Gesiichtsfeld | 15 Bouminutten | 30 Bouminutten | 1 Bouminutt |- | style="background:#dfefdf;"| Ofbildungsmoossstaf | 0,53&nbsp;mm/Bousekonn | 0,58&nbsp;mm/ Bousekonn | 1,84&nbsp;mm/ Bousekonn |} {{Clear}} === Instrumenter === [[Fichier:Paranal FORS1.jpg|thumb|200px|D'Instrument FORS1 am Cassegrainfokus vum Kueyen]] Déi éischt Instrumentegeneratioun besteet aus zéng wëssenschaftlechen Instrumenter. Dobäi handelt et sech ëm Kameraen a [[Spektrograph]]e fir verschidde Spektralberäicher. HAWK-I war net Deel vum Plang fir déi éischt Generatioun, mä ersetzt een anert Instrument, NIRMOS, wat net gebaut gouf. Den Design vun den Instrumenter gouf sou gewielt, datt si engem breede Krees vu Wëssenschaftler d'Méiglechkeet géife bidden, Donnéeë fir ënnerschiddlechst Zilsetzungen opzehuelen. Et ass viraus ze gesinn, datt sech Deeler vun der zweeter Instrumentegeneratioun dogéint op speziell a vun den [[Astronom]]en als besonnesch wichteg Problemer konzentréieren, zum Beispill [[Gammablëtz]]er oder [[Exoplanéit]]e. Tëscht Mee [[2003]] a Mäerz [[2005]] goung, ugefaange mat Kueyen, zousätzlech déi vun ESO selwer entwéckelt [[adaptiv Optik]] MACAO ('''M'''ulti '''A'''pplication '''C'''urvature '''A'''daptive '''O'''ptics) an alle véier Teleskopen a Betrib geholl. Domat sinn nach méi schaarf Biller méiglech, leider ass d'Gesiichtsfeld vun der MACAO-Optik op 10&nbsp;[[Bousekonn]]e reduzéiert. Déi adaptiv Optik muss d'[[Seeing]] mat héijer Frequenz vun e puer honnert [[Hertz (Eenheet)|Hertz]] korrigéieren, wat fir de schwéieren Haaptspigel vill ze séier wier. Dofir schafft MACAO hanner dem Fokus am [[Kollimatioun|kolliméierten]] Deel vum [[Stralegank]] mat engem flaachen 10-cm-Spigel, deen op 60 [[Piezo]]-Elementer montéiert ass. Prinzipiell kann d'adaptiv Optik bei all Fokus gebraucht ginn, an der Praxis notzt vun den VLT-Instrumenter nëmme SINFONI d'MACAO-Technik aus, niewebäi déngt MACAO haaptsächlech den Observatioune mam VLT Interferometer. Well d'Yepun-Teleskop Instrumenter mat adaptiver Optik huet, ass d'Teleskop mat engem [[kënschtleche Leetstär]], engem '''L'''aser '''G'''uide '''S'''tar (LGS) ausgerëscht. E staarke [[Laser (Physik)|Laser]] reegt dobäi [[Natrium]]-[[Atom]]er an enger Héicht vu ronn 95&nbsp;km zum Liichten un, soudatt d'Liicht vum kënschtleche Stär um Wee zeréck op den Teleskop op déi selwecht Aart a Weis vun der Atmosphär beaflosst gëtt, wéi d'Liicht vun den Objeten, déi observéiert solle ginn. Amplaz mat engem ënner Ëmstänn ganz liichtschwaachen Objet kann déi adaptiv Optik da mat Hëllef vum kënschtlechen LGS schaffen. {{Clear}} {| class="wikitable" style="margin:auto; width:100%; border:2px solid #999; text-align:center;" |- ! style="background:#cfdfcf; text-align:center;" colspan="4"| Instrumenter am VLT |- style="background:#dfefdf;" | style="width:10%;"| Teleskop | style="width:30%;"| Cassegrain-Fokus | style="width:30%;"| Nasmyth-Fokus A | style="width:30%;"| Nasmyth-Fokus B |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Antu (UT1) | style="background:#efffef;"| '''FORS&nbsp;2''' | style="background:#efffef;"| '''CRIRES''' | style="background:#efffef;"| '''Gaaschtfokus''' |- | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[Focal Reducer and low dispersion Spectrograph 2]] ass d'Schwësterinstrument vum baugläiche FORS1. Allebéid gehéierten, mat ISAAC an UVES, zu de véier éischten Instrumenter a Betrib. Des Weideren ass FORS2 eng Kamera am visuelle Spektralberäich mat groussem Gesiichtsfeld vu bis zu 6,8 × 6,8 [[Bouminut]]ten. An dësem Feld kënnen, statt ee Bild opzehuelen, e puer Objete gläichzäiteg mat niddreger Opléisung [[Spektroskopie|spektroskopéiert]] ginn (MOS: Multi Object Spectroscopy). D'MOS-Fäegkeet kënnt och duerch bei VIMOS agesate Masken zoustan, an déi d'Spektroskopie-Spléck mat Lasertechnik gefräst ginn. Zanter Abrëll [[2009]] kann och mat FORS2 Polariséierung gemooss ginn, well déi polarimetresch Modi vu FORS1 iwwerdroe gouf. FORS&nbsp;1 ass zanterhier mat FORS&nbsp;2 an engem Instrument zesummegefouert.<ref name="ESOParNews">[http://www.eso.org/sci/facilities/paranal/news/index.html#paranal Paranal News]. Auf: [http://www.eso.org/ www.eso.org]. (Abgerufen am 16. Juli 2010)</ref> | style="vertical-align:top; text-align:left;"|Den [[Cryogenic High-Resolution IR Echelle Spectrograph]] hëlt héichopléisend Spektren am Wellelängteberäich vun 1 bis 5 Mikrometer op. D'Instrument gouf [[2006]] installéiert a getest an ass zanter dem [[1. Abrëll]] [[2007]] am Reegelbetrib.<ref name="ESOParNews" /> | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De Gaaschtfokus bitt Wëssenschaftler d'Méiglechkeet, eegen a besonnesch spezialiséiert Instrumenter un engem Teleskop vun der 8-m-Klass ze gebrauchen, ouni all Spezifikatioune erfëllen ze mussen, deenen een allgemengt ESO-Instrument ënnerläit. Bis elo war do mat ULTRACAM en Instrument montéiert, dat banne Millisekonne Biller vun engem klenge Gesiichtsfeld vu wéinege Bousekonne maache kann. Wëssenschaftlecht Zil vum ULTRACAMs, dat schonn un anere Teleskope montéiert war, ass et, Verännerunge vu kierzten Zäitskalen, wéi se zum Beispill bei [[Pulsar]]e an [[Schwaarzt Lach|Schwaarz Lächer]] virkommen, opzehulen. |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Kueyen (UT2) | style="background:#efffef;"| '''XSHOOTER''' | style="background:#efffef;"| '''FLAMES''' | style="background:#efffef;"| '''UVES''' |- | style="vertical-align:top; text-align:left;"|D'Instrument XSHOOTER ass dat éischt Instrument vun der zweeter Intrumentegeneratioun. XSHOOTER ass e Spektrograph mëttlerer Opléisung iwwer engem wäite Wellelängteberäich vun noem Ultraviolett bis an dat not Infrarout, vun 300 bis 2500&nbsp;Nanometer, an enger eenzeger Foto. Dat éischt montéiert Instrument un dësem Fokus, FORS2, gouf mat FORS1 zesummegefouert an un d'UT1 montéiert. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[Fibre Large Area Multi-Element Spectrograph]] ass e Spektrograph, dee mat Hëllef vu Glasfaser bis zu 130 Objeten am Gesiichtsfeld gläichzäiteg mat mëttlerer Opléisung spektroskopéiere kann (MEDUSA-Modus). An zwee weidere Modi, IFU an ARGUS, sinn d'Fasere sou no beienee gepaakt, datt raimlech opgeléist Spektre vun Objete mat enger visueller Gréisst vun nëmme wéinege Bousekonne méiglech sinn. Alternativ kënnen aacht Faseren d'Liicht zu UVES fir héichopléisend Spektroskopie leeden. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|Den [[Ultraviolett and Visual Echelle Spectrograph]] ass en héichopléisende Spektrograph mat engem blo- an engem routoptiméierten opteschen Aarm, déi simultan bedriwwe kënne ginn. Den zougängleche Wellelängteberäich geet vun 300 bis 1100&nbsp;Nanometer. |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Melipal (UT3) | style="background:#efffef;"| '''VISIR''' | style="background:#efffef;"| '''ISAAC''' | style="background:#efffef;"| '''VIMOS''' |- | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[VLT Imager and Spectrometer in the Infra Red]], fir Biller a Spektre vu schwaachen Objeten am mëttleren Infraroutberäich, vun 8 bis 13 an 16,5 bis 24,5 Mikrometer. VISIR ass domat dat Instrument um VLT, dat am wäitsten an den Infraroutberäich goe kann. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|D'[[Infrared Spectrometer And Array Camera]] kann am Noen [[Infrarout]]beräich Biller a Spaltspektren an niddreger bis mëttlerer Opléisung ophuelen. Dozou huet d'Instrument zwéi vuneneen onofhängeg optesch Weeër („Äerm“), déi jee op d'Wellelängteberäicher vun 1 bis 2,5 a vun 3 bis 5&nbsp;Mikrometer optiméiert sinn. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[Visible Multi-Object Spektrograph]]. D'Fäegkeete fir Spektroskopie a fir d'Fotograféiere gläichen deene vum FORS&nbsp;2, allerdéngs mat engem véiermol méi groussem Gesiichtsfeld vun am Ganzen 4 × 7' × 8'. MOS-Maske gi mat enger Lasermaschinn, der Mask Manufacturing Unit (MMU) gestanzt, déi och d'Maske fir FORS&nbsp;2 produzéiert. Zusätzlech gëtt et nach Faserbëndel fir Integral Field Spektroskopie. Am Total kënne mat VIMOS bis zu 6400 Spektre gläichzäiteg opgeholl ginn. |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Yepun (UT4) | style="background:#efffef;"| '''SINFONI''' | style="background:#efffef;"| '''HAWK-I''' | style="background:#efffef;"| '''NACO''' |- style="text-align:left; vertical-align:top;" ||De [[Spectrograph for Integral Field Observation in the Near-Infrared]] ass en Noinfrarout-Spektrograf bei 1,0 bis 2,5 Mikrometer. Den eigentleche Spektrograph SPIFFI (Spectrometer for Infrared Faint Field Imaging) hëlt dobäi e Spektrum vum ganze Gesiichtsfeld op, dat 8" × 8", 3" × 3" oder 0,8" × 0,8" grouss ka sinn. Duerch déi adaptiv Optik am SINFONI-Modul kënne Spektre mat héchster raimlecher Opléisung opgeholl ginn. ||Den [[High Acuity Widefield K-band Imager]], ass en Instrument, dat de Bedarf no Biller mat groussem Gesiichtsfeld bei gläichzäiteg héijer raimlecher Opléisung am Noinfraroutberäich vun 0,85 bis 2,5 Mikrometer deckt. HAWK-I hat säi First Light den [[1. August]] [[2007]], de wëssenschaftleche Betrib den [[1. Abrëll]] [[2008]] gestart (offiziell [[1. Oktober]] [[2008]]).<ref name="ESOParNews" /> ||Eigentlech NAOS-CONICA, woubäi NAOS fir Nasmyth Adaptive Optics '''S'''ystem a CONICA fir [[Coude Near Infrared Camera]] steet. CONICA war am Ufank fir de Coudéfokus virgesinn. NAOS ass e System fir d'Bildverbesserung mat adaptiver Optik, CONICA eng Infraroutkamera a Spektrograph am Beräich vun 1 bis 5 Mikrometer. Den Ënnerscheed zu ISAAC besteet an der wonnerbarer Bildqualitéit, allerdéngs bei engem méi klenge Gesiichtsfeld. Zousätzlech ka CONICA polarimetresch Miessungen ophuelen an hell Objeten duerch [[Koronograph]]ie ausblenden. Mam SDI, dem Simultaneous Differential Imager am NACO, kënne véier Biller a véier liicht ënnerschiddleche Wellelängteberäicher gläichzäiteg opgeholl ginn. Dës Biller kënne sou matenee verrechent ginn, datt d'Differenzen och den Noweis vu ganz schwaachen Objeten a Presenz vun engem hellen erméiglechen. |} Dës Instrumenter vun der zweeter Generatioun sinn an der Entwécklung oder schonn a Betrib: * '''KMOS''' (K-band Multi-Object Spectrograph) haaptsächlech fir d'Observatioun vu wäite [[Galaxie]]n.<ref>http://www.eso.org/sci/facilities/develop/instruments/kmos/</ref> * '''MUSE''' (Multi Unit Spectroscopic Explorer) kombinéiert e wäiten Observatiounswénkel mat engem gudden Opléisungsverméigen duerch adaptiv Optik an deckt e wäite Spektralberäich of.<ref>http://www.eso.org/sci/facilities/develop/instruments/muse/</ref> * '''SPHERE''' (Spectro-Polarimetric High-contrast Exoplanet REsearch) ass en Instrument fir d'Entdeckung an Ënnersich vun Exoplanéite.<ref>http://www.eso.org/sci/facilities/develop/instruments/sphere/</ref> * '''ESPRESSO''' (Echelle SPectrograph for Rocky Exoplanet- and Stable Spectroscopic Observations) fir d'Sich no stengege extra-solare Planéiten an der habitabler Zon<ref>{{Citation|URL=http://espresso.astro.up.pt/ |Titel=Archive copy |Gekuckt=25.10.2011 |Archiv-Datum=17.10.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20101017053751/http://espresso.astro.up.pt/ }}</ref> == VLT Interferometer == [[Fichier:Paranal ATs.jpg|thumb|links|D'Hëllefsteleskopen an de VLTI-Laboratoire]] D'Coudéfoki vun alle Teleskope kënnen entweeder inkoherent oder [[Koherenz (Physik)|koherent]] kombinéiert ginn. De kollektiven inkoherente Fokus läit an engem ënnerierdesche Sammelraum. De koherente Fokus ass an engem Laboratoire, deen donieft ass, a gëtt duerch e speziellt optescht System gespeist, de VLT Interferometer (VLTI). Domat gëtt duerch [[Interferometrie]], equivalent zu engem [[Interferometer (Radioastronomie)|radioastronomeschen Interferometer]], e wäit bessert [[Opléisungsverméigen]] erreecht wéi mat nëmmen engem Teleskop. [[Fichier:Paranal UT AT.jpg|thumb|200px|AT2 an Antu, vir am Bild gesäit een d'Schinnen an eng vun de Statiounen, op déi d'ATe positionéiert kënne ginn]] Haaptbestanddeel vum System si sechs an der Längt verännerlech ''delay lines''. Dës gläichen éischtens déi duerch hir ënnerschiddlech Standplaze bedéngt Lafzäitdifferenze vum Liicht tëscht den eenzelen Teleskopen aus. Zweetens gläiche si d'geometresch-projezéiert Differenz vum optesche Wee aus, déi entsteet, wann en Objet net genee am [[Zenit (Richtung)|Zenit]] steet. Well sech déi Längtendifferenz duerch déi visuell Beweegung vum Objet um Himmel ännert, mussen d'Delay-Lines iwwer eng Differenz vu bis zu 60&nbsp;m variabel sinn, mat enger Prezisioun vun däitlech besser wéi e Véirel vun der Wellelängt (kuckt ënnen). D'Stabilitéit vun der [[Wellefront]] ass och vu kritescher Bedeitung, dofir stabiliséiert dat adaptiivt Optiksystem MACAO d'Stralegäng vun den UTs am Coudéfokus, ir d'Liicht zu den Delay-Lines geleet gëtt. D'Bildstabiliséierung fir d'Auxiliary-Teleskope („Hëllefsteleskope“, kuckt nächsten Ofsaz) erfollegt mat engem eppes einfacherem System, dat nëmmen [[Adaptiv Optik|Tip-Tilt-Korrektur]] leescht, also nëmme Verkippunge vun der Wellefront korrigéiert, net awer hir Form. Véier kleng 1,8-m-Teleskope, d'Auxiliary-Teleskope („Hëllefsteleskope“, ATs), déi ausschliisslech fir d'[[Interferenzteleskop]]ie agesat ginn a fir Interferenzmiessunge mat bis zu 200&nbsp;m Ofstand gebraucht kënne ginn, sinn och installéiert. Déi markantest Eegenschaft vun den ATs ass, datt si beweegt an op am Ganzen 30 Statioune installéiert kënne ginn. Dozou sinn d'AT-Statioune mat Schinne verbonnen. D'Liicht gëtt an ënnerierdeschen Tunnele vun de Statiounen zu den Delay-Lines geleet. De Virdeel vun der Iddi, d'VLTI souwuel mat den UTs wéi mat den ATs bedreiwen ze kënnen, läit doran, datt d'Opléisungsverméige weesentlech vum Ofstand vun den Teleskope bestëmmt gëtt, d'Leeschtungsfäegkeet beim Miesse vu liichtschwaachen Objeten awer vum Teleskopduerchmiesser. Fir vill wëssenschaftlech Froestellunge sinn den Objete hell genuch, fir si mat den ATs eleng ze miessen. D'UTs kënnen da fir aner Fuerschungsprogrammer gebraucht ginn. Nëmme fir d'Interferometrie vu schwaachen Objete sinn d'UTs oder eng Mëschkonfiguratioun aus UTs an ATs noutwendeg. D'VLTI hat säi ''First Light'' de [[17. Mäerz]] [[2001]]. Deemools waren zwéi 40-cm-[[Siderostat]]e an een Testinstrument installéiert. Zanterhier goufen zwee wëssenschaftlech Instrumenter a verschidden Ënnerstëtzungssystemer an d'System integréiert. De wëssenschaftleche Betrib gouf am September [[2003]] mat dem éischten Instrument, dem MIDI, opgeholl. MIDI bedeit '''''MID'''-infrared '''I'''nterferometric instrument''. Et schafft bei Wellenlängten ëm 10&nbsp;Mikrometer a kann d'Liicht zwéier Teleskope kombinéieren. D'Zilsetzung vum MIDI ass manner d'Schafe vu komplette Biller mat héijer Opléisung, wéi villméi d'Bestëmmung vun der visueller Gréisst a vun einfache Strukture vun den observéierten Objete. D'Fotograféiere vu Biller ass prinzipiell mat dem zweeten Instrument, AMBER, méiglech. AMBER ass den '''''A'''stronomical '''M'''ultiple '''BE'''am '''R'''ecombiner''. Den AMBER vereent d'[[Stralegank|Stralegäng]] vun zwéi bis dräi Teleskope. D'Instrument schafft am noen Infraroutberäich bei ongeféier 1–2&nbsp;Mikrometer. Allerdéngs gëtt och dëst Instrument am Ufank fir Aufgabe wéi d'raimlech héchstopgeléiste Spektroskopie gebraucht. Déi gläichzäiteg Kombinatioun vun allen aacht Teleskopen, also vun de véier UTs an de vàier ATs, ass theoreetesch méiglech. Tatsächlech gëtt d'Zuel vun de gläichzäiteg brauchbaren Teleskopen doduerch begrenzt, datt vun den aacht geplangten Delay-Linnen der nëmme sechs realiséiert sinn a well déi aktuell Instrumenter héchstens dräi Stralegäng gläichzäiteg kombinéiere kënnen. == Surveyteleskopen == [[Fichier:Paranal platform.jpg|thumb|rechts|420px|D'Teleskop-Plattform, mat UT1 bis 4 (vu lénks no riets), den ATs an d'VST-Kuppel tëscht UT3 an UT4]] === VST === D''''V'''LT '''S'''urvey '''T'''elescope ass e 2,6-m-[[Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop]] mat enger Blendenzuel vu 5,5. Et ass, wéi all aner Teleskopen op Paranal, azimutal montéiert. Well d'VST fir eng bestëmmten Aufgab geduecht ass, huet et nëmmen een eenzegt Instrument, d'OmegaCam fir Biller mat groussem Gesiichtsfeld, ongeféier 1 Grad × 1 Grad, am Wellelängteberäich vun 330 bis 1000 Nanometer. Am Juni [[2011]] goufen éischt Biller publizéiert. De VST gëtt zu 100 % am Service-Mode gebraucht (kuckt ënner ''Oflaf vun den Observatiounen''). === VISTA === De '''V'''isible & '''I'''nfrared '''S'''urvey '''T'''elescope for '''A'''stronomy ass e 4-Meter-Teleskop, och fir d'Himmelsduerchmusterung, awer am infraroude Beräich. Säi Gesiichtsfeld wäert och e Quadratgrad bedroen a Biller am noen Infraroutberäich, ongeféier vun 1 bis 2,5 Mikrometer, maache kënnen. Et steet net bei Cerro Paranal, mä op engem Hiwwel op enger Distanz vun engem Kilometer. Et gëtt awer och vum VLT-Kontrollgebäi aus gesteiert. Den [[21. Juni]] [[2008]] gouf déi éischt Test-Observatioun mat dem IR-Kamerasystem mat Succès duerchgefouert<ref>[http://www.vista.ac.uk/index.html VISTA - Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy]</ref>. == Observéieren um Paranal-Observatoire == D'Observatiounszäit kann zweemol am Joer fir dat iwwernächst [[Semester]] ugefrot ginn. Jee no Teleskop gëtt zwee- bis fënnefmol souvill Zäit ugefrot wéi tatsächlech verginn ka ginn. D'Virschléi ginn duerch e [[Peer-Review|berodend]] [[Gremium]] no wëssenschaftlecher Qualitéit an Drénglechkeet aktzeptéiert. No der Autorisatioun leet den Astronom nach doheem den detailléierten Oflaf vun den Observatioune a sougenannten ''Observing Blocks'' fest. Entweeder ginn nëmmen déi OBs, zesumme mat de gewënschten Observatiounsbedéngungen, fir d'Ausféierung op Paranal geschéckt, fir eng ''Service-Mode-Observatioun'', oder den Astronom reest selwer fir ''Visitor-Mode-Observatiounen'' an de Chile. === Oflaf vun den Observatiounen === [[Fichier:Paranal opendome.jpg|rechts|thumb|350px|Den Antu (UT1) gëtt fir d'Nuecht opgemaach]] Um Teleskop ass ëmmer en Ingenieur, den „''Telescope and Instrument Operator''“ (TIO), an een Astronom, den „''Nighttime Astronomer''“ (NA) vun der ESO. Am Service-Mode entscheet den NA unhand vun den Observatiounsbedingungen, wéi eng OBs mat Aussiicht op Erfolleg ausgefouert kënne ginn, a féiert d'Observatioun zesumme mat dem TIO duerch, dee fir d'Teleskop an den techneschen Oflaf verantwortlech ass. Nodeem d'Date gespäichert sinn, entscheet den NA, ob si den Ufuerderunge vum Antragsteller entspriechen oder ob den OB widderholl muss ginn. Daagsiwwer betreit en „''Daytime Astronomer''“ typescherweis jee zwéi Teleskope. Hie féiert [[Kalibréierung]]e fir d'Observatioune vun der leschter Nuecht duerch, këmmert sech ëm d'Léisung vun eventuell opgetruedene Problemer aus der leschter Nuecht a bereet d'Teleskop op déi nächst Nuecht vir. == Wëssenschaftlech Resultater == De wëssenschaftleche Betrib vum VLT hat den [[1. Abrëll]] [[1999]] ugefaangen. An deenen éischte 6 Joer goufen iwwer 1000 Artikelen an unerkannte Fachzäitschrëfte publizéiert, déi op Donneeë vum Paranal-Observatoire baséieren. Zu de wichtegste Resultater zielen: * Déi éischt direkt Biller vun engem [[Exoplanéit]] goufe mat dem VLT gemaach. Zwar ass net ganz sécher, ob dës Éier [[GQ Lupi|GQ Lupi b]] oder dem Planéit [[2M1207]]b gehéiert, awer béid Biller stame vum NACO.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-23-04.html |Titel=ESO Press Release 23/04: '' Is This Speck of Light an Exoplanet?'' (10. September 2004) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=06.07.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080706172856/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-23-04.html }}</ref><ref name="eso1205">{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05.html |Titel=ESO Press Release 12/05: '' Yes, it is the Image of an Exoplanet'' (30. April 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=06.07.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080706172011/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-09-05.html |Titel=ESO Press Release 09/05: '' Is this a Brown Dwarf or an Exoplanet?'' (7. April 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=16.09.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120916061533/http://www.eso.org/public/news/eso0511/ }}</ref> * D'[[Deep Impact (Raumsond)|Deep Impact]]-Missioun gouf vun allen ESO-Teleskopen aus observéiert. Nieft Biller goufe mat Spektrographie och nei Resultater zu der cheemescher Zesummesetzung vum Koméit [[Tempel 1|Tempel&nbsp;1]] gemaach.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-19-05.html |Titel=ESO Press Release 19/05: '' Comet Tempel 1 Went Back to Sleep'' (14. Juli 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=07.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070407174141/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-19-05.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-15-05.html |Titel=ESO Press Release 15/05: '' Preparing for the Impact'' (30. Mai 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=04.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070404155016/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-15-05.html }}</ref> * Mam ISAAC konnt d'Distanz zu der Galaxie [[NGC 300]] méi genee wéi zu jiddwer anerer Galaxie baussenzeg der onmëttelbarer Noperschaft vun der [[Mëllechstrooss]] bestëmmt ginn. Sou Distanzbestëmmunge mat Hëllef vun de [[Cepheiden]] liwweren eng wichteg Grondlag vu kosmeschen Distanzmiessungen.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-20-05.html |Titel=ESO Press Release 20/05: ''Moving Closer to the Grand Spiral'' (1. August 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=02.12.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20081202004857/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-20-05.html }}</ref> * De liichtschwaache Begleeder vum [[AB Doradus]] gouf mat NACO-SDI eng éischt Kéier direkt fotograféiert, wouduerch seng Mass mat Hëllef vun de [[Gesetzer vum Kepler]] bestëmmt konnt ginn. Dëse [[Brongen Zwerg]] ass duebel sou schwéier wéi theoreetesch erwaart, wat vläicht Ännerungen an der Theorie vum [[Stär]]ekäropbau an der Heefegkeet vu Planéite bei brongen Zwergen erfuerdert.<ref name="eso1205" /> * Duerch Zoufall hat en helle [[Meteor]] d'Gesiichtsfeld vum FORS&nbsp;1 gekräizt, wou grad Spektren opgeholl goufen. Et ass deen éischte genee kalibréierte Spektrum vun engem Meteor.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-19-04.html |Titel=ESO Press Release 19/04: ''Catching a Falling Star'' (30. Juli 2004) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=07.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070407230930/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-19-04.html }}</ref> * FORS&nbsp;2 an ISAAC halen zesummen de Rekord fir de wäitste [[Gammablëtz]] bei z&nbsp;= 6.3.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-22-05.html |Titel=ESO Press Release 22/05: ''Star Death Beacon at the Edge of the Universe'' (12. September 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=13.05.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070513165631/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-22-05.html }}</ref> * Mat dem VLTI kann net nëmmen den Duerchmiesser, mä och d'Form vun de Stäre bestëmmt ginn. Wärend [[Eta Carinae]] duerch säi staarke [[Stärewand]] iwwer de Pole an d'Längt gezunn schéngt, ass den [[Achernar (Stär)|Achernar]] duerch seng séier Rotatioun bis un d'Grenze vum theoreetesch Méiglechen [[Ofplattung|ofgeplatt]].<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-31-03.html |Titel=ESO Press Release 31/03: ''Biggest Star in Our Galaxy Sits within a Rugby-Ball Shaped Cocoon'' (18. November 2003) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=17.05.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080517121945/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-31-03.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html |Titel=ESO Press Release 14/03: ''Flattest Star Ever Seen'' (11. Juni 2003) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=07.10.2006 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20061007165607/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html }}</ref> * Fir d'éischt gouf och mat dem VLTI en extragalakteschen Objet am mëttleren [[Infraroutastronomie|infraroudem Beräich]] bei 10μm interferometresch opgeléist, den [[Aktive galaktesche Kär|aktive Kär]] vun der [[Galaxie]] [[NGC 1068]]. Dës [[Seyfert-Galaxie]] huet e [[Schwaarzt Lach]] vu ronn 100 Millioune [[Sonnemass]]en.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-17-03.html |Titel=ESO Press Release 17/03: ''A First Look at the Doughnut Around a Giant Black Hole'' (19. Juni 2003) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=08.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070408183510/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-17-03.html }}</ref> * Unhand vun enger [[Stärebedeckung]] duerch de [[(134340) Pluto|Plutomound]] [[Charon (Mound)|Charon]] den [[11. Juli]] [[2005]] gouf mam VLT fir d'éischt deem säi geneeën Duerchmiesser mat 1207,2 Kilometer bestëmmt. Och d'Temperatur konnt mat −230&nbsp;°C Grad gemooss ginn, wat ongeféier 10&nbsp;°C méi kal ass, wéi bis elo ugeholl gouf.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-02-06.html |Titel=ESO 02/06 - Science Release: ''Measuring the Size of a Small, Frost World'' (4. Januar 2006) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=17.05.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080517154716/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-02-06.html }}</ref> * Mat Hëllef vum neien NACO SDI (NACO Simultaneous Differential Imager) am VLT gouf Ufank [[2006]] e Brongen Zwerg an e Begleeder entdeckt, déi nëmmen 12,7 [[Liichtjoer]] vun der Äerd ewech sinn.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-11-06.html |Titel=ESO 11/06 - Science release: ''The Sun's New Exotic Neighbour'' (22. März 2006) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=05.02.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070205113350/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-11-06.html }}</ref> * Duerch Observatioune vum Brongen Zwerg [[2M1207|2MASS1207-3932]] mat dem VLT gouf am Mee [[2007]] entdeckt, datt deen Objet net nëmmen een ëmlafende Planéit huet, deen als éischten Exoplanéit direkt observéiert gouf, mä och, wéi jonk Stären, vun enger Scheif aus Gas a Stëbs ëmginn ass. Ausserdeem konnten d'Astronomen noweisen, datt de Brongen Zwerg och e [[Jet (Astronomie)|Jet]] huet. * Mat dem VLTI ass et gelongen, de Stär Theta 1 Ori C am [[Triangulum (Astronomie)|Triangulum]], also dem Zentralberäich vum [[Orionniwwel]], als [[Duebelstäresystem|Binärsystem]] opzeléisen an den Orbit tëscht Januar [[2007]] a Mäerz [[2008]] ze verfollegen. Duerch verschidden Zesummeschaltunge vun dräi Teleskope gouf bei enger Basislängt vun 130 Meter mat VLTI/AMBER am Noinfrarout (H- and K-band, 1.6 resp. 2.2 μm) en Opléisungsverméige vun zwou [[Bousekonn|Millibousekonnen]] erreecht. [[Fichier:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|thumb|400px|De Yepun-Teleskop, ee vun de véier Unit-Teleskope vum ''Very Large Telescope''. De [[Laser (Physik)|Laserstral]] déngt dozou, e kënschtleche Leed-Stär ze schafe fir d'Observatioun vum Zentrum vun der [[Mëllechstrooss]].]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Literatur == * [http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/ ''The ESO Messenger.''] Eigenverlag, München 1974ff. :: Ausgabe 92, Juni [[1998]]: [https://web.archive.org/web/20081202165625/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.92-jun98/messenger-no.92.pdf VLT First Light] :: Ausgabe 93, Sept. [[1998]]: [https://web.archive.org/web/20080708234620/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.93-sep98/messenger-no.93.pdf VLT Science Verification] :: Ausgabe 104, Juni [[2001]]: [https://web.archive.org/web/20080706005208/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.104-jun01/messenger-no.104.pdf VLTI First Fringes] :: Ausgabe 120, Juni [[2005]]: [https://web.archive.org/web/20070417233732/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.120-jun05/messenger-no120.pdf The VLT Survey Telescope] == Um Spaweck == {{Commonscat|Paranal Observatory|Paranal-Observatorium}} * [http://www.eso.org/paranal/ Observatoriums-Homepage], Technische Informationen und Dokumente sind von [http://www.eso.org/paranal/sciops/ Science Operations] aus verfügbar. [http://www.eso.org/paranal/site/visitors/tourist.html Anmeldung zu Besichtigungen] * [https://web.archive.org/web/20081201120342/http://www.eso.org/outreach/gallery/vlt/images/Top20/ Bilder von und mit dem VLT] und die [https://web.archive.org/web/20080905213018/http://www.eso.org/outreach/press-rel/ ESO Presseveröffentlichungen], besonders die [https://web.archive.org/web/20090109024143/http://www.eso.org/outreach/gallery/vlt/ VLT-Galerie] * [https://web.archive.org/web/20081007165317/http://www.eso.org/public/astronomy/teles-instr/whitebook/wb-contents.html Grundlegendes Design des VLT] * [https://web.archive.org/web/20070930223207/http://www.eso.org/public/astronomy/teles-instr/whitebook/images/wb-fig-0902.gif Das Layout der Teleskop-Plattform] mit den UTs, den Stationen für die ATs, und den Strahlengängen für die interferometrische Beobachtung. * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/12122009125251.shtml VISTA nimmt Arbeit auf] * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/10062011121013.shtml VLT Survey Telescope liefert erstes Bild] * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/07082011152608.shtml VISTA enthüllt 96 Offene Sternhaufen] {{Navigatioun Europäesche Südobservatoire}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren am Chile]] [[Kategorie:Teleskopen]] [[Kategorie:Europäesche Südobservatoire]] c261fb16a7jj31d8k58saoezan5lqca David Shallon 0 87816 2678613 2586646 2026-05-17T03:22:14Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678613 wikitext text/x-wiki {{SkizzMusek}}{{Infobox Biographie}} Den '''David Shallon''', gebuer zu [[Tel Aviv]] de [[15. Oktober]] [[1953]] a gestuerwen zu [[Tokio]] de [[15. September]] [[2000]], war en [[Israel|israeeleschen]] [[Dirigent]] a [[Komponist]]. Vun 1997 bis 2000 huet hien den [[Orchestre philharmonique du Luxembourg]] (OPL) als musikaleschen Direkter geleet. No sengem Doud krut de [[Bramwell Tovey]] am Joer 2002 déi Plaz. ==Karriär== {{Kapitel Info feelt}} == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20110717103227/http://orchphil.tripod.com/shallon.htm Portrait vum David Shallon op enger eelerer Internetsäit vum OPL] * [https://web.archive.org/web/20100420083147/http://www.opl.lu/ Internetsitt vum OPL] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Dirigente vun de Lëtzebuerger Philharmoniker}} {{DEFAULTSORT:Shallon David}} [[Kategorie:Gebuer 1953]] [[Kategorie:Gestuerwen 2000]] [[Kategorie:Israeelesch Dirigenten]] [[Kategorie:Israeelesch Komponisten]] [[Kategorie:Dirigente vun de Lëtzebuerger Philharmoniker]] qv2gtczb4tti60yvynxfsvjymuoivbk Solar and Heliospheric Observatory 0 88172 2678546 2655382 2026-05-16T19:56:40Z VolvoxBot 61746 /* Missioun */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678546 wikitext text/x-wiki [[Fichier:SOHO ready for encapsulation.jpg|thumb|De SOHO gëtt fir de Start preparéiert]] De '''Solar and Heliospheric Observatory''' ('''SOHO''') ass eng [[Raumsond]] respektiv e Weltraumobservatoire vun der [[European Space Agency|ESA]] a vun der [[NASA]]. == Missioun == D'Aufgab vum SOHO ass d'Erfuersche vun der [[Sonn]]. De SOHO vereenegt dobäi europäesch an US-amerikanesch Sondepläng vun den [[1980]]er-Joren. D'ESA war verantwortlech fir d'Leedung vun der Missioun a stellt néng Experimenter. D'[[NASA]] stellt dräi Experimenter a war fir d'Drorakéit zoustänneg. D'Kommunikatioun mat dem SOHO a seng Steierung goufe vun der NASA gemaach. == Opbau == [[Fichier:Atlas IIAS launch with SOHO.jpg|thumb|Start vum SOHO mat enger [[Atlas (Rakéit)|Atlas IIAS]]]] De SOHO ass en dräiachsstabiliséierte modular opgebaute Satellit, dee permanent op d'Sonn ausgeriicht ass. En ass ronn 4,3 × 2,7 × 3,7 Meter grouss (9,5 Meter mat ausgefuerene Solarzellen) an ongeféier 610&nbsp;kg (1.850&nbsp;kg beim Start) schwéier. Iwwer d'High-Gain-Haaptantenn kënne Biller an Donneeë mat enger Quot vun 200 kbit/s op d'Äerd geschéckt ginn. D'Empfanksstatioune sinn d'Ariichtunge vum [[Deep Space Network]] vun der NASA. De SOHO gouf vun engem europäeschem Team ënner der Leedung vun [[Astrium]] gebaut. == Verlaf == Den [[2. Dezember]] [[1995]] gouf de SOHO vun der [[Weltraumgare]] [[Kennedy Space Center|Cape Canaveral]] vun der NASA mat enger [[Atlas (Rakéit)|Atlas-II-AS]]-Rakéit gestart. En ass an engem [[Halo-Orbit]] mat 600.000&nbsp;km Radius ëm de [[Lagrange-Punkt]] L<sub>1</sub>, op enger Distanz vu ronn 1,5 Millioune Kilometer zu der [[Äerd]]. An dësem [[Ëmlafbunn|Orbit]] huet e wéinst der Äerdunzéiung déi selwecht Ëmlafzäit ëm d'Sonn wéi d'Äerd a ka sech do ouni [[Energie]]opwand halen. Vun der Äerd aus gesi steet d'Sond ëmmer an der Géigend vun der Sonn. Si huet dobäi awer ëmmer genuch Ofstand, soudatt engersäits de Bléck vum Observatoire op d'Sonn net duerch den [[Äerdmound]] oder duerch d'Äerd gestéiert ka ginn, awer anerersäits Funkverkéier méiglech ass. Am Joer [[2003]] war en Ausriichtungsmotor vun der Haaptantenn ausgefall. Duerch méi eng grouss Empfangsantenn op der Äerd konnt dee Problem behuewe ginn. Déi kriteschst Situatioun gouf et awer schonn an der Ufanksphas vun der Missioun. De [[25. Juni]] [[1998]] war wärend engem normale Bunnmanöver de Kontakt mat der Sond verluer gaangen<ref>[http://sohowww.nascom.nasa.gov/newsroom/oldesapr/press23.html Pressemitteilung der NASA]</ref>. Eréischt mat Hëllef vum [[Radioteleskop vun Arecibo]] (305&nbsp;m Duerchmiesser) an dem [[Goldstone Deep Space Communications Complex|Goldstone]] (70&nbsp;m) war et gelongen, de SOHO ze lokaliséieren<ref>[http://sohowww.nascom.nasa.gov/newsroom/oldesapr/press27.html Pressemitteilung der NASA]</ref> an den [[3. August]] [[1998]] mat Hëllef vum [[Deep Space Network]] de Kontakt nei opzebauen<ref>[http://sohowww.nascom.nasa.gov/newsroom/oldesapr/press28.html Pressemitteilung der NASA]</ref>. Eng laangwiereg a schwiereg Reaktivéierungsprozedur war uschléissend ugesot<ref>[http://sohowww.nascom.nasa.gov/newsroom/oldesapr/press33.html Pressemitteilung der NASA]</ref><ref>[http://sohowww.nascom.nasa.gov/newsroom/oldesapr/press35.html Pressemitteilung der NASA]</ref>. Vollstänneg asazbereet war SOHO de [[5. November]] [[1998]]<ref>{{Citation|URL=http://sohowww.estec.esa.nl/operations/Recovery/table.html |Titel=ESA |Gekuckt=08.11.2011 |Archiv-Datum=01.10.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20071001015338/http://sohowww.estec.esa.nl/operations/Recovery/table.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://sohowww.estec.esa.nl/operations/Recovery/updates.html |Titel=ESA |Gekuckt=08.11.2011 |Archiv-Datum=01.10.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20071001060948/http://sohowww.estec.esa.nl/operations/Recovery/updates.html }}</ref>. De SOHO ass nach ëmmer d'Flaggschëff vun der Sonnefuerschungssonden. D'Missioun gouf am Oktober [[2009]] bis Dezember [[2012]] verlängert. == Wëissenschaftlech Experimenter == <div style="float:right">[[Fichier:Soho schema.png|314px|SOHO Schemazeechnung; source ESA, converted from PDF]]</div> Nofollgend eng Lëscht vun Ariichtungen an [[Experiment]]er vum SOHO: * CDS (Coronal Diagnostic Spectrometer) * CELIAS (Charge, Element, and Isotope Analysis System; [[Universitéit Bern]]) * COSTEP (Comprehensive Suprathermal and Energetic Particle Analyzer; [[Universitéit Kiel]]) * EIT (Extreme ultraviolet Imaging Telescope; NASA / [[Goddard Space Flight Center]]) * ERNE (Energetic and Relativistic Nuclei and Electron experiment; [[Universitéit Turku]] an [[Finnland]]) * GOLF (Global Oscillations at Low Frequencies; Institut d'Astrophysique Spatiale, [[Frankräich]]) * LASCO (Large Angle and Spectrometric Coronagraph; Naval Research Laboratory, [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] an [[Max-Planck-Institut fir Sonnesystempfuerschung]]) * MDI/SOI (Michelson Doppler Imager/Solar Oscillations Investigation; [[Stanford-Universitéit]]) * SUMER (Solar Ultraviolet Measurements of Emitted Radiation; [[Max-Planck-Institut fir Sonnesystempfuerschung]] an [[Goddard Space Flight Center]], USA) * SWAN (Solar Wind Anisotropies; FMI, Finnland und Service d'Aeronomie, Frankräich) * UVCS (Ultraviolet Coronagraph Spectrometer; Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics, USA) * VIRGO (Variability of Solar Irradiance and Gravity Oscillations; [[Europäescht Weltraumfuerschungs- an Technologiezentrum]]) Obschonn d'Sond am Ufank net extra dofir virgesi war, konnte mat SOHO och iwwer dausend bis elo onbekannt [[Koméit]]en entdeckt ginn. D'Koméite sinn opgefall, wa se sech duerch d'Siichtfeld vum LASCO-Detekter beweegt hunn. Fir vum LASCO erfaasst ze ginn, mussen déi Koméiten méi no wéi 800.000&nbsp;km bei d'Sonn kommen, dofir nennt een déi Grupp och ''Sungrazer''. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * Satellitte fir Sonnefuerschung: ** [[Helios (Sond)|Helios]] ** [[STEREO]] ** [[Yohkoh]] ** [[Hinode]] ** [[Hinotori]] ** [[Reuven Ramaty High Energy Solar Spectroscopic Imager|RHESSI]] ** [[Transition Region And Coronal Explorer|TRACE]] ** [[Solar Maximum Mission]] ** [[Solar Dynamics Observatory]] * [[Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://sohowww.nascom.nasa.gov/ NASA: SOHO] * {{en}} [http://sohowww.estec.esa.nl/ ESA: SOHO] * [http://www.astrium.eads.net/de/programme/soho.html EADS Astrium – SOHO] * [http://www.bernd-leitenberger.de/soho.shtml Detailléiert Beschreiwung vun der SOHO-Missioun] * [http://www.astrocorner.de/index/02_wissen/01_kosmologie/01_sonnensystem/06_kometen/soho.php Artikel iwwer mat SOHO entdeckte Koméiten] {{Referenzen}} [[Kategorie:Sonn]] [[Kategorie:Sonnesonden]] [[Kategorie:Weltraumteleskopen]] [[Kategorie:ESA]] [[Kategorie:NASA]] t87mmhiw8ku0p8e3uzjkcuzlah9532y Adaptiv Optik 0 88321 2678327 2608303 2026-05-16T18:22:21Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678327 wikitext text/x-wiki {| align="right" cellpadding="2" cellspacing="2" style="text-align:center;" |- | colspan="3" style="background-color:#F0F0B0; border:1px solid #AAAAAA;" | Effet vun atmosphäresche Loftturbulenzen<br>op de Stär [[HIC 59206]] observéiert vum [[Paranal-Observatoire|Very Large Telescope]] |- | style="border-left: 1px solid #AAAAAA;border-bottom: 1px solid #AAAAAA;" | Ouni Korrektur | style="border-right: 1px solid #AAAAAA;border-left: 1px solid #AAAAAA;border-bottom: 1px solid #AAAAAA;" | Mat Korrektur |- | style="border-left: 1px solid #AAAAAA;border-bottom: 1px solid #AAAAAA;" | [[Fichier:Star HIC59206 VLT AO uncorrected.jpg|120px]] | style="border-right: 1px solid #AAAAAA;border-left: 1px solid #AAAAAA;border-bottom: 1px solid #AAAAAA;" | [[Fichier:Star HIC59206 VLT AO corrected.jpg|120px]] |} D''''Adaptiv Optik''' (kuerz ''AO'') ass eng Technik, déi d'Qualitéit vun optesche Systemer doduerch verbessert, datt si Wellefrontstéierungen, déi z.&nbsp;B. duerch [[Loftonrou]] verursaacht ginn, sou gutt wéi méiglech reduzéiert resp. kompenséiert. D'Technik vun der adaptiver Optik gouf an den [[1970]]er-Joren am militäresche Beräich entwéckelt a knapps zwanzeg Joer méi spéit an der äerdgebonnener [[Observatiounsastronomie]] fir d'éischt am ziville Beräich agesat.<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12500626 'Adaptive optics' come into focus] bbc.co.uk, abgerufen am 2. November 2011</ref> == Uwendung an der Astronomie an an der Mikroskopie == Mat enger AO loosse sech beispillsweis déi beim Duerchgank vu Stäreliicht duerch turbulent Schichte vun der [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]] produzéierte Wellefrontstéierunge (méi genee [[Phas (Schwéngung)|Phasestéierunge]]) kompenséieren. <br> Ouni AO schaffen all [[Terrestresch|äerdgebonnen]], astronomesch Groussteleskope vum optesche Beräich wäit ënner hiren theoreetesche Méiglechkeeten. Dëst bedeit z.&nbsp;B. fir e [[Spigelteleskop]] mat 10&nbsp;m Ëffnung, datt säin [[Opléisungsverméigen]] resp. d'Bildschäerft ëm ee Facteur 10-50 (jee no Wellelängt) méi schlecht ass wéi vun der Teleskop-Optik virgetäuscht. D'Begrenzung vun der Bildqualitéit läit net um Teleskop, mä un den thermesch-optesch turbulente Loftschichten. Fir d'Korrektur vun dësen atmosphäresche Stéierungen ([[Seeing]]) gi grouss Teleskope mat AO opgerëscht. AO spillt awer och bei der [[Laser (Physik)|Laser]]-Kommunikatioun oder der Laserstralféierung duerch d'Atmosphär oder an der militärescher Opklärung eng bedeitend Roll. An de leschte Jore gëtt den Asaz vun dëser Method fir d'[[Mikroskopie]] an an der [[Aemedizin]] ëmmer méi erfuerscht, fir de Bildfeeler vum mënschlechen A ze kompenséieren an entweeder diagnostesche Methoden eng besser [[Opléisung (Physik)|Opléisung]] z'erméiglechen, oder d'mënschlech Kuckleeschtung ze verbesseren. == Zu der Technik vun der adaptiver Optik == En AO besteet an der Reegel aus dräi Komponenten. (1) E Wellefrontsensor - beispillsweis en [[Hartmann-Shack-Sensor]] vermoosst d'optesch Stéierungen, (2) E Computer berechent doraus Korrektursignaler mat deene sech (3) Korrekturelementer sou usteiere loossen, datt am Resultat korrigéiert Wellefronte produzéiert ginn. Déi dräi Komponente formen e Reegelkrees, dee bei astronomeschem Gebrauch typescherweis e puer honnertmol pro Sekonn duerchlaf gëtt. Am einfachste Fall kann als Korrekturelement en 2-Achse Kippspigel gebraucht ginn mat deem senger Hëllef d'atmosphäresch bedéngte Bildbeweegung kompenséiert ka ginn. D'Bildbeweegung kann an dësem Fall beispillsweis mat engem [[Position Sensitive Device]] gemooss ginn. D'Kompensatioun [[Aberratioun (Optik)|optescher Feeler]] héijerer Uerdnung, wéi beispillsweis [[Distanzastellung|Defokus]], [[Bildfeeler#Astigmatismus|Astigmatismus]], [[Bildfeeler#Koma|Koma]], asw., (kuckt och [[Zernike-Polynom|Zernike Polynome]]) fält an de Beräich vun der aktiver Optik an erfuerdert, wéi och déi "richteg" adaptiv Optik, Spigel mat verformbarer Uewerfläch oder [[Flëssegkristall]]-Spigel. D'Begrëffer aktiv an adaptiv Optik ginn dacks gläichermoosse gebraucht. An der Astronomie ënnerscheede si sech allerdéngs an der Vitess vun der Reegelung: bei aktiver Optik gëtt an der Gréisstenuerdnung 1-mol pro Sekonn gereegelt, bei adaptiver Optik dogéint däitlech méi séier an der Gréisstenuerdnung 100-mol pro Sekonn. E weidert Asazgebitt vun adaptiven Optike si Laserschneidmaschinne mat [[Kuelendioxidlaser]]. Well d'Stralféierung iwwer verfahrbar Spigel geschitt an net iwwer [[Glasfaser]], ännert sech d'Längt vum Stralewee tëscht [[Laser (Physik)|Laser]] an [[Produkt]] jee no Positioun vum Schneidkapp. Fir ëmmer am [[Fokus]] ze bleiwen, ginn adaptiv Optiken agesat. Dat si beispillsweis huel Kofferspigel. Duerch Uleeën vun engem Waasserdrock kann d'Uewerfläch gekrëmmt ginn, wouduerch d'Fokuslag verréckelt gëtt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Aktiv Optik]] * [[Zernike-Polynom]] == Literatur == * Robert K. Tyson: ''Introduction to adaptive optics.'' SPIE Press, Bellingham, Wash. [[2000]], ISBN 0-8194-3511-2 * François Roddier: ''Adaptive optics in astronomy.'' Cambridge Univ. Press, Cambridge [[2004]], ISBN 0-521-55375-X * Robert K.Tyson: ''Principles of adaptive optics'' Acad. Press, Boston [[1998]], ISBN 0-12-705902-4 * Ulrich Wittrock: ''Adaptive optics for industry and medicine.'' Springer, Berlin [[2005]], ISBN 3-540-23978-2 == Um Spaweck == * [http://www.wissenschaft-online.de/abo/lexikon/physik/188 Adaptive Optik im Lexikon der Physik] * [https://web.archive.org/web/20110503092823/http://www.mpia-hd.mpg.de/homes/hippler/AOonline/ao_online.html Online Tutorial Adaptive Optik, Max-Planck-Institut für Astronomie/Heidelberg] * [http://www.sciencedaily.com/releases/2004/11/041114234904.htm Uranus, aufgenommen ohne und mit adaptiver Optik]<!-- Bild aus US-Forschung frei verfügbar für Commons? --> * [http://www.ifa.hawaii.edu/ao/ Adaptive optics at the University of Hawaii] * [http://www.eso.org/public/teles-instr/technology/adaptive_optics.html Adaptive Optics] eso.org, * [https://web.archive.org/web/20111015011703/http://ao.jpl.nasa.gov/Palao/PalaoIndex.html Palomar Adaptive Optics System] jpl.nasa.gov, ofgeruff den [[2. November]] [[2011]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Optik]] [[Kategorie:Astronomesch Instrumenter]] [[sv:Teleskop#Adaptiv optik]] eqhielycpsckgfvqudki33yx56q2m5f Radcliffe Observatoire 0 88335 2678523 2666359 2026-05-16T19:53:44Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678523 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = 996 | Kameraen = | Teleskopen = }} [[Fichier:Radcliffe Observatory GTC Oxford 01.JPG|thumb|De Radcliffe Observatory, Oxford]] De '''Radcliffe Observatory''' war en [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]] vun der [[Universitéit vun Oxford]]: vu [[1773]] bis [[1934]] zu [[Oxford]], [[England]] an tëscht [[1934]] an [[1972]] zu [[Pretoria]] a [[Südafrika]]. Den Observatoire gouf vum [[John Radcliffe]] gegrënnt an ass no him genannt. D'Gebai gouf no den Entwërf vum [[Henry Keene]] an dem [[James Wyatt (Architekt)|James Wyatt]], [[1794]] fäerdeggestallt. De gréissten Teleskop vum Observatoire war zanter [[1901]] den Duebelrefrakter mat 60 a 45&nbsp;cm Lënsenduerchmiesser. Wéinst den Observatiounsméiglechkeeten, déi sech ëmmer méi verschlechtert hunn, well Oxford ëmmer méi grouss gouf, gouf den Observatoire [[1934]] vun der Radcliffe-Stëftung verkaaft an zu Pretoria nei opgeriicht. E krut, gebremst duerch den [[Zweete Weltkrich]] an technesch Schwieregkeeten, [[1948]] den neie ''Radcliffe Telescope'', e [[Spigelteleskop]] mat 188&nbsp;cm Duerchmiesser; ee vun de gréissten Teleskopen an där Zäit. Awer och do hu sech Siichtverhältnesser rapid verschlechtert, soudatt den Observatoire schliisslech mat aneren Ariichtungen an den [[1970]]er-Joren zum [[South African Astronomical Observatory]] an der Géigend vun der Stad [[Sutherland (Südafrika)|Sutherland]] zesummegezu gouf. De Radcliffe Telescope gouf [[1977]] och dohi geplënnert. D'Gebai zu Oxford gëtt weiderhi vun der Universitéit benotzt, wärend déi fréier Instrumenter am ''Museum of the History of Science'' ze gesi sinn. Den Duebelrefrakter gouf vum ''University of London Observatory'' kaf a steet do zanter [[1938]] op dem ''Mill Hill'' am wëssenschaftleche Betrib. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren]] 9f8bb64hevs0o2up7lx2bfflmf6h2ny Astronomeschen Observatoire vun Uppsala 0 89170 2678335 2667019 2026-05-16T18:22:55Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678335 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = 549 | Kameraen = | Teleskopen = }} Den '''Astronomeschen Observatoire vun Uppsala''' (UAO; '''Astronomiska observatoriet i Uppsala''') ass den eelsten astronomeschen Observatoire a [[Schweden]]. Et gouf eréischt am Joer [[1741]] gegrënnt, obschonn et zanter [[1593]] e [[Léierstull]] fir [[Astronomie]] op der [[Universitéit vun Uppsala]] gouf an an den Universitéitsarchive Virliesungsënnerlage fir Astronomie déi bis an d'[[1480]]er-Joren zeréckreechen. Am [[18. Joerhonnert]] huet den [[Anders Celsius]] do gefuerscht a [[1741]] den éischten Observatiounsraum gebaut. Den Celsius hat den Universitéitsrot vum Kaf vun engem grousse stenge Gebai, vu mëttelalterlechem Urspronk, am Zentrum vun Uppsala iwwerzeegt an huet en Observatoire um Daach ariichte gelooss. Hien huet d'Haus zugläich als Wunneng an Aarbechtsplaz benotzt. Dësen Observatoire war bis [[1853]] am Gebrauch. Den Observatoire um Daach gouf [[1857]] ofgerappt. Am [[19. Joerhonnert]] huet den [[Anders Jonas Ångström]] am Observatoiregebai gewunnt an huet do seng astronomesch, physikalesch an optesch Experimenter gemaach. Säi Jong, de [[Knut Ångström]], huet do um Gebitt vun der [[Sonnestralung]] gefuerscht. Am Joer [[2000]] huet sech den Observatoire mam Institute of Space Physics zum Department of Astronomy and Space Physics zesummegedoen an ass an den [[Ångström-Laboratoire]] geplënnert. Zousätzlech zu den Anlagen zu Uppsala bedreift den Observatoire den [[Observatoire Kvistaberg]] a Schweden an d'''Uppsala Southern Station'' um [[Siding Spring Observatoire]] an [[Australien]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.uu.se/en/department/physics-and-astronomy/research/astronomy-and-space-physics Astronomy and Space Physics] op der Säit vun Universitéit vun Uppsala {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren a Schweden]] [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren|Uppsala]] 65sf1hd4p4758lwxszf77hzbzt4nihb Canberra Deep Space Communication Complex 0 89227 2678357 2666894 2026-05-16T18:24:53Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678357 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Canberra Deep Dish Communications Complex - GPN-2000-000502.jpg|thumb|70-Meter-Parabolantenn vum CDSCC]] [[Fichier:Canberra Deep Space Telesco.jpg|thumb|Detailusiicht vun der 70-Meter-Parabolantenn]] De '''Canberra Deep Space Communication Complex''' (CDSCC) ass eng [[Antennentechnik|Antennestatioun]] mat [[Parabolantenn]]en an [[Australien]]. Si steet südwestlech vun der Haaptstad [[Canberra]], am Dall vum [[Murrumbidgee River]] um Rand vum [[Tidbinbilla-Naturreservat]]. D'CDSCC-Statioun ass en Deel vum [[Deep Space Network]]. D'offiziell Ouverture war den [[19. Mäerz]] [[1965]] duerch den deemolegen australesche Premierminister [[Robert Menzies]]. D'Betribsféierung hat zanter Mäerz [[2003]] [[Raytheon]] Australia, am Optrag vum [[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation|CSIRO]] an der [[NASA]]. == Geschicht == Mëtt vun den [[1960]]er-Joren hat d'NASA am [[Australian Capital Territory]] dräi [[Buedemstatioun]]e gebaut: * D'''Tidbinbilla Tracking Station'' (déi haiteg CDSCC) gouf [[1965]] opgemaach an ass déi eenzeg Buedemstatioun vun der NASA op australeschem Buedem, déi haut nach a Betrib ass. Wärend dem [[Apollo-Programm]] gouf vun do aus d'[[Moundlandefär]] iwwerwaacht. * D'''Orroral Valley Tracking Station'' am haitegen [[Namadgi-Nationalpark]] gouf och [[1965]] opgemaach. Hir Aufgab war et, Satellitten an der Äerdëmlafbunn an den [[Apollo-Sojus-Projet]] z'ënnerstëtzen. [[1985]] gouf d'Statioun zougemaach. * D'''Honeysuckle Creek Tracking Station'' (Ouverture [[1967]]) gouf zu deem Zweck gebaut, fir d'Apollo-Missiounen z'ënnerstëtzen, haaptsächlech d'Kommunikatioun mat dem Kommandomodul vun den [[Apollo-Raumschëff]]er. Nom Apollo-Programm hat d'Statioun de [[Skylab]]-Programm, duerno d'[[Viking]]- a [[Voyager 1|Voyager]]raumsonden ënnerstëtzt. [[1981]] gouf d'Statioun zougemaach. D'[[Parabolantenn]] mat engem Duerchmiesser vu 26 Meter gouf ofgeriicht a beim CDSCC nees opgeriicht. == Empfanksstatiounen == A Betrib sinn am Moment véier Antennen (Stand: Oktober [[2005]]). Bei besonnesch vill Aarbecht gräift den CDSCC op de [[Parkes-Observatoire]] an [[New South Wales]] zeréck, fir Date vun de Raumsonden z'empfänken. * DSS-34 ass eng [[1997]] gebaut [[Parabolantenn]] mat engem Duerchmiesser vu 34 Meter, déi en ënnerierdesche [[Welleleeder]] gebraucht * DSS-43 hat am Ufank ([[1976]]) en Duerchmiesser vu 64 Meter. [[1987]] gouf s'an Erwaardung vum [[Voyager 2]]-Laanschtfluch beim [[Neptun (Planéit)|Neptun]] op 70 Meter vergréissert. Et ass déi gréisst steierbar Parabolantenn op der südlecher Hemisphär. * DSS-45 ass eng Parabolantenn vun [[1986]] mat engem Duerchmiesser vu 34 Meter * DSS-46 ass déi fréier Parabolantenn vun der ''Honeysuckle Creek Tracking Station'', déi [[1981]] hei nees opgeriicht gouf * DSS-49 ass d'Bezeechnung fir d'Parabolantenn vum Parkes-Observatoire De [[Kollimater]]-Tuerm vun der Statioun steet ronn dräi Kilometer an nordwestlecher Richtung um Black Hill. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.cdscc.nasa.gov/ Websäit vum CDSCC] * [http://www.honeysucklecreek.net/ Websäit iwwer d'Honeysuckle Creek Tracking Station] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Lëscht vu Radioteleskopen]] [[Kategorie:Raumfaart]] [[Kategorie:Radioastronomie]] [[Kategorie:NASA]] [[Kategorie:Teleskopen]] odtu7sz0ozwb890oiei2tr55qn4khzd Kreutz-Grupp 0 89306 2678450 2609298 2026-05-16T19:42:20Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678450 wikitext text/x-wiki Als '''Kreutz-Grupp''' gëtt eng [[Koméitegrupp|Grupp]] vu [[Koméit]]e bezeechent, déi wärend hirem [[Perihel]] ganz no bei d'[[Sonn]] kommen. Si sinn eng Ënnergrupp, vun de sougenannte ''Sungrazer'' (''Sonnesträifer'' oder ''Sonnekrazer''). D'Koméite vun der Kreutz-Grupp si méiglecherweis Fragmenter vun engem méi grousse Koméit, dee viru ville Joerhonnerte beim Ëmlaf ëm d'Sonn auserneegebrach war. Si goufen nom [[Astronom]] [[Heinrich Kreutz]] benannt, deen als éischten déi Grupp erkannt hat. Verschidde Membere vun der Kreutz-Grupp hu sech zu helle Koméiten entwéckelt, déi souguer am Dag nieft der Sonn, ze gesi waren. Sou z.&nbsp;B. de Koméit [[Ikeya-Seki]] deen [[1965]] ze gesi war. Hie gëllt als den hellste Koméit vum leschte Joerdausend. Zanter dem Betrib vun der [[Raumsond]] [[Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]] am Joer [[1995]] goufen e puer honnert kleng Koméite vun där Grupp entdeckt, deels awer och vun [[Amateurastronom]]en. == Entdeckung an historesch Observatiounen == [[Fichier:Great Comet of 1843.jpg|thumb|links|Eng Zeechnung vum Grousse Koméit aus dem Joer [[1843]], vun [[Tasmanien]] aus]] Den éischte Koméit, deem seng Ëmlafbunn als sonnenno bestëmmt konnt ginn, war de [[Grousse Koméit]] vu [[1680]]. De Koméit war op enger Distanz vun nëmmen 200.000&nbsp;km oder 0,0013 [[Astronomesch Eenheet|AE]] laanscht d'Sonnenuewerfläch geflunn – dat ass ongeféier d'hallef Distanz tëscht [[Äerd]] an [[Äerdmound]]. D'Astronome vun deemools, dorënner den [[Edmond Halley]], hate gemengt, datt et sech ëm de selwechte Koméit kéint handelen, deen [[1106]] um Daghimmel ze gesi war. 163 Joer méi spéit koum de grousse Koméit vun [[1843]], deen och extreem no laanscht d'Sonn geflunn ass. D'Bestëmmung vu senger Ëmlafbunn hat eng Periodizitéit vun e puer honnert Joer erginn. E puer Astronomen hunn doran de Retour vum Koméit vu [[1680]] gesinn. [[1880]] koum en helle Koméit, dee sech op bal der selwechter Bunn wéi de Koméit vun [[1843]] beweegt huet. [[1882]] gouf nees en opfällege Koméit gesinn, deen als [[Grousse Septemberkoméit]] bekannt gouf. [[Fichier:Great Comet of 1882.jpg|thumb|Foto vum Grousse Koméit vun [[1882]]]] Dat hat e puer Astronomen denke gelooss, datt et sech bei allen Observatiounen ëm een an de selwechte Koméit kéint handelen, woubäi sech seng Ëmlafzäit am Laf vun der Zäit staark verkierzt misst hunn, zum Beispill duerch Ofbremsung an der Sonnegéigend. No enger anerer Thees handelt et sech ëm Brochdeeler vun engem méi grousse Koméit. Déi fir d'éischt am Joer [[1880]] festgehalen Thees gouf gefestegt, wéi observéiert gouf, datt de Grousse Koméit vun [[1882]] no dem Perihelduerchgank an e puer Deeler gebrach ass. [[1888]] huet den Heinrich Kreutz eng Schrëft publizéiert, an där hie schreift, datt et sech beim Koméit vun [[1843]], [[1880]] an [[1882]]&nbsp;ëm Brochstécker vun engem risege Koméit handele kéint dee bei viregen Duerchgäng zerbrach war. De Koméit vu [[1680]] gehéiert allerdéngs net zu där Grupp. E weidere Koméit, dee wéinst senge Bunneegenschaften der Grupp zougeschriwwe konnt ginn, koum [[1887]], deen nächsten zwar nees eréischt [[1945]]. An den [[1960]]er-Joren dann koume kuerz hannereneen zwéi Koméiten: [[1963]] de Koméit Pereyra an [[1965]] den Ikeya-Seki, dee kuerz virum Perihelduerchgank an dräi Deeler gebrach war. D'Optriede vun zwéi Koméite vun der Kreutz-Grupp a kuerzen Ofstänn féiert dozou, d'Dynamik vun der Grupp genee ze studéieren. == Dynamik == Eng [[1967]] vum [[Brian Marsden]] opgestallt Studie, war den éischte Versuch, de Mammekierper (Urspronkskierper) vun der Kreutz-Grupp ze bestëmmen. All bekannt Membere vun der Grupp, déi bis [[1965]] observéiert goufen, haten eng änlech [[Inklinatioun (Astronomie)|Bunnschréi]] vu ronn 144° an änlech [[Bunnelement|Perihellängte]] vun 280–282°, woubäi vereenzelt Ofwäichungen opgetruede waren, déi allerdéngs op ongenee Bunnbestëmmunge zeréckzeféiere waren. Gréisser Ofwäichunge gouf et dogéint a Funktioun vum [[Bunnelement|Perihelargument]] an der [[Bunnelement|Längt vum opsteigende Knurt]]. Dem Marsdens no, kann d'Kreutz-Grupp nees an zwou Gruppen ënnerdeelt ginn, déi duerch méifacht Auseneenbrieche vum Mammekierper entstane waren. E Bunneverglach vun Ikeya-Seki an dem Koméit vun [[1882]] hat de Schluss zougelooss, datt et sech ëm Fragmente gehandelt hat, déi beim selwechte Perihelduerchgank vum Mammekoméit entstane waren. De warscheinlechste Kandidat heifir war de Koméit vun [[1106]]. D'Koméite vu 1689, 1702 an 1945 kéinten och zu dëser „Ënnergrupp I“ gehéieren, obwuel hir Bunnen net genee genuch bestëmmt konnte ginn. D'Bunne vun de Koméite vun [[1843]] an [[1963]] weisen ënnereneen och Gläichheeten op. Bei der Zeréckrechnung vun de Bunnen trieden allerdéngs gréisser Differenzen op. Dës Membere vun der „Ënnergrupp II“, zu deenen och d'Koméite vu 1668, 1695, 1880 an 1963 gehéieren, sinn méiglecherweis bei verschiddene Perihelduerchgäng entstanen. D'Ënnerdeelung an zwou Ënnergruppe loossen de Schluss zou, datt si vun zwéi verschiddene Koméite ofstamen. Dës kéinten allerdéngs nees Brochstécker vun engem nach gréissere Mammekierper duerstellen. Als Kandidat kënnt e Koméit a Fro, deen [[371 v. Chr.]] vum [[Aristoteles]] a vum [[Ephoros von Kyme|Ephorus]] observéiert gouf. Ephorus hat notéiert, datt de Koméit an zwéi Deeler zerbrach war. Beim Mammekoméit muss et sech mat geschaten 100&nbsp;km Duerchmiesser ëm e ganz grousst Exemplar gehandelt gehat hunn (zum Vergläich: den helle Koméit [[Hale-Bopp]] hat en Duerchmiesser vu ronn 40&nbsp;km). Bis elo goufe véiermol sou vill Koméite vun der Ënnergrupp I entdeckt, wéi Membere vun der Ënnergrupp II. Dëst léisst dorop schléissen, datt den Urspronkskoméit an ënnerschiddlech grouss Deeler gebrach war. D'Kreutz-Grupp ass warscheinlech keen eenzegaartege Phenomeen. Ënnersich weisen, datt sech Koméite mat enger grousser Inklinatioun a Periheldistanze vu manner wéi 2 AU duerch [[Gravitatioun|gravitativ]] Wierkung vun der Sonn zu Sungrazer entwéckele kënnen. Fir de Koméit Hale-Bopp besteet eng Chance vu 15 %. == Aktuell Ënnersich == Well se no bei der Sonn sinn, sinn déi meescht Koméite vun der Kreutz-Grupp vun der Äerd aus schwéier ze gesinn. Bis op déi ganz hell Vertrieder blouwen déi meescht an der Vergaangenheet onbemierkt. An den [[1980]]er-Joren hunn zwéi fir d'[[Sonnenobservatioun]] bestëmmt Satellitten e puer nei Membere vun der Grupp entdeckt. Zanter datt d'Raumsond SOHO am Joer [[1995]] a Betrib ass, ass et och méiglech, Koméite ganz no bei der Sonn z'observéieren. Zanterhier sinn e puer honnert hundert Sungrazer entdeckt ginn, woubäi ronn 90 % der Kreutz-Grupp zouzerechne sinn. E puer haten nëmmen en Duerchmiesser vun e puer Meter. Kee vum SOHO entdeckte Sungrazer hat de Perihelduerchgank iwwerstanen. E puer sinn direkt an d'Sonn gestierzt, déi sinn no bei der Sonn verdämpt. Ongeféier en Drëttel vun deene mam SOHO fonnte Sungrazer goufe vun [[Amateurastronom]]en entdeckt, déi d'Fotoe vum Satellit am [[Internet]] ausgewäert haten. Sou hat de [[Groussbritanien|britteschen]] Amateurastronom [[Michael Oates]] déi immens Zuel vun 144 Koméiten<ref>{{Citation|URL=http://www.mikeoates.org/comets/list.htm |Titel=nach Oates |Gekuckt=03.01.2012 |Archiv-Datum=04.02.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120204082702/http://www.mikeoates.org/comets/list.htm }}</ref>, an den [[Däitschland|däitsche]] [[Rainer Kracht]] der 156 fonnt<ref>[http://www.rkracht.de/soho/sohotab.htm nach Kracht]</ref> (Stand November [[2005]]). D'SOHO-Observatioune weisen, datt d'Kreutz-Koméiten dacks a Koppelen op enger Distanz vu wéinege Stonnen opdauchen. Déi Brochstécker hu sech offensichtlech op enger gréisserer Sonnendistanz geformt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Koméit]] == Literatur == * M. E. Bailey, V. V. Emel'yanenko, G. Hahn, N. W. Harris, K. A. Hughes und K. Muinonen: ''Orbital evolution of Comet 1995 O1 Hale-Bopp.'' In: ''Monthly Notices of the Royal Astronomical Society''. Band 281, [[1996]], S. 916–924. * M. E. Bailey, J. E. Chambers und G. Hahn: ''Origin of sungrazers – A frequent cometary end-state.'' In: ''Astronomy and Astrophysics''. Band 257, [[1992]], S. 315–322. * H. C. F. Kreutz: ''Untersuchungen über das cometensystem [[1843]] I, [[1880]] I und [[1882]] II.'' Druck von C. Schaidt, C. F. Mohr nachfl., Kiel [[1888]]. * B. G. Marsden: ''The sungrazing comet group.'' In: ''Astronomical Journal''. Band 72, [[1967]], S. 1170. * B. G. Marsden: ''The sungrazing comet group. II.'' In: ''Astronomical Journal''. Band 98, [[1989]], S. 2306. * B. G. Marsden: ''The Sungrazing Comets Revisited.'' In: C. I. Lagerkvist, H. Rickman und B. A. Lindblad (Hrsg.): ''Asteroids, comets, meteors III. Proceedings of meeting (AMC 89)''. Universitet, Uppsala [[1990]], S. 393. * Zdenek Sekanina: ''Kreutz sungrazers: the ultimate case of cometary fragmentation and disintegration?'' In: ''Publikationen des Astronomischen Institut der [[Akademie der Wissenschaften der Tschechischen Republik]]''. No. 89, [[2001]], S. 78–93. == Um Spaweck == * {{en}} [http://www.seds.org/~spider/spider/Comets/kreutz-g.html SEDS-Seite zum Thema] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20050308221143/http://cometography.com/sungrazers/sungrazer.html Fotografie von Sungrazern] * {{en}} [http://umbra.nascom.nasa.gov/comets/comet_release.html Pressemitteilung der NASA zur Entdeckung von zwei Sungrazern mit SOHO] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20110722203931/http://sungrazer.nrl.navy.mil/index.php?p=sungrazers Informationen zu SOHO] * [https://web.archive.org/web/20110805122125/http://www.ast.cam.ac.uk/~jds/klist.htm Komplette Liste aller von SOHO entdeckten Kometen] * [http://sohowww.nascom.nasa.gov/data/realtime-images.html Echtzeit-SOHOdaten] {{Referenzen}} [[Kategorie:Koméiten]] [[it:Cometa radente#Le comete radenti di Kreutz]] sq2e7cjmxtttn1o5sfi2vcxpj4oqfaj Mount Stromlo Observatoire 0 90247 2678488 2666280 2026-05-16T19:47:14Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678488 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = | Kameraen = | Teleskopen = }} [[Fichier:Mt Stromlo Obs1.jpg|thumb|Zerstéierte Kuppelbau no de Buschbränn vun 2003]] De '''Mount Stromlo Observatoire''' (''Mount Stromlo Observatory'', MSO) ass ee vun den traditiounsräichsten [[Astronomeschen Observatoire|astronomeschen Observatoirë]] vun der [[Südhallefkugel|südlecher Hemisphär]]. E gëtt vun der ''Research School of Astronomy and Astrophysics'' vun der [[Australian National University]] bedriwwen a steet um 770 Meter héije [[Mount Stromlo]], ongeféier 11&nbsp;km westlech vun der [[Australien|australescher]] Haaptstad [[Canberra]]. Den Observatoire gouf [[1924]] ufanks als ''Commonwealth Solar Observatory'' (CSO) gegrënnt. Scho vun [[1911]] u war do e fest installéierten [[Teleskop]]. De Kuppelbau iwwer dem Teleskop war dat éischt Gebai dat vun der Regierung am [[Australian Capital Territory]] gebaut gouf. Vun [[1946]] un, hunn do Mataarbechter a Studente vun der Australian National University gefuerscht. [[1957]] ass den Observatoire an de Besëtz vun där Universitéit iwwergaangen. Andeems an den [[1920]]er- an [[1930]]er-Joren d'[[Sonn]]ephysik am Zentrum vum Interessi stoung, haten nom [[Zweete Weltkrich]] d'Observatioun vu [[Stär]]en a [[Galaxie|Galaxië]] Prioritéit. Dofir gouf [[1953]] e [[Spigelteleskop]] mat engem Haaptspigel vun 1,88 Meter Duerchmiesser opgeriicht, dee fir iwwer 20 Joer de gréissten Teleskop op der südlecher Hemisphär war. Well [[Liichtverschmotzung]] méi grouss gouf, ass [[1965]] de [[Siding Spring Observatoire]] als Nieweplaz vum MSO gegrënnt ginn. De Mount Stromlo ass awer de Sëtz vun der ''Research School of Astronomy and Astrophysics'' bliwwen an d'Teleskope blouwen och weiderhin a Betrib. {{Update}} Den [[18. Januar]] [[2003]] gouf den MSO duerch e Vegetatiounsbrand staark zerstéiert. Bal all d'Teleskopen, d'Atelieren an d'Gebaier ware verbrannt. Am Joer [[2004]] ass mam Neiopbau ugefaange ginn. Vill Gebaier hu missen ofgerappt ginn, awer dat historescht Gebai vum CSO konnt erhale ginn. Um Mount Stromlo sollen zwéi modern Teleskopen opgeriicht ginn, an am neien ''Advanced Instrumentation and Technology Centre'' sollen Instrumenter fir Groussteleskopen op der ganzer Welt entwéckelt a gebaut ginn. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.mso.anu.edu.au/ Websäit vu Research School of Astronomy and Astrophysics] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren]] [[Kategorie:Australien]] 60fkdekkrh5yeud2htgfhof3yxf4fbf Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl 0 90464 2678458 2666612 2026-05-16T19:44:29Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678458 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = | Kameraen = | Teleskopen = }} De '''Landesobservatoire Heidelberg-Königstuhl''' ass ee vun der [[Ruperto-Carola-Universitéit Heidelberg|Universitéit vun Heidelberg]] bedriwwenen historeschen [[Astronomeschen Observatoire|astronomesche Fuerschungsobservatoire]]. E steet op der westlecher Spëtzt vum [[Königstuhl (Odenwald)|Königstuhl]] bei [[Heidelberg]]. == Geschicht == Déi ursprénglech Instrumenter vum Observatoire stamen aus dem [[1774]] gegrënnte [[Observatoire vu Mannheim|Mannheimer Observatoire]], dee wéinst Observatiounsverschlechterungen duerch Loftverschmotzung am Joer [[1880]] provisoresch op [[Karlsruhe]] verluecht gi war. Duerno gouf eng nei Plaz fir den Observatoire gesicht an zum Schluss gouf sech fir de Königstuhl entscheet. Den [[20. Juni]] [[1898]] gouf de ''Groussherzogleche Biergobservatoire'' vum [[Groussherzog]] [[Friedrich I. (Baden, Groussherzog)|Friedrich I. vu Baden]] feierlech ageweit. D'astronomescht Institut bestoung ufanks aus zwéin Departementer, dem [[astrophysik]]aleschen ënner dem [[Max Wolf]] an dem [[Astrometrie|astrometreschen]] ënner der Leedung vum [[Karl Wilhelm Valentiner]]. De Valentiner war bis [[1880]] Direkter vum Mannheimer Observatoire. [[1909]], no der [[Emeritéierung]] vum Valentiner, goufen déi zwéin Departementger ënner der Leedung vum Max Wolf zesummegeluecht. De Wolf hat schonn als Student e privaten Observatoire am Gaart vu sengen Elteren an der Heidelberger ''Märzgasse'' opgeriicht, deen hien am Laf vun der Zäit weider ausgebaut hat. Hien hat och d'[[Astrofotografie]] optiméiert an hat op fotografeschem Wee ee [[Koméit]] an den [[Nordamerikaniwwel]] entdeckt. Nodeems hien um [[Biergerobservatoire|Biergobservatoire]] war, hat de Wolf privat Stëfter fir d'Uschafe vu leeschtungsfäegen Teleskope fonnt, dorënner d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanenesch]] Sponsorin [[Catherine Wolfe Bruce]], déi Enn vum 19. Joerhonnert 10.000 [[US-Dollar]] gespent hat. D'Haaptaarbechtsgebitt vum Observatoire war am Ufank d'Ënnersiche vu kosmesche [[Niwwel (Astronomie)|Gasniwwel]]e souwéi d'Sich no [[Asteroid]]en. De Wolf, seng Mataarbechter an Nofollger hu bis an d'[[1950]]er-Joren iwwer 800 Klengplanéiten entdeckt. [[1906]] gouf do den éischten [[Trojaner (Astronomie)|Trojaner]], de [[(588) Achilles]], entdeckt. Zesumme mam [[Johann Palisa]] zu [[Wien]] entstoung den éischte [[Stärekaart|Stärenatlas]] fir d'Sich an d'Identifikatioun vun nei entdeckten Himmelskierper. Am Laf vun der Zäit goufen nei Teleskopen ugeschaaft a Laboratoiren opgeriicht. [[1957]] entstoung den ''Happel-Laboratoire'' fir Stralungsmiessungen. Zanter [[2005]] ass den Observatoire kee Landesinstitut méi, mä gouf zesumme mam [[Astronomescht Recheninstitut|Astronomesche Recheninstitut]] (ARI) an dem Institut fir Theoreetesch Astrophysik (ITA) vun der [[Ruperto-Carola-Universitéit Heidelberg|Universitéit vun Heidelberg]] an den nei gegrënnten [[Zentrum fir Astronomie vun der Universitéit Heidelberg]] (ZAH) integréiert an ass domat en Deel vun der Universitéit Heidelberg. De Landesobservatoire schafft haut op de Gebidder vun der extragalaktescher an theoreetescher Astrophysik, dem Gebitt vun de gliddege Stären an och der Instrumentéierung. En ass weider un internationale Projete vun der [[European Space Agency|europäescher Raumfaartagentur]], der däitsch-franséisch-spuenescher Organisatioun [[IRAM]], dem [[europäesche Südobservatoire]] an der [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] bedeelegt, zurzäit{{Wéini?}} besonnesch um Lucifer-Projet fir de [[Large Binocular Telescope]]. Doriwwer eraus ginn ëffentlech Himmelobservatiounen an Astronomieprogrammer fir Kanner ugebueden. Am Joer [[2006]] huet den [[Andreas Quirrenbach]] d'Leedung vum Observatoire vu sengem Virgänger [[Immo Appenzeller]] iwwerholl. == Gebai == D'[[Teleskop]]e vum Landesobservatoire stinn a sechs Observatiounskuppelen. * D'Haaptgebai ëmfaasst ënner anerem d'Administratioun, e [[Prezisiounsmechanik|prezisiounsmechaneschen]] Atelier, eng Elektronikwierkstat, e Fotolaboratoire, eng Schräinerei, Büroen, e Computerraum an eng ëmfangräich [[Bibliothek]] mat ronn 23.500 Bänn. Déi eelst Bestänn aus dem 18. Joerhonnert stamen nach aus dem Mannheimer Observatoire. * De Bau vum Happel-Laboratoire geet op eng Stëftung vum [[Konschtmoler]] [[Karl Happel]] zeréck. De Laboratoire huet ënner anerem eng Stralungsquell fir [[Stralungsgesetz vum Planck|Planck-Stralung]] (e [[Schwaarze Kierper]]) fir d'[[Kalibréierung]] vu [[Photometer]]e fir d'[[Spektroskopie]], [[Optik|optesch]] Miessariichtunge fir d'Entwécklung vun optesche Systemer, souwéi en zentrale Computer. * De fréiere Meridiansall ass haut den ''Ost-Institut'' a gëtt als Auditorium, Montageraum a fir d'Archive vu [[Fotoplack|fotografesche Placke]] gebraucht. * Am ''Nord-Institut'' sinn Aarbechts- a Gäschtzëmmer. * An engem Wunnhaus si Mataarbechter vum Observatoire mat hire Familljen ënnerbruecht. Um Terrain ass e [[Planéitewee]] fir d'Explikatioun vum [[Sonnesystem]] installéiert. == Instrumenter == De [[Lënserefrakter|Kannrefrakter]], genannt no sengem Stëfter dem L. Kann, mat 8 Zoll (20&nbsp;cm) Ëffnung an dräi Meter Brennwäit mat Holz[[tubus]] op enger [[Parallaktesch Montéierung|parallaktescher Montéierung]] ass den eelsten Teleskop vum Observatoire. Et gouf schonn am Joresbericht fir [[1894]] vum [[Observatoire vu Karlsruhe|Observatoire Karlsruhe]] ernimmt. Et gouf ufanks fir d'visuell Observatioun vun [[Duebelstär]]en agesat; hautdesdaags gëtt en nëmmen nach fir ëffentlech Féierungen (z.&nbsp;B. fir [[Sonnenobservatioun]]en) gebraucht. [[Fichier:Astrograph in Heidelberg-Königstuhl-2.jpg|thumb|De ''Bruce-[[Duebelastrograph]]'' vum Landesobservatoire]] De ''[[Bruce-Teleskop]]'' (genannt no der Sponsorin) ass en [[Astrograph]]. Et handelt sech ëm een duebele [[Lënserefrakter|Refrakter]], deen aus zwéi 40 Zentimeter [[Teleskop]]e besteet, mat zwéi Meter [[Brennwäit]] fir d'Fotografie, montéiert um laange [[Leetteleskop]] mat 25 Zentimeter Ëffnung a véier Meter Brennwäit. Mat deem Instrument, dat [[1900]] a Betrib gaange war, goufen Dausende vu fotografesche Placken opgeholl a vill [[Asteroid]]en entdeckt, deelweis a Kooperatioun mam [[Johann Palisa]] zu Wien. Haut gëtt den Duebelteleskop just nach bei Visitten agesat. E [[Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop]] vun der Firma [[Carl Zeiss (Entreprise)|Carl Zeiss]], mat 75 Zentimeter Haaptspigelduerchmiesser a sechs Meter Brennwäit, gouf [[1977]] a Betrib geholl. Den Teleskop huet eng azimutal Montéierung a gëtt op béiden Achse computergesteiert nogefouert. E gëtt virun allem fir Himmelsfotoe vu [[Galaxie]]n a [[Stärekoup|Stärekéip]] mëttels [[CCD-Sensor|CCD]]-Kamera agesat, meeschtens am roude Spektralberäich vum [[Liicht]]. Den Teleskop gouf [[2005]] am Kader vum ATOM-Projet (automatescht Teleskop fir optesch Observatiounen) an [[Namibia]] transportéiert. E [[Cassegrain-Teleskop]], mat 70-Zentimeter-Haaptspigel a 5,6 Meter Brennwäit, aus eegener Produktioun, gouf [[1988]] a Betrib geholl. E gëtt fir d'Iwwerwaachung vu variabelen Objeten, wéi z.&nbsp;B. [[Quasar]]en, mëttels CCD-Kamera agesat Den drëtten aktiv fir d'Fuerschung agesaten Teleskop ass de ''Waltz-Teleskop'' (och no senger Stëfterin genannt), en 72-Zentimeter-[[Newton-Teleskop]], deen am [[Nasmyth-Fokus]] bedriwwe gëtt. E gouf [[1906]] a Betrib geholl a war den éischte Groussteleskop vu Carl Zeiss. Do ass am Allgemengen e Spektrograph ugeschloss. E [[Schmidt-Teleskop]] mat 40 Zentimeter Duerchmiesser an 90 Zentimeter Brennwäit gouf [[1963]] am Atelier vum Institut hiergestallt. Den Teleskop huet e grousst Gesiichtsfeld vu véier Grad an eegent sech besonnesch fir d'Ophuele vu Stärefelder. A Verbindung mat engem Objektiv[[Prisma (Optik)|prisma]] konnte vill Stärespektre gläichzäiteg opgeholl ginn. E weidere Cassegrain-Teleskop mat 50-Zentimeter-Haaptspigel a 6,95 Meter Brennwäit gouf [[1978]] och am eegenen Atelier gebaut. Haaptasazgebitt war d'Stärphotometrie a –[[polarimetrie]]. En historesche Sechszoll-Refrakter aus dem Joer [[1859]] gouf bis [[1924]] fir d'Ausmoosse vu Stärekéip souwéi fir Léier- an Übungszwecker gebraucht an dunn ausser Betrib gesat. [[1957]] krut d'Stad Karlsruhe d'Instrument geschenkt; e war d'Grondlag fir den Opbau vum [[Biergerobservatoire]] Karlsruhe. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20180316115048/http://www.lsw.uni-heidelberg.de/ Websäit vum Landobservatoire] * [http://www.lsw.uni-heidelberg.de/projects/hess/ATOM/ ATOM-Projet] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren]] [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren an Däitschland]] [[Kategorie:Astronomesch Organisatiounen]] 95mb0vcbtkptapiydgn7dgrfxm16hz9 Shoemaker-Levy 9 0 90665 2678543 2643329 2026-05-16T19:56:25Z VolvoxBot 61746 /* Ëmlafbunn */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678543 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#8AD0FF" ! colspan="2" align="center" | '''D/1993 F2 (Shoemaker-Levy)''' |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | [[Fichier:Shoemaker-Levy 9 on 1994-05-17.png|300px| Koméit Shoemaker-Levy 9, opgeholl de [[17. Mee]] [[1994]] vum ([[Hubble-Weltraumteleskop|HST]],NASA)]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Orbittyp || kuerzperiodesch |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Hallefachs vun der Ellips|Grouss Hallefachs]] || 5,162 |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Perihel]] || 4,822 AE |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Aphel]] || 5,503 AE |- bgcolor="#FFFAFA" | Numeresch Exzentrizitéit || 0.066 |- bgcolor="#8AD0FF"| [[Inklinatioun (Astronomie)|Bunnschréi]] || 1,350 Grad |- bgcolor="#FFFAFA" | Perihelduerchgank || keen |- bgcolor="#8AD0FF" |- bgcolor="#FFFAFA" | Ëmlafdauer || 11 [[Joer]] 266 [[Dag|Deeg]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Ëmlafvitess || 14,003&nbsp;km/s |- bgcolor="#8AD0FF" | align="center" colspan="2" | Physikalesch Eegenschafte vum Kär |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Duerchmiesser]] || ≈ 4&nbsp;km |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | Entdecker [[Carolyn Jean Spellmann Shoemaker|C. S. Shoemaker]],<br> [[Eugene Shoemaker|E. Shoemaker]],<br> [[David Levy (Astronom)|David Levy]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Entdeckungsdatum || [[24. Mäerz]] [[1993]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Aner Bezeechnungen || 1993 e |} De '''Shoemaker-Levy 9''' (kuerz och '''SL9''') krut säin Numm, well et den néngte kuerzperiodesche [[Koméit]] war, dee vun der [[Carolyn Jean Spellmann Shoemaker|Carolyn]] an dem [[Eugene Shoemaker]] zesumme mam [[David Levy (Astronom)|David H. Levy]] entdeckt gouf. Seng offiziell Bezeechnung ass '''D/1993 F2 (Shoemaker-Levy)'''. Den „D“ a senger [[Benennung vun Asteroiden a Koméiten|Bezeechnung]] steet fir d'[[Englesch]] „disappeared“ („verschwonnen“) a weist un, datt de Koméit net méi existéiert. Seng Brochstécker sinn am Summer [[1994]] op de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] [[Impakt|opgeschloen]]. == Entdeckung == De Koméit gouf fir d'éischt op enger Foto nogewisen, déi de [[24. Mäerz]] [[1993]] mat engem 46-cm-[[Schmidt-Teleskop]] um [[Palomar-Observatoire]] a [[Kalifornien]] opgeholl gouf. De Japaner [[Syuichi Nakano]] hat deen erwaarten Zesummestouss als Éischte virausgesot. D'Observatioun gouf an der Folleg vun aneren [[Astronom]]e bestätegt. Et gouf séier kloer, datt et sech ëm en ongewéinleche Koméit handele géif: Hie war zimmlech no bei de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] komm a war an ettlech Fragmenter zerbrach.<ref name="IAUC5725">B. G. Marsden: [http://cfa-www.harvard.edu/iauc/05700/05725.html IAU Circular 5725.]</ref> == Ëmlafbunn == Warscheinlech war de Koméit scho wärend der [[1960]]er-Joren ënner staark déi [[Gravitatioun]]skraaft vum [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] komm, a gouf sou als [[Quasisatellit]] an eng staark elliptesch Bunn ëm de Planéit Jupiter gezwongen.<ref name="Landis">R. R.Landis: [http://www.seds.org/sl9/landis.html ''Comet P/Shoemaker-Levy's Collision with Jupiter: Covering HST's Planned Observations from Your Planetarium.''] in: Proceedings of the International Planetarium Society Conference held at the Astronaut Memorial Planetarium & Observatory, Cocoa, Florida. Cocoa 1994, S.10ff</ref> An der Folleg passéiert hien am Juli [[1992]] de Jupiter bannent der [[Roche-Grenz]]. Opgrond vun der [[Gezäitekraaft]] ass de Koméit, deen ufanks en Duerchmiesser vu ronn 4&nbsp;km hat, zerbrach,<ref name="Zamarashkina">M. D. Zamarashkina, Y. D. Medvedev: ''Estimation of the Nucleus Size of Comet Shoemaker-Levy 9 under the Assumption of Its Step-by-Step Disintegration.'' in: Solar System Research. Bd 38.2004,3, S.219ff</ref>, an 21 Fragmenter tëscht 50 an 1000&nbsp;m Gréisst, déi sech op enger e puer Millioune Kilometer laanger Ketten opreiten. Fir d'Ënnersich goufen d'Fragmenter mat de Buschtawen „A“ bis „W“ bezeechent. (D'Buschtawen „I“ an „O“ goufe wéinst hirem Glach mat den Zifferen „1“ an „0“ net gebraucht.) Duerch de Rendez-vous mam Jupiter krut d'Bunn vum Koméit grouss [[Bunnstéierung|Stéierungen]]. Déi an der Tabell opgelëschte [[Bunnelement]]er beschreiwen d'[[Ëmlafbunn]] vum Koméit am Mee [[1993]] aus [[heliozentresch]]er Siicht: Mat enger [[Hallefachs vun der Ellips|grousser Hallefachs]] vu 5,16 [[Astronomesch Eenheet|AE]], enger [[Exzentrizitéit (Astronomie)|Exzentrizitéit]] vun 0,07 an enger [[Inklinatioun (Astronomie)|Bunnschréi]] vun 1,4[[Wénkel|°]] huet d'Bunn där vum Jupiter (grouss Hallefachs 5,20; Exzentrizitéit 0,05; [[Inklinatioun (Astronomie)|Bunnschréi]] 1,3°) opfälleg geglach. Aus Siicht vum Jupiter hat sech de Koméit op enger staark elliptescher Bunn (Exzentrizitéit > 0,99) am Ofstand vu bis zu 0,33 AE ëm de Planéit beweegt. Nëmmen zwéi Méint no senger Entdeckung hat d'[[Bunnbestëmmung]] den Astronome gewisen, datt d'Koméitestécker am Juli [[1994]] op de Planéit treffe géifen.<ref name="IAUC5800">B. G. Marsden: [http://cfa-www.harvard.edu/iauc/05800/05800.html IAU Circular 5800.]</ref> == Aschléi um Jupiter == [[Fichier:SL9ImpactGalileo.jpg|thumb|upright=2|left|Aschléi vum Fragment „W“, opgeholl vun der Raumsond [[Galileo (Raumsond)|Galileo]] ([[NASA]])]] [[Fichier:Hubble Space Telescope Image of Fragment BDGLNQ12R Impacts.jpg|thumb|upright=1.5|Donkel Flecken an der Atmosphär vum Jupiter nom Aschlag vum Koméit Shoemaker-Levy 9, Ultraviolett-Foto vum [[21. Juli]] [[1994]] ([[Hubble Space Telescope|HST]], NASA)]] Tëscht dem 16. Juli an dem [[22. Juli]] [[1994]] waren d'Brochstécker vum Koméit Shoemaker-Levy 9 an d'südlech Hemisphär vum Jupiter mat enger Vitess vu 60&nbsp;km/s opgeschloen an haten dobäi d'Energie vu 50 Milliounen [[Hiroshima]]-Bommen (déi eng Sprengkraaft vu zirka 13&nbsp;[[TNT-Äquivalent|kT&nbsp;TNT]] hat) fräigesat. Dat war déi éischt Kéier, datt eng Kollisioun vun zwéi Kierper vum [[Sonnesystem]] an d'Auswierkunge vu sou engem [[Impakt]] direkt observéiert konnte ginn. Obschonn d'Aschlagplazen aus Siicht vun der [[Äerd]] knapps hanner dem Jupiter-„Rand“ louchen a sou net direkt ze gesi waren, konnten d'Astronome sougenannt ''Plumen'', waarm Gasblose bal wéi en [[Atompilz]] iwwer dem Rand vum Jupiter gesinn. Duerch déi séier Rotatioun vum Jupiter goufen d'Aschlagplazen nëmmen e puer Minutte no den Impakter vun der Äerd aus gesinn. Et hat sech gewisen, datt se donkel Flecke mat Duerchmiesser bis zu 12.000&nbsp;km an der Atmosphär vum Jupiter hannerlooss haten, déi iwwer Méint ewech ze gesi waren. Eenzeg d'Raumsond [[Galileo (Raumsond)|Galileo]] konnt aus enger Distanz vun 1,6&nbsp;AE d'Impakter direkt observéieren. Duerch eng futtis Parabolantenn waren d'Kapazitéite vun der Raumsond fir d'Dateniwwerdroung leider limitéiert, an et konnten net all Moosswäerter op d'Äerd iwwermëttelt ginn. An de [[Linnespektrum|Spektre]] vun de Plumë goufe grouss Deeler vu molekularem [[Schwiewel]] (S<sub>2</sub>) a [[Kuelestoffdisulfid]] (CS<sub>2</sub>) fonnt, méi wéi duerch d'Explosioun vun engem vergläichswäis klenge [[Koméit#Kär|Koméitekär]] hätte fräigesat kënne ginn. Den Urspronk gëtt an de Déifte vun den Atmosphärschichte vum Jupiter ugeholl. Weider nogewise Molekülle si [[Kuelestoffmonoxid]] (CO), [[Ammoniak]] (NH<sub>3</sub>) a [[Schwiewelwaasserstoff]] (H<sub>2</sub>S). Och [[Emissiounslinn]]e vun [[Eisen]], [[Magnesium]] an [[Silizium]] goufen observéiert. D'Hëtzt vun den Explosioune muss also duergaange sinn, fir d'Metaller ze verdämpen. Waasser gouf a klenge Moossen observéiert. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Koméitelëschten]] == Literatur == * D. Fischer, H. Heuseler: ''Der Jupiter Crash.'' Birkhäuser, Basel [[1994]]. ISBN 3-7643-5116-0 == Um Spaweck == {{Commonscat|Comet Shoemaker-Levy 9|Komet Shoemaker-Levy 9}} * {{en}} [http://www.eso.org/public/events/astro-evt/sl9/ ESO-Homepage zum Impakt von Shoemaker-Levy 9 auf Jupiter] {{Referenzen}} [[Kategorie:Zerstéiert Koméiten]] [[Kategorie:Kuerzperiodesch Koméiten‎]] [[Kategorie:Jupiter (Planéit)]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1993 entdeckt goufen]] [[Kategorie:Entdeckunge vum Palomar-Observatoire]] [[Kategorie:Entdeckunge vun der Carolyn Shoemaker]] [[Kategorie:Entdeckunge vum Eugene Shoemaker]] [[Kategorie:Entdeckunge vum David Levy]] t8udzpbazpcmii6ktnt8r96rhan10xo Mettlach 0 91345 2678481 2572872 2026-05-16T19:46:39Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678481 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Däitschland | Numm = Mettlach | Wopen = Wappen Mettlach.svg | Bundesland = Saarland | Regierungsbezierk = | Landkrees = [[Merzig-Wadern]] | Verbandsgemeng = | Gemeng = | Fläch = 78.08 km&sup2; | PLZ = 66693 | Websäit = [http://www.mettlach.de/ www.mettlach.de] | Gemengeschlëssel = 10042114 |lat_deg= 49|lat_min= 29|lat_sec= 38 |lon_deg= 6|lon_min= 36|lon_sec= 0 | Kaart = Mettlach in MZG.svg | Kaarttext = Lag vun der Stad Mettlach am Saarland }} '''Mettlach''' ass eng Gemeng am [[Landkrees Merzig-Wadern]] ([[Saarland]]) mat 10 Uertsdeeler. Zum Urspronk vum Numm gëtt et verschidden Erklärungen. No allgemenger Meenung geet den Numm op dat romano-keltescht ''*Metallacum'' zeréck, dat anerersäits vum réimesche Persounenumm ''Metilius'' ofgeleet ass.<ref>Venema: ''Zum Stand der zweiten Lautverschiebung im Rheinland.'' 1997, S. 372, [http://books.google.de/books?id=SclM1s-esXMC&pg=PA372&lpg=PA372&dq=mettlach+%22medius+lacus22&source=bl&ots=vgAwSZqjn3&sig=uiB5ftx5vv4lOPUiE4HVfaunEno&hl=de&ei=LspXTO2JNt6TsQb-9PjACg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CB4Q6AEwAQ#v=onepage&q=mettlach%20%22medius%20lacus%22&f=false online] auf books.google.de, abgerufen am 3. August 2010.</ref> Deelweis gëtt heiran eng geléiert Ëmdeitung vum laténgeschen ''Medius Lacus'' (wuertlech: Tëscheséi) gesinn, wat fréier déi gängeg Deitung war.<ref>von Briesen: ''Urkundliche Geschichte des Kreises Merzig-Wadern.'' 1863, S. 75.</ref> == Geographie == === Geographesch Lag === Mettlach läit un der [[Saarschleef (Orscholz)|Saarschleef]] an erstreckt sech no Weste bis zum [[Saargau]]. Am Norde reecht d'Gemeng bis un déi [[Rheinland-Pfalz|rheinland-pfälzesch]] Grenz. D'Kreesstad [[Merzig]] läit nëmmen 8&nbsp;km ewech, bis zu der Landeshaaptstad [[Saarbrécken]] sinn et 50&nbsp;km. D'Stad [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] ass 40&nbsp;km ewech, geneesou wéi [[Tréier]]. Bis op [[Metz]] sinn et 70&nbsp;km. Bal d'Hallschent vun der Gemengefläch (49,8 %) besteet aus Bëscher, 41,2 % vun der Fläch gi landwirtschaftlech benotzt, nëmmen 9 % si Siidlungsfläch. Den niddregste Punkt läit zu Saarhölzbach bei enger Héicht vun 154 Meter, den héchste Punkt ass de Judenkopf zu Saarhölzbach bei ronn 500 Meter. === Gemengeglidderung === [[Fichier:Mettlach von Saar-Brücke aus.JPG|thumb|400px|Mettlach mat Saarbréck, hanne lénks [[Villeroy & Boch]]]] [[Fichier:Mettlach Lith 1863 resized.jpg|thumb|250px|Lithographie aus dem Joer [[1863]] mat aler Abtei souwéi alem Tuerm (Quell: ''Urkundliche Geschichte des Kreises Merzig'' vum [[Constantin von Briesen]])]] [[Fichier:MettlachAlterTurm.jpg|thumb|250px|Den alen Tuerm zu Mettlach]] [[Fichier:D'Entree vu Villeroy & Boch zu Mettlach.jpg|thumb|250px|D'Entree bei Villeroy & Boch]] D'Uertsdeeler an hir Awunner (Stand [[31. Dezember]] [[2009]]):<ref>{{Citation|URL=http://www.mettlach.de/04_ortsteile/index.asp |Titel=Ortsteile der Gemeinde Mettlach |Gekuckt=03.04.2012 |Archiv-Datum=02.11.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20111102065324/http://www.mettlach.de/04_ortsteile/index.asp }}</ref> {| class="wikitable sortable" | ! Uertschaft || Awunner || Fläch |- | [[Bethingen]] || align="right" | 254 || align="right" | 1,77&nbsp;km² |- | [[Dreisbach (Mettlach)|Dreisbach]] || align="right" | 173 || align="right" | 1,52&nbsp;km² |- | [[Faha]] || align="right" | 373 || align="right" | 8,06&nbsp;km² |- | Mettlach || align="right" | 3.146 || align="right" | 9,54&nbsp;km² |- | [[Nohn (Mettlach)|Nohn]] || align="right" | 705 || align="right" | 5,99&nbsp;km² |- | [[Orscholz]] || align="right" | 3.642 || align="right" | 10,74&nbsp;km² |- | [[Saarhölzbach]] || align="right" | 1.703 || align="right" | 13,12&nbsp;km² |- | [[Tünsdorf]] || align="right" | 873 || align="right" | 5,37&nbsp;km² |- | [[Wehingen (Mettlach)|Wehingen]] || align="right" | 442 || align="right" | 5,05&nbsp;km² |- | [[Weiten (Mettlach)|Weiten]] || align="right" | 1.206 || align="right" | 16,94&nbsp;km² |- class="sortbottom" | '''Zesummen''' || align="right" | 12.517 || align="right" | 78,08&nbsp;km² |} == Geschicht == Ëm [[676]] hat de fränkeschen Herzog [[Liutwin|Lutwinus]], de spéidere Bëschof vun [[Tréier]], eng Abtei op der Plaz vum häitegen Uertsdeel Mettlach gegrënnt. Ëm [[990]] hat den Abt Lioffin eng Marienkierch als Grafkierch fir de Grënner baue gelooss. Dës Kierch a Form vun engem [[Oktogon (Architektur)|Oktogon]] (nom Virbild vum [[Oochener Doum]]) ass haut als den ''[[Ale Tuerm (Mettlach)|Ale Tuerm]]'' bekannt an ass dat eelst Bauwierk am Saarland.<br>''kuckt och [[Buerg Saarstein]]'' Déi haiteg Abteigebaier stamen aus dem 18. Joerhonnert a goufen [[1801]] vum [[Jean Boch-Buschmann|Jean-François Boch]] am Zuch vun der [[Sekularisatioun]] iwwerholl. Si sinn haut den Haaptsëtz vun der Firma [[Villeroy & Boch]]. Den [[13. August]] [[1921]] goufen d'Gebaier duerch e Groussbrand schwéier beschiedegt (kuckt d'Biller an der Galerie ënnen).<ref name="1300JahreS20">''1300 Jahre Mettlach.'' 1976, S. 20.</ref> Déi éischt Bréck, déi Mettlach mat [[Keuchingen]] verbonnen huet, gouf am Dezember [[1886]] fäerdeg. Si gouf vu Villeroy & Boch finanzéiert a war am Ufank [[maut]]flichteg. Wéi d'Bréck an den [[1930]]er-Joren dem Verkéier net méi gewuess war, gouf se mat engem Neibau ersat. Déi gouf de [[15. November]] [[1936]] ageweit an am [[Zweete Weltkrich]] zerstéiert. Eréischt de [[24. Dezember]] [[1951]] konnt déi nei [[Hänkbréck]] dem Verkéier iwwergi ginn.<ref>''1300 Jahre Mettlach.'' 1976, S. 19-22.</ref> === Buergermeeschter === * Zanter [[2011]]: Carsten Wiemann, [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]. === Wopen === De Wope gouf den [[9. Februar]] [[1976]] vum Inneministère accordéiert. Blasonéierung: „A Blo dräi (2:1) sëlwer Rouse mat roudem Som a roude Kielechblieder.“ === Uertsdeel Mettlach === Den Uertsdeel Mettlach huet 3146 Awunner (Stand: Dezember [[2009]]) an eng Fläch vun 9,54&nbsp;km². Hie läit tëscht 159 an 388&nbsp;m iwwer NN. Mettlach läit um Ausgank vun der [[Saarschleef (Orscholz)|grousser Saarschleef]] op béide Säite vun der [[Saar]]. == Wirtschaft an Infrastruktur == Zanter den [[1980]]er-Jore gewënnt de Friemeverkéier zu Mettlach u Bedeitung; d'Schlofgeleegenheeten an der Gemeng leie bei 1400 Better. === Verkéier === Mettlach läit un der [[Saarstreck]] [[Saarbrécken]]–[[Tréier]]. An de Garë ''Mettlach'' a ''[[Saarhölzbach]]'' hält all Stonn d'[[Regionalbunn]] [[Homburg]]–Saarbrécken–Tréier vun der [[DB Regio]] AG. === Fräizäit === Mettlach läit op de Wanderweeër [[Saarland-Rundwanderweg]] a [[Saar-Hunsrück-Steig]]. Eng Deelstreck vum Hunsrück-Höhensteig (Orscholz-Mettlach-Saarhölzbach) féiert duerch Mettlach. == Kultur a Kuckeswäertes == * [[Saarschleef (Orscholz)|Grouss Saarschleef]] an der [[Cloef]] * Cloef-Atrium zu Orscholz * Al Abtei mam Abteigaaart an der aler Bréck. * [[Alen Tuerm (Mettlach)|Alen Tuerm]], den eelste Sakralbau am Saarland. Dat iwwer 1.000 Joer aalt Gebai gouf am Ufank als Grafkapell gebaut. * Keravisioun bei Villeroy & Boch * [[Anna Boch Musée]] * [[Buerg Montclair]] bei der Saarschleef * Schlass Ziegelberg * Schlass Saareck * Parkierch St. Lutwinus ([[Liutwin]]) mat (an Däitschland eenzegaartegen) [[Alabaster]]-Chouerfënsteren == Literatur == * [[Constantin von Briesen]]: ''Urkundliche Geschichte des Kreises Merzig-Wadern.'' Franz Stein, Saarlouis [[1863]]. * Gemeindeverwaltung Mettlach (Hrsg.): ''1300 Jahre Mettlach.'' Merziger Druckerei und Verlags GmbH, Merzig [[1976]]. == Fotoalbum vun der Stad Mettlach == <gallery class=center> Fichier:19210814MettlachAbteiNachBrand04 res.jpg|Al Abtei nom Groussbrand vum [[13. August]] [[1921]] Fichier:19210814MettlachAbteiNachBrand05 res.jpg|Den Haff vun der aler Abtei nom Brand Fichier:20110702MettlachAbtei.jpg|Déi al Abtei am Joer [[2011]] Fichier:MettlachErsteBrueckeMitMaut(1886gebaut von VundB) res.jpg|Déi éischt Bréck zu Mettlach, opgeholl am Joer [[1896]] (Bléck a Richtung Keuchingen; riets ass d'''Mauthäuschen'' ze gesinn) Fichier:MettlachNeueBrueckeImBau res.jpg|Déi nei Bréck am Bau, ageweit de [[24. Dezember]] [[1951]] Fichier:Kirche Mettlach 2011.jpg|Lutwinuskierch </gallery> {{Referenzen}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.mettlach.de/ Gemeng Mettlach] * [http://swb.bsz-bw.de/DB=2.306/REL?PPN=241261120 Literatur iwwer Mettlach] an der Saarlännescher Bibliographie [[Kategorie:Gemengen am Saarland]] [[Kategorie:Pilgerplazen]] 3fuxtt19yy3qvqjr00f0e9mkw9c5rlf Landung an der Raumfaart 0 91476 2678459 2529049 2026-05-16T19:44:34Z VolvoxBot 61746 /* Haart Landung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678459 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Soyuz TMA-20 landing.jpg|thumb|300px|Sojus bei der Landung]] [[Fichier:DS-2 Components.jpg|thumb|Penetrator von Deep Space 2]] [[Fichier:Airbags des rovers Spirit et Opportunity.jpg|thumb|Loftsäck fir déi mëll Landung vun engem Marsrover]] Bei '''Landungen an der [[Raumfaart]]''' ënnerscheet een tëscht „haarder“ a „mëller“ Landung. == Haart Landung == Als '''haart Landung''' bezeechent een den ongebremsten Opschlag vun engem Fluchkierper ([[Moundsond|Mound]]- oder Planéite[[Raumsond|sond]]) op der fester Uewerfläch vun engem Himmelskierper. An der Reegel gëtt de Fluchkierper dobäi zerstéiert a kann nëmme wärend der Zäit wou en am Gaang ass erofzefalen, Date liwweren. [[Penetrator (Raumsond)|Penetratoren]], déi och eng haart Landung mat nofollgendem Andréngen an den Himmelskierper funktiounsfäeg iwwerstinn, sinn an Entwécklung, éischt Tester waren nach net erfollegräich. Bei den éischte [[Moundsond]]e vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] an der [[UdSSR]] ([[1958]] bis ongeféier [[1960]]) war méi dacks eng haart Landung um Äerdtrabant geplangt, mä heiansdo koum et dann awer zu engem [[Laanschtfluch]]. D'Genauegkeet vun de [[Rakéitestart]]en (Endvitesse a Richtung vun der ieweschter [[Rakéitestuf]]) war deemools eréischt e puer Promille a war fir d'Treffe mam Mound, op der gekrëmmter Bunn, net staark genuch. D'Zil vun haarde [[Moundlandung]]en – deenen hire Géigendeel „[[mëll Landung]]“ genannt gouf – war ënner anerem: * Weiderentwécklung vun der Raumfaarttechnik a genee [[Bunnmanöver]] * Prestige- a Propagandaerfolleg (besonnesch op der Säit vun der [[Sowjetunioun]] an der Zäit vum [[Kale Krich]]) duerch d'''Treffe'' vun engem distanzéierten Zil * éischt Fuerschung vun Himmelskierper (z.&nbsp;B. Nofotoe vu [[Ranger 7]] bis [[Ranger 9|9]]) * Erfuerschung vun hirer [[Atmosphär]] a [[Magnéitfeld]] * [[Impakter]]en an Ausléisung vu kënschtleche [[Moundbiewen]] * Virbereedung vu spéidere „mëlle Landungen“ * Vun den [[1990]]er-Joren un, onvollstänneg Bremsung resp. atmosphäresch Bremsung * Ofsetze vun engem [[Penetrator (Raumsond)|Penetrator]] op engem [[Asteroid]] oder [[Koméit]]. == Mëll Landung == Bei der '''mëller Landung''' gëtt d'Sond oder hiert speziellt Landeinstrument virum Opschlag ofgebremst resp. beim Opschlag selwer (z.&nbsp;B. duerch eng opbloosbar Verpackung) geschützt. Fir ofzebremse gi [[Bremsrakéite]]n oder bei disponibler [[Atmosphär]] [[Fallschierm]]er gebraucht. De Fluchkierper bleift intakt a kann op der Uewerfläch vum Himmelskierper Aufgaben erfëllen. Dofir ass déi mëll Landung déi favoriséiert Variant. Op der [[Venus (Planéit)|Venus]] gouf bei [[Lander]]e wéinst der dichter Atmosphär dacks de Fallschierm schonn a grousser Héicht ofgeworf an de Lander ass nëmmen duerch de Loftwiderstand gebremst mat ongeféier 30&nbsp;km/h op d'Uewerfläch opgeschloen. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Atmosphärebremsung]] == Literatur == * Marcus Tuner: ''Auf der Suche nach dem Landeplatz''. Franckh, Stuttgart [[1967]]. * Rainer Maria Wallisfurth: ''Russlands Weg zum Mond''. Econ, Düsseldorf [[1964]]. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20151218203047/http://berlinadmin.dlr.de/RPIF/raumfahrt0.shtml Planéitenerfuerschung mat Raumsonden] * [http://www.bernd-leitenberger.de/zond.shtml sowjetescht Zond-Fuerschungsprogramm] [[Kategorie:Raumfaart]] [[Kategorie:Äerdmound]] ibu3nlfjrvu3wcqf89aftzx7d0kgb3s Nationalstrooss 5B 0 91924 2678494 2642484 2026-05-16T19:47:49Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung vun der N5B */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678494 wikitext text/x-wiki {{Infobox Staatsstrooss}} {| class="wikitable mw-collapsible floatright" | colspan="2" style="color:#fff;background-color:#c20a16; text-align: center;" |'''Laf an Uschlëss''' |- | rowspan="6" |[[Péiteng]]|| [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|5}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|5C}} |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Kuer]] |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|31}} |- | [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|111}} |- | [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|5D}} |- | {{BEL-f}} [[Attem]] || [[Fichier:EU-Icon.svg|25x25px]] {{Nationale BE|88}} |} D''''Nationalstrooss 5B''' oder '''N5B''' ass eng kleng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Nationalstrooss (Lëtzebuerg)|Nationalstrooss]] am [[Kanton Esch-Uelzecht]]. Se geet zu [[Péiteng]] vun der [[Nationalstrooss 5|N5]] vun der Kräizung ''Route de Luxembourg'' - ''Rue de l'Église'' aus an [[Nordwesten|nordwestlecher]] Richtung fort, duerch d<nowiki>'</nowiki>''Rue de l'Église'', iwwer d'[[Kuer]] an d'[[Nationalstrooss 31|N31]], an dann no lénks duerch d'''Rue d'Athus'' wou se am [[Flouernumm|Flouer]] ''Schmëdd'' op d'[[Nationalstrooss 5D|N5D]] stéisst. Vu do aus leeft se viru bis op d'Grenz mat der [[Belsch]]. Hei geet se an déi belsch [[Nationalstrooss 88 (Belsch)|N88]] iwwer. Dat Stéck duerch d'''Rue de l'Église'' ass nëmmen am [[Sens unique]] ze befueren. An der anerer Richtung muss een duerch [[Nationalstrooss 5C|N5C]] fueren. D'N5B huet eng Kräizung mam [[CR111]] (''Rue de Linger''). Se ass zirka 2,7&nbsp;km laang. == Entwécklung vun der N5B == Nodeems an den [[1950]]<nowiki/>er-Joren déi haiteg N5 südëstlech laanscht [[Schuller]] gebaut gi war, hat d'Strooss déi duerch d'Duerf gelaf ass d'Nummer N5B, bis se 1958 deklasséiert gouf<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/05/05/n2/jo|Titel=Loi du 5 mai 1958 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'Etat d'une série de chemins vicinaux. - Legilux|Gekuckt=22.01.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref>. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://travaux.public.lu/content/dam/travaux_publics/fr/publications/r/reseau-routier-national/reseau-routier-national.pdf Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau] op der Internetsäit vun der Bauverwaltung {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Esch}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg|Nationalstrooss 05B]] 7j8ioq8x0sek8813ctzk53ruk1grkfd Fomalhaut (Stär) 0 92014 2678387 2607544 2026-05-16T18:28:33Z VolvoxBot 61746 /* Stëbsscheif an Exoplanéit */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678387 wikitext text/x-wiki {|class="wikitable" cellspacing="0" cellpadding="5" style="float:right;margin-left:0.5em" | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffdf"| '''Formalhaut'''<br> ''α Piscis Austrini'' |- |colspan="2" align="center" |[[Fichier:Heic0821f-s.jpg|thumb|center|DSS-Foto vum Stärfeld ëm Fomalhaut (Himmelsausschnëtt vu knapps 3 Grad)]] |- |- | ''[[Stärebild]]:'' || {{Piscis Austrinus}} |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffdf" | '''Daten''' |- | ''[[Equinoxe]]'' || [[J2000.0]] |- | ''[[Rektaszensioun]]'' || 22h 57m 39.046s |- | ''[[Deklinatioun (Astronomie)|Deklinatioun]]'' || - 29° 37' 20.05" |- | ''[[visuell Magnitude]]''|| + 1,17&nbsp;mag |- | ''[[Spektralklass]]:'' || A3 V |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffdf" | '''Astrometrie''' |- | ''[[Radialvitess]]:'' || (+6,5 ± 0,5) km/s |- | ''[[Parallax]]'' || (129,81 ± 0,47) mas |- | ''[[Ofstand|Distanz]]''|| (25,13 ± 0,09) Lj |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffdf" |'''Physikalesch Eegenschaften''' |- | ''[[Mass (Physik)|Mass]]:'' || 2,59 |- | ''[[Liichtkraaft]]:'' || 17,3 |- | ''[[Uewerflächentemperatur]]'' || 8500 K |- | Rotatioun = 0,6 Deeg |- | Alter = zirka 200 Mio. |- | colspan="2" align="center" bgcolor="#ffdf" | '''Aner Bezeechnungen''' |- | ''[[Bayer-Bezeechnung]]'' || α Piscis Austrini |- | ''[[FK5]] '' || 867 |- | ''[[Bright Star Catalogue]]''|| HR 8728 |- | CD ||−30° 19370 |- | Flamsteed || 24 Piscis Austrini |- | ''[[Henry-Draper-Katalog]]''|| HD 216956 |- | ''[[Hipparcos-Katalog]]'' || HIP 113368 |- | ''[[SAO-Katalog]]'' || SAO 191524 |- | ''[[Tycho-Katalog]]'' || TYC 6977/1267/1 |- |colspan="2" align="center" |[[Fichier:Piscis Austrinus constellation map.png|center|thumb|D'Stärebild Piscis Austrinus]] |} De '''Fomalhaut''' (α Piscis Austrini) ass den hellste [[Stär]] am [[Stärebild]] [[Piscis Austrinus (Stärebild)|Piscis Austrinus]] an den 18. an der [[Lëscht vun den hellste Stären]] um Himmel. Den Numm bedeit „Schnëss vum Wal“ (arab. {{ar|فم الحوت}} ''fam al-ḥūt''). Aner Nimm sinn: Difda al Auwel, Hastorang an Os Piscis Meridiani. == Physikalesch Eegenschaften == Fomalhaut ass 25 [[Liichtjoer]] vun eis ewech. Hien ass wéi déi eppes méi waarm [[Vega (Stär)|Vega]] en [[Haaptrei]]estär vun der [[Spektralklass]] A. Seng Uewerflächentemperatur läit bei 8500 [[Kelvin|K]]. Et gëtt ugeholl, datt d'Fomalhaut ongeféier 100 bis 300 Millioune Joer al ass. Seng Liewenszäit gëtt op ronn eng Milliard Joer geschat. == Urspronk == Fomalhaut ass e Member vum [[Castor-Beweegungskoup]], zu deem ënner anerem och d'Vega gezielt gëtt. Den nächste Member vun dësem [[Beweegungskoup]] ass den [[TW Piscis Austrini]] (e verännerleche Stär vum Typ [[BY-Draconis-Stär|BY&nbsp;Draconis]]), läit nëmmen zirka 0,85 Liichtjoer vum Fomalhaut ewech an huet eng änlech [[Eegebeweegung]]. Déi béid Stäre schénge schwaach gravitativ gebonnen ze sinn a forme warscheinlech awer keen [[Duebelstär]]esystem. Et gëtt ugeholl, datt änlech Beweegungskéip e kollektive Urspronk als [[Stärekoup]] vu klenger Dicht haten. == Stëbsscheif an Exoplanéit == [[Fichier:Key features of the Fomalhaut system.jpg|thumb|left|Stëbswollek an Ausschnëttsvergréisserung vum [[Fomalhaut b]]]] [[Fichier:Fomalhaut-Hubble-ALMA-Eso1216a.tif|thumb|left|Foto vun der Stëbscheif mat dem [[Hubble-Weltraumteleskop]] an dem [[ALMA]]-Observatoire]] {{Haaptartikel|Fomalhaut b}} Fomalhaut gëtt vun enger Stëbscheif ëmkreest, déi en Duerchmiesser vun ongeféier 40 Milliarde Kilometer huet. De Gravitatiounszentrum fält net mat dem Stär zesummen, mä ass ongeféier 15 Astronomesch Eenheeten ([[Astronomesch Eenheet|AE]]) vum Fomalhaut ewech. Et gëtt dofir e [[Planéit]] op enger Distanz vun zirka 7,4 bis 10,5 Milliarde Kilometer ëm de Stär ugeholl.<ref>Bei einem Zweikörperproblem wäre die Rotationsachse „Stern-Planet“ durch das Gravitationszentrum entsprechend dem Kehrwert des Massenverhältnisses unterteilt.</ref> D'Stëbsscheif weist eng Rankstruktur, vun där ugeholl gouf, datt si duerch d'[[Gravitatioun|Schwéierkraftwierkung]] vun engem Planéit verursaacht gëtt. D'[[infrarout]] Ofstralung vun der Scheif konnt schonn an den [[1980]]er-Joren duerch den [[Infrared Astronomical Satellite]] (IRAS) vun der [[NASA]] observéiert ginn. D'Stëbscheif ass banne bei enger Distanz vun ongeféier 133 AE vum Haaptstär schaarf ofgegrenzt an huet selwer eng Breet vu ronn 25&nbsp;[[Astronomesch Eenheet|AE]]. Den Exoplanéit emkreest den Zentralstär an engem mëttleren Ofstand vun ongeféier 115&nbsp;AE banne vum vum bannenzege Stëbsrankbord vun der [[Exzentrizitéit (Astronomie)|Exzentrizitéit]] vun der Ëmlafbunn vun 0,11 schwankt den Ofstand tëscht 102 an 128 AE a läit am Moment bei ongeféier 119&nbsp;AE. De Moossstaf am Bild lénks ënnen huet eng Längt vun 100&nbsp;AE resp 13". Zum Vergläich: Déi däitlech begrenzte Bouscheif vu Fomalhaut am Bild ganz uewen huet en Duerchmesser vun 130". == Um Spaweck == {{Commonscat|Fomalhaut}} * [https://web.archive.org/web/20151203210745/http://imgsrc.hubblesite.org/hu/db/2005/10/videos/d/formats/high_quicktime.mov Fotoen an Animatioune vun der Stëbscheif an dem Planéit kombinéiert an engem Video] * [http://www.astro.wisc.edu/~dolan/constellations/hr/8728.html Daten zu Fomalhaut] * [http://www.astro.uiuc.edu/~kaler/sow/fomalhaut.html Méi zum Stär] * [http://www.wissenschaft.de/wissen/news/254522.html www.wissenschaft.de: Forscher vermuten junge Himmelskörper im Ringsystem um den Stern Fomalhaut] Planétegenesis ass warscheinlech * [http://sci.esa.int/science-e/www/object/index.cfm?fobjectid=43721 Hubble directly observes planet orbiting Fomalhaut] * [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=HD+216956&NbIdent=1 SIMBAD-Datenbank] zum Stär. * idw: ''[http://idw-online.de/pages/de/news472012 ALMA enthüllt den Aufbau eines nahegelegenen Planetensystems]'' {{Kuckt och Stären 1}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Stären]] [[Kategorie:Stären 1. Gréisst]] [[Kategorie:Haaptreiestären]] [[Kategorie:Stärebild Piscis Austrinus]] [[Kategorie:Stäre mat Exoplanéiten]] [[Kategorie:Dräistäresystemer]] j3wwekgvo74cgkutvyzu1m94i065i9m Danièle Dupré 0 92022 2678367 2651201 2026-05-16T18:26:10Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678367 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Danièle Dupré''', gebuer [[1938]], a gestuerwen [[2015]], war eng [[Frankräich|franséisch]] [[Sänger]]in. Si war just an den [[1950]]er-Joren aktiv. Si huet [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] beim [[Eurovision Song Contest 1957]] zu [[Frankfurt am Main]] mam Lidd "[[Amours mortes (Tant de peine)]]" vertrueden. Si koum op déi 4. Plaz mat 8 Punkten<ref>http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=274</ref>. D'Dupré hat och d'Experienz als Schauspillerin an enger franséischer Tëleesproduktioun. No der Museks- a Schauspillcarrière huet si a Brasilie gewunnt an als Designerin geschafft. == Discographie<ref>http://www.encyclopedisque.fr/artiste/14500.html</ref> == === Albumen === * ''Sarah'' (1958) === Singelen === * ''Merci mon Dieu'' (1957) * ''Mon vieux marin'' (1957) * ''Paris java'' (1957) == Kuckt och == * [[Eurovision Song Contest]] ==Um Spaweck== {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Participantë fir Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest]] [[Kategorie:Franséisch Popsänger]] [[Kategorie:Franséisch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Designer]] [[Kategorie:Gebuer 1938]] [[Kategorie:Gestuerwen 2015]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest 1957]] e7wdaxxlvvebi07wtu8wnki9w6jc12g Deep Sky 0 92550 2678614 2524837 2026-05-17T03:41:24Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678614 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Orion 3008 huge (detail).jpg|thumb|300px| En ettlech astronomesch Niwwelen am [[Stärebild]] [[Orion (Stärebild)|Orion]] zielen als Deep-Sky-Objeten]] Ënner dem Begrëff '''Deep Sky''' (wiertlech: „déiwen Himmel“) ginn an der [[Amateurastronom]]ie déijeeneg optesch observéiert [[Himmelskierper]] zesummegefaasst, déi baussenzeg vun eisem [[Sonnesystem]] sinn (also keng Asteroiden, Planéiten oder Koméiten), an déi och keng eenzel Stäre sinn. Zu hinnen zielen ënner anerem all [[Stärekoup|Stärekéip]], [[Niwwel (Astronomie)|astronomesch Niwwelen]] a [[Galaxie]]n. Et gëtt keng Klassifizéierung vun Objeten am Zesummenhank mat hirer Distanz gemaach. Sou kënnen Deep-Sky-Objete relativ no ([[Messier 45]]: 430 Liichtjoer), oder och wäit ewech sinn ([[Messier 51]]: ongeféier 35 Mio. Liichtjoer). == Observatioun == Déi visuell a fotografesch Observatioun vun Deep-Sky-Objeten ass bei den [[Amateurastronom]]e staark beléift. E puer vun dësen Objete kënne scho [[mat bloussem A]] gesi ginn, zum Beispill den [[Andromedaniwwel]], den oppene Stärekoup [[Messier 45]], den [[Orionniwwel]] an de Kugelstärekoup [[Messier 22]]. Fir eng visuell Observatioun vun Deep-Sky-Objete soll een awer optesch Instrumenter mat groussen Objektiver gebrauchen. Fir d'Observatioun sinn meeschtens kleng Vergréisserunge vu Virdeel, fir datt méiglechst vill Liicht an d'A kënnt. Et kann een dann natierlech d'Vergréisserung fir d'Detailobservatiounen unhiewen. Vill Deep-Sky-Objete si scho mat einfachen opteschen Hëllefsmëttele wéi z.&nbsp;B. mat enger Spektiv ze kucken. Fir Detailobservatioune gebrauchen d'Hobbyastronome [[Spigelteleskop]]en. == Geschicht == Verschidden Deep-Sky-Objete ware schonn an der Antiquitéit bekannt. Awer eréischt am [[18. Joerhonnert]], nodeem systematesch no [[Koméit]]e gesicht gouf, war et wichteg ginn, déi niwweleg aner Himmelsobjete vun de [[Koméit]]en z'ënnerscheeden. De franséischen [[Astronom]] [[Charles Messier]] huet am 18. Joerhonnert d'Positioune vun 110 Objeten ([[Messier-Katalog]]) festgehalen. Zanterhier goufen ëmmer méi vun dësen Objete fonnt. [[1888]] huet den [[John Dreyer]] de bekannten [[New General Catalogue]], an deem ronn 8.000 Objeten dra stinn, verfaasst. Eng wichteg Duerchmusterung war d'[[Hubble Deep Field]] [[1995]], [[Hubble Deep Field South]] [[1998]], an d'[[Hubble Ultra Deep Field]] [[2004]], dat astronomescht Bild, dat bis dato dat wäitst Bild ass, dat jeemools am Beräich vum visuelle Liicht opgeholl gouf. == Deep-Sky-Objeten == * [[Stärekoup|Stärekéip]] ** [[Oppene Stärekoup|Oppe Stärekéip]] ** [[Kugelstärekoup|Kugelstärekéip]] * [[Niwwel (Astronomie)|Astronomesch Niwwel]] ** [[Emissiounsniwwel]] ** [[Reflexiounsniwwel]] ** [[Donkelniwwel]] ** [[Planetareschen Niwwel|Planetaresch Niwwel]] * [[Galaxie]]n == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Hubble Ultra Deep Field]] * [[Lëscht vun Deep-Sky-Objeten]] == Literatur == * Erich Karkoschka: Atlas für Himmelsbeobachter; Kosmos Verlag, ISBN 3-440-05867-0 * Jäger, Steinicke, Wulfrath: [http://deepsky.fg-vds.de/download/infoblatt.pdf Einführung in die visuelle Deep-Sky Beobachtung]; VdS-Fachgruppe „Visuelle Deep-Sky-Beobachtung“ * Wolfgang Steinicke et al: Praxishandbuch Deep Sky; Kosmos Verlag, ISBN 3-440-09779-X == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20121116021559/http://www.fachgruppe-deepsky.de/ Fachgruppe „Visuelle Deep-Sky-Beobachtung“ der Vereinigung der Sternfreunde e.&nbsp;V. (VdS)] * [http://www.schweifstern.de/ www.schweifstern.de ]- Amateurfotoe vun Deep-Sky-Objeten a Koméiten * {{de}} [http://www.sternfreunde-muenster.de/ngc.php Komplette NGC und Messier Datenbank ] * [https://web.archive.org/web/20120216024918/http://www.deepsky-datenbank.de/ Deepsky Datenbank] Sicht a filtert och fir Ufänger observéierbar Deepsky Objete [[Kategorie:Amateurastronomie]] okmln5m706tpsmk5ytiqgld85hp67m5 Markarjan-Ketten 0 92561 2678471 2513148 2026-05-16T19:45:39Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678471 wikitext text/x-wiki [[Fichier:MarkariansHunterWilson.jpg|thumb|350px|D'Markarjan Ketten<br>([[25. Abrëll]] [[2008]])]] D''''Markarjan-Ketten''' ass eng Usammlung vu [[Galaxie]]n am [[Virgo-Galaxiëkoup|Virgo-Koup]], déi d'Form vun engem liicht gebéite Bou huet. Si ass nom Astrophysiker [[Benjamin Markarjan]] genannt, deen de Koup an den [[1970]]er-Joren intensiv observéiert hat. Zu der Markarjan-Kette gehéieren am enke Sënn d'Galaxien [[Messier 84|M 84]] (NGC 4374), [[Messier 86|M 86]] (NGC 4406), [[NGC 4435]], [[NGC 4438]], [[NGC 4461]], [[NGC 4473]] an den [[NGC 4477]]. Vu verschiddenen Auteure gëtt och den [[NGC 4458]] dozougerechent. Ausser dem NGC 4406, deen op d'Äerd mat enger [[Radialvitess]] vun ongeféier 244 Kilometer/Sekonn zoukënnt, verlagere sech déi aner Galaxië mat enger Vitess vu 70 bis 2200 Kilometer/Sekonn vun der Äerd ewech. == Astronomesch Daten == D'Galaxië vun der Markarjan-Kette leien an engem Beräich mat den [[Himmelskoordinaten]] ëm d'[[Rektaszensioun]] 12<sup>h</sup>&nbsp;28<sup>m</sup> an d'[[Deklinatioun (Astronomie)|Deklinatioun]] +13°&nbsp;10′, d'Ausdehnung ass ongeféier 1,5&nbsp;Grad. {|class="prettytable" |-class="hintergrundfarbe5" valign="top" ! Numm || Rektaszensioun || Deklinatioun || Radialvitess<br>(km/s) || Routverécklung || Hellegkeet<br>(visuell) |- | &nbsp;NGC 4374 (M84) || 12h25m03,7s || +12°53'13" ||align="right"| 1060 ||align="right"| 0,003536 ||align="right"| 9,2 |- | &nbsp;NGC 4406 (M86) || 12h26m11,7s || +12°56'46" ||align="right"| &minus;244 ||align="right"| &minus;0,000814 ||align="right"| 8,9 |- | &nbsp;NGC 4435 || 12h27m40,5s || +13°04'44" ||align="right"| 801 ||align="right"| 0,002672 ||align="right"| 10,8 |- | &nbsp;NGC 4438 || 12h27m45,6s || +13°00'32" ||align="right"| 71 ||align="right"| 0,000237 ||align="right"| 10,0 |- | &nbsp;NGC 4461 || 12h29m03,0s || +13°11'02" ||align="right"| 1931 ||align="right"| 0,006441 ||align="right"| 11,1 |- | &nbsp;NGC 4473 || 12h29m48,9s || +13°25'46" ||align="right"| 2244 ||align="right"| 0,007485 ||align="right"| 10,2 |- | &nbsp;NGC 4477 || 12h30m02,2s || +13°38'11" ||align="right"| 1355 ||align="right"| 0,004520 ||align="right"| 10,4 |- |} == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://www.fotocommunity.de/pc/pc/cat/1002/display/8219917 Foto vun der Markarjan Ketten] [[Kategorie:Galaxiëkéip]] [[Kategorie:Stärebild Virgo]] c2wb4bnc64o2hbptivsom5cw4g9nta7 Benjamin Markarjan 0 92571 2678341 2652248 2026-05-16T18:23:36Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678341 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Benjamin Markarjan''', gebuer den [[29. November]] [[1913]] zu Schulawer, haut [[Schahumjan]] a [[Georgien]], a gestuerwen den [[29. September]] [[1985]], war en [[Armenien|armeeneschen]] [[Astrophysiker]]. De Markarjan huet vun [[1946]] un am [[Byurakan-Observatoire]] geschafft an Theorien iwwer d'[[Stär#Stäregenesis|Stäregenesis]], [[Galaxiëkéip]] a [[Superkoup|Superkéip]] opgestallt. Allgemeng huet hie sech mat [[Stärenassociatioun]]e befaasst an den éischte systematesche Katalog mat O-Associatioune publizéiert. Fir déi Aarbechte krut hien [[1950]] zesumme mam [[Viktor Hambarzumjan]] de [[Stalinpräis]]. An den [[1960]]er-Joren huet hien eng Grupp vu [[Galaxie|Galaxië]] mat [[Aktive galaktesche Kär|aktive Kären]], déi e besonnesch hellt, blot Liicht mat engem héijen UV-Kontinuum aus dem Zentrum ofginn ([[Seyfertgalaxie]]n, [[Blasar]]en a [[Quasar]]en) intensiv observéiert. Hien huet sou Objeten an engem Katalog zesummegefaasst, deen haut den Numm ''Markarjan-Katalog'' huet a ronn 1500 Objete faasst. An den [[1970]]er-Joren huet hien en ettlech Galaxië vum [[Virgo-Galaxiëkoup]] observéiert, déi spéider den Numm [[Markarjan-Ketten|Markarjan-Kette]] kruten. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Astronomesch Katalogen|Lëscht vun astronomesche Katalogen]] == Um Spaweck == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070709095431/http://www.aras.am/Markarian.html Biographie von Benjamin Markarjan] * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-basic_connect?qsearch=Markarian&version=1 Lëscht mat Literatur vum Markarjan an iwwer Markarjan-Galaxien] * [https://web.archive.org/web/20160304210453/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-2?-source=J/AJ/90/1681 De Markarjan-Katalog bei VizieR] {{DEFAULTSORT:Markarjan Benjamin Jegischewitsch}} [[Kategorie:Gebuer 1913]] [[Kategorie:Gestuerwen 1985]] [[Kategorie:Armeenesch Astronomen]] [[Kategorie:Armeenesch Astrophysiker]] fkwij05ggh90c6i3ez5xzlzg9vu4sur Nationalstrooss 6 0 92608 2678495 2642757 2026-05-16T19:47:55Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung vun der N6 */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678495 wikitext text/x-wiki {{Infobox Staatsstrooss}} {| class="wikitable mw-collapsible floatright" | colspan="2" style="color:#fff;background-color:#c20a16; text-align: center;" |'''Laf an Uschlëss''' |- |rowspan="3"|[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|7}} [[Boulevard Royal]] |- ||[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|204}} [[Boulevard Prince-Henri (Stad Lëtzebuerg)|Bd Prince Henri]] |- ||[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25x25px]] {{Chemin repris|211}} [[Boulevard Joseph-II|Bd Joseph-II]] |- |rowspan="2"|[[Stäreplaz (Stad Lëtzebuerg)|Stäreplaz]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|51}} [[Boulevard de la Foire|Bd de la Foire]] (r)<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Boulevard Grande-Duchesse-Charlotte (Stad Lëtzebuerg)|Bd G-D Charlotte]] (l) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|12}}<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Rue de Rollingergrund]] (r) |- |rowspan="4"|[[Stroossen]] || [[Fichier:AB-Kreuz-blau.svg|25px]] {{Autobunn LU|6}} |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|230}} [[Reckendall]] (r) /<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Rue des Carrefours (l) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|181}} Chaussée Blanche (r) /<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Rue de la Chapelle (l) |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|34}} |- |rowspan="2"|[[Tossebierg]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Nationalstrooss LU|6A}} [[Fly-over-Bréck zu Bartreng|Fly-over-Bréck]] |- | [[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|101}} Route de Mersch (r) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Nationalstrooss LU|6A}} Rue Gaston Thorn (l) |- | rowspan="5" |[[Mamer]] || [[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Mamer (Baach)|Mamer]] |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|101}} Rue Gaaschtbierg |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|102}} Rue Henri Kirpach |- |[[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|102}} |- |[[Fichier:AB-Kreuz-blau.svg|25px]] {{Autobunn LU|6}} |- | rowspan="3" |[[Capellen]] || [[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|109}} Route de Koerich |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|103}} Rue d'Olm (r) /<br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Rue de la Gare (l) |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Olmerbaach|Olmer Baach]] |- |[[Wandhaff (Käerch)|Wandhaff]] || [[Fichier:AS-rondo-icon.svg|25px]] {{Chemin repris|110}} Rue de Koerich (r) <br>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;{{Nationalstrooss LU|13}} Rue des Trois Cantons (l) |- |''Schock'' || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|110}} (l) |- | rowspan="5" |[[Stengefort]] || [[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|109}} Rue de Koerich (r) |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|106}} Rue de Hobscheid (r) |- |[[Fichier:AB-Fluss.svg|25px]] [[Äisch]] |- |[[Fichier:AB-Kreuzung.svg|25px]] {{Chemin repris|106}} Rue de Kleinbettingen (l) |- |[[Fichier:Andreaskräiz.png|25px]] [[Atertlinn]] |- |{{BEL}} |[[Fichier:EU-Icon.svg|25x25px]] {{Nationale BE|4}} |} D''''Nationalstrooss 6''' oder '''N6''', och nach '''Areler Strooss''' genannt, ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Nationalstrooss (Lëtzebuerg)|Nationalstrooss]] am [[Kanton Lëtzebuerg]] an am [[Kanton Capellen]]. Si féiert vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] op déi [[belsch]] Grenz, wou se tëscht [[Stengefort]] a [[Rosenberg]] Uschloss un déi belsch [[Nationalstrooss 4 (Belsch)|Nationale 4]] huet. An der Stad huet se hiren Ufank op der Kräizung vun der [[Nationalstrooss 7|N7]], déi do ''[[Boulevard Royal]]'' heescht, an der [[Groussgaass (Stad Lëtzebuerg)|Groussgaass]]. Op den éischte 450 Meter bis op d'[[Stäreplaz (Stad Lëtzebuerg)|Stäreplaz]] heescht se ''[[Avenue Émile-Reuter]]'', déi fréier Arsenalstrooss. Duerno heescht se bis op d'belsch Grenz déi ganzen Zäit ''Route d'Arlon'', mat Ausnam vun engem Stéck vu ronn engem Kilometer zu [[Stengefort]], vun der Kräizung mat der ''Rue Randlingen'' bis op Kräizung mat der ''Rue de Hobscheid'' wou se ''Rue de Luxembourg'' heescht. Si ass am Ganze 17,7 Kilometer laang a gehéiert op der ganzer Längt zu der [[Voie de la Liberté]]. == Entwécklung vun der N6 == * D'Strooss L<nowiki/>ëtzebuerg - Stengefort besteet zanter 1843. Se gouf deemools als „Areler Strooss“ bezeechent a war en Deel vun der fréierer belscher ''Grande route de deuxième classe'' Nr 3, déi vu [[Bréissel]] op [[Tréier]] gelaf ass; * An den [[1950]]<nowiki/>er-Joren ass d'[[Europastrooss]] [[Europastrooss E9|E9]] ([[Amsterdam]] - [[Genua]])<ref>Op der topographescher Kaart als "Route à trafic international E9 – Amsterdam-Gènes" gezeechent.</ref> vun [[Arel]] aus zu Stengefort an d'Land komm an ass iwwer den Tracé vun der N6 bis an d'Stad gelaf<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1955/11/23/n1/jo|Titel=Art. 111 vum Arrêté grand-ducal du 23 novembre 1955 portant règlement de la circulation sur toutes les voies publiques. - Legilux|Gekuckt=16.01.2021|Datum=|Wierk=legilux.public.lu|Editeur=|Sprooch=}}</ref>. Vun do aus goung se iwwer d'[[Nationalstrooss 3|N3]] virun a Richtung [[Fréiseng]] - [[Diddenuewen]]; * Mam Ëmklasséierungsgesetz vun 1958 iwwer verschidden Deeler vum staatleche Stroossereseau<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1958/05/05/n2/jo|Titel=Loi du 5 mai 1958 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'Etat d'une série de chemins vicinaux. - Legilux|Gekuckt=16.01.2021|Wierk=legilux.public.lu}}</ref> sinn déi fréier [[Chemin repris]]en [[CR162]] Lëtzebuerg - [[Kockelscheier]] - [[Beetebuerg]] - [[Diddeleng]] an [[CR166]] Diddeleng - [[Keel]] - [[Esch-Uelzecht|Esch]] en eng Nationalstrooss klasséiert ginn, déi op der ganzer Längt d'Stroossennummer N6 krut. D'Streck Stengefort - Stad - Fréiseng gouf just nach als E9 gefouert; *Ëm 1970 ass d'Streck vun der E9 an [[Europastrooss E25|E25]] ëmgedeeft ginn. Ongeféier déi Zäit gouf d'Strooss um [[Wandhaff (Käerch)|Wandhaff]] gutt 110 m. méi südlech verluecht an d'Kräizung mat der [[Nationalstrooss N13|N13]] gouf nei amenagéiert. Méi spéit (Enn vun den [[1990]]<nowiki/>er-Joren) gouf dës Kräizung mat engem [[Rond-point]] ersat; *Mat der Ouverture vun der [[Autobunn A6 (Lëtzebuerg)|A6]] Enn [[1970|70er]] / uganks [[1980|80er]] leeft d'E25 zanterhier iwwer d'[[Autobunn]], d'Nationalstrooss krut hir ursprénglech Nummer N6 nees zeréck; *Mam Gesetz vum 15. Dezember 2021 iwwert d'Reklassement vum Stroossereseau sinn op der Cap verschidden Deeler (am Ganze 793 m) vun der fréierer N6 a Gemengeplazen deklasséiert ginn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2021/12/15/a878/jo|Titel=Loi du 15 décembre 2021 concernant le reclassement partiel de la voirie et la reprise par l'État d'une série de chemins vicinaux et portant modification de l'article 6bis de la loi modifiée du 16 août 1967 ayant pour objet la création d'une grande voirie de communication et d'un fonds des routes|Gekuckt=06.04.2023|Datum=15.12.2021|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Biller == <gallery mode="packed" heights="160"> Fichier:Fly-over-Brücke Bartringen 03.jpg|D'[[Fly-over-Bréck zu Bartreng]] iwwer d'N6 Fichier:N 6 Capellen.JPG|D'N6 am westlechen Agank vu [[Capellen]] Fichier:Luxembourg Steinfort LB frontier.jpg|De Wupp vun der N6, mat de fréieren Douaneshaisercher Fichier:Capellen Voie de la Liberté N6 40 Parc d'Activités (101).jpg|''[[Voie de la Liberté]]''-[[Kilometersteen]] op der [[Capellen|Cap]] </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://travaux.public.lu/content/dam/travaux_publics/fr/publications/r/reseau-routier-national/reseau-routier-national.pdf Iwwersiichtskaart vum nationale Stroossereseau] op der Internetsäit vun der Bauverwaltung {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Capellen}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg|Nationalstrooss 06]] [[Kategorie:Voie de la Liberté]] 12s3s8hnhxyq7g18u622qzs5uuvb6kb Jugoslawien 0 93034 2678292 2678240 2026-05-16T16:49:49Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: neien Zortéierschlëssel fir d'[[Kategorie:Jugoslawien]]: „ “ 2678292 wikitext text/x-wiki {{Infobox Land | Numm = '''Jugoslawien'''<br>'''Jugoslavija/Југославија''' ([[Serbokroatesch]])<br>'''Jugoslavija''' ([[Sloweenesch]])<br>'''Југославија''' ([[Mazedonesch]]) | Fändel = Yugoslav flags 1918 to 2003.png | Fändel Bildbreet= | Fändel Artikel = Fändel vu Jugoslawien | Wopen = Three Yugoslav Coats of Arms 1918 to 2003.png | Wope Breet = 100px | Wopen Artikel = Wope vu Jugoslawien | National Devise = | Kaart = Maps of Yugoslavia and FR Yugoslavia.svg | Kaart Breet = 200px | Offiziell Sprooch = [[Serbokroatesch]], [[Sloweenesch]], [[Mazedonesch]], [[Albanesch]] | Haaptstad = [[Belgrad]] | Haaptstad Awunner = | Haaptstad Koordinaten = | Staatsform = | Landeschef Titel = | Landeschef = | Regierungschef Titel = | Regierungschef = | Fläch Plaz = | Total Fläch = 1918–1941: 247.542<br>1954–1991: 255.804<br>1992–2003: 102.350 | Waasserfläch = | Bevëlkerung = 1921:11.998.000<br>1991:23.271.000<br>2003:10.832.545 | Bevëlkerung Plaz = | Bevëlkerungsdicht = | Onofhängegkeet = | Nationalfeierdag = [[7. Oktober]] | Nationalhymn = [[Hej Sloveni]] | Wärung = [[Jugoslaweschen Dinar]] (YUD) | Zäitzon = +1 | Internet TLD = [[.yu]] | Telefonsprefix = | Notizen = | Extra Bild = | Extra Bild2 = }} '''Jugoslawien''' ([[serbokroatesch]] Југославија/''Jugoslavija'', [[sloweenesch]] Jugoslavija, [[mazedonesch]] Југославија, [[albanesch]] Jugosllavia, [[ungaresch]] Jugoszlávia, wiertlech iwwersat ''Südslawien'') war vun 1918/1929 bis 1992 respektiv vun 1992 bis 2003 d'Kuerzform vun engem Staatsnumm, deen e puer [[Staat]]en a [[Mëtteleuropa|Mëttel-]] a [[Südosteuropa]] bezeechent huet, déi a verschiddener territorialer a politescher Form existéiert hunn. Ënnerscheede muss een dat kinneklecht, dat haut sougenannt ''éischt Jugoslawien'' (1918–1941), dat sozialistescht ''zweet Jugoslawien'' (1943/45–1991/92) an d'''Bundesrepublik Jugoslawien'' déi aus Serbien a Montenegro bestanen huet (1992–2003). Vun 2003 bis 2006 hunn déi verbliwwen Deelrepublicke [[Serbien]] a [[Montenegro]] de Staatebond ''[[Serbien a Montenegro]]'' forméiert, dee sech am territorialen a vëlkerrechtlechen Ëmfang net vun der Bundesrepublik Jugoslawien ënnerscheet huet. == Staatsnimm == Déi amtlech Bezeechnungen zanter der Grënnung vum 1. Dezember 1918 bis zur Opléisung vu Jugoslawien de 4. Februar 2003 ware follgend: * ''Kraljevstvo Srba Hrvata i Slovenaca'' (Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Sloweenen) – Vum Prënzregent Aleksandar Karađorđević den 1. Dezember 1918 proklaméiert; * ''Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca'' (Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Sloweenen) – Éischt Ëmbenennung opgrond vun der [[Vidovdan]]-Verfassung vum 28. Juni 1921; * ''Kraljevina Jugoslavija'' ([[Kinnekräich Jugoslawien]]) – No dem [[Putsch]] vum 6. Januar 1929 bis de 17. Abrëll 1941; * ''Demokratska Federativna Jugoslavija'' (Demokratescht Federatiivt Jugoslawien) – 29. November 1943 bis Enn 1945; * ''Federativna Narodna Republika Jugoslavija'' (Federativ Volleksrepublik Jugoslawien) – 31. Januar 1946 (nei Verfassung) bis 1963; * ''Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija'' ([[Sozialistesch Federativ Republik Jugoslawien]]) – 1963 bis 1992; * ''Savezna Republika Jugoslavija'' ([[Bundesrepublik Jugoslawien]]) – 27. Abrëll 1992 bis 4. Februar 2003 (dacks och als Rescht-Jugoslawien bezeechent; als neie Staat huet d'BRJ aus de fréiere sozialisteschen Deelrepublicke [[Sozialistesch Republik Serbien|Serbien]] a Montenegro bestanen.) == Literatur == === Geschicht === * Marie-Janine Calic: ''Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert''. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60646-5.<ref>[http://hsozkult.geschichte.hu-berlin.de/rezensionen/id=15610&count=10108&recno=5&type=rezbuecher&sort=datum&order=down Rezensioun vum Ljiljana Radonic, Universitéit Wien]</ref> * Johannes Grotzky: ''Balkankrieg. Der Zerfall Jugoslawiens und die Folgen für Europa''. Serie Piper, München [u.&nbsp;a.] 1993, ISBN 3-492-11894-1. * Diana Johnstone: ''Fools' Crusade: Yugoslavia, NATO and Western Delusions''. Monthly Review Press, New York 2002, ISBN 1-58367-084-X. * Peter Radan: ''The Break-up of Yugoslavia and International Law''. Routledge, New York/London 2002, ISBN 0-415-25352-7. * Holm Sundhaussen: ''Experiment Jugoslawien. Von der Staatsgründung bis zum Staatszerfall''. BI-Taschenbuchverlag, Mannheim 1993, ISBN 3-411-10241-1. * Holm Sundhaussen: ''Jugoslawien und seine Nachfolgestaaten 1943–2011: Eine ungewöhnliche Geschichte des Gewöhnlichen'', Böhlau, Wien [u.&nbsp;a.] 2012, ISBN 978-3-205-78831-7.<ref>[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/andruck/1744520/ ''Zwischen Kollaborateuren und Widerstandkämpfern gab es nichts'', Rezensioun vum Martin Sander]</ref> === Allgemeng === * Kurt Hielscher: ''Jugoslavien: Slovenien, Kroatien, Dalmatien, Montenegro, Herzegowina, Bosnien, Serbien; Landschaft, Baukunst, Volksleben''. Wasmuth, Berlin 1926. === Kultur === * Antun Barac: ''Geschichte der jugoslavischen Literaturen von den Anfängen bis zur Gegenwart''. Harrassowitz, Wiesbaden 1977, ISBN 3-447-01874-7. * Udo Kultermann: ''Zeitgenössische Architektur in Osteuropa''. DuMont, Köln 1985, ISBN 3-7701-1554-6. * Ljiljana Blagojević: ''Modernism in Serbia. The elusive margins of Belgrade architecture, 1919–1941''. Inst. za književnost i umetnost, Belgrad 2003, ISBN 0-262-02537-X. * Wolfgang Thaler, Maroje Mrduljas, Vladimir Kulic: ''Modernism in Between – Architecture in Socialist Yugoslavia'', JOVIS Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-86859-147-7. == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Jugoslawien| ]] jgtvdvgiy2ful8kqi8pl4ir612tej5c Drorakéit 0 93252 2678373 2501155 2026-05-16T18:26:55Z VolvoxBot 61746 /* Eeweerakéit */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678373 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Launch of Apollo 15.jpg|thumb|Déi gréisst jee gebaut Drorakéit, d'amerikanesch [[Saturn (Rakéit)#Saturn V|Saturn V]]]] Eng '''Drorakéit''' ass eng [[Rakéit]], déi fir den Transport vu Mënschen oder [[Notzlaascht]]en an eng [[Ëmlafbunn]] déngt a sou e System fir de Betrib vun der [[Raumfaart]] ass. D'Notzlaascht ass bal ëmmer ënner enger [[Notzlaaschtverkleedung]] verstoppt, déi dës vir a wärend de Starte viru baussenzegen Aflëss schützt. == Verbreedung == [[Fichier:Countries with space launcher programs.png|thumb|Natiounen, déi eegen Drorakéiten hunn]] Mat Drorakéite wéi der [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanescher]] [[Atlas (Rakéit)|Atlas]], [[Titan (Rakéit)|Titan]], [[Saturn (Rakéit)|Saturn]], souwéi der [[Sowjetunioun|sowjetescher]] [[Wostok (Rakéit)|Wostok]], [[Woschod (Rakéit)|Woschod]], [[Sojus (Rakéit)|Sojus]] an der [[Volleksrepublik China|chineesescher]] [[Langer Marsch (Rakéit)|Langer Marsch&nbsp;2E]] goufen a ginn och Mënschen an de [[Weltraum]] geschéckt. Och de bemannten amerikanesche [[Space Shuttle]] gëllt als eng Drorakéit, well si als Transportmëttel vu Mënschen a Laaschten an de Weltraum gedéngt huet. Déi bekanntst [[Europa (Kontinent)|europäesch]] Drorakéit ass d'[[Ariane (Rakéit)|Ariane]] an der aktueller Ausbaustuf [[Ariane&nbsp;5]]. Si gehéieren zu de wéinege Rakéitentyppen déi eng [[Duebelstartvirriichtung]] hunn a fir de Start vun zwou grousse Notzlaaschten u Bord vun enger Rakéit ausgeluecht sinn. Zu de stäerkste jee gebauten Drorakéite gehéieren déi US-amerikanesch [[Saturn (Rakéit)#Saturn V|Saturn&nbsp;V]] souwéi déi sowjetesch [[N1 (Rakéit)|N1]] an [[Energija]]. Keng vun dëse Rakéite gëtt momentan hiergestallt. Déi stäerkst Drorakéit déi am Asaz ass, ass déi vu [[Boeing]] entwéckelt a gebaut [[Delta IV|Delta IV Heavy]], déi den [[21. Dezember]] [[2004]] vum [[Kennedy Space Center]] aus hiren [[Éischtfluch]] absolvéiert hat. Déi stäerkst russesch Drorakéit déi am Asaz ass, ass d'[[Proton (Rakéit)|Proton-M]]. Déi stäerkst europäesch Drorakéit am Asaz ass d'[[Ariane 5#Ariane 5 ECA|Ariane 5&nbsp;ECA]]. == Iwwersiicht vun haitegen Drorakéiten == ''Dës Tabell weist déi aktuell fir staatlech a kommerziell Notzlaaschte benotzbar Drorakéiten, souwéi Rakéiten, déi mat ausreechender Sécherheet an noer Zukunft hir Éischtflich maachen an deelweis scho gebucht Starten hunn.'' {| class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe8" ! colspan="6" | Notzlaaschtkapazitéit ([[Satellittenorbit#Low Earth Orbit (LEO)|Low Earth Orbit (LEO)]]) |- class="hintergrundfarbe5" ! align=left | Land ! width=17%| bis 2 t ! width=17%| 2 bis 8 t ! width=17%| 8 bis 15 t ! width=17%| 15 bis 25 t ! width=17%| iwwer 25 t |- ! [[Brasilien]] | [[VLS-1]]<ref name="fehlstart" group="F">Bis elo nëmme Feelstarten</ref> | align=center | – | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ![[Volleksrepublik China|VR China]] | [[KT-1 (Rakéit)|KT-1]], [[Laange Marsch (Rakéit)|CZ-1D]] (?) | [[Laange Marsch 2|CZ-2C]], [[Laange Marsch 2|CZ-2D]], [[Laange Marsch 4|CZ-4A/B]] | [[Laange Marsch 2|CZ-2E]], [[Laange Marsch 2|CZ-2F]] | align=center | – | align=center | – |- ! [[Europa (Kontinent)|Europa]] | [[Vega (Rakéit)|Vega]]<ref name="eins" group="F">Nach net geflunne Rakéit mat gebuchte Notzlaaschten</ref> | align=center | – | align=center | – | [[Ariane 5|Ariane&nbsp;5]] | align=center | – |- ! [[Indien]] | [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV]] | [[Geosynchronous Satellite Launch Vehicle|GSLV]] | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ! [[Iran]] | [[Safir (Drorakéit)|Safir]] | align=center | – | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ! [[Israel]] | [[Shavit]] | align=center | – | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ! [[Japan]] | align=center | – | align=center | – | [[H-II|H-2A]] | [[H-2B]] | align=center | – |- ! [[Nordkorea]] | [[Taepodong-1]]<ref name="fehlstart" group="F" /> | align=center | – | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ! [[Russland]] / [[Ukrain]] | [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;1.1]],<ref name="zwei" group="F">Nach net geflunne Rakéit ouni gebucht Notzlaaschte resp. onbekannt</ref> [[Kosmos (Rakéit)|Kosmos-3M]], [[Rockot]], [[Strela (Drorakéit)|Strela]], [[Start (Rakéit)|Start]], [[Shtil]], [[Wolna (Rakéit)|Wolna]] | [[Dnepr (Rakéit)|Dnepr]], [[Zyklon (Rakéit)|Zyklon]], [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;1.2]]<ref name="zwei" group="F" />, [[Sojus (Rakéit)|Sojus-U/FG]], [[Sojus (Rakéit)#Sojus-2/ST|Sojus-2]] | [[Zenit (Rakéit)|Zenit-2]], [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;A3]]<ref name="eins" group="F" /> | [[Proton (Rakéit)|Proton]], [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;A5]]<ref name="zwei" group="F" /> | [[Energija]], [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;A7P]]<ref name="zwei" group="F" />, [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;A7V]]<ref name="zwei" group="F" /> |- ! [[Südkorea]] | [[Korea Space Launch Vehicle|KSLV-I]]<ref name="fehlstart" group="F" /> | align=center | – | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ! [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] | [[Pegasus (Rakéit)|Pegasus]], [[Minotaur (Rakéit)|Minotaur&nbsp;I]],<ref name="N" group="F">fir kommerziell Notzlaaschten net ze gebrauchen</ref> [[Minotaur (Rakéit)|Minotaur&nbsp;IV]]<ref name="N" group="F" />, [[Falcon 1|Falcon&nbsp;1]], [[Taurus (Rakéit)|Taurus]] | [[Delta (Rakéit)#Delta II|Delta&nbsp;II]] | [[Atlas V (Rakéit)|Atlas&nbsp;V]], [[Delta IV|Delta&nbsp;IV]], [[Falcon 9|Falcon&nbsp;9]] | [[Atlas V (Rakéit)|Atlas&nbsp;V]], [[Atlas V (Rakéit)|Atlas&nbsp;V&nbsp;Heavy]]<ref name="zwei" group="F" />, [[Delta IV|Delta&nbsp;IV&nbsp;Heavy]] | align=center | – |- class="hintergrundfarbe8" ! colspan="6" | Notzlaaschtkapazitéit ([[Satellittenorbit#Geotransfer Orbit (GTO)|Geotransfer Orbit (GTO)]]) |- class="hintergrundfarbe5" ! align=left | Land ! bis 1 t ! 1 bis 2 t ! 2 bis 4 t ! 4 bis 8 t ! iwwer 8 t |- ! [[Volleksrepublik China|VR China]] | align=center | – | [[Laange Marsch 2|CZ-2C]], [[Laange Marsch 2|CZ-3]], [[Laange Marsch 4|CZ-4A/B]] | [[Laange Marsch 2|CZ-2E]], [[Laange Marsch 3|CZ-3A]], [[Laange Marsch 3|CZ-3C]] | [[Laange Marsch 3|CZ-3B]] | align=center | – |- ! [[Europa (Kontinent)|Europa]] | align=center | – | align=center | – | align=center | – | [[Ariane 5#Ariane 5 ES ATV|Ariane&nbsp;5ESV]] |[[Ariane 5#Ariane 5 ECA|Ariane&nbsp;5ECA]] |- ! [[Indien]] | [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV]] | [[Geosynchronous Satellite Launch Vehicle|GSLV]] | align=center | – | align=center | – | align=center | – |- ! [[Japan]] | align=center | – | align=center | – | align=center | – | [[H-II|H-2A]], [[H-2B]] | align=center | – |- ! [[Russland]] / [[Ukrain]] | [[Rockot]] (?) | [[Molnija (Rakéit)|Molnija-M]] | [[Sojus (Rakéit)#Sojus-Fregat|Sojus-Fregat]], [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;A3]]<ref name="eins" group="F" />, [[Zenit (Rakéit)|Zenit-3SLB]]<ref name="eins" group="F" /> | [[Zenit (Rakéit)|Zenit-3SL]], [[Proton (Rakéit)|Proton/Block-DM]], [[Proton (Rakéit)|Proton/Briz-M]], [[Angara (Rakéit)|Angara&nbsp;A5]]<ref name="zwei" group="F" /> | align=center | – |- ! [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] | [[Taurus (Rakéit)|Taurus]] | [[Delta (Rakéit)#Delta II|Delta&nbsp;II]] | [[Falcon 9|Falcon&nbsp;9]] | [[Atlas V (Rakéit)|Atlas&nbsp;V]], [[Delta IV|Delta&nbsp;IV]] | [[Atlas V (Rakéit)|Atlas&nbsp;V]], [[Atlas V (Rakéit)|Atlas&nbsp;V&nbsp;Heavy]]<ref name="zwei" group="F" />, [[Delta IV|Delta&nbsp;IV&nbsp;Heavy]] |} <references group="F" /> == Ubidder vun Drorakéitestarten == * [[Eurockot Launch Services|Eurockot]] (Bedeelegung vun [[Däitschland]] a [[Russland]]), Händler vun der Drorakéit [[Rockot]] (Notzlaascht zirka 1,9&nbsp;t LEO). Käschte pro Start zirka 13&nbsp;Mio. Euro. Fir den Designe deen op der [[UR-100N|SS-19]] baséiert stinn 100–200 Rakéite fir den Ëmbau bereet. * [[COSMOS International Satellitenstart]] GmbH, Händler vun der Drorakéit [[Kosmos (Rakéit)|Kosmos]] * [[ISC Kosmotras]], Händler vun der Drorakéit [[Dnepr (Rakéit)|Dnepr]] (Notzlaascht zirka 3,7&nbsp;t LEO) * [[Starsem]] (Bedeelegung vu [[Frankräich]] a [[Russland]]), Händler vun der Drorakéit [[Sojus (Rakéit)|Sojus]] (Notzlaascht zirka 7–8&nbsp;t LEO, 3&nbsp;t GTO) bei Start vu [[Baiqongyr|Baikonur]] an [[Plessezk]] * [[Arianespace]] ([[European Space Agency|ESA]]), Händler vun der Drorakéit [[Ariane&nbsp;5]] (Käschte pro [[subvention]]éierte Start zirka 150&nbsp;Mio. Euro, Notzlaascht 21&nbsp;t LEO, 9,6&nbsp;t GTO), der [[Sojus (Rakéit)|Sojus]] bei Starte vu [[Centre Spatial Guyanais|Kourou]] an der Drorakéit [[Vega (Rakéit)|Vega]] * [[International Launch Services]], Händler vun der Drorakéit [[Proton (Rakéit)|Proton]] an zukünfteg och [[Angara (Rakéit)|Angara]] * [[Start um Mier]], Händler vun der Drorakéit [[Zenit (Rakéit)|Zenit]] * [[SpaceX]], Entwécklung, Betrib a Vermaartung vun der Drorakéit vun der Falcon-Rei * [[United Launch Alliance]] Startduerchféierung vun der [[Atlas V|Atlas]], [[Delta&nbsp;II]] an [[Delta&nbsp;IV]] Rakéiten, souwéi Verkeefer vun deene Rakéiten un d'US-Regierung * [[Orbital Sciences Corporation]], Händler vun der Drorakéit [[Minotaur (Rakéit)|Minotaur]] (steet fir kommerziell Starten net zur Dispositioun), [[Pegasus (Rakéit)|Pegasus]] an [[Taurus (Rakéit)|Taurus]] * [[Boeing|Boeing Launch Services]], Händler vun [[Delta&nbsp;II]] an [[Delta&nbsp;IV]] a kommerzielle Clienten. * [[NPO Maschinostrojenija]], Händler vun der Drorakéit [[Strela (Drorakéit)|Strela]] * [[Staatleche Rakéitenzentrum Makejew]], Händler vun der Drorakéit [[Wolna (Rakéit)|Wolna]] a [[Schtil]] * Antrix, Händler vun der indescher Drorakéit [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV]] an [[Geosynchronous Satellite Launch Vehicle|GSLV]] * [[Mitsubishi Heavy Industries]], Händler vun der Drorakéit [[H-II|H-2A]] * China Great Wall Industry, Händler fir chineesesch Drorakéiten == Statistik == [[2011]] si 84 Drorakéite gestart, dovu waren der 78 (93 %) erfollegräich. De Start vun der russescher Raumsond [[Fobos-Grunt]] gëtt dobäi als erfollegräich gezielt, well d'Drorakéit feelerlos geschafft hat, och wann d'Sond net op de Wee zum Mars bruecht gouf. Zwou weider Raumsonde ware [[Mars Science Laboratory]] a [[Gravity Recovery and Interior Laboratory|GRAIL]]. Siwe Starten hu bemannt Raumschëffer an de Raum bruecht. D'Starten hu sech op follgend d'Länner, Drorakéiten a Startplaze verdeelt: === Länner === {|class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe8" ! Land || 2007|| 2008||2009|| 2010|| 2011||2012|| Bemierkungen 2011+12 |- | [[Russland]] (heizou gehéieren och d'Sojus-Starte vum [[Centre Spatial Guyanais|CSG]]) || 26 || 26 || 30 || 31 || 33 || 26 || Feelstarten den [[1. Februar]] [[2011]] mat [[Geo-IK-2]], de [[17. August]] mat [[Express (Satellit)|Express AM4]], de [[24. August]] mat [[Progress|Progress M-12M]] an den [[23. Dezember]] mat [[Meridian (Satellit)|Meridian 5]] - Feelfunktioune vun der [[Bris|Bris-M]]-Uewerstuf de 6. August an den 8. Dezember [[2012]] |- | [[Volleksrepublik China|China]] || 9 || 11 || 6 || 15 || 19 || 19 || Feelstart den [[18. August]] [[2011]] |- | [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] || 20 || 15 || 24 || 15 || 18 || 13 || Feelstart de [[4. Mäerz]] [[2011]] mat [[Glory (Satellit)|Glory]] - Dreifwierkausfall beim Start den [[8. Oktober]] [[2012]] hat zum falschem Orbit vun der Sekundärnotzlaascht gefouert |- | [[Europa (Kontinent)|Europa]] ([[European Space Agency|ESA]]) || 6 || 6 || 7 || 6 || 5 || 8 || |- | [[Indien]] || 3 || 3 || 2 || 3 || 3 || 2 || |- | [[Japan]] || 2 || 1 || 3 || 2 || 3 || 2 || |- | [[Israel]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || |- | {{SortKey|Sudkorea}}[[Südkorea]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || |- | nowrap | International ([[Sea Launch]]) || 1 || 6 || 3 || 0 || 2 || 3 || |- | [[Iran]] || 0 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || |- | [[Nordkorea]] || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 2 || Feelstart den [[12. Abrëll]] [[2012]], éischten erfollegräiche Start den [[12. Dezember]] [[2012]] |- class="sortbottom" | '''Total''' || 68 || 69 || 78 || 74 || 84 || 76 || |- |} === Drorakéiten === {|class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe8" ! Rakéit || 2007|| 2008|| 2009|| 2010|| 2011|| 2012|| class="unsortable" | Bemierkungen 2012 |- | [[Laange Marsch (Rakéit)|Laange Marsch]] || 10 || 11 || 6 || 15 || 19 || 19 || |- | [[R-7]] ([[Sojus (Rakéit)|Sojus]]) || 12 || 10 || 13 || 13 || 19 || 14 || |- | [[Proton (Rakéit)|Proton]] || 7 || 10 || 10 || 12 || 9 || 11 || Feelfunktioune vun der [[Bris|Bris-M]]-Uewerstuf de 6. August an den [[8. Dezember]] [[2012]] |- | [[Ariane 5]] || 6 || 6 || 7 || 6 || 5 || 7 || |- | [[Atlas V]] || 4 || 2 || 5 || 4 || 5 || 6 || |- | [[Space Shuttle]] || 3 || 4 || 5 || 3 || 3 || 0 || |- | [[Delta IV]] || 1 || 0 || 3 || 3 || 3 || 4 || |- | [[Dnepr (Rakéit)|Dnepr]] || 3 || 2 || 1 || 3 || 1 || 0 || |- | [[H-II]] || 2 || 1 || 3 || 2 || 3 || 2 || |- | [[Falcon 9]] || 0 || 0 || 0 || 2 || 0 || 2 || Dreifwierkausfall beim Start den [[8. Oktober]] [[2012]] hat op e falschen Orbit gefouert |- | [[Rockot]] || 0 || 1 || 3 || 2 || 1 || 1 || |- | [[Delta II]] || 8 || 5 || 8 || 1 || 3 || 0 || |- | [[Kosmos (Rakéit)|Kosmos 3M]] || 3 || 3 || 1 || 1 || 0 || 0 || |- | [[Minotaur (Rakéit)|Minotaur IV]] || 0 || 0 || 0 || 2 || 1 || 0 || |- | [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV]] || 2 || 3 || 2 || 1 || 3 || 2 || |- | [[Shavit]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || |- | [[Korea Space Launch Vehicle|KSLV-1]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || |- | [[Geosynchronous Satellite Launch Vehicle|GSLV]] || 1 || 0 || 0 || 2 || 0 || 0 || |- | [[Falcon 1]] || 1 || 2 || 1 || 0 || 0 || 0 || |- | [[Zyklon (Rakéit)|Zyklon]] || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || |- | [[Taurus (Rakéit)|Taurus]] || 0 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || |- | [[Taepodong-2|Unha 2]] || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || |- | [[Safir]] || 0 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || |- | [[Taepodong-2|Unha-3]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2 || Feelstart den [[12. Abrëll]] [[2012]], éischten erfollegräiche Start den [[12. Dezember]] [[2012]] |- | [[Vega (Rakéit)|Vega]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 1 || Éischte Start den [[13. Februar]] [[2012]] (erfollegräich) |- | [[Minotaur (Rakéit)|Minotaur I]] || 1 || 0 || 1 || 0 || 2 || 0 || |- | [[Pegasus (Rakéit)|Pegasus]] || 1 || 2 || 0 || 0 || 0 || 1 || |- | [[Zenit (Rakéit)|Zenit]] || 2 || 6 || 4 || 0 || 5 || 3 || |- class="sortbottom" | '''Total''' || 68 || 69 || 78 || 74 || 84 || 76 || |} === Startplazen === {|class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe8" ! Startplaz || 2007|| 2008|| 2009|| 2010|| 2011||2012|| class="unsortable" | Bemierkungen 2012 |- | [[Baikonur]], [[Kasachstan]] || 20 || 19 || 24 || 24 || 24 || 21 || Feelfunktioune vun der [[Bris|Bris-M]]-Uewerstuf de 6. August an den [[8. Dezember]] [[2012]] |- | [[Cape Canaveral (Florida)|Cape Canaveral]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] || 13 || 7 || 16 || 11 || 10 || 10 || (all vun der [[Cape Canaveral Air Force Station]], keng vum [[Kennedy Space Center]]) Dreifwierkausfall beim Start den [[8. Oktober]] [[2012]] hat op e falschem Orbit gefouert |- | [[Centre Spatial Guyanais]], [[Franséisch-Guayana]] || 6 || 6 || 7 || 6 || 7 || 10 || |- | [[Kosmodrom Xichang|Xichang]], [[Volleksrepublik China|China]] || 6 || 4 || 2 || 8 || 9 || 9 || |- | [[Kosmodrom Jiuquan|Jiuquan]], [[Volleksrepublik China|China]] || 1 || 3 || 2 || 4 || 6 || 5 || |- | [[Vandenberg Air Force Base]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] || 4 || 4 || 6 || 3 || 6 || 2 || |- | [[Kosmodrom Taiyuan|Taiyuan]], [[Volleksrepublik China|China]] || 3 || 4 || 2 || 3 || 4 || 5 || |- | [[Satish Dhawan Space Centre]], [[Indien]] || 3 || 3 || 2 || 3 || 3 || 2 || |- | [[Tanegashima Space Center|Tanegashima]], [[Japan]] || 2 || 1 || 3 || 2 || 3 || 2 || |- | [[Kosmodrom Jasny]], [[Russland]] || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || 0 || |- | [[Plessezk]], [[Russland]] || 5 || 6 || 8 || 6 || 7 || 3 || |- | [[Palmachim]], [[Israel]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || |- | [[Naro Space Center]], [[Südkorea]] || 0 || 0 || 1 || 1 || 0 || 0 || |- | [[Wallops Flight Facility|Wallops]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || |- | [[Kodiak Launch Complex]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] || 0 || 0 || 0 || 1 || 1 || 0 || |- | Plattform Odyssey, Internationaalt Gewässer ([[Sea Launch]]) || 1 || 5 || 1 || 0 || 1 || 3 || |- | [[Omelek]], [[Marshallinseln]] || 1 || 4 || 1 || 0 || 0 || 1 || |- | [[Snamensk (Astrachan)|Kapustin Jar]], [[Russland]] || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || 0 || |- | [[Semnan (Provënz)|Semnan]], [[Iran]] || 0 || 1 || 1 || 0 || 1 || 1 || |- | [[Sohae]], [[Nordkorea]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 2 || Feelstart den [[12. Abrëll]] [[2012]], éischten erfollegräiche Start den [[12. Dezember]] [[2012]] |- | [[Musudan-ri]], [[Nordkorea]] || 0 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || |- class="sortbottom" | '''Total''' || 68 || 68 || 78 || 74 || 84 || 76 || |- |} == Eeweerakéit == Als '''Ewechwerfrakéit''' oder '''Eeweerakéit'''<ref>[http://www.esa.int/esaCP/SEMORL0DU8E_Germany_0.html Beleeg fir d'Stéchwuert Eeweerakéit] an enger Presseerkläerung vun der ESA</ref> bezeechent een all d'Typpe vu Rakéiten, déi nëmmen eemol gestart kënne ginn. Dat sinn haut bal all Drorakéiten. All gebraucht Rakéitestufe ginn nom Ausbrennen ofgetrennt a falen zeréck op d'Äerd oder verglousen an der Atmosphär. Uewerstufe bleiwen dacks méi laang als [[Weltraumschrott]] am Äerdorbit. Ausname si virun allem déi vum [[Berthold Seliger (Ingenieur)|Berthold Seliger]] Ufanks der [[1960]]er-Joren entwéckelt [[Héichtefuerschungsrakéit]]en, d'Energija, deenen hir [[Booster (Rakéitenundriff)|Boostere]] fir e puer Starte gebraucht konnte ginn, an de [[Space Shuttle]] mat senge [[Space Shuttle Solid Rocket Booster|Feststoffboosteren]]. Allerdéngs geet bei deene Leschten ëmmer de baussenzegen Tank verluer. De [[Recycling]] vun den ënneschte Rakéitestufe wier technesch realiséierbar, mä gëtt kaum praktizéiert, well d'Sécherstellung an déi uschléissend Inspektioun an d'Nokucke vun der Stuf dacks méi kascht, wéi d'Hierstelle vun enger neier Stuf. Weiderhi misst eng recyclabel Stuf mat spezielle Landesystemer, wéi beispillsweis Fallschiermer, versi ginn. == Literatur == * F.-Herbert Wenz: ''Die legendäre EUROPA-Trägerrakete. Geschichte und Technik der in Deutschland gebauten 3. Stufe''. Stedinger Verlag, Lemwerder [[2003]], ISBN 3-927697-27-3 * Hans-Martin Fischer: ''Europas Trägerrakete ARIANE. Geschichte und Technik zum letzten Start der ARIANE 4''. Stedinger Verlag, Lemwerder [[2004]], ISBN 3-927697-32-X * [http://zeit.de/1970/06/halb-rakete-und-halb-segelflugzeug ''Halb Rakete und halb Segelflugzeug''.] In: ''[[Die Zeit]]'', Nr. 6/[[1970]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Rakéiten]] [[eo:Porta raketo]] 751lupbfjxlz16oomekjv7d1j79q0jd Raumschëff 0 93637 2678525 2614838 2026-05-16T19:53:59Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678525 wikitext text/x-wiki [[Fichier:S64-22331.jpg|thumb|Riets: D'US-amerikanesch Raumschëffer Apollo, Gemini a Mercury am Gréisstevergläich. D'Rakéite lénks sinn an engem anere Moossstaf.]] Als '''Raumgefier''' oder '''Raumschëff''', munnechmol och (wéinst dem Gebrauch vu Landekapsele fir de Retour op d'Äerd) '''Raumkapsel''' genannt, am [[England|Engleschen]] heefeg ofgekierzt als '''S/C''' fir ''spacecraft'', ginn am Allgemengen all [[Gefier]]er bezeechent, déi fir d'[[Fortbeweegung]] am [[Weltraum]] gebaut goufen. == Andeelung == [[Fichier:Atlantis-MIR-GPN-2000-001071.jpg|thumb|left|D'Raumfär [[Atlantis (Raumfär)|Atlantis]] besicht d'Raumstatioun [[Mir (Raumstatioun)|MIR]]]] Als Raumgefier ginn (analog zu [[Waassergefier]] a [[Loftgefier]]) allgemeng [[Gefier]]er bezeechent, déi haaptsächlech fir d'Fortbeweegung baussenzeg vun der [[Atmosphär vun der Äerd|Äerdatmosphär]] gebaut sinn an op techneschem Wee Bunnännerunge virhuele kënnen. E Raumgefier, mat deem Transport- a Versuergungsflich op Raumstatioune gemaach ginn, bezeechent een als [[Raumtransporter]]. Bei alle bis elo entwéckelte Raumtransporteren handelt et sech ëm onbemannt Raumgefierer. Déi nëmme rar ageschränkt manövréierfäeg onbemannt [[Raumsond]]en, [[Raumstatioun]]en a virun allem [[Satellit (Raumfaart)|Satellitte]] gi meeschtens direkt der méi héijer Klass vun de [[Raumfluchkierper]] zougeschriwwen, obwuel och si mat eegenem Undriff fir Bunnkorrekturen ausgerëscht sinn an domat Eegenschafte vu Raumgefierer opweisen. Och [[Raumgezei]] (virun allem wéi d'[[Manned Maneuvering Unit]]) sinn de Raumgefierer zouzeschreiwen.<ref>Eugen Reichl; Bemannte Raumfahrzeuge; ISBN 978-3-613-02981-1</ref> Raumschëffer sinn ëmgangssproochlech an am enke Sënn Raumgefierer, déi am Kader vun der [[Bemannt Raumfaart|bemannter Raumfaart]] fir de Persounen- oder Frachttransport am Weltraum gebaut goufen. Awer och modular opgebaut Systemer, déi aus Undriffseenheet, Landekapsel a Sektioune fir Laascht ([[Notzlaascht]], ofgekierzt '''P/L''' fir engl. ''payload'') a Crew bestinn, ginn als Raumschëff bezeechent. Zu de bemannte Raumgefierer gehéieren och d'[[Raumfär]]en a [[Raumfliger]] déi méi dacks gebraucht kënne ginn, an d'Raumkapselen déi nëmmen deelweis nees gebraucht kënne ginn. Well déi éischt bemannt Raumfluchkierper wéi [[Wostok (Raumschëff)|Wostok]] a [[Mercury-Programm|Mercury]] nach keng Bunnännerungen erlaabt hunn, sinn et nach keng Raumgefierer am eigentleche Sënn. == Geschicht == [[Fichier:Vostok and Voskhod crew seating.png|thumb|Fréi sowjetesch Raumschëffer mat der Sëtzuerdnung vun de Kosmonauten]] : ''Haaptartikel: [[Bemannt Raumfaart#Geschicht|Geschicht vun der bemannter Raumfaart]]'' Den éischte bemannte Raumfluchkierper am Weltraum war de sowjeteschen eesëtzege [[Wostok 1]], deen den [[12. Abrëll]] [[1961]] d'[[Äerd]] verlooss an d'Äerd eenmal ëmkreest hat. D'USA konnten e puer Woche méi spéit, de [[5. Mee]] [[1961]], am Kader vum [[Mercury-Programm]] e [[suborbitale Fluch]] vu 16 Minutten duerchféieren. Duerno goufen déi zwou- bis dräisëtzeg [[Woschod (Raumschëff)|Woschod-]], [[Gemini-Programm|Gemini-]] a [[Sojus (Raumschëff)|Sojus-Raumschëffer]] agesat. Spéider si mat dem [[Apollo-Programm]] déi bis elo eenzeg Missioune gestart, an deene Mënschen den [[Ëmlafbunn|Orbit]] vun der Äerd verlooss haten. Dëst waren d'Flich op den [[Äerdmound]] mat den Apollo-Raumkapselen. Déi éischt Missioun, [[Apollo 8]], war op de Mound geflunn, huet en zéngmol ëmkreest an war nees op d'Äerd zeréckgeflunn. Mat dem US-amerikanesche [[Space Shuttle]] koum an den [[1980]]er-Joren dat éischt recycléiert Raumgefier zum Asaz. Mat him konnte bis zu siwen Astronauten an de Weltraum fléien. Als bis elo lescht Natioun koum [[2003]] d'[[Volleksrepublik China]] an d'Grupp vun den Natiounen, déi bemannt Raumschëffer bauen a starten. An Zukunft wëllen och privat Firmen (z.&nbsp;B. mat [[SpaceShipTwo]]) wéi och aner Länner wéi zum Beispill [[Indien]] bemannt Raumgefierer entwéckelen. == Fréier a geplangt Raumschëffer == Bis zu der Aféierung vum Space Shuttle huet d'[[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] ausschliisslech Raumschëffer mat Landekapsele benotzt déi net méi duerno konnte gebraucht ginn. Am Géigesaz zu der NASA hat sech déi russesch Raumfaart ni vun der Kapseltechnologie getrennt, obwuel et mat dem [[Buran (Raumfaartprogramm)|Buran]]-Programm Versich dozou gouf. Obschonn de Grondkonzept aus den [[1960]]er-Jore staamt, gëllen haut d'[[Sojus (Raumschëff)|Sojus-Raumschëffer]] an d'[[Progress]]-Transporter déi op der selwechter Technologie baséieren, als déi zouverlässegst Fluchgefierer fir d'Versuerge vun der [[International Raumstatioun ISS|Internationaler Raumstatioun]]. {| class="wikitable sortable" |- bgcolor="#EEEEEE" !Programm !Staat !Asaz !Crew !class="unsortable" | Drorakéit !class="unsortable" | Bemierkungen |- |[[Mercury-Programm|Mercury]] || USA || {{SortKey|195908|1959-1963}} || align="center" | {{SortKey|1 1|1}} || [[Redstone (Rakéit)|Redstone]], [[Atlas (Rakéit)|Atlas]] || |- |[[Wostok (Raumschëff)|Wostok]] || UdSSR || {{SortKey|1960|1960-1963}} || align="center" | {{SortKey|1 1|1}} || [[Wostok (Rakéit)|Wostok]] || |- |[[Gemini-Programm|Gemini]] || USA || {{SortKey|196404|1964-1966}} || align="center" | {{SortKey|2 2|2}} || [[Titan (Rakéit)|Titan]] || |- |[[Woschod (Raumschiff)|Woschod]] || UdSSR || {{SortKey|196410|1964-1966}} || align="center" | {{SortKey|3 2|2 oder 3}} || [[Woschod (Rakete)|Woschod]] || |- |[[Apollo (Raumschëff)|Apollo]] || USA || {{SortKey|196602|1966-1975}} || align="center" | {{SortKey|3 3|3}} || [[Saturn (Rakéit)|Saturn IB]], [[Saturn (Rakéit)|Saturn V]] || |- |[[Sojus (Raumschëff)|Sojus]] || UdSSR/Russland || {{SortKey|196611|zanter 1966}} || align="center" | {{SortKey|3 1|1 bis 3}} || [[Sojus (Rakéit)|Sojus]] || |- |[[TKS-Raumschëff|TKS]] || UdSSR || {{SortKey|1976|1976-1985}} || align="center" | {{SortKey|3 3|3 (geplangt)}} || [[Proton (Rakéit)|Proton]] || war onbemannt geflunn |- |[[Space Shuttle]] || USA || {{SortKey|1981|1981-2011}} || align="center" | {{SortKey|8 2|2 bis 8}} || Space Transportation System (STS)|| Leschten Asaz am Juli 2011<ref>http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/0,1518,773335,00.html</ref> |- |[[Buran (Raumfaartprogramm)|Buran]] || UdSSR || {{SortKey|1988|1988}} || align="center" | {{SortKey|6 3|3 bis 6}} || [[Energija]] || gouf nëmmen eemol onbemannt gestart |- |[[Shenzhou]] || China || {{SortKey|1999|zanter 1999}} || align="center" | {{SortKey|4 1|bis zu 4}} || [[Laange Marsch (Rakéit)|CZ-2F]] || |- |[[SpaceShipOne]] || USA || {{SortKey|200406|2004}} || align="center" | {{SortKey|3 1|bis zu 3}} || [[White Knight]] || [[Suborbitale Fluch|suborbital]], net staatlech, vun der Firma [[Scaled Composites]] |- |[[Dragon (Raumschëff)|Dragon]] || USA || {{SortKey|201012|zanter 2010}} || align="center" | {{SortKey|7 1|bis zu 7}} || [[Falcon 9]] || net staatlech, vun der Firma [[SpaceX]] (am Optrag vun der NASA); bemannt Flich fréiestens 2014 |- |[[SpaceShipTwo]] || USA || {{SortKey|2011|ab 2011 (geplangt)}} || align="center" | {{SortKey|8 1|bis zu 8}} || [[White Knight Two]] || [[Suborbitale Fluch|suborbital]], net staatlech, vun der Firma [[Scaled Composites]] |- |[[Dream Chaser]] || USA || {{SortKey|2014|ab 2014 (geplangt)}} || align="center" | {{SortKey|7 1|bis zu 7}} || [[Atlas (Rakéit)|Atlas V]] || net staatlech, vun der Firma [[Sierra Nevada Corporation]] (fréier. [[SpaceDev]]) |- |[[CST-100]] || USA || {{SortKey|2014|ab 2015 (geplangt)}} || align="center" | {{SortKey|7 1|bis zu 7}} || [[Atlas (Rakéit)|Atlas V]] || net staatleich, vun der Firma [[Boeing]] |- |[[MPCV]] || USA || ab 2013 (geplangt) || align="center" | 6 || [[Space Launch System|SLS]] || an Entwécklung |} == Opbau an Technik == Wéi bei jiddwer Raumfluchkierper besteet och e Raumgefier aus verschiddene zum Betrib vum Fluchkierper noutwendege Strukturen a Subsystemen. Dës bestinn aus der Primärstruktur, an déi déi weider Subsystemer integréiert ginn. Dozou gehéieren d'[[Energieversuergungssystem (Satellit)|Energieversuergung]] ([[Solarzell]]en, [[Akkumulator (Elektrizitéit)|Akkumulatoren]]), d'[[Thermalkontroll an der Raumfaart|Temperaturkontrollsystem]] an de [[Bordcomputer (Raumschëff)|Bordrechesystem]] fir [[Steierungstechnik|Steierung]] an [[Datemanagement]]. Well d'Haapteegeschaft vu Raumgefierer hir Fäegkeet fir Bunnännerungen ass, kënnt dofir en entspriechenden [[Rakéitendreifwierk|Undriffssystem]] fir d'[[Stabilisatioun (Raumfaart)|Lag-]], [[Bunnreegelung|Positiounsreegelung (Bunnreegelung)]] an (wa geplangt) Dreifwierker fir den Antrëtt oder Verloosse vun enger Ëmlafbunn oder fir d'Landung zum Asaz. Den Haaptundriff am [[Vakuum|loftfräie Raum]] geschitt haut nach meeschtens mat konventionelle [[Rakéitendriffwierk]]er. D'[[Sonneseegel]]e ginn nach net vu Raumgefierer benotzt. Bei bemannte Raumgefierer ass zousätzlech e [[Liewenserhalungssystem]] installéiert, dat de Mënschen u Bord en Iwwerliewen am Weltraum erméiglecht. Gläichzäiteg gi bei dëse souwuel d'Drorakéit wéi och d'Raumgefier konstruktiv sou ausgeluecht, datt si géintiwwer den onbemannte Versiounen eng erhéicht [[Zouverlässegkeet (Technik)|Zouverlässegkeet]] a [[Feelertoleranz]] hunn. Dat gëtt zum Beispill duerch erhéicht [[Redundanz (Technik)|Redundanz]] vun zousätzleche Sécherungs- an Iwwerwaachungssystemer fir d'Erkennung, Vermeiden an Ofwier vu Feelersituatiounen, realiséiert. Sou gi fir besonnesch risikoräich Momenter vum Raumfluch (zum Beispill Start a Landung, Docking) entspriechend Bestëmmunge getraff. Dat reecht vum Startofbroch (kuckt z.&nbsp;B. [[Space Shuttle abort modes]]), [[Rettungsrakéit]]e bis hin zu der Kontroll vum Raumgefier am Orbit (z.&nbsp;B. [[Rendez-vous Pitch Maneuver]] beim Space Shuttle). Bei Raumgefierer, déi fir den [[Neesantrëtt]] an d'Atmosphär vun der Äerd (oder vun aneren Himmelsobjeten) an déi (mëll) [[Landung]] op der Uewerfläch resp. [[Waasserlandung]] ausgeluecht sinn, gëtt nach en [[Hëtzschëld]] resp. e Landesystem gebraucht. Bei der Landung op Himmelskierper ouni Atmosphär (wéi den Äerdmound) kann op en Hëtzschëld verzicht ginn. D'Landesystemer ënnerscheede sech zum Deel enorm. Wärend bei den éischte Raumfluchkierper (wéi z.&nbsp;B. Wostok) d'Landesystem aus engem [[Schleidersëtz]] an engem [[Fallschierm]] fir de Raumfuerer bestoung, koume bei spéidere Systemer meeschtens Fallschiermsystemer an an der Endphas vun der Landung [[Bremsrakéit]]en oder och [[Airbaglandesystem]]er zum Asaz. Raumfären a Raumfliger lande wéi e Fliger op enger Landebunn. Bei den US-amerikanesche Moundfären a bei geplangten zukënftege Raumgefierer gëtt och eng reng Landung mat Bremsrakéiten agesat. Am Géigesaz zu recycléierbare [[Raumfär]]e wéi dem US-amerikanesche ''Space Shuttle'' si bemannt Raumfluchkierper, deenen hir Crew mat Landekapselen op d'Äerd zeréckbruecht ginn, technesch manner opwendeg an dofir méi bëlleg. Si konnten allerdéngs bis elo nëmmen eemol agesat ginn, well d'[[Hëtzschëld]] vun der Landekapsel net recycléierbar ass, a beim [[Neesantrëtt]] an d'[[Atmosphär vun der Äerd|Äerdatmosphär]] staark abiméiert gëtt. Et gouf bei de Landekapselen op eng aerodynamesch Form verzicht, well si sech haaptsächlech am Weltraum beweegen a bei der [[Landung]] net fléien, mä u [[Fallschierm]]er op de Buedem zeréckkommen. Trotzdeem hunn d'Landekapselen eng bestëmmt Form, déi et erlaabt, wärend dem Antrëtt an d'Äerdatmosphär de Kurs an d'Stabilitéit bäizebehalen. == Literatur == * Ernst Messerschmid, (et al.): ''Raumfahrtsysteme - eine Einführung mit Übungen und Lösungen.'' Springer, Berlin [[2009]], ISBN 978-3-540-77699-4 * Mark Davies: ''The standard handbook for aeronautical and astronautical engineers.'' McGraw-Hill, New York [[2003]], ISBN 0-07-136229-0 * Jacob J. Wijker: ''Spacecraft structures.'' Springer, Berlin [[2008]], ISBN 978-3-540-75552-4 * Michael D. Griffin, James R. French: ''Space vehicle design.'' American Institute of Aeronautics and Astronautics, Reston [[2004]], ISBN 1-56347-539-1 * Marshall H. Kaplan: ''Modern spacecraft dynamics & control.'' Wiley, New York [[1976]], ISBN 0-471-45703-5 * A. M. Cruise: ''Principles of space instrument design.'' Cambridge Univ. Press, Cambridge [[1998]], ISBN 0-521-45164-7 * Martin Tajmar: ''Advanced space propulsion systems.'' Springer, Wien [[2003]], ISBN 3-211-83862-7 * Marc G. Millis (et al.): ''Frontiers of Propulsion Science.'' American Inst. of Aeronautics & Astronautics, Reston [[2009]], ISBN 1-56347-956-7 * Valérie Kayser: ''Launching space objects - issues of liability and future prospects''. Kluwer Acad. Publ., Dordrecht [[2001]], ISBN 1-4020-0061-8 * Dave Doody: ''Deep space craft - an overview of interplanetary flight.'' Springer, Berlin [[2009]], ISBN 978-3-540-89509-1 == Um Spaweck == {{Wiktionary|Raumschëff}} {{Commonscat|Spacecraft|Raumgefierer}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Raumfaarttechnik]] [[Kategorie:Bemannt Raumfaart]] 0fpbzl6zf32ujixxq6yuuwclykgrk2f Blazar 0 93716 2678346 2512755 2026-05-16T18:24:04Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678346 wikitext text/x-wiki '''Blazaren''' (Neologismus aus „[[BL Lacertae]]“ a „[[Quasar]]“ munnechmol och ''Blasaren''<ref>[http://books.google.de/books?id=nNnmR8ljctoC&pg=PA441]</ref>) sinn eng Ënnerklass vun den [[aktive galaktesche Kär]]e mat ganz héijer Emissioun vu Stralenenergie resp. Deelercher am Verglach mat anere [[Galaxie]]n. Weider Ënnerklasse si [[Radiogalaxie]]n, [[Seyfertgalaxie]]n a Quasaren.<ref>Vgl. z.&nbsp;B. Gaurang Yodh: ''Very high-energy gamma ray detectors'', in: Beam Line 28/3 (1998), 12-23, hei 20 ([http://books.google.de/books?id=WHQ6zZ3x4ycC&pg=PA20 ze kucke] bei Google Books).</ref> Et gëtt ugeholl, datt sech d'Blazare vun aneren aktive galaktesche Kären duerch d'Observatiounsrichtung ënnerscheeden, déi bei de Blazare mat der Richtung vu relativisteschen [[Jet (Astronomie)|Jets]] zesummefält. Bei Blazaren handelt et sech ëm héichenergetesch galaktesch Objeten, aus deenen hiren Zentere bis zu 50 Prozent vun der ofgetruedener Stralung aus der Galaxie kënnt. Momentan gëllt d'Usiicht, datt déi ausgestraalt Energie vun der scheiwefërmeg ugeuerdneter Matière verflitt, déi e supermassiivt [[Schwaarzt Lach]] an der Kärzon transforméiert resp. am komplexe Prozess vun der [[Akkretioun (Astronomie)|Akkretioun]] an dem „Verschléngen“ aktivéiert. D'Energiestralung ([[Jet (Astronomie)|Jetstral]]) steet vertikal zu der Schicht vum Matièrestroum. Bei de Blazare variéiert d'Emissioun vun der Stralungsenergie resp. den Deelercher méi staark a méi séier wéi bei Quasaren (banne Stonne bis Wochen). Si kommen eis vir wéi eng punktfërmeg Liichtquell, staark polariséiert a bal fräi vu Spektrallinnen. Déi éischt Beschreiwung vun dësen Objeten hat am Ufank vun den [[1960]]er-Joren de [[Benjamin Markarjan]] gemaach. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://www.abenteuer-universum.de/galaxien/blazar.html Beschreiwung vu Blazaren] {{Referenzen}} [[Kategorie:Galaxien]] [[Kategorie:Extragalaktesch Astronomie]] foc2bjweto7y0leo43pm548ervmczyu FC Green Boys 77 Harlange-Tarchamps 0 93737 2678664 2670558 2026-05-17T11:19:57Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678664 wikitext text/x-wiki {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Green Boys 77<br> Harlange-Tarchamps | Logo = [[Fichier:FC_Green_Boys_77_Harlange-Tarchamps_logo.svg|150px|FC Green Boys 77 Harel-Iischpelt]] | Offiziellen Numm = Football Club Green Boys 77<br> Harlange-Tarchamps | Spëtznumm = | Grënnung = 1977 | Veräinsfaarwen = Gréng a Wäiss | Opgeléist = | Stadion = Am Duerf | Plazen = 1 100 | President = Alain Lonsdorfer | Trainer = Filipe Constantino | Liga = 2. Divisoun 1. Bezierk (2025/26) | Saison = 2024/25 | Positioun = 3. (2. Divisioun 1. Bezierk) | Websäit = https://www.greenboys.net/ | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1=| leftarm1=fff|body1=33a02c|rightarm1=fff|shorts1=33a02c|socks1=fff| pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2=| leftarm2=091542|body2=091542|rightarm2=091542|shorts2=091542|socks2=091542| pattern_la3=|pattern_b3=|pattern_ra3=| leftarm3=000|body3=000|rightarm3=000|shorts3=000|socks3=000| }} Den '''FC Green Boys 77''' (''letz.'' FC Green Boys 77 Harel-Iischpelt, offiziell '''Football Club Green Boys '77 Harlange-Tarchamps'''<ref>esou am Handelsregëster ënnert der Nr F9408 agedroen </ref>) ass e [[Foussball]]veräi vun [[Harel]] an der [[Stauséigemeng]] am [[Éislek]]. == Geschicht == Den Hareler Veräi gouf de 14. Mee 1977 gegrënnt, nodeem per Referendum ofgestëmmt gouf an den '''[[FC Harlange 1963]]''' vun Harel mam '''[[FC Tarwat Tarchamps|F.C. Tarwat Tarchamps 1948]]''' vun [[Eeschpelt]] fusionéiert huet. Éischte President war den Armand Schmit vun Eeschpelt. Ufanks gouf ofwiesselend zu [[Walter]] an [[Harel]] gespillt; zanter dem Bau vun der [[Regionalschoul Uewersauer]] am Joer 1997 spillt de Veräin zu Harel um Terrain ''Am Duerf'' seng Matcher. Deen neie Veräin huet an der 3. Divisioun mam Spillen ugefaangen. De gréissten Erfolleg bis elo bleift d'Erreeche vun der [[Foussball Éierepromotioun|Éierepromotioun]], wat de Veräin 1993 an 2010 fäerdegbruecht huet, béid Kéieren ass een awer direkt nees erausgefall. Am Joer 2005 war den FC Green Boys 77 de Gewënner vum Fair-Play Pokal vun der 1. Divisioun. An der Saison 2009/2010 gouf zu Harel eng Dammenekipp gegrënnt, d'''Green Girls''. Am Dezember 2013 gouf d'Ekipp awer wéinst Manktem u Spillerinnen erëm ofgemellt. Fir d'Saison 2013/2014 gouf de Grasterrain vum 1. Terrain "am Duerf" mat engem syntheeteschen Terrain ersat. Gläichzäiteg gouf och eng ''Flutlichtanlag'' installéiert. No der Saison 2014/15 sinn d'Green Boys no 18 Joer erëm an d'2. Divisioun gefall; an der Saison drop si s'als Tabelleleschte souguer an déi 3. Divisioun gefall. Am Joer vum 40. Anniversaire ass der Ekipp awer als Tabellenzweeten direkt erëm den Opstig gelongen. Um Enn vun der Saison 2023/24 hunn d'Green Boys am Barragematch ëm den Opstig an d'1. Divisioun mat 0:2 géint [[Union Réimech-Bous]] verluer, 2024/25 gouf et am selwechte Barragematch eng 1:4-Néierlag géint d'[[Alliance Äischdall]]. == Spillklassen == *1977: – [[Foussball 3. Divisioun|3. Divisioun]] *1979: ↑ [[Foussball 2. Division|2. Divisioun]] *1981: ↓ 3. Divisioun *1988: ↑ 2. Divisioun *1991: ↑ [[Foussball 1. Divisioun|1. Divisioun]] *1993: ↑ [[Foussball Éierepromotioun|Éierepromotioun]] *1994: ↓ 1. Divisioun *1995: ↓ 2. Divisioun *1997: ↑ 1. Divisioun *2010: ↑ [[Foussball Éierepromotioun|Éierepromotioun]] *2011: ↓ 1. Divisioun *2015: ↓ 2. Divisioun *2016: ↓ 3. Divisioun *2017: ↑ 2. Divisioun == Bekannt fréier Spillerinnen a Spiller == * [[Chris Philipps]] - lëtzebuergeschen Nationalspiller a Profi, ënner anerem beim [[FC Metz]], [[SC Preußen Münster]], [[Legia Warschau]] a [[Lommel SK]]; huet bis zum Alter vun 13 Joer zu Harel an der Jugend gespillt, ier en iwwer d'[[FC Etzella Ettelbréck|Etzella]] an d'Foussballsschoul vum [[FC Metz]] gaangen ass. * [[Amel Cosic]] - fréiere lëtzebuergeschen Nationalspiller. * [[Romain Schneider]] - de lëtzebuergeschen LSAP-Politiker a Minister war an den 1990er Jore Spiller an Trainer vun der 1. Ekipp. * [[Barbara Serra]] - lëtzebuergesch Nationalspillerin. * [[Christophe Hansen]] - lëtzebuergesche Politiker an Europadeputéierten. == Presidenten == * [[1977]] – [[1985]]: Armand Schmit * [[1985]] – [[1986]]: Arthur Loor * [[1986]] – [[1991]]: Norbert Theis * [[1991]] – [[2002]]: [[René Daubenfeld]] * [[2002]] – [[2010]]: Raymond Poos * [[2010]] – [[2013]]: [[Albert Wiltgen]] * [[2013]] – [[2014]]: Joseph „Jis“ Wiltgen<ref>[https://www.mywort.lu/fr/mywort/harlingen/news/fussballer-bestens-ausgeruestet-sponsorenabend-beim-fc-green-boys-77-harlange-tarchamps-58fe2896a5e74263e13b5e2f Confirmatioun vum Numm am Artikel op my Wort]</ref><ref>[https://www.mywort.lu/fr/mywort/harlingen/news/fussballer-bestens-ausgeruestet-sponsorenabend-beim-fc-green-boys-77-harlange-tarchamps-58fe2896a5e74263e13b5e2f Confirmatioun vum Numm op der senger Facebooksäit]</ref><ref>am Handelsregëster ass just e Joseph Wiltgen ze fannen; „Jis“ schéngt dann e Spëtznumm ze sinn</ref><ref>{{Citation |URL=https://www.virgule.lu/sports/daniel-scholtes-champion-d-automne/145786.html |Titel=Confirmatioun vum Numm an engem Artikel op virgule.lu |Gekuckt=2026-04-09 |archivedate=2026-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260415215111/https://www.virgule.lu/sports/daniel-scholtes-champion-d-automne/145786.html }}</ref> * [[2014]] – [[2018]]: Roland Weber * [[2018]] – .... Alain Lonsdorfer. == Rivalitéiten == Den Haaptrival ass d'[[AS Wëntger]]. Den FC Green Boys 77 huet och eng méi oder manner staark Rivalitéit mat dem [[FC Wolz 71]], deen allerdéngs a méi héijen Divisioune spillt. An der Vergaangenheet sinn dacks Spiller vu Wolz op Harel gewiesselt. 2009 huet den FC Green Boys an der [[Coupe de Luxembourg (Foussball)|Coupe de Luxembourg]] géint den deemools zwou Divisioune méi héich klasséierte Wëlzer Rival gewonnen. Den 18. Oktober 2020 hu béid Veräiner nach emol an der Coupe géintenee gespillt. Déi Kéier gesouch et dogéint fir Harel (2. Divisioun) anescht aus: mat 0-8 waren déi Wëlzer (Nationaldivisioun) kloer méi staark. Am Allgemenge besteet, trotz Rivalitéiten, eng grouss Frëndschaft mat alle Foussballveräiner aus dem Norden. == Supporter == De Supporterveräi vum FC Green Boys sinn d'''Green Fanatics'' déi reegelméisseg bei Heem- an Auswäertsmatcher dobäi si fir hir Ekipp unzefeieren. {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Harlange-Tarchamps]] [[Kategorie:Stauséigemeng]] 8kp0zm6kkhp21hy9ynctdp157ommky5 Marskrater 0 93859 2678473 2476376 2026-05-16T19:45:51Z VolvoxBot 61746 /* Geologesch Eegenheeten */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678473 wikitext text/x-wiki D''''Marskratere''' sinn – wéi och d'Krateren um [[Äerdmound]] an um [[Merkur (Planéit)|Merkur]] – d'Resultat vum [[Impakt]] vu massive [[Klengkierper (Astronomie)|Klengkierper]] wéi [[Asteroid]]en a grousse [[Meteoroid]]en. Déi meescht vun dësen [[Himmelskierper]] si mam [[Mars (Planéit)|Mars]] an der Zäit vum „[[Grousst Bombardement|Grousse Bombardement]]“ viru ronn 4 Milliarde Joren, kuerz no der Formung vun de [[Planéit]]en zesummegestouss. Am Géigesaz zu Äerdmound, Merkur an e puer Jupitermounden ass d'[[Kraterendicht]] net gläichméisseg, mä wéinst der tektonescher Aktivitéit vum Planéit ofhängeg vum Uewerflächenalter. == Zu der Entdeckung vun de Marskrateren == D'Existenz vu Marskratere gouf eréischt [[1965]] duerch d'US-Marssond [[Mariner]]&nbsp;4 nogewisen a war eng Iwwerraschung, well ee vun der [[Äerd]] aus och déi gréisst ënner hinnen net ka gesinn. An de follgende Joren haten d'Astronomen d'Kraterenunzuel iwwerschat, well dem Mariner seng Fluchbunn virun allem iwwer d'Héichlänner a kaum iwwer aner Grousslandschafte gefouert hat. Eréischt Ufanks vum [[21. Joerhonnert]] hu Fotoe vun neie [[Chronologie vun de Mars-Missiounen|Marssonde]] kloer gemaach, datt net de ganze „Roude Planéit“ vun hinne bedeckt ass. D'[[Interpretatioun]] vun dëse Feststellungen ass laangwireg. Si hänkt vun der [[Tektonik]] vum Planéit, senger Auskilllung, der [[Gestengs]]aart an hirer duerchschnëttlecher [[Erosioun]] (méi staark wéi um Äerdmound), der laangfristeger Entwécklung vun der [[Atmosphär]], der statistescher Verdeelung vun den Asteroiden-[[Ëmlafbunn]]en an aneren Effeten of. Op der [[Venus (Planéit)|Venus]] sinn z.&nbsp;B. d'Kratere méi rar wéi op dem Mars, awer méi reegelméisseg verdeelt an duerch vulkanesch Aktivitéite méi staark verännert ginn. == Geologesch Eegenheeten == Och d'[[Geomorphologie|Morphologie]] an d'Gréissteverdeelung vun de Marskrateren ënnerscheede sech vun aneren [[terrestresch]]en Himmelskierper. Duerch Miessunge vun Zuel a Gréisst op de grousse [[Vulkan]]e vum Mars, wéi [[Olympus Mons]] oder Mons Astraeus, koum een zum Resultat, datt déi eelst Marsvulkanen hir Haaptaktivitéit virun zirka 3,8 bis 3,9 Milliarde Joren haten. Op [[Infraroutstralung|Infraroutbiller]] sinn an der Ëmgéigend vu klenge Krateren, vu ronn engem Kilometer Gréisst, laanggezunne [[Stralesystem|stralenfërmeg Muster]] z'erkennen – en Hiwäis dorop, datt beim Aschlag vun engem Meteorit méi Gestengs wéi bis elo ugeholl versprëtzt gouf. Sou kënne „Fielsreen“ zu Dausende [[Sekundärkrater]]e féieren an d'Statistik an d'[[Altersbestëmmung]] verfälschen. Eng aner Eegenheet sinn déi relativ heefeg [[Kraterrei]]en; e puer vun hinnen ëmfaasse véier bis fënnef Krateren a bal riichter Linn. Ob déi Linnestrukturen zoufälleg oder duerch speziell Aschléi entstane sinn, ass z.&nbsp;B. fir d'Deitung vun den [[1877]] entdeckte „[[Marskanal|Marskanäl]]“ net oninteressant. Och e puer staark [[Erosioun|erodéiert]] "[[Geeschterkrater]]e" forme sou Reien. Am Géigesaz zum Äerdmond gëtt et z.&nbsp;B. kaum Rillen, un däre Knéckpunkte kleng Kratere sëtzen. D'[[Canyon]]en, déi wéi dréche [[Flossbett]]er ausgesinn an netzaarteg [[Entwässerungsrinne|Rinne]] bilden, féiert een op riseg [[Flutwell]]en duerch geschmolt Buedemäis zeréck, dat awer rapid nees verdréchent ass. Bei e puer [[Kraterrand|Kraterränn]] hat ee fächerfërmeg [[Flussdelta|Delta]]-Strukturen entdeckt, déi um Kraterbuedem opgehéiert hunn an un ierdesch Flosskrëmmungen erënneren. Fir sou verännerlech Weeër ze formen, muss d'Waasser iwwer laang Zäit gefloss sinn. Zwar konnt [[1965]] d'Raumsond Mariner 4 d'Existenz vu breede Marskanäl ausschléissen, awer eréischt [[Mariner]]&nbsp;9 a spéider d'[[Viking]]-Orbiter vun den [[1970]]er-Joren hu gewisen, datt déi fréier [[Laanschtfluch|Laanschtflich]] haaptsächlech iwwer al, staark verkratert Héichlänner am Süde gefouert haten. Well dës bal 2/3 vun der Planéitenuewerfläch anhuelen, war den éischten Androck eng traureg Kraterelandschaft. Dat feelend Drëttel am Norden ass dogéint vu jonken, wäiten Déifflächen – méiglecherweis vu vulkaneschem Urspronk – mat wéinege Kratere besat. D'Déiflänner gi vun zwéi risege vulkanesche Plateaue mat den Nimm [[Tharsis]] an [[Elysium (Vulkanregioun)|Elysium]] ënnerbrach. Ausser fënnef Groussvulkane mat bis iwwer 500&nbsp;km Duerchmiesser fënnt sech hei och e gewaltegen, 4000&nbsp;km laange Gruef, d'[[Valles Marineris]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Moundkrater]] == Literatur == * P.Moore et al: ''Atlas des Sonnensystems'' (v.a. Kapitel der einzelnen Himmelskörper). 465 p., Herder-Verlag Freiburg-Basel-Wien, zirka [[1990]] * K.Beatty et al: ''Die Sonne und ihre Planeten'' (speziell Kap.4, ''Kollision fester Körper''). Physik-Verlag, Weinheim [[1981]] * A.Rükl: ''Mond, Mars, Venus. Taschenatlas der erdnächsten Himmelskörper''. Artaria-Verlag, Prag [[1977]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Impact_craters_on_Mars|Marskrater}} * [http://www.wissenschaft.de/wissen/news/251676.html Warum das Kraterzählen auf dem Mars Astronomen in die Irre führt] * [https://web.archive.org/web/20050320094526/http://www.sm.go.dlr.de/~hmai/vsw/vsw_planeten.html Verglach vu Kierper am Sonnesystem] [[Kategorie:Aschlagkrateren um Mars| ]] mlxj7svsnpqqz0sctsehl8tfhtrsd26 Luciano Tesi 0 94631 2678463 2536069 2026-05-16T19:44:51Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678463 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Luciano Tesi''', gebuer den [[10. Dezember]] [[1931]] zu [[Monsummano Terme]], ass en italieeneschen [[Astronom]]. An den [[1980]]er-Joren hat hien d'''Gruppo Astrofili della Montagna Pistoiese'' gegrënnt, eng Associatioun vun Amateurastronomen. An den [[1990]]er-Joren initiéiert hien de Bau vum [[Osservatorio Astronomico della Montagna Pistoiese]], wou hien och d'Leedung no der Fäerdegstellung iwwerholl hat. Den Tesi ass den Entdecker vun (Stand Jan. [[2010]]) iwwer 200 [[Asteroid]]en, vill dovun zesumme mam [[Andrea Boattini]]<ref>[http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/MPDiscsNum.html Minor Planet Discoverers]</ref>. Den Asteroid [[(15817) Lucianotesi]] gouf no him genannt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Tesi Luciano}} [[Kategorie:Italieenesch Astronomen]] [[Kategorie:Gebuer 1931]] tdnd96p4q06in00axw0wzkjfs6jdygl Baikonur 0 94859 2678340 2676803 2026-05-16T18:23:32Z VolvoxBot 61746 /* 1957–1990 */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678340 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#FBB0AA;" ! colspan="2" | Stad Baikonur (Russland) Stad mat Extra-Status, gegrënnt [[1955]] |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | [[Fichier:Coat of arms Baikonur.svg|thumb|300px|center|De Wope vu Baikonur]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Gebitt|| Qysylorda |- bgcolor="#FFFAFA" | Héichr || 100 m |- bgcolor="#FFFAFA" | Awunner || 59147 am Joer [[2009]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Fläch|| 57&nbsp;km² |- bgcolor="#FFFAFA" | Zäitzon|| UTC+6 |- bgcolor="#FFFAFA" | Koordinaten ||{{Coordinate|text=DMS|NS=47/50/00/N|EW=66/02/40/E|type=landmark|region=KZ|name=Baikonur}} |- bgcolor="#FFFAFA" |} [[Fichier:Baikonur in kazakhstan map 2000.jpg|thumb|D'Lag vu Baikonur op enger politescher Kaart aus dem Joer [[2000]]]] '''Baikonur''' (Kasachesch: ''Baıqońyr''), bis [[1995]] ''Leninsk'' ass eng Stad am südleche [[Kasachstan]], ongeféier 200 Kilometer ëstlech vum [[Aralséi]] um Nordufer vum Floss [[Syrdarja]]. Iwwerregional bekannt ass d'Stad virun allem fir säi [[Weltraumgare|Kosmodrom]], vun deem aus zanter iwwer 50 Joer [[Sowjetunioun|sowjetesch]] resp. [[Russland|russesch]] Weltraummissioune gestart ginn. D'Stad gëtt zanter Enn [[1994]] vu [[Russland]] gepacht a steet ënner russescher Administratioun.<ref>[[Frankfurter Allgemeine Zeitung]], 2. Juni 2005: [http://www.faz.net/s/Rub6E2D1F09C983403B8EC7549AB44FA0EF/Doc~E5FE881301A80417CBEFCF2571CD21E88~ATpl~Ecommon~Sspezial.html Wo Moskaus Träume wahr wurden]</ref> Déi geographesch Koordinate vum Stadzentrum sinn {{Coordinate|text=DMS|NS=45.63|EW=63.314|type=city|pop=70000|region=KZ-KZY|name=Baikonur}}. 20&nbsp;km nërdlech vun der Stad ass déi gréisst russesch [[Weltraumgare]], de ''Kosmodrom'' Baikonur (kasach. ''Baıqońyr ǵarysh aılaǵy''; russ. Космодром Байконур/''Kosmodrom Baikonur''). D'Stad Baikonur ass en eegestännegen Distrikt vum Kasachstan. == Geschicht == [[1955]] hat d'[[Sowjetunioun]] bei der klenger Uertschaft ''Tjuratam'' ugefaangen, en Testgebitt fir hir éischt [[Interkontinentalrakéit]]en ze bauen. Tjuratam louch fir deen Zweck verkéiersgënschteg um Ufer vum Floss Syrdarja, a laanscht d'Eisebunnstreck [[Moskau]] – [[Taschkent]]. D'Grënnung war den [[2. Februar]] [[1955]]. === Numm an Tarnnimm === D'Bezeechnung vum Testgebitt war "Fuerschungs- a Versuchsgebitt # 5", kuerz NIIP-5. Den Numm ''Baikonur'' krut d'Plaz fir de Westen irzeféieren. D'Plaz Tjuratam gouf streng geheim gehalen, awer anerersäits wollt d'sowjetesch Regierung sech mat hiren Erfolleger bewonnere loossen an nom Raumfluch vum [[Juri Alexejewitsch Gagarin|Juri Gagarin]] am Joer [[1961]] an de Medien och eng Uertschaft vun de Rakéitestarten nennen. Sou gouf du ''Baikonur'', eng Plaz 320&nbsp;km nordëstlech vun der realer Plaz, déi kee Bezuch zum Weltraumprogramm hat, ausgewielt. Déi ëffentlech Bezeechnung vun NIIP-5 war vun do un de ''Kosmodrom Baikonur''. D'geographesch Koordinate vum ''originale'' Baikonur sinn {{Coordinate|text=DMS|NS=47/50/00/N|EW=66/02/40/E|type=landmark|region=KZ|name=Boikonur}}. D'Siidlung, déi sech ëm de Kosmodrom entwéckelt huet, krut Nimm wéi ''Sarja'', ''Swesdograd'', ''Taschkent-90'' a ''Leninski'' mat dem Stadrecht [[1966]] dann den Numm ''Leninsk''. D'Gare heescht nach ëmmer ''Tjuratam''. Den [[20. Dezember]] [[1995]] gouf Leninsk dann a ''Baikonur'' ëmbenannt. Déi offiziell Bezeechnung vum Raumfaartzentrum ass an der Tëschenzäit ''5. Staatleche Versuchskosmodrom vun der Russescher Federatioun''. === 1957–1990 === [[Fichier:Soyuz 18 booster.jpg|thumb|[[Sojus (Rakéit)|Sojus-Rakéit]] mat [[Sojus (Raumschëff)|Sojus-Raumschëff]] op der Startramp zu Baikonur ([[15. Juli]] [[1975]])]] Ugedriwwe vum [[Kale Krich]] gouf de Kosmodrom séier ausgebaut. Besonnesch de [[Nikita Sergejewitsch Chruschtschow|Chruschtschow]] hat drop gehalen, fir ëmmer nees nei Rekorder am Raum ze maachen. *De [[Sputnik]] 1, den éischte kënschtleche Satellit am Weltraum [[1957]]. *D'[[Laika]], dat éischt Liewewiesen am Weltraum [[1957]]. *De Strelka an d'Belka, déi éischt Liewewiesen, déi och heel nees zeréckkoumen [[1960]]. *De [[Juri Alexejewitsch Gagarin|Juri Gagarin]], den éischte Mënsch am Weltraum [[1961]]. *D'[[Walentina Wladimirowna Tereschkowa|Walentina Tereschkowa]], déi éischt Fra am Weltraum [[1963]]. *De [[Lunochod]] 1, dat éischt teleguidéiert Moundgefier [[1970]]. *[[Saljut 1]], déi éischt Raumstatioun [[1971]]. *D'[[Mir (Raumstatioun)|Mir]], déi éischt stänneg bemannt Raumstatioun [[1986]] All dës Erfolleger si vu Baikonur gestart. Den enormen Zäitdrock hat allerdéngs och zu villen Accidenter gefouert. Dat schwéierst Accident an der Geschicht vun der Raumfaart, d'[[Nedelin-Katastroph]], war de [[24. Oktober]] [[1960]]. D'Explosioun vun enger [[Interkontinentalrakéit]] vum Typ [[R-16]] hat 126 Mënschen d'Liewe kascht, dorënner och de [[Mitrofan Nedelin]], Chef vun de strategesche Rakéitentruppen. Den Zentralkommitee vun der [[Kommunistesch Partei vun der Sowjetunioun|KPdSU]] hat doropshin eng kuerz Notiz publizéiert, datt de Marschall Nedelin bei engem Fligerofstuerz gestuerwe wier. D'Katastroph koum eréischt [[1989]] an d'Ëffentlechkeet. Déi offiziell Lëscht vun den Affer gouf ënner dem President [[Boris Nikolajewitsch Jelzin|Jelzin]] publizéiert. D'Startvirbereedunge vun der nächster R-16 Rakéit ware schonn de [[4. Januar]] [[1961]] ugaangen. Den [[20. Juni]] [[1966]] hat de franséische Staatspresident [[Charles de Gaulle]] als éischt westlech Persoun Baikonur besicht. Dem éischten [[NASA]]-Team goufen den [[28. Abrëll]] [[1975]] am Kader vun der kollektiver Sojus-Apollo-Docking-Missioun, Deeler vum Kosmodrom gewisen. Bei dëse Besich gouf versicht, de militäresche Charakter vum Gebitt zu verstoppen. Militärescht Personal, krut Uweisung, Zivilgezei ze droen. Wa Baikonur an der Welt virun allem fir déi bemannt Raumflich bekannt gouf, sou louch den Haaptzweck vun der Arichtung vun Ufank un, bis zum Zesummebroch vun der Sowjetunioun [[1991]], am teste vu flëssegkeetsgedriwwene Laangstreckerakéiten. Mëtt vun den [[1980]]er-Joren hat déi verbuede Stad Leninsk no offiziellen Donnéeën 100.000 Awunner, 356 Wunnbléck, 9 Schoulen, 31 Spillschoulen, 18 Hoteller, en eegenen Televisiounssender, en ettlech Kinoen, e Stadion, eng Gedrénksfabréck an zwee Bëtongswierker. === 1991: Kris === [[Fichier:Baikonuriss.jpg|thumb|Bléck iwwer d'Stad]] Den Zesummebroch vun der Sowjetunioun an d'Onofhängegkeet vum Kasachstan [[1991]] hate Baikonur a Leninsk an eng schwéier Kris gestierzt. Dee wichtegste Kosmodrom vun der Sowjetunioun louch elo op kasacheschem Staatsgebitt an d'Startplazen op russeschem Territoire waren nëmme wéineg ze gebrauchen a konnte Baikonur net ersetzen. Zwar gouf tëscht Kasachstan a Russland eng Zesummenaarbecht versicht, awer wéi déi konkreet ausgesi sollt, war Géigestand vu laange Verhandlungen. Baikonur war an enger Kris an um Wee fir zesummenzebriechen. D'Paien an d'Pensioune goufen net méi ausbezuelt. Waasser- an Energieversuergung sinn dacks zesummegebrach, d'Leit hunn d'Ariichtung geplëmmt, hunn Autoe geklaut, an hunn d'Kabelen aus techneschen Anlage gerappt, fir s'als Wäertmetall ze verkafen. Am Januar [[1992]] war de Start vun engem Versuergungsschëff vun der Mir bal ausgefall, well um Buedem déi onbezuelt Militärbeamte revoltéiert hunn. Ronn 40&nbsp;% vun den Awunner haten d'Géigend verlooss. No offiziellen Donnéeë sinn [[1993]] och déi lescht Atomsprengkäpp vu Baikonur oftransportéiert ginn. Den [[28. Mäerz]] [[1994]] huet Russland schliisslech fir 115 Milliounen Dollar d'Joer, den Terrain vu Kasachstan gepacht. De Vertrag gouf den [[9. Januar]] [[2004]] bis zum Joer 2050 verlängert. [[Fichier:Baikonur from top 2002.jpg|thumb|Satellittefoto vun der Stad Baikonur ([[2002]])]] === 1995 === De [[4. Januar]] [[1995]] huet déi russesch Stadadministratioun hir Aarbecht an der kasachescher Stad ugefaangen. Um Territoire gëllt vun do un d'russescht an och d'kasachescht Recht, wat zum Beispill dozou gefouert huet, datt russesch Kanner an der Schoul eppes z'iesse kréien, a kasachesch Kanner net. D'Situatioun vu Baikonur ass historesch a juristesch ouni Beispill. De Buergermeeschter vu Baikonur sot am Joer [[2002]]: ''Doriwwer wäerten nach vill Juristen hir Dokteraarbecht schreiwen''. [[1996]] hat d'Russesch Federatioun 761 Milliarde Rubel fir Baikonur virgesinn, vun deene wéinst finanzielle Problemer nëmmen 296 Milliarden d'Stad erreecht haten. Trotz de Schwieregkeete goung et zu Baikonur liicht biergop. Mam Zouhuele vu kommerzielle Commanden a mat der internationaler Zesummenaarbecht wéi zum Beispill mat der [[International Raumstatioun ISS|Internationaler Raumstatioun ISS]] ass nees Geld an d'Stad komm. Am Mee [[2002]] gouf de Buergermeeschter duerch den Ex-Gouverneur vum [[Oblast Leningrad|Leningrader Oblast]] Aleksei Malkow, ersat. Baikonur hat [[2002]] ronn 70.000 Awunner, dovu 70&nbsp;% Kasachen. == De Kosmodrom == [[Fichier:Soyuz tma-3 transported to launch pad.jpg|thumb|Sojus-Rakéit mat dem Raumschëff Sojus-TMA3 gëtt op Startramp transportéiert ([[16. Oktober]] [[2003]])]] Baikonur ass déi gréisst [[Rakéitestartplaz]] vun der Welt. No offiziellen Donnéeën huet se 2004 eng Fläch vu 6.717 Quadratkilometer, 75 Kilometer vun Norden no Süden an 90 Kilometer vu Westen no Osten. Do kommen dann nach d'Landeplazen dobäi. Zu der Buedeminfrastruktur gehéieren néng Startkomplexer mat 15 Startanlagen, 4 Ofschossanlage fir d'Fuerschung vun Interkontinentale Laangstreckerakéiten, 11 Montage- a Versuchskomplexer, zwou Tankplazen, zwee Fluchfelder, e Moosskomplex, e 600-Megawatt-[[Wäermtkraaftwierk]], 470 Kilometer Eisebunnsgleiser, 1.281 Kilometer Stroossen a 6.610 Kilometer elektresch Leitungen. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.russianspaceweb.com/baikonur.html Baikonur] * {{en}} [http://www.astronautix.com/sites/baikonur.htm Beschreibung und Karte von Baikonur] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080703204138/http://www.kazakhstanlive.com/ Informationsseite über Kasachstan] {{Referenzen}} [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] [[Kategorie:Stied am Kasachstan]] [[Kategorie:Kasachesch Raumfaart]] [[Kategorie:Rakéitestartplazen]] 62sjuuv8si6m36g7fape814wrktp7bm Hoergäns 0 94879 2678422 2580628 2026-05-16T19:38:10Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678422 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Hoergäns, Krukert | Bild héich = Grus grus 2 (Marek Szczepanek).jpg | Bildtext héich= E Krukert | An anere Sproochen = [[Däitsch|de]]: Kranich <br> [[Franséisch|fr]]: Grue cendrée | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Vullen]] | Ënnerklass = | Uerdnung = [[Gruiformes]] | Famill = [[Gruidae]] | Gattung = [[Hoergänsen]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Grus grus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ([[Linnaeus]], 1758) | Bild ënnen kleng = Common_cranes_%E2%80%93_Grus_grus_%E2%80%93_over_Heispelt%2C_Luxembourg%2C_2018.jpg | Bildtext ënnen kleng= Hoergänsen um Zuch (2018, iwwer [[Heeschpelt]]). }} [[Fichier:Trana (Grus grus) - Ystad -2022.jpg|thumb|upright|Krukerten]] [[Fichier:Verbreitungskarte_Kranich.png|thumb|250px|Verbreedung an Zuchrouten]] [[Fichier:Grus grus egg - Niitvälja bog.jpg|thumb|upright|Ee]] D''''Hoergäns''', och nach '''Huergäns''' oder '''Krukert''' (''Grus grus''), ass e [[Vullen|Vugel]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Gruidae]]. D'[[Aart]] gehéiert also net zu de [[Gänsen]] (Anseridae). D'Hoergänse liewe vum [[Fréijoer]] bis an den [[Hierscht]] an de Fiichtgebidder an an de [[Mouer (Biotop)|Mouere]] vu [[Skandinavien]], [[Osteuropa]] an och groussen Deeler vu [[Sibirien]]. Si friesse [[Planzen]] a kleng [[Déieren]]. D'Zuel vun de Bruttkoppelen huet zanter dem Ufank vun den [[1990]]er-Joren zougeholl, soudatt d'Aart haut net a Gefor ass. 2003 gouf de Bestand op ronn 360.000 Exemplare geschat<ref>''La Grue cendrée, Histoire naturelle d'un grand migrateur'' (G. Archibald, Prange a Meine) S. 28 an 51</ref>. Am Hierscht verloossen d'Hoergänsen hir Bruttgebidder am [[Norden]] a fléien a Gruppen no [[Süden]], wou s'iwwerwanteren. Déi europäesch Hoergänsen iwwerwantere virun allem am Süde vu [[Spuenien]], an [[Nordafrika]] an zum Deel och südlech vun der [[Sahara]]. Zanter enger Rëtsch Joren iwwerwantert och eng Grupp vun hinnen um [[Lac du Der-Chantecoq|Lac du Der]] am Nordoste vu [[Frankräich]]. Eng aner Grupp iwwerwantert an de [[Departement Landes|Landes]] am Naturschutzgebitt ëm d'Kueleweieren an der Géigend vu [[Morcenx]] an [[Arjuzanx]] wat zanter 1990 eng Plaz vun internationaler Importenz fir hir Iwwerwanterung ass. Am [[Fréijoer|Virfréijoer]] zéie se dann erëm an ëmgedréinter Richtung an hir Bruttgebidder zeréck. == Beschreiwung == D'Hoergäns ass e grousse Vull, deem säi Fiederkleed unis gro ausgesäit. Vun no gekuckt gesäit ee vill gro Nuancen déi iwwer de Réck dacks an d'brongelzegt iwwerginn, woubäi verschidde Vulle ganz aus der Rei danzen, veschiddener kënne ganz blatzeg bis wäiss ausgesinn, an anerer ganz donkel. Et gëtt ugeholl datt d'Fiederkleed direkt no der [[Mauser]] méi hell ass, mä et goufen der och schonn observéiert déi laang no der Mauser nach ganz hell waren.<ref>Cramp, S. et al. (1980) ''Handbook of the birds of Europe, the Middle East and North Afrika''.</ref> Jong Vullen hunn e bal ganzt unisbrongt Fiederkleed. D'Hoergäns huet besonnesch laang Been an e laangen Hals. Si ass 100–120&nbsp;cm grouss och alt mol bis 1.50, mat enger Spanwäit vun 180 bis 240&nbsp;cm an engem Kierpergewiicht vu 4 bis 6&nbsp;kg wat aus hir de gréisste Vull an Europa mécht. D'Fiederkleed ass gréisstendeels gro gehalen, mat engem schwaarz-wäissen Hals bei erwuessene Vullen. De kuerze Schwanz huet e Putsch mat schwaarze Fiederen, deen een um Buedem net gesäit, well e vun de schwaarze Spëtze vun de grousse Flillekefiederen iwwerdeckt gëtt. Uewen um Kapp huet s'eng kleng, plakeg, däischterrout gefierft Hautplaz, déi awer an der fräier Natur kaum ze gesinn ass, a wärend der Puerungszäit méi grouss gëtt a méi hellrout liicht, oder och wann de Vull opgereegt ass. Déi vun de Männercher ass méi grouss wéi déi vun de Weibercher. Hir grouss Flilleke sinn op den Enner wéi Fangeren opgespléckt, wat aus hinne gutt Seegler mécht. Sou vereenege s'och ganz gutt déi zwou Fluchaarten, de Seegelfluch an de Fluch mat Flillekschlag (geschloene Fluch), woubäi ee muss soen datt wärend dem Zuch nëmmen de leschtgenannten a Fro kënnt. == Fluch == Wärend dem Zuch forméieren d'Hoergänse meeschtens spektakulär Gruppen, dacks a Form vun engem Kreesbou, engem V<ref>D'V-Formatioun hu se mat de [[Grogäns]]e gemeinsam</ref>, engem W oder enger Eent. Déi speziell Fluchformatiounen hëllefen Energie spueren. E Flillekschlag generéiert op der Extremitéit vum Flillek e kreesfërmegen opsteigende Loftwierbel op deen de Vull hannendru sech souzesoe ''stäipe'' kann. Fir deen Effet ausnotzen ze kënnen a keng Kollisiounen ze provozéieren, mussen d'Hoergänse beim Fluch ëmmer eng un d'Wandvitess ugepasst Distanz zoueneen halen. Eng Formatioun vu 25 Hoergänse ka sou mat dem selwechten Energieverbrauch ëm déi 70&nbsp;% méi wäit fléie wéi en eenzele Vull. Um Zuch hale se Kontakt ënnerenee mat engem charakteristesche Ruff, dee wäit ze héieren ass (a ville Sproochen ass hiren Numm [[Onomatopee|vun deem Ruff ofgeleet]]<ref>[[Georges-Louis Leclerc de Buffon|Buffon, G.]] ''Histoire naturelle des oiseaux''</ref>). De Ruff ass besonnesch wichteg beim Nuetsfluch. D'Hoergänse fléien net nëmmen a Formatioun mä och dacks a Gruppe mat bis en ettlech honnert Vullen. D'Hoergäns kann eng Fluchvitess vu 40 bis 80 Kilometer an der Stonn, bei gënschtegem Wand souguer bis 100&nbsp;km erreechen. Hir Fluchhéicht iwwer dem Flaachland läit tëscht 200 a 1.500 Meter. Fir iwwer d'Bierger ze kommen z.&nbsp;B. an de [[Pyrenäen]], fléie s'op 4.000 Meter an am [[Himalaya]] souguer alt bis op 10.000 Meter. == Ernierung == Wéi vill aner Vullen huet d'Hoergäns differenzéiert Friessgewunnechten. Just virun an an der Bréiz (Fréijoer a Summer) frësst se haaptsächlech, fir méi en héije Proteingehalt ze kréien, kleng Déiere wéi [[Insekten]], [[Schleek]]en a [[Wierm]] awer och Fräschen, Eidechsen a kleng Schlaangen, a raibert souguer d'Näschter vu [[Spatzevullen]] aus. Wärend der Iwwerwanterung huet se Preferenze fir Planzekascht wéi [[Gras|Grieser]], Somkären a jonk Planzen. == Reproduktioun == {| {{prettytable-R}} ! background: #ffdead;" colspan="4"|Entwécklung vun de Bruttkoppelen |- |'''Land''' ||'''1986''' || '''1994'''|| '''-> 2005''' |- | [[Tschechesch Republik]] ||align="center"|0||align="center"| 1-5 ||align="center"| 10-20 |- | [[Frankräich]] ||align="center"| 0 ||align="center"| 1||align="center"| 3 |- |- [[Rumänien]] ||align="center"| 0||align="center"|0-2||align="center"|0-2 |- | [[Holland]] ||align="center"|0||align="center"|0||align="center"|1 |- | [[Dänemark]] ||align="center"| 0||align="center"|3||align="center"|10 |- | [[Estland]]||align="center"|?||align="center"|600-700||align="center"|5.300 |- | [[Lettland]]||align="center"|?||align="center"|300-600||align="center"|300-600 |- | [[Litauen]]||align="center"|?||align="center"|200-300||align="center"|550-650 |- |[[Finnland]]||align="center"|4.000||align="center"|4000-5000||align="center"|4000-6000 |- | [[Däitschland]]||align="center"|870||align="center"|1300-1600||align="center"|3.325 |- |[[Polen]]||align="center"|1000||align="center"|2300-2600||align="center"|2300-2600 |- |[[Schweden]]||align="center"|16.000||align="center"|10000-15000||align="center"|20.000 |- |[[Norwegen]]||align="center"|900||align="center"|100-1500||align="center"|1000-1500 |- | Total:|| align="center"|22.720||align="center"|19.705-27.311||align="center"|36.802-40.014 |} Déi meescht Koppele bleiwen hiert ganzt Liewen zesummen. D'Hoergänse bréien um Buedem. Si bauen hiert [[Nascht]] op fiichtem, dacks op suppegem Ënnergrond oder am niddrege Waasser. Fir de Bau vum Nascht benotze se [[Lëtsch]]en an aner Grieser a Planzen am Ëmkrees vun 10 m ronderëm d'Nascht, dat en Duerchmiesser bis zu engem Meter huet. Et läit dacks 10 bis 20&nbsp;cm iwwer der Waasseruewerfläch. D'Weibche leet ee bis dräi, meeschtens zwee Eeër, déi vu béide Partner bebritt ginn. D'[[Jippelchen|Jippelcher]] verloossen d'Nascht ongeféier een Dag nom Ausgoen, a ginn da jiddwereent vun engem vun den Eltere begleet a gefiddert. Schonn no dräi Deeg sichen déi Kleng hir Nahrung selwer. ==Migratioun== Hoergänse si sougenannt partiell Migranten, d.&nbsp;h. ënner hinne gëtt et Populatiounen déi migréieren an anerer déi op der Plaz bleiwen. D'sedentär Charakteristik fënnt e bei Hoergänsen an der [[Tierkei]] an an [[Däitschland]] wou se net wäit vun hire Bruttplazen ewech iwwerwanteren. Déi aner Populatiounen deplacéiere sech op méi groussen Distanzen tëscht de Bruttgebidder an de Wanterplazen, ouni awer de Kontinent ze verloosse mat Ausnam vun e puer honnert Vullen déi vu [[Gibraltar]] aus nach weider a [[Marokko]] fléien. Well d'Migratioun vun de Vullen eng Upassung un d'Klimabedéngungen ass, hunn d'Fluchroute mat der Zäit geännert. Déi Routen déi mer haut kennen, sinn no der [[Würmzäit]] entstanen. Sou kann ee soen datt déi Routen, wéi d'Gletschere sech zeréckgezunn hunn, Kolonisatiounsstrecken no Norde waren, fir do wärend der waarmer Joreszäit vun der Onmass Fudder ze profitéieren, dat et déi Zäit do gouf. D'Hoergäns migréiert net wéi aner Vullen op enger breeder Front no Süden oder no Norden, mä se flitt a relativ schmuele Couloiren, vun deenen et der just aacht gëtt.<ref>Cf. Couzi & Petit 2005: 62 an der Literatur.</ref> Se mécht och keng grouss Etappen a flitt meeschtens am Dag. Nuetsflich sinn zwar net rar an a verschiddene Jore souguer dominant. === Hoergänsen zu Lëtzebuerg === Lëtzebuerg läit op der westlecher Fluchroute vun den Hoergänsen. Si zéien also zweemol am Joer, am Hierscht (Oktober bis November) an am Virfréijoer (Februar-Mäerz) iwwer Lëtzebuerg ewech. Dobäi ginn all Joer tëscht 30.000 a 50.000 Hoergänse gezielt.<ref name="LW Okt. 2012">(c), 2012. ''Kraniche über Luxemburg''. [[Luxemburger Wort]] vum 29. Oktober 2012, S. 12.</ref> Meeschtens fléie s'iwwer d'Land ewech, nëmmen heiansdo loosse se sech do nidder fir ze raschten.<ref name="Vögel Luxemburgs 2010">''Vögel Luxemburgs'', 2010.</ref> All Hoergänsen déi am Hierscht iwwer Lëtzebuerg zéien, fléien op de [[Lac du Der-Chantecoq|Lac du Der]], wou se Rascht maachen, a vu wou se duerno weider no Süden zéien. E klengen Deel vun hinnen iwwerwantert um Lac du Der. == Literatur == === Allgemeng Literatur === * Couzi L. & P. Petit, 2005. ''La Grue cendrée, Histoire naturelle d'un grand migrateur''. Éditions Sud-Ouest, 189 S. * Limbrunner, Bezzel, Richarz & Singer, 2011. ''Enzyklopädie der Brutvögel Europas.'' Kosmos Verlag, 860 S. (Cf. S. 302-303). === Lëtzebuergesch Literatur === * [[Patric Lorgé|Lorgé, P.]] & [[Ed Melchior|E. Melchior]], 2010. In ''Vögel Luxemburgs'', S. 123: ''Kranich, Krukert, Huergäns''. Erausgi vun der [[Lëtzebuerger Natur- a Vulleschutzliga]]. ISBN 978-2-919920-01-3 == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg]] * [[Vull vum Joer]] * [[Haus vun der Natur]] * [[natur&ëmwelt]] * [[Naturschutzzentren zu Lëtzebuerg]] * [[Société des naturalistes luxembourgeois]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Grus grus}} * [https://web.archive.org/web/20130522153628/http://www.hfn.lu/natur-an-emwelt_Oiseaux.52-2-0.html Vigel op der Websäit vun natur&ëmwelt] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gruidae]] kob53duwevcstp78wb439bi1v4r5law Starburstgalaxie 0 95666 2678555 2659049 2026-05-16T20:02:27Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678555 wikitext text/x-wiki [[Fichier:M82 HST ACS 2006-14-a-large web.jpg|thumb|300px|[[Hubble-Weltraumteleskop|HST]]-Foto vun der Starburstgalaxie Messier 82. Ioniséierte Waasserstoff am vum Starburst geformte Superwand erschéngt rout]] Eng '''Starburstgalaxie''' (engl ''Starburst'' = "Stärenausbroch") ass eng [[Galaxie]], an där méi nei [[Stär]]en entstinn, wéi fir eng Galaxie vun dëser Gréisst typesch ass. D'Ofgrenzung zu normale Galaxien ass net schaarf definéiert. Normalerweis bezeechent een als Starburstgalaxie nëmme Galaxien, deenen hir [[Stäregebuertsquot]] sou héich ass, datt si aus dem disponibele Gasproviant net iwwer Milliarde Joer oprechterhale ka ginn. De Begrëff Starburst gëtt munnechmol och op Deelberäicher vu Galaxië mat raimlech begrenzter aktiver Stäregebuert benotzt. Hie verléiert säi Sënn op der méi klenger Skala vu Stärenentwéckungsgebidder, wéi si och an normale Spiralgalaxien heefeg sinn. Déi jonk Stäre vun engem Starburst emittéiere staark am [[Ultraviolettstralung|Ultraviolettberäich]] vun der [[Elektromagnéitesch Well|elektromagnéitescher Stralung]] a ioniséiere grouss Deeler vun der [[Interstellar Matière|interstellarer Matière]] vun der Galaxie. Vill Starburstgalaxien hunn awer sou vill Stëbs, datt de gréissten Deel vun der Liichtkraaft vun de jonke Stäre vum Stëbs absorbéiert an iwwer 90 % vun hirer ganzer Energie am wäiten [[Infraroutstralung|Infrarout]] nees ofgestraalt gëtt. Starbursts vun diversen Eegenschafte goufen dofir an Himmelsduerchmusterungen am Ultraviolett (z.&nbsp;B. vum [[Benjamin Markarjan]] a senge Mataarbechter an den [[1960]]er-Joren) oder am wäiten Infrarout (besonnesch vum [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]]) entdeckt. Vill [[Infraroutgalaxie|Infraroutgalaxië]] si Starburstgalaxien. E bekannt Beispill ass de [[Messier 82]]. [[Interaktiv Galaxien|Interaktivitéit]] a Verschmëlze vu Galaxië kënne Starbursten ureegen, geneesou wéi Gasstréim laanscht d'[[Dunn]] vu Balkespiralgalaxien. Ënnersich vu Starburstgalaxië befaasse sech ënner anerem mat der Masseverdeelung vun den neigeformte Stären, mat de kompakte masseräiche [[Stärekoup|Stärekéip]] déi an de Starbursten entstinn a mat der Réckkopplung déi durch Stralung a [[Sonnewand|Stärewand]] op den [[Interstellar Matière|interstellaren]] an [[intergalaktesche Medium]] entstinn. Duerch de Stärewand a [[Supernova]]explosiounen an enger Starburstgalaxie kann en Deel vun hirem interstellare Medium sou staark opgehëtzt ginn, datt et si an engem ''Superwand'' verloosse kann. ==Bekannt Starburstgalaxien== * [[Messier 82]], den Urtyp * [[Antennegalaxien]], zwou Galaxien déi am Gaang sinn aneneen ze knuppen * [[IC 10]] * [[HXMM01]] * [[HFLS3]] * [[NGC 1569]], Zwerggalaxie * [[Ierbessegalaxie]] ==Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Galaxie]] [[Kategorie:Starburstgalaxien| ]] 7t9pxesv7wcqwx6gcv0vogtcxypqhgf Jet Propulsion Laboratory 0 95912 2678440 2470112 2026-05-16T19:40:39Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678440 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Jet Propulsion Laboratory sign.jpg|thumb|JPL-Schëld]] [[Fichier:Site du JPL en Californie.jpg|thumb|Iwwerbléck iwwer de JPL-Komplex]] [[Fichier:JPLControlRoom.jpg|thumb|E Kontrollraum vum JPL]] Den '''Jet Propulsion Laboratory''' (kuerz '''JPL''') baut a steiert [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]] a [[Raumsond]]e fir d'[[National Aeronautics and Space Administration|NASA]]. De JPL gehéiert zum [[California Institute of Technology]] (Caltech) vu [[La Cañada Flintridge]]; ënner senger Fiederféierung goufen déi erfollegräichst Raumsondeprojete vun der NASA duerchgefouert. Fir de Kontakt zu de Sonden halen ze kënnen, bedreift de JPL d'[[Deep Space Network]]. De JPL schafft ausser fir d'NASA och fir de [[Pentagon]], den [[Energieministère (Vereenegt Staaten)|Department of Energy]] souwéi fir weider staatlech Institutiounen. Doriwwer eraus berode si Produzente vu [[Science-Fiction]]-Filmer a -Serien (beispillsweis bei ''[[Babylon 5]]''). De JPL ass op enger 72&nbsp;[[Hektar]] grousser Fläch zu La Canada Flintridge, a [[Kalifornien]], déi offiziell Adress ass allerdéngs 4800 Oak Grove Drive, Pasadena, CA 91109. Beim JPL schaffen ongeféier 5.500 Vollzäitbeschäftegter an en ettlech dausend weider, bei Déngschtleeschtungsbetrieber. [[2003]] war de Budget ronn 1,4 Milliarden [[US-Dollar]]. == Geschicht == De JPL entstoung an den [[1930]]er-Joren, wéi de [[Caltech]]-[[Professer]] [[Theodore von Kármán]] zesumme mat Studenten an Assistenten ugefaangen huet, Experimenter mat [[Rakéitenundriff]]er ze maachen. Den [[31. Oktober]] [[1936]] hate si hir éischt Rakéit gestart. De von Kármán hat d'US-Arméi iwwerzeegt, hien z'ënnerstëtzen. D'Arméi huet dat neit zesummegesat Team opgefuerdert, déi däitsch [[A4 (Rakéit)|V2]]-Rakéit z'ënnersichen, woubäi fir d'éischt den Numm Jet Propulsion Laboratory (Jet Propulsion fir [[Düsenundriff]]) gebraucht gouf. Dësen Numm krut d'Fuerschungsarichtung, fir no baussen e serieusen Androck ze hannerloossen, well deemools d'Beschäftegung mat Rakéiten als onserieus gegollt huet. Baséierend op de Fuerschungsresultater vum JPL entstoung d'[[MGM-5 Corporal|Corporal-Rakéit]], déi d'Amerikaner am [[Koreakrich]] agesat hunn. Den [[3.&nbsp;Dezember]] [[1958]] huet déi zwéi Méint virdru gegrënnt [[NASA]] d'JPL vum Militär iwwerholl. Am Ënnerscheed zu den aneren Zentren ass de JPL kee Bestanddeel vun der NASA, mä nëmmen der NASA ugegliddert. De JPL gehéiert zu der Universitéit [[Caltech]].<ref>Nicholas Booth: ''Die Erforschung des Sonnensystems: Atemberaubende Bilder aus dem Weltall'', BLV, München 1996, ISBN 3-405-15022-1, S.&nbsp;12</ref> De JPL huet säin Numm behalen, obwuel an der Zäit duerno keng Fuerschungen un Düsenundriffer (Rakéiten) méi duerchgefouert goufen. Et huet sech dann zum weltwäit féierenden Zentrum fir Raumsonden entwéckelt. Eng grouss Konkurrenz kënnt a leschter Zäit der JPL duerch de [[Applied Physics Laboratory]] vun der [[Johns Hopkins Universéit]] entgéint. === Weltraumfuerschung === Den [[31. Januar]] [[1958]] start de JPL mat [[Explorer 1]] den éischte Satellit vun der [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. An den [[1960]]er start de JPL déi éischt [[Raumsond]]en op den [[Äerdmound]] am Kader vum [[Ranger-Programm]] a Missiounen op aner Planéite mam [[Mariner-Programm]]. De [[14. Dezember]] [[1962]] ass Mariner&nbsp;2 als éischt Raumsond a laanscht de [[Planéit]] ([[Venus (Planéit)|Venus]]) geflunn. [[1975]] gouf mat de [[Viking]]-Sonde fir d'éischt um [[Mars (Planéit)|Mars]] no Liewe gesicht. [[1977]] goufe [[Voyager 1]] a [[Voyager 2]] op déi baussenzeg Planéite geschéckt. Am Oktober [[1998]] goufe mat [[Deep Space 1]] eng Raumsond mat [[Ionenundriff]] an aneren neien Technologie gestart. Weider goufe vu JPL déi sougenannt [[JPL-Rei]] entwéckelt. Dat si speziell Codereien, déi ënner anerem an Weltraumapplikatioune fir Distanzmiessung agesat ginn an d'Synchronisatiounszäite bei [[Frequenzspräizung|Spread-Spectrum-Signaler]] verkierze kënnen. Weiderhin gi JPL-Reie beim [[Global Positioning System|globale Positiounssystem (GPS)]] fir d'Iwwerdroe vum militäresche P/Y-Code gebraucht. === Äerdfuerschung === An den [[1970]]er hat d'JPL gewisen, datt ee mat den Instrumenter u Bord vun de Raumsonden och d'Äerd ënnersiche kann, wouraus d'[[Seasat]]-Missioun entstoung. == Missiounen == Zu de Missioune vum JPL gehéieren: {{Div col|cols=3}} * [[Explorer-Programm|Explorer]] 1 bis 5 * [[Mariner-Programm|Mariner]] 1 bis 10 * [[Ranger-Programm|Ranger]] 1 bis 9 * [[Surveyor-Programm|Surveyor]] 1 bis 7 * [[Seasat]] * [[Viking]] 1 an 2 * [[Voyager 1]] a [[Voyager 2]] * [[Galileo (Raumsond)|Galileo]] * D'Mars Rover [[Mars Pathfinder|Pathfinder]], [[Opportunity]] a [[Spirit (Rover)|Spirit]] * [[Cassini-Huygens|Cassini]] * [[Mars Science Laboratory]] {{Div col end}} De JPL huet och Instrumenter fir aner Projete gebaut, zum Beispill d'[[Wäitwénkelobjektiv|Wäitwénkelkamera]] vum [[Hubble-Weltraumteleskop]]. == Lëscht vun den Direkteren == * [[Theodore von Kármán]], [[1938]]–[[1944]] * [[Frank Malina]], [[1944]]–[[1946]] * [[Louis Dunn]], [[1946]]–[[1954]] * [[William Hayward Pickering]], [[1954]] bis [[31. Mäerz]] [[1976]] * [[Bruce C. Murray]], [[1. Abrëll]] [[1976]] bis [[30. Juni]] [[1982]] * [[Lew Allen Jr.]], [[22. Juli]] [[1982]] bis [[31. Dezember]] [[1990]] * [[Edward C. Stone]], [[1. Januar]] [[1991]] bis [[30. Abrëll]] [[2001]] * [[Charles Elachi]], [[1. Mee]] [[2001]] bis [[30. Juni]] [[2016]] * [[Firouz Naderi]], Februar [[2005]] ''(Associate Director)'' * [[Michael M. Watkins]], zanter [[1. Juli]] [[2016]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Jet Propulsion Laboratory}} *{{en}} [https://web.archive.org/web/20140404001006/http://www.jpl.nasa.gov/index.cfm Websäit vum JPL Lëscht vun alle Missiounen] *{{en}} [http://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/jpl.pdf JPL, Presentatioun vum JPL] {{Referenzen}} [[Kategorie:Weltraumzentren]] [[Kategorie:Astronomesch Organisatiounen]] [[Kategorie:Raumfaart]] [[Kategorie:NASA]] 869r4qoim1ytb7aluh5ndrizlulursk Screaming Fields 0 96000 2678661 2677939 2026-05-17T10:19:35Z GilPe 14980 Ortho (via JWB) 2678661 wikitext text/x-wiki '''Screaming Fields''' ass e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Museksfestival a -concours fir Schülerbands, deen zënter 2005 existéiert. Tëscht 2005 an 2009 war den Numm '''Screaming Fields of Sonic Love'''. Zënter 2017 gëtt et donieft och de '''Screaming Fields Song Contest'''. Béid Evenementer gi vum Rocklab an der [[Rockhal]] organiséiert. == Matmaach-Krittären == Bis 2009 war de Festival fir lëtzebuergesche Amateursformatiounen op. Vun 2010 u konnte just Schülerbands matmaachen: d'Gruppen hunn am Numm vum Lycée gespillt, an deem d'Membere Schüler waren, oder vum Jugendhaus, an deem si geprouft hunn (nëmme wann dat de Label "Proufsall" vum [[Service national de la jeunesse]] hat). 2016 goufen d'Reegele geännert, an d'Deelneemer mussen net méi fir e Lycée oder Jugendhaus spillen - et geet duer, datt d'Museker oder d'Membere vun enger Grupp tëscht 12 a 25 Joer al sinn.<ref name=quot17>lequotidien.lu: [https://lequotidien.lu/culture/le-grand-huit-de-screaming-fields-a-la-rockhal/ ''Le grand huit de Screaming Fields à la Rockhal''] vum Pablo Chimienti (30. Mäerz 2017)</ref> Fir Gruppen zielt den Duerchschnëttsalter vun alle Memberen. D'Museker musse Lëtzebuerger ze sinn oder zu Lëtzebuerg ze wunnen. De Concours ass op fir all grouss Museksgenren: [[Popmusek|Pop]], [[Rock]], [[Metal]], [[Hip-Hop]], [[elektronesch Musek]], [[Jazz]] a [[Blues]].<!--Critère vun der Websäit, 2023--> All d'Gruppen an d'Museker, déi matmaache wëllen, musse sech fir d'éischt aschreiwen, duerno gëtt online ofgestëmmt wien alles beim Concertsowend dobäi däerf sinn. 2017 gouf de "Screaming Fields Song Contest" agefouert, bei deem et ëm d'Schreiwe vu Lidder geet. Hei sinn all d'Museksgenren zougelooss, ausser Jazz a klassesch Musek.<ref name=quot17/> == Screaming Fields of Sonic Love (2005-2009) == === Éischt Editioun (2005) === Déi éischt Editioun vum Festival, deen dunn nach "Screaming Fields of Sonic Love" geheesscht huet, war den 30. September an den 1. Oktober 2005.<ref name=rapcul05>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2005-rapport-activite-culture.html Rapport d’activité 2005 vum Kulturministère], Säiten 113 an 114</ref> Dat ass och den Numm vun enger [[Kompilatioun (Musek)|Kommpilatioun]] vun der amerikanescher Rockband [[Sonic Youth]] aus dem Joer 1995. Follgend Gruppen sinn den 30. September opgetrueden: {{div col|cols=3}} * [[Stories to Tell]] * Moussevingt * GrandDuchyGroovers * [[André Mergenthaler]] * Chiefs Mart's * Torpid {{div col end}} Follgend Gruppen sinn den 1. Oktober opgetrueden: {{div col|cols=3}} * Silence Is Welcome * Orange Squad * Lecter MD * [[Clean State]] * Tvesla * Do Androids Dream of Electric Sheep * Ophidian * Rise Up * Ex Inferis {{div col end}} De Festival gouf live vum [[Radio 100,7]] iwwerdroen. === Zweet an drëtt Editioun (2006) === {{Kapitel Info feelt}} Am Joer 2006 ware de Festival direkt zweemol: * Vum 20. bis den 22. Juli war déi zweet Editioun, am Kader vun der offizieller Ouverture vum Centre de ressources vun der Rockhal.<ref name=rapcul06>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2006-rapport-activite-culture.html Rapport d’activité 2006 vum Kulturministère], Säiten 144-146</ref> * Déi drëtt Editioun war den 1. an den 2. Dezember. Béid Editioune waren am klenge Sall vun der Rockhal.<ref name=rapcul06/> === Véiert Editioun (2007) === {{Kapitel Info feelt}} Déi véiert Editioun war de 4. Mee am klenge Sall vun der Rockhal.<ref name=rapcul07>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2007-rapport-activite-culture.html Rapport d’activité 2007 vum Kulturministère], Säiten 100 an 101</ref> === Fënneft Editioun (2008) === Den 23. an de 24. Mee 2008 war déi fënneft Editioun vum Screaming Fields of Sonic Love am Club vun der Rockhal.<ref name=rapcul08>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2008-rapport-activite-culture.html Rapport d’activité 2008 vum Kulturministère], Säiten 170 an 174</ref> Den éischten Owend stoung ënnert dem Thema "Electro". Dräi Gruppe sinn opgetrueden:<ref>tout-luxembourg.com: [https://www.tout-luxembourg.com/festival-screaming-fields-of-sonic-love-a-la-rockhal ''Festival « Screaming Fields of Sonic Love »''] (17. Mee 2008)</ref> * Glitter & Trauma * [[Minipli (Museksgrupp)|Minipli]] * [[Hal Flavin]] Den zweeten Owen war dem [[Rap]], [[Hip-Hop]], [[Ragga]] a [[Soul]] gewidmet. Véier Kënschtler a Gruppe sinn opgetrueden: * Last Ar * Sensual Lover * [[Bossmen]] * A.L.S * Uranami De Festival war kee Succès: Freides waren nëmme 60 Zuschauer present.<ref>lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/fr/story/screaming-fields-of-sonic-love-forte-creativite-faible-public-227602836097 ''Screaming Fields of Sonic Love: forte créativité, faible public''] vum Kerstin Smirr (25. Mee 2008)</ref> === Sechst Editioun (2009) === Déi sechst Editioun war de 7. November am Club vun der Rockhal mat follgende Gruppen:<ref name=rapcul09>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2009-rapport-activite-culture.html Rapport d’activité 2009 vum Kulturministère], Säiten 160, 164, 168</ref> * The Tiquettes * Anx74 * Agents of Atlas * Klappstuhl * S.K.O.R. D'Rockhal huet de Konzept vum Festival iwwerschafft. 2009 war d'Transitioun zum neie Konzept "Daï Lycée Rockt!" an de Festival just nach een Dag laang.<ref name=rapcul09/> == Screaming Fields (zënter 2010) == === Éischt Editioun (2010) === Zënter 2010 heescht de Festival net méi "Screaming Fields of Sonic Love" mee just nach "Screaming Fields". D'Konzept huet geännert an de Festival ass zu enger Kompetitioun fir Schüler- a Jugendbands ginn, mam Zil, jonk Gruppen ze entdecken an ze fërderen.<ref name=rapcul10>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2010-rapport-activite-culture.html Rapport d’activité 2010 vum Kulturministère], Säiten 153 an 155</ref> Déi éischt Editioun vum neie Festival, deen de Bäinumm "Däi Lycée rockt!" krut, war de 5. Juni 2010 am Club vun der Rockhal. Et hu sech ronn 30 Gruppen aus 19 Lycéeën ageschriwwen, a 600 Leit waren am Publikum.<ref name=inltam>[https://antipolitical65.rssing.com/chan-55935769/latest.php ''Screaming Fields 2011 Däi Lycée rockt!''], Interview vun LATM-Schüler mam Rockhal-Direkter Olivier Toth (12. Februar 2011)</ref> {|class="wikitable" |+ Participanten<ref name=toutlux10>tout-luxembourg.com: [https://www.tout-luxembourg.com/festival-screaming-fields-2010-125 ''Festival Screaming Fields of Sonic Love 2010 – 5 juin Rockhal''] (23. Mee 2010)</ref> |- ! Grupp ! Museksgenre ! Schoul |- |[[Zero Point 5]] |Rock |[[Escher Jongelycée]] |- |[[Anthem of the Sun]] |Pop |[[Athénée de Luxembourg]] |- |Los duenos del ska |Ska |[[Lycée Technique de Bonnevoie]] |- |Falling Down |Metalcore |[[Lycée du Nord]], Wolz |- |The Turbigos |Indie |[[Lycée de garçons de Luxembourg|Stater Jongelycée]] |- |Blood-Shot Midnight |Metal |[[Lycée technique d'Esch-sur-Alzette]] |- |Nisroc |Indie |[[Lycée technique des arts et métiers]], Stad Lëtzebuerg |- |Anx74 |Punk |[[Lycée technique Joseph Bech]], Gréiwemaacher |- |[[Tuys]] |Pop |[[Lycée Nic-Biever|Lycée technique Nic. Biever]], Diddeleng |- |The Devil's Advocats |Indie |[[Lycée classique d'Echternach]] |- |[[Lost in Pain]] |Metal |[[Lycée technique Mathias Adam]], Péiteng |- |Ice Scream |Indie |[[Lycée Josy Barthel]], Mamer |- |Project 9 |Post-Punk |[[Lycée Ermesinde|Den Neie Lycée]], Stad Lëtzebuerg |- |Project Yoko |Indie |Europaschoul Lëtzebuerg |- |Dead City Streets |Punk, Ska |[[Athénée de Luxembourg]] |} D'Gruppe goufen iwwer en Online-Vote ausgewielt. Eng Jury aus Leit, déi berufflech mat Musek ze dinn hunn, hunn d'Gewënner vum Concours festgeluecht. De Präis fir déi bescht Live Performance ass u [[Lost in Pain]] gaangen. Si kruten d'Geleeënheet, um Festival [[On Stéitsch]] ze spillen.<ref>[https://silo.tips/download/texas-mit-greatest-hits-tour-headliner-des-festivals-rock-um-knuedler-2011-in-lu ''Texas mit Greatest Hits Tour Headliner des Festivals Rock um Knuedler 2011 in Luxemburg ''], Pressecommuniqué vum Luxembourg City Tourist Office Luxemburg, (27. Juni 2011)</ref> Los duenos del ska hunn de Präis fir de beschte Marketing gewonnen an Nisroc dee fir de beschte Song.<ref name=inltam/><ref>lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/fr/story/nous-sommes-fiers-de-notre-succes-413904563354 ''«Nous sommes fiers de notre succès»''], Interview mam Kerstin Smirr (6. Juni 2010)</ref> === Zweet Editioun (2011) === {{Kapitel Info feelt}} Den 3. Juni 2001 hunn 11 Gruppe matgemaach, vun deenen der néng online vum Public ausgewielt goufen fir um Festival opzetrieden. Fir ee Lycée konnt nëmmen eng Grupp optrieden.<ref name=inltam/> {|class="wikitable" |+ Participanten<ref name=lesssieg11>lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/de/story/welche-schuelerband-schafft-den-sieg-408741297219 ''Welche Schülerband schafft den Sieg?''] (1. Juni 2011)</ref> |- ! Grupp ! Museksgenre ! Schoul |- | Dont Feed us to the Sharks | Metal | [[Lycée Hubert-Clément]], Esch |- | All the Way Down | Punk/Rock | [[Lycée du Nord]], Wolz |- | Another Vantage Point | Electro/Rock | [[Lycée technique pour professions éducatives et sociales]], Miersch |- | Passwords | Pop/Rock | [[Lycée classique de Diekirch]] |- | ToXic MonkeYs | Rock | [[École Privée Fieldgen]], Stad Lëtzebuerg |- | Pygmy Marmosets | Pop/Rock | Europaschoul |- | Thoughts of the 4 | Alternative | [[Lycée de garçons d'Esch-sur-Alzette]] |- | [[Tuys]] | Rock/Pop | [[Lycée Nic-Biever]], Diddeleng |- | [[Anthem of the Sun]] | Pop/Rock | [[Athénée de Luxembourg]] |- | We knew John Doe | Metal | [[Lycée Josy-Barthel Mamer]] |- | Five Cent Cones | Indie | [[Lycée Aline-Mayrisch]], Stad Lëtzebuerg |- |} Follgend Präisser goufe verdeelt:<ref name=inltam/><ref name=rapcul11>[https://mc.gouvernement.lu/fr/publications.gouvernement%2Bfr%2Bpublications%2Brapport-activite%2Bminist-culture%2Bmcult%2B2011-rapport-activite-culture.html Rapport d'activités 2011] vum Kulturministère, Säit 133 an 135</ref> * Dee fir déi bescht Performance vum [[Service national de la jeunesse]] (SNJ). En ass un Thoughts of the 4 gaangen.<ref name=lesssieg11/> Si goufe vum SNL op de Festival [[On Stéitsch]] am September 2011 agelueden. * D'[[Sacem Luxembourg|Sacem]] huet e Präis fir déi bescht Originalkompositioun mat engem Präisgeld vu 500 Euro gestëft. * D'Jonk Entrepreneuren an d'Luxemburger Wort hunn e Präis fir de beschte Marketing gestëft, deen et de Gewënner erlaabt huet, e Pressëdossier an eegen Artwork ze designen. === Drëtt Editioun (2012) === Déi drëtt Editioun war den 9. Juni am Club vun der Rockhal. {|class="wikitable" |+ Participanten<ref>virgule.lu: [https://www.virgule.lu/culture/screaming-fields-les-lyceens-ont-vote/40564.html ''Screaming Fields: les lycéens ont voté''] (11. Mee 2012)</ref><ref>wort.lu: [https://web.archive.org/web/20230626104751/https://www.wort.lu/de/kultur/schueler-rocken-screaming-fields-line-up-komplett-4fa16ff5e4b0aacd64629c9f ''Schüler rocken: „Screaming Fields“-Line-Up komplett''] (3. Mee 2012)</ref> |- ! Grupp ! Schoul |- | Five Cent Cones | [[Lycée Aline Mayrisch]], Stad Lëtzebuerg |- | Impact Hour | [[Lycée Ermesinde]] |- | ToXic MonkeYs & Deborah | [[École privée Fieldgen]], Stad Lëtzebuerg |- | Taste of Liberty | [[Lycée Hubert-Clément]], Esch |- | The Neverminds | [[Lycée technique de Lallange]], Esc-Uelzecht |- | Acrylic | Europaschoul |- | Destruction of a Paradise | [[Lycée privé Émile-Metz]], Stad Lëtzebuerg |- | [[Tuys]] | [[Lycée Nic-Biever]], Diddeleng |- | [[C.M.P]] | [[Atert-Lycée]], [[Réiden op der Atert]] |- | Heaven's Scum | [[Lycée technique d'Esch-sur-Alzette]] |- | Why We Failed | Maison des jeunes vu [[Clausen]] |} D'Five Cent Cones kruten de Präis fir déi bescht Live Performance an dee fir dat bescht Lidd.<ref name=essrocker12>lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/de/story/wenn-aus-schuelern-echte-rocker-werden-754155985511 ''Wenn aus Schülern echte Rocker werden''] vum Thomas Holzer (10. Juni 2012)</ref> De Präis "Coup de coeur" ass un zwou Gruppe gaangen: Acrylic an [[Tuys]]. Impact Hour krut de Präis fir déi kreatiivste Promotioun.<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/screaming-fields-final-hits-the-rockhal/1295818.html ''Screaming Fields final hits the Rockhal''] (11. Juni 2012)</ref> Et ware ronn 600 Leit am Publikum.<ref name=essrocker12/> === Véiert Editioun (2013) === De 6. Juli 2013 war déi véiert Editioun vum "Screaming Fields : Däi Lycée rockt!"<ref>Rapport d'activité 2013 vum Kulturministère, 2013</ref> {|class="wikitable" |+ Participanten<ref>chronicle.lu: [https://chronicle.lu/event/1287-screaming-fields-music-festival ''Screaming Fields Music Festival''] (6. Juli 2013)</ref> |- ! Grupp ! Schoul |- | [[District 7]] | [[Lycée de garçons d'Esch-sur-Alzette]] |- | Impact Hour | [[Lycée Ermesinde]], Miersch |- | Soulhenge | [[Lycée classique de Diekirch]] |- | Fedelux | [[International School of Luxembourg]] |- | [[Tuys]] | [[Lycée Nic-Biever]], Diddeleng |- | The Neverminds | [[Lycée technique de Lallange]], Esch |- | Acoustic Message | [[Lycée Aline-Mayrisch]], Stad Lëtzebuerg |- | Awakening the Seasons | [[Lycée technique Mathias-Adam]] |- | Blood to Prove | [[Lycée privé Émile-Metz|Lycée technique privé Emile-Metz]] |- | Why We Failed | [[Lycée de Garçons de Luxembourg]] |- | Behold Suffer | Jugendhaus Mamer |- |} [[District 7]] krut de Präis fir déi bescht Live-Performance an domat och d'Méiglechkeet um Festival [[On Stéitsch]] 2013 an op der Diddelenger [[Fête de la musique]] 2014 opzetrieden. Zousätzlech krute si och nach eng Begleedung duerch de Centre de ressources vun der Rockhal.<ref name=essentiel13>lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/fr/story/le-rock-lyceen-honore-au-screaming-fields-712716794436 ''Le rock lycéen honoré au Screaming Fields''] (7. Juli 203)</ref> Impact Hour huet zwee Präisser gewonnen, dee vum beschte Lidd fir ''Day and Night'', an dee vun der kreatiivster Promo. Si kruten e Präisgeld vu 500 Euro, d'Ënnerstëtzung bei der Entwécklung vun eng visueller Identitéit am Internet mat dem Design vun engem Bandlogo, an eng Opnam am Rockhalstudio.<ref name=essentiel13/> Soulhenge krut de Präis "Coup de Coeur" vun der Rockhal. Domat dierfen si 20 Mol an de Proufsäll vun der Rockhal prouwen, a si kruten eng Begleedung vun der Ekipp vun der Rockhal an e Budget fir Promomaterialien.<ref name=essentiel13/> === Fënneft Editioun (2014) === Déi follgend Editioun war de 5. Juli 2014 am Club vun der Rockhal.<ref>eldo.lu: [https://www.eldo.lu/aktuell/reportagen/a/48898.html ''Screaming Fields 2014!''] (24. Abrëll 2014)</ref> {|class="wikitable" |+ Participanten<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/screaming-fields-school-band-contest-finalists-selected/1278844.html ''Screaming Fields school band contest finalists selected''] (4. Juni 2014)</ref> |- ! Grupp ! Museksgenre ! Schoul |- | Danny Boland | Singer-Songwriter | [[St. George's International School]], Lëtzebuerg |- | Only 2 Sticks | Grunge, Rock | [[Lycée Technique des Arts et Métiers]], Lëtzebuerg |- | High Impact | Jump Up DJ | [[École de commerce et de gestion - School of business and management|École de commerce et de gestion]], Lëtzebuerg |- | [[District 7]] | Pop-Rock | [[Lycée Ermesinde]], Lëtzebuerg |- | The Kooters | Indie-Pop-Rock | [[Athénée de Luxembourg]] |- | Zeptah | Hip-Hop | [[Lycée Michel-Rodange]], Lëtzebuerg |- | Awakening the Seasons | Post Melodic Hardcore | [[Lycée Mathias-Adam]], Péiteng |- | The Magnums | Rock | Jugendtreff [[Hesper]] |- | Marenelo | Hip-Hop | [[Lycée Robert-Schuman]], Lëtzebuerg |- | Decipher | Progressive Death Metal | [[Lycée Michel-Rodange]], Lëtzebuerg |- | Forsan | Hip-Hop | [[Lycée de garçons de Luxembourg|Stater Jongelycée]] |- |} [[District 7]] krut de Präis fir déi bescht Kompositioun fir hiert Lidd ''Crossing Paths''. Si hu 500 Euro vun der [[Sacem Luxembourg|Sacem]] an een Dag am Tounstudio vun der Rockhal gewonnen. Den Danny Boland an de Rapper Zeptah goufen allebéid mam Präis "Coup de cœur" ausgezeechent. Si hu gratis Sessiounen an de Proufsäll vun der Rockhal, eng Sessioun am Tounstudio an en Optrëtt op der Diddelenger [[Fête de la musique]] gewonnen. Only 2 Sticks krut de Präis fir déi bescht Live Performance an en Optrëtt op de Festivallen [[On Stéitsch]] a [[Mess for Masses]]. The Magnums goufe fir déi bescht Promotioun ausgezeechent. Si krute 500 Euro, Ënnerstëtzung vun der Rockhal bei der Kreatioun vun engem online Pressëdossier an zwee Deeg am Tounstudio. Donieft huet de [[Stroossen]]er Stroossefestival der Band District 7 en Optrëtt am September ugebueden.<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/winners-of-screaming-fields-2014-are/1274006.html ''Winners of Screaming Fields 2014 are...''] (6. Juli 2014)</ref> === Sechst Editioun (2015) === Déi sechst Editioun war den 11. Juli 2015 am Club vun der Rockhal.<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/young-artists-perform-at-free-screaming-fields-festival/1245982.html ''Young artists perform at free Screaming Fields festival''] (7. Juli 2015)</ref> {|class="wikitable" |+ Participanten |- ! Grupp ! Museksgenre ! Schoul |- | Josh Oudendijk | Singer-Songwriter | European School of Luxembourg |- | Another From Above | Melodic Hardcore | [[Lycée Technique de Lallange]], Esch |- | Soulhenge | Metal | [[Lycée classique de Diekirch]] |- | Forsan | [[Hip-Hop]] | [[École de commerce et de gestion - School of business and management|École de commerce et de gestion]], Lëtzebuerg |- | Only 2 Sticks | Ggarage Rock, Melodic Rock | [[Lycée des arts et métiers|Lycée technique des art et métiers]], Lëtzebuerg |- | Marenelo | Hip-Hop, Jazz | [[Lycée Robert-Schuman]] |- | Zeptah | Hip-Hop | [[Lycée Michel-Rodange]] |- | Kevin Heinen | Singer-Songwriter | [[Lycée Robert-Schuman]] |} De Sänger Josh Oudendijk huet zwee Präisser gewonnen, dee fir dat bescht Lidd (fir ''Letter for Eva'') an de [[Food for Your Senses|Food-for-Your-Senses]]-Präis, deen et him erlaabt huet um Festival Capital Sounds opzetrieden.<ref>eldo.lu: [https://www.eldo.lu/aktuell/reportagen/a/60714.html ''Josh Oudendijk, grousse Gewënner um Screaming Fields!''] (14. Juli 2015)</ref> === Siwent Editioun (2016) === Follgend Kandidate sinn de 16. Juli 2016 am Club vun der Rockhal opgetrueden:<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/final-line-up-announced-for-screaming-fields/1226747.html ''Final line-up announced for Screaming Fields''] (1. Juni 2016)</ref> {{div col|cols=3}} * Soulhenge * Marenelo * La Relève * The Kooters * Another From Above * Black Pearl Inks * Rat October * [[District 7]] {{div col end}} Donieft huet och nach déi belsch Grupp Cosmic FM ''hors concours'' gespillt.<ref>vacarm.net: [https://web.archive.org/web/20230626104758/https://www.vacarm.net/actualites-news/screaming-fields-2016-le-line-up-devoile/ ''Screaming Fields 2016: le line-up dévoilé''] (1. Juni 2016)</ref> [[District 7]] krut de Präis fir dat bescht Lidd (''Heartbeat''), an domat 500 Euro an eng Sessioun am Rockhaltounstudio. Si kruten och de Coup-de-coeur-Präis. Och Soulhenge gouf zweemol ausgezeechent: mam Präis fir déi bescht Promocampagne a mam Präis fir déi bescht Live Performance.<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/soulhenge-district-7-win-big-at-screaming-fields/1224355.html ''Soulhenge, District 7 win big at Screaming Fields''] (18. Juli 2016)</ref> Promoteure vun anere Museksfestivalle ware present an hunn de Participanten Optrëtter op hiren Evenementer ugebueden: Soulhenge um belschen Hop 'n' Roll Festival zu [[Marbehan]], Another From Above um [[Rock the South]] an um [[On Stéitsch]], The Kooters um Stroossefestival, Rat October an de [[Rotonden]] a La Relève um Music For Good am Club vun der Rockhal.<ref>vacarm.net: [https://web.archive.org/web/20230626104758/https://www.vacarm.net/actualites-news/screaming-fields-2016-les-laureats/ ''Screaming Fields 2016 : les lauréats''] (18. Juli 2016)</ref> === Aacht Editioun (2017) === Fir déi aacht Editioun, déi de 15. Juli 2017 am Club vun der Rockhal war, goufe véier Gruppen a Kënschtler an der Alterskategorie 12 bis 18 ausgewielt, a véier an der Alterskategorie 19 bis 25. Och "Screaming Fields Song Contest" gouf agefouert, mam Thema "Ech a meng Zukunft".<ref name=quot17/> Follgend Kënschtler a Gruppe sinn um Festival opgetrueden:<ref>Affiche vum Screaming Fields 2017 op [https://web.archive.org/web/20230201162108/https://lampli.be/article/screaming-fields-2017-atum-nophi-invite-special-festival/ lampli.be]</ref> {{div col|cols=3}} * [[The Choppy Bumpy Peaches]] * Legacy of Atlas * Zero Distortion * The Kooters * Shadows of November * Seekers * Karma Catheter * [[Maz|MC Maz]] {{div col end}} Déi belsche Gupp Atum Nophi ass als Spezialgaascht opgetrueden fir den Owend ofzeschléissen. [[The Choppy Bumpy Peaches]] hu fir ''Song 29'' de Präis fir dat bescht Lidd gewonnen an domat en Optrëtt um [[Rock the South]]. The Kooters hun de Präis Coup de Coeur vum Rocklab gewonnen a goufe fir de belsche Festival lampli.be gebucht. Legacy of Atlas kruten de Präis fir déi bescht Promotiounscampagne an de Rapper [[Maz]] de Präis fir déi bescht Live-Performance. Hie huet mat ''Future & Me'' och de "Song Contest" gewonnen a gouf direkt fir dräi Optrëtter gebucht: um Festival [[On Stéitsch]], um [[Food For Your Senses]] an am [[Den Atelier|Atelier]].<ref>chronicle.lu: [https://chronicle.lu/category/music/22686-young-rapper-mc-maz-announced-as-winner-of-first-screaming-fields-song-contest-by-cactus ''Young Rapper MC Maz Wins Screaming Fields Song Contest''] (17. Juli 2017)</ref><ref>tageblatt.lu: [https://www.tageblatt.lu/headlines/die-gewinner-des-screaming-fields-2017/ ''Die Gewinner des "Screaming Fields 2017"''] (16. Juli 2017)</ref> === Néngt Editioun (2018) === De 14. Juli 2018 war déi néngt Editioun. Follgend Kënschtler a Gruppen hu matgemaach:<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/culture/young-musicians-prepare-for-rockhal-s-screaming-fields/1308225.html ''Young musicians prepare for Rockhal's Screaming Fields''] (29. Mäerz 2018)</ref><ref>100komma7.lu: [https://www.100komma7.lu/article/musek/des-8-acts-triede-beim-screaming-fields-op?fbclid=IwAR1xH6JpTPS8kfmrt5JAYmXxLWyiFefoo1E-V5yGg2kmnErUjsQqUhT5MW8 ''Dës 8 Acts triede beim Screaming Fields op''] vum Yves Stephany (11. Juli 2018)</ref> {{div col|cols=3}} * Ema * [[C'est Karma]] * [[Chaild|Adrian]] * [[Trappers]] * Tyra * Dessy Mesk * Rat October * Pleasing * Khalid Oke {{div col end}} Spezialgaascht war déi däitsch Rock-Rap-Grupp Indianageflüster. Den Adrian, dee spéider besser bekannt sollt ginn als [[Chaild]], krut fir ''Chimney Sweeper'' de Präis vun der [[Sacem Luxembourg|Sacem]] fir déi bescht Kompositioun. D'Sängerin Tyra krut den INGA Luxembourg Prize fir déi bescht Promocampagne. Béid Präisser ware mat 500 Euro dotéiert. D'Sängerin [[C'est Karma]] krut de Präis fir déi bescht Live-Performance vun der Stad Diddeleng an d'Méiglechkeet, do 2019 op der [[Fête de la musique]] opzetrieden. Donieft huet den Adrian och de Coup-de-Coeur-Präis an e Suivi vun der Ekipp vun der Rockhal gewonnen.<ref>today.rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20230203150736/https://today.rtl.lu/culture/music/a/1210116.html ''Screaming Fields 2018 winners announced''] (15. Juli 2018)</ref> D'Sängerin Ema Macara (och bekannt als AEM) huet mat ''City Ties'' de Song Contest gewonnen an d'Méiglechkeet, d'Lidd professionell am Tounstudio opzehuelen a e Museksvideo dofir ze produzéieren.<ref>: [https://www.corporatenews.lu/fr/archives-shortcut/archives/article/2018/07/ema-laureate-du-deuxieme-screaming-fields-song-contest-by-cactus ''Ema, lauréate du deuxième ‘Screaming Fields Song Contest by Cactus’''] (23. Juli 2018</ref><ref>vacarm.net: [https://web.archive.org/web/20230626104754/https://www.vacarm.net/actualites-news/aem-city-ties-single-release-rockhal-le-24-avril-2019/ ''ÆM « City Ties » Single Release (Rockhal) le 24 avril 2019''] (3. Abrëll 2019)</ref> Dee Präis gouf, wéi schonn d'Joer virdrunn, vum [[Cactus]] gesponsort. Donieft goufen och verschidde Kënschtler fir Live-Optrëtter gebucht: den Adrian am Atelier, C'est Karma an de Rotonden, Trappers um [[E-Lake Festival]], Dessy Mesk um [[On Stéitsch]], Rat October um LAG Rock & Pop zu [[Koblenz]] a Pleasing am De Gudde Wëllen.<ref>lequotidien.lu: [https://lequotidien.lu/culture/screaming-fields-les-jeunes-talents-sur-le-devant-de-la-scene/ ''Screaming Fields : les jeunes talents sur le devant de la scène''] vum Pablo Chimienti (18. Juli 2018)</ref> === Zéngt Editioun (2019) === Déi zéngt Editioun vum Screaming Fields an déi drëtt Editioun vum Screaming Fields Song Contest waren den 13. Juli 2019. Fir de Song Contest huet de Rocklab mam Ministère fir Gläichstellung tëschent Männer a Fraen kooperéiert. D'Thema war "Democracy and Gender Equality" (Demokratie a Gläichberechtegung vu Fraen a Männer).<ref>chronicle.lu: [https://chronicle.lu/event/screaming-fields-festival ''Screaming Fields Festival''] (13. Juli 2019)</ref> An der Jury vun der Virauswal vum Festival souzen d'PR- a Bookingmanagerin Nathalie Barbosa, den Tun Biever vun der Band [[Tuys]], de Produzent [[Eric Bintz]], d'Sängerin Irina Holzinger vun der Band Irina, d'Sängerin Laetitia Koener vun der Band [[Go By Brooks]], de Sänger a Museker Hugo Nogueira Centeno vun der Band [[Lost in Pain]], d'Musekerin [[Claire Parsons]], an de Sänger [[Edsun]].<ref name=presse19>Dossier de presse - Screaming Fields 2019, Säit 4</ref> Follgend Kënschtler sinn 2019 an der Kompetitioun vum Screaming Fields opgetrueden:<ref>100komma7.lu: [https://www.100komma7.lu/article/musek/dei-aacht-acts-um-screaming-fields-2019 ''Déi aacht Acts um Screaming Fields 2019''] vum Jamie Reinert (11. Juli 2019)</ref> {{div col|cols=3}} * [[Francis of Delirium]] * [[Epicure.]]<!--De Punkt gehéiert zum Numm!--> * Hannah Ida * Parity * Christina Kalyss * Drife * AEM * Lara Grogan {{div col end}} De "Rocklab Package", offréiert vum Kulturministère, ass un d'Sängerin AEM gaangen. Si krut fir ''City Ties'', d'Lidd mat deem si d'Joer virdrun de Song Contest gewonnen hat, och de Präis fir déi bescht Kompositioun. D'Band Parity huet de Präis fir déi bescht Promotioun gewonnen. De Präis fir déi bescht Live-Performance krut Francis of Delirium. Francis of Delirium hunn och de Song Contest gewonnen.<ref>mega.public.lu: [https://web.archive.org/web/20230622214625/https://mega.public.lu/fr/actualites/2019/07/Screaming-Fields-Song-Contest.html ''Francis Of Delirium – Taina Bofferding Félicite La Lauréate Du Screaming Fields Song Contest''] (13. Juli 2019)</ref> Op der zweeter, respektiv der drëtter Plaz, stoungen d'Rapperin [[Nicool]] an de Rapper Yadson. An der Jury vum Song Contest souzen d'Sängerin Priscila da Costa vun de Formatioune [[Ptolemea]] an The Velvet, d'Christine Delvaux vun [[Eldoradio]], de Sänger Georges Goerens vu [[Bartleby Delicate]] a [[Seed to Tree]], d'Sängerin Irina Holzinger, de Sänger a Museker Jérôme Reuter vu [[Rome (Museksgrupp)|Rome]], den Yves Stephany vum [[Radio 100,7]] a Vertrieder vum Ministère de l'Egalité entre les femmes et les hommes an der Rockhal.<ref name=presse19/> === Eeleft Editioun (2021) === ==== De Festival ==== 2020 gouf de Screaming Fields wéinst der [[COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg|Covid-19-Pandemie]] net organiséiert. Déi eeleft Editioun gouf dunn an engem méi klenge Kader organiséiert. Sechs Kënschtler a Gruppe sinn opgetrueden:<ref>delano.lu: [https://delano.lu/article/delano_battle-bands-screaming-fields-lineup-announced ''Battle of the bands: Screaming Fields lineup announced''] vum Jeffrey Palms (26. Juni 2019)</ref> * Culture the Kid * Angel Cara * Chasey Negro * Lara Grogan * Mellow * Zirocco Als Spezialgaascht ass de lëtzebuergesche Rapper [[Skibi]] opgetrueden. De Rapper Chasey Negro war den Haaptgewënner vum Owend. Hie krut de "Rocklab Package", dee vum Kulturminsterium gesponsert gouf. Deen setzt sech zesummen aus engem intensive professionelle Suivi duerch d'Ekipp vum Rocklab an d'Ophuele vun Audio a Video. Hie gouf vum [[Den Atelier|Atelier]] an der [[Kulturfabrik]] och fir Concerte gebucht. Donieft krut d'Sängerin Lara Grogan de "Songwriter Package" vum The Grund Club Luxembourg, an domat en Atelier, wéi ee Lidder schreift an eng Invitatioun zu enger Live-Show an deem Club. Si gouf och fir Concerte an de [[Rotonden]] an [[Neimënster]] gebucht. D'Stad Diddeleng huet d'Anne Funk fir e Concert gebucht, an De Gudde Wëllen an den [[Trifolion]] Culture The Kid.<ref>wort.lu: [https://web.archive.org/web/20230626104751/https://www.wort.lu/de/kultur/chasey-negro-stuermt-screaming-fields-60eb0215de135b92365c4f0c ''Chasey Negro stürmt "Screaming Fields"''] (11. Juli 2021)</ref><ref>today.rtl.lu: [https://today.rtl.lu/culture/music/a/1753313.html ''Chasey Negro and Lara Grogan wow with winning performances ''] (11. Juli 2021)</ref> ==== De Song Contest ==== D'Gewënner vum Song Contest goufen net wéi an de Jore virdrun den Owend vum Festival annoncéiert. Et war nach bis de 24. September 2019 méiglech, Lidder anzereechen. D'Thema vun der véiert Editioun vum Song Contest war "I Want to Break Free". D'Lisa Grogan huet de Concours mam Lidd ''The Other Side'' gewonnen, an domat en "Artist Package", dee vum Kulturministère, der [[Sacem Luxembourg]], dem [[Lëtzebuerger Filmfong]], de Jonk Entrepreneuren, dem Grund Club Luxembourg, an dem Rocklab gesponsert war. Deel dovu waren ënner anerem d'Opnam vum Lidd mat engem erfuerene Produzent, d'Produzéiere vun engem Museksvideo, Gesankscoursen, ee Releaseconcert.<ref>Dossier de presse - Screaming Fields Song Contest 2021, Säit 2</ref> D'Lidd gouf am Januar 2023 verëffentlecht.<ref>eldo.lu: [https://www.eldo.lu/musek/news/a/121543.html ''D'Emily Grogan mat éischter Single "The Other Side"''] (23. Januar 2023)</ref> === Zwieleft Editioun (2022) === De Screaming Fields Festival war den 9. Juli 2022 am Club an der Rockhal. Participantë waren:<ref>eldo.lu: [https://www.eldo.lu/musek/news/a/117244.html ''Line-Up vum Screaming Fields 2022 ''] (8. Juni 2022)</ref><ref>100komma7.lu: [https://www.100komma7.lu/article/musek/des-8-acts-triede-beim-screaming-fields-2022-op ''Dës 8 Acts triede beim "Screaming Fields" 2022 op''] vu Jamie Reinert, Marc Clement a Sam (8. Juli 2022)</ref> {{div col|cols=3}} * Deep Dive Culture (Rock) * Sixo (Hip-Hop) * Pinkspace (elektronesch Musek) * Zirocco (Metal) * Trouble in Paradise (Rock) * Suffocate (Metal) * Triana y Luca (Folk) * SCÍAN (Post Rock) {{div col end}} Als Special Guest ass de Rapper Chasey Negro opgetrueden, deen d'Joer virdrun den Haaptpräis gewonnen hat. D'Grupp Trouble in Paradise hunn den Haaptpräis, de "Rocklab Package" gewonnen, an domat e Mentoringprogramm, Gesanks- an Technikberodung, Live-Prouwen an Tounopnamen. De "Grund Club Package" (e Concert an a Songwriting-Atelier) ass un déi iresch-lëtzebuergesch Rockband Scian gaangen. D'Metalband Suffocate hunn de "Jonk Entrepreneuren Package" gewonnen: en Atelier, wéi e sech besser an de soziale Medie verkeeft.<ref>Gewënner op [https://www.screamingfields.lu/festivalwinners screamingfields.lu/festivalwinners] (gekuckt de 26. Juni 2023)</ref> De De Song Contest gouf 2022 net organiséiert. === Dräizéngt Editioun (2023) === ==== Festival ==== Déi dräizéngt Editioun vum Screaming-Fields-Festival ass den 8. Juli 2023 am Rocklab mat aacht Kandidaten: {{div col|cols=3}} * Ninon (Pop) * Marcy (Pop) * Gone Machado (Hip-Hop) * Culture The Kid (Hip-Hop) * Zana (Pop) * Fulvous (Rock) * Sempervirent (Rock) * Skuto (Hip-Hop) {{div col end}} Als Spezialgaascht trëtt Trouble in Paradize op, de Gewënner vun 2022. Nieft dem ëffentleche Vote huet eng Jury, där hire Choix 50% vum Vote weit, d'Participanten ausgewielt, déi hirer Meenung no am meeschte Potenzial hunn. An där Jury souzen 2023 de Sänger Adriano Lopes Da Silva ([[Chaild|CHAiLD]]), d'Doriane-Alexandra Leroy vun der Rockhal, de Frank Rippinger vum [[E-Lake Festival]], de Journalist Godefroy Gordet, de Khalid Bartholomé vum Café De Gudde Wëllen an d'Seja Katherina vun der Grupp [[The Tame and the Wild]]. ==== Song Contest ==== D'Thema vun der fënnefter Editioun vum Song Contest ass "Tomorrow Stars Today".<ref>eldo.lu: [https://www.eldo.lu/musek/news/a/123246.html ''Screaming Fields Festival & Songcontest 2023''] (19. Abrëll 2023)</ref> == Um Spaweck == * [http://www.screamingfields.lu/ Homepage] * [https://www.facebook.com/screamingfieldsrockhal Facebook] {{Referenzen}} [[Kategorie:Museksfestivallen]] [[Kategorie:Museksconcoursen]] 4e7bjyz4szafirjz1hp77oyw9qwra3b Bruno Rossi 0 96036 2678352 2535082 2026-05-16T18:24:29Z VolvoxBot 61746 /* Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678352 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Bruno Benedetto Rossi''', gebuer den [[13. Abrëll]] [[1905]] zu [[Venedeg]], a gestuerwen den [[21. November]] [[1993]] zu [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] am [[Massachusetts]], war en italieeneschen [[Astrophysik]]er, [[Elementardeelchephysik]]er an [[Astronom]]. == Liewen == De Rossi huet op der [[Universitéit Bologna]] promovéiert a war vun [[1928]] un Assistent op der [[Universitéit Florenz]]. [[1932]] gouf hie Professer fir Experimentalphysik op der [[Universitéit Padua]]. Als Judd hat hien am Joer [[1938]] seng Professur verluer a goung iwwer [[Kopenhagen]] a [[Manchester]] an d'USA, wou hien [[1939]] Gaaschtwëssenschaftler op der [[University of Chicago]] war. [[1942]] gouf hien Associate Professor op der [[Cornell University]]. Wärend dem Zweete Weltkrich huet hien an der Radarentwécklung am [[Massachusetts Institute of Technology]] (MIT) Radiation Lab a spéider zu [[Los Alamos National Laboratory|Los Alamos]] am Kärwaffeprogramm (hie war Co-Leeder vun der Grupp fir Detekterentwécklung) geschafft. [[1946]] gouf hie Professer um MIT, wou hien nees kosmesch Stralung ënnersicht an Enn vun den [[1950]]er-Joren e Pionéier vu Rakéitenexperimenter war, z.&nbsp;B. fir d'Miessung vum interplanetare Plasma an (als Beroder vun American Science and Engineering Inc.) huet hien déi éischt Röntgequell baussenzeg vum Sonnesystem (Scorpio X-1) entdeckt. [[1965]] gouf hien Institute Professor um MIT. [[1970]] ass hien do a Pensioun gaangen, an huet du vun [[1974]] bis [[1980]] op der [[Universität Palermo]] Course gehalen. De Rossi krut [[1987]] de [[Wolf Prize]] fir Physik, [[1983]] d'[[National Medal of Science]], [[1963]] d'Verdéngschtmedail vun der Republik Italien, [[1971]] den [[Antonio-Feltrinelli-Präis]] vun der [[Accademia Nazionale dei Lincei]], [[1976]] de Rumford Prize vun der [[American Academy of Arts and Sciences]] an [[1970]] d'Goldmedail vun der italieenescher physikalescher Gesellschaft. Hie war Éierendokter vu Palermo, La Paz, Durham a Chicago an Éieremember vum [[Tata Institute of Fundamental Research]] ([[1971]]). De Rossi war Member vun der [[National Academy of Sciences]]. De Röntgen-Satellit [[Rossi X-ray Timing Explorer]] vun der [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] ass no him genannt. D'American Astronomical Society vergëtt him zu Éieren de [[Bruno-Rossi-Präis]] an e Léierstull am MIT ass no him genannt. Zu sengen Doktorande gehéiert de [[Kenneth Greisen]]. == Wierk == De Bruno Rossi war an den [[1930]]er e Pionéier an der Fuerschung vun der [[Kosmesch Stralung|Kosmescher Stralung]] a war ee vun den éischten, dee kosmesch [[Röntgenstralung]] mat [[Rakéit]]enexperimenter nogewisen hat. [[1939]] hat hien op der Universitéit Chicago als éischten den Zerfall vum [[Myon]] nogewisen an hat seng mëttel Liewensdauer op der Cornell University gemooss. De Rossi hat och eng Rei elektronesch Techniken an der Experimentalphysik entwéckelt, z.&nbsp;B. [[1930]] d'Schaltkreesser fir d'Koinzidenzobservatioun, [[1942]] den "[[Time to Amplitude Converter]]" an [[1943]] zu Los Alamos mam [[Hans H. Staub]] d'"Fast Ionization Chamber". == Literatur == ;Aufsätz * ''High Energy Cosmic Rays''. In: ''[[Scientific American]]'', November [[1959]], {{ISSN|0036-8733}}. ;Monographien * ''Moments in the Life of a Scientist'' („Momenti nella vita di uno scienziato“, [[1987]]). Cambridge University Press, Cambridge 1990, ISBN 0-521-36439-6 ([[Autobiographie]]). * ''High energy particles''. Prentice Hall, New York [[1952]]. * ''Cosmic Rays''. McGraw Hill, New York [[1964]]. * ''Introduction to the Physics of Space''. McGraw Hill, New York [[1970]] (zesumme mam Stanislaw Olbert). * ''Optics''. Addison Wesley, Reading, Mass. [[1957]]. * Alberto Bonetti (Hrsg.): ''Cosmic ray, particle and astroparticle physics. A conference in honour of [[Giuseppe Occhialini]], [[Bruno Pontecorvo]] and Bruno Rossi; Florence, 11.-13. September 1995'' (Atti dei convegni Lincei; Bd. 133). Accademia Nazionale dei Lincei, Rom [[1997]] (an englascher an italieenescher Sprooch). == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060901151100/http://newton.nap.edu/html/biomems/brossi.html George W. Clark: Biographische Erinnerungen an Bruno Rossi] * [https://web.archive.org/web/20110609171400/http://libraries.mit.edu/archives/exhibits/rossi/ ''Cosmic Ray Observations in Eritrea: Research Notes of Bruno Rossi'', 1933] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Rossi Bruno}} [[Kategorie:Gebuer 1905]] [[Kategorie:Gestuerwen 1993]] [[Kategorie:Astrophysiker]] [[Kategorie:Italieenesch Astronomen]] [[Kategorie:National Medal of Science]] [[Kategorie:Rumford-Präis]] [[Kategorie:Membere vun der Leopoldina]] e344d0fj9ip07jb46yqv2x6qas5j9q4 Delhaize Group 0 96169 2678615 2654081 2026-05-17T03:49:33Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678615 wikitext text/x-wiki {{Infobox Entreprise | Numm = Delhaize Grupp | Logo = 799px-Delhaize Group Logo.svg.png | Typ = [[Société anonyme|Aktiegesellschaft]] | Slogan = | Grënnungsdatum = 1867 | Sëtz = {{BEL}}, [[Molenbeek-Saint-Jean]] | Leedung = Pierre-Olivier Beckers (President & CEO) | Mataarbechter = 160.000 <small>(2011)</small> | Produit = [[Liewensmëtteleenzelhandel]]<br>[[Grousshandel]] | Ëmsaz = 21,1 Milliarden [[Euro|EUR]] <small>(2011)</small> | Homepage = [http://www.delhaizegroup.com/ www.delhaizegroup.com] }} De '''Grupp Delhaize'''<ref name="rtl2011">rtl.lu: [http://news.rtl.lu/news/national/101321.html ''Grupp Delhaize ënnerschreift säin éischte Kollektivvertrag''] (31. Mäerz 2011; gekuckt den 9. Januar 2013</ref> (franséisch: ''Groupe Delhaize'', englesch ''Delhaize Group'') war eng [[belsch]] Entreprise, déi verschidde [[Supermarché]]schaînen an 11 Länner op der Welt, dorënner Lëtzebuerg, bedriwwen huet. Si huet 2016 mat der hollännescher Entreprise [[Ahold]] fusionéiert fir d'Grupp [[Ahold Delhaize]] ze bilden. ==Geschicht== [[Fichier:20110909 embourg16.jpg|thumb|278px|E Supermarché vun Delhaize zu [[Embourg]] an der Belsch]] [[Fichier:2008-10-23 Food Lion at University Center in Durham.jpg|thumb|278px|E Supermarché vu Food Lion an North Carolina an den USA]] De Grupp Delhaize gouf [[1867]] vun de belsche Bridder Jules an Edouard Delhaize an hirem Schwoer Jules Vieujant zu [[Ransart (Belsch)|Ransart]] bei [[Charleroi]] ënner dem Numm ''Etablissements Delhaize Frères Le Lion et Cie'' gegrënnt. Hir Butteker waren op d'Aarbechterklass ausgeriicht an hunn nom Prinzip vun der Konzentratioun an der Spezialisatioun geschafft. 1883 goufen d'Aktivitéiten op e méi grousse Site an der ''Rue Osseghem'' zu [[Molenbeek-Saint-Jean]] bei [[Bréissel]], no bei der [[Gare de l'Ouest (Bréissel)|Gare de l'Ouest]] verluecht, wou och Fabrécke waren an deenen d'Liewensmëttele vun der eegener Mark ''Le lion'' produzéiert goufen. Wärend den nächsten 30 Joer huet Delhaize méi wéi 700 Filialen an der ganzer Belsch opgemaach. Wärend der éischter Weltwirtschaftskris ass 1929 d'Mark ''Derby'' mat bëllege Produkter lancéiert ginn.<ref>lalibre.be: [http://www.lalibre.be/economie/actualite/article/167287/delhaize-defie-aussi-les-hard-discounters.html ''Delhaize défie aussi les «hard discounters''] (20. Mee 2004: gekuckt den 8. Januar 2013)</ref> Nom [[zweete Weltkrich]] huet Delhaize déi meescht vu senge Fabrécken zougemaach an d'Produkter ënner senger eegener Mark vun anere Fabrikante liwwere gelooss. 1957 huet Delhaize den éischte grousse Supermarché no amerikaneschem Virbild an der Belsch opgemaach. 1962 gouf de Grupp an eng Aktiegesellschaft ëmgewandelt a gëtt zanterhier op der Bréisseler Bourse gehandelt. De Grupp Delhaize stoung op der Lëscht vum belschen Aktienindex [[BEL20]]. Mëtt der 1970er huet de Grupp sech an déi amerikanesch Chaîne ''Food Town Stores'' erakaaft, déi zu där Zäit 22 Supermarchéen an [[North Carolina|North]]- a [[South Carolina]] exploitéiert hunn. 1989 huet Delhaize hiren Internetsite delhaize.be, ''Tom & Co'' (eng Supermarchéschaîne, déi op Hausdéierefudder an -accessoirë spezialisíert ass) a den Heemliwwerservice ''Caddy-Home'' lancéiert. An den 1990er Joren huet Delhaize d'Majoritéit bei der griichescher Supermarchéschâine ''Alfa Beta Vassilopoulos'' an d'Supermarchéen ''Delvita'' an der Tschecher Republik an an der Slowakei kaaft, déi ëm 2005 awer erëm verkaaft gi sinn.<ref>Communiqué op delhaizegroup.com: [https://web.archive.org/web/20160316202409/http://www.delhaizegroup.com/tabid/413/Article/680/le-groupe-delhaize-vend-ses-magasins-en-slovaquie-rewe.aspx ''Le Groupe Delhaize vend ses magasins en Slovaquie à Rewe''] (18. Februar 2005: gekuckt den 8. Januar 2013)</ref><ref>radio.cz: [http://www.radio.cz/fr/rubrique/faits/delhaize-quitte-la-republique-tcheque ''Delhaize quitte la République tchèque''] (10. November 2006: gekuckt den 8. Januar 2013)</ref> Mat der ''Carte Plus'' gouf och déi éischt ''Carte de Fidélité'' an der grousser Distributioun an der Belsch kreéiert. 1999 hat de Grupp méi wéi 2000 Verkafsplazen an der Welt erreecht. Zanter Abrëll 2001 gëtt de Grupp Delhaize och op der [[New York Stock Exchange|New Yorker Bourse]] gehandelt. 2005 huet de Grupp d'Supermarchéschaîne ''Cash Fresh'', déi iwwer 40 Supermarchéen am Nord-Oste vun der Belsch bedreift, kaaft. Vun 2003 bis 2009 gouf et och véier Delhaizesupermarchéen an Däitschland. Och an Thailand a Singapur war de Grupp aktiv, huet sech awer aus deene Länner erëm zeréckgezunn.<ref name="retaildetail">retaildetail.be: [http://www.retaildetail.be/nl/f-belgique/bgq-alimentation/item/13266-delhaize-poursuit-son-expansion-en-indon%C3%A9sie ''Delhaize poursuit son expansion en Indonésie ''] (17. Oktober 2011: gekuckt den 9. Januar 2013)</ref> Weltwäit war de Grupp 2011 an 11 Länner mat 3.408 Butteker aktiv, déi en [[Ëmsaz]] vun 21,1 Milliarden Euro an e Gewënn vu 475 Milliounen Euro gemaach hunn. Ronn 160.000 Leit hu fir de Grupp Delhaize geschafft. De gréisste Marché waren dobäi d'USA, wou de Grupp d'Enseignen ''Food Lion'', ''Bloom'', ''Bottom Dollar Food'', ''Harveys'', ''Hannaford'' a ''Sweetbay'' bedriwwen huet. Zesumme waren dat 1.650 Butteker a 17 Bundesstaaten op der Ostküst, déi en Ëmsaz vun 13.815 Milliounen Euro gemaach hunn (65 % vum Total vum Grupp). De belsche Marché, zu deem och Lëtzebuerg gehéiert huet, war trotzdeem nach ëmmer wichteg fir de Grupp. Enn 2011 gouf et 821 Butteker (dovu méi wéi 30 zu Lëtzebuerg mat ëm déi 300 Employéen)<ref name="rtl2011" /><ref>[[Paperjam|paperjam.lu]]: [http://index.paperjam.lu/entreprise/delhaize-luxembourg Presentatioun vun Delhaize Lëtzebuerg] (gekuckt den 8. Januar 2013)</ref> vun deene verschidden Enseignen (Supermarchés Delhaize, AD Delhaize, City Delhaize, Proxy Delhaize, Shop'n Go, Tom&Co a Red Market), déi mat 4,8 Milliarden Euro 23 % vum Ëmsaz vum Grupp generéiert hunn. An hirem Heemechtsmarché hat Delhaize Belsch 2009 bei engem Maartundeel vu 25,7 % an ëm déi 17.000 Persoune beschäftegt. A Südosteuropa war de Grupp mat verschiddenen Enseignë vertrueden: a Rumänien mat de Chaînë ''Mega Image'' a ''Shop & Go'', a Griicheland mat ''Alfa Beta Vassilopoulos'', an 2011 hat de Grupp d'Entreprise ''Delta Maxi'' mat den Enseignë ''Maxi'', ''Mini Maxi'', ''Tempo'', ''Tempo Express'' a ''Piccadilly'' opkaaft, déi mat engem Ëmsaz vun 1,3 Milliarden Euro 492 Butteker an Albanien, Bosnien-Herzegowina, Bulgarien, Montenegro a Serbien bedreift.<ref>New York Times: [http://topics.nytimes.com/topics/news/business/companies/delhaize-group/index.html ''Company Information: Delhaize Group''] (gekuckt den 9. Januar 2013)</ref> Baussent Europa an Nordamerika war Delhaize just nach an Indonesien aktiv, wou si 51 % un der Chaîne ''Super Indo'' gehalen huet (73 Supermarchéen).<ref name="retaildetail" /> Am Juni 2015 ass annoncéiert ginn, datt den hollännesche Supermarchébedreiwer [[Ahold]] an den Delhaize Group géife fusionéieren.<ref>lalibre.be: [https://www.lalibre.be/economie/libre-entreprise/officiel-les-groupes-delhaize-et-ahold-vont-fusionner-558a456b3570172b123d932b ''Officiel: les groupes Delhaize et Ahold vont fusionner''] (24. Juni 2015)</ref> Ee Joer méi spéit ass de Fusiounskontrakt ënnerschriwwe ginn.<ref>globenewswire.com: [https://www.globenewswire.com/news-release/2016/07/23/858372/10164231/en/Delhaize-Group-and-Ahold-complete-merger-after-receiving-clearance-from-the-U-S-Federal-Trade-Commission.html ''Delhaize Group and Ahold complete merger after receiving clearance from the U.S. Federal Trade Commission''] (23. Juli 2016)</ref> == Trivia == Ongeféier zur selwechter Zäit wéi de Jules an den Edouard Delhaize hir Entreprise gegrënnt hunn, huet en anere Brudder vun hinnen, de Louis Delhaize, seng eegen Distributiounsfirma, den haitege [[Grupp Louis Delhaize]] gegrënnt. Dee Grupp bedreift haut ënner anerem d'Supermarchéschaîne ''Cora'' an huet näischt mam Grupp Delhaize ze dinn.<ref>cora.be: [https://web.archive.org/web/20130917222408/http://www.cora.be/cora/front/content/displayPage/cmid/641.do ''L'historique''] (gekuckt den 9. Januar 2013)</ref> ==Quellen== * [http://annualreports.delhaizegroup.com/data/pdf/DELHAIZE_FULL-ANNUAL-REPORT-2011_FR.pdf Rapport Annuel 2011] * [https://web.archive.org/web/20130116051439/http://deltaweb.be/restaurants-hotels-Histoire-d-un-lion-belge+289+f deltaweb.be]: ''Histoire d'un lion belge'' * [https://web.archive.org/web/20121027051404/http://fr.delhaize.be/fr-be/a-propos-de-delhaize/faits-et-chiffres/notre-histoire delhaize.be]: ''Notre histoire'' {{Referenzen}} [[Kategorie:Belsch Entreprisen]] odqyddqumhz9bstvtw49luf7am2n8w9 (3) Juno 0 96243 2678321 2608017 2026-05-16T18:21:53Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678321 wikitext text/x-wiki {{Infobox Asteroiden | Orbittyp = [[Haaptasteroidenceinture|Haaptceintureasteroid]] | Positioun = [[Equinoxe]]: [[J2000.0]] | Grouss Hallefachs = 2,670 [[Astronomesch Eenheet|AE]] | Perihel–Aphel = 1,989 – 3,351 AE | Exzentrizitéit = 0,2550 | Inklinatioun = 12,98 Grad | Ëmlafzäit =4 [[Joer|a]] 133 [[Dag|d]] | Bunnvitess =17,9&nbsp;km/s | Duerchmiesser =290 × 245&nbsp;km | Mass =2,82 • 10<sup>19</sup> kg | Albedo = 0,24 | Dicht = 4,2 g/cm<sup>3</sup> | Rotatiounsperiod = 7,2 [[Stonn|h]] | Absolut Hellegkeet = 5,3<sup>''M''</sup> | Spektralklass =S | Entdecker = [[Karl Ludwig Harding|K. L. Harding]] | Datum = [[1. September]] [[1804]] | Plaz = | Aner Bezeechnungen = }} Den '''(3) Juno''' ([[Astronomesch Symboler|Symbol]]: [[file:Juno symbol (fixed width).svg|16px|⚵]]) ass en [[Asteroid]] vun der [[Haaptasteroidenceinture]]. Hie gouf den [[1. September]] [[1804]] vum [[Karl Ludwig Harding]] als drëtten Asteroid entdeckt an no der [[Juno (Mythologie)|Juno]], der héchster réimescher Gëttin, genannt. Den Asteroid Juno gouf no senger Entdeckung genee sou wéi d'Asteroiden [[(1) Ceres]] an [[(2) Pallas]] am Ufank als vollwäertege Planéit klasséiert. Eréischt no [[1847]] gouf tëscht Asteroiden a Planéiten ënnerscheet. Seng Bunn gouf an den [[1810]]er-Joren zu [[Göttingen]] ënner Leedung vum [[Carl Friedrich Gauß]] vum [[Friedrich Ludwig Wachter]] berechent. == Ëmlafbunn == De Juno beweegt sech op engem Ofstand vun 1,98 ([[Perihel]]) an 3,36 ([[Aphel]]) [[Astronomesch Eenheet|AE]] a 4,36 Joer ëm d'[[Sonn]]. D'[[Ëmlafbunn]] ass 13,0° géint d'[[Ekliptik]] gebéit, d'[[Exzentrizitéit (Astronomie)|Bunnexzentrizitéit]] ass 0,26. == Eegenschaften == De Juno huet e mëttleren Duerchmiesser vu ronn 267&nbsp;km. Seng Mass gouf zu 2,82×10<sup>19</sup> Kilogramm berechent. En huet eng relativ hell Uewerfläch mat enger [[Albedo]] vun 0,24. Wärend der [[Oppositioun (Astronomie)|Oppositioun]] erreecht en eng [[visuell Magnitude]] vu bis zu 7,7&nbsp;mag an ass domat ee vun den hellsten Asteroiden um Himmel. A ronn 7,2 Stonne rotéiert en ëm déi eegen Achs. Am Joer [[1996]] (Resultater goufen am Joer [[2003]] publizéiert) gouf de Juno mat Hëllef vun engem 2,5-Meter-[[Spigelteleskop]] vum [[Mount Wilson-Observatoire]] an enger [[Adaptiv Optik|adaptiver Optik]] grëndlech ënnersicht. D'Ënnersich hu gewisen, datt de Juno en onreegelméissegen Himmelskierper ass, mat enger Form, déi un eng Gromper erënnert. D'Fotoen am [[Infraroutstralung|Infraroutberäich]] weisen e ronn 100&nbsp;km groussen [[Aschlagkrater|Impaktkrater]], dee warscheinlech viru geologesch kuerzer Zäit entstanen ass. <sup>[1]</sup> [[Spektroskopie|Spektroskopesch]] Ënnersich loossen drop schléissen, datt de Juno den Ufankskierper vu [[Gewéinleche Chondrit]]te kéint sinn, enger heefeger Grupp vu [[Steemeteorit]]ten, déi aus [[eisen]]haltege [[Silikat]]konglomeraten, wéi [[Olivin]] a [[Pyroxen]] opgebaut sinn. De Juno war den éischten Asteroid, bei deem eng [[Stärebedeckung]] observéiert gouf. Den [[19. Februar]] [[1958]] war de Juno genee virun engem liichtschwaache Stär laanschtgezunn an hat dee fir en ettlech Sekonne verdäischtert. Zanterhier si schonn en ettlech Stärebedeckunge vum Juno observéiert ginn. D'Gréisst vum Juno gouf bei dësen Observatiounen op 290×245&nbsp;km bestëmmt. {| class=wikitable width=480 |valign=top align="center"|'''Animatioun'''[[Fichier:Juno mpl anim.gif|235px]]<br>De Juno beweegt sech virum Stärenhannergrond. |valign=top align="center"|'''Stärefeldauszuch'''[[Fichier:3Juno-LB1-apmag.jpg|250px]]<br>De Juno wärend der Oppositioun vun [[2009]]. |valign=top align="center"|'''Gréisstenënnerscheeder'''[[Fichier:Moon and Asteroids 1 to 10.svg|thumb|320px|Déi éischt 10 Asteroide profiléiert géintiwwer dem [[Äerdmound]]. 3 Juno ass deen Drëtte vu lénks.]] |} == Literatur == # ''Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics Press Release:'' Release Number 03-18, 6. August [[2003]]: ''Asteroid Juno Has A Bite Out Of It:'' Pressemitteilung auf dem Server des Harvard-Smithsonian Center abrufbar: http://cfa-www.harvard.edu/press/pr0318image.html == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Lëscht vun den Asteroiden]] == Um Spaweck == {{Commonscat|3 Juno|Juno (Asteroid)}} * [http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=3 JPL Datebank: (3) Juno] {{DEFAULTSORT:Juno}} [[Kategorie:Asteroiden 1 - 1000|1/0003]] [[Kategorie:Haaptceintureasteroiden]] [[Kategorie:Asteroide vum Typ S]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1804 entdeckt goufen]] [[Kategorie:Entdeckunge vum Observatoire vu Lilienthal]] [[Kategorie:Entdeckunge vum Karl Ludwig Harding]] k1h7mes62jcf2eaexviy3dawg6pvgr0 Kosmodrom Jiuquan 0 96476 2678449 2611592 2026-05-16T19:42:16Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678449 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Jiuquan Satellite Launch Center building.jpg|thumb|De Kosmodrom Jiuquan]] De '''Kosmodrom Jiuquan''' ass déi eelst a gréisst [[Weltraumgare]] vu [[China]]. Hie läit zirka 200&nbsp;km nordëstlech vun der Stad [[Jiuquan]] an der autonomer Regioun [[Bannenzeg Mongolei]], ongeféier 1.600&nbsp;km vu [[Peking]] ewech. Opgebaut gouf de Kosmodrom am Joer [[1958]] als éischte vun den dräi Weltraumgare vun der VR China. Vun hir goufe méi Rakéitestarten duerchgefouert wéi vun allen anere Rakéitestartplazen. Genannt ass d'Startplaz no der nächstgréisserer Stad [[Jiuquan]], déi am Géigesaz zum Kosmodrom Jiuquan an der Provënz [[Gansu]] läit. Jiuquan gëtt normal gebraucht, fir Satellitten an ënner oder mëttel Ëmlafbunnen ze schéissen a fir Mëttel- a Laangstreckerakéiten ze testen. Den Zentrum faasst 2.800&nbsp;km² a bréngt zirka 20.000 Leit ënner. D'Anlagen an d'Technik gläichen deene vun der sowjetescher Raumfaart. D'[[Sowjetunioun]] hat an den [[1960]]er-Joren d'Chinese beim Opbau vun der Weltraumgare Jianquan ënnerstëtzt. Vum Kosmodrom Jiuquan hat China säin éischte [[Satellit (Raumfaart)|Satellit]] [[Dong Fang Hong I]] am Joer [[1970]] gestart. Och déi éischt [[Bemannt Raumfaart|bemannt Raumflich]] vum Land: [[Shenzhou 5]] ([[2003]]), [[Shenzhou 6]] ([[2005]]) an [[Shenzhou 7]] ([[2008]]) goufen hei gestart. Ausserdeem war den [[29. September]] [[2011]] vun dëser Weltraumgare eng Rakéit mat der éischter chineesescher Raumstatioun [[Tiangong 1]] gestart.<ref>Telepolis, 29. September 2011: [http://www.heise.de/tp/blogs/8/150540 China greift nach den Sternen] Ofgruff den 29. September 2011</ref> == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Chineesesche Raumfaartprogramm]] * [[Kosmodrom Taiyuan]] * [[Kosmodrom Wenchang]] * [[Kosmodrom Xichang]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Jiuquan Satellite Launch Center|Kosmodrom Jiuquan}} * globalsecurity.org: [http://www.globalsecurity.org/space/world/china/jiuquan.htm Jiuquan Satellite Launch Center] * {{en}} sinodefence.com: [http://www.sinodefence.com/facility/jiuquan.asp Jiuquan Satellite Launch Centre] {{Referenzen}} [[Kategorie:Chineesesch Raumfaart]] 7gd9odp06tofg4axsuhx4u15jg0kj2q Transborderbréck vu Bizerte 0 97248 2678567 2363270 2026-05-16T20:03:34Z VolvoxBot 61746 /* Geschichtechen Hannergrond */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678567 wikitext text/x-wiki D''''Transborderbréck vu Bizerte''' am [[Tunesien|tuneeseschen]] Hafe [[Bizerte]] war den éischten [[Transborderbréck|Transborder]] deen de [[Ferdinand Arnodin]] eleng realiséiert hat. D'Konstruktioun hat [[1896]] ugefaangen an am Juni [[1898]] gouf d'Bréck a Betrib geholl. Se hat eng Drowäit vun 109 Meter an den Tablier war 44 Meter iwwer dem Waasser. Spëtzt vun de Pilieren hat eng Héicht vu 60 Meter. Et war eng gemëscht Konstruktioun aus [[Hänkbrécken a Schréiseelbrécken|Hänk- a Schréiseelbréck]]. D'Transbordergondel huet vun enger Säit op déi aner ronn 45 Sekonne gebraucht an d'Seelzich goufe vun enger [[Dampmaschinn]] ugedriwwen. D'Transborderbréck vu Bizerte gouf [[1903]] wéinst militäresche Vergréisserungspläng vum Kanal deen an de [[Séi vu Bizerte]] féiert, ofgerappt, fir [[1908]] zu Brest an der Entrée vun der [[Penfeld]] nees opgeriicht ze ginn fir do d'Verbindung mam [[Arsenal]] ze maachen. ==Geschichtechen Hannergrond== Bizerte dat um nërdlechste Punkt vun [[Afrika]] läit war um Enn vum [[19. Joerhonnert]] zanter der Ouverture vum [[Suezkanal]] eng vun de wichtege Plazen um Schëffswee [[Gibraltar]]-[[Malta]]-[[Suez]]. Den [[12. Mee]] [[1881]] hat de [[Bey]] vun Tunis mat [[Frankräich]] den [[Traité vum Bardo]] ënnerschriwwen, duerch deen Tunesien e franséischt [[Protektorat]] gouf. Gläich drop huet déi franséisch Marinn ugefaangen um Séi vu Bizerte Hafenanlagen an en Arsenal anzeriichten. D'Verbindung vum Séi mam Mier huet deemools aus engem besseren [[Oued]] bestanen deen net vu grousse Schëffer konnt benotzt ginn. [[1891]] gouf dofir decidéiert deen 150 {{Km2}} grousse Séi iwwer e [[Kanal (Waasserbau)|Kanal]] mat dem [[Mëttelmier]] ze verbannen. Fir den 2.400 Meter laange Kanal ze bauen, goufen 2 Millioune Meterkipp Gestengs a Buedem terrasséiert. En hat eng Breet vun 100 m a war bei niddregem Mier 9 m déif. Laanscht d'Säite waren 200 Metre [[Quai]]en ugeluecht. Bis [[1998]] hat Bizerte sech zum Haaptkär vun der franséischer Marinnestrategie um Mëttelmier entwéckelt. Duerch de grousse Schëffsverkéier huet d'[[Pont (Schëff)|Pont]] déi den Déngscht bis dohi gemaach huet, missen ofgeschaaft ginn, well se ze dacks huet d'Seeler misse fale loossen, wa Schëffer passéeiert sinn<ref>''Bizerte en son passé, son présent et son avenir'' vum [[Louis-Salvador vun Habsburg-Loutrengen|Äerzherzog Louis-Salvador]]</ref>. Sou koum et datt d'Pont duerch eng Transborderbréck ersat gouf. [[1889]] no der [[Fachodakris]] huet d'Marinn decidéiert e renge Krichshafen am Südweste vum Séi bei Sidi-Abdallah (haut [[Menzel Bourgiba]]) unzeleeën. Ausserdeem huet de Vebindungskanal net alle militäreschen Iwwerleeunge Rechnung gedroen, a well en net breet genuch war, waren d'Stréimungen déi bis zu 4,5 [[Knuet (Nautik)|Kniet]] konnten erreechen ze grouss fir e séchere Schëffsverkéier. Sou gouf [[1903]] decidéiert de Kanal op eng Breet vun 200 m ze bréngen. Sou koum et datt den Transborder 1903 an dräi Méint Aarbecht nees ofgeriicht gouf an op Brest transportéiert gouf. Amplaz sinn dunn zwou Ponten hin an hier gefuer, bis schliisslech an den [[1970]]er-Joren eng [[Hiefbréck|Hiefklappbréck]] d'[[Bréck vu Bizerte|Bréck tëscht Bizerte a Zarzouna]] eng 300 Meter flossop vum fréieren Transborder gebaut gouf. == Kuckt och == *[[Transborderbréck vu Warrington]] *[[Ponte Pênsil Alexandrino de Alencar]] *[[Puente Transbordador Nicolás Avellaneda]] ==Literatur== *''La France des Transbordeurs'', Jacques Sigot (2005). == Um Spaweck == *[http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?id=s0004465 Säit op Structurae mat Biller] {{Referenzen}} [[Kategorie:Transborderbrécken|Bizerte]] [[Kategorie:Brécken an Tunesien]] [[Kategorie:Schréiseelbrécken]] [[Kategorie:Hänkbrécken]] [[Kategorie:Bauwierker 1898]] t94u7l302j2s0ufwqxnrtw4tz2xlmkt Gammaastronomie 0 97943 2678391 2657959 2026-05-16T18:29:03Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678391 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Magic-Telescope.jpg|mini|MAGIC, Tscherenkow-Teleskop op La Palma]] '''Gammaastronomie''' oder '''Gammastralenastronomie''' ass d'Erfuerschung vum [[Weltraum]] mat [[Stralungsdetekter|Gammastralendetekteren]]. Duerch de méi héijen Energieberäich vun de [[Gammastralung|Gammaquanten]] (méi wéi 500 [[Elektronevolt|keV]]) am Verglach zum visuelle [[Liicht]] (~ 1 Elektronevolt) an domat och den zum Deel vëlleg ënnerschiddlechen Ursaachen, erlaabt d'Gammaastronomie Ablécker an nei [[Phenomeen]]er am [[Universum]], besonnesch vu gewaltegen [[Explosioun]]en a [[Stärekollisioun|Kollisioune]] vu [[Stär]]en an aneren Himmelskierper. D'Gammastronomie mécht domat eng Fënster fir ganz aner Beräicher vun der [[Astronomie]] op. == Grondlagen == === Weltraumgestëtzt Gammaastronomie === Dee Beräich vun der Astronomie ass nach relativ jonk, well et op der Äerd net méiglech ass, Gammastralen aus dem [[Weltraum]] opzefänken, well déi vun der [[Atmosphär vun der Äerd|Äerdatmosphär]] absorbéiert ginn. Wëssenschaftler, déi [[Gammastralequell]]en am Weltraum ënnersiche wëllen, musse sech dofir op entspriechend [[Observatoirë]] verloossen, déi op [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]] d'Äerd ëmkreesen. Et ass awer och baussenzeg vun der Äerdatmosphär net méiglech, Gammastralequelle wéi am visuelle Liicht mat engem [[Lënserefrakter|Lënsen]]- oder [[Spigelteleskop]] z'observéieren, well déi héichenergetesch Stralen net vu Lënse gebrach an net vu Spigele reflektéiert ginn. Et brauch een dofir sandwichaarteg iwwerenee gelagert [[Szintillatiounsziler]] bei deene beim Duerchgank vun engem [[Photon|Gammaphoton]] duerch e bestëmmt Material Liichtblëtzer produzéiert ginn: D'Liichtblëtzer ginn duerch [[Photomultipléier]] oder [[Halefleederdetektor]]e gemooss, woubäi hir Spuer duerch den Detekterstapel eng graff Richtungofschätzung vum afalende Gammaphoton op e puer [[Wénkel|Grad]] genee erméiglecht gëtt. === Gammaastronomie um Äerdbuedem === E ass allerdéngs zanter kuerzem och méiglech, mat sougenannten [[Tscherenkow-Teleskop]]e Gammastralen indirekt vum Äerdbuedem aus z'observéieren, andeems een d'Reaktioun vun de Gammastrale mat der Äerdatmosphär observéiert. Dobäi entsti beim Zesummeknuppe vun de Gammaphotone mat den [[Atom]]er an der Héichatmosphär Schauere vu [[Sekundärdeelchen|Sekundärdeelercher]], déi dann erëm beim Fluch duerch d'Atmosphär sougenannt [[Tscherenkow-Stralung|Tscherenkow-Liicht]] verschécken. De keegelfërmege Liichtblëtz deen doduerch a Fluchrichtung vun den [[Elementardeelchen|Deelercher]] entsteet, (also op den Äerdbuedem geriicht) kann da mat Tscherenkow-Teleskope gemooss ginn. == Geschicht == === Ufäng === Och wa schonn an den [[1940]]er- an [[1950]]er-Joren ugeholl gouf, datt et Gammastralen am Weltraum kéint ginn, sou konnt eréischt de Satellit [[Explorer 11]] (gestart de [[27. Abrëll]] [[1961]]), deen nëmme fir deen Zweck gebaut gouf, Gammastralen entdecken. Wärend senger 4 Méint laanger Missioun hat en 22 Gammastralenevenementer entdeckt. Dat war den éischte vun enger Rei vu Satellitten, déi vun do u reegelméisseg Gammastralen um [[Ëmlafbunn|Orbit]] observéiert hunn. === Gammasatellitten === * Den [[Orbiting Solar Observatory|OSO-3]] huet [[1967]] Gammastralequelle laanscht [[Mëllechstrooss|eis Galaxis]] entdeckt, déi sech ëm den [[Halo (Astronomie)|Halo]] konzentréieren. * D'[[Vela (Satellit)|Vela-Satellitten]], eigentlech amerikanesch [[Spionagesatellit]]ten, déi [[Atomwaffentest]]er opspiere sollten, hunn tëscht Juli [[1969]] bis Abrëll [[1979]] fir d'éischt déi sougenannt [[Gammablëtz]]er entdeckt. * Den [[Small Astronomy Satellite 2|SAS-2]] vun der [[NASA]] an de [[COS-B]] vun der [[European Space Agency|ESA]] konnten an den [[1970]]er-Jore fir d'éischt detailléiert Kaarten iwwer d'[[Gammastralen|Gammaspektrum]] am [[Weltraum]] liwweren. * [[Compton Gamma Ray Observatory|CGRO]], e 17 Tonne-Satellit vun der Superlativ, liwwert an den [[1990]]er-Jore ganz vill Daten iwwer [[Gammastralequell]]en an huet d'Wëssen an deem Beräich enorm vergréissert. Am Joer [[2000]] gouf de Satellit ofstierze gelooss. * [[Integral (Raumfaart)|INTEGRAL]], e Satellit mat nach méi enger grousser Opléisung, deen d'ESA de [[17. Oktober]] [[2002]] an den Orbit geschéckt hat. * [[Fermi Gamma-ray Space Telescope]], e ''Wäitwénkel-Gammastraleweltraumteleskop'' (fréieren Numm ''Gamma-ray Large Area Space Telescope'', GLAST) gouf den [[11. Juni]] [[2008]] an den Orbit bruecht. === Gammateleskopen um Äerdbuedem === [[Fichier:Ct2ct3 nah n.jpg|mini|rechts|250px|Zwéin Teleskope vum HESS-Teleskop-Arrays]] Bei der äerdgebonnener Observatioun vu Gammastrale sinn, no enger Rei vu klenge Versuchsprojeten, zwéi weeweisend Projeten ze nennen, déi grad am Test oder schonn a Betrib sinn: * [[High Energy Stereoscopic System|H.E.S.S.]] (High Energy Stereoscopic System) an [[Namibia]], dat 4 Eenzelteleskope mat engem Duerchmiesser vu jee 13 Meter huet. D'Spigele vun den eenzelen Teleskopen hunn nees 400 Segmenter vu 60&nbsp;cm Duerchmiesser. * [[MAGIC-Teleskop|MAGIC]] (Major Atmospheric Gamma-Ray Imaging Cherenkov Telescope) op [[La Palma]], [[Kanaresch Inselen]]. Den Teleskop huet e 17 Meter grousse [[Segmentspigel]] aus 1000 eenzelen Aluminiumplacken a kann duerch seng Beweglechkeet besonnesch fir d'Observatioun vu kuerzliewege Gammablëtzer benotzt ginn. Et ass den Nofollger vum [[High Energy Gamma Ray Astronomy|HEGRA]] ''Atmospheric Cherenkov Telescope System'' op der selwechter Plaz. == Fuerschungsobjete vun der Gammaastronomie == Duerch déi beschriwwen héich Energie vun der Gammastralung (iwwer 10<sup>5</sup> [[Elektronevolt|eV]] am Verglach zum Liicht mat ~1 eV) mussen och d'Genesismechanissem vun där Stralung ganz anerer wéi déi vum Liicht sinn. Meeschtens sinn dat grouss Explosiounen a Kollisiounen am Weltraum: * Gammablëtzer, déi nëmmen e puer Sekonne laang daueren a fir déi Zäit all aner Gammaquellen am Universum iwwerstralen. Si sinn no neisten Theorien an de meeschte Fäll eng besonnesch Form vun der [[Supernova]]explosioun vun engem masseräiche [[Stär]] um Enn vu sengem Liewen. * Reschter vu Supernovaexplosiounen, wéi [[Neutronestär]]en a [[Schwaarzt Lach|Schwaarz Lächer]] sende beim Afänke vu Matière och Gammastralung aus (bei Schwaarze Lächer gëtt déi Stralung och den ''Doudesruff vun der Matière'' genannt, well et dat lescht ass wat ee vun em gesäit) * [[Stousswellen]] an den ofgestoussene [[Stärenatmosphär]]e vu Stärenexplosiounen, déi optriede wann e Gas dee sech bal mat [[Liichtvitess]] ausbreet op e luese Gas stéisst. * Gliddeg [[Niwwel (Astronomie)|Gaswolleken]], déi duerch verschidde Prozesser bestänneg ugereegt ginn, z.&nbsp;B.: intergalaktesche Gas a [[Galaxiëkoup|Galaxiëkéip]]. * [[Aktiv Galaxie]]n, also Galaxien an deene vill [[Energie]] ëmgesat gëtt. Dorënner fale [[Starburstgalaxie]]n (extrem héich [[Stäregebuertsquot]], virun allem duerch [[Galaxiëkollisioun]]en ausgeléist), [[Aktive galaktesche Kär|aktiv galaktesch Kären]] (den Zentralberäich a besonnesch dat zentraalt Schwaarzt Lach sinn extreem aktiv, also e [[Quasar]]) * Schliisslech gëtt no Spuere vun der [[Annihilatioun]] (koppelweis Zerstéierung) gesicht, gradewéi no [[Donkel Matière|Donkeler Matière]], fir déi geheim Matière, där hir Funktioun een iwwer hir [[Gravitatioun]]swierkung am Universum indirekt feststelle kann, direkt noweisen ze kënnen an dobäi erauszefannen aus wéi engen [[Elementardeelchen|Deelercher]] si besteet. Déi héchst bis elo observéiert Photonenenergie vu 16&nbsp;[[Eletronevolt|TeV]], observéiert mam [[High Energy Gamma Ray Astronomy|HEGRA]]-Teleskop, hat hir Quell am [[Blazar]] [[Markarjan 501]]. == Literatur == * Felix A. Aharonian: ''High energy gamma-ray astronomy.'' American Inst. of Physics, Melville [[2009]], ISBN 978-0-7354-0616-2 * Poolla V. Ramana Murthy, A. W. Wolfendale: ''Gamma-ray astronomy.'' Cambridge Univ. Press, Cambridge [[1993]], ISBN 0-521-42081-4 * Johannes A. Bleeker, W. Hermsen: ''X-ray and gamma-ray astronomy.'' Pergamon Pr. Oxford [[1989]], ISBN 0-08-040158-9 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Gammastralung]] * [[Röntgenastronomie]] * [[Satellit (Raumfaart)|Satellit]] * [[Teleskop]] * [[Tscherenkow-Stralung]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20120304012238/http://www.astroteilchenphysik.de/topics/gamma/gamma.htm Weider Informatiounen zu der Gammaastronomie] * [http://www.mpi-hd.mpg.de/hfm/CT/CT.html Max-Planck-Institut für Kernphysik – The HEGRA Atmospheric Cherenkov Telescope System] * [http://magic.mppmu.mpg.de/ The MAGIC Telescope Project] * [http://www.mpi-hd.mpg.de/HESS Max-Planck-Institut für Kernphysik – The H.E.S.S. Project] * [http://www.mpe.mpg.de/gamma/ Gammaastronomie um Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik, Garching] * [https://web.archive.org/web/20101124125157/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/science/know_l1/history_gamma.html The History of Gamma-ray Astronomy] NASA Goddard Space Flight Center (englisch, abgerufen am 18. Juni 2011) [[Kategorie:Gammaastronomie| ]] [[Kategorie:Observatiounsmethoden an der Astronomie]] bzbolp3r8sur1xkhg1hadad3lcyysi4 Explorer-Programm 0 97947 2678381 2638981 2026-05-16T18:27:57Z VolvoxBot 61746 /* Missiounen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678381 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Explorer 6 paddles up.jpg|thumb|Explorer 6]] [[Fichier:ISEE-C (ISEE 3) in dynamic test chamber.jpg|thumb|[[ISEE-3/ICE|ISEE-C]] (Explorer 59) an enger Testkummer]] [[Fichier:TRACE in cleanroom during assembly.jpg|thumb|[[Transition Region And Coronal Explorer|TRACE]] (Explorer 73) déngt der Erfuerschung vun der Sonnekorona]] Den '''Explorer''' ass den éischten an zougläich ëmfangräichste [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]]- a [[Raumsond]]eprogramm vun de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]]. == Geschicht == [[1957]] hat d'[[Sowjetunioun]] mam [[Sputnik 1]] d'[[Course an den All|Course ëm den éischte kënschtleche Satellit am Weltraum]] fir sech entscheet. Et hat offiziell mat der Ukënnegung vum US-amerikanesche President [[Dwight D. Eisenhower]] den [[28. Juli]] [[1955]], am Kader vum [[Internationaalt geophysikalescht Joer|internationale geophysikalesche Joer]] ugefaangen, fir e kënschtlechen Äerdtrabant an d'Ëmlafbunn ze bréngen. D'Sowjetunioun hat e puer Deeg méi spéit offiziell matgedeelt dat selwecht wëlles ze hunn. D'USA ware mat hirem [[Vanguard-Projet]] zum Zäitpunkt vum Sputnik-Start nach net startbereet an hunn et bis Enn [[1957]] mat engem virgezunnene Start versicht. De Start war eng Katastroph: Déi bis dohin nach net vollstänneg getest Drorakéit war beim Start nach op der Startramp explodéiert, virun den Ae vu Millioune vun Televisiounspektateuren. D'Explorer-Serie krut domat d'Chance, déi éischt Satellitten an d'Äerdëmlafbunn ze schéissen, a war géintiwwer dem Vanguard-Projet iwweraus erfollegräich. Den [[1. Februar]] [[1958]] war den [[Explorer 1]] als éischten amerikanesche Satellit erfollegräich an d'Ëmlafbunn gestart. Ënner dem Numm Explorer goufen 91 erfollegräich Missiounen <small>(Stand: 9. Abrëll 2013)</small> op den ënnerschiddlechste Fuerschungsgebidder gemaach, an dat vun der Erfuerschung vun der [[Ionosphär]] iwwer d'[[Radioastronomie]] bis zu der [[Atmosphärwëssenschaften|Atmosphär]]- an [[Geowëssenschaften|Äerdfuerschung]]. Déi haaptsächlech vun der Arméi zu [[Huntsville (Alabama)]] entwéckelt Satellitten, mat Hëllef vun der Expertegrupp ronderëm de fréieren techneschen Direkter [[Wernher von Braun]], ware sou déi éischt US-Satellitten am Orbit - an domat e wichtegen éischte Schrëtt a Richtung [[bemannt Raumfaart]]. == Missiounen == Jiddwer Explorer-Satellit (zanter Explorer 6) dréit eng Subbezeechnung - jee nodeem zu water engem wëssenschaftleche Projet e gehéiert. Zanter Ufank vun den [[1990]]er-Jore goufen am Explorer-Programm Ënnerprogrammer gestart: * ''SMEX'' (''Small Explorer'') fir kleng Fuerschungsmissiounen zanter Ufank vun den [[1990]]er-Joren. * ''MIDEX'' (''Middle-Sized Explorer'') fir mëttelgrouss Fuerschungssatellitten zanter Enn vun den [[1990]]er-Joren. * ''STEDI'' (''Student Explorer Demonstration Initiative'') an ''UNEX'' (''University Explorer'') fir kleng, vun Universitéite fir d'NASA duerchgefouert Missiounen. Eng vollstänneg Oplëschtung vun de bis elo 102 gestarten Explorer-Satellitte steet an der ''[[Lëscht vun Explorer-Missiounen]]''. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Quell == * Nasa Facts: ''Explorers: Searching the Universe Forty Years Later'' == Um Spaweck == {{Commonscat|Explorer program|Explorer-Programm}} * {{en}} NASA: [https://web.archive.org/web/20130217024726/http://www.hq.nasa.gov/office/pao/History/explorer.html Explorer History] * {{en}} NASA: [http://history.nasa.gov/sputnik/expinfo.html Explorer-I and Jupiter-C] * Bernd Leitenberger: [http://www.bernd-leitenberger.de/explorer.shtml Explorer am Moundorbit] * {{en}} NSSDC: [https://web.archive.org/web/20221107160453/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/multi/explorer.html D'Explorer-missiounen am National Space Science Data Center] * https://web.archive.org/web/20160304123020/http://www.claus-schieber.de/spacefl/usa.htm [[Kategorie:Explorer-Programm| ]] 5793whl0jdcpkoxfnqaqgmrw88ibzcg Carl Foreman 0 98165 2678359 2581903 2026-05-16T18:25:01Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678359 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Carl Foreman''', gebuer den [[23. Juli]] [[1914]] zu [[Chicago]], a gestuerwen de [[26. Juni]] [[1984]] zu [[Beverly Hills]], [[Kalifornien]], war en US-amerikanesche Filmregisseur, [[Dréibuchauteur]] a Filmproduzent. An den [[1950]]er-Joren, war hien eent vun den Affer vum [[Maccarthyssem]] a stoung op der [[Schwaarz Lëscht vun Hollywood|schwaarzer Lëscht vum Cinema]]. == Filmographie == === als Regisseur === * 1963: ''[[The Victors]]'', mam [[Melina Mercouri]], [[Romy Schneider]], [[George Peppard]], [[Elke Sommer]], [[George Hamilton]] a [[Jeanne Moreau]] === als Produzent === * 1952: ''[[High Noon]]'', vum [[Fred Zinnemann]] * 1958: ''The Key'', vum [[Carol Reed]] * 1961: ''[[The Guns of Navarone]]'', vum [[J. Lee Thompson]] * 1963: ''[[The Victors]]'', vum Carl Foreman * 1968: ''[[Otley (Film)|Otley]]'', vum [[Dick Clement]] * 1969: ''The Virgin Soldiers'', vum [[John Dexter]] * 1969: ''Mackenna's Gold'', vum J. Lee Thompson * 1969: ''Young Winston'', vum [[Richard Attenborough]] * 1972: ''Living Free'', vum [[Jack Couffer]] == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Foreman Carl}} [[Kategorie:US-amerikanesch Dréibuchauteuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmproduzenten]] [[Kategorie:Oscar fir dat bescht adaptéiert Dréibuch]] [[Kategorie:Gebuer 1914]] [[Kategorie:Gestuerwen 1984]] l4ruhqy6lndfa3cgegfyz62ibwsd3lq Instituto de Astrofísica de Canarias 0 98603 2678431 2666136 2026-05-16T19:39:26Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678431 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = | Kameraen = | Teleskopen = }} Den '''Instituto de Astrofísica de Canarias''' (IAC) ass en [[Astrophysik|astrophysikalesche]] Fuerschungsinstitut op de [[Kanaresch Inselen|Kanareschen Inselen]]. E setzt sech aus follgende Beräicher zesummen: == Fuerschungseenheeten == === Astrophysikalesche Fuerschungsinstitut === Dat ass den Haaptberäich vum Institut zu [[San Cristóbal de La Laguna]] op [[Teneriffa]], deen och de gréissten Deel vun der Fuerschungstechnik, der Administratioun an de Büroe vun de Wëssenschaftler begräift. === Observatoire um Teide === Am ''[[Teide Observatoire|Observatorio del Teide]]'' op [[Teneriffa]] an enger Héicht vun 2.400 Meter, sti virun allem d'Sonnenteleskope [[Sonnenteleskop GREGOR|GREGOR]], VTT, an THEMIS, souwéi vill kleng Nuetsteleskopen. === Observatoire um Roque de los Muchachos === De ''[[Roque de los Muchachos Observatoire]]'' steet op der Nopeschinsel [[La Palma]] an der Gemeng [[Garafía]]. Do stinn déi grouss Nuetsteleskopen an d'Sonnenteleskopen SST an DOT. Den Observatoire gouf [[1985]] gegrënnt an huet déi gréisst Konzentratioun vun Teleskopen op der [[Nordhallefkugel|Nordhemisphär]]. == Geschicht == Den Observatoire gouf [[1959]] gegrënnt an den éischten Teleskop gouf mat der Ënnerstëtzung vun der Universitéit [[Bordeaux]] am Joer [[1964]] installéiert. [[1975]] huet den ''Instituto de Astrofísica'' den ''Instituto de Astrofísica de Canarias'' als en Deel vun der Universitéit La Laguna gegrënnt. [[1979]] huet Spuenien e Vertrag fir eng Zesummenaarbecht an der [[Astrophysik]] mat [[Dänemark]], [[Schweden]] a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] ofgeschloss, fir modern Teleskopen an d'Observatoiren ze bréngen. Déi Kooperatioun gëtt als [[European Northern Observatory]] bezeechent. [[1982]] ass den IAC mat der Ënnerstëtzung vun der Regierung vun der [[Kanaresch Inselen|Autonomer Gemeinschaft vun de Kanareschen Inselen]] eng Partnerschaft mat der Universitéit vu La Laguna an dem Zentrum vun der Wëssenschaftlecher Fuerschung agaangen. Den ''Observatorio del Roque de los Muchachos'' gouf du mat den éischten Teleskopen ageriicht. No an no hu sech d'[[Belsch]], [[Däitschland]], [[Frankräich]], [[Italien]] an [[Norwegen]] un d'Ofkommessen ugeschloss. [[1985]] war d'offiziell Aweiung vum IAC. Ufanks der [[1990]]er-Joren huet Spuenien den éischten Teleskop, den IAC-80 entwéckelt a gebaut. [[1994]] gouf e Kontrakt iwwer d'Installatioun vun engem Teleskop mat der [[European Space Agency|Europäescher Weltraumorganisatioun]] am ''Observatorio del Teide'' ënnerschriwwen. [[2000]] gouf en Terrain zu Breña Baja (Santa Cruz de Tenerife) fir den ''Centro Común de Astrofísica en la Palma (CALP)'' kaf. Fir bei den Observatoire ze kommen, krut d'Insel eng besser Infrastruktur. [[1994]] gouf d'Gesellschaft ''Grantecan S.A.'' fir de [[Gran Telescopio Canarias]] mat der Ënnerstëtzung vun de Regierunge vun de Kanareschen Inselen a vu Spuenie gegrënnt. == Wichteg Entdeckunge vum IAC == * [[1992]] – éischt méiglecht [[Schwaarzt Lach]] an eiser [[Mëllechstrooss]] * [[1995]] - éischte [[Brongen Zwerg]], "Teide 1" an de [[Plejaden]] * [[2001]] - Schwaarzt Lach an der Géigend vun eiser Mëllechstrooss == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.iac.es Websäit vum IAC] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren]] [[Kategorie:Astronomesch Organisatiounen]] [[Kategorie:Kanaresch Inselen]] 4jrm8pw7x7c1kamfhafumvy0fgwgraw Tiangong 1 0 98781 2678563 2493326 2026-05-16T20:03:09Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678563 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#FBBFFA;" ! colspan="2" | Tiangong 1 |- bgcolor="#FFFAFA" | Raumschëff || Shenzhou |- bgcolor="#FFFAFA" | Land || [[China]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Crew || bis zu 3 |- bgcolor="#FFFAFA" | Start|| [[29. September]] [[2011]], 13:16 UTC |- bgcolor="#FFFAFA" | Startplaz || [[Kosmodrom Jiuquan]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Drorakéit || [[Laange Marsch 2|Laange Marsch 2F]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Status|| aktiv |} [[Fichier:Tiangong 1 drawing.png|thumb|Zeechnung vum Tiangong 1 (lénks) mat ugedocktem Shenzhou-Raumschëff (riets)]] Den '''Tiangong 1''' (chineesesch 天宫一号 fir "Himmlesche Palast 1") ass den Numm vun der éischter [[Volleksrepublik China|chineesescher]] [[Raumstatioun|Weltraumstatioun]], déi am Kader vum Programm mat dem selwechten Numm vun der [[China National Space Administration|CNSA]] entwéckelt gouf. Tiangong 1 gëtt als [[Raumlaboratoire]] am [[Shenzhou]]-Programm benotzt an déngt der Erfuerschung vu Kopplungsmanöver a Laangzäitopenthalter vu Raumfuerer. De Start u Bord vun der Drorakéit [[Laange Marsch 2|Laange Marsch 2F]] war den [[29. September]] [[2011]] um 13:16 Auer [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]]. == Entwécklung == Schonn Ufank vun den [[1970]]er-Joren entstoungen a China konkreet Pläng fir d'Schafe vun engem bemannten Ausseposten am Weltraum. No wirtschaftlechen a politesche Barriären ass allerdéngs eréischt [[1992]] den Duerchbroch mat dem '''Projet 921''' genannte Raumfaartprogramm gelongen. Nodeem an der éischter Projetsphas mëttlerweil d'Shenzhou-Raumschëff erfollegräich agefouert a siwe Missiounen realiséiert huet, gesäit déi zweet Projetsphas den Opbau vun enger Raumstatioun vir. D'Duerchféierung vun erfollegräiche [[Rendez-vous (Raumfaart)|Rendez-vousen]]- a [[Ukopplung (Raumfaart)|Kopplungsmanöveren]] ass d'Viraussetzung fir sou ee Projet am Raum. Mam Dockingsystem deen um russeschen [[APAS]] baséiert huet China schonn eng entwécklungsfärdeg Undockvirriichtung. Bis déi leeschtungsstaark Drorakéit [[Laange Marsch 5]], déi d'Raumstatiounsmodule vu méi wéi 20 Tonne Mass an den Orbit brénge soll, fäerdeg ass, bitt de relativ klengen Tiangong-1-Modul en Undockpunkt fir Shenzhou-Raumschëffer, Solargeneratore fir d'Versuerge mat elektrescher Energie an e begrenzte [[Drock|pressuriséierte]] Wunn- an Aarbechtsberäich fir [[Taikonauten]] als Viraussetzung fir d'Erfuersche vu Laangzäitopenthalter am All. Am Tiangong-Programm sollen domat déi erfuerdert Grondlage fir de Bau an de Betrib vun enger Raumstatioun gesammelt ginn. Jee no Verlaf an Entwécklung vum Programm ass de Start vun op d'mannst zwéi weideren Tiangong-Raumlaboratoirë virgesinn. == Opbau == Tiangong 1 besteet aus zwou Haaptkomponenten, de groussen Orbitalmodul um Buch an de Servicemodul mat deem klengen Duerchmiesser um Heck. De baussenzegen Opbau gläicht dem Raumlaboratoire vun den éischte sowjetesche [[Saljut]]-Raumstatiounen. Den Orbitalmodul huet en androgynt Kopplungsaggregat vergläichbar mam [[Androgynous Peripheral Attach System|APAS-89-System]] fir Shenzhou-Zoubréngergefierer a bitt de Mannschaften e klimatiséierten a mat Liewenserhaltungssystemer ausgerëschte Wunn- an Aarbechtsberäich. Am net begobare Servicemodul sinn zwéi Solargeneratere mat 17&nbsp;m Spanwäit fir d'Energieversuergung, d'Dreifstofftanken an d'Dreifwierker fir d'Lagereegelung. Déi maximal Notzungsdauer gëtt mat ronn zwee Joer uginn. Aschränkend op d'Gréisst an Notzungsméiglechkeeten vum Modul wierkt sech déi gebraucht Drorakéit Laange Marsch 2F aus, déi och Dréier fir d'Shenzhou-Raumschëffer ass. Den Duerchmiesser vun Tiangong 1 gëtt mat 2,8&nbsp;m, d'Längt mat 9&nbsp;m an d'Mass mat 8,4 Tonnen uginn, wat der maximaler Notzlaascht vun dëser Drorakéit entsprécht. D'Mass vun Tiangong 1 ass domat manner wéi d'Hallschent vun der Mass vun der éischter sowjetescher Statioun. Well doriwwer eraus e groussen Deel vun der Mass (ongeféier 3,5 Tonnen) op de Servicemodul entfalen, léisst sech de benotzbare Raum (35&nbsp;m³) an ongeféier mat der Gréisst vum russesche Modul [[Rasswet]] vun der [[International Raumstatioun|Internationalen Raumstatioun]] (ISS) vergläichen. Wéinst dem Servicemodul um Heck entfällt d'Méiglechkeet fir de Gebrauch vun engem zweeten axialen Kopplungsadapter fir Zoubréngergefierer. Dofir erlaabt Tiangong 1 keng gläichzäiteg Kopplung vun zwee Shenzhou-Raumschëffer un der Statioun. D'Zesummentreffe vu Besatzungen oder d'Entluede vun engem onbemannte Shenzhou-Transporter duerch eng Crew ass net méiglech. Dës Onzoulänglechkeete sinn awer engem aneren Ëmstand ze verdanken. Raumgefierer mat Dimensioune wéi den Tiangong-Typ solle bei neie Raumstatiounen als Frachter mat enger Totalmass vun ongeféier 13 t agesat ginn. Eng Drorakéit déi dofir kann agesat ginn ass an der Entwécklung. D'Tiangong stellt domat en Entwécklungsschrëtt a keng reng Tëscheléisung duer. == Missioun == De Start fir d'Tiangong 1 war den [[29. September]] [[2011]] um 13:16 Auer UTC. No enger onbemannter Fluchphas fir d'Teste vun der Fluch- a Steiereegeschaften déngt de Raumlaboratoire als Undockzil fir den onbemannten Transporter [[Shenzhou 8]]. No erfollegräicher Kopplung goufen d'Flucheegeschaften vum onbemannte Komplex getest a ferngesteiert Manövere gemaach. De [[16. Juni]] [[2012]] ass dat bemannt Raumschëff [[Shenzhou 9]] gestart. D'Besatzung ass no der erfollegräicher Kopplung zwéin Deeg duerno an de Laboratoire gewieeselt an huet deen Betrib geholl. D'Zil vun der Missioun war haaptsächlech Systemtester. Dozou ziele virun allem den Iwwerliewenssystem, Kommunikatiounstechnik vu geostationäre Relaissatellitten, Gyroskoptechnik fir d'Positiounsreegelung, Navigatiouns-, Rendez-vous- a Kopplungstechnik, souwéi d'Verhale vum gekoppelte System. Donieft stounge Fuerschungsaarbechten an der Schwéierlosegkeet souwéi Äerdobserbatiounen um Plang. Dozou soll d'Tiangong 1 ënner anerem mat der erfuerderlecher Technik fir d'Observatioun vun Äerdbiewen, Tsunamien a Vulkanaktivitéiten ausgerëscht ginn. Méiglecherweis ginn och international Projeten an Zesummenaarbecht mat der [[European Space Agency|ESA]] gamaach. Nom Ofdocke vun der Crew vun Shenzhou 9 ginn en ettlech ugefaangen Experimenter an Aufgaben automatiséiert weidergefouert. Eng weider Crew fir d'Tiangong 1 ass den [[11. Juni]] [[2013]] mat der Missioun [[Shenzhou 10]] gestart [[Fichier:Tiangong 3 space laboratory model.jpg|thumb|Modell vun Tiangong 2 (riets) mat ugedocktem Shenzhou-Raumschëff (lénks)]] Am Fall vun engem Erfolleg sollen nom Enn vun der Asazdauer vun Tiangong 1 déi fir 20- resp. 40-Deeg-Missiounen ausgeluecht Raumlaboratoiren Tiangong 2 an Tiangong 3 als weider experimentell Raumstatioune gestart ginn, ier mam Opbau vun enger gréisserer a modularer Raumstatioun ugefaange gëtt, déi fir 2020 geplangt ass. == Visualitéit == D'Raumstatioun Tiangong-1 ka vun der Äerd aus duerch hir Gréisst och [[mat bloussem A]] gesi ginn an huet eng [[visuell Magnitude]] vu bis zu –2,7&nbsp;mag. Wéinst der klenger Inklinatioun vun 43° erreecht si bei eis nëmmen eng minimal Héicht iwwer dem Horizont. ==Ofstuerz== Déi chineesesch Weltraumagence huet den 21. Mäerz 2016 gemellt datt se kee Funkkontakt méi mat der Raumstatioun hätt. Doduerch goung d'Kontroll iwwer d'Raumstatioun verluer sou datt se iergendeng Kéier nees op d'Äerd eroffält.<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2016-03/21/c_135209671.htm China's 1st space lab Tiangong-1 ends data service]</ref>. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * Chineesesche Raumfaartprogramm 921 am [https://web.archive.org/web/20111005013706/http://china.raumfahrer.net/artikel/projekt921.shtml Raumfahrer.net] (August [[2003]]) * Chineesesch Raumstatioun am [https://web.archive.org/web/20111005013259/http://china.raumfahrer.net/artikel/projekt921_2.shtml Raumfahrer.net] (August [[2003]]) * {{en}} Sinodefence.com: [http://www.sinodefence.com/space/Spacelab/tiangong1.asp TianGong 1 Spaceflight Mission] (Mäerz [[2009]], mat Bild) * {{en}} Space Daily: [http://www.spacedaily.com/reports/Tiangong_Space_Lab_Spurs_China_Space_PR_Blitz_999.html Tiangong Space Lab Spurs China Space PR Blitz] (Zesummefassung vun de méigleche Fluchdaten, November [[2010]]) [[Kategorie:Tiangong-Programm]] [[Kategorie:2011 an der Raumfaart]] plrfyhgzvu16svxm7rbsqd7e61dnyy4 Martin Ryle 0 99006 2678475 2615160 2026-05-16T19:46:02Z VolvoxBot 61746 /* Wëssenschaftlech Leeschtung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678475 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De Sir '''Martin Ryle''', gebuer de [[27. September]] [[1918]] zu [[Brighton]], a gestuerwen de [[14. Oktober]] [[1984]] zu [[Cambridge (England)|Cambridge]], war en [[Vereenegt Kinnekräich|brittesche]] [[Radioastronomie|Radioastronom]], deen en neiaartegt Radioteleskopsystem entwéckelt hat, dat fir genee Positiounsbestëmmunge vu schwaache Radioquelle gebraucht gouf. Fir déi Leeschtung krut hien zesumme mam [[Antony Hewish]] am Joer [[1974]] den [[Nobelpräis fir Physik]]. == Liewen == De Ryle war en [[Neveu]] vum brittesche Philosoph [[Gilbert Ryle]]. No sengem Physikstudium op der [[University of Oxford]] [[1939]], hat hie wärend dem Zweete Weltkrich bei der Entwécklung vum [[Radar]] matgeschafft. Nom Enn vum Krich krut hien e Stipendium am [[Cavendish Laboratory]] vun der [[University of Cambridge]], wou hie vun [[1948]] bis [[1959]] Dozent war. [[1957]] gouf hien Direkter vum [[Mullard]]-Radioastronomie-Laboratoire an [[1959]] Professer fir Radioastronomie. Zanter [[1952]] war hie Member vun der [[Royal Society]] a vun [[1972]] bis [[1982]] [[Haffastronom]]. A senge leschte Liewensjoren hat hie sech fir déi nuklear Ofrëschtung agesat. De Ryle war [[Amateurfunker]]<ref>{{Citation|URL=http://www.bath.ac.uk/ncuacs/AHRC%20pdf/Ryle.pdf |Titel=Archive copy |Gekuckt=30.06.2013 |Archiv-Datum=01.06.2011 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20110604164342/http://www.bath.ac.uk/ncuacs/AHRC%20pdf/Ryle.pdf }}</ref> an hat d'Ruffzeeche G3CY. == Wëssenschaftlech Leeschtung == Wärend senge fréiere Joren zu Cambridge hat hien eng Radioastronomiegrupp geleet, an där Kataloge mat kosmesche Radioquellen opgestallt goufen. Wichteg bei där Aktivitéit war d'Opstelle vum ''"Third Cambridge Catalogue"'' ("3C"), deen e wichtegt Hëllefsmëttel bei der Entdeckung vum éischte [[Quasar|quasistellaren Objet]] ("Quasar") [[3C 273]] war. Ufanks der [[1960]]er-Joren hunn dem Ryle seng Aarbechten um Mullard-Observatoire d'Theorie vum [[Urknall]] ënnerstëtzt. Fir kosmesch Radioquellen z'observéieren, déi wäit ewech leien, wéi Quasaren, hat de Ryle d'Apertursynthes entwéckelt. D'Grondlag dofir hat eng Interferometermethod geliwwert, déi schonn [[1891]] vum [[Albert Abraham Michelson]] fir astronomesch Zwecker agesat gouf. D'Apertursynthes vum Ryle hat no follgendem Prinzip funktionéiert: D'Opléisung hänkt vun der Basislinn of, also vun engem [[Teleskop]]enofstand, woubäi een da méi genee Informatiounen iwwer d'Struktur vun enger Radioquell kritt, wann d'Observatioune mat ënnerschiddlechen Antennenofstänn gemaach ginn. Duerch d'Zesummeschalte vu verschiddene raimlech getrennten Teleskopen an där doduerch vergréisserter Wénkelopléisung gouf et méiglech, d'Radioquellen op der [[Sonn]], [[Radiogalaxie]]n, Quasaren a.&nbsp;ä. kosmesch Radiostraler genee ze lokaliséieren. Duerch déi Method gouf d'Lokaliséierung vum éischte [[Pulsar]] méiglech. Fir déi bunnbriechend Leeschtung krut hien [[1974]] zesumme mam [[Antony Hewish]] den Nobelpräis fir Physik, woubäi fir d'éischt en Nobelpräis als Unerkennung fir [[Astronomie|astronomesch]] Fuerschung vergi gouf. == Éierungen == * [[1954]] - [[Hughes-Medail]] * [[1964]] - [[Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] * [[1965]] - [[Henry Draper Medal]] * [[1973]] - [[Royal Medail]] vun der [[Royal Society]] * [[1974]] - Nobelpräis fir Physik * [[1974]] - [[Bruce Medal]] * Member vun der [[Leopoldina|Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina - Nationale Akademie der Wissenschaften]] == Literatur == * Francis Graham-Smith: Nachruf in ''Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society'', Vol. 32 (Dec., [[1986]]), pp.&nbsp;496–524 * Harenberg Lexikon der Nobelpreisträger. Dortmund, [[2000]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * {{en}} [http://www.nobel-winners.com/Physics/sir_martin_ryle.html Iwwer de Sir Martin Ryle] {{Referenzen}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Ryle Martin}} [[Kategorie:Gebuer 1918]] [[Kategorie:Gestuerwen 1984]] [[Kategorie:Englesch Astronomen]] [[Kategorie:Nobelpräisdréier fir Physik]] [[Kategorie:Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] [[Kategorie:Henry Draper Medal]] [[Kategorie:Royal Medail]] [[Kategorie:Bruce Medail]] [[Kategorie:Astronomer Royal]] [[Kategorie:Englesch Physiker]] [[Kategorie:Membere vun der Royal Society]] [[Kategorie:Membere vun der Leopoldina]] 0rafrircy822f4i1m6l3ai41pe5c339 Cavendish-Laboratoire 0 99010 2678362 2570085 2026-05-16T18:25:39Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678362 wikitext text/x-wiki {{Infobox Schoul}} De '''Cavendish-Laboratoire''' (en: ''Cavendish Laboratory'') gouf [[1873]] gegrënnt. Et ass en Institut fir [[Physik]] vun der englescher Eliteuniversitéit [[University of Cambridge|Cambridge]]. De Laboratoire war ufanks am Zentrum vu Cambridge an der Free School Lane, ass awer wéinst Plazmanktem an den [[1970]]er-Joren op West Cambridge geplënnert. Déi Physikalesch Chimie hat dat scho méi fréi gemaach. Si ass nom [[William Cavendish, 7. Duke of Devonshire|William Cavendish]], dem fréiere Kanzler vun der Universitéit, genannt (dofir och ufanks Devonshire Labor genannt) an als Undenken u säi bekannte Familljemember, den Experimentalphysiker [[Henry Cavendish]]<ref>{{Citation|URL=http://www-outreach.phy.cam.ac.uk/camphy/laboratory/laboratory4_1.htm |Titel=Geschichte des Labors |Gekuckt=01.07.2013 |Archiv-Datum=18.01.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120118091305/http://www-outreach.phy.cam.ac.uk/camphy/laboratory/laboratory4_1.htm }}</ref>. === Bekannt Wëssenschaftler === Cavendish Professere fir Physik: * [[1871]]–[[1879]] [[James Clerk Maxwell]] * [[1879]]–[[1884]] [[John William Strutt, 3. Baron Rayleigh]] (Nobelpräis fir Physik [[1904]]) * [[1884]]–[[1919]] [[Joseph John Thomson]] (Nobelpräis fir Physik [[1906]]), Entdecker vum Elektron * [[1919]]–[[1937]] [[Ernest Rutherford]] (Nobelpräis fir Chimie [[1908]]), "Papp vun der Atomphysik" * [[1938]]–[[1953]] [[William Lawrence Bragg]] (Nobelpräis fir Physik [[1915]]), a senger Amtszäit entstongen d'Fachberäicher: Molekularbiologie an Astrophysik * [[1954]]–[[1971]] [[Nevill Francis Mott]] (Nobelpräis fir Physik [[1977]]) * [[1971]]–[[1984]] [[Brian Pippard]] * [[1984]]–[[1995]] [[Samuel Edwards]] * zanter [[1995]] [[Richard Henry Friend]] Bis zum Pippard waren d'Cavendish Professeren och Leeder vum Labor, duerno hu sech d'Fonctioune getrennt. Am Ament ([[2012]]) ass den [[James Stirling (Physiker)|James Stirling]] Leeder vum Labor. [[Fichier:CavendishLab.jpg|thumb|Cavendish Labor op der haiteger Standplaz, [[2005]]]] == Fuerschung == Bis haut goufen 28 Nobelpräisser u Fuerscher verginn, déi am Cavendish-Laboratoire geschafft haten. Déi wichtegst Fuerschungsfelder waren dobäi [[Nuklearphysik]] (prominent vertrueden duerch de Lord Rutherford a seng Schoul), [[Atomphysik]], [[Molekularphysik]] a [[Kristallographie]], [[Festkierperphysik]] (zum Beispill [[Supraleedung]]), [[Elektronemikroskopie]] an [[Radioastronomie]]. [[1953]] haten den [[James Watson]] an de [[Francis Crick]] et fäerdegbruecht d'[[Desoxyribonukleinsaier]]struktur duerzestellen. == Um Spaweck == {{Commonscat|Cavendish Laboratory, University of Cambridge|Cavendish-Laboratoire}} * [http://www.phy.cam.ac.uk/ Websäit vum Institut fir Physik] {{Referenzen}} [[Kategorie:Fuerschungszentren]] [[Kategorie:Universitéiten an England]] sgqpw6rafdqat53h9wrbbz2nzzfvguw Geographesch Koordinaten 0 99235 2678405 2520925 2026-05-16T19:35:18Z VolvoxBot 61746 /* Vermiessungswiesen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678405 wikitext text/x-wiki [[Fichier:WorldMapLongLat-eq-circles-tropics-non.png|thumb|440px|Weltkaart mat Linne fir geographesch Breet a Längt an Eckert-VI-[[Kaartenetzentworf|Projektioun]]]] Mat de '''geographesche Koordinaten''' ([[geographesch Breet]] a [[geographesch Längt]]) kann een d'Lag vun engem Punkt op der [[Äerd]] bestëmmen. D'Äerd gëtt dobäi an 360 Längegrade souwéi an 180 Breedegraden opgedeelt. Längegrade verlafen duerch [[Nordpol|Nord-]] a [[Südpol]], Breedegrade parallel zum [[Equator]]. Geographesch Koordinate ginn dacks am [[Sexagesimalsystem]] uginn, d.&nbsp;h. 1 Grad ass ënnerdeelt a sechzeg [[Wénkelminutt|Minutten]], 1 Minutt nees a 60 [[Wénkelsekonn|Sekonnen]]. == Koordinatesystem == [[Fichier:Geographic coordinates sphere.svg|thumb|Geographesch Koordinaten op der Kugel]] D'[[Gradnetz]] vun der Äerd ass e geduechte Koordinatesystem op der Äerduewerfläch mat Längen- a Breetekreesser déi sech rechtwénkeleg schneiden. Et gëtt fir d'geographesch Bestëmmung vun enger Plaz benotzt. D'Breedegrade ginn dobäi vum [[Equator]] aus gezielt, d'Pole leien bei 90° Nord resp. Süd, d'Längegrade gi vun engem willkürleche [[Nullmeridian]] no Osten an no Weste gezielt bis 180°. D'Festleeë vun de Wénkelen ass deem an der Mathematik gebräichleche [[Kugelkoordinate]]system entgéintgesat. Bis Ufank vum [[20. Joerhonnert]] waren a verschiddene Länner ënnerschiddlech Nullmeridiane gebräichlech (z.&nbsp;B. de [[Ferro-Meridian]] vun [[El Hierro]] an de [[Meridian vu Paräis]]). Haut gëtt weltwäit de [[Royal Greenwich Observatory|Meridian vu Greenwich]] benotzt. Och kënne geographesch Koordinate jee no Land ënnerschiddlech Bezuchssystemer hunn, deenen hir [[Referenzellipsoid]]en dem regionale [[Geoid]] ugepasst sinn. International gëtt haut meeschtens d'[[World Geodetic System 1984]] (WGS84) gebraucht. === Loftfaart an Nautik === Genee Positiounsdonnéeë sinn an der [[Loftfaart]] an an der [[Nautik]] erfuerdert. Do gi geographesch Breet a Längt a Grad an [[Bouminutt|Minutten]] uginn, z.&nbsp;B. [[Zugspitze]] Lat&nbsp;=&nbsp;47°&nbsp;25'&nbsp;N oder Nord, Lon&nbsp;=&nbsp;010°&nbsp;59'&nbsp;E oder Ost. * Bouminutte ginn dezimal weider ënnerdeelt. * No DIN 13312, fir Loft- a Séifaart, gëtt déi geographesch Breet mat ''Lat'' oder méi al och φ ofgekierzt, déi geographesch Längt mat ''Lon'' oder λ. ''B'' an ''L'' entspriechen net der Norm. * Eng Breeteminutt ass op der Äerduewerfläch eng Streck vu ronn 1,852&nbsp;km an definéiert d'Längt vun enger [[Séimeil]]. * D'Streck, déi vergläichbar mat enger Längteminutt ass, huet um Equator 1,852&nbsp;km, hëlt awer zum Pol hi mat dem [[Sinus a Kosinus|Kosinus]] vun der geographescher Breet bis op Null of. Si ass also ''breetofhängeg''. An Europa läit d'Streck tëscht 1,0&nbsp;km an 1,5&nbsp;km. === Vermiessungswiesen === Am [[Vermiessungswiesen|Vermiessungswiese]] sinn cm-Genauegkeete gefrot. Dofir ginn d'Donnéeë vu [[Bousekonnen]] net duer, well eng Bousekonn (1″) ongeféier 31&nbsp;m (Breetangab) resp. 20&nbsp;m (Längtenangab an Europa) entsprécht. Zanter den [[1990]]er-Joren erfollegt an Däitschland eng Ëmstellung op [[UTM-Koordinatesystem|UTM-Koordinaten]] am [[ETRS89]]-System, bezunn op de [[GRS80]]-Ellipsoid. == Natierlech, astronomesch, ellipsoidesch, geodetesch Koordinaten == Déi natierlech Koordinaten (astronomesch Breet φ an astronomesch Längt λ) kënnen duerch [[astronomesch Uertsbestëmmung]] ermëttelt ginn. Si bezéie sech op déi tatsächlech [[Loutrichtung]] um Miesspunkt. Déi [[ellipsoidesch Koordinaten]] (B, L – och geodetesch Koordinate genannt) bezéie sech dogéint op d'Normalrichtung vum gebrauchte Referenzellipsoid. D'Differenz vu Loutrichtung an Ellipsoidnormale ass normalerweis méi kleng wéi 10″ a gëtt als [[Loutofweechung]] bezeechent. An der Reegel lafe weeder Loutrichtung nach Ellipsoidnormal duerch den [[Geozentrum|Äerdmëttelpunkt]]. Bei klenge Genauegkeetsuspréch z.&nbsp;B. bei Kaartenduerstellungen op klenge Moossstief gëtt den Äerdkierper fir Vereinfachung duerch eng Kugel ersat. An dësem Fall entsprieche geographesch Breet a Längt [[Kugelkoordinaten|sphäresche Koordinaten]]. Nëmmen dann ass d'Breet vun de Wénkel am Äerdmëttelpunkt tëscht dem Equator an dem gesichte Punkt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Geschicht vun der Astronomie]] * [[Koordinatesystem]] * [[Koordinatereferenzsystem]] * [[Polarkoordinaten]] * [[Orthodrom]] * [[Loxodrom]] * [[Georeferenzéierung]] == Um Spaweck == * [https://studyflix.de/erdkunde/gradnetz-der-erde-4378 Längten- a Breetegrade einfach erkläert] * [http://www.webkuehn.de/hobbys/wikipedia/geokoordinaten/index.htm Geographesch Koordinaten aus Wikipedia-Artikelen] [[Kategorie:Geographie]] [[Kategorie:Koordinatesystemer]] k04mlm6fitldf2wp266rlheve8zxt5t Trennfeld 0 100325 2678568 2439308 2026-05-16T20:03:38Z VolvoxBot 61746 /* Hydrographie */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678568 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Däitschland | Numm = Trennfeld | Wopen = Wappen Trennfeld.svg | Bild = Sankt Georg (Trennfeld) 1.jpg | Bildtext = Vue op d'Uertschaft | Bundesland = [[Bayern]] | Regierungsbezierk = [[Ënnerfranken]] | Landkrees = [[Landkrees Main-Spessart|Main-Spessart]] | Verbandsgemeng = | Gemeng = [[Triefenstein]] | Fläch = }} '''Trennfeld''' ass en Deel vun der [[Maartgemeng]] [[Triefenstein]] am [[Regierungsbezierk Ënnerfranken|ënnerfränkesche]] [[Landkrees Main-Spessart]]. == Geographie == === Lag === Trennfeld läit um rietsen Uwänner vum [[Main]] tëschent [[Marktheidenfeld (Marktheidenfeld)|Marktheidenfeld]] a [[Wertheim (Wertheim)|Wertheim]]. Um Gebitt vun der [[Kadastersektioun|Gemarkung]] Trennfeld läit den Uert Trennfeld, d'Siidlung [[Trennfeld-Bahnhof]] an d'[[Klouschter Triefenstein]], dat der neier Gemeng den Numm ginn huet. === Hydrographie === Um Gebitt vun der Gemarkung fléissen den [[Altfelder Graben]] an de [[Klingelsbachgraben]] am Norde wéi och de [[Weidbach (Main)|Weidbach]] an den [[Hartsgraben]] am Süden an de Main. Ausserdeem lafen den [[Eichenfürster Bach]] am Norden an de [[Wittbach]] am Westen duerch d'Gebitt vun der Gemarkung. Tëschent dem Uert an Trennfeld-Bahnhof läit de [[Klostersee (Triefenstein)|Klostersee]] e 15,5 ha grousse Baggerweier vum ''Miltenberger Industriewerk'' aus den [[1970]]er-Joren, wou haut e Fräizäitgebitt ass a wou och gefëscht ka ginn. De Séi ass fir seng grouss [[Europäesche Wels|Welse]] bekannt. Ausserdeem leien am Weste vum Duerf laanscht de Weidbach, um Terrain vun enger Kiselcarrière, nach e puer Baggerweieren. == Nopeschgemarkungen == Nopeschgemarkunge vun Norden am Auerzäresënn sinn [[Altfeld]], [[Glasofen (Marktheidenfeld)|Glasofen]], [[Marktheidenfeld (Marktheidenfeld)|Marktheidenfeld]], [[Lengfurt]], [[Homburg am Main]], [[Bettingen (Wertheim)|Bettingen]], [[Kreuzwertheim (Kreuzwertheim)|Kreuzwertheim]], [[Unterwittbach]] a [[Rettersheim]]<ref>[http://www.geodaten.bayern.de/oadownload/Amtsbezirke/ADBV_05.pdf Gemarkung 613]</ref>. == Geschicht == Trennfeld war bis den [[30. Juni]] [[1972]] eng eegestänneg Gemeng am [[Landkrees Marktheidenfeld]] an duerno bis den [[30. Abrëll]] [[1978]] am [[Landkrees Main-Spessart]]. {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Uertschaften am Landkrees Main-Spessart]] [[Kategorie:Triefenstein]] [[Kategorie:Fréier Gemengen a Bayern]] l91q62e3tb3vxdclu848257kr9449jb Corinne Cahen 0 101079 2678315 2645294 2026-05-16T17:57:01Z Puscas 735 eng Referenz mat deem Numm gëtt et net 2678315 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Corinne Cahen''', gebuer de [[16. Mee]] [[1973]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref name=chd>[http://chd.lu/wps/portal/public/FicheDepute?ref=23862 Fiche "Corinne Cahen"] op der Websäit vun der Chamber; chd.lu (gekuckt: 18.11.2013).</ref>, ass eng [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Geschäftsfra a Politikerin ([[Demokratesch Partei|DP]]). Si war vum 5. Dezember 2018 bis de 14. Juni 2023 Ministesch fir Famill a fir d'Groussregioun an der [[Regierung Bettel-Schneider-Braz]]. == Karriär == No der Primärschoul zu [[Bouneweg]] an dem Secondaire am [[Athénée de Luxembourg|Kolléisch]] huet si vun 1992 bis 1995 Humanwëssenschaften op der Universitéit zu [[Stroossbuerg]] studéiert wou se en Diplom a Friemsprooche krut. 1995-96 huet si hire Studium zu [[Nice]] weidergefouert. 1997 huet se e [[Journalismus]]-Studium op der Sorbonne zu [[Paräis]] gemaach. Vun 1995 bis 2001 huet si fir [[RTL Radio Lëtzebuerg]] geschafft, fir d'éischt als Korrespondentin a Frankräich, duerno zu Lëtzebuerg. Vun 2001 bis 2004 huet se nëmmen nach als Freelance fir RTL geschafft well se vun 2001 un d'Schonggeschäft vun hirer Famill an der Stad gefouert huet<ref>[http://chd.lu/wps/portal/public/!ut/p/b1/jZBfa4MwFMU_0r2J_x_jojZW4zTG1rwUh6PU2jrGVjY__bKnwaBs53IfDvwOBw4Y6Enke75HqEtgD-Y63E7H4e20XIf52xv_wCnvGuFSzILaRZoneaCVdELuW6C3AA1D1WSsTKJIxyjwgaikjikK-r883hHDv_I76BPoLRX8UGERh0glYyrYCAe5By3s0T2o6fNFrOe1mfAjL1tjv5Ok1Y5seSP1nKtRSnWeK6KRqmTBduq2alJrKYvHsWt0zHhVvo_u78KsEAHSFKt4S2rEjNjCPoUczHFenuyMuwzkZrk8w8XMaeG92ruxLxB4VoM!/dl4/d5/L2dBISEvZ0FBIS9nQSEh/ "«Il ne suffit pas de râler»."] Portrait op der Websäit vun der Chamber, chd.lu (gekuckt 18.11.2013).</ref>. D'Corinne Cahen war vun 2008 bis 2012 Presidentin vum Stater Geschäftsverband. Ausserdeem war si Member vum Verwaltungsrot vun der [[Chambre de commerce du Grand-Duché de Luxembourg|Chambre de commerce]]<ref name=chd />. Den 28. November 2015 ass si zur Presidentin vun der Demokratescher Partei gewielt ginn. Bei de [[Chamberwale vum 20. Oktober 2013]] huet si op der Lëscht vun der [[Demokratesch Partei|DP]] am [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Walbezierk Zentrum]] kandidéiert a gouf an d'Chamber gewielt. Si huet awer op hiert Deputéiertemandat verzicht, fir an der Regierung Bettel-Schneider Ministesch fir Famill an Integratioun a Ministesch fir d'Groussregioun ze ginn. Bei de [[Chamberwale vum 14. Oktober 2018|Wale vum 14. Oktober 2018]] gouf si erëmgewielt<ref>[https://elections.public.lu/fr/elections-legislatives/2018/resultats/partis/dp.html elections.lu].</ref> an huet nees op hiert Chambersmandat verzicht, fir an der [[Regierung Bettel-Schneider-Braz]] déi selwecht Portefeuillë wéi virdrun z'iwwerhuelen. Bei de [[Chamberwale vum 8. Oktober 2023]] gouf si an d'Chamber zeréckgewielt. Vun 2015 bis 2022<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/1926783.html "De Lex Delles gëtt neie Parteipresident vun der DP."] rtl.lu, 12.06.2022.</ref> war si Presidentin vun der [[demokratesch Partei|Demokratescher Partei]]. Bei de [[Gemengewalen (Lëtzebuerg)|Gemengewalen]] 2023 huet d'Corinne Cahen an der Stad kandidéiert a gouf als Drëtt op der DP Lëscht gewielt. Si ass zanterhier Schäffin am Stater Gemengerot.<ref>{{Citation|URL=https://mint.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2023%2B07-juillet%2B06-assermentation-bourgmestres-echevins.html|Titel=Assermentation des collèges des bourgmestre et échevins|Gekuckt=06.07.2023|Datum=06.07.2023|Editeur=mint.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref> Fir hiert kommunaalt Mandat unzehuelen, huet si hire Ministeschposten opginn, deen doropshi vum [[Max Hahn]] iwwerholl gouf<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2073101.html|Titel=Successioun vum Corinne Cahen: De Max Hahn gëtt neie Familljeminister|Gekuckt=14.06.2023|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/2023/06/15/a301/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 15 juin 2023 accordant démission honorable à Madame Corinne Cahen, Ministre|Gekuckt=17.06.2023|Datum=15.06.2023|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De 27. Abrëll 2025 gouf si um Nationalkongress zur Vizepresidentin gewielt.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2295678.html|Titel=Lex Delles kandidéiert net méi: DP kritt eng reng weiblech Parteipresidence|Gekuckt=2025-04-27|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2297803.html|Titel=Nationalkongress vun der DP: Carole Hartmann mat grousser Majoritéit zu neier Parteipresidentin gewielt|Gekuckt=2025-04-27|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> An hirer Jugend war d'Corinne Cahen, als éischt Fra, Presidentin vun der Jeunesse Israélite du Luxembourg. == Gielercher<ref>{{Citation|URL=https://www.vdl.lu/fr/la-ville/vie-politique/conseil-communal/membres/corinne-cahen|Titel=Corinne Cahen {{!}} Ville de Luxembourg|Gekuckt=28.07.2023|Wierk=www.vdl.lu|Sprooch=fr}}</ref> == * {{OMANGO}} * {{LHC}} * {{OL2GC}} * [[Ordre d'Orange-Nassau]] * Grand-Croix vum Ordem de Mérito (Portugal) == Literatur == * [[Revue (Zäitschrëft)|Revue]] Nr. 4 vum 22. Januar 2014, S. 14-19: ''Coup de pouce - Porträt der Familienministerin Corinne Cahen'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.vdl.lu/fr/la-ville/vie-politique/conseil-communal/membres/corinne-cahen Biographie op der Websäit vun der Stad Lëtzebuerg] {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Cahen Corinne}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Gebuer 1973]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Ministeren]] [[Kategorie:Grand officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] [[Kategorie:Commandeur de la Légion d'honneur]] [[Kategorie:Grand-croix de l'ordre de Léopold II]] [[Kategorie:Ordre d'Orange-Nassau]] 1stz38j0v8rmq1pdppqsna5ar6rmhmj Cape Canaveral AFS Launch Complex 17 0 102285 2678358 2631413 2026-05-16T18:24:58Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678358 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#FBB0AA;" ! colspan="2" | CCAFS LC-17 |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | [[Fichier:Delta II 7925-10C on pad 17B.jpg|thumb|upright|center|Bléck op Startplaz 17B]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Kategorie|| Weltraumgare {{USA}} |- bgcolor="#FFFAFA" | Bedreiwer || [[US Air Force]] / [[NASA]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Bauufank || 1956 |- bgcolor="#FFFAFA" | Launch Pads|| 2 (17A, 17B) |- bgcolor="#FFFAFA" | Rakéiten|| [[Thor (Rakéit)|Thor]], [[Delta (Rakéit)|Delta]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Éischte Start|| [[26. Januar]] [[1957]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Status || aktiv |- bgcolor="#FFFAFA" | Koordinaten ||Breetegrad: 28.4465<br>Längtegrad: -80.5652 |- bgcolor="#FFFAFA" |align="center" colspan="2" |[[Fichier:View over Launch Complex 17.jpg|thumb|center|De Startkomplex 17. Startplaz 17A (Vir um Bild) a 17B mat Delta II 7925-10C Rakéit]] |} '''Cape Canaveral AFS Launch Complex 17''' ('''LC-17''') ass een aktive [[Rakéitestartplaz|Startkomplex]] vun der [[Cape Canaveral Air Force Station]] op [[Merritt Island]] beim [[Kap Canaveral]] a [[Florida]], [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a besteet aus de béide Startrampen LC-17A an LC-17B. Mat iwwer 300 Rakéitestarten zanter Enn vun den [[1950]]er-Joren ass den LC-17 dee mat Ofstand meeschtbenotzte Startkomplex vun der [[Cape Canaveral Air Force Station]] == Geschicht == Ufanks gouf dës Startplaz [[1956]] fir den Testprogramm vun der [[Thor (Rakéit)|Thor]]-[[Mëttelstreckerakéit]] gebaut. Den éischte Start war [[1957]] vum Pad 17B a war feelgeschloen. Bis an déi [[1960]]er-Jore si verschidden Thor Versioune vum Launch Complex 17 gestart. Ausserdeem koum an den [[1960]]er déi zivil, vun der Thor ofgeleete, [[Delta (Rakéit)|Delta-Rakéit]] dobäi. [[1965]] gouf d'Startplaz vun der USAF un d'NASA iwwerginn, well se nëmmen nach zivil gebraucht gouf. [[1988]] gouf d'Startplaz 17 awer, warscheinlech wéinst dem Ufank vun der grousser Zuel vun Delta-Starten, mat de militäresche [[Global Positioning System|GPS]]-Navigatiounssatellitten un d'US-Loftwaff zeréckginn. [[1996]] goufen déi bis dohin rout Montage- a Starttierm a Gro ëmlackéiert. Haut gëtt de Startkomplex 17 fir de Start vun [[Delta II|Delta-II-Rakéiten]] benotzt. De [[17. August]] [[2009]] gouf bekannt, datt fir d'Delta-II-Rakéiten zu Cape Canaveral nëmmen nach Startplaz 17B gebraucht sollt ginn.<ref>{{Citation |URL=http://www.spaceflightnow.com/delta/d343/ |Titel=Archive copy |Gekuckt=2013-12-26 |archivedate=2009-09-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090915231220/http://www.spaceflightnow.com/delta/d343/ }}</ref> == De Komplex == De Komplex besteet aus zwou Startrampen: 17A an 17B. Béid si Betonstartdëscher mat engem Flamenoflenkkanal, op deem sech e Metall-Starttuerm befënnt. Zu de Startplaze gehéirt jee e beweeglecht Metallgerëscht, de Montagetuerm, deen dozou déngt, d'Rakéiten um Startdësch zesummenzesetzen. Ass d'Rakéit montéiert, gëtt si mam beweegleche Metallgerëscht vum Startdësch ewech beweegt, an d'Rakéit gëtt gestart. D'Startplaz 17B gouf tëschenduerch ëmgebaut a kann elo och (am Géigesaz zu der Startplaz 17A) d'Delta II Heavy an d'Delta III mat hire gréissere Feststoffboostere starten.<ref>{{Citation|URL=http://marsrovers.jpl.nasa.gov/mission/launch_differences.html |Titel=Archive copy |Gekuckt=26.12.2013|Archiv-Datum=12.01.2014 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20140112013332/http://marsrovers.jpl.nasa.gov/mission/launch_differences.html }}</ref> == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * {{en}} Encyclopedia Astronautica: [http://www.astronautix.com/sites/caplc17a.htm LC17A] und [http://www.astronautix.com/sites/caplc17b.htm LC17B] * {{en}} [http://www.robsv.com/cape/c17.html LC-17 in der CCAFS-Tour] {{Navigatioun Startrampen op Cape Canaveral}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cape Canaveral Air Force Statioun]] [[Kategorie:NASA]] b7ss02grqbreg278a4s4w3rsgeadd49 Kënschtleche Leetstär 0 102917 2678454 2651825 2026-05-16T19:43:35Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678454 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Keck laser at night.png|thumb|De Keck-Observatoire projezéiert e Laserleetstär an de Nuetshimmel.]] E '''kënschtleche Leetstär''' oder '''Laserleetstär''' (englesch ''Laser Guide Star'', LGS) ass ee vun engem [[Laserstral]] produzéierte Liichtpunkt an der ieweschter [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]]. Hien erméiglecht als „kënschtleche Stär“ d'Korrektur vun der [[Loftonrou]] duerch [[adaptiv Optik]], och op Plaze vum Himmel, wou kee vergläichbar hellen natierleche [[Leetstär]] (Natural Guide Star NGS) zur Dispositioun steet. == Leetstäre fir eng adaptiv Optik == Systemer fir eng adaptiv Optik bei groussen astronomeschen [[Teleskop]]e brauchen de Liichtfleck vun engem natierlechen oder kënschtleche Leetstär, fir d'Turbulenze vun de Schichte vun der Artmosphär iwwer dem Teleskop ze moossen. D'Liicht vun dësem Leetstär gëtt mam Teleskop agefaangen an d'Verzerrunge vu senger [[Wellefront]] gi mat engem Wellefrontsensor, zum Beispill engem [[Shack-Hartmann-Sensor]], vermooss. Domat ginn déi Informatioune gewonnen, fir iwwer en elektronesche Reegelsystem an engem verformbare Spigel d'Wellefront vum eigentlechen Zilobjet ze korrigéieren. Dat féiert zu méi schaarfe Biller vun Objete baussenzeg vun der Atmosphär. Bei gudder Korrektur ass d'Bildqualitéit dann net méi vum [[Seeing]] mä vun der [[Diffraktioun]] vum Liicht um Teleskopspigel bestëmmt. Well Verzerrungen duerch d'Loftonrou ganz séier verännerlech sinn, muss de Leetstär hell sinn, fir genuch [[Photon]]e fir vill Wellefrontmiessungen an enger Sekonn ze liwweren. Hie muss och am ''isoplanatesche Fleck'' no um Zilobjet stoen, well soss d'Liicht vum Leetstär a vum Zilobjet um Wee zum Teleskop verschidden turbulent Gebidder vun der Atmosphär duerchlafe géif, soudatt déi um Leetsär gemoosse Verzerrung net um Zilobjet méiglech wier. Et weist sech, datt fir déi meescht Gebidder vum Himmel, besonnesch fir stäreräich Deeler vun der Mëllechstrooss déi wäit ewech leien, keen natierleche Leetstär disponibel ass deen hell genuch ass. Fir rar Objetklasse wier dat eng staark Reduktioun vun der adaptiver Optik. == Laserleetstären == [[Fichier:Lying down on the VLT platform.jpg|thumb|Kënschtleche Leetstär um [[Paranal-Observatoire#Very Large Teleskop|VLT]].]] Ofhëllef schaffe Laserleetstären, bei deene mat enger klenger Teleskopoptik um Haaptteleskop en helle Laserstral an d'Richtung vum Zilobjet geschéckt gëtt. Bei Rayleigh-Laserleetstäre gëtt e Laser am siichtbare Liicht oder noen Ultraviolett benotzt, deem säi Liicht duerch [[Rayleigh-Streeung]] u Moleküllen an Aerosolen an den ënneschten 10–20&nbsp;km vun der Atmosphär zeréckgestreet gëtt. Doduerch entsteet ufanks eng Liichtsäil, duerch de Gebrauch vum gepulste Laser an d'Ausnotze vun der Lafzäit vum Liicht kann dat awer op e Liichtfleck an enger Schicht vun der Atmosphär begrenzt ginn. Bei Natrium-Laserleetstäre gëtt amplaz vun engem gepulsten oder kontinuéierleche Laserstral mat der Wellelängt vun der [[Natrium-D-Linin]] (589,2&nbsp;nm) geschafft. De Laserstral gëtt an der Atmosphär an zirka 90&nbsp;km Héicht vun de Natriumatomer aus der [[Natriumschicht]] zeréckgestreet. Well och dee fir den LGS gebrauchte Laserstral duerch d'Atmosphärschichten déi drënner leien, ofgelenkt gëtt, gëtt meeschtens zousätzlech zum LGS en normale Stär observéiert. Mat Hëllef vun dësem Stär brauch amplaz vun der ganzer Wellefront nëmmen d'Verrécklung vum observéierte Bild als Ganzt korrigéiert ginn. Et geet dofir e relativ schwaache Stär duer. == Geschicht == Den éischten erfollegräiche Projet vun engem Laserleetstär gouf fir militäresch Zwecker an den [[1980]]er-Joren an der [[Starfire Optical Range]] an [[New Mexico]] gemaach a war am Ufank streng geheim. An den [[1990]]er-Jore goufen éischt zivil Experimenter mat astronomeschen Teleskopen ausprobéiert. Zanter [[2000]] gi Laserleetstären och op Teleskope vun der 8m-Klass wéi beim [[Keck-Observatoire]] an dem [[Paranal-Observatoire#Very Large Teleskop|Very Large Telescope]] installéiert. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Kënschtleche Stär]] == Literatur == * Claire E. Max, et al.: ''Observing Techniques for Astronomical Laser Guide Star Adaptive Optics.'' Proc. SPIE Vol. 3353, p.&nbsp;277-281, [http://adsabs.harvard.edu//abs/1998SPIE.3353..277M Abstract], [http://www.osti.gov/energycitations/servlets/purl/304649/304649.pdf pdf online]. * Ian S. McLean: ''Laser Guide Star Systems.'' in: ebender: ''Electronic imaging in astronomy - detectors and instrumentation.'' Springer, Berlin [[2008]], ISBN 978-3-540-76582-0, S. 63ff. * Nancy Ageorges: ''Laser guide star adaptive optics for astronomy.'' Kluwer, Dordrecht [[2000]], ISBN 0-7923-6381-7. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20081002201416/http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2006/pr-07-06.html Abetribnhueken vum Laserleetstär um VLT] * [https://web.archive.org/web/20160304052633/http://www.mpia.de/homes/hippler/AOonline/C06/ao_online_06_01.html Adaptive Optik Online Tutorial: Laserleetstäre] * [http://www2.keck.hawaii.edu/optics/lgsao/ Laser Guide Star Adaptive Optics]@ keck.hawaii.edu, ofgeruff de [[15. Februar]] [[2011]] {{DEFAULTSORT:Kenschtleche Leetstar}} [[Kategorie:Teleskopen]] [[Kategorie:Optik]] [[Kategorie:Laseren]] ly34fomf6wd4gd9g642o248j099kbbc Stäresensor 0 103044 2678559 2442318 2026-05-16T20:02:50Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678559 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Tete d'optique de viseur d'etoile Musee du Bourget P1010602.JPG|thumb|250px|Optesche Kapp vum Sensor]] '''Stäresensore''' sinn optesch Moossinstrumenter op der Basis vun [[CCD-Sensor|CCD]]- an anere [[optoelektronesche Sensor]]en. Si hëllefe bei der Sich no hellen [[Himmelskierper]] a bei der [[Richtungsmiessung]] a ginn ënner anerem a follgende Beräicher agesat: * [[Raumfaart]] * [[Astrometrie]] an technesch Physik (graff Orientéierung vu groussen Instrumenter am Raum) * [[Geodesie]] (Sichroutinnen an der [[Astrogeodesie]], Orientéierung vu Geschëtzer asw.) An der '''Raumfaart''' ziele Stäresensoren zu de wichtegste [[Sensor]]e bei Systemer fir [[Lagreegelung]] a bei der [[Fluchlag]] – GNC (Guidance Navigation and Control Sensors) – woubäi si d'Lagreegelung vun de [[Kreeselplack]]e kontrolléieren an ënnerstëtze kënnen. Si orientéiere sech un hellen [[Himmelskierper]] (Stäre vun op d'mannst [[Stär 1. Gréisst|1. Gréisst]]). Eng zanter 15 Joer verléisslech an automatiséierbar Prozedur ass dobäi: # am Ufank d'Sich no der [[Sonn]] (z.&nbsp;B. spiralfërmeg), déi méiglechst genee am Gesiichtsfeld zentréiert gëtt, # Ausriichte vun enger vun den [[Méiachseg|Achsen]] op d'Sonn, # uschléissend Dréinen ëm déi Achs, bis een am virausberechente Wénkel zu der Sonn agestallten Himmelskierper am Gesiichtsfeld vum Sensor erschéngt, # zum Schluss Kontroll vun där ([[zweedeiteg]]er) [[Peilung]] iwwer en drëtten Objet - entweeder e weidere [[Stär 1. Gréisst]] oder d'Wäermstralung vun der [[Äerd]]. Modern Stäresensore ginn op d'Entwécklung vum [[Space Sextant]] zeréck, dee Mëtt vun den [[1960]]er-Jore fir den [[Apollo-Programm]] entwéckelt gouf an zanterhir agesat gëtt. Als stellar Objete fir d'Schrëtter 3 a 4 ginn traditionell déi hell Stäre [[Sirius]] oder [[Canopus]] gebraucht. D'Genauegkeet an d'Automatiséierung vun där Astropeilmethod goufen ë.&nbsp;a. vun de russesche [[Raumfuerer|Kosmonauten]] an den [[1980]]er-Joren op der Raumstatioun [[Mir (Raumstatioun)|Mir]] gebraucht an iwwerpréift, andeem si déi selwecht Prozedur mam optesche ''Space Sextant'' duerchgefouert hunn. Generell kann een – och no der néideger Empfindlechkeet respektiv dem Spektralberäich – ëennerscheeden: * Äerdsensoren, déi sech un der Äerd orientéieren (och am [[Infrarout]] méiglech), * [[Sonnesensor]]en (ganz onempfindlech, awer séier), * a Stäresensore mat verschiddener Genauegkeet a Liichtempfindlechkeet. Ëm d'Joer [[2000]] war déi an der Raumfaart ausnotzbar Genauegkeet ongeféier 0,01°, wat z.&nbsp;B. fir Zwecker vun der [[Astrometrie]] nach ëm de Faktor 10 bis 100 ze verbessere wier.<ref>Fir déi entspriechend technesch Grenze kuckt [[Zenitkamera]] an elektroneschen [[Tachymeter (Geodesie)|Tachymeter]]. Fir éischt Entwécklungen dozou kuckt Fa. [[Kern Aarau]]</ref> == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[CCD-Sensor]], digital [[Bildbeaarbechtung]] * [[Sichalgorithmus]], [[Zilachs]], [[Zilfeeler]] * [[Raumlag]], [[Raumgefill]], [[Schwéierlosegkeet]] == Um Spaweck == * [http://www.jena-optronik.de/de/lagereegelungssensoren/sternsensor-astro-15.html Autonome Stäresensor] * [http://www.astronews.com/news/artikel/2009/08/0908-003.shtml Lagereegelung mat Stärsensor] {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Staresensor}} [[Kategorie:Astrometrie]] [[Kategorie:Geodesie]] [[Kategorie:Optik]] [[Kategorie:Sensoren]] [[Kategorie:Satellittentechnik]] 4ucg5brwzxsr577mccsgm1lv2ygkfku Woomera Prohibited Area 0 103135 2678587 2478089 2026-05-16T20:06:13Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678587 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Woomera-warning-sign.JPG|thumb|Warnschëld um Stuart Highway]] [[Fichier:Black Arrow.jpg|thumb|D'[[Black Arrow]], ausgestallt zu Woomera]] D''''Woomera Prohibited Area''' (kuerz '''WPA''', oder och '''Woomera Spärgebitt''') war an de Jore vun [[1947]] bis [[1982]] e [[Spärgebitt]] am [[Australien|australesche]] Bundesstaat [[South Australia]] mat enger Fläch vun 127.000&nbsp;km², déi d'Stad [[Woomera (Australien)|Woomera]] mat ageschloss huet. == Spärgebitt == D'Spärgebitt bestoung aus en ettlechen Eenzelariichtunge mat ënnerschiddlechen Aufgaben: * [[Maralinga]], fréier, haut komplett zerstéiert brittesch Anlag, déi an den [[1950]]er- an [[1960]]er-Jore fir Nuklearwaffentester benotzt gouf * ''Woomera Instrumented Range'', Testanlag fir Loft- a Raumfaartexperimenter * [[Woomera Airfield]], Militärfluchplaz * ''Evetts Field Target Area and the Range E Target Area'', Schéissanlag fir [[inert]] Gefechtskäpp * ''Parakylia Stand-Off Weapons Target Area'', Schéissanlag fir inert Gefechtskäpp * ''Lake Hart Demolition Area'', Sprengplaz fir (meeschtens iwwerlagert) Munitioun, nach a Betrib * ''Lake Hart Air Weapons Range'', Schéissanlag fir schaarf Loft-Loft a Loft-Buedem-Waffen, geleeëntlech och fir grousskalibreg Artillerie * ''Large Scale Explosives Test Area'' (LSETA), Sprengplaz fir grouss Sprengkierper, och nach a Betrib * ''DSS 41'', éischt Antenn vum [[Deep Space Network]] vun der [[NASA]] auswäerts vun den USA, hat de Betrib am Februar [[1959]] opgeholl a war bis [[1972]] a Betrib == Rakéiteversich an der Woomera Instrumented Range == Zanter [[1947]] ass an der Géigend vu Woomera eng [[Rakéitestartplaz]]. Si hat dem Start vun ettleche [[Héichtefuerschungsrakéit]]e an och fir den Test vun der [[Mëttelstreckerakéit]] [[Blue Streak]] gedéngt, wéi och fir déi (feelerhaft) Startversich vun der [[Europa (Rakéit)|Europa-Rakéit]] an den [[1960]]er-Joren. Déi eenzeg [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]], déi erfollegräich vu Woomera gestart goufen, waren den australesche [[Wresat]] (an der Tëschenzäit vergloust) den [[29. November]] [[1967]] mat enger amerikanescher [[Redstone (Rakéit)|Redstone]] an de brittesche [[Prospero (Satellit)|Prospero]] den [[28. Oktober]] [[1971]] mat der brittescher Drorakéit [[Black Arrow]]. == Verschiddenes == [[1964]] gouf virun de Rakéitestarte vun der Blue Streak en Zilgebitt an der [[Grouss Sandwüst (Australien)|Great Sandy Desert]] vun zwéi Mataarbechter no Mënschen ofgesicht. Dobäi hu se 20 [[Aborigen]]e-Frae vun de [[Martu (Aborigenen)|Martu]], begéint déi nach ni e Wäissen gesinn haten. Dës Rencontre ass am Joer [[2009]] am Dokumentarfilm [[Contact (2009)|Contact]] verfilmt ginn. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Drorakéit]] == Um Spaweck == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20140126155439/http://homepage.powerup.com.au/~woomera/ Woomera on the web] [[Kategorie:Weltraumzentren]] [[Kategorie:Kärwaffentestgebidder]] [[Kategorie:Rakéitestartplazen]] [[Kategorie:Raumfaart]] [[Kategorie:NASA]] b4eqfuh57m2f2nody3anacropkrb4mp Marsmeteorit 0 103319 2678474 2577425 2026-05-16T19:45:58Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678474 wikitext text/x-wiki [[Fichier:EETA79001 S80-37631.jpg|mini|Marsmeteorit EETA79001. Den éischte Meteorit, fir deen de Mars als Urspronksplaz nogewise gouf. (Foto: [[NASA]])]] E '''Marsmeteorit''' ass Gestengs dat sech um [[Mars (Planéit)|Mars]] gebilt huet an duerno bei engem Impakt vun engem [[Asteroid]] oder [[Koméit]] vum Mars fortgeschleidert gouf an op der [[Äerd]] gelant ass. Vun den iwwer 61.000 [[Meteorit]]ten, déi bis elo op der Äerd fonnt goufen, goufen der bis [[2014]], 132 als Marsgestengs identifizéiert.<ref>[http://www.lpi.usra.edu/meteor/index.php Meteoritical Bulletin Database]</ref> De 17. Oktober 2013 huet d'Nasa bekannt ginn, datt op Basis vun Analysen déi de Marsrover Curiosity gemaach huet, verschidde Meteoritten déi op der Äerd fonnt goufen, a vun deene wéinst hirer elementarer an isotopescher Zusummesetzung ugeholl gouf datt se vum Mars kéimen, tatsächlech vun do sinn.<ref>{{Citation|URL=http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&NewsID=1525 |Titel=NASA Rover Confirms Mars Origin of Some Meteorites |Gekuckt=17.04.2015 |Archiv-Datum=15.11.2013 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20131115114647/http://mars.jpl.nasa.gov/msl/news/whatsnew/index.cfm?FuseAction=ShowNews&NewsID=1525 }}</ref> Marsmeteoritte sinn [[Achondrit]]ten, déi no den dräi Ënnergruppen ('''S'''hergottitten, '''N'''akhlitten an '''C'''hassignitten) SNC-Meteoritte genannt ginn. Obschonn den [[Chassigny (Meteorit)|éischten SNC-Meteorit]] am Joer [[1815]] a Frankräich zu [[Chassigny]] fonnt gouf, hunn déi meescht Meteorittefuerscher eréischt zanter Ufank vun den [[1980]]er-Joren d'Ofstamung vum Mars unerkannt. Allerdéngs ass deen Urspronk net ganz sou eendeiteg geséchert wéi déi vum [[Moundmeteorit]], well nach kee Marsgestengs fir e Verglach virläit. == Ofstamung == Marsmeteoritten entstinn duerch grouss Asteroidenaschléi um Mars. Duerch d'Wucht vum Aschlag gëtt Marsgestengs an de Raum geschleidert. Verschidde fräigesat Gestengsstécker erreechen d'Äerd als Meteorit.<ref>[http://www.astronews.com/news/artikel/2002/11/0211-016.shtml Rätsel um Herkunft der Marsmeteoriten gelöst]</ref> == Fuerschungsgeschicht == Schonn [[1979]] gouf argumentéiert, datt déi deemools bekannt SNC-Meteoritten, anescht wéi déi meescht aner Meteoritte sinn, an net vun Asteroide stame kënnen. De [[Kristallisatiounsalter]] vun dësen SNC-Meteoritte louch bei maximal 1,3 Milliarde Joer an se haten e vulkaneschen Urspronk. Asteroide sinn dogéint scho verhältnisméisseg kuerz nom Entstoe viru 4,5 Milliarde Joer erkaalt a weisen zanterhier kee [[Vulkanismus]] méi. Et gouf ugeholl, datt ausser der Äerd nëmmen de Mars an d'Venus a Fro kéimen, well déi virun 1,3 Milliarde Joer nach Vulkanismus gewisen haten; de Vulkanismus um [[Io (Mound)|Jupitermound Io]] war [[1979]] nach net bekannt. De Gedanken, datt déi besote Meteoritte vum Mars stame kéinten, hat sech eréischt [[1983]] duerchgesat. An engem Artikel vum Wëssenschaftsmagazin ''Science''<ref>Bogard D. D., Johnson P. (1983) ''Martian gases in an Antarctic meteorite.'' Science, '''221''', 651-654.</ref> gouf deemools gewisen, datt d'Isotopenheefegkeet vun [[Argon]] a schockverglouste Glasaschlëss am Shergottit EETA79001 de Miessungen entspriechen, déi vun der [[Viking]]-Sond an der Atmosphär vum Mars gemaach goufen. Spéider gouf och d'Heefegkeet vun den aneren [[Eedelgas]]e souwéi vu [[Kuelendioxid]] a [[Stéckstoff]] an dëse Glasaschlëss bestëmmt, déi och mat den Date vum Viking iwwereneegestëmmt hunn. Bei weideren Ënnersich un SNC-Meteoritte goufen och e puer Widderspréch entdeckt, beispillsweis [[Xenon]]-[[Isotop]]enheefegkeeten am SNC-Meteorit Chassigny. Dobäi loosse sech déi duerch Bäimësche vun Edelgasen aus anere Quellen, z.&nbsp;B. aus dem Mars-Kär, erklären. Als weidert Indiz fir en Urspronk vum Mars gëtt dacks och déi staark Ausriichtung vun nolfërmege Kristallen a verschiddenen SNC-Meteoritte genannt. D'Ausriichtung kann duerch d'Existenz vun engem staarke Gravitatiounsfeld vun engem Kierper mat enger Gréisst vun op d'mannst dem Äerdmound wärend der Erstarrung vum Meteorittematerial aus dem Urspronksmagma erkläert ginn. Allerdéngs kéinten z.&nbsp;B. och [[Konvektioun]]sstréim vum Magma eng Ausriichtung vun de Kristalle bewierken. E weidert staarkt Indiz fir d'Marsoftaamung gouf vun der [[Opportunity]]-Missioun geliwwert, wou e ''Bounce Rock'' genannte Steen entdeckt an ënnersicht gouf, deem seng cheemesch Zesummesetzung de basaltesche Shergottitten, speziell dem EETA79001, gläicht. == Ënnersich == D'Marsmeteoritte gi sou ënnerdeelt: * SNC-Meteoritte (Clan) :* [[Shergotitten]] (Grupp) :* [[Nakhlitten]] (Grupp) :* [[Chassignitten]] (Grupp) :* Orthopyroxenräich Marsmeteoritten (Nëmmen [[ALH 84001]]) :* Basaltbrekzië vum Mars (Nëmmen [[NWA 7034]]) == Diskussioun iwwer Liewensreschter == [[Fichier:ALH84001bakterie.jpg|mini|300px|Elektronemikroskopfoto vum Marsmeteorit ALH84001. Et gouf driwwer gestridden, ob däi längelzeg Form e Reschter vun engem Bakteerium ass, ob et also op d'mannst primitiivt Liewen um Mars gouf.]] Am Joer [[1996]] haten den David S. McKay a seng Mataarbechter Strukturen am Marsmeteorit [[ALH 84001]] fonnt, deen [[1984]] an der Antarktis fonnt gouf, déi si als Spuere vu fossille Bakteerie gedeit haten.<ref>McKay D.S., Gibson E.K.Jr., Thomas-Keprta K.L., Vali H., Romanek C.S., Clemett S.J., Chillier X.D.F., Maechling C.R., Zare R.N. (1996) ''Search for past life on Mars: Possible relic biogenic activity in martian meteorite ALH 84001.'' Science '''273''', 924-930.</ref> hir Argumenter fir Spuere vu fossillem Liewen an ALH 84001 goufen awer och kritesch kommentéiert: * Strukturen op [[Elektronemikroskop]]fotoe goufen als [[fossil]]éiert [[Bakteerien|Bakteerie]] gedeit. Et gëtt awer dogéintgehalen, datt déi Strukturen och [[Artefakt (Fotographie)|Artefakte]] vun der benotzter Fototechnik si kéinten. Zudeem läit d'Gréisst vun de Strukturen nëmmen am Beräich vun e puer Nanometer, also vill méi kleng wéi gewéinlech ierdesch Bakteerien. * [[Karbonat]]aschlëss, déi [[Magnetit]]ten an enger Form enthalen, wéi se op der Äerd vu Bakteerie produzéiert gëtt. Et ass bis elo nach net auszeschléissen, datt dës Magnetitte net och duerch netbiologesch Prozesser geformt konnte ginn. * [[Polyzyklesch aromatesch Kuelewaasserstoff]]e (PAH, vum engl. Polycyclic Aromatic Hydrocarbons) bannenzeg vun der Karbonate, déi beim Zerfall vu Bakteerie entstoe kënnen. Och hei ass et schwiereg ze weisen, datt et keng netbiologesch Prozesser gëtt, déi dat selwecht Muster vu PAHs ausléist, wéi et am ALH 84001 fonnt gouf. D'These vum McKay a senge Matauteure gi bis haut kontrovers diskutéiert. Et goufen an der Tëschenzäit och an zwéi anere Marsmeteoritte, ''Shergotty'' an ''Nakhla'', méiglech Reschter vu fréierem Liewe fonnt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Shergotty (Meteorit)]] == Um Spaweck == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20090714044328/http://www.jpl.nasa.gov/snc/ JPL Mars Meteoritte Websäit] * [http://curator.jsc.nasa.gov/antmet/mmc/index.cfm The Mars Meteorite Compendium] {{Referenzen}} [[Kategorie:Marsmeteoritten| ]] rlvnw4fbj38l55gkg1785vuer8nqpcs Airy (Marskrater) 0 103455 2678329 2443712 2026-05-16T18:22:32Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678329 wikitext text/x-wiki {| {{Prettytable-R}} ! bgcolor="#FFC0C0" colspan="2" align="center" | Airy (Marskrater) |- |colspan="2" align="center" bgcolor="#FFC0C0" | [[Fichier:MOLA airy.jpg|thumb|300px|center|De Marskrater Airy.]] |- ! bgcolor="#FFC0C0" colspan="2" align="center" | Eegenschaften |- | '''Regioun''' | [[Sinus Meridiani]] |- | '''[[Marskoordinaten|Koordinaten]]''' || [http://www.google.com/mars/#lat=-5.1&lon=0.1&zoom=7&q=Airy%20Crater 5,1°S, 0,1° O] |- | '''Duerchmiesser''' | 43&nbsp;km |- | '''Genannt nom''' | [[George Biddell Airy]] |} Den '''Airy''' ass en [[Aschlagkrater]] um [[Planéit]] [[Mars (Planéit)|Mars]]. E läit südlech vum Marsequator an huet e bëssi méi wéi 43 Kilometer am Duerchmiesser. Am Airy-Krater läit de Krater '''[[Airy-0]]''', deen en Duerchmiesser vu 500 Meter huet an deen d'Lag vum [[Nullmeridian]] um Mars definéiert. Den Airy läit bannenzeg der donkeler ''Meridianbucht'' [[Sinus Meridiani]]. Déi gouf vun den däitschen Astronomen [[Wilhelm Beer]] a [[Johann Heinrich Mädler]] bei hiren Observatiounen an den [[1830]]er-Joren als Markéierung gebraucht, déi gehollef huet d'Rotatiounsdauer vum Mars ze bestëmmen. Dat vum Beer a Mäder einfach "A" genannt Zeeche gouf [[1877]] vum [[Giovanni Schiaparelli]] als Nullmeridian fir seng Marskaarte festgeluecht a gebraucht. D'Date vum [[Mariner 9]] haten [[1972]] eng méi genee Definitioun gebraucht a sou gouf de Krater Airy-0 fir d'Preziséierung benotzt.<ref>Michel Capderou: ''Satellites: orbits and missions.'' Springer Verlag, Paris 2005, ISBN 2-287-21317-1, Säit 406</ref> Den Airy ass nom engleschen Astronom [[George Biddell Airy]] genannt.<ref>Oliver Morton: ''Mapping Mars: Science, Imagination, and the Birth of a World.'' Picador USA, New York 2002, ISBN 0-312-24551-3, Seite 22f</ref> == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [[United States Geological Survey|USGS]]: [http://planetarynames.wr.usgs.gov/Feature/114 Gazetteer of Planetary Nomenclature, Airy] {{Navigatioun Marskrateren}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Aschlagkrateren um Mars]] nor6kougrlkgmooblq3gg5i7f4l2sms Messier 89 0 104129 2678479 2559329 2026-05-16T19:46:32Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678479 wikitext text/x-wiki {{Infobox Messier | Numm = Messier 89 | Bild = [[Fichier:Messier object 089.jpg|thumb|center|[[Two Micron All Sky Survey|2MASS-Foto]] vun der elliptescher Galaxie Messier&nbsp;89]] | Stärebild = {{Virgo}} | Rektaszensioun = 12h 35m 40.0s | Deklinatioun = + 12° 33' 22.9"<ref name="SIMBAD">[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=Messier%2089 SIMBAD]</ref> | Konzentratiounsklass = | Hubble-Typ = E;LINER;HII Sy2<ref name="NED">[http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4552&extend=no NASA/IPAC Extragalactic Database]</ref> | Visuell Magnitude = + 9,9<ref name="SEDS">[http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC4552 SEDS]</ref> | Visuell Magnitude B = + 10,9<ref name="SEDS"/> | Wénkelduerchmiesser = 5.1 × 4.7<ref name="NED"/> | Stärenzuel = | Hellste Stär = | Flächenhellegkeet mag/arcmin = 12,7<ref name="SEDS"/> | Gehéiert zu = [[Virgo-Galaxiëkoup]]<ref name="NED" /> | Distanz Liichtjoer = {{10E|(50 ± 3)|6}}<ref name="NED" /> | Integréierte Spektraltyp = | Routverrécklung = {{10E|(1134 ± 14)|−6}} | Radialvitess = (+340 ± 4)<ref name="NED"/> | Absolut Hellegkeet = | Absolutten Duerchmiesser =<ref name="NED" /> | Mass = | Distanz = | Alter = | Entdecker = [[Charles Messier]] | Entdeckungsdatum = [[18. Mäerz]] [[1781]] | GC = 3097 | h = 1348 | M = 89 | MCG = +2-32-149 | NGC = 4552 | PGC = 41968 | UGC = 7760 | VCC = 1632 | ZWG = 70.184 }} De '''Messier 89''' (och als '''NGC 4552''' bezeechent) ass eng +9,8&nbsp;[[Visuell magnitude|mag]] hell [[elliptesch Galaxie]] mat enger Flächegréisst vu 5,1'&nbsp;×&nbsp;4,7' am [[Stärebild]] [[Virgo (Stärebild)|Virgo]]. Den M89 gesäit praktesch kreesfërmeg aus an huet an der [[Hubble-Sequenz]] den Typ E0. Allerdéngs gouf an den [[1990]]er-Joren eng grouss Hüll, déi sech ongeféier 150.000 Liichtjoer no baussen erstreckt, entdeckt. Den M89 war déi éischt Galaxie, bei där eng däraarteg Ëmmantelung entdeckt gouf. Zudeem gouf eng jetaarteg Struktur entdeckt, déi drop hiweist, datt sech eng aner Galaxie am Opléisungsprozess am M89 befënnt. == Entdeckung == D'[[Galaxie]] Messier 89 gouf den [[18. Mäerz]] [[1781]] vum franséischen [[Astronom]] [[Charles Messier]] entdeckt. == Kuckt och == {{Kuckt och NGC-Messier}} * [[Virgo-Galaxiëkoup]] == Um Spaweck == * [http://www.seds.org/messier/m/m089.html M89 bei SEDS] * [http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC4552 SEDS] {{Referenzen}} {{Navigatioun Messier|089}} {{Navigatioun NGC|4552}} {{DEFAULTSORT:Messier 089}} [[Kategorie:Virgo-Galaxiëkoup]] [[Kategorie:Elliptesch Galaxien am Messier-Katalog]] [[Kategorie:Stärebild Virgo]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1781 entdeckt goufen|Messier 089]] tigt4c7sqhm9sw4enm1zngzii4rb02e Eisebunnsstreck Téiteng-Laangegronn 0 104206 2678378 2597482 2026-05-16T18:27:29Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678378 wikitext text/x-wiki {{Infobox Zuchstreck}} {| {{prettytable-R}} |+<big>Streck</big> | colspan="2" align="center"|'''Garen - Uschlëss - Brécken<br>Tunnellen - Barriären''' ||'''PK''' |- | [[Fichier:BSicon STR.svg|20px]] || Uschloss: [[CFL-Linn 6 / Antenn Rëmeleng|Näerzeng-Rëmeleng]] || |- | [[Fichier:BSicon BHF.svg|20px]] || [[Gare Téiteng]]|| 0,00 |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || PN. 106 [[Téiteng]] (Kierfecht) || 1,140 |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || PN. 106a [[Rëmeleng]] (Kierfechtsstrooss) || 1,852 |- | [[Fichier:BSicon exTUNNEL1.svg|20px]] || [[Tunnel Huttbierg]] (80 m) || 1,910 |- | [[Fichier:BSicon STRo.svg|20px]] || Rëmeleng (Paartegronn) || 2,065 |- | [[Fichier:BSicon STRo.svg|20px]] || Rëmeleng (Escher Strooss) || 2,515 |- | [[Fichier:BSicon STRo.svg|20px]] || Rëmeleng (Escher Strooss) || 2,590 |- | [[Fichier:BSicon BUE.svg|20px]] || PN. 106b [[Rëmeleng]] (Rembur) fir Foussgänger || 2,745 |- | [[Fichier:BSicon SBRÜCKE.svg|20px]] || Rëmeleng (Heedterwee / Deel Rembur) || 3,020 |- | [[Fichier:BSicon KBHFe.svg|20px]] || [[Intermoselle]] am [[Laangegronn]] || 3,300 |} D''''{{PAGENAME}}''' ass eng [[Eisebunn]]sstreck zu Lëtzebuerg. Se féiert vun [[Gare Téiteng|Téiteng]] bis bei d'[[Zement]]swierk am [[Laangegronn]]. D'[[Farplangtrass|Trass]] fir d'{{PAGENAME}} gëtt vun der [[Administration des chemins de fer]] verdeelt. D'[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]] bedreift a geréiert d'Infrastruktur vun der Streck, déi am Besëtz vum Lëtzebuerger Staat ass. == Linn == D'{{PAGENAME}} gëtt vun der [[Administration des chemins de fer|Eisebunnsverwaltung]] als '''Linn 6d''' bezeechent an ass eng Antenn vun der [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg Grenz|Streck tëscht Lëtzebuerg a Beetebuerg]]. D'Gleis huet säin Ufank an der [[Gare Téiteng|Téitenger Gare]], wou et awer nach bis bei de [[Rëmeleng]]er [[Kierfecht]] nieft dem Gleis vun der [[Eisebunnsstreck Näerzeng-Rëmeleng|Linn 6c]] leeft, ier et dann a Richtung vum Rëmelenger ''Laangegronn'' ofbéit. Déi 3,3&nbsp;km laang eegleiseg Streck gëtt just fir de [[Giddertransport]] fir d'Zementwierk vun der fréierer [[Intermoselle]] benotzt. D'Vitess op der Streck ass op 40&nbsp;km/h limitéiert. == Geschicht == D'Linn déi deemools vun der ''[[Société royale grand-ducale des chemins de fer Guillaume-Luxembourg|Guillaume-Luxembourg]]'' exploitéiert gouf, ass den [[29. September|29.September]] [[1884]] opgaangen, wéi den [[Tunnel Huttbierg|Tunnel ''Huttbierg'']] vu ronn 100 Meter Längt fäerdeg gebaut war. Am Ufank ass et drëms gaange fir [[Minett (Äerz)|Minett]] op verschidde Quaie sichen ze goen. E Gleis goung souguer bis op de Rëmelenger [[Kierchbierg (Rëmeleng)|Kierchbierg]]. Nom Néiergank vun der Minettsfërderung huet uganks der [[1970]]er-Joren de Bau vun der [[Intermoselle]] en neie Besoin fir dës Linn beschaaft. An deem Kader sinn e puer Ëmännerunge geschitt: d'[[Barriär (Eisebunn)|Barriär]] am ''Laangegronn'' (PN. 107) ass zougemaach ginn an e puer honnert Meter méi héich gouf eng Bréck gebaut fir Camionen en Accès op d'Intermoselle ze ginn. 1980 gouf d'Linn elektrifizéiert. <!--== Biller == <gallery perrow="4"> </gallery>--> == Kuckt och == * [[:fr:Schéma des lignes 6c, 6d et 6k (CFL)|Schema vun der Linn 6d {{Fr}}]] * [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Ligne 6d (CFL)|{{PAGENAME}}}} {{DRR}} {{Navigatioun CFL-Zuchstrecken}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Eisebunnsstrecken zu Lëtzebuerg|Teiteng-Laangegronn]] [[Kategorie:CFL-Linn 6d]] nz6u5nxtnb4x4zr107xom3s43bzahwt Abell 901 0 112625 2678326 2468466 2026-05-16T18:22:17Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678326 wikitext text/x-wiki Den '''Abell 901''' ass e masseräiche [[Galaxiëkoup]] am [[Stärebild]] [[Leo (Stärebild)|Leo]]. Hie läit ongeféier 2,6 Milliarde [[Liichtjoer]] vun eis ewech an huet eng Gréisst vu ronn 16 Millioune Liichtjoer. Hie bilt zesumme mam '''Abell 902''' e [[Superkoup]]. Den Numm leet sech vum Vermierk am [[Abell-Katalog]] of. Bekannt goufen déi zwéi Kéip duerch d'Entdeckung vu staarker [[Röntgen]]stralung duerch de Satellit [[ROSAT]] an den [[1990]]er-Joren, déi vun de Galaxiëkéip ausgeet. Aus Fotoe vum [[Hubble-Weltraumteleskop]], XMM-Newton an anere Fotoe vun der Regioun konnt d'Verdeelung vun [[Donkel Matière|donkler Matière]] am Beräich vum Galaxiëkoup rekonstruéiert ginn. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://www.spektrumdirekt.de/sixcms/detail.php?id=893138&template=d_sdwv_bildergalerie&_z=859070&skip=1 Bild vun der donkler Matière bei Spektrum der Wissenschaft] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20081011013210/http://www.spacetelescope.org/images/html/heic0802b.html Hubble Bild mat Erklärung] * {{en}} [http://aas.aanda.org/articles/aas/pdf/2000/06/ds9209.pdf Ënnersich am Röntgen- an optesche Beräich vun ettlechen Abell-Objeten] (PDF-Datei; 204&nbsp;kB) [[Kategorie:Abell-Katalog|Abell 0901]] [[Kategorie:Stärebild Leo]] 2oi3acdh36pv8g2lupdcu5fw1oymne7 PSR B1620-26c 0 113041 2678510 2471093 2026-05-16T19:49:53Z VolvoxBot 61746 /* D'Entdeckung vum PSR B1620-26 b */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678510 wikitext text/x-wiki De '''PSR B1620-26 b''' (a populärwëssenschaftlechen Artikelen och PSR B1620-26 c) ass en [[Exoplanéit]], deen ëm de [[Pulsar]] PSR B1620-26 am [[Kugelstärekoup]] [[Messier 4]] kreest. Hien ass ronn 12.400 [[Liichtjoer]] vun eis ewech a läit am [[Stärebild]] [[Scorpius (Stärebild)|Scorpius]]. Den Exoplanéit ass zudeem den eelste bis elo bekannten Exoplanéit, well ugeholl gëtt, datt hie ronn 12,7 Milliarde Joer al ass.<ref>[http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2003/19/ Eelste bekannte Planéit]</ref> == D'System PSR B1620-26 == De PSR&nbsp;B1620-26&nbsp;b kreest ëm en [[Duebelstär]]esystem. Den ee Stär ass e Pulsar an [[Neutronestär]]. Deen zweeten ass e [[wäissen Zwerg]] mat enger Mass vun zirka 0,34 Sonnemassen. Béid Stären ëmkreese sech op enger Distanz vu ronn 1 [[Astronomesch Eenheet|AE]], mat enger Ëmlafperiod vu ronn engem hallwe Joer. De PSR&nbsp;B1620-26&nbsp;b huet ongeféier eng 2,5-fach [[Jupitermass]] an zitt op enger Distanz vu knapps 23 AE seng Bunn ëm déi béid Zentralkierper. Fir en Ëmlaf brauch hie ronn 100 Joer. Wéinst der grousser Mass ass et sécher, datt et e Gasplanéit ass. [[Fichier:Location of pulsar B1620-26.jpg|thumb|D'Lag vum PSR B1620-26 System.]] D'Dräifachsystem dréint eppes baussenzeg vum M4-Zentrum. Den Alter vum [[Stärekoup]] gouf op 12,7 Milliarde Joer gerechent. Well all Stären an engem Koup meeschtens zu der selwechter Zäit mat hire Planéiten zesummen entstinn, ass et warscheinlech, datt och den Exoplanéit ongeféier deen Alter huet. D'System ass vill méi al wéi all aner bekannt Planéiten, an ongeféier dräimol sou al wéi eis Äerd. == D'Entdeckung vum PSR B1620-26 b == Wéi och bei bal all den anere bis elo entdeckten extrasolare Planéiten, gouf de PSR&nbsp;B1620-26&nbsp;b och duerch d'[[Dopplerverrécklung]]e entdeckt, déi de Planéit beim Zentralstär ausléist. An de fréien [[1990]]er-Joren hat sech eng Grupp vun Astronomen ënner der Leedung vum [[Donald Backer]] mat den observéierten Dopplerverrécklunge beschäftegt. Fir déi z'erkläre gouf ugeholl, datt en drëtte Kierper an deem System wier. A wéinege Joer gouf de gravitativen Afloss vum Planéit op déi béid Zentralkierper gemooss, wouraus d'Mass vum Planéit berechent konnt ginn. Déi berechent Mass war awer ze kleng, fir e weidere Stär unzehuelen. De [[Stephen Thorsett]] a säin Team hunn [[1993]] d'Entdeckung vum Exoplanéit publizéiert. [[Fichier:Artist's impression of pulsar planet B1620-26c.jpg|thumb|Kënschtleresch Duerstellung vum PSR B1620-26 b mat Bléck op den Duebelstär]] Duerch déi genee Observatioun vun den [[Ëmlafbunn]]e konnt zudeem d'Mass vum wäissen Zwerg geschat ginn, wouraus sech Theorien erginn haten, déi ugeholl hunn, datt de wäissen Zwerg relativ jonk a gliddeg ass. Den [[10. Juli]] [[2003]] konnt mat [[Hubble-Weltraumteleskop|Hubble-Fotoe]] gewise ginn, datt déi virausgesot Eegenschafte vum wäissen Zwerg richteg waren. == Evolutiounsgeschicht == Den Urspronk vum Planéit ass ëmmer nach onsécher, awer méiglecherweis ass hien net do entstanen, wou hie sech haut ophält. Well d'[[Gravitatioun]]skraaft tëscht Stär a Planéit ofhëlt, wann de Kär vum Stär zu engem [[Neutronestär]] kollabéiert an de Groussdeel vu senger Mass an de Weltraum erausschleidert gëtt, ass et onwarscheinlech, datt e Planéit no sou engem Evenement nach op enger stabiler Bunn ass. Et ass éischter sou, datt de Planéit sech an der Ëmlafbunn ëm den haitege wäissen Zwerg entwéckelt hat, an uschléissend vum Neutronestär agefaange gouf. [[Fichier:Jovian planet in globular cluster M4 - calm bystander in stellar drama.jpg|thumb|D'Entwécklung vum PSR B1620-26-System.]] An der Scheif vun der [[Mëllechstrooss]] kënnt et net dacks zu noe Rendez-vouse vu Stären. An den dichte Kärregioune vu [[Kugelstärekoup|Kugelstärekéip]] geschitt dat awer méi dacks. Zu engem Zäitpunkt an de leschten 10 Milliarde Joer hat sech warscheinlech den Neutronestär un dëse System erubeweegt, woubäi hien den haitege wäissen Zwerg agefaangen hat. Méiglecherweis hat hie bei deem Prozess och e fréiere Begleetstär verluer. Virun enger hallwer Milliard Joer hat sech den nei agefaangene Stär zu engem [[roude Ris]] opgeblosen. Typesch Pulsarperiode vu jonke [[Pulsar]]e leien an der Gréisst vu Sekonnen. Déi extreem kuerzperiodesch Pulsaren am Millisekonneberäich entstinn duerch Materialtransfer vun engem Begleetstär. D'Pulsatiounsperiod vum PSR B1620-26 läit bei e puer Millisekonnen, wat e staarken Hiwäis fir Materialtransfer vun engem Begleeder ass. Et gëtt ugeholl, datt zum Zäitpunkt, op deem de Begleetstär sech zu engem [[roude Ris]] opgeblosen huet, hien d'[[Roche-Grenz]] iwwerschratt hat, an et sou zu engem Materialaustausch koum. Well zugläich och den [[Dréimoment]] op déi untreffend Matière iwwerdroe gouf, war d'Matière sou gliddeg ginn, datt si am [[Röntgenstralung|Röntgenberäich]] gestraalt huet. De Materialaustausch war fäerdeg, wéi de Stär dee seng Mass ofginn huet, keng Uewerflächeschichte méi hat, an de Kär lues zu engem wäissen Zwerg zesummegefall ass. Zanter deem Ament ëmkreese sech béid Objeten. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20090505060512/http://www.extrasolar.net/planettour.asp?StarCatId=pulsar&PlanetId=30 Iwwer de PSR B1620-26 b] {{Referenzen}} [[Kategorie:Exoplanéiten]] [[Kategorie:Stärebild Scorpius]] k0fs3go1tuiqqwmv9ouhu64osgt59dp Marskanal 0 113077 2678472 2633340 2026-05-16T19:45:46Z VolvoxBot 61746 /* Fälschlech Deitung als Liewensspuren oder Konschtgebaier */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678472 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Mars Schiaparelli MKL Bd. 11 1890 (128500338).jpg|thumb|300px|Kaart vun der Marsuewerfläch nom Schiaparelli]] D''''Marskanäl''' si reng [[Lineament|Linnestrukturen]], déi fir d'éischt am Joer [[1877]] vum italieeneschen Astronom [[Giovanni Schiaparelli]] bei der Observatioun vum [[Mars (Planéit)|Mars]] gesi goufen. En ettlech vun hinne si [[Canyon]]en oder Ramplien um Terrain, déi meescht entspriechen awer kengen haut bekannte Strukture vun der Marsuewerfläch. Si sinn deelweis als [[Albedo]]- a Kontrasteffekter ze deiten, deelweis och als [[optesch Täuschung]]en. De Schiaparelli hat besonnesch schaarf [[A (Sënnesorgan)|Aen]], woufir seng „Canali“ (''ital.'' fir Rillen) eréischt zwee Joer méi spéit, bei der nächster Mars-[[Oppositioun (Astronomie)|Oppositioun]], och vun aneren Astronome konnte gesi ginn. Dës nach méi genee Observatioune goufe virun allem um [[Observatoire vun Nice|Observatoire]] an de Bierger ueft [[Nice]] gemaach an et goufen zäitweis en ettlech Dosende vu Linne festgestallt. [[Fichier:Lowell Mars channels.jpg|thumb|Marskanäl vum Percival Lowell]] == Verännerungen op der Marsuewerfläch == Zesumme mat joreszäitleche Verfierwungen (gro, rout, gréngelzeg) hat dat bei den Astronomen [[Camille Flammarion]] a [[Percival Lowell]] d'Virstellung bruecht, et kéint sech ëm kënschtlech Bauwierker vu [[Marsianer]] handelen. Schätzungen haten eng Breet vun de „[[Kanal (Waasserbau)|Kanäl]]“ vun op d'mannst honnert Kilometer erginn, wat vun de meeschten Astronome mat enger breeder [[Vegetatiounsceinture]] laanscht d'Waasserleef erkläert gouf. == Fälschlech Deitung als Liewensspuren oder Konschtgebaier == [[Fichier:Mars Hubble.jpg|thumb|Mars, fotograféiert vum [[Hubble-Weltraumteleskop]]]] Bis [[1965]] – dem Start vun der éischter [[Marssond]] – war d'Virstellung an der Fachwelt, datt et um Mars niddregt Liewe wéi [[Moos]] oder [[Flechten]] géif ginn. Eréischt duerch d'[[Raumsond]]e vun den [[1960]]er-Jore konnt dat ausgeschloss ginn. Haut mengt d'Fachwelt, datt d'Marskanäl duerch déi deemoleg [[Teleskop]]en a vun Hellegkeet, Flecken a Kontraster vun der Marsuewerfläch virgetäuscht goufen. Et léisst sech awer och en Deel vun de ''Canali'' mat wäitraimegen, schwaach gekrëmmte Linnestrukturen ([[Terrasse (Geologie)|Terrassen]], Rei vu [[Marskrater|Krateren]], Faarf- a Schietwierkungen) erklären. Sécher ass, datt de [[Giovanni Schiaparelli|Schiaparelli]] a seng Nofollger de risegen, 4000&nbsp;km laange [[Canyon]] vun der [[Valles Marineris]] reegelméisseg gesi konnten. D'Phenomeen vun de Marskanäl war den Haaptulass fir d'Grënnung vum Flagstaff- oder [[Lowell-Observatoire]] an Arizona ([[1894]]). E gouf a kuerzer Zäit e féierend Institut fir [[Planetologie]], an deem [[1930]] de [[(134340) Pluto|Pluto]] entdeckt gouf. Do gouf och déi modern [[Spektroskopie]] entwéckelt. Ënnersich vun de periodesche Verfierwunge säitlech vun en ettleche Marskanäl hu sech bis an d'[[1960]]er-Joren net eendeiteg fir oder géint niddreg Liewensspuren deite gelooss, soudatt d'Astrobiologen nach [[1963]], kuerz virum Start vun den zwou [[Mariner]]-Marssonden, d'Existenz vu [[Moos]]en a Flechten um "Roude Planéit" fir méiglech gehalen hunn. == Literatur (Auswiel) a Quellen == * [[Aarhus]] Univ., [[2002]]: ''The Danish Mars Project'' * Beatty K. et al., [[1983]]/90: ''Die Sonne und ihre Planeten''. 1. Oplo 242p., 2.~260, Physik-Verlag Weinheim * [[Gottfried Gerstbach|Gerstbach G.]], 2003: ''Mars Channel Observations [[1877]]–90, Compared with Modern Orbiter Data'', [https://web.archive.org/web/20150714124740/http://www.g.gerstbach.at/papers/MarsChannel-AstroYu73.pdf PDF] * Golombek M., [[1998]]: ''Die Pathfinder-Mission zum Mars.'' Spektrum d. Wiss. Sept. 98, p.&nbsp;62–73, Heidelberg * Hain Walter, [[1995]]: ''Das [[Marsgesicht]] und andere Geheimnisse des Roten Planeten.'' 300p., ISBN 3-7766-1912-0, Herbig-Verlag München * [[Joachim Herrmann (Astronom)|Herrmann J.]], [[1963]]: ''Leben auf anderen Sternen?'' 190p., Bildung und Wissen Bd. 12, Bertelsmann Gütersloh * MOC 2003: [http://www.msss.com/mars_images/moc/weather_reports/20_26FEB02/2002_02_20_02_report_i.jpg] * Raeburn Paul, [[2000]]: ''Mars. Die Geheimnisse des roten Planeten.'' 232p., NASA & Steiger Augsburg == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} [[Kategorie:Mars]] [[Kategorie:Optesch Täuschungen]] detsfgkymm78ty6958pdo3xf7ivs0sg Bréck vu Ranville 0 113322 2678353 2307976 2026-05-16T18:24:35Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678353 wikitext text/x-wiki {{Coor dms1 uewen|49|14|25.01|N|00|16|00.61|W}} [[Fichier:Pont Tournant de Ranville - Les Travaux Publics de la France.jpg|thumb|Déi al Dréibréck]] D''''Bréck vu Ranville''' oder '''Horsa-Bréck''' ass eng Bréck iwwer d'[[Orne (Floss)|Orne]] tëscht [[Ranville]] a [[Bénouville (Calvados)|Bénouville]] am [[Departement Calvados|Calvados]]. Déi haiteg Bréck ass eng Dunnebréck aus [[Béton armé]] vun 1971 déi déi fréier Dréibréck vun 1870 ersat huet. Iwwer d'Bréck déi ronn 80 Meter laang ass féiert d'Departementsstrooss D514. Bis an d'[[1930]]er-Jore sinn d'Tramme vun de [[Chemins de fer du Calvados]] op der Streck [[Caen]]-[[Dives-sur-Mer|Dives]] iwwer d'Bréck gefuer. Déi al Bréck war eng stolen Dréibréck aus Cantilever-Fachwierkdunne mat variabeler Héicht. D'Pläng ware vum [[Gustave Eiffel]]. Si war 110 Meter laang a 6,10 Meter breet. Den dréibaren Deel war 66,30&nbsp;m laang a stoung op engem ronne Flosspilier vu 7,90&nbsp;m Duerchmiesser. Déi iwwer 17 Meter déif Fëllementer waren nom [[Triger-Loftdrockprocédé]] vum Entreprener Castor vu [[Paräis]] gebaut ginn. Steemetzeschaarbechte ware vum Jeanne Deslandes engem Entreprener vu [[Lisieux]] gemaach ginn. De [[stol]]en Tablier war vun den Ateliere vu [[Le Creusot|Creusot]] gemaach ginn. D'Aarbechte goufen tëscht 1869 an 1870 ënner Opsiicht vum [[Agent voyer|Agent voyer en chef]] Guillot ausgefouert. Wéi dunn an den [[1890]]er-Joren den Zuch sollt driwwer fueren huet d'Bréck déi fir eng Achslaascht vu 5 Tonnen ausgeluecht war, misse komplett verstäerkt ginn. Déi Verstäerkunge goufen an den éischte Méint vun 1892 gemaach, fir datt en Zuch mat 72 Tonne Maximalcharge konnt driwwer fueren.<ref>Magron H. ''Guide illustré du tramway de Caen à la mer'' 1899</ref> Aus där Zäit ass en Accident bekannt bei deem de Lokomotivführer ze spéit gemierkt hat, datt Bréck net zou war an doduerch d'Lokomotiv net méi mat Zäite konnt bremsen a mat der Nues an de Bulli gefall war. Si krut den Numm Horsa-Bréck als Erënnerung un d'[[Airspeed AS.51 Horsa|Horsa-Laaschtesegeleren]] mat deenen eng Unitéit vun der [[6th Airborne Division|6. brittescher Loftlandedivisioun]] bei der [[Operatioun Deadstick]] do gelant ass. Déi Unitéit hat als Missioun d'Bréck z'erueweren a si stoung ënner dem Kommando vum Majouer [[John Howard (Zaldot)|John Howard]]. D'Zaldote si mat zwéin [[Airspeed AS.51 Horsa|Horsa-Laaschtesegeleren]]<ref>eigentlech sollten et der dräi sinn, awer den drëtten hat sech verflunn a war 10 Kilometer méi wäit gelant an déi Zaldote konnten eréischt e puer Stonne méi spéit den Uschloss mat hire Komerode maachen, déi an der Tëschenzäit d'Bréck am Grëff haten</ref> de [[6. Juni]] [[1944]] kuerz no Hallefnuecht knapps honnert Meter vun der Bréck ewech gelant ouni datt et den däitschen Zaldoten opgefall war. Dräi aner Seglere mat engem zweete Kommando sollten d'Nopeschbréck erueweren déi spéider [[Pegasus-Bréck]] genannt gouf. All Kommando bestoung aus ongeféier 30 Mann. Bei där Operatioun goufen 2 Britten erschoss a 14 blesséiert. Den éischte Gefalene bei där Aktioun a vun der Invasioun de [[Den Brotheridge|Läitnant Brotheridge]] läit um Kierfecht vu Ranville wou eng Plack un hien erënnert, grad sou wéi un déi éischt franséisch Famill déi befreit gouf. {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Eisebunnsbrécken a Frankräich|Ranville]] [[Kategorie:Stroossebrécken a Frankräich|Ranville]] [[Kategorie:Dréibrécken|Ranville]] [[Kategorie:Dunnebrécken|Ranville]] [[Kategorie:Normandie]] [[Kategorie:Frankräich am Zweete Weltkrich]] [[Kategorie:Bauwierker 1971]] [[Kategorie:Bauwierker 1870]] 3swih5rkvv2kjvuua5qdov2d3281bcp Åke Wallenquist 0 113629 2678592 2536170 2026-05-16T20:06:57Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678592 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Åke Anders Edvard Wallenquist''', gebuer de [[16. Januar]] [[1904]] zu [[Västervik]], a gestuerwen den [[8. Abrëll]] [[1994]] zu [[Uppsala]], war e [[Schweden|schweedeschen]] [[Astronom]]. Tëscht [[1928]] an [[1935]] huet hien am [[Holland|hollännesche]] [[Bosscha-Observatoire]] an [[Indonesien]] geschafft. [[1948]] krut hien eng Plaz als Assistenzprofesser um [[Observatoire Kvistaberg]] vun der [[Universitéit Uppsala]]. Do huet hien du mat Fuerschungen iwwer [[Duebelstär]]en ugefaangen, awer geschwë goufen [[Oppene Stärekoup|Oppe Stärekéip]] an hir Eegenschafte säin Haaptfuerschungsgebitt. De Wallenquist war Member vun der [[Kinneklech schweedescher Akademie vun de Wëssenschaften]] zu [[Stockholm]] souwéi vun der [[Kinneklecher Gesellschaft vun de Wëssenschaften zu Uppsala]]. Vun den [[1950]]er-Joren un, war hien den Haaptauteur fir populärwëssenschaftlech Astronomie a Schweden. Seng Bicher hu ville jonke Mënschen d'Astronomie méi no bruecht. == Auszeechnungen == [[1979]] krut hien de ''Karin Gierow Präis'' vun der [[Svenska Akademien]]. Am selwechte Joer gouf den Asteroid [[(2114) Wallenquist]] no him genannt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PHY&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Wallenquist%2C+A.&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=&end_year=&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Publikatioun vum A. Wallenquist] am [[Astrophysics Data System]] {{DEFAULTSORT:Wallenquist Ake}} [[Kategorie:Gebuer 1904]] [[Kategorie:Gestuerwen 1994]] [[Kategorie:Schweedesch Astronomen]] swim0my1ve7axwo0oqf6vo4afeomzqf Mir (Raumstatioun) 0 113762 2678485 2669461 2026-05-16T19:46:59Z VolvoxBot 61746 /* Opbau a Konstruktioun */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678485 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="336" cellpadding="2" cellspacing="1" style="margin-left:0.5em; background:#FBBFFA; float:right;" ! colspan="2" | '''Raumstation Mir''' |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" |[[Fichier:Mir sts89 big.jpg|thumb|320px|center|D'Raumstatioun Mir am Äerdorbit]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Typ|| Raumstatioun |- bgcolor="#FFFAFA" | Land || UdSSR / Russland |- bgcolor="#FFFAFA" | Apogeum || 393&nbsp;km |- bgcolor="#FFFAFA" | Perigeum || 385&nbsp;km |- bgcolor="#FFFAFA" | [[Inklinatioun (Astronomie)|Bunnschréi]]|| 51.6° |- bgcolor="#FFFAFA" | Mass|| 124.340&nbsp;kg |- bgcolor="#FFFAFA" | Bunn-Ëmlafzäit || 89,1 min |- bgcolor="#FFFAFA" |'''Bewunnbart Volumen:'''|| 350 m³ |- bgcolor="#FFFAFA" |'''Zéckgeluechte Streck:'''|| 3.638.470.307&nbsp;km |- bgcolor="#FFFAFA" | Start|| [[19. Februar]] [[1986]]<br>21:28:23 [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]]<br>[[Baikonur]] LC200/39 |- bgcolor="#FFFAFA" | Startplaz || [[Baikonur]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Crew || 28 ([[Lëscht vu Raumfuerer]]) |- bgcolor="#FFFAFA" | Drorakéit || |- bgcolor="#FFFAFA" | Status|| vergloust [[23. Mäerz]] [[2001]]<br>05:50 UTC |} D''''Mir''' (russ. fir ''Fridden'' oder ''Welt'') war eng [[Sowjetunioun|sowjetesch]] bemannt [[Raumstatioun]], déi vun [[1986]] bis zu hirem kontrolléierten Ofstuerz [[2001]] d'[[Äerd]] ëmkreest huet. Nodeems d'Mir an den éischte Joren nëmme vun der Sowjetunioun an deene mat hir verbonnene Staate benotzt gouf, huet déi russesch Raumfaartagentur [[Roskosmos]] se nom politeschen Ëmbroch am [[Ostblock]] weider bedriwwen an och fir westlech Staate an hir Raumfaartagenturen zougänglech gemaach. Zu hirer Zäit war d'Mir de gréisste kënschtlechen Objet am Äerdorbit a gëllt, mam [[Sputnik]]-Satellit vun [[1957]] an dem [[Juri Gagarin]] sengem éischte Fluch vun [[1961]], als gréissten Erfolleg vun der [[sowjetesch Raumfaart|sowjetescher Raumfaart]]. == Opbau a Konstruktioun == [[Fichier:Kvant 2 module drawing.png|thumb|left|De Modüll [[Kwant 2]]]] D'Mir war déi éischt op e stänneg a wëssenschaftleche Betrib ausgeluecht Raumstatioun. D'Sowjetunioun hat an den [[1970]]er- a fréien [[1980]]er-Joren en ettlech Statioune vum Typ [[Saljut]] bedriwwen, déi militäresch a wëssenschaftlech Ziler haten a bis zu véier Joer laang benotzt goufen. Wéi dës war d'Mir modular opgebaut a gouf aus verschiddenen noenee gestarten Deeler am Laf vun zéng Joer am All zesummegebaut. Bei den Haaptmodüll goufe sechs weider Modülle gesat. All d'Modüller goufe vum kasachesche [[Baiqongyr|Baikonur]] aus mat [[Proton (Rakéit)|Proton-Rakéite]] gestart, bis op den Undockmodüll fir de Space Shuttle. Dee koum mat der US-amerikanescher Fähr „Atlantis” vum [[Kennedy Space Center]] aus an den Orbit. Laangzäitmissioune mat bemannte Raumstatiounen hu fir d'Sowjetunioun als Mëttel gollt, fir sech, no der verluerener Course fir op de Mound ze kommen, international Unerkennung ze verschafen. Och an där Hisiicht gounge se mat der Mir – fir sowjetesch Verhältnesser – nei Weeër. Kuerz nom Start vum Basismodüll gouf deen ëffentlech bekannt gemaach. Iwwer Detailer vun der neier Statioun gouf, och géigeniwwer der westlecher Press, bereetwëlleg Bericht gemaach. De Start vun der éischter Besatzung gouf souguer am Virfeld ugekënnegt – déi éischt Kéier bei einem Fluch ouni international Bedeelegung. D'USA hate mat de [[Skylab]]missiounen nëmmen een eenzege Projet fir eng Raumstatioun an hirem Programm. Jorelaang war d'Mir den eenzege permanente Virposte vun der Mënschheet am [[Weltraum]]. Nieft ville wëssenschaftlechen Experimenter goufen do virun allem Erfarungen iwwer de Laangzäitopenthalt am Weltraum gesammelt. Eenzel [[Raumfuerer|Kosmonaute]] ware méi wéi ee Joer an der Statioun. De modularen Opbau vun der Mir gouf bei der spéider gebauter [[International Raumstatioun|Internationaler Raumstatioun (ISS)]] iwwerholl. Hire Modüll [[Swesda]] ass eng modifizéiert Versioun vum Mir-Basisblock. [[Fichier:Mir base block drawing.png|thumb|left|De Basismodüll]] === De Basismodul === [[Fichier:Mir - core module.png|thumb|left|Den Opbau vum Basismodul]] De Basisblock vun der Mir gouf den [[19.&nbsp;Februar]]&nbsp;[[1986]] <!-- aner Quelle ginn den 20. un--> um 27.&nbsp;Parteidag vun der [[KPdSU]] an de Raum gestart. Hien hat sechs Kopplungsstutze fir Transportraumschëffer an Ausbaumodüllen – d'Virgänger haten nëmmen zwéi Stutzen. D'Mir war vun vireran als längerfristegen a gréissere Projet ugeluecht. Véier vun dëse Stutzen ware fir d'Undocke vu weidere Modüllen, déi béid axial Uschlëss goufe fir bemannt [[Sojus (Raumschëff)|Sojus-Raumschëffer]] an onbemannt [[Progress]]-Raumschëffer gebraucht. Mat hinne goufen d'Kosmonauten op d'Mir bruecht an d'Statioun mat Liewensmëttelen, Waasser, Dreifstoff a Material versuergt. E stänneg ugedockt Sojus-Raumschëff war als „Rettungsboot” geduecht, fir am Noutfall d'Statioun kënnen ze verloossen an op d'Äerd zeréckzefléien. Aus Sécherheetsgrënn hat d'Crew d'Sojus-Raumschëff och wärend dem Undocke vun engem anere Raumschëff missen benotzen. D'Kapazitéit vun héchstens dräi Kosmonaute jee Raumschëff hat d'Zuel vun der Besatzung op der Statioun begrenzt. [[Fichier:Mir core training module.jpg|thumb|Trainingseenheet vum Basismodüll, Bannenusiicht]] Am Basismodüll war de Wunn- an Openthaltsberäich vun der Crew an och d'hygienesch Ariichtunge fir d'Crew an déi technesch Ariichtunge fir Steierung, Lagkontroll a Kommunikatioun. Seng Startmass war 20,4&nbsp;Tonne bei enger Gréisst vun 13,30&nbsp;Meter an engem Duerchmiesser vu 4,20&nbsp;Meter. D'Energieversuergung gouf mat Solarmodülle gemaach. Iwwer fräi Kopplungsadapter war et méiglech, d'Statioun fir Baussenasätz ze verloossen. D'Stammcrew bestoung aus zwéi oder dräi Kosmonauten. Si goufen zäitweis duerch eng dräikäppeg Gaaschtmannschaft ergänzt. Vun der Saljut&nbsp;7, der leschter Statioun vum Virgängertyp, goufen am Kader vun der Missioun [[Sojus T-15]] Deeler vun der Ausrëschtung iwwerholl. Domat ware fir fënnef Joer gläichzäiteg zwou sowjetesch Raumstatiounen am Orbit, vun deenen – bis op e puer Wochen – nëmmen d'Mir benotzt gouf. === De Wëssenschaftsmodüll Kwant === [[Fichier:Kvant module drawing.png|thumb|De Modüll [[Kwant]]]] → ''Haaptartikel:'' [[Kwant]] De Modüll '''Kwant''' gouf den [[31.&nbsp;Mäerz]]&nbsp;[[1987]] gestart, an hat no klenge Schwieregkeeten den 9. Abrëll un d'Statioun ugedockt a war domat den éischte Modüll fir d'Vergréisserung vun der Raumstatioun. Am Géigesaz zu de follgende Modüllen hat de Kwant net um Kopplungsknuet ugedockt, mä direkt un der definitiver Positioun an der Längsachs um Heck vum Basismodüll. Een Dag méi spéit hunn d'Kosmonauten den neie Modüll a Betrib geholl. De Kwant hat haaptsächlech fir wëssenschaftlech Aarbechte gedéngt, wéi z.&nbsp;B. astrophysikalesch Ënnersich. Well en eng vun de béiden axialen Undockplaze besat hat, hat de Kwant séngersäits e weideren Undockpunkt fir Sojus- oder Progress-Raumschëffer souwéi déi entspriechend Pompelen a Leitungen, fir ugeliwwerten Dreifstoff an de Basismodüll weiderzeleeden. D'Startmass war eelef Tonnen, d'Längt 5,30&nbsp;Meter an den Duerchmiesser 4,35&nbsp;Meter. [[1992]] gouf e Solarseegel vum Modüll Kristall un de Kwant montéiert, bis [[1995]] eng komplett nei Solaranlag installéiert gouf. === De Wëssenschaftsmodüll Kwant 2 === → ''Haaptartikel:'' [[Kwant 2]] De Modüll '''Kwant 2''' gouf de [[26.&nbsp;November]]&nbsp;[[1989]] gestart an zéng Deeg drop säitlech mam Kopplungsmodüll vum Basisblock verbonnen. E war fir d'optesch Observatioun vun der Äerd a fir biotechnologesch Experimenter ausgeluecht. Zousätzlech hat en Ariichtunge fir déi perséinlech Hygien vun de Kosmonauten, Liewenserhalungsariichtungen an eng verbessert Schleis fir erauszeklammen. Weider Solarzellen hunn d'Energieversuergung vergréissert. D'Startmass war 19,6&nbsp;Tonne bei enger Längt vun 12,20&nbsp;Meter. === Dat Wëssenschaftsmodüll Kristall (Kwant 3) === [[Fichier:Kristall module drawing.png|thumb|De Modüll [[Kristall (Mir)|Kristall]]]] → ''Haaptartikel:'' [[Kristall (Mir)|Kristall]] Als drëtte Modüll gouf de '''Kristall ''' den [[31.&nbsp;Mee]]&nbsp;[[1990]] gestart an zéng Deeg drop mam Kopplungsknuet vum Basismodüll verbonnen. Kristall war am Weesentleche fir biologesch a materialwëssenschaftlech Experimenter gebaut. Zwéin zousätzlech [[Androgynie|androgyn]] Undockstutze ware fir déi geplangt Raumfähr [[Buran (Raumfaartprogramm)|Buran]] an e geplangten [[Teleskop]] virgesinn, goufen awer ni dofir benotzt. De [[27. Juni]] <!--aner Quelle soen den 29.-->[[1995]] hat dorun de Space Shuttle „Atlantis” ugedockt. Wéi de Kwant&nbsp;2 hat och de Kristall zousätzlech Solarzellen. D'Gewiicht an d'Moossen hunn deene vum Kwant&nbsp;2 geglach. Fir d'Undocke vum [[Space Shuttle]] z'erliichteren a Plaz fir de Modüll Spektr ze schafen, gouf et zu engem spéideren Zäitpunkt un en anere Stutzen ëm 90&nbsp;Grad ëmgesat a mat engem spezielle [[Shuttle Docking Module|Shuttle Undockmodüll]] vergréissert. Ee vun de Solarpanéile gouf [[1992]] op de Modüll Kwant ugebaut. === De Wëssenschaftsmodüll Spektr === [[Fichier:Spektr module drawing.png|thumb|left|De Modüll [[Spektr]]]] → ''Haaptartikel:'' [[Spektr]] Den [[20.&nbsp;Mee]]&nbsp;[[1995]] gouf de Modüll [[Spektr]] gestart an 12 Deeg méi spéit op der Plaz vum ëmgesate Modüll Kristall mam Basisblock verbonnen. De Spektr hat Ariichtunge fir d'Erfuerschung vun der [[Äerdatmosphär]], geophysikalescher Prozesser a [[Kosmesch Stralung|kosmescher Stralung]]. Fir d'éischt war och wëssenschaftlech Apparature vun der [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] fir de geplangte [[Shuttle-Mir-Programm]] mat u Bord. Mat sengen x-fërmeg ugeluechte véier Solarmodüllen huet sech de Spektr staark vun den anere Modüllen ënnerscheet. D'Startgewiicht vun 20&nbsp;Tonnen huet den anere Modülle geglach, mat ronn 14&nbsp;Meter war de Spektr dat längst vun alle sechs Modüllen. Bei engem Accident de [[25.&nbsp;Juni]]&nbsp;[[1997]] gouf et sou staark beschiedegt, datt et nëmmen nach fir Energieversuergung gebraucht konnt ginn. === Den Undockmodüll fir de Space Shuttle (Shuttle Docking Module) === [[Fichier:Mir Docking Module drawing.png|thumb|Den Undockmodüll]] → ''Haaptartikel:'' [[Shuttle Docking Module]] Mam [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Space Shuttle]] ''Atlantis'' gouf den [[13.&nbsp;November]]&nbsp;[[1995]] <!-- aner Quelle soen 12. November-->en Undockmodüll an de Raum bruecht an dräi Deeg spéider mam Modüll Kristall verbonnen. De 4,70&nbsp;Meter laange Baudeel hat d'Undocken am Verglach zum virdru benotzten Dock vum Buran, méi einfach gemaach. Bei den eelef Shuttle-Mir-Missioune koum de Modüll aachtmol an den Asaz. Eemol gouf direkt un de Kristall ugedockt, zweemol gouf et e Rendez-vous ouni Kopplung. === De Fuerschungsmodüll Priroda === [[Fichier:Priroda - Mir module.png|thumb|left|Opbau vum Priroda-Modüll]] [[Fichier:Priroda module drawing.png|thumb|left|De Modüll [[Priroda]]]] Mam Start vum Modüll [[Priroda]], den [[23.&nbsp;Abrëll]]&nbsp;[[1996]] an der dräi Deeg spéider gemaacher Kopplung um Basisblock géigeniwwer dem Modüll Kristall, hat den Ausbau vun der Mir seng lescht Stuf erreecht. Den Priroda hat Ariichtunge fir Fuerschung vu [[Mikrogravitatioun]]. Mat 12 Meter Längt an 19&nbsp;Tonne Gewiicht ware seng Gréisste wéi bei de Modüller Kwant&nbsp;2 a Kristall. Bei der leschter Ausbaustuf hat d'Mir e Gesamtgewiicht vu ronn 135&nbsp;Tonnen, <!-- aner Quelle schwätze vun 110 oder 124 -->eng Spanwäit vun 31&nbsp;Meter an eng ganz Längt vun 33&nbsp;Meter. == Benozen == Op der Raumstatioun waren am Ganze 96 Kosmonauten am Asaz. 19 dervu waren zweemol op der Statioun, den [[Alexander Stepanowitsch Wiktorenko|Alexander Wiktorenko]] véiermol an den [[Anatoli Jakowlewitsch Solowjow|Anatoli Solowjow]] fënnefmol. Am längsten u Bord war de russesche Kosmonaut [[Waleri Wladimirowitsch Poljakow|Waleri Poljakow]]: Hien hat 679 Deeg u Bord vun der Mir geschafft. Vu Januar [[1994]] bis Mee [[1995]] hat hie mat 438 Deeg am All en neie Rekord opgestallt. De laangen Zäitraum gouf och als Test fir e méigleche [[bemannte Marsfluch]] gewäert&nbsp;– de Fluch op de roude Planéit dauert ongeféier e Joer. === [[1986]] - Déi éischt Mannschaft === Déi éischt Ekipp vun der Expeditioun [[Sojus T-15]] mat de Kosmonaute [[Leonid Kisim]] a [[Wladimir Alexejewitsch Solowjow|Wladimir Solowjow]] war den [[13. Mäerz]] [[1986]] gestart a war zwéin Deeg méi spéit an der Statioun, fir s'a Betrib ze huelen. Zu den Aufgaben hunn ënner anerem d'Entluede vun de Frachtschëffer [[Progress|Progress 25 a 26]] gehéiert, souwéi d'Ausrëschtungen z'installéieren. Speziell war en Ausfluch vu 50 Deeg op d'Raumstatioun [[Saljut|Saljut 7]], fir déi ze fleegen an en Deel vun der Ausrëschtung fir d'Mir z'iwwerhuelen. Dëst war dee bis elo eenzege Fluch vun enger Crew tëscht zwou Raumstatiounen. No hirer Réckrees op d'Äerd, de [[16.&nbsp;Juli]]&nbsp;[[1986]] blouf d'Statioun Mir fir méi wéi en halleft Joer onbesat. === [[1987]] bis [[1989]] === Mat der Missioun [[Sojus TM-2]] an de Kosmonauten [[Juri Wiktorowitsch Romanenko|Juri Romanenko]] an [[Alexander Iwanowitsch Lawejkin|Alexander Lawejkin]], déi de [[5.&nbsp;Februar]]&nbsp;[[1987]] Baikonur verlooss haten, hat déi éischt Period vun iwwer zwee Joer ugefaangen, an där d'Statioun mat wiesselnde Mannschafte onënnerbrach besat war. Si war am Abrëll [[1989]] mat der Missioun [[Sojus TM-7]] zu Enn. An dëse Joren ware mam Syrer [[Muhammed Achmed Faris]], dem Afghan [[Abdul Ahad Mohmand]] an dem Fransous [[Jean-Loup Jacques Marie Chrétien|Jean-Loup Chrétien]] déi éischt net-sowjetesch Raumfuerer op der Statioun. D'Statioun war an där Zäit d'Zil vu sechs Missioune wärend där de Modüll Kwant ugeschloss an a Betrib geholl gouf. === [[1989]] bis [[1991]] === No enger Ënnerbriechung vun iwwer véier Méint – wéinst technesche Problemer mat de Sojus-Raumschëffer – hat mat [[Sojus TM-8]] am September [[1989]] déi zweet Phas vum Gebrauch ugefaangen, an där hirem Verlaf d'Statioun iwwer ronn zéng Joer ewech – bis August [[1999]] – permanent besat blouf an ausgebaut gouf. Néng Flich vun US-amerikanesche Space Shuttlelen an 22&nbsp;Flich mat sowjetesche Sojus-Raumschëffer hu wärend där Zäit ugedockt. An deem Zäitraum war de politeschen Ëmbroch an der Sowjetunioun gefall, deen och zu enger Zäsur beim Betrib vun der Mir gefouert hat. Déi ugefaangen Zesummenaarbecht mat aneren, och westleche Staate gouf weidergefouert. Am Dezember [[1990]] war de japanesche Journalist [[Toyohiro Akiyama]] op d'Statioun geflunn. Him war [[1991]] den éisträicheschen Astronaut [[Franz Viehböck]] gefollegt. Déi béid Kosmonaute vun der Missioun [[Sojus TM-13]], [[Alexander Alexandrowitsch Wolkow|Alexander Wolkow]] an [[Sergei Konstantinowitsch Krikaljow|Sergei Krikaljow]], koumen als Sowjetbierger op d'Statioun a koumen als russesch Bierger zeréck op d'Äerd. Wärend hirem Openthalt an der Statioun war d'Wal vum [[Boris Jelzin]] zum President vun der [[Russland|Russescher Föderatioun]], de [[Putsch]] zu Moskau an d'Enn vun der [[UdSSR]]. Duerch d'Begleetëmstänn hu si hiren Openthalt missen ëmplangen an en halleft Joer verlängeren. De Krikaljow koum eréischt no 311&nbsp;Deeg de [[25.&nbsp;Mäerz]]&nbsp;[[1992]] op d'Äerd zeréck. === [[1992]] bis [[1999]] – D'Mir ënner russescher Leedung === No der politescher Wend an de Staate vun der Sowjetunioun koumen ëmmer méi westlech Raumfuerer op d'Statioun, där hire Betrib awer weider vu Russland gefouert gouf. [[1992]] koum mam [[Klaus-Dietrich Flade]] den éischten däitsche Raumfuerer. No him koumen [[1997]] de [[Reinhold Ewald (Astronaut)|Reinhold Ewald]] an de Fransous [[Michel Tognini]]. [[1994]] koum den däitschen [[ESA]]-Astronaut [[Ulf Merbold]], dee schonn [[1983]] mat dem Space Shuttle am All war, op d'Mir. Parallel zum weideren Ausbau vun der Statioun war [[1995]] den éischten amerikaneschen Astronaut vu [[Baiqongyr|Baikonur]] an engem Sojus-Raumschëff zu der Mir gestart. Am Juni vum gläiche Joer hat déi éischt vun eelef [[Shuttle-Mir-Programm|Shuttle-Mir-Missioune]] ugefaangen. Am Kader vun der Missioun [[STS-71]] hat d'Raumfär [[Atlantis (Raumfär)|Atlantis]] un déi russesch Raumstatioun ugedockt. Am September hat den däitsche Raumfuerer [[Thomas Reiter]] un d'Mir ugedockt a war 179 Deeg u Bord bliwwen. [[1996]] gouf den Opbau vun der Statioun mam Modüll Priroda beennt. De längsten Openthalt vun engem amerikaneschen Astronaut am Weltraum gouf op der Mir gefeiert: Den [[John Elmer Blaha|John Blaha]] war am selwechte Joer 118&nbsp;Deeg op der Statioun. === Déi lescht Joer === Den [[20.&nbsp;November]]&nbsp;[[1998]]war mat [[Sarja]] den éischte Modüll vun der [[International Raumstatioun|Internationaler Raumstatioun]] gestart ginn. D'NASA-Administratioun hat versicht, déi russesch Regierung dozou ze beweegen, d'Mir séier opzeginn. Ufanks war Russland dogéint, hat awer den [[28.&nbsp;August]]&nbsp;[[1999]] frop verzicht, déi gelante Crew vun [[Sojus TM-29]] duerch eng nei ze ersetzen. [[1999]] gouf an Holland de [[MirCorp]] gegrënnt, eng Entreprise, déi versicht hat, d'Iwwerliewe vun der Mir iwwer privat Mëttellen ze sécheren. Mat der [[Sojus TM-30]] war de [[4. Abrëll]] [[2000]] déi lescht Crew op d'Mir gestart, nodeems si siwe Méint onbenotzt war. Déi duerch de MirCorp finanzéiert Missioun vun de Kosmonaute [[Sergej Wiktorowitsch Saljotin|Sergej Saljotin]] an [[Alexander Jurjewitsch Kaleri|Alexander Kaleri]] hat 72&nbsp;Deeg gedauert a war de 39.&nbsp;Besuch vun engem bemannte Raumschëff. Si hate Revisiounsaarbechte gemaach fir de weidere Verbleif an der Ëmlafbunn sécherzestellen. Zum Zäitpunkt vun hirer Réckkéier am Juni [[2000]] hat déi russesch Raumfaart nach gehofft, datt d'Mir duerch westlech Gelder fir weider zwéin Joer ze bedreiwen. D'Hoffnunge waren duerch déi héich Onkäschte verflunn. Den [[23.&nbsp;Oktober]]&nbsp;[[2000]] koum dat offiziellt Aus. De russesche Virschlag, Deeler vun der Mir zum Aufbau vun der ISS ze gebrauchen, gouf vun US-amerikanescher Säit, verworf. D'Mir gouf den [[23.&nbsp;Mäerz]]&nbsp;[[2001]] mat dräi Bremsschib vum leschte Progress-Raumfrachter zum kontrolléierten [[Neesantrëtt]] an d'[[Äerdatmosphär]] bruecht. Déi net vergloust Deeler vun der Statioun waren um 6:57&nbsp;Auer am Zilgebitt am [[Pazifeschen Ozean]] erofgefall. Op de [[Fidschi]]-Inselen konnt een d'Feierwierk um Himmel observéieren. An hirer fofzéngjäreger Geschicht hat déi ufanks nëmme fir siwe Joer ausgeluecht Statioun d'Äerd 86.325-mol op enger Héicht vun 390&nbsp;Kilometer iwwer der [[Äerduewerfläch]] ëmronnt. == Pannen an Accidenter == Technesch Pannen haten zum Enn vun der Liewenszäit Skepsis un der Zouverlässegkeet vun der Statioun opkommen. Duerch déi erfollegräich Léisung vun Tëschefäll konnten awer och Erkenntnesser gesammelt ginn, déi beim Opbau vun der Internationaler Raumstatioun gehollef hunn. [[Fichier:Damaged Spektr solar array.jpg|thumb|Defekt un engem Solarpanel vum Spektr-Modüll no der Kollisioun mat engem Progress-Raumfrachter]] De [[24.&nbsp;Februar]]&nbsp;[[1997]] hat sech e cheemesche Sauerstoffgenerator entzünnt, eng sougenannt [[Sauerstoffkäerz]]. Gëfteg Dämp hate sech entwéckelt, deen déi béid russesch an den däitsche Raumfuerer [[Reinhold Ewald (Astronaut)|Reinhold Ewald]] gezwongen haten, [[Sauerstoffmask]]en u Bord ze droen. D'Reaktion vun de Mir-Crew haten eng verfréit Réckkéier op d'Äerd verhënnert, an d'Loft konnt wärend engem Dag gerengegt ginn. Zwou Wochen no dësem Virfall war déi primär Sauerstoffversuergung ausgefall. Hei gouf op déi sekundär Sauerstoffversuergung ëmgeschalt ginn. Duerch en Defekt vum [[Lagekontrollsystem]] waren nëmmen nach manuell Manöver méiglech. Den [[30. August]] [[1997]] war d'Atlantis nees op d'Mir gestart, nodeems et hefteg Kontroverse bei der NASA gouf, ob een d'Shuttle-Mir-Missiounen no enger Panneserie iwwerhaapt nach soll fortféiere soll. == Literatur == * Hans J. Frank: ''Rettung der Mir – Die fantastischen autobiographischen Memoiren des Doktor F.'' Projekte-Verlag, Halle S [[2003]]. ISBN 3-937027-33-5 * Andreas Schöwe: ''Mission Space Shuttle – Abenteuer Weltraum in Bild und Text.'' Bechtermünz-Verlag, Augsburg [[1999]]. ISBN 3-8289-5357-3 * David M. Harland: ''The Story of Space Station Mir.'' Springer-Verlag, Berlin/Heidelberg/New York [[2005]]. ISBN 0-387-23011-4 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Mir|Mir}} * {{en}} [http://www.russianspaceweb.com/mir.html Russianspaceweb.com] * [http://www.raumfahrer.net/raumfahrt/raumstationen/mir.shtml Raumstatioun Mir] * [https://web.archive.org/web/20060523215214/http://lexikon.astronomie.info/satelliten/mir/ MIR, d'Raumstatioun vum 20. Joerhonnert] * [https://web.archive.org/web/20060109000439/http://members.surfeu.at/wpatzl/schule/mir.htm Raumstatioun Mir. Zesummefaassung] * [http://www.heise.de/tp/r4/artikel/22/22232/1.html Telepolis zum 20. Jorestag un der MIR] inklusiv Buchtip: David M. Harland ''The Story of Space Station Mir'' * [https://web.archive.org/web/20090715013559/http://www.urbin.de/cccp/mir/module/mir_module.htm D'Modülle vun der Mir] [[Kategorie:Raumstatiounen|!]] [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] [[Kategorie:1986 an der Raumfaart]] ef1v8ew5y9juvy1108c42wdh4c0sle0 Raumfär 0 113813 2678524 2582950 2026-05-16T19:53:51Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678524 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Space Shuttle Columbia launching.jpg|thumb|Space Shuttle [[Columbia (Raumfär)|Columbia]] beim éischte Start ([[1981]])]] Eng '''Raumfär''' och ''Navette'' ass en Transportgefier fir d'[[Raumfaart]], dat no enger Weltraummissioun wéi e Fliger um Äerbuedem lande kann an nees fir eng weider Missioun ze gebrauchen ass. Raumfäre si well s'ëmmer erëm ze gebrauche sinn an am Fluch steierbar sinn, däitlech vu [[Raumschëff]]er mat Landekapselen (z.&nbsp;B. d'Kapsel vum [[Apollo-Programm]] oder d'[[Sojus (Raumschëff)|Sojus-Landekapselen]]) z'ënnerscheeden. Raumschëffer mat Landekapsele fir d'Réckrees op d'Äerd kënnen nëmmen eemol agesat ginn a losse sech beim Duerchfléie vun der Atmosphär net gutt steieren. == Geschicht == Wärend déi éischt Raumfaartpionéier fir de Wee an de Weltraum [[Rakéit]]e virgeschloen hunn, besonnesch den [[Hermann Oberth]] a sengem Buch ''Wege zur Raumschiffahrt'' ([[1929]]) <!--Verlag R. Oldenbourg, München und Berlin 1929-->, hat den éisträichesche Raumfaartpionéier [[Eugen Sänger]] Fligere mat Rakéitenundriff virgeschloen. Grondleeënd ass dat vum Sänger zesumme mat der Mathematikerin a Physikerin [[Irene Bredt]], senger spéiderer Fra, an Däitschland entworfe Konzept ''Über einen Raketenantrieb für Fernbomber''. Dee Virschlag vun engem transkontinentalen [[Amerika-Bomber]] hat zum Projet [[Silbervogel]] gefouert. == Dyna-Soar == [[Fichier:NASA Color Dyna Soar.jpg|thumb|Kënschtleresch Duerstellung vum Dyna-Soar beim Neesantrëtt an d'Atmosphär]] De Projet [[Dyna-Soar]] (''Dynamic Soaring'' fir ''Dynamesche Gläitfluch'') vun der [[United States Air Force|US Air Force]] war [[1957]] ugelaf an hat als Zil, e Raumgläiter z'entwéckelen, dee souwuel als Opklärer a Bomber wéi och fir Rettungsaktiounen am All, Satellitterevisioun a Sabotage vu feindleche Satellitte benotzt kéint ginn. Deen och als X-20 bezeechenten, 10,77 Meter laangen a 6,34 Meter breede Fluchkierper sollt eine Besatzung vun engem Mann hunn. Als Drorakéit fir orbital Flich war eng [[Titan (Rakéit)|Titan-III]] virgesinn. == Space Shuttle == [[Fichier:STS-112 Atlantis carrying S1 truss.jpg|thumb|De Space Shuttle ''Atlantis'' am Orbit]] Den [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Space Shuttle]] ass bis elo den eenzege Raumfärtyp, deen tatsächlech fir bemannt Missiounen am [[Weltraum]] agesat gouf. Et goufen zanter den [[1970]]er-Jore fënnef raumfluchtauglech Exemplare gebaut, déi et zesummen op 135&nbsp;Starte bruecht haten. Zwee vun de fënnef Raumgefierer, d'[[Challenger (Raumfär)|''Challenger'']] an d'[[Columbia (Raumfär)|''Columbia'']], sinn an den 30 Déngschtjoer accidentéiert. == Spiral == [[Fichier:MiG-105-11a.JPG|right|thumb|Spiral-Eepos-Raumgleeder, Prototyp ''105-11'' fir Ënnerschall-Atmosphäreflich am [[Russesche Loftwaffe-Musée Monino]]]] D'[[Mikojan-Gurewitsch MiG-105]] „Spiral“ (Spëtznumm: ''Lapot'' ''Holzschung'' - wéinst senger Nueseform) gouf [[1965]] am Kader vum Spiral-Eepos-Programm vun der Sowjetunioun mat als Zil de Bau vun engem Raumgefier mat nees brauchbare Komponenten entwéckelt. Si war de Prototyp vun der Raumgfär (OS). Weider Komponente waren d'Hëllefsrakéit (RB) an den Iwwerschalldrofliger (GSR). Mat der Entwécklung vum Spiral-Eepos gouf [[1975]] schliisslech zu Gonschte vun der Entwécklung vun der Raumfär [[Buran (Raumfaartprogramm)|Buran]] opgehalen. == BOR == [[Fichier:BOR-4S.jpg|thumb|De BOR-4S]] [[BOR (Raumgleeder)|BOR]] war den Numm vun enger Rei vun Testfluchkierper, mat deenen Erfarunge fir d'Entwécklung vun der sowjetescher Raumfär Buran gesammelt sollte ginn. [[1973]] hat d'Russesch VPK e Weltraumprogramm fir d'Erfuersche vu Raumfären ugekënnegt. Zil vum BOR-Programm war d'Entwécklung vun Hëtztschëlter a vun de generellen aerodynamesche Strukture vun enger Raumfär. Mat de leschte véier vun deenen Testinstrumenter ([[Kosmos (Satellit)|Kosmos]] 1374, 1445, 1517 an 1614) goufen orbital Flich gemaach. == Raumfär Buran == [[Fichier:Buran on An-225 (Le Bourget 1989) (cropped).JPEG|thumb|De ''Buran'']] Déi sowjetesch Raumfär [[Buran (Raumfaartprogramm)|Buran]] ([[Russland|russesch]] ''Буран'' fir [[Buran (Wand)|Buran]] - Schnéistuerm) gouf [[1976]] akzeptéiert an zanter [[1980]] entwéckelt. Der [[Buran 1.01]] gouf de [[15. November]] [[1988]] vun enger [[Energija]]-Rakéit fir säin éischten an eenzege Fluch an den [[Ëmlafbunn|Orbit]] bruecht. Well de Buran keng Iwwerliewenssystemer hat, war de Fluch onbemannt. En hat ronn 3,5 Stonne gedauert. Mat der zweeter sowjetescher Raumfär ''[[Buran 1.02|Ptichka]]'' („klenge Vull“) sollt vun [[1991]] un, de reguläre Fluchbetrib opgeholl ginn. Nom Zerfall vun der [[Sowjetunioun]] [[1991]] gouf de Projet awer ze deier. Mam russesche Raumfärprogramm gouf [[1993]] offiziell opgehalen. == Hermes == Déi [[Europäesch Weltraumorganisatioun]] (ESA) hat mat der Raumfär [[Hermes (Raumfär)|Hermes]] en änlecht System geplangt, fir dat d'[[Ariane 5]] als Drorakéit virgesi war. Anescht wéi beim sowjetesche Buran-System sollt d'Hermes net um Hatzebockel vun der Drorakéit, mä op der Spëtzt sëtzen. Mat där Konfiguratioun wier de ganzen Drosystem manner ufälleg gewiescht, well Deeler déi beim Start eventuell eroffléie kënnen déi baussenzeg Wand vum Shuttle net beschiedege kéinten, wéi dat bei der [[STS-107|Columbia-Katastroph]] am Joer [[2003]] geschitt war. Wéinst den héije Käschte vun zirka sechs Milliarden Euro gouf d'Entwécklung [[1992]] gestoppt. == HOPE-X == Déi japanesch Raumfaartagentur [[Japan Aerospace Exploration Agency|JAXA]] entwéckelt am Ament e Projet, d'Raumfär [[Hope X|HOPE-X]]. Geplot vu finanzielle an technesche Problemer, ass bis elo awer nach keen Erfolleg ofzegesinn. == Sänger II == Den [[Eugen Sänger]] hat an den [[1960]]er-Joren e Raumgleeder konzipéiert, dee mam Numm [[Sänger II]] an de spéide [[1980]]er weiderentwéckelt, awer net gebaut gouf. == Hopper == Bei der ESA lafe Konzeptstudien an Avant-Projete fir en onbemannt Raumtransportsystem, den [[Hopper (Raumfaart)|Hopper]]. == Kliper == Déi russesch Weltraumagentur [[Roskosmos]] hat mam [[Kliper]] (jee no Iwwersetzung och Klipper oder Clipper) e Raumgleeder entwéckelt. Hie sollt 700&nbsp;kg [[Notzlaascht]] a sechs Astronaute Plaz bidde kënnen. Den [[Éischtfluch]] war fur zirka [[2012]] geplangt. Et gouf och iwwer eng Kooperatioun mat der ESA diskutéiert. [[2007]] gouf mam Programm wéinst ze héije Käschte opgehalen. == Castore == De [[24. Februar]] [[2007]] gouf an [[Italien]] de Prototyp vun der geplangter Raumfär ''Castore'' getest, e néng Meter laange, knapps véier Meter breede Fluchkierper mat engem Gewiicht vun 1250&nbsp;kg. D'Fluchgefier gouf mat engem onbemannten Héichteballon op eng Héicht vu 25&nbsp;km gezunn an ass vun do aus op de Buedem geflunn. Iwwer en ettlech Sensore gouf d'Verhale beim Antrëtt an d'Atmosphär gemooss, woubäi och d'[[Schallmauer]] duerchbrach gouf. De Castore war plangméisseg an d'Mëttelmier gefall a gouf uschléissend gebuergen. Fir d'Zukunft si weider wëssenschaftlech, perspektivesch awer och bemannt Flich virgesinn. == Dream Chaser == [[Fichier:NASA HL-20 Lifting Body - GPN-2000-001923.jpg|thumb|Modell vum Dream Chaser an Originalgréisst]] Déi [[2008]] vun der [[Sierra Nevada Corporation]] iwwerhollen, privat finanzéiert Raumfaartentreprise [[SpaceDev]] entwéckelt am Kader vum [[Commercial Crew Development]]-Programm vun der NASA de Raumgleeder [[Dream Chaser]]. Den Dream Chaser baséiert um Konzept vun engem [[Droromp|lifting body]]. == SpaceLiner == [[Fichier:SpaceLiner7-Aufstieg DLR.jpg|thumb|Kënschtleresch Duerstellung vum SpaceLiner 7 wärend der Opstigsphas]] De [[SpaceLiner]] ass e Konzept fir e suborbitale, hyperschallschnelle, gefligelte Passagéiertransporter, dat zanter [[2005]] beim [[Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt|Däitschen Zentrum fir Loft- a Raumfaart]] (DLR) a Fuerschung ass.<ref>M. Sippel, J. Klevanski, J. Steelant: ''Comparative study on options for high-speed intercontinental passenger transports: air-breathing- vs. rocket-propelled.'' IAC-05-D2.4.09, October 2005.</ref> Déi zweestufeg, vertikalstartend Konfiguratioun aus onbemanntem [[Booster (Rakéitenundriff)|Booster]] a bemannter Passagéierstuf ([[Orbiter (Raumfaart)|Orbiter]]) ass fir 50 Passagéier konzipéiert an huet eelef [[Flëssegkeetsrakéitendreiffwierk]]er (Booster 9, Orbiter 2), déi mat kryogenem Sauerstoff ([[Flëssegsauerstoff|LOX]]) a Waasserstoff ([[LH2]]) bedriwwe ginn. No [[Brennschluss]] vun den Dreifwierker kann d'Orbiterstuf am Gläitfluch grouss interkontinental Distanzen a kierzester Zäit zeréckleeën. Jee no Missioun kënnen dobäi Fluchhéichte vun 80&nbsp;Kilometer a [[Mach-Zuel]]e vun iwwer 20 erreecht ginn. Fluchzäite solle mam SpaceLiner op der Streck Australien-Europa nëmme 90&nbsp;Minutten oder op der Streck Europa-Kalifornien net méi wéi 60&nbsp;Minutten daueren. == Skylon == [[Fichie:Skylon.svg|thumb|De ''Skylon'']] Déi brittesch Konzeptstudie [[Skylon]] gesäit eng Raumfär vir, déi mat loftotmenden Dreifwierker horizontal start. An enger Héicht vu 26&nbsp;km, wann an der ieweschter Atmosphärschicht de Sauerstoff net méi fir de Betrib duergeet, gëtt op een interne Sauerstofftank ëmgeschalt, deen d'Erreeche vun der Äerdëmlafbunn erméiglecht. D'Skylon soll eng Notzlaascht vun 12&nbsp;t oder 24&nbsp;Passagéier transportéiere kënnen. == SHEFEX == Den däitschen Entwécklungsprojet [[SHEFEX]] '''Sharp Edge Flight Experiment''', steet fir e Projet vum [[Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt|Däitschen Zentrum fir Loft- a Raumfaart (DLR)]] fir d'Entwécklung vun neien, méi bëllegen a méi séchere Konstruktiounsprinzipie fir [[Raumkapsel]]en a [[Raumgefier]]er mat Neesantrëttsfäegkeet an d'Äerdatmosphär an hir Integratioun zu engem totale System. Den DLR huet dozou erkläert: ''Zil vun de Fuerschungsaarbechten ass e [[Raumgleeder]], deen vun [[2020]] un, fir réckféierbar [[Experiment]]er ënner [[Schwéiereloosegkeet]] zur Dispositioun stoe soll.''<ref>{{Citation|URL=http://www.dlr.de/desktopdefault.aspx/tabid-728/1208_read-30052 |Titel=Archive copy |Gekuckt=12.07.2014 |Archiv-Datum=14.03.2014 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20140314103336/http://www.dlr.de/desktopdefault.aspx/tabid-728/1208_read-30052 }}</ref> De Raumgleederprojet huet den Numm '''REX-Free Flyer''' kritt.<ref>[https://archive.is/20130211022837/http://www.dlr.de/bk/desktopdefault.aspx/tabid-6862/11316_read-26096/ Seite des Institut für Bauweisen- und Konstruktionsforschung der DLR über das Projekt REX-Free Flyer], ofgeruff den [[28. Juni]] [[2012]]</ref> == Literatur == * Klausdieter Kipke: ''Experimentelle Untersuchungen an Wellenreiter-Flügeln im Hyperschallbereich''; [[Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt|Deutsche Forschungsanstalt für Luft- und Raumfahrt]] (DFL) Juni [[1968]] * Peter Adamek, Fritz Mysliwetz: ''Aerodynamische Erwärmung im Hyperschallbereich und Flugeigenschaften von Raumflugkörpern – Teil I''; [[Junkers Flugzeug- und Motorenwerke|Junkers Flugzeug- und Motorenwerke GmbH]]; München [[1969]] * Fritz Mysliwetz, H. Przibilla: ''Aerodynamische Erwärmung im Hyperschallbereich und Flugeigenschaften von Raumkörpern - Teil II: Flugeigenschaften von Raumflugkörpern im niedrigen Unterschallbereich und im Hyperschallbereich''; Junkers Flugzeug- und Motorenwerke GmbH; München [[30. Abrëll]] [[1969]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Raumfliger]] * [[Geschicht vun der Raumfaart]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Reusable manned spacecraft|Bemannt Räumfären}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Raumfären| ]] dq237ez6xd9mdfwvmrivdkq4drztu9y NGC 411 0 114140 2678489 2559670 2026-05-16T19:47:18Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678489 wikitext text/x-wiki {{Infobox NGC | Numm = NGC 411 | Bild = Potw1303a.tif | Bildbeschreiwung = Foto, opgeholl vum [[Hubble-Weltraumteleskop]]. | Stärebild = {{Tucana}} | Rektaszensioun = 01h 07m 55.95s | Deklinatioun = - 71° 46' 04.5"<ref name="SIMBAD">[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=NGC+411 SIMBAD Database]</ref> | Hubble-Typ = | Visuell Magnitude = 12,2<ref name="SEDS"/> | Visuell Magnitude B-Band = 11,0<ref name="SEDS"/> | Wénkelduerchmiesser = 1,3'<ref name="SEDS">[http://www.seds.org/~spider/ngc/revngcic.cgi?NGC411 Students for the Exploration and Development of Space]</ref> | Flächenhellegkeet mag/arcmin = | Gehéiert zu = [[Magellanesch Wolleken|Kleng Magellanesch Wollek]]<ref name="SEDS"/> | Distanz Liichtjoer = | Routverrécklung = | Radialvitess = | Absolut Hellegkeet = | Absolutten Duerchmiesser = | Mass = | Alter = zirka 1,5 Mia.<ref name="UDALSKI">[http://acta.astrouw.edu.pl/Vol48/n3/pap_48_3_1.pdf The Optical Gravitational Lensing Experiment] (PDF-Datei; 623&nbsp;kB)</ref> | Entdecker = [[James Dunlop]] | Entdeckungsdatum = [[1826]] | Dun = 57 | ESO = 51-SC19 | GC = 224 | h = 2384 | Kron = 60 | Lindsay = 82 | NGC = 411 }} Den '''NGC 411''' ass en [[oppene Stärekoup]] an der [[Magellanesch Wolleken|klenger Magellanscher Wollek]] am Stärebild [[Tucana (Stärebild)|Tucana]]. De Stärekoup gouf am Joer [[1826]] vum schotteschen Astronom [[James Dunlop]] entdeckt an an den [[1880]]er-Joren an den NGC-Katalog opgeholl. == Kuckt och == {{Kuckt och NGC-Messier}} == Um Spaweck == * [http://www.univie.ac.at/webda/cgi-bin/smc_page.cgi?dirname=ngc0411&dbase=smc WEBDA Säit fir den NGC 411] * [https://web.archive.org/web/20130908230236/http://www.ngcicproject.org/dss/dss_n0400.asp DSS Images for NGC 400 through NGC 499] {{Referenzen}} {{Navigatioun NGC|411}} [[Kategorie:NGC-Objete vun 1 bis 500|NGC 0411]] [[Kategorie:Oppe Stärekéip am NGC-Katalog|NGC 0411]] [[Kategorie:Stärebild Tucana|NGC 0411]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1826 entdeckt goufen]] [[Kategorie:Entdeckunge vum James Dunlop]] kms5ippw7w8ftzb5lpocyzsyxrt1qor Boller and Chivens 0 114508 2678348 1864111 2026-05-16T18:24:10Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678348 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Baker-Nunn camera.jpg|thumb|upright|D'Baker-Nunn-Kamera]] [[Fichier:RuthCrispTelescope2.jpg|thumb|upright|De Ruth Crisp Teleskop am [[Carter Observatoire]]]] '''Boller and Chivens''' war en amerikanesche Fabrikant vun héichwäertegen [[Teleskop]]en. De Sëtz vun der Firma war zu [[South Pasadena]] a [[Kalifornien]]. == Geschicht == D'Firma gouf 1946 vum Harry Berthold Boller (1915-1997) a Clyde Cuthbertson Chivens (1915-2008) gegrënnt. 1965 gouf se vu [[PerkinElmer]] iwwerholl. An den [[1950]]er-Joren huet Boller and Chivens mat PerkinElmer bei der Entwécklung vu ''Baker-Nunn-Kameraen'' zesummegeschafft, déi fir d'Observatioun vun de Satelitte vum [[Projet Vanguard|Vanguard-Programm]] geduecht waren. == Teleskope vu Boller and Chivens uechter d'Welt == En 41-cm (16-Zoll) [[Cassegrain-Teleskop|Cassegrainreflekter]] vu Boller and Chivens deen am Ufank am [[Oak-Ridge-Observatoire]] am [[Massachusetts]] war, steet elo an der [[National Mall]] zu [[Washington D.C.|Washington]] wou e fir d'Ëffentlechkeet op ass. Anerer stinn am [[Carter Observatoire]] zu [[Wellington]] an [[Neiséiland]] an am [[Wise Observatoire]] an [[Israel]]. == Um Spaweck == *[http://bollerandchivens.com/ Websäit iwwer Produkter vu Boller and Chivens] [[Kategorie:US-amerikanesch Teleskopebauer]] le5erqd4ee6g8ms3jhtse4cqdrqiuah Cuno Hoffmeister 0 114535 2678366 2534172 2026-05-16T18:26:06Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678366 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Cuno Hoffmeister''', gebuer den [[2. Februar]] [[1892]] zu [[Sonneberg]], a gestuerwen den [[2. Januar]] [[1968]] och do, war en däitschen [[Astronom]] a [[Geophysik]]er. == Fuerschungsgebitt == Säi wichtegst Fuerschungsgebitt waren d'[[Verännerleche Stär|verännerlech Stären]], vun deenen den Hoffmeister der ongeféier 10.000 entdeckt an zesumme mat senge Mataarbechter erfuerscht hat; dat ass bal e Véirel vun de bis [[2010]] bekannte Stäre mat Hellegkeetvariatiounen. Dofir hat hie Mëtt vun den [[1920]]er-Joren den ''[[Observatoire Sonneberg]]'' gegrënnt an hat d'[[Laangzäit-Experiment|Laangzäit-Fuerschungsprogrammer]] ''[[Sonneberger Felderplan]]'' (Field patrol) an d'''[[Sonneberger Himmelsüberwachung]]'' (Sky patrol) fir d'Observatioun an d'[[Astrofotografie|fotografesch]] Iwwerwaachung an d'Erfuerschung vun de verännerleche Stären, [[Meteor]]en an extragalakteschen Objeten, entwéckelt. Ënner senger Leedung gouf den [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]] zu Sonneberg bis Enn vun den [[1960]]er Joer zum weltwäit féierenden Institut op deem Spezialgebitt vun der [[Astronomie]]. == Liewen == De Cuno Hoffmeister koum zu Sonneberg am [[Herzogtum]] [[Sachsen-Meiningen]] als Jong vun engem [[Spillsaach]]efabrikant op d'Welt. Schonn als Kand war hie vun de [[Stär]]e faszinéiert a wéi hie mat 13 Joer en [[Optescht Teleskop]] geschenkt krut, huet hien ugefaangen d'Virgäng um [[Nuetshimmel]] méi genee z'observéieren. Hie konnt keen Abitur a keen naturwëssenschaftleche Studium maachen, well hie mat enger [[Geschäftsmann|Beruffsausbildung]] d'Fabréck vu sengem Papp iwwerhuele sollt. Trotzdeem ass hie mat de visuellen Himmelsobservatiounen als [[Autodidakt]] weidergefuer a krut [[1914]] eng Unerkennung wéinst sengen Entdeckungen um Gebitt vun de verännerleche Stären. Wéi wärend dem [[Éischte Weltkrich]] d'Poppefabrikatioun zougemaach gouf, krut hie vun [[1915]] bis [[1918]] d'Méiglechkeet, als Hëllefsassistent um [[Remeis-Observatoire]] zu [[Bamberg]] ze schaffen. [[1920]] huet hien dunn nieft der wëssenschaftlecher Aarbecht, den Abitur nogeholl. Bis an d'Mëtt vun den 20er-Joren huet hien Astronomie, [[Mathematik]] a [[Physik]] op der [[Friedrich-Schiller-Universitéit Jena|Universitéit]] zu [[Jena]] studéiert an huet ugefaange mat eegene Fotoe fir säi Projet ''Sonneberger Felderplan fir de Studium vun de verännerleche Stäre vun der nërdlecher [[Mëllechstrooss]]''. Gläichzäiteg huet hie mat Ënnerstëtzung vu senger Heemechtstad den ''Observatoire Sonneberg'' um [[Erbisbühl]] am Quartier [[Neufang (Sonneberg)|Neufang]] operiicht. [[1926]] gouf hie Leeder vum Observatoire. De Cuno Hoffmeister huet mam Konzept vun der ''Sonneberger Himmelsiwwerwaachung'' eng Ureegung vum [[Paul Guthnick]] ugeholl, deen Ufank vun den [[1920]]er-Joren um [[Berliner Observatoire|Universitéitsobservatoire Berlin-Babelsberg]] d'Ariichtung vun enger systematescher fotografescher Himmelsiwwerwaachung zur Diskussioun bruecht hat. Seng Aarbecht als Naturwëssenschaftler huet an der Fachwelt besonnesch Unerkennung fonnt, wéi säi Schreiwes iwwer d'Bezéiungen tëscht Koméiten a Stäreschnäizen aus dem Joer [[1922]] an d'[[Enzyklopedie vun de mathematesche Wëssenschaften]] opgeholl gouf. [[1930]] an [[1933]] huet de Cuno Hoffmeister zwou laang Fuerschungsreesen an d'[[Karibik]] gemaach. Wéi d'Stad Sonneberg duerch d'[[Weltwirtschaftskris]] [[Insolvenz|insolvent]] gi war, gouf den ''Observatoire Sonneberg'' aus finanzielle Grënn, vun 1930 un, un de [[Preisen|preisesche Staat]] verpacht an [[1931]] ganz vum Staat iwwerholl an domat dem Universitéitsobservatoire Berlin-Babelsberg als baussenzeg Plaz ugegliddert. Tëscht [[1937]] an [[1960]] huet sech de Cuno Hoffmeister fir d'Fuerschung vum südlechen Himmel méi dacks a [[Südafrika]] an an [[Namibia]] opgehalen, wou haut dee vun der Hobbyastronomin [[Sonja Itting-Enke]] gestëften ''"Cuno Hoffmeister Memorial Observatory"'' an der Géigend vu [[Windhoek]] un hien erënnert. [[1936]] gouf hie Member vun der ''[[Leopoldina]]'', der däitscher Akademie vun den Naturfuerscher. Wéinst den nationalsozialisteschen Aflëss déi ëmmer méi grouss goufen, an der Gefor, seng Plaz ze verléieren, war hien am Joer [[1937]] Member vun der [[Nationalsozialistesch Däitsch Aarbechterpartei|NSDAP]] ginn.<ref>Harry Waibel: ''Diener vieler Herren: Ehemalige NS-Funktionäre in der SBZ/DDR.'' Lang, Frankfurt am Main 2011 ISBN 978-3-631-63542-1 S. 143</ref> Doduerch krut hien ë.&nbsp;a. genuch Handlungsfräiheet, fir dem [[Paul Oswald Ahnert|Paul Ahnert]] Sécherheet viru weiderer Verfollgung ze bidden. D'Friedrich-Schiller-Universitéit Jena huet him [[1943]] de [[Professer]]titel iwwerreecht. Wéinst senger erfollegräicher Aarbecht gouf den ''Observatoire Sonneberg'' [[1946]] als selbstännegt Institut vun der ''Däitscher Akademie vun de Wëssenschaften zu Berlin'' (haut [[Berlin-Brandenburgesch Akademie vun de Wëssenschaften]]) iwwerholl an de Cuno Hoffmeister zum Leeder, a spéider zum Direkter vun där Fuerschungsariichtung ernannt. [[1951]] krut hien den [[Nationalpräis vun der DDR|Nationalpräis]] vun der [[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]] a gouf [[1960]] Member vun der [[Sächsesch Akademie vun de Wëssenschaften|Sächsescher Akademie vun de Wëssenschaften]]. Mat der fotografescher Himmelsiwwerwaachung am Kader vum Sonneberger Felderplang ass Sonneberg e Begrëff an der Astronomie ginn. Seng Heemechtstad Sonneberg huet him dofir [[1964]] d'[[Éierebierger]]schaft zougesprach an eng Strooss no him genannt. Dëser Éierung duerch d'Stad stoungen allerdéngs zouhuelend Behënnerunge a Schwieregkeete op staatspoliteschem Plang géigeniwwer, déi d'Existenz vum Observatoire an domat och en Deel vu sengem Liewenswierk bedreet hunn. Zanter dem [[13. August]] [[1961]] louch d'Stad Sonneberg am DDR-[[Grenzspärgebitt]]. Den Observatoire war dofir fir auswäerteg Gäscht souzesoen net z'erreechen a vum SED-Regime am internationale Fuerschungsbetrib net méi virzeweisen. Mat senger Autoritéit als international unerkannte Wëssenschaftler konnt sech de Cuno Hoffmeister den Demande fir d'Verlagerung vu sengem Fuerschungsinstitut vu Sonneberg an aner Uertschafte en ettlech Joer erfollegräich widderstoen. De Konflikt war bei enger Akademiereform am Summer [[1967]] eskaléiert, wou him déi wëssenschaftlech Leedung vum Observatoire entzu gouf. A Suerg ëm d'Zukunft vum Observatoire Sonneberg ass de Cuno Hoffmeister ee Mount viru sengem 76. Gebuertsdag zu Sonneberg gestuerwen. Zu senger Erënnerung huet [[1970]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dem [[Moundkrater]] mat de Koordinaten "15° 12' N / 136° 54' O" den Numm ''Hoffmeister'' ginn. == Bibliographie == * ''[[Meteor]]e, ihre kosmischen und irdischen Beziehungen.'' Akademische Verlagsgesellschaft m.b.H., Leipzig ([[1937]]) * ''Die veränderlichen Sterne der nördlichen Milchstraße. T.4.'' (Aarbecht vum C. Hoffmeister an [[Paul Oswald Ahnert|P. Ahnert]]) Publikatioune vum Observatoire Sonneberg ([[1947]]) * ''Zur [[Photometrie]] der Milchstraße.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1947]]) * ''Meteorströme.'' [[Johann Ambrosius Barth Verlag]], Leipzig ([[1948]]) * ''[[Die Sterne (Zeitschrift)|Die Sterne]]. Zäitschrëft fir all Gebidder vun der Himmelsfuerschung.'' (Editeur C. Hoffmeister [[1951]]-1967) J. A. Barth Verlag, Leipzig - Heidelberg - Berlin * ''Die veränderlichen Sterne der nördlichen Milchstraße. T.6.'' (beaarbecht vum C. Hoffmeister a. a.) Akademie-Verlag, Berlin ([[1951]]) * ''Die veränderlichen Sterne der nördlichen Milchstraße. T.7.'' (beaarbecht vum C. Hoffmeister a. a.) Akademie-Verlag, Berlin ([[1954]]) * ''Sterne über der Steppe.'' VEB F. A. Brockhaus Verlag, Leipzig ([[1954]]) * ''Zählungen der Meteore in Südwestafrika 1937-1938.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1955]]) * ''Messungen zur atmosphärischen Optik in Südwest-Afrika.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1956]]) u. ([[1966]]) * ''Photographische Aufnahmen von [[Komet]]en.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1956]]) * ''Bearbeitung des Lichtwechsels von 75 kurzperiodischen veränderlichen Sternen zwischen 25° und 90° südlicher Deklination.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1956]]) * ''Die veränderlichen Sterne der nördlichen Milchstraße. T.9.'' (beaarbecht vum C. Hoffmeister an W. Götz, H. Huth) Akademie-Verlag, Berlin ([[1957]]) * ''Über das Verhalten von drei typischen und sechs atypischen [[RW Aurigae-Stär|RW Aurigae-Sternen]].'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1958]]) * ''Beobachtungen hochatmosphärischer Erhellungen des Nachthimmels in Südwestafrika 1952-1953.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1958]]) * ''Beobachtungen des verstärkten Nachthimmelleuchtens in den Jahren 1946-1957.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1959]]) * ''Die veränderlichen Sterne der nördlichen Milchstraße. T.11.'' (beaarbecht vum C. Hoffmeister) Akademie-Verlag, Berlin ([[1960]]) * ''Veränderliche Sterne am Südhimmel.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1963]]) * ''Astronomische Abhandlungen.'' (zesumme mam P. Ahnert) J. A. Barth Verlag, Leipzig ([[1965]]) * ''Analyse der Lichtkurven von vier RW Aurigae-Sternen.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1965]]) * ''Der Aufbau der Galaxis.'' Akademie-Verlag, Berlin ([[1966]]) * ''Veränderliche Sterne.'' (zesumme mat [[Gerold Richter|G. Richter]] an [[Wolfgang Wenzel|W. Wenzel]]) J. A. Barth Verlag, Leipzig ([[1990]]), ISBN 3-335-00224-5 == Literatur == * [[Wolfgang Wenzel|W. Wenzel]], I. Häusele: ''Sonneberger photographischer Himmelsatlas.'' J. A. Barth Verlag, Leipzig ([[1991]]), ISBN 3-335-00297-0 * S. Marx: ''Cuno Hoffmeister. Festschrift zum 100. Geburtstag'' J. A. Barth Verlag, Leipzig ([[1992]]), ISBN 3-335-00282-2 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PHY&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Hoffmeister%2C+C.&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=01&end_year=2000&ttl_logic=SIMPLE&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Publikatioun vum C. Hoffmeister] am [[Astrophysics Data System]] * [http://www.astronomiemuseum-sternwarte-sonneberg.de/ Astronomiemuseum Observatoire Sonneberg] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20160303194820/http://bibliothek.bbaw.de/kataloge/literaturnachweise/hoffmeis/literatur.pdf Bibliothek der Berlin-Brandenburgischen Akademie der Wissenschaften] (PDF-Datei; 116 kB) * N.N.: [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1969IrAJ....9..169. ''Cuno Hoffmeister.''] Irish Astronomical Journal, Vol. 9 (1969), p.&nbsp;169. (Noruff) * R. Kippenhahn: [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1968MitAG..24....5. ''Cuno Hoffmeister.''] Mitteilungen der Astronomische Gesellschaft, Bd. 24 (1968), S. 5. (Noruff) {{Referenzen}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Hoffmeister Cuno}} [[Kategorie:Gebuer 1892]] [[Kategorie:Gestuerwen 1968]] [[Kategorie:Däitsch Astronomen]] [[Kategorie:Däitsch Geophysiker]] [[Kategorie:NSDAP-Memberen]] [[Kategorie:Membere vun der Leopoldina]] ad229v0a07yljkjygt22aka6xvbs92g William Henry Smyth 0 116048 2678585 2669145 2026-05-16T20:05:51Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678585 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:SMYTH(1851) 1.264 (P XI) The Interior of the Transit-room.jpg|thumb|De Smyth bei der Observatioun vun de Stäre am «TRANSIT-Room» vu sengem Härenhaus]] De '''William Henry Smyth''', gebuer den [[21. Januar]] [[1788]] zu [[City of Westminster|Westminster]], [[London]], a gestuerwen den [[9. September]] [[1865]], war Admirol vun der [[Royal Navy]] an e britteschen [[Astronom]]. Hie war den eenzege Jong vum Joseph Smyth, engem Amerikaner, an der Georgina Caroline Pitt Pilkington, dem Kandskand vum iresche Schrëftsteller Matthew Pilkington an der Laetitia Pilkington. Am Laf vum [[Amerikanesche Revolutiounskrich]] koum de Joseph an England, wou de William op d'Welt koum. De William war de Papp vum [[Charles Piazzi Smyth]], Sir [[Warington Wilkinson Smyth]] a Generol Sir [[Henry Augustus Smyth]]. Vu senge Meedercher bestit d'[[Henrietta Grace Smyth]] de Mathematikprofesser Baden Powell a war d'Mamm vum [[Robert Baden-Powell]], wärend d'[[Georgiana Rosetta Smyth]] de Sir [[William Henry Flower]] bestuet huet. De Smyth goung an d'[[Royal Navy]] a wärend den napoleonesche Kricher déngt hien um [[Mëttelmier]] an erreecht de Rang vun engem [[Admirol]]. [[1815]] bestit hien d'[[Eliza Anne Warington]], genannt "Annarella", eenzeg Duechter vum Thomas Warington, brittesche Vizekonsul zu Neapel. Si gouf seng Begleederin an Assistentin bei all senge spéidere wëssenschaftlechen Aarbechten. Wärend engem Optrag fir d'Bestëmmung vu schëffbare Waasserstroossen hat hien am Joer [[1817]] den italieeneschen Astronom [[Giuseppe Piazzi]] zu [[Palermo]] getraff an uschléissend deem säin Observatoire besicht. Dëse Besuch huet an him den Interessi un der [[Astronomie]] erwächt an am Joer [[1825]] huet hie säin Abschied vun der Marinn geholl. Uschléissend huet hien en Observatoire zu [[Bedford]], [[England]] gegrënnt. Den Observatoire war mat engem [[Teleskop]] mat enger [[Apertur (Optik)|Ëffnungswäit]] vu 15&nbsp;cm ausgerëscht. Domat huet hien iwwer zwee Joerzéngte vill [[Deep Sky]] Objeten an den [[1830]]er-Joren observéiert. Seng Observatiounen huet hien [[1844]] ënner dem Numm ''[[Cycle of Celestial Objects]]'' publizéiert. Dat hat him [[1845]] d'[[Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] abruecht an zougläich hir Presidenteplaz. Den éischte Band vu senger Aarbecht war generell iwwer Astronomie, säin zweete Band gouf bekannt als ''[[Bedford Catalogue]]'', dora stoungen 1604 Observatioune vun [[Duebelstär]]en an Niwwelen. De Katalog déngt als Standardwierk fir déi follgend Joer. Keng Observatioun virun him hat ee sou ausféierleche Katalog vu schwaachen Objeten opgestallt. [[1826]] gouf hien zum [[Fellow]] vun der [[Royal Society]] gewielt a war hire Vizepresident vun [[1836]]–[[1837]], [[1846]]–[[1847]] a vun [[1856]]–[[1857]]. Nodeem hie seng Observatiounen ofgeschloss hat, goung de Smyth [[1839]] zu [[Cardiff]] an d'Pensioun. Säin Observatoire gouf ofgerappt a säin Teleskop gouf un den [[John Lee (Astronom)|John Lee]] verkaf an an engem neien Observatoire beim [[Hartwell House]] ënnerbruecht. De Smyth hat awer ëmmer nach d'Geleeëenheet den Teleskop ze benotzen, well säin Haus net wäit vun der neier Standplaz vum Teleskop ewech war. Dat huet hien och nach an de Joren [[1839]] bis [[1859]] ausgenotzt fir weider astronomesch Observatiounen ze maachen. Den Teleskop steet haut am Science Museum zu [[London]]. De Smyth krut Ufank September [[1865]] en [[Häerzinfarkt]]. No kuerzer Erhuelung hat hien dann den 8. September sengem Enkelkand, dem [[Arthur Smyth Flower]], de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] duerch en [[Teleskop]] gewisen. Mueres, den 9. September ass de Smyth am Alter vun 78 Joer gestuerwen. Hie gouf um [[Kierfecht]] vu [[Stone (Buckinghamshire)|Stone]] am [[Buckinghamshire]] no bei [[Aylesbury]] begruewen. Um Äerdmound gouf d'Moundmier [[Mare Smythii]] no him genannt. == Wierker == * [http://www.archive.org/stream/memoirdescriptiv00smyt#page/n7/mode/2up ''Memoir descriptive of the resources, inhabitants, and hydrography, of Sicily and its islands: interspersed with antiquarian and other notices''. Verlag: John Murray, London 1824] * [http://www.archive.org/stream/sketchpresentst00smytgoog#page/n9/mode/2up ''Sketch of the Present State of the Island of Sardinia''. Verlag John Murray, London 1828] * [http://www.archive.org/stream/lifeandservices00smytgoog#page/n6/mode/2up ''The Life and Services of Captain Philip Beaver''. Verlag: John Murray, London 1829] * [http://www.archive.org/stream/descriptivecata00smytgoog#page/n7/mode/2up ''Descriptive Catalogue of a Cabinet of Roman Imperial Large-brass Medals''. Verlag: James Webb, Bedford 1834] * [http://www.archive.org/stream/cycleofcelestial01smytrich#page/n7/mode/2up ''A cycle of celestial objects: for the use of naval, military, and private astronomers''. Volume First. Prolegomena. Verlag: J.W. Parker, London 1844] * [http://www.archive.org/stream/cycleofcelestial02smytrich#page/n11/mode/2up ''A cycle of celestial objects: for the use of naval, military, and private astronomers''. Volume the second. T'''he Bedford Catalogue.''' Verlag: J. W. Parker, London 1844] * [http://www.archive.org/stream/deshartwelliano00smytgoog#page/n4/mode/2up ''Ædes Hartwellianæ: Or, Notices of the Manor and Mansion of Hartwell''. Printed for private circulation, by J.B. Nichols and Son, London 1851] * [http://www.archive.org/stream/addendatoaedesha00smytuoft#page/n7/mode/2up ''Addenda to the Aedes Hartwellianae''. Printed for private circulation, by J.B. Nichols and Son, London 1864] * [http://www.archive.org/stream/mediterraneanam00smytgoog#page/n6/mode/2up ''The Mediterranean: a memoir physical, historical, and nautical''. Verlag: John W. Parker and Son, London 1854] * [http://www.archive.org/stream/dasmittelmeerei00smytgoog#page/n5/mode/2up Carl Boettger: ''Das Mittelmeer. Eine Darstellung seiner physischen Geographie, nebst andern geographischen, historischen und nautischen Untersuchungen, mit Benutzung von Rear-Admiral Smyth's Mediterranean''. Verlag: Gustav Mayer, Leipzig 1859] * [http://www.archive.org/stream/historynewworld00smytgoog#page/n10/mode/2up ''Girolamo Benzoni: History of the New World''. Übersetzt aus dem Italienischen von Rear Admiral W. H. Smyth. Printed for Hakluyt Society 1857] * [http://www.archive.org/stream/scientificmendis01aragrich#page/n9/mode/2up ''Francois Arago: Biographies of Distinguished Scientific Men''. 1st Serie. Übersetzer: Admiral W. H. Smyth, The Rev. Baden Powell and Robert Grant. Verlag: Ticknor and Fields, Boston 1859. Riverside, Cambridge: Printed by H.O. Houghton and Company.] * [http://www.archive.org/stream/biographiesof02arag#page/n7/mode/2up ''Francois Arago: Biographies of Distinguished Scientific Men''. 2nd Serie. Übersetzer: Admiral W. H. Smyth, The Rev. Baden Powell, Robert Grant and Sir William Fairbairn. Verlag: Ticknor and Fields, Boston 1859] * [http://www.archive.org/stream/sailorswordbook00smytgoog#page/n5/mode/2up by the late Admiral William Henry Smyth: ''The sailor's word-book: an alphabetical digest of nautical terms, including some more especially military and scientific ... as well as archaisms of early voyagers, etc.'' Revised for the press by Vice-Admiral Sir Edward Belcher. Verlag Blackie and Son, London 1867] * [http://www.archive.org/stream/cycleofcelestial031506mbp#page/n5/mode/2up William Henry Smyth: ''A Cycle Of Celestial Objects''. Verlag: The Clarendon Press, Oxford. 2nd edition 1881] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Smyth%2C+W.&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=01&end_year=1900&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Publikatioun vum W. Smyth] am [[Astrophysics Data System]] * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0026//0000121.000.html Noruff] * [http://pinetreeweb.com/bp-admiral.htm Biographie] * [http://royalsociety.org/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqCmd=Show.tcl&dsqDb=Persons&dsqPos=6&dsqSearch=%28Surname%3D%27Smyth%20%27%29 Notiz] am Archiv vun der [[Royal Society]] * [http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268-ras-gold-medallists Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society] FRAS {{DEFAULTSORT:Smyth William Henry}} [[Kategorie:Gebuer 1788]] [[Kategorie:Gestuerwen 1865]] [[Kategorie:Brittesch Astronomen]] [[Kategorie:Membere vun der Royal Society]] [[Kategorie:Goldmedail vun der Royal Astronomical Society]] [[Kategorie:Membere vun der Royal Astronomical Society]] sjta6x7sgg4fwgqxjd74fngpmt2jzqo Haus Pierre Gilbert 0 116187 2678416 2496211 2026-05-16T19:37:23Z VolvoxBot 61746 /* Gebai */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678416 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai}} [[Fichier:Luxembourg, Haus Pierre Gilbert (2).JPG|thumb|300px|Haus Pierre Gilbert (2014)]] D''''Haus Pierre Gilbert''' ass en Haus an der [[Uewerstad]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Et läit um [[Boulevard Grande-Duchesse-Charlotte (Stad Lëtzebuerg)|Boulevard Grande-Duchesse Charlotte]]. == Historesches == De [[Jugendstil|modernisteschen]] [[Architekt]] [[Pierre Gilbert (Architekt)|Pierre Gilbert]] (1922 - 1990) huet dat Haus [[1956]] fir sech selwer gebaut <ref>Christian Aschman, Joanna Grodecki, [[Robert Philippart|Robert L. Philippart]] [https://web.archive.org/web/20190205000101/http://livres.maisonmoderne.lu/moderne/ Lëtzebuerg moderne: Liebeserklärung an die Hauptstadt] Säit 162, Édition Maison Moderne, 2013, ISBN 978-99959-33-07-4</ref>. == Gebai == D'Haus gouf a [[Wierfel]]form am fréiere Gaart vum Nopeschhaus gebaut; déi exzentresch Dispositioun vum Cube huet et erlaabt nach e klenge Gaart nieft dem Haus unzeleeën. Den Atelier vum Architekt war um Rez-de-chaussée, iwwerdeems d'Wunnraim um éischten an d'Schlofzëmmeren um zweete Stack waren. Déi iewescht Stäck sti liicht iwwer de Rez-de-chaussée eraus an erënnere sou un en [[Erker]]. Op all Stack sinn op der Südsäit [[Balcon]]e fir vun der Sonn kënnen ze profitéieren. De flaachen Daach ass typesch fir d'Architektur vun de [[1950|50]]er-Joren. D'Haus gëtt haut net méi fir Wunn- mä fir Geschäftszwecker gebraucht, den Interieur ass awer gréisstendeels nach am Originalzoustand erhale bliwwen. == Biller== <gallery> Luxembourg, Haus Pierre Gilbert (1).JPG|Vue vun der Strooss aus Luxembourg, Haus Pierre Gilbert (5).JPG|Trapenhaus Luxembourg, Haus Pierre Gilbert (7).JPG|Ronn Fënstern iwwer dem Trapenhaus </gallery> == Kuckt och == * [http://www.lcto.lu/download/7770/circuit-architectural-au-centre-de-la-ville-de-luxembourg-fr.pdf Circuit architectural au centre de la ville de Luxembourg], Broschür vum Luxembourg City Tourist Office (PDF) == Um Spaweck == {{Commonscat|Haus Pierre Gilbert}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Bauwierker 1956]] [[Kategorie:Uewerstad]] 5r1b2w19wxjzxbnq9sf6gv221dompek Jean Lammar 0 116917 2678437 2532694 2026-05-16T19:40:28Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678437 wikitext text/x-wiki {{SkizzArchitektur}}{{Infobox Biographie}} De '''Jean Lammer''', gebuer de [[7. Mäerz]] [[1905]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], an och do gestuerwen den [[23. Juni]] [[1979]], war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Architekt. No senge Secondairesstudien huet de Jean Lammar eng Rëtsch Stage bei lëtzebuergeschen a franséischen Architekte gemaach ier hien dunn op [[Nanzeg]] an eng Spezialschoul goung. Uganks vun den [[1930]]er-Joren huet hien du säin Architektebüro opgemaach. == Wierker == * Haaptgebai vun der fréierer „[[Clinique privée Dr E.-Bohler|Privatklinik Dr Bohler]]“ op der [[Areler Strooss (Stad Lëtzebuerg)|Areler Strooss]] an der Stad * Kulturzentrum am [[Neiduerf]] == Literatur == * [[Pierre Gilbert (Architekt)|Gilbert, P.]], 1986. ''La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.'' Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|BNL]] LB 1061, S. 207 {{DEFAULTSORT:Lammar Jean}} [[Kategorie:Gebuer 1905]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Architekten]] [[Kategorie:Gestuerwen 1979]] ix5w3el69epqxkyvxmgm7sye8njy5df NGC 4535 0 117074 2678490 2559706 2026-05-16T19:47:22Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678490 wikitext text/x-wiki {{Infobox NGC | Numm = NGC 4535 | Bild = NGC 4535.jpg | Bildbeschreiwung = Foto, opgeholl mam [[VLT]]. | Stärebild = {{Virgo}} | Rektaszensioun = 12{{h}} 34{{m}} 20,4{{s}} | Deklinatioun = + 08° 11/' 1,3"<ref name="SIMBAD">[http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=NGC+4535 SIMBAD]</ref> | Hubble-Typ = SAB(s)c<ref name="NED">[http://nedwww.ipac.caltech.edu/cgi-bin/nph-objsearch?objname=NGC+4535&extend=no NASA/IPAC Extragalactic Database]</ref> | Visuell Magnitude = +9,8<ref name="SEDS">[http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4535 SEDS]</ref> | Visuell Magnitude B-Band = +10,5<ref name="SEDS" /> | Wénkelduerchmiesser = 6,9 × 5,2<ref name="SIMBAD"/> | Flächenhellegkeet mag/arcmin = 13,5<ref name="SEDS" /> | Gehéiert zu = [[Virgo-Galaxiëkoup]] | Distanz Liichtjoer = (52 ± 3) Mio. | Routverrécklung = {{10E|(+6548 ± 3)|-6}} | Radialvitess = (+1957 ± 1)<ref name="SIMBAD"/> | Absolut Hellegkeet = | Absolutten Duerchmiesser = | Mass = | Entdecker = [[Wilhelm Herschel|Friedrich Wilhelm Herschel]] | Entdeckungsdatum = [[28. Dezember]] [[1785]] | GC = 3080 | H = 2.500 | Holm = 420A | IRAS = 12318+0828 | 2MASX = J12342031+0811519 | MCG = +1-32-104 | NGC = 4535 | PGC = 41812 | UGC = 7727 | VCC = 1555 | ZWG = 42.159 }} Den '''NGC 4535''' ass eng [[Spiralgalaxie]] am [[Stärebild]] [[Virgo (Stärebild)|Virgo]]. Si huet eng Wénkelgréisst vu 6,9'&nbsp;×&nbsp;5,2' an eng [[Visuell Magnitude]] vu +9,8&nbsp;mag. D'Galaxie gouf den [[28. Dezember]] [[1785]] vum [[Wilhelm Herschel|Friedrich Wilhelm Herschel]] entdeckt.<br> Well d'Galaxie a klengen [[Teleskop]]e liicht iwwersi gëtt, gëtt se heiansdo "Lost Galaxy" (Verluere Galaxie) genannt. De Spëtznumm geet op en Artikel vum Amateurastronom [[Leland Stanford Copeland|Leland S. Copeland]] aus den [[1950]]er-Joren zeréck. <gallery> N4535s.jpg|Foto, opgeholl mat engem 60&nbsp;cm-Teleskop </gallery> == Kuckt och == {{Kuckt och NGC-Messier}} == Um Spaweck == * [http://spider.seds.org/ngc/revngcic.cgi?NGC4535 SEDS] {{Referenzen}} {{Navigatioun NGC|4535}} [[Kategorie:Virgo-Galaxiëkoup]] [[Kategorie:NGC-Objete vu 4501 bis 5000]] [[Kategorie:Spiralgalaxien am NGC-Katalog]] [[Kategorie:Stärebild Virgo]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1785 entdeckt goufen]] gph75m2fhpu8g9u7mjmh4wgti7hgw4g Amateurfunksatellit 0 117177 2678331 2637984 2026-05-16T18:22:39Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678331 wikitext text/x-wiki [[Fichier:FASTRAC.jpg|thumb|Amateurfunksatellitte [[OSCAR 69]] an [[OSCAR 70]]]] [[Fichier:OSCAR 1 Communications Satellite model - Udvar-Hazy Center.JPG|thumb|Éischten Amateurfunksatellit OSCAR 1, gestart am Joer [[1961]]]] [[Fichier:AO-7 SSB.ogg|thumb|Verbindung tëscht den amerikaneschen Amateurfunkstatioune WA9WUA an NZ3M iwwer [[OSCAR&nbsp;7]] (Spriechfunk)]] '''Amateurfunksatellitte''' si [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]] oder [[Raumsond]]en, déi vu [[Funkamateur]]e gebaut oder geréiert ginn a fir Kommunikatioun déi [[Amateurfunkband|Amateurfunkbänner]] benotzen. Verschiddener vun dëse Satellitten hunn [[Transponder (Satellit)|Transponder]], déi als Relaisstatioune fir verschidde Betribsaarte benotzt kënne ginn. Anerer hunn Experimenter oder Kameraen, deenen hir Daten op d'Äerd iwwerdroe ginn. Verschidden Amateurfunksatellitte mat enger Äerdëmlafbunn ginn als [[OSCAR]] bezeechent. == Zweck == D'Amateurfunksatellitte déngen der [[Satellittekommunikatioun]] tëscht Funkamateuren oder fir experimentell Zwecker. Fréier Satellitten hunn och Frequenzen am [[15-Meter-Band|15]]- an [[10-Meter-Band]] ausgenotzt. Haut ass de meeschte Funkverkéier am [[2-Meter-Band|2-Meter]]- a [[70-Zentimeter-Band]], awer och méi héich [[Amateurfunkband|Amateurfunkbänner]] gi benotzt. De Satellittebetrib erfuerdert a bal alle Fäll optesch Siicht op de Satellit. Déi momentan aktiv Amateurfunksatellitte fléie meeschtens op [[Low Earth Orbit|niddregen Ëmlafbunne]] bis ongeféier 1200&nbsp;km. Domat si Verbindungen iwwer e puer 1000&nbsp;km wärend engem Zäitraum vu maximal 20 Minutte méiglech. D'Sendeleeschtung vun de Satellitte läit, bedéngt duerch den Energieverbrauch vun de [[Solarzell]]en an den Ofstralméiglechkeete fir d'Verloschtleeschtung am Vakuum, typesch ënner 1&nbsp;[[Watt (Eenheet)|W]]. Am 2-m-Beräich ass den Empfang grondsätzlech och mat Ronnstralantenne méiglech. Op de méi héije Bänner ass, bedéngt duerch déi méi kleng Wellelängt, d'[[Antennentechnik|Absorptiounsfläch]] vun den Antenne méi kleng an dofir ass d'Streckendämpfung méi héich. Do ass den Empfang praktesch nëmme mat Richtantenne méiglech. == Geschicht == Funkamateure sinn zanter den [[1960]]er-Joren un der [[Raumfaart]] bedeelegt. Si konstruéiere kleng oder mëttelgrouss Satellitten, déi als [[Notzlaascht|Sekundärnotzlaascht]] bei kommerziellen oder wëssenschaftleche Flich matgeholl ginn. Eng grouss Beléiftheet hunn zanter enger gewësser Zäit d'[[CubeSat]]en, déi e standardiséiert, [[wierfel]]fërmegt Gehais mat 10&nbsp;cm Säitelängt hunn. Den éischten Amateurfunksatellit gouf den [[12. Dezember]] [[1961]] ënner dem Numm [[OSCAR 1]] gestart, nëmme 4 Joer nom Start vum sowjeteschen éischte Satellit [[Sputnik&nbsp;1]]. OSCAR&nbsp;1 war den éischte Satellit, deen als zweet Notzlaascht zesumme mat engem anere Satellit gestart gouf an trotzdeem an eng eegeständeg Ëmlafbunn transportéiert gouf. Obschonn de Satellit nëmmen 22 Deeg a sengem [[Orbit]] blouf, war de Projet e groussen Erfolleg, ëmmerhin haten iwwer 570 Funkamateuren an 28 Länner hir Observatiounen iwwer den OSCAR-Projet gemellt. Iwwer d'Jore si vill Amateurfunksatellitte gestart ginn. Déi Satellitten hunn dacks zu bedeitenden Duerchbréch an der Satellittefuerschung bäigedroen. Zu den Innovatiounen zielt de Start vum éischte Satellit mat engem Sprooch-Transponder an d'Entwécklung vun [[Digitalsignal|digitaler]] ''[[Store and forward|Store-and-Forward]]''-Nochriichteniwwerdroung iwwer Satellit. Aktuell Televisiounssatellitte sti wéinst hirer [[Geosynchron Ëmlafbunn|geostationärer Bunn]] op enger fester Plaz um Himmel, wouduerch déi [[terrestresch]] Antenne fest montéiert kënne ginn. All fréier Amateurfunksatellitten hunn aner Ëmlafbunnen, si wanderen also iwwer den Himmel an dofir ass eng opwendeg Antennennoféierung noutwendeg. De gréisste Projet vun der internationaler Grupp [[AMSAT]] war de Satellit [[OSCAR 40]], dee wéinst technesche Problemer nëmme kuerz Zäit a Betrib war. Méi einfach Satellitte wéi [[OSCAR 7]] oder [[OSCAR 10]], sinn och nach no Joerzéngte bei gënschtege Bedéngungen asazbereet. Meeschtens gëtt d'Betribsdauer vun Amateurfunksatellitten duerch d'Akkumulatore begrenzt. Bis haut (2015) si wäit iwwer 100 Amateurfunksatellitte gestart ginn. == Kommunikatioun iwwer Amateurfunksatellitten == Amateurfunksatellitten erméiglechen z.&nbsp;B. interkontinentale Spriech- an Datefunk. Zousätzlech iwwerdroen déi meescht Amateurfunk-Satellitte Satellitebetribsdonnéeën, wéi z.&nbsp;B. d'[[Alimentatiounsspannung]], d'[[CPU]]-Auslaaschtung an d'[[Temperatur]] vun den Experimenter déi u Bord sinn oder och Biller vun enger Kamera. Aktuell Satellitten erméiglechen de Funkamateuren de Betrib a ville Betribsaarten, z.&nbsp;B. [[Frequenzmodulatioun|FM]]-Sproochiwwerdroung, [[Eesäitebandmodulatioun|SSB]]-Sproochiwwerdroung, [[Continuous wave|CW]]-[[Telegraphie]], [[Slow Scan Television|SSTV]]-Standbildiwwerdroung an digital Kommunikatioun beispillsweis mat [[AX.25]]-[[Frequenzëmtaaschtung|FSK]] ([[Packet Radio]]) oder [[PSK31|PSK-31]]. === Mode-Bezeechnunge === Historesch goufen d'[[Uplink]]- (Senderichtung op de Satellit) an [[Downlink]]- (Empfang vum Satellit) Bänner mat einfache Buschtawe codéiert: * Mode A: [[2-Meter-Band|2 m]]/[[10-Meter-Band|10 m]] * Mode B: [[70-Zentimeter-Band|70 cm]]/[[2-Meter-Band|2 m]] * Mode J: [[2-Meter-Band|2 m]]/[[70-Zentimeter-Band|70 cm]] Nei [[Uplink]]- and [[Downlink]]-Bezeechnunge benotzen d'Kombinatioun vun zwéi Buschtawe mat der Struktur '''X/Y''', dobäi ass '''X''' den [[Uplink]]-Band an den '''Y''' den [[Downlink]]-Band. <div align="center"> {| class="wikitable" |- ! Bezeechnung: ! H ! T ! V ! U ! L ! S ! C ! X ! K ! Q |- !Amateurfunkband: |[[15-Meter-Band|15 m]] |[[10-Meter-Band|10 m]] |[[2-Meter-Band|2 m]] |[[70-Zentimeter-Band|70 cm]] |[[23-Zentimeter-Band|23 cm]] |[[13-Zentimeter-Band|13 cm]] |[[6-Zentimeter-Band|6 cm]] |[[3-Zentimeter-Band|3 cm]] |[[1,2-Zentimeter-Band|1,2 cm]] |[[6-Millimeter-Band|6 mm]] |- |} </div> Déi genee Zäiten, an deenen e Mode a Betrib ass, an ob dobäi e Sprooch- oder en Daten-Transponder geschalt ass, a wat fir e Beräich fir den Amateurfunkband zougewisen ass, gëtt fir jiddwer Satellit eenzel bekannt ginn. === Dopplerverrécklung === Den [[Doppler-Effet]] resultéiert aus der grousser orbitaler Vitess vum Satellit, d'[[Uplink]]- an d'[[Downlink]]-[[Frequenz]]en ännere sech sou fir d'Buedemstatioun wärend engem Iwwerfluch. Wärend de Satellit sech op d'Buedemstatioun zou beweegt, erschéngt d'Downlink-Frequenz méi héich an dofir muss den Empfänger iwwer der eigentlecher Frequenz empfänken. Op der anerer Säit empfängt de Satellit d'Uplink-Signal an enger méi héijer Frequenz, wéi d'Buedemstatioun et fortgeschéckt huet. Dofir muss d'Buedemstatioun op enger méi niddreger Frequenz senden, fir vum Satellit empfaangen ze ginn. Nodeem de Satellit d'Standplaz vun der Buedemstatioun passéiert huet, hie sech also vum Observateur ewech beweegt, muss d'Sendefrequenz da méi héich an d'Empfangsfrequenz méi niddreg agestallt ginn. D'Resultat ass, datt d'[[Buedemstatioun]] zu jiddwer Zäit vum Satellit op der selwechter Frequenz empfaange gëtt. Nëmme sou ass d'Kommunikatioun iwwer ëmlafend Satellitte méiglech, well de Frequenzversaz fir all Buedemstatioun anescht ass. Déi follgend mathematesch Formele setzen d'Vitess vum Satellit a Bezéiung zu der Aarbechtsfrequenz vum Satellit: {| !Dobäi ass: |- |<math>f_d</math>||width="40"| = || Doppler-korrigéiert Downlink-Frequenz |- |<math>f_u</math>|| = || Doppler-korrigéiert Uplink-Frequenz |- |<math>f</math>|| = || Original-Frequenz |- |<math>v</math>|| = || Vitess vum Satellit relativ zu der Buedemstatioun a Meter/Sekonn<br>Positiv bei Erukommen, negativ bei Ewechzéien |- |<math>c</math>|| = || [[Liichtvitess]] am Vakuum (<math>\approx 3 \times 10^8</math>&nbsp; Meter/Sekonn) |- |} {| !Frequenzännerung||Downlink-Korrektioun||Uplink-Korrektioun |- |style="text-align:center" width="40%"| <math>\Delta f=\frac{fv}{c}</math>||style="text-align:center" width="40%"| <math>f_d=f+\frac{fv}{c}</math> ||style="text-align:center" width="40%"| <math>f_u=f-{\frac{fv}{c}}</math> |} Well d'Bestëmmung vun der relativer Vitess vum Satellit schwiereg ass an d'Vitess, mat där déi Korrektioun duerchgefouert muss ginn, ganz héich ass, ginn déi Berechnunge meeschtens vun enger spezieller Software fir d'Poursuite vun de Satellitte gemaach. Meeschtens gëtt dobäi och d'Antennenanlag mam Satellit matgefouert an iwwer en [[CAT (Amateurfunk)|CAT-Interface]] d'Frequenz am Funkinstrument nogestallt. Manuell Korrektioun vum Frequenzversaz ass méiglech, awer et ass schwéier op der selwechter, effektiver Frequenz ze bleiwen. FM ass méi tolerant beim Frequenzversaz wéi [[Eesäitebandmodulatioun|SSB]], dofir ass de Betrib iwwer FM-Satellite méi einfach. == Nummeréierung an Ausbléck == Villen äerdëmlafende Satellitte gëtt nom Abetribhuele eng OSCAR-Nummer zougedeelt (''kuckt ënner [[OSCAR#Lëscht vun den OSCAR-Satellitte|Lëscht vun den OSCAR-Satellitte]]''). Russesch Satellitte hunn traditionell eng [[Radio Sputnik (Satellit)|RS]]-Nummer. Mam Projet [[P5A]] wëll d'AMSAT ënner däitscher Féierung fir d'éischt eng Amateurfunksond op de Mars schécken. D'Iwwermëttlung vu wëssenschaftlechen Daten an d'Erfuerschung funktechnescher Vernetzunge soll heibäi am Mëttelpunkt stoen. Aner Amateurfunksatellitte déi d'Äerdëmlafbunn verlooss hunn, ware beispillsweis déi däitsch [[Manfred Memorial Moon Mission]] vun [[2014]] (Laanschtfluch beim Äerdmound) oder déi japanesch Sonden [[UNITEC-1]], [[Shin'en-2]] an [[ARTSAT2-DESPATCH]] (Sonnenëmlafbunn). == Um Spaweck == {{Commonscat|Amateur radio satellites|Amateurfunksatellite}} * [http://www.go-mars.de/ Projet Mars] (AMSAT) * [http://www.amsat-dl.org/index.php?option=com_content&task=view&id=46&Itemid=102 Iwwersiicht vun den Amateurfunksatellite] (AMSAT) * [https://web.archive.org/web/20160531204233/http://www.amsat.org/amsat-new/articles/BauerSuitsat/ RS0RS SuitSat] * [https://web.archive.org/web/20070316121448/http://spaceflight.nasa.gov/station/reference/radio/ Amateurfunk u Bord vun der ISS] ([[NASA]]) * [https://web.archive.org/web/20150112103327/http://science.nasa.gov/realtime/jtrack/3d/JTrack3D.html/ NASA J-Track Amateurfunksatellittepoursuite an Echtzäit] (NASA) * [https://web.archive.org/web/20141223065841/http://www.dl3rtl.de/satellitenfunk.php Praktesch Aféierung an de Betrib iwwer Amateurfunksatellitte] * [http://www.dd1us.de/historical%20sounds%20from%20space.html Sounds from Space: Tounopzeechnunge vun Amateurfunksatellitte] [[Kategorie:Amateurfunksatellitten| ]] n9280pe3oizvfpevs8wnogki1spqzl5 Hotel International (Stad Lëtzebuerg) 0 117337 2678426 2588856 2026-05-16T19:38:35Z VolvoxBot 61746 /* Gebai */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678426 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai}} Den '''Hotel International''' oder och einfach „Inter“ genannt, war en Hotel vis-à-vis vun der [[Gare Lëtzebuerg|Gare]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], op den Nummeren 20-22 vun der [[Place de la Gare (Stad Lëtzebuerg)|Garer Plaz]]. == Historesches == Den Hotel ass [[1904]] vun der Famill Schimberg-Rennel gegrënnt ginn. == Gebai== Dat ursprénglecht Gebai ass [[1918]] vum neie Proprietär M. Wagner ofgerappt a mat engem neie Gebai mat dräi Stäck ersat ginn. [[1923]] koum den Hotel an de Besëtz vun der Famill Klein-Wagner, déi den Hotel verlount huet. No de Pläng vum [[Camille Blanc]] gouf den Hotel [[1947]] vergréissert; et goufen dunn 30 Zëmmeren op véier Stäck an e Restaurant mat 50 Plazen. D'Gebai gouf [[1960]] nees ofgerappt fir op Basis vu Pläng vum [[Pierre Reuter]] als Hotel mat 60 Zëmmeren nei gebaut ze ginn. Uganks vun den [[1990]]er-Joren huet déi nei Proprietärin Pia Kottmann den Hotel renovéiert fir en un déi neist Sécherheetsbestëmmungen unzepassen. [[2004]] huet d'Gebai du vum Architekt [[Romain Hoffmann]] eng gliese Fassad kritt. Den Hotel hat am Joer 2015 ronn 70 Zëmmeren an e Restaurant „Am Inter“ um Rez-de-chaussée. Am Joer 2022 ass d'Gebai ofgerappt ginn. == Literatur == * Christian Aschman, Joanna Grodecki, [[Robert Philippart|Robert L. Philippart]] [https://web.archive.org/web/20190205000101/http://livres.maisonmoderne.lu/moderne/ „Lëtzebuerg moderne: Liebeserklärung an die Hauptstadt“] Säit 213, Édition Maison Moderne, 2013, ISBN 978-99959-33-07-4 * Robert L. Philippart, „L'hôtellerie de la belle époque“ an [https://web.archive.org/web/20160304212328/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_88-2008_22-29.pdf ''Ons Stad'' Nr. 88/2008] (PDF), S. 22-29 == Um Spaweck == {{Commonscat|Hôtel International (Luxembourg City)|{{PAGENAME}}}}{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gebaier an der Stad Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)]] [[Kategorie:Bauwierker 1918]] [[Kategorie:Hotellen|International]] 2lvopq9wew5gz6opc9yyzujb1nan63f Naval Research Laboratory 0 117365 2678501 2476741 2026-05-16T19:48:35Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678501 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#FBB0AA;" ! colspan="2" | United States Naval Research Laboratory<br>— NRL — |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | [[Fichier:Naval Research Laboratory.png |thumb|300px|center|Logo vum NRL]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Kategorie|| Militäresch Fuerschungsariichtung |- bgcolor="#FFFAFA" | Patron || [[United States Navy]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Opsiicht || [[Office of Naval Research]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Haaptsëtz|| [[Washington, D.C.]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Aart vu Fuerschung|| [[Verteedegungsfuerschung]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Mataarbechter || iwwer 2500<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20170611035014/https://www.nrl.navy.mil/about-nrl/ www.nrl.navy.mil] About NRL. Gekuckt de [[17. Juli]] [[2010]].</ref> |- bgcolor="#FFFAFA" | Leedung || ''Commanding Officer Captain'' [[Paul Courtney Stewart]]<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20150124122853/http://www.nrl.navy.mil/about-nrl/commanding-officer/ www.nrl.navy.mil] Commanding Officer. Gekuckt de [[6. Juni]] [[2010]].</ref> |- bgcolor="#FFFAFA" | Homepage|| [http://www.nrl.navy.mil www.nrl.navy.mil] |- bgcolor="#FFFAFA" | Grënnung || [[2. Juli]] [[1923]]<ref>{{en}} [http://www.nrl.navy.mil/about-nrl/history/ www.nrl.navy.mil] History. Gekuckt de [[5. Juni]] [[2010]].</ref> |- bgcolor="#FFFAFA" |} Den '''US Naval Research Laboratory (NRL)''' ass de kollektive Fuerschungslaboratoire fir d'[[United States Navy]] a fir de [[United States Marine Corps]]. E bedreift e breede Programm vu wëssenschaftlecher Fuerschung an Entwécklung. Den NRL besteet zënter [[1923]] a gouf op e Virschlag vum [[Thomas Alva Edison]] als Departement ënner dem [[Office of Naval Research]] gegrënnt (''The Government should maintain a great research laboratory. ... In this could be developed ... all the technique of military and naval progression without any vast expense.''). D'Errongeschafte vum NRL iwwerdecken e wäit Gebitt. Et geet iwwer d'Entwécklung vum [[Röntgen]] mat [[Gammastralung|Gammastralen]] bis zum ''Large Angle and Spectrometric Coronagraph Experiment'' (LASCO) an dem ''Dragon Eye'' (e Fligersensorsystem). De Laboratoire hat [[1939]] en nukleart [[U-boot]] geplangt an huet an de spéidere [[1950]]er-Joren en iwwerhorizontaalt Radarsystem entwéckelt. Kierzlech goufen och d'Detailer iwwer de Graf I, ee vun den éischten Opklärungssatellitte fräiginn. Zwéi Mataarbechter vum NRL, den [[Herbert A. Hauptman]] an de [[Jerome Karle]], goufen [[1985]] fir hir Aarbecht an der molekularer Strukturanalys mam [[Nobelpräis fir Chimie]] ausgezeechent. Vill vun de Laboratoiresprojete ginn no enger gewësser Zäit ëffentlech gebraucht, ouni datt vun der Ofstamung Notiz geholl gëtt. E Beispill ass dat sougenannt [[Onion Routing]]. E puer vun den aktuellen Aarbechtsgebidder schléisse Plasmaphysik, Materialwëssenschaften an [[elektronesch Krichsféierung]] mat an. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.nrl.navy.mil/ Homepage vum US Naval Research Laboratory] {{Referenzen}} [[Kategorie:Fuerschungszentren|Naval Research Laboratory]] 8c0fsowfebwf5i5mhzjuv0n0po8wcyu Voyager-Programm 0 117616 2678581 2607365 2026-05-16T20:05:09Z VolvoxBot 61746 /* Virgeschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678581 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Voyager 1 entering heliosheath region.jpg|thumb|Fluchbunne vun de béide Voyager-Sonden 1 an 2]] [[Fichier:Voyager Path.svg|thumb|Schematesch Duerstellung vun de Fluchbunnen a Swing-by-Manöver ëm de Jupiter an de Saturn]] [[Fichier:Voyager.jpg|thumb|Modell vun enger [[Voyager-Sond]]]] [[Fichier:Voyager - mission logo.png|miniatur]] [[Fichier:The Sounds of Earth Record Cover - GPN-2000-001978.jpg|thumb|De [[Voyager Golden Record]]]] De '''Voyager-Programm''' ass e Fuerschungsprogramm vun der [[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] fir d'Recherche vun de [[Bannenzeg Planéiten|baussenzege Planéiten]] an dem [[interstellare Raum]]. De Programm bekëmmert sech ëm d'Organisatioun, de Bau an d'Fuerschungsmissioun vun de béide [[Raumsond]]e [[Voyager 1]] a [[Voyager 2]]. Si waren am Joer [[1977]] gestart. Déi béid Missioune sinn nach ëmmer am lafen. == Virgeschicht == D'Wuerzele vum Voyager-Programm reeche bis an d'Mëtt vun den [[1960]]er-Joren zeréck. De [[Michael Minovich]] vum [[Jet Propulsion Laboratory]] (JPL) hat als éischten d'Méiglechkeet erkannt, fir déi staark [[Gravitatioun]] vum [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] ze gebrauchen, fir d'Vitess vun de Raumsonden ze vergréisseren („[[Swing-by]]“). Dräi Joer méi spéit hat den Ingenieur Gary Flando, och bei der JPL, e puer Fluchbunne fir Sonde berechent, déi di gënschteg Plaze vun de baussenzege Planéiten, um Enn vun de [[1970]]er-Joren ausnotze sollten. De Jupiter sollt d'''Sprongbriet'' sinn, fir d'Planéite [[Saturn (Planéit)|Saturn]], [[Uranus (Planéit)|Uranus]], [[Neptun (Planéit)|Neptun]] a [[(134340) Pluto|Pluto]] an akzeptabler Zäit z'erreechen („[[Planetary Grand Tour]]“). Tëscht [[1976]] an [[1978]] ware follgend Routë méiglech: Jupiter–Saturn–Uranus–Neptun, Jupiter–Saturn–Pluto a Jupiter–Uranus–Neptun. Dës Chance wollt sech d'[[National Aeronautics and Space Administration|NASA]] net entgoe loossen, well sech sou eng gënschteg Planéitekonstellatioun eréischt nees an 176 Joer widerhëlt.<ref>[https://web.archive.org/web/20130814030654/http://www.arte.tv/guide/de/049849-000/die-voyager-missionen-pioniere-im-weltall ''Die Voyager-Missionen: Pioniere im Weltall.''] Bei: ''arte.tv.''</ref> Déi éischt Pläng vun der NASA haten e puer grouss Sonde virgesinn, déi mat [[Saturn (Rakéit)#Saturn V|Saturn-V-Drorakéite]] gestart sollte ginn. Um Enn vun de [[1960]]er-Joren gouf sech da beméit, fir eng speziell Sondefamill fir d'Erfuerschung vun de baussenzege Planéite z'entwéckelen&nbsp;– de Projet „Thermoelectric Outer Planets Spacecraft“ (TOPS). [[1969]] huet d'NASA dann déi „Grand Tour Suite“ virgestallt, déi am „Outer Planets Grand Tour Project“ (OPGTP) opgoung, deen den Asaz vu véier bis fënnef Sonde virgesinn hat, déi um TOPS-Konzept baséiere sollten. Zwou Sonde sollten op der Route Jupiter–Saturn–Pluto [[1976]] an [[1977]] starten, zwou weiderer am Joer [[1979]] op der Route Jupiter–Uranus–Neptun. De Programm sollt am Ganzen ongeféier 700&nbsp;Mio. US-Dollar kaschten. Den OPGTP gouf am Ufank vun den [[1970]]er-Jore gestrach, well e fir ze deier an ze ambitionéiert ugesi gouf. Amplaz gouf dunn de Bau vu Voyager&nbsp;1 an 2 beschloss, wat eigentlech eng Noutléisung war. Géigeniwwer dem TOPS-Programm sollt d'Liewensdauer strikt op véier amplaz zéng Joer begrenzt ginn. Duerch dëse Schrëtt sollten déi ganz Käschten (Bau a Missiounsphas) op ronn 250&nbsp;Mio. US-Dollar begrenzt ginn. D'Constructeuren hate sech am Geheimen iwwer déi Uweisungen ewechgesat an hate vun den TOPS-Entwërf schonn entwéckelt Sécherheetssystemer a -konzepter iwwerholl. Den [[1.&nbsp;Juli]] [[1972]] sinn déi éischt Gelder gefloss, an de Programm konnt offiziell gestart ginn. Bis Mäerz [[1975]] war d'Konzeptphas ofgeschloss. De Bau vu béide Voyager-Sonden huet Mëtt [[1975]] ugefaangen. De JPL huet nach eng Kéier versicht, d'NASA fir d'Finanzéierung vun nach enger Sond ze beweegen, wat awer net geklappt huet. Wichteg Impulse fir de Bau sinn aus den Erfarunge vun der [[Pioneer-Programm|Pioneer-Sonden]]&nbsp;10 an 11 agefloss, déi d'Aart an d'Intensitéit vun der Stralung beim Jupiter gemooss haten a sou eng entspriechend Upassung vun de Sonden erlaabt hunn. Well déi béid Sonden ufanks als Vergréisserung vun der [[Mariner-Programm|Mariner]]-Serie geplangt waren, hat de Programm am Ufank d'Bezeechnung ''Mariner Jupiter-Saturn'' mat den Nimm „Mariner&nbsp;11“ a „Mariner&nbsp;12“ fir déi béid Sonden. Wéinst de grousse strukturellen Ënnerscheeder mat de Mariner-Sonden gouf en neien Numm erausgesicht. Den Numm ''Voyager'', dee mat engem NASA-Concours fonnt gi war, gouf de [[4.&nbsp;Mäerz]] [[1977]] offiziell ugeholl. == Éischt Missiounsziler == D'Voyager-Sonden hate kee besonnesche Fuerschungsschwéierpunkt, well et am Virfeld wéineg Erkenntnesser iwwer déi baussenzeg Planéite gouf, déi hätten ausgebaut kënne ginn. Dofir waren d'Missiounsziler relativ wäit gefaasst: * Ënnersich vun der Atmosphär vun de Planéite [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] a [[Saturn (Planéit)|Saturn]] am Hibléck op Zirkulatiounen, Struktur an Zesummesetzung * Analys vun der [[Geomorphologie]], Geologie an Zesummesetzung vun de Mounden * Genee Bestëmmung vun der Mass, Gréisst a Form vun de Planéiten, Mounden a Réng * Ënnersich vu verschiddene Magnéitfelder a vun der Bezéiung op hir Feldstruktur * Analys vun der Zesummesetzung a vun der Verdeelung vu geluedenen Deelercher a vum Plasma * Besonnesch genee Ënnersich vun de Mounden [[Io (Mound)|Io]] an [[Titan (Mound)|Titan]] == Voyager 1 == → ''Haaptartikel [[Voyager 1]]'' D'Voyager 1 gouf de [[5. September]] [[1977]] – 16&nbsp;Deeg no hirer Schwëstersond Voyager 2 – vum [[Cape Canaveral AFS Launch Complex 41|Launch Complex 41]] op [[Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] mat enger [[Titan (Rakéit)|Titan-IIIE-Centaur]]-Rakéit gestart. No 18 Méint Fluchdauer hat d'Sond de [[5. Mäerz]] [[1979]] de Jupiter erreecht. D'Voyager 1 huet beim [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] a beim [[Saturn (Planéit)|Saturn]] souwéi hire Mounden, Ranksystemer an Atmosphären ëmfangräich Miessunge gemaach an hat vill Biller op d'Äerd geschéckt. D'Erkenntnesser iwwer déi béid Planéite goufen doduerch bedeitend vergréissert. D'Voyager 1 hat am November [[1980]] de Saturn erreecht. Mam [[Swing-by|Swing-by-Manöver]] ëm de Saturn war d'Sond op hir definitiv Bunn ageschwenkt, op där si zënterhir op engem Wénkel vu 35° zu der [[Ekliptik]] duerch déi baussenzeg Beräicher bis un d'Grenze vun eisem Sonnesystem flitt. Den [[1. Januar]] [[1990]] hat déi lescht Phas vun der Missioun: d'"Voyager Interstellar Mission" (VIM), ugefaangen. Am Februar [[1998]] hat d'Voyager 1 d'Sond Pioneer 10 „iwwerholl” an ass zënterhir deen Objet dee vu Mënschenhand geschaf gouf, deen am wäitste a mat der héchster Fluchtvitesse geflunn ass. Zënter [[2002]] ass Voyager 1 am baussenzege Beräich vun der [[Heliosphär]], dem [[Heliosphär#Heliosheath|Heliosheath]]. Am Fréijoer [[2010]] goufen Indizie fir d'Erukomme vun der Sond un d'[[Heliopaus]] fonnt.<ref>[https://web.archive.org/web/20120207213649/http://www.jpl.nasa.gov/news/news.cfm?release=2010-415&cid=release_2010-415&msource=vgr20101213&tr=y&auid=7497953 JPL – ''NASA Probe Sees Solar Wind Decline''], 13. Dezember 2010. Zougrëff den [[3. Januar]] [[2011]]</ref> == Voyager 2 == {{Méi Info 1|Voyager 2}} == Voyager Interstellar Mission == Den [[1. Januar]] [[1990]] huet mat der „Voyager Interstellar Mission“ (VIM) déi lescht Phas vun der Recherchemissioun ugefaangen. Aktuell (Stand: [[2009]]) ënnersicht d'Voyager 1 follgend Phenomeener: * D'Stäerkt an d'Ausriichtung vum [[Magnetismus|Magnéitfeld]] vun der [[Sonn]] * D'Zesummesetzung, d'Richtung an d'Energiespektre vum [[Sonnewand]] an d'[[kosmesch Stralung]] * D'Stäerkt vu Radiowellen, déi warscheinlech aus der [[Heliopaus]] stamen * D'Verdeelung vu [[Waasserstoff]] am Beräich vun der baussenzeger Heliopaus == Zukunft vum Programm == De Programm koum en ettlechmol aus Budgetsgrënn an Nout, well de Betrib vun der Sond pro Joer en ettlech Milliounen US-Dollar kascht (Personal, [[Deep Space Network|DSN]]-Zäit asw.). International Protester an déi besonnesch Plaz vu Voyager 1 a Voyager 2 hunn ëmmer erëm verhënnert datt komplett mam Programm opgehale gouf, dat well en als echt [[Laangzäit-Experiment]] gëllt, woubäi e puer Budgetskierzunge mat a Kaf geholl goufen. Am August [[2010]] war d'[[Voyager 1]] nach ëmmer am Beräich vun der Heliosheath-Regioun. D'Sond soll ëm [[2015]] d'Heliosphär, also den Aflossberäich vum Sonnewand, definitiv verloossen. Den [[Hydrazin]]-Dreifstoff fir d'Lagreegelung geet nach op d'mannst fir déi nächst 40 Joer duer. D'[[Voyager 2]] war am Abrëll [[2012]] ongeféier 98,11 AE vun der Sonn ewech. Véier vun den eelef Moossinstrumenter sinn nach aktiv. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Interstellar Raumfaart]] * [[Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen]] * [[Rekorder vun der onbemannter Raumfaart]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Voyager program|Voyager-Programm}} * {{en}} NASA: [http://voyager.jpl.nasa.gov/ Voyager – The Interstellar Mission] * {{en}} NASA: [http://history.nasa.gov/SP-4219/Chapter11.html Voyager: The Grand Tour of Big Science] * Bernd Leitenberger: [http://www.bernd-leitenberger.de/voyager.shtml Voyager] * {{en}} NASA: [http://voyager.jpl.nasa.gov/mission/weekly-reports/ Voyager Mission Operations Status Report] (Status vun de Voyager-Sonden) *[https://web.archive.org/web/20150812044624/http://www.arte.tv/guide/de/049849-000/die-voyager-missionen-pioniere-im-weltall?autoplay=1 Die Voyager-Missionen: Pioniere im Weltall] Filmdokumentatioun 45 Minutten op arte.tv, online am Internet [[11. August]] [[2013]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Raumsonden]] [[Kategorie:1977 an der Raumfaart]] [[Kategorie:Voyager-Programm| ]] 7462fshrd1slq627hm281aafojcvmm4 Au Drapeau Luxembourgeois 0 117791 2678338 2612066 2026-05-16T18:23:25Z VolvoxBot 61746 /* Gebai */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678338 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai}} '''Au Drapeau Luxembourgeois''' war en Häre-Kleedergeschäft an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], um Eck vun der [[Groussgaass (Stad Lëtzebuerg)|Groussgaass]] an der [[Eecher Bierg#Kasinosgaass|Casinosgaass]]. == Historesches == [[Fichier:Kahn-Bermann, publicité (1931).jpg|thumb|upright|Reklamm am Escher Tabgeblatt (04.04.1931)]] De Buttek gouf vum [[Nathan Kahn|Nathan Kahn-Bermann]] (1845-1925)<ref>[https://web.archive.org/web/20201009050537/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=fr#panel:pp|issue:1319126|article:DTL308|query:kahn bermann Doudesannonce vum Nathan Kahn] am Luxemburger Wort vum 19.02.1925</ref> gefouert. == Gebai== D'Gebai gouf am Ufank vun den [[1950]]er-Joren ofgerappt a mam Gebai ersat dat haut nach do steet an an deem séngerzäit d'[[Mouerenapdikt an der Stad Lëtzebuerg|Mouerenapdikt]] war. == Literatur == * Christian Aschman, Joanna Grodecki, [[Robert Philippart|Robert L. Philippart]], 2013. ''Lëtzebuerg moderne: Liebeserklärung an die Hauptstadt''. Édition Maison Moderne, S. 19. ISBN 978-99959-33-07-4. [https://web.archive.org/web/20190205000101/http://livres.maisonmoderne.lu/moderne/] == Um Spaweck == {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Fréier Gebaier an der Stad Lëtzebuerg|Drapeau]] [[Kategorie:Uewerstad]] eggocosugaejvf21yluiadl821n40ba Proton (Rakéit) 0 117932 2678521 2658129 2026-05-16T19:53:30Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung an Asaz */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678521 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Proton Zvezda.jpg|thumb|hochkant|Start vun enger Proton-K, déi de Modul [[Swesda]] op d'International Raumstatioun [[International Raumstatioun|ISS]] bréngt (Juli [[2000]])]] [[Fichier:Proton-K-Zarya.jpg|thumb|hochkant|Start vun enger Proton-K mam ISS-Modul [[Sarja]] (Baikonur, [[1998]])]] [[Fichier:Proton with Granat.jpg|thumb|hochkant|Eng véierstufeg Proton-K/Blok-D mat dem [[Granat (Satellit)|Granat]]-[[Weltraumteleskop]] (Baikonur, [[1989]])]] '''Proton''' (russesch: Протон, bekannt och als '''UR-500''', [[GRAU-Index]] 8K82) ass eng russesch [[Drorakéit]], déi fir d'Starte mat schwéieren Notzlaaschten (z.&nbsp;B. [[Raumstatioun]] -Moduler) a [[Geosynchron Ëmlafbunn|geostationäre]] [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]], souwéi fir schwéier interplanetar Raumsonde gebraucht gëtt. == Entwécklung an Asaz == D'Rakéit entstoung an der éischter Hallschent vun den [[1960]]er-Joren, am Ufank als en Entworf vun enger superschwéierer [[Interkontinentalrakéit]], déi eventuell 30- bis 100-Megatonne[[Sprengkopf|sprengkäpp]] vum Global-Rocket-2-Programm vun sowjetescher Arméi transportéiere sollt. En entspriechenden Optrag goung de [[24. Abrëll]] [[1962]] un den [[OKB-52]]. Nodeem dee Programm de [[15. Mee]] [[1965]] gestoppt gouf, gouf d'Rakéit an de [[Sowjetesche bemannte Moundprogramm|bemannte Moundprogramm]] integréiert. An deem Kader gouf si weider zu enger Raumfaartrakéit entwéckelt. Zanter hirem éischte Start vum [[16. Juli]] [[1965]] an enger Rei vu Feelstarten huet si ëmfangräich Verbesserunge kritt. Déi aktuell Versioune vun der Proton-Rakéit gehéieren haut mat den Uewerstufe [[Blok-D|Blok-DM]] a [[Bris|Bris-M]] zu den erfollegräichsten a käschtegënschtegste Rakéiten weltwäit. Potentiell bedenklech bleift aus Sécherheets- an Ëmweltgrënn de Gebrauch vun der [[hypergol]]er an [[toxesch]]er Dreifstoffkombinatioun [[UDMH]]/[[Distéckstofftetroxid]], déi bei Feelstarte fräigesat kéint ginn. Startanlage fir d'Proton sinn nëmmen zu [[Baikonur]], op [[Kasachstan|kasacheschem]] Buedem. Well d'Proton déi eenzeg Drorakéit vu Russland ass, mat där schwéier militäresch Fréiwarn- a Kommunikatiounssatellitten an eng geostationär Ëmlafbunn bruecht kënne ginn, ass hir Disponibilitéit fir d'Militär strateegesch wichteg. Well déi duerch déi geograhesch Lag vu Baikonur net garantéiert ka ginn, soll d'Proton an den nächste Joren duerch déi nei schwéier [[Angara (Rakéit)|Angara-A5]]-Rakéit ersat ginn, fir déi am Ament eng Startanlag zu [[Plessezk]] entsteet (Plessezk läit op russeschem Buedem). Den éischte Start vun der Angara war ufanks fir [[2011]] virgesinn, war awer aus finanzielleam Ufank op [[2012]] an dunn op [[2013]] verluecht ginn. Den éischte Fluch vun der schwéirer Angara-A5-Versioun, déi d'Proton ersetze soll, war dunn zum Schluss den [[23.Dezember]] [[2014]]. Bis zur Asazbereetschaft dierften awer nach e puer Joer vergoen.<ref>SPIEGEL ONLINE: [http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/neue-rakete-fuer-russland-angara-a5-fuer-schwerlast-meistert-testflug-a-1010187.html Nei Rakéit fir Russland: Angara-A5 fir Schwéierlaascht meeschtert den Testfluch], gekuckt de [[24. Dezember]] [[2014]]</ref> Fir d'Zäit bis zum operationellen Asaz vun der Angara z'iwwerbrécken an trotzdeem am haarde kommerzielle Geschäft bleiwen ze kënnen, gouf als Tëscheléisung d'Proton zur Proton-M weiderentwéckelt. D'Proton-M ass am Ament eng vun den erfollegräichste kommerziellen Drorakéite weltwäit. De Präis fir ee Start vun der Rakéit dierft bei ronn 70-80&nbsp;Milliounen US-Dollar leien. Déi international Vermaartung mécht de Konsortium [[International Launch Services]] (ILS), zu deem och d'US-Firma [[Lockheed-Martin]] bis September [[2006]] gehéiert hue, déi d'[[Atlas (Rakéit)|Atlas]]-Drorakéit baut. Zënter Mee [[2008]] gehéiert de gréissten Deel der ILS [[GKNPZ Chrunitschew]]. == Technik == Jee no Versioun a Missioun huet d'Proton dräi bis véier Stufen (déi Éischtstartversioun war zweestufeg) a kann eng bis zu 21 Tonnen schwéier [[Notzlaascht]] an eng äerdno Ëmlafbunn bréngen. D'Éischtstuf mat enger Mass vun zirka 450 Tonne besteet aus engem zentralen Tank mat 4,1&nbsp;Meter Duerchmiesser an 21&nbsp;Meter Längt fir den Dreifstoff UDMH a sechs baussenzeg Tanke fir den Oxydator Distéckstofftetroxid mat engem Duerchmiesser vun 1,6&nbsp;Meter a jee engem dorun ugemaachten Dreifwierk [[RD-253]]. Déi baussenzeg Tanken hunn d'Form vu [[Booster (Rakéitenundriff)|Boostern]] a ginn dacks fir souer gehalen, sinn awer keng. Dës Bauweis hat sech sou erginn, well all wichteg Deeler inklusiv den Zentraltank um Schinnenetz sollt kënnen tranportéiert ginn (Begrenzung vum Duerchmiesser wéinst Brécken an Tunnellen). Ënner dësen Aschränkunge garantéiert den Entworf mat de sechs baussenzege Tanken inklusiv den Dreifwierker eng optimal Leeschtungsfäegkeet, léisst awer gradewéi bei der [[R-7]] mat hire ''strap-on''-Booster keng Notzlaaschtvergréisserung duerch weider real Boosteren zou. Den Dreifstoffquantum vun der éischter Stuf erméiglecht eng Brenndauer vu ronn 125 Sekonnen. Déi zweet Stuf mat enger Mass vun zirka 135 Tonnen huet dräi [[RD-210]]-Dreifwierker an en [[RD-211]]-Dreifwierk, ass 10,9&nbsp;Meter laang a liwwert e [[Vakuumschub]] vu ronn 2300&nbsp;kN. D'Dreifstoffreserve vun der zweeter Stuf geet duer fir eng Brenndauer vu ronn 160&nbsp;Sekonnen. Déi drëtt Stuf gëtt vun engem [[RD-213]]-Dreifwierk ugedriwwen. All dräi Stufe benotzen déi hypergol an toxesch Dreifstoffkombinatioun UDMH an Distéckstofftetroxid. Fir d'Erreeche vu geostationären Ëmlafbunnen a fir d'Starte vun interplanetare Sonden krut d'Proton nach eng zousätzlech véiert Stuf. Den éischte Start vun enger véierstufeger Proton war den [[10. Mäerz]] [[1967]] am Kader vum bemannte Moundprogramm. Déi véiert Stuf krut den Numm [[Blok-D]], a spéidere Joren entstoungen duerch Verbesserunge verschidde Versioune vun där Stuf, déi fir ënnerschiddlech Notzlaaschten ausgeluecht sinn. All Blok-D-Versioune benotzen d'Dreifstoffkombinatioun [[RP-1]] (eng Kerosinaart) a [[Sauerstoff]]. [[1999]] koum eng nei Uewerstuf zum Asaz – d'Bris-M, déi elo virun allem kommerziell Notzlaaschten an de Weltraum transportéiert. === Proton-M === De Schwéierpunkt vun der Weiderentwécklung hat d'Vergréisserung vun der Notzlaascht, dem Notzlaaschtvolumen an der Flexibilitéit vun den Ofstigsbunne gestallt. Am Hannergrond stoungen och Aspekter vum Konkurrenzkampf tëschent de russesche Raumfaartkonzernen. Nieft dem Gebrauch vun der Bris-M-Uewerstuf (am Géigesaz zur Blok-DM och vum russesche Fabrikant [[GKNPZ Chrunitschew]]) goufen d'Dreifwierker vun der éischter Stuf mat sechs [[RD-275]] mat zirka 7 % méi Leeschtung (jee 1635&nbsp;kN Buedemschub) ersat. E komplett neit [[Digitalt Signal|digitaalt]] Steiersystem (Fabrikant [[Piljugin-Zentrum]] Moskau) huet eng besser Dreifstoffausnotzung a méi variabel Startbunnen erméiglecht an ass 200&nbsp;kg méi liicht wéi dat [[ukraine]]scht, [[Analog Signal|analoogt]] System. Weider digitaliséiert gouf och d'[[Telemetrie]]system (Produktioungrupp fir Moosstechnik zu [[Koroljow]]) an et sti [[Notzlaaschtverkleedung]]en aus [[Verbondmaterial]] a Gréisste vun 13,20&nbsp;m, 11,60&nbsp;m an 19,75&nbsp;m Längt mat 4,35&nbsp;m an 5&nbsp;m Duerchmiesser zur Dispositioun. D'Produktioun mécht de Konzern GKNPZ Chrunitschew zu Moskau-[[Fili]], no engem Eisebunnstransport gëtt d'Endmontage vun der Rakéit am Montagekomplex MIK-92 um [[Weltraumgare|Kosmodrom]] Baikonur gemaach. Se gëtt op de Rampe PU-24 a PU-39 gestart. Den éischte Start vun der Weiderentwécklung war de [[7. Abrëll]] [[2001]], nodeems d'Bris-M-Uewerstuf scho virdrun a Verbindung mat der eelerer Proton-K erfollegräich getest gouf. Fir russesch Notzlaaschte gouf d'Proton-K zäitweileg nach parallel agesat, well si eppes méi gënschteg wéi d'Proton-M war. === Accidenter === Eng Proton-M, déi den [[2. Juli]] [[2013]] vu Baikonur aus gestart gouf, koum scho véier Sekonnen nom Start d'Rakéit vum geplangte Kurs of. Manner wéi drësseg Sekonne nom ''Liftoff'' war d'Rakéit knapps zwéi Kilometer vun der Ofschossramp ewech op de Buedem gefall an explodéiert. D'Drosystem an d'Notzlaascht, dräi [[GLONASS]]-Satellitte, goufe komplett zerstéiert. D'Ënnersich vum Accident koumen zum Resultat, datt warscheinlech falsch agebaut Wénkelvitessesensoren d'Ursaach vum Ofstuerz waren. == Versiounen == * Proton: zwou Stufen (Éischte Start [[16. Juli]] [[1965]], leschte Start [[6. Juli]] [[1966]]) * Proton-K: dräi Stufen – ''leschte Start 2000'' * Proton-K/Blok-D (D-1, D-2, DM, DM-2, DM-2M, DM5, DM1, DM2, DM3, DM4): véier Stufen (Éischte Start (Blok-D) [[6. Juli]] [[1966]] – am Ament am Asaz (Blok&nbsp;DM2 a spéider)), mat der Produktioun gouf [[2007]] opgehalen<ref>Chrunitschew: [https://web.archive.org/web/20070927002507/http://www.khrunichev.ru/khrunichev/live/full_news.asp?id=18914 Pressekonferenz], [[26. Oktober]] [[2006]] (russesch)</ref> * Proton-K/Bris-M: véier Stufen, Iwwerganksversioun op Proton-M/Bris-M (Éischte Start [[5. Juli]] [[1999]]) * Proton-M: dräi Stufen, éischten Asaz viraussiichtlech am Februar [[2017]] mam Modul Nauka ([[Mnogozelewoi laboratorny modul|MLM]]) vun der [[International Raumstatioun|Internationaler Raumstatioun]] * Proton-M/Bris-M: véier Stufen (Éischte Start [[7. Abrëll]] [[2001]] – ''am Ament am Asaz''). Zanter [[DirecTV|DirecTV 10]] a verbesserter Versioun, woubäi souwuel de Proton wéi och de Bris-M verbessert goufen an dës Kombinatioun elo an der Lag ass 6,3&nbsp;Tonnen an de GTO ze bréngen. Bei der Proton-M goufen d'Dreifwierker vun der éischter Stuf (+12 %&nbsp;Schub) verbessert an d'Tankwänn méi dënn gemaach,<ref>http://der-orion.com/launch-log/2007/58-9-7-2007-proton-m-leistungsfger-denn-je</ref> weider koumen elo Verbondmaterial fir d'Reduzéierung vun der Strukturmass an der Zweet- an Drëttstuf zum Asaz. Bei der Bris-M-Stuf goufen d'Drockopschlagtanke vu sechs klengen op zwéi grousser ëmgestallt, an d'Avionik an d'Dreifwierker geännert. == Technesch Daten == === Éischt Startversioun === * Stufen: 2 * Héicht: 32 m * Duerchmiesser 1. Stuf: 7,40 m (mat baussenzegen Tanken) * Duerchmiesser 2. Stuf: 4,10 m * [[Startgewiicht]]: zirka 585 t (dovun zirka 541 t Dreifstoff) * Startschub: 8.844&nbsp;kN * Vakuumschub: 10.020&nbsp;kN * Notzlaascht: zirka 12 t (LEO) * Dreifstoff: [[UDMH]]/[[Distéckstofftetroxid]] * [[GRAU-Index]]: 8K82 === Proton-K === * Stufen: 3 / 4 <!--Proton huet keng Booster, et si baussenzeg Tanken* Booster: 6--> * Héicht: 49 m * Duerchmiesser 1. Stuf: 7,4 m (mat baussenzegen Tanken) * Duerchmiesser 2./3. Stuf: 4,1 m * Duerchmiesser 4. Stuf: 3,7 m ([[Blok-D|Blok DM]]) * Startgewiicht: zirka 684 t (dovun zirka 634 t Dreifstoff) * Startschub: 9.500&nbsp;kN (6 × RD-253) * Notzlaascht: zirka 19,76 t (LEO), zirka 4,8 t (interplanetar), zirka 2,6 t (GTO) * Dreifstoff: [[UDMH]]/[[Distéckstofftetroxid]] (Blok-DM: [[RP-1]]/[[Sauerstoff|LOX]]) * ([[Blok-D|Blok-DM]]) * GRAU-Index: 8K82K === Proton-M === * Stufen: 3 / 4 <!--Proton huet keng Booster, et si baussenzeg Tanken* Booster: 6--> * Héicht: 57,2 m (mat 4.Stuf an Notzlaaschtverkleedung) * Duerchmiesser 1. Stuf: 7,4 m (mat baussenzegen Tanken) * Duerchmesser 2./3. Stuf: 4,1 m * Duerchmesser 4. Stuf: 4,1 m (Bris-M) * Startgewiicht: zirka 690 t * Startschub: 9.800&nbsp;kN (6 × RD-275) * Notzlaascht: zirka 21 t (LEO), zirka 4,8 t (interplanetar), zirka 3,2 t (GTO) * Dreifstoff: [[UDMH]]/[[Distéckstofftetroxid]] * GRAU-Index: 8K82KM == Kuckt och == * [[Lëscht vu Proton-Rakéitestarten]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Proton (Rocket)|Proton}} * [http://www.bernd-leitenberger.de/proton.shtml Bernd Leitenberger: Die Proton] * [https://web.archive.org/web/20141202134245/http://www.raumfahrer.net/raumfahrt/raketen/proton.shtml raumfahrer.net: Proton] * {{en}} [http://www.ilslaunch.com/launch-services/ils-proton-breeze-m-launch-vehicle Proton bei ILS, dem Ubidder vun der Rakéit] {{Referenzen}} [[Kategorie:Rakéiten]] [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] gj4txc46qxs273z3i5m2lw1jw31kbu0 Tintenkiller 0 118367 2678564 2442395 2026-05-16T20:03:14Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678564 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Effaceur ouvert (cropped).JPG|thumb|En Tintenkiller mat engem bloe Stëft, mat deem ee verbessere kann]] En '''Tintenkiller'''<ref>[http://www.lod.lu/lod/ LOD]: "Tintenkiller"</ref> ass e Schreifgeschier, mat deem ee bestëmmt Zorten [[Tënt]] (meescht nëmme [[blo]] Tënt) onsiichtbar („ewech“) maache kann. Et ass an däitschsproochege Gebidder e [[Begrëffsmonopol]], deen op d'Firma [[Kreuzer]] zeréckgeet, déi en als éischte vun där Zort uganks vun den [[1970]]er-Joren op de Maart bruecht huet. == Um Spaweck == {{Commonscat|Ink erasers|Tintenkiller}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Schreifgeschier]] fbp79mkl1y96obj3q2qodghaa31lfko Astronauteniessen 0 118458 2678334 2514562 2026-05-16T18:22:51Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678334 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Russian space food.jpg|thumb|Russescht Kosmonauteniessen]] '''Kosmonauten-''' oder '''Astronauteniessen''' ass dat Iessen dat [[Raumfuerer]] bei enger Missioun mathuelen. Et ass a [[Plastikstut]]en oder Tübe verpaakt. D'Astronauteniesse gouf an den [[1960]]er-Joren, also an der Zäit tëscht dem éischte Mënsch am All [[Juri Alexejewitsch Gagarin|Juri Gagarin]] ([[1961]]) an der éischter Moundlandung vun [[Apollo 11]] ([[1969]]), entwéckelt. Ufanks hat et d'Form vu klenge gepresste Wierfelen, fir de Raumfuerer mat Fetten, [[Protein]]nen a [[Vitaminn]]en ze versuergen. Als Gedrénks gouf steriliséierten Äppelkompott geholl, well d'Iessen huet liicht verdaulech misse sinn. Spéider gouf aus de Wierfele gedréchent Iessen dat virum Anhuele mat Waasser zu enger Molzecht huet misse vermëscht ginn. D'Iessen huet wéinst dem Schankenofbau an der Schwéierlosegkeet e besonnesch héijen Deel vu [[Kalzium]] missen enthalen. An der Tëschenzäit kënne sech z.&nbsp;B. d'Astronaute vun der [[NASA]] hire Weltraummenü aus 74 Iesswueren an 20 Zorte Gedrénks zesummestellen. D'Molzechte gi vu Liewensmëttelsexperten op genuch Nierstoffer iwwerpréift, well de Mënsch an der Schwéierlosegkeet manner Honger an Duuscht spiert. Mat Salzwaasser, Peffer an Ueleg kann nogewierzt ginn. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * {{en}} ESA: [http://www.esa.int/SPECIALS/EHCN/SEM2H06Y3EE_0.html From tubes and cubes to haute cuisine – the refinement of space food], [[14. Oktober]] [[2005]] * {{en}} NASA: [https://web.archive.org/web/20150306222816/http://spaceflight.nasa.gov/living/spacefood/index.html Space Food] [[Kategorie:Bemannt Raumfaart]] 3fk2e9joyz6180px1g0iok2mo8ncfoy Jayne Mansfield 0 119564 2678436 2609170 2026-05-16T19:40:23Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678436 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |Bild=Jayne Mansfield Playgirl after Dark.jpg |Bildbeschreiwung=am Trailer vun "Too Hot to Handle" (1960)}} [[Fichier:Jayne Mansfield (1957).jpg|thumb|D'Mansfield an engem Helikopter virun engem Fluch op Rotterdam (1957)]] D''''Jayne Mansfield''', gebuer als '''Vera Jayne Palmer''' den [[19. Abrëll]] [[1933]] zu [[Bryn Mawr (Pennsylvania)|Bryn Mawr]], a [[Pennsylvania]], a gestuerwen den [[29. Juni]] [[1967]] um [[U.S. Highway 90]] bei [[Slidell]], war eng [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]] [[Schauspiller|Filmschauspillerin]] an e [[Sexsymbol]] aus den 1950er-Joren. Ier si Schauspillerin gouf, huet si op verschiddenen Universitéite studéiert an niewelaanscht als Model, notamment fir de ''[[Playboy (Magazin)|Playboy]]'' geschafft. Si soll en [[Intelligenzquotient|IQ]] vun 163 gehat hunn a soll fënnef Sprooche konnt hunn. D'Jane Mansfield huet konsequent mat hirem [[Sexappeal]] geschafft a sech en Image als [[Diva]] opgebaut. Si huet hir ëffentlech Optrëtter inzenéiert, bei deenen hir Garderobe, an dat wat se gewisen huet oder sou just net, ëmmer nees fir Artikelen an der Presss gutt waren. Filmer, mat deene se bekannt gouf, waren ë.&nbsp;a. ''[[The Girl Can't Help It]]'' (1956) ''[[Will Success Spoil Rock Hunter?]]'' (1957) a ''The Sheriff of Fractured Jaw'' (1958). No enger Rëtsch vu Floppe goung si ufanks vun den [[1960]]er-Joren an Europa, wou si ë.&nbsp;a. nieft dem [[Freddy Quinn]] am Film ''[[Heimweh nach St. Pauli]]'' (1963) opgetratt ass, a wou s'eng Tournée duerch brittesch Nightclubbe gemaach huet. Si war ëmmer méi an hirem selwerfabrizéierte Cliché gefaangen, wat mam Alter net méi einfach gouf. D'Jayne Mansfield ass, zesumme mat hirem Freier, bei engem Autosaccident am [[Louisiana]] gestuerwen. Si war dräimol bestuet, ë.&nbsp;a. mam Schauspiller a [[Mr. Universum]] [[Mickey Hargitay]], an hat am Ganze 5 Kanner. == Filmographie == * 1955: ''Pete Kelly's Blues'' - Regie: [[Jack Webb]] - Haaptacteuren: Jack Webb, [[Janet Leigh]] * 1954: ''Female Jungle'' - Regie: [[Bruno VeSota|Bruno Ve Sota]] - Haaptacteuren: [[Lawrence Tierney]], [[John Carradine]] * 1955: ''Hell on Frisco Bay'' - Regie: [[Frank Tuttle]] - Haaptacteuren: [[Alan Ladd]], [[Edward G. Robinson]] * 1955: ''[[Illegal]]'' - Regie: [[Lewis Allen]] - Haaptacteuren: Edward G. Robinson, [[Nina Foch]] * 1956: ''[[The Girl Can't Help It]]'' - Regie: [[Frank Tashlin]] - Haaptacteuren: [[Tom Ewell]], [[Edmond O'Brien]] * 1957: ''The Wayward Bus'' - Regie: [[Victor Vicas]] - Haaptacteuren: [[Joan Collins]], [[Dan Dailey]] * 1957: ''The Burglar'' - Regie: [[Paul Wendkos]] - Haaptacteuren: [[Dan Duryea]], [[Martha Vickers]] * 1957: ''[[Will Success Spoil Rock Hunter?]]'' - Regie: Frank Tashlin - Haaptacteuren: [[Tony Randall]], [[Betsy Drake]] * 1957: ''Kiss Them for Me'' - Regie: [[Stanley Donen]] - Haaptacteuren: [[Cary Grant]], [[Leif Erickson]] * 1958: ''[[The Sheriff of Fractured Jaw]]'' - Regie: [[Raoul Walsh]] - Haaptacteuren: [[Kenneth More]], [[Bruce Cabot]] * 1960: ''The Challenge'' - Regie: [[John Gilling]] - Haaptacteuren: [[Anthony Quayle]], [[Carl Möhner]] * 1960: ''[[Gli amori di Ercole]]'' - Regie: [[Carlo Ludovico Bragaglia]] - Haaptacteuren: [[Mickey Hargitay]], [[Massimo Serato]] * 1960: ''Too Hot to Handle'' - Regie: [[Terence Young]] - Haaptacteuren: [[Karlheinz Böhm]], [[Christopher Lee]] * 1961: ''The George Raft Story'' - Regie: [[Joseph M. Newman]] - Haaptacteuren: [[Ray Danton]], [[Julie London]] * 1962: ''Lykke og krone'' (Documentaire) * 1962: ''[[It Happened in Athens]]'' - Regie: [[Andrew Marton]] - Haaptacteuren: [[Nico Minardos]], [[Jean Murat]] * 1963: ''[[Promises! Promises!]] '' - Regie: [[King Donovan]] - Haaptacteuren: [[Tommy Noonan]], Mickey Hargitay * 1963: ''[[Heimweh nach St. Pauli]]'' - Regie: [[Werner Jacobs]] - Haaptacteuren: [[Freddy Quinn]], [[Beppo Brem]] * 1964: ''[[Einer frißt den anderen]]'' - Regie: [[Gustav Gavrin]] - Haaptacteuren: [[Cameron Mitchell]], [[Elisabeth Flickenschildt]] * 1964: ''L'amore primitivo'' - Regie: [[Luigi Scattini]] - Haaptacteuren: [[Franco Franchi]], [[Ciccio Ingrassia]] * 1964: ''Panic Button''- Regie: [[George Sherman,]] - Haaptacteuren: [[Maurice Chevalier]], [[Eleanor Parker]] * 1966: ''Single Room Furnished'' - Regie: [[Matt Cimber|Matteo Ottaviano]] - * 1966: ''The Fat Spy'' - Regie: [[Joseph Cates]] - Haaptacteuren: [[Phyllis Diller]], [[Brian Donlevy]] * 1966: ''The Las Vegas Hillbillys'' - Regie: [[Arthur C. Pierce]] - Haaptacteuren: [[Mamie Van Doren]], [[Ferlin Husky]] * 1967: ''A Guide for the Married Man'' - Regie: [[Gene Kelly]] - Haaptacteuren: [[Walter Matthau]], [[Inger Stevens]] * 1967: ''Spree'' - Regie: [[Walon Green]], [[Mitchell Leisen]] (Documentaire) * 1967: ''Mondo Hollywood'' - Regie: [[Robert Carl Cohen]] (Documentaire) * 1968: ''The Wild, Wild World of Jayne Mansfield'' - Regie: [[Charles W. Broun Jr.]] (Documentaire) == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20050901142109/http://www.jaynemansfield.com/ Homepage] {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Mansfield Jayne}} [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1933]] [[Kategorie:Gestuerwen 1967]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Hollywood Walk of Fame]] alhxp8ybz8v86mlhqge7xkwnamtjpwp Optesch Astronomie 0 120798 2678508 2580648 2026-05-16T19:49:11Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678508 wikitext text/x-wiki D''''optesch Astronomie''' ass deen Deelberäich vun der [[Observatiounsastronomie]], an deem d'[[Teleskop]]en an d'[[Astronomesch Instrumenter|Instrumenter]] aus klasseschen [[Optik|optesche]] Baudeeler opgebaut sinn, also aus [[Lëns (Optik)|Lënsen]], Prismen a [[Spigel]]en. D'optesch [[Astronomie]] ëmfaasst haut d'[[Ultraviolettastronomie]], d'[[visuell Astronomie]] an de Groussdeel vun der [[Infraroutastronomie]]. Bis ongeféier [[1920]] hat sech d'optesch Astronomie op d'[[visuellt Liicht]] an op (fotografesch gutt) UV misse beschränken. Vun den [[1950]]er-Joren u goufen héichempfindlech Sensoren och fir Infrarout a wäiten UV entwéckelt. == Atmosphäresch Fënsteren == D'[[Atmosphär vun der Äerd|Äerdatmosphär]] absorbéiert de gréissten Deel vun den elektromagnéitesche Wellen, déi eis aus dem Weltraum erreechen. D'Observatiounsastronomie op der Äerduewerfläch huet haaptsächlech zwou [[Atmosphäresch Fenster|atmosphäresch Fënsteren]] zur Dispositioun: eng, fir de Beräich vum visuelle [[Liicht]], an eng zweet, fir déi laangwelleg [[Radiowell]]en. Ier Observatoirë baussen der Äerdatmosphär – d.&nbsp;h. [[Satellit (Astronomie)|astronomesch Satellitten]] – zur Dispositioun stoungen, gouf an der [[Observatiounsastronomie]] nëmmen tëscht optescher a [[Radioastronomie]] ënnerscheet. Zënter [[1970]] sinn der [[Satellittenobservatioun]] och energieräich Stralungsberäicher a [[Radarastronomie|Mikrowellen]] zougänglech. {{Méi Info 2|Röntgenastronomie|Gammaastronomie}}. == Literatur == * H. Kraemer, W. Foerster: ''Weltall und Menschheit'' Band III (p.&nbsp;91-105, 143-288), Berlin-Leipzig-Wien [[1902]] * J. Krautter et al. (Hrsg.): ''Meyers Handbuch Weltall'', 7., völlig neu bearbeitete und erweiterte Auflage, p.&nbsp;541-542. Meyers Lexikonverlag [[1994]], ISBN 3-411-07757-3 * A. Unsöld, B. Baschek: ''Der neue Kosmos - Einführung in die Astronomie und Astrophysik'', 7.Auflage, 580 p. (Kapitel II, p.&nbsp;100-165). Springer-Verlag, Berlin-Heidelberg-NewYork [[2005]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} [[Kategorie:Optik]] [[Kategorie:Observatiounsmethoden an der Astronomie]] c3824ies88aqeve2a0kvxnpczg7p0s0 Massaker vu Srebrenica 0 120977 2678477 2646061 2026-05-16T19:46:16Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678477 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Srebrenica massacre memorial wall of names 2009 2.jpg|thumb|D'Nimm vun den Affer um Memorial vu [[Potočari]]]] [[Fichier:Srebrenica2007.jpg|thumb|Begriefnes vu 465 Affer vum Massaker, déi identifizéiert gi waren (2007).]] D''''Massaker vu Srebrenica''' war e [[Krichsverbriechen|Krichsverbrieche]] wärend dem [[Bosniekrich]], dat 2007 vun den UN-Geriichter als [[Genozid]] klassifizéiert gouf<ref>entspriechend der [[Konventioun iwwer d'Preventioun an d'Bestrofung vu Genoziden]], déi 1951 a Kraaft getrueden ass.</ref>; [[Serbien|Serbie]] refuséiert nach ëmmer d'Verbriechen als Genozid unzëerkennen<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.instagram.com/p/DL9R5qhAMIJ/?img_index=1|Titel=Wie kam es zu Völkermord von Srebrenica?|Gekuckt=2025-07-11|Wierk=www.instagram.com|Editeur=zdfinfo|Sprooch=de}}</ref>. Uganks vun den [[1990]]er-Joren zerfält [[Jugoslawien]] an eenzel Staaten. Al nationalistesch Konflikter tëscht den eenzele Republicke féieren zu Kricher tëscht den ënnerschiddleche Bevëlkerungsgruppen. Serbesch Nationaliste wëllen e sougenannt „Grouss-Serbien“ grënnen an iwwerfale [[Bosnien an Herzegowina|Bosnien an Herzogowina]] an iwwerhuele séier d'Kontroll iwwer grouss Deeler vum Land. [[Srebrenica]], e klengt Duerf am Oste vum Land, net wäit ewech vun der Grenz mat [[Serbien]], gëtt eng Plaz wou virun allem [[Bosniak|Bosniacke]] Schutz sichen. Et ass eng [[Vereent Natiounen|UNO]]-Sécherheetszon an där eng [[Holland|hollännesch]] Eenheet vu [[Blohelm]]er fir Sécherheet soll suergen. D'Blohelmer leeschten awer knapps Widderstand wéi d'Géigend ëm Srebrenica am Juli 1995 vu bosnesch-serbeschen Truppen iwwerfall gëtt<ref name=":0" />. Méi wéi 8.000 Bosniacken – bal nëmme Männer a Jongen tëscht 13 an 78 Joer – ginn doutgemaach.<ref>International Cour Pénale fir dat fréiert Jugoslawien: [http://www.icty.org/sid/322 Kuerz Beschreiwung vum Balkan-Konflikt]. (Gekuckt 2. Januar 2015).</ref><ref>[http://www.icty.org/x/cases/krstic/tjug/en/krs-tj010802e.pdf Urteel an éischter Instanz géinnt de Krstić] (PDF; 702&nbsp;kB), S. 27. Kuckt och [https://web.archive.org/web/20140418221608/http://www.potocarimc.ba/_ba/liste/nestali_a.php d'Lëscht vun de vermësste Persounen (bosnesch)].</ref> D'[[Massaker]] gouf ënner der Féierung vum [[Ratko Mladić]] vun der [[Vojska Republike Srpske|Arméi vun der Republika Srpska]] (''Vojska Republike Srpske'', VRS), der Police a serbesche [[Paramilitär]]en ausgefouert, an dat trotz der Presenz vu Blohelmzaldoten. Et huet sech iwwer e puer Deeg higezunn a geschouch op verschiddene Plaze ronderëm Srebrenica. Déi Dausende vu Läiche goufen a Massegriewer verschäert an an de Wochen dono e puermol aus- an op anere Plazen nees begruewen, fir Spueren ze verwëschen. D'Massaker vu Srebrenica gëllt als dat schwéierst Krichsverbriechen an Europa zënter dem Enn vum [[Zweete Weltkrich]].<ref>[http://www.tagesschau.de/ausland/srebrenica146.html "UN-Strafgerichtshof Den Haag. Lebenslange Haft für Massaker in Srebrenica."] tagesschau.de, 10. Juni 2010, gekuckt den 10. Juni 2010; [http://www.sueddeutsche.de/politik/massaker-von-srebrenica-gericht-weist-klage-gegen-niederlande-ab-1.698042 "Gericht weist Klage gegen Niederlande ab"], Süddeutsche Zeitung , 10. September 2008 (gekuckt de 27. Juli 2011)</ref>. Bei Prozesser virun internationale Geriichter koum eraus, datt déi Verbriechen net spontan geschouchen, ma systematesch geplangt an duerchgefouert goufen. Am Joer 2022 huet déi hollännesch Regierung sech fir d'éischt Kéier bei de Famillje vun den Affer vu Srebrenica fir d'Versoe vun de Blohelmer entschëllegt. Den 11. Juli gëtt weltwäit un de Genozid vu Srebrenica erënnert. Um 30. Joresdag vum Massaker ass den 10. Juli 2025 am [[Parc Tony-Neuman|Tony-Neuman-Park]] um Lampertsbierg e Gedenkstee fir d'Affer devoiléiert ginn<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/politik/nun-erinnert-auch-in-luxemburg-ein-stein-an-die-opfer-von-srebrenica/77127815.html|Titel=Nun erinnert auch in Luxemburg ein Stein an die Opfer von Srebrenica|Gekuckt=2025-07-11|Datum=2025-07-10|Wierk=Luxemburger Wort|Sprooch=de}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/radio/newsbreak/s/5192249.html|Titel=30 Joer Srebrenica Massaker|Gekuckt=2025-07-11|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>. {{Zitat|D'Tragedie vu Srebrenica wäert d'Geschicht vun de Vereenten Natioune fir ëmmer verfollegen.|[[Kofi Annan]] (1938-2018), fréiere Generalsekretär vun de Vereenten Natiounen}} == Literatur == * Julija Bogoeva, Caroline Fetscher: ''Srebrenica. Dokumente aus dem Verfahren gegen General Radislav Krstić vor dem Internationalen Strafgerichtshof für das ehemalige Jugoslawien in Den Haag.'' Suhrkamp, Frankfurt am Main 2002, ISBN 3-7718-1075-2. * Jan Willem Honig, Norbert Both: ''Srebrenica, der größte Massenmord in Europa nach dem Zweiten Weltkrieg.'' Lichtenberg, München 1997, ISBN 3-7852-8409-8. * Sylvie Matton: ''Srebrenica: un génocide annoncé'', Flammarion, Paris 2005 ISBN 2-08-068790-5 . * Hasan Nuhanovic: ''Under The UN Flag. The International Community and the Srebrenica Genocide'', DES, Sarajevo 2007, ISBN 978-9958-728-87-7 . * Eric Stover, Gilles Peress: ''Die Gräber − Srebrenica und Vukovar''. Scalo, Zürich 1998, ISBN 3-931141-75-6. * Emir Suljagic: ''Srebrenica, Notizen aus der Hölle'' (Originaltitel: ''Razglednice iz groba'', übersetzt von Katharina Wolf-Grießhaber, Nachwort von Michael Martens), Zsolnay, Wien 2009, ISBN 978-3-552-05447-9. * David Rohde: ''Die letzten Tage von Srebrenica. Was geschah und wie es möglich wurde.'' Rowohlt, Reinbek bei Hamburg 1997, ISBN 3-499-22122-5. == Um Spaweck== {{Commonscat|Srebrenica massacre|Massaker von Srebrenica}} * [http://www.br.de/nachrichten/srebrenica/index.html D'Massaker a seng Suitten], Bayerischer Rundfunk 2015 * [https://web.archive.org/web/20170620145712/http://www.niod.knaw.nl/en/srebrenica-report Rapport] vum Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie * [http://www.un.org/peace/srebrenica.pdf UNO-Rapport: ''The fall of Srebrenica''], (PDF; 44&nbsp;kB) * [http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/en/kar-ii950724e.pdf ICTY-Uklo géint de Karadžić an de Mladić] (PDF; 40&nbsp;kB) * [http://www.spiegel.de/thema/massaker_von_srebrenica/ ''Srebrenica: Alle Artikel, Hintergründe, Fakten.''] op spiegel.de {{Referenzen}} [[Kategorie:1995]] [[Kategorie:Bosniekrich]] [[Kategorie:Massakeren|Srebrenica]] [[Kategorie:Krichsverbriechen]] inzzof57rq2z5yrnn8ujkkth0c1ye9o Elektronescht Stellwierk 0 120997 2678379 2570464 2026-05-16T18:27:32Z VolvoxBot 61746 /* Elektronesch Stellwierksfabrikanten an Europa */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678379 wikitext text/x-wiki En '''Elektronescht Stellwierk''' (kuerz '''ESTW''') ass e [[Stellwierk]] bei deem d'Weichen an d'Signaler iwwer Computer gesteiert an ofgeséchert ginn. Dat kann entweeder reng elektronesch oder mat Relaise geschéien. Relaisstellwierker kënnen ausserdeem vun ESTWe ferngesteiert ginn. D'Signaler sinn ausschliisslech [[Eisebunnssignal|Liichtsignaler]]. == Geschicht == === Weltwäit éischt ESTW === Dat weltwäit éischt ESTW gouf 1978 an der Gare [[Göteborgs centralstation|Göteborg Central]] a [[Schweden]] a Betrib geholl. Et koum vun Ericsson Signal, hautdesdaags Bombardier Transportation Signal. Am Summer 1983 huet d'Kuelegrouf [[Arthur Taylor Colliery Opencast Mine|Arthur-Taylor-Colliery]] a [[Südafrika]] dat éischt Voll-ESTW vu Siemens a Betrib geholl. Als éischt Staatsbunn huet [[Nederlandse Spoorwegen]] 1983 en elektronescht Stellwierk bestallt, dat am Mee 1984 an der [[Gare Hilversum|Gare vun Hilversum]] a Betrib gaangen ass. Zu [[Murnau am Staffelsee]] gouf 1989 dat éischt elektronescht Stellwierk an Däitschland a Betrib geholl. == Verbreedung vun ESTWen == === Lëtzebuerg === [[Fichier:ESTW L 90.JPG|thumb|Benotzerfläch vun engem ESTW L90]] Dat éischt elektronescht Stellwierk zu Lëtzebuerg<ref>{{Citation|URL=http://syprolux.lu/site/?wpfb_dl=1626 |Titel=Syprolux - 20 Jahre elektronisches Stellwerk in Luxemburg |Gekuckt=16.07.2015 |Archiv-Datum=11.03.2016 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20160311062110/http://syprolux.lu/site/?wpfb_dl=1626 }}</ref> gouf 1994 a Betrib geholl. Am Ufank gouf d'Anlag nach mat engem Stëft an enger Tablett bedéngt, spéider koum d'Mausbedéngung dozou. Spéider goufe nach weider elektronesch Stellwierker zu Esch, Péiteng, Waasserbëlleg a Klengbetten a Betrib geholl. Zu Lëtzebuerg gëtt d'Stellwierk '''LockTrac 6111 ESTW L90'''<ref>{{Citation|URL=https://www.thalesgroup.com/sites/default/files/asset/document/05_p184753_thales_leaflet_locktrac6111_en.pdf |Titel=Thales L90 Presentatioun |Gekuckt=18.02.2017 |Archiv-Datum=05.01.2018 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20180105044449/https://www.thalesgroup.com/sites/default/files/asset/document/05_p184753_thales_leaflet_locktrac6111_en.pdf }}</ref> vum däitschen Hiersteller Thales agesat. Dat Stellwierk entsprécht dem Sécherheetsstandard SIL-4 a bitt domat déi héchstméiglech Sécherheet. ===Elektronesch Stellwierksfabrikanten an Europa === Nieft Siemens, Thales a Bombardier sinn an Europa nach d'Gesellschaften [[Alstom]], Westinghouse an Ansaldo/Union Switch & Signalling um ESTW-Maart aktiv. Si liwweren hir Produkter och un Eisebunnen an der ganzer Welt. Siemens huet speziell fir den internationale Maart déi zwee Stellwierker ''Simis W ''a ''Simis IS'' entwéckelt. Westinghouse an déi fréier GEC ALSTHOM hunn Ufank der [[1980]]er-Joren zesummen e Standard fir elektronesch Stellwierker bei der [[British Rail]] mam Numm SSI entwéckelt. Dat éischt dovu gouf 1985 a Betrib geholl. === Elektronesch Stellwierker bei den europäeschen Eisebunnen === Bemierkung: Thales L90<ref>[https://www.thalesgroup.com/en/worldwide/transportation/locktrac-6111-estw-l90 ThalesL90]</ref> an L90 5 sinn Entwécklunge vun [[Alcatel]] / [[Standard Elektrik Lorenz|SEL]], deenen hir Departementer fir Transportléisungen 2007 vun Thales iwwerholl goufen. {{Div col|cols=2}} *Belsch: Alstom/Westinghouse [[Solid State Interlocking|SSI]] *Bosnien: Thales L90 5 *Dänemark: Bombardier EBI LOCK *Finnland: Thales L90 5, Bombardier EBI LOCK, Siemens Simis-C, Union Switch & Signal MICROLOK II *Frankräich: Alstom/Westinghouse SSI, Alcatel/Thales [[PIPC-Stellwierk|PIPC]], Ansaldo [[SEI-Stellwierk|SEI]] *Griicheland: Alstom SMARTLOCK, Siemens Simis IS *Groussbritannien: Alstom/Westinghouse SSI, Ansaldo CBI, Westinghouse WESTRACE/WESTCAD *Italien: Alstom SMARTLOCK, Ansaldo CBI, Bombardier EBI LOCK *Kroatien: Thales L90 5 *Lettland: Thales L90 5 *Lëtzebuerg: Thales L90 *Holland: Siemens Simis-C/Simis W, Alstom VPI, Alstom SMARTLOCK, Bombardier EBI LOCK *Norwegen: Bombardier EBI LOCK, Siemens Simis-C *Éisträich: Alcatel ELEKTRA, Siemens Simis-C, Bombardier MCDS, Scheidt&Bachmann ZSB 2000 *Polen: Thales L90, Thales L90 5, Bombardier EBI LOCK, Siemens Simis W, Kombud MOR-3, [[Kontron]] WTUZ *Portugal: vun 1993 un, Alstom/Westinghouse SSI, Thales L90 Alcatel/Thales PIPC *Rumänien: Thales L90, Siemens Simis W *Schweden: Bombardier EBI LOCK, Union Switch & Signal MICROLOK II *Schwäiz: Thales ELEKTRA, Alstom SMARTLOCK, Siemens Simis-C/Simis W/Simis IS *Slowakei: Siemens Simis W, AZD ESA11, Starmon K-2002, Bombardier EBI LOCK *Slowenien: Siemens Simis W, Thales L90 5 *Spuenien: vun 1992 un, Alstom SMARTLOCK, Thales L90, Thales L90 5, Sicas ECC *Tschechien: AZD ESA11, AZD SZZ-ETB, ModESt, Starmon K-2002, AK-Signal REMOTE'98 *Ungarn: Alcatel ELEKTRA, Siemens Simis-C/Simis IS {{Div col end}} == Technik an Opbau == === Stellwierksprinzip === [[Fichier:Prinzip vun engem elektronesche Stellwierk.png|thumb|Prinzip vun engem elektronesche Stellwierk]] Wéi Relaisstellwierker loosse sech och elektronesch Stellwierker an zwou Kategorien andeelen. Entweeder funktionéiert d'Stellwierk nom Verschlossplangprinzip oder nom Spuerplangprinzip.<br> Mechanesch Stellwierker funktionéieren nom Verschlossplangprinzip. De Fuerdéngschtleeder bréngt de Signalhiewel (an domat d'Signal) nëmmen dann a Fuerpositioun, wann d'Konditiounen all erfëllt sinn. Als Konditioune fir d'Fuerpositioun ginn am Verschlossplang déi korrekt Lag vun de Weichen am Fuerwee opgelëscht, déi erfuerderlech Lag vun de Flankeschutzweichen asw.<br> Mat de Relaisstellwierker ass de Spuerplangprinzip entstanen. Bei Relaisstellwierker nom Spuerplangprinzip gëtt fir all Objet (Element) an der Gleisanlag déi entspriechend Relaisschaltung am Stellwierk agebaut. Beim Spuerplangprinzip ginn d'Zuch- a Rangéierweeër nom Start-Zilprinzip geluecht. De Fuerdéngschtleeder gëtt dem Stellwierk e Start- an Zilelement (Signal) an d'Stellwierk stellt dann automatesch d'Weiche sou, datt den Zuch riichtduerch vun engem Signal bis bei dat anert fuere kann. Esou ee Wee nennt een eng Fuerstrooss. D'Gleiselementer an d'Weichen an der Fuerstrooss gi fir een Zuch reservéiert, sou datt keng zweet Fuerstrooss iwwer déi reservéiert Elementer ka geluecht ginn. <!--== Poste de desserte == E '''poste de desserte''' ass eng technesch Arrichtung, déi fir d'Sécherheet, d'Leeden, an d'Kontroll vun den Zich an hirem Kontroll-/Streckeberäich zoustänneg ass. E ''poste de desserte'' ass ëmmer sécher ausgeluecht, a besteet entweeder aus Signalrelaisen oder aus méifach-redundant ausgeféierter Computertechnik. E ''poste de desserte'' gëtt vun engem ''poste directeur'' aus bedéngt a kann eng Signaltechnesch Anlag, eng Sécherheetsanlaag (e Stellwierk), eng Barrière oder en Telefon laanscht d'Streck sinn. Am Beräich vun de Stellwierker ass mat engem ''poste de desserte'' awer ëmmer e Stellwierk gemengt, déi aner genannten Arrichtunge gi nëmmen an der lëtzebuergeger Fuerdéngschtvirschrëft (RGE, Règlement Général d'Exploitation technique) esou genannt. == Poste Directeur / CCC == E '''poste directeur''' ass e ''poste de desserte'', dee lokal vun engem Fuerdéngschtleeder besat ass a bedéngt gëtt.<br> E '''poste de commande centralisée de circulation''', kuerz ''CCC'', ass eng Arrichtung déi et erlaabt, ofgesate ''postes de desserte'' op Distanz ze steieren an ze kontrolléieren. --> {{Referenzen}} [[Kategorie:Eisebunn]] dtst4nurbyh0uy2w4b1w2781zgqx2i3 Hôpital Kirchberg 0 121014 2678393 2676883 2026-05-16T18:42:49Z Puscas 735 Referenzfeeler 2678393 wikitext text/x-wiki {{SkizzMed}} {{Infobox Spidol}} Den '''Hôpital Kirchberg''' oder '''Kierchbierger Spidol''' ass e [[Spidol]] um [[Kierchbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Et huet am Joer 2003 seng Dieren opgemaach a gehéiert zënter 2014 zum Grupp [[Hôpitaux Robert-Schuman]].<ref name="HIS">[https://web.archive.org/web/20160610044239/http://www.hkb.lu/de/uber-das-krankenhaus/historische-daten ''Zur Geschichte des Krankenhauses'' op der Websäit vum Spidol] (leschten Update: 19. September 2014)</ref> 2013 sinn am Spidol um Kierchbierg 16.000 Patiente stationär behandelt ginn an et gouf 12.000-mol operéiert. Donieft si 54.000 Leit an der Noutopnam fir Erwuessener an 21.000 Leit an der Noutopnam fir Kanner passéiert. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Spideeler zu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Spideeler zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Kierchbierg]] [[Kategorie:Bauwierker 2003]] hh2dn5mamj3vqh38sumklbh72fu533q Clinique Sainte-Marie 0 121016 2678606 2628420 2026-05-17T00:33:23Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678606 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" style="margin-left:1em; background:#E6CEF2;" ! colspan="2" | '''Clinique Sainte-Marie''' |- bgcolor="#FFFFFF" ! colspan="2" align="center" | |- ! colspan="2" | Basisdonnéeën |- bgcolor="#FFFFFF" | Address: || 7-11 Rue Würth-Paquet<br>L-4350 Esch-Uelzecht |- bgcolor="#FFFFFF" | Typ: || Privat |- bgcolor="#FFFFFF" | Grënnungsjoer: || [[1925]]<ref name=HIS>[http://www.csm.lu/la-clinique/historique ''Historique'' op der Websäit vum Spidol] (leschten Update: 2. Mäerz 2015)</ref> |- bgcolor="#FFFFFF" | Stationär Better: || 99 {{small|(2015)}}<ref name=Bref>[http://www.csm.lu/la-clinique/la-clinique-en-bref ''La clinique en bref '' op der Websäit vum Spidol] (leschten Update: 19. September 2014)</ref> |-bgcolor="#FFFFFF" | Mataarbechter: || 226 {{small|(2015)}}<ref name=Bref/> |-bgcolor="#FFFFFF" | dovun Doktoren: || 35 {{small|(2015)}}<ref name=Bref/> |-bgcolor="#FFFFFF" | Websäit: || [http://www.csm.lu/ www.csm.lu] |} D''''Clinique Sainte-Marie''' war e [[Spidol]] zu [[Esch-Uelzecht]]. Et gouf 1925 vun der ''Congrégation des Sœurs de Sainte Elisabeth'' gegrënnt. Vun 2014 un huet et zum Grupp [[Hôpitaux Robert-Schuman]] gehéiert.<ref name=HIS/> Am Volleksmond gouf et och "Ronnt Spidol" genannt, well et aus zwéin [[zylinder]]fërmege Gebaier bestoung. Dës goufen 1966-1969, respektiv 1970-1973 gebaut, an duerch eng Passerell matenee verbonnen, woubäi an de Joren dono nach weider méi kleng Gebaier bäikoumen. 1976 ass de Komplex als ''Centre médico-chirurgical Sainte Marie'' opgaangen.<ref>Joseph Flies: ''Das Andere Esch. - an der Alzette. >Ein Gang durch seine Geschichte.'' Luxemburg: Imprimerie Saint Paul, 1979, S,1135-1151.</ref> 2013 hunn d'Patienten zesummen ëm déi 22.000 Deeg am Spidol verbruecht an et gouf 2.990-mol operéiert.<ref name=Bref/> Am Februar 2017 gouf d'Clinique Sainte-Marie an en Zenter fir stationär [[Geriatrie]] mat 84 Better ëmfonctionéiert.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/996487.html "Geriatrie-Zentrum zu Esch an der Clinique Sainte Marie."] rtl.lu, 18.01.2017, 22:01:00.</ref> Nodeems en neie Geriatriezenter um Kierchbierg fäerdeg gebaut gi war, sinn déi Servicer bis Enn 2024 dohi geplënnert. Just de Service vun der [[Psychiatrie|Jugendpsychiatrie]] ass nach an enger Annex vum Gebai bliwwen.<ref name=déménage>Glenn Schwaller: [https://web.archive.org/web/20250220174616/https://www.virgule.lu/luxembourg/la-clinique-sainte-marie-demenage-desch-sur-alzette-vers-la-capitale/9168950.html "La clinique Sainte-Marie déménage d'Esch-sur-Alzette vers la capitale."] virgule.lu, 10.03.2024.</ref> D'Zukunft vum Gebai ass onkloer: goung eng Zäitchen dovu rieds, et ofzerappen, huet et vu Säite vun den Hopitaux Robert Schuman geheescht, si géifen iwwerleeën, et anescht ze notzen.<ref name=déménage/> ==Kuckt och== * Aner Spideeler zu Esch-Uelzecht: ** [[Centre hospitalier Émile-Mayrisch]] ** [[Metze Spidol]] * [[Spideeler zu Lëtzebuerg]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Spideeler zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gebaier an der Gemeng Esch-Uelzecht]] qgr1xjiy9n35rn1g651gjufleu446va Seth Barnes Nicholson 0 121257 2678542 2586868 2026-05-16T19:56:20Z VolvoxBot 61746 /* Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678542 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Seth Barnes Nicholson''', gebuer den [[12. November]] [[1891]] zu [[Springfield (Illinois)|Springfield]] am [[Illinois]], a gestuerwen den [[2. Juli]] [[1963]] zu [[Los Angeles]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikaneschen]] [[Astronom]]. == Liewen == Den Nicholson ass an der ländlecher Ëmgéigend vun Illinois grouss ginn an huet duerno op der [[Drake Universéit]] studéiert gemaach, wou säin Interessi fir d'[[Astronomie]] waakreg hat. Am Joer [[1914]] huet hien um [[Lick-Observatoire]] vun der [[University of California|Universitéit vu Kalifornien]] dee frësch entdeckte [[Jupiter (Planéit)|Jupitermound]], spéider [[Pasiphae (Mound)|Pasiphae]] genannt, observéiert. Dobäi hat hien e weidere Mound beim Jupiter, de ([[Sinope (Mound)|Sinope]]) entdeckt, deen d'Bezeechnung ''Jupitermound IX'' krut. Am Kader vu senger Dokteraarbecht huet den Nicholson d'Bunn vum Mound am Joer [[1915]] berechent. [[1916]] huet hien den Asteroid [[(878) Mildred]] entdeckt. A sengem weidere Beruffsliewe war hien um [[Mount Wilson-Observatoire]], wou hien dräi weider Jupitermounden, de [[Lysithea (Mound)|Lysithea]], de [[Carme (Mound)|Carme]] (alle béid am Joer [[1938]]) an den [[Ananke (Mound)|Ananke]] am Joer [[1951]] souwéi den [[Trojaner (Astronomie)|trojaneschen]] [[Asteroid]] [[(1647) Menelaus]], entdeckt hat. Ausserdeem huet hien d'Bunne vun en ettleche [[Koméit]]en a vum Zwergplanéit [[(134340) Pluto]] berechent. D'Mounde Sinope, Lysithea, Carme an Ananke goufen ufanks einfach als d'Jupitermounde IX, X, XI an XII bezeechent. Eréischt am Joer [[1975]] krute si hiren Numm vun der [[International Astronomesch Unioun|I.A.U.]]. Dem Nicholson seng Haaptaufgab um Mount Wilson-Observatoire war d'ënnersiche vun der [[Sonnenaktivitéit]], woubäi hien iwwer Joerzéngten ewech Joresberichter iwwer [[Sonnefleck]]en-Aktivitéite verfaasst hat. Hie war bei en ettlechen Expeditioune fir d'Observatioun vu [[Sonnendäischtert]]en derbäi, fir d'Hellegkeet an d'Temperatur vun der [[Sonnekorona]] ze bestëmmen. An de fréien [[1920]]er-Joren huet hien zesumme mam [[Edison Pettit]] déi éischt systematesch Ënnersichunge vun Himmelskierper am [[Infraroutstralung|Infrarout]]-Beräich gemaach. D'Miessung vun der Infraroutstralung vum [[Äerdmound]] an déi doraus ofgeleet Temperaturen hunn zu der richteger Theorie gefouert, datt d'Mounduewerfläch mat enger dënner Stëbsschicht iwwerzunn ass, déi isoléiert. D'Temperaturmiessunge vu [[Roude Ris]]en hat éischt Hiweiser fir d'Bestëmmung vu Stärenduerchmiesseren erginn. Vun [[1943]] bis [[1955]] war hien als Editeur a Vizepresident fir d'[[Astronomical Society of the Pacific]] am Asaz. [[1963]] gouf hie fir seng Verdéngschter mat der [[Bruce Medail]] geéiert. {| class="wikitable" |+ [[Asteroid]]enentdeckungen: 2 | [[(878) Mildred]] || [[6. September]] [[1916]] |- | [[(1647) Menelaus]] || [[23. Juni]] [[1957]] |} De [[Moundkrater]] [[Nicholson (Moundkrater)|Nicholson]], de [[Marskrater]] [[Nicholson (Marskrater)|Nicholson]] an d'[[Regio Nicholson]] um Jupitermound [[Ganymed (Mound)|Ganymed]] sinn no him genannt. == Literatur == * John Daintith, Sarah Mitchell, E. Tootill, D. Gjertsen: ''Biographical encyclopedia of scientists''. CRC Press. ISBN 0-7503-0287-9 == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Lëscht vun de Jupitermounden]] == Um Spaweck == * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Nicholson%2C+S.+B.&object=&start_mon=&start_year=&end_mon=01&end_year=1995&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Publikatioun vum S.B. Nicholson] am [[Astrophysics Data System]] * [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1963PASP...75..305P Laudatio op den S.B. Nicholson] bei der Iwwerreechung vun der Bruce-Medail {{DEFAULTSORT:Nicholson Seth Barnes}} [[Kategorie:Gebuer 1891]] [[Kategorie:Gestuerwen 1963]] [[Kategorie:US-amerikanesch Astronomen]] [[Kategorie:Bruce Medail]] [[Kategorie:Asteroidenentdecker]] 5o28qv6f6ci6a652suu99642bvbzgym Harold Lester Johnson 0 121494 2678415 2615040 2026-05-16T19:37:21Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678415 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Harold Lester Johnson''', gebuer de [[17. Abrëll]] [[1921]] zu [[Denver]] am [[Colorado (Bundesstaat)|Colorado]], a gestuerwen den [[2. Abrëll]] [[1980]] zu [[Mexiko-Stad]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikaneschen]] [[Astronom]]. Hien hat Methode fir déi genee Hellegkeetsmiessung vu Stären an aneren Himmelsobjeten entwéckelt. Den Johnson goung zu Denver an d'Schoul an hat do Mathematik bis zum Ofschloss, am Joer [[1942]] als Bachelor, studéiert. Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] hat hien un der Entwécklung vum [[Radar]] matgeschafft. Nom Krich huet hien Astronomie op der [[University of California, Berkeley]] studéiert an hat schonn [[1948]] seng Doktoraarbecht iwwer eng elektronesch Apparatur fir d'Vermoosse vu Fotoplacken ofgeschloss. Domat hat eng liewenslaang Beschäftegung mat Methode fir d'geneet Moosse vun der Hellegkeet vun Himmelsobjeten ugefaangen. [[1948]] huet hien op de [[Lowell-Observatoire]] zu [[Flagstaff]] gewiesselt, a schonn um Joresenn koum hien als Assistenzprofesser op de [[Washburn Observatoire]] vun der [[University of Wisconsin]] zu [[Madison (Wisconsin)|Madison]]. Vun [[1950]] bis [[1952]] war hien Assistenzprofesser um [[Yerkes-Observatoire]] vun der [[University of Chicago]], a koum dann zeréck op de Lowell Observatory, wou hie sech ouni Léierverflichtungen an ënner gënschtege klimatesche Bedéngunge mat der Weiderentwécklung vun de [[Photoelektreschen Effet|photoelektresche]] Methode vun der [[Photometrie]] beschäftege konnt. [[1953]] hat hien d'[[UBV-System]] fir Hellegkeetsmiessung an dräi verschiddene Wellelängteberäicher ëm 0,365 μm, 0,44 μm, an 0,55 μm agesat, dat sech zum Standard entwéckelt huet. [[Faarwen-Hellegkeets-Diagramm]]er am UBV-System goufen e wichtegt Geschier fir d'Ënnersich vun de Stäreneegeschaften a vun den Effete vun der interstellarer [[Extinktioun (Astronomie)|Extinktioun]]. Wärend senger Zäit als Professer op der [[University of Texas]] [[1959]]-[[1962]] an dono op der [[Universitéit vun Arizona]] hat hie säi photometrescht System an dat [[Infraroutastronomie|Infrarout]] weiderentwéckelt, an huet sech mat Spektroskopie vu Stären am Infraroutliicht beschäftegt. An den [[1960]]er-Joren hat hie Relatioune mat astronomeschen Instituter a [[Mexiko]] opgeholl an hat am Joer [[1979]] op d'[[Universidad Nacional Autónoma de México]] zu Mexiko-Stad gewiesselt. Den Johnson ass [[1980]] un engem Häerzinfarkt gestuerwen. == Auszeechnungen == * [[1956]] [[Helen-B.-Warner-Präis]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=Johnson%2C+H.+L.&object=&start_mon=01&start_year=1940&end_mon=00&end_year=1981&ttl_logic=OR&title=&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Publikatioun vum H.L. Johnson] am [[Astrophysics Data System]] * [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-abs_connect?db_key=AST&db_key=PRE&qform=AST&arxiv_sel=astro-ph&arxiv_sel=cond-mat&arxiv_sel=cs&arxiv_sel=gr-qc&arxiv_sel=hep-ex&arxiv_sel=hep-lat&arxiv_sel=hep-ph&arxiv_sel=hep-th&arxiv_sel=math&arxiv_sel=math-ph&arxiv_sel=nlin&arxiv_sel=nucl-ex&arxiv_sel=nucl-th&arxiv_sel=physics&arxiv_sel=quant-ph&arxiv_sel=q-bio&sim_query=YES&ned_query=YES&adsobj_query=YES&aut_logic=OR&obj_logic=OR&author=&object=&start_mon=00&start_year=1980&end_mon=00&end_year=1981&ttl_logic=SIMPLE&title=Johnson+-Manuel+-Space+-opaque&txt_logic=OR&text=&nr_to_return=200&start_nr=1&jou_pick=ALL&ref_stems=&data_and=ALL&group_and=ALL&start_entry_day=&start_entry_mon=&start_entry_year=&end_entry_day=&end_entry_mon=&end_entry_year=&min_score=&sort=SCORE&data_type=SHORT&aut_syn=YES&ttl_syn=YES&txt_syn=YES&aut_wt=1.0&obj_wt=1.0&ttl_wt=0.3&txt_wt=3.0&aut_wgt=YES&obj_wgt=YES&ttl_wgt=YES&txt_wgt=YES&ttl_sco=YES&txt_sco=YES&version=1 Noruff op den H.L. Johnson] am [[Astrophysics Data System]] {{DEFAULTSORT:Johnson Harold Lester}} [[Kategorie:Gebuer 1921]] [[Kategorie:Gestuerwen 1980]] [[Kategorie:US-amerikanesch Astronomen]] [[Kategorie:Helen-B.-Warner-Präis]] q1yy6p3ucymn49yiltnugjvxzu63042 Odonymie 0 121967 2678505 2671176 2026-05-16T19:48:58Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678505 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Avenue Ferdousi, Parc Monceau, Paris 8.jpg|thumb|Zu [[Paräis]], am 8. Arrondissement]] D''''Odonymie''', eng Ënnerkategorie vun der [[Toponymie]], ass d'Ënnersiche vun den '''Odonymmen''', den Eegennimm vun de Verkéiersweeër. En Odonym kann den Numm vun enger [[Strooss]], enger [[Plaz]], engem [[Wee]], asw. sinn. Gemenkerhand besteet en Odonym aus zwéin Deeler: aus engem individuellen Numm (« Pierre Dupong », « Schoul » asw.) an enger Indikatioun iwwer den Typ vum Verkéierswee (''Strooss, Boulevard, Avenue, ...''). Normalerweis ass en Odonym en Element vun enger Postadress.<gallery> Downing Street Sign.jpg| Schëld zu Westminster (London)... Plaque rue du Faubourg-Saint-Honoré à Paris.JPG|zu Paräis... Friedrichstrasse Berlin Streetsign.jpg|zu Berlin... Liège Impasse de l'Avenir.jpg|an zu Léck: heiansdo e bëssen ironesch… </gallery> == Etymologie == D'Wuert « odonym » kënnt aus dem [[Griichesch|Algriicheschen]] ὁδός (''hodós''), « Strooss », an dem Suffix « -nym », deen och aus dem Algriichesche staamt (vun ὄνομα (''ónoma''), « Numm »). == Prinzippien == Typescherweis besteet en Odonym aus zwéin oder dräi Deeler<span> </span>: # engem Sammelbegrëff deen den Typ vum Verkéierswee ugëtt; # engem spezifeschen Numm deen der Strooss hiren Numm gëtt ; # an - jee nodeem a wat fir enger Sprooch et ass - enger [[Prepositioun]] déi déi zwéin Deeler matenee verbënnt: am Franséischen z.&nbsp;B. « de » (''rue de Paris''), « au » (''cité au Bois'') oder am Lëtzebuergeschen « op » (''Op der Schanz''), « bei » (''Bei der Härewiss''), ... E klasseschen Odonym ass z.&nbsp;B. ''Haaptstrooss'', ''Kierchewee'', ''Schoulstrooss'' oder ''Main Street'', ''Strada Nuova'', ''Berliner Straße'', ''Route nationale 7''. Verschidde Weeër hu kee Sammelbegrëff (Strooss, Plaz, ...) an hirem Numm, sou z.&nbsp;B. ''Knuedler'', ''Wissgaart'', ''An Aessen'' oder ''[[Canebière|La Canebière]]'' (zu [[Marseille]]), [[Unter den Linden]] (zu [[Berlin]]). Ëmgedréit gëtt et och verschidden Odonymmen déi kee spezifeschen Numm hunn: ''Op der Strooss'', ''[[The Mall (London)|The Mall]]'' (zu [[London]]) oder ''[[Boulevard (Atlanta)|Boulevard]]'' (zu [[Atlanta]]).<gallery> Aangelsbierg, Schëld Kiercheplaz.jpg|E klasseschen Odonym Schëld Haaptstrooss, Biwer.jpg|... an nach een. Luxembourg - Klenge Knuedler - nom de rue.jpg|Ouni Sammelbegrëff... Hiefenech op der Strooss.jpg|... an ouni spezifeschen Numm (zu Hiefenech). </gallery>An engem Odonym kann zousätzlech och eng Himmelsrichtung derbäi sinn (Ost, West, Nord, Süd oder d'Quadranten Nord-West, Nord-Ost, Süd-West, Süd-Ost), dëst haaptsächlech a Stied déi hir Stroossen nom Muster vun enge [[Schach]]briet ugeluecht hunn: ''East Roosevelt Boulevard'', ''14th Street NW'', etc. Et kënnen awer och aner Beschreiwungen derbäi si wéi « iewescht / ënnescht », (''Am ieweschte Flouer'', ''am ënneschte Flouer''), « al / nei », asw. ===== Stad Lëtzebuerg ===== An der Stad Lëtzebuerg gëtt et 781 Odonymmen<ref>Registre national des adresses vun der Administration du cadastre et de la topographie, Stand: 1. Juni 2015 </ref>; nom Typ opgedeelt sinn et: {| class="wikitable" !Typ !Zuel !Typ !Zuel |- |Strooss (''rue'') |592 |Passage |3 |- |Plaz (''place'') |43 |Gässel (''ruelle'') |2 |- |Boulevard |36 |Bierg (''côte'') |2 |- |Avenue |19 |[[Rond-point]] |2 |- |[[Allee]] (''allée'') |11 |Haff (''cour'') |2 |- |Bierg (''montée'') |10 |[[Tunnel]] |2 |- |Wee (''chemin'') |9 |Park |1 |- |Dall (''val'') |7 |[[Sakgaass]] (''impasse'') |1 |- |Strooss (''route'') |6 |Uwänner (''rives'') |1 |- |[[Bréck (Architektur)|Bréck]] (''pont'') |6 |Fond |1 |- |Square |5 |Circuit |1 |- |Pad (sentier) |3 |''Ouni Typ'' |8 |- |Plateau |3 |''Aneren Typ'' |5 |- | | |'''TOTAL''' |'''781''' |} == Klassifikatioun == === Handel === Verschidde Stroosse sinn nom Typ vum [[Handel]] benannt deen do bedriwwe gëtt oder gouf. Dëst gëtt hautdesdaags awer ëmmer manner gemaach, mä Nimm déi bestinn, bleiwen erhalen. Beispiller: * ''Fëschmaart'' ([[Rue du Marché-aux-Poissons]]), * ''Krautmaart'' ([[Rue du Marché-aux-Herbes]]) a * ''Fleeschiergaass'' ([[Rue de la Boucherie]]) a * [[Rue des Tanneurs]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] <gallery> Luxembourg - Marché-aux-Herbes - nom de rue.jpg Luxembourg - rue de la Boucherie - nom de rue.jpg Luxembourg - rue des Tanneurs - nom de rue.jpg </gallery> === Charakteristesch Nimm === Verschidde Stroosse ginn einfach no hirer Charakteristik genannt. Beispiller: * ''Groussgaass'' ([[Groussgaass (Stad Lëtzebuerg)|Grand-Rue]]); * ''Breedewee'' ([[Breedewee (Stad Lëtzebuerg)|Rue Large]]); * ''Rue Pavée'' (Paräis), eng vun den éischte Stroossen am Quartier wou Paweesteng geluecht goufen; * ''Nine Mile Ride'' ("9-Meile-Strooss") vu Bracknell op Finchampstead an der Grofschaft [[Berkshire]], am [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]. <gallery> Luxembourg - Grand rue Groussgaass - nom de rue.jpg Luxembourg Rue Large nom de rue.JPG Rue pavee paris plaque.JPG </gallery> === Zil-Uertschaften === Eng ganz Rëtsch Stroosse sinn no den Uertschafte genannt wou se hi féieren. D'Uertschaft kann awer och wäit ewech sinn oder iwwerhaapt keen Zesummenhank mat der Strooss hunn. * D'''Tréierer-Strooss'' um [[Cents]], op franséisch alt ''Rue de Trèves'' a ''Route de Trèves''. Eng Strooss gëtt op Franséisch ''Route'' genannt wa se tatsächlech an déi Uertschaft féiert. Soss, gëtt se ''Rue'' genannt. ''Stroossbuerger-Strooss'' féiert net op [[Stroossbuerg]], d<nowiki>'</nowiki>''Route de Trèves'' oder Lonkecher-Strooss (''Route de Longwy'') dogéint schonn op [[Tréier]] (fréier mol) respektiv op [[Lonkech]]. (D'''Rue de Trèves'' ass dogéint awer net déi fréier Strooss, déi op Tréier gefouert huet.) D'Strooss kann op hirem Verlaf den Numm och änneren: d'[[Nationalstrooss 7]] heescht z.&nbsp;B. am leschten Deel an der Stad Lëtzebuerg ''Beggener-Strooss'' (rue de Beggen), zu [[Walfer]] ''Lëtzebuerger-Strooss'' (Route de Luxembourg) an duerno ''[[Dikrech]]er-Strooss'' (Route de Diekirch), zu [[Heeschdref]] an zu [[Hielem]] erëm ''Lëtzebuerger-Strooss'' (Rue de Luxembourg a route de Luxembourg), ''Haaptstrooss'' (Route Principale) an ''Dikrecher-Strooss'' (Rue de Diekirch) zu [[Lëntgen]] asw. <span class="cx-segment" data-segmentid="179"></span> Als Variant gi Stroossen och alt emol no zwou Uertschafte genannt: * ''Dikrech-Iechternach-Strooss'' (rue de Diekirch-Echternach) zu [[Bettenduerf]] * Zu [[Marseille]] a Frankräich, wou de ''chemin du Merlan à La Rose'' d'Quartiere Merlan mat La Rose verbënnt; Eng Strooss kann awer och no enger Uertschaft geannant ginn, wou se net hiféiert: den ''Newbury bypass'' (« Contournement vun Newbury ») féiert eebe grad laanscht d'Uertschaft [[Newbury]] (Vereenegt Kinnekräich).<gallery> Bus, Stroosseschëld-102.jpg|Eng Strooss zu Bus... Schëld Komesgass, Waldbriedemes.jpg|Waldbriedemes... Schëld route de Belvaux, Uewerkuer.jpg|Uewerkuer... Schëld Iechternacherstrooss, Manternach.jpg|Manternach... Luxembourg - rue de Dormans - nom de rue.jpg|an am [[Rollengergronn]]. Dës Strooss féiert awer net op [[Dormans]].</gallery> ===Flouernimm=== Bei nei ugeluechte Stroosse ginn net seelen déi al [[Flouernumm|Flouernimm]] iwwerholl; zu Lëtzebuerg z.&nbsp;B. a Fäll wéi ''Brillstrooss, Am Brill'', ''Am Krëpent'' (Bäerdref), ''Um Railand'' (Jonglënster), ''Um Knupp'' ([[Nacher]]), asw. === Perséinlechkeeten === Verschidde Stroossen hunn den Numm vu méi oder manner prominente Persounen; hei gëtt et eng Abberzuel vu Méiglechkeeten<span> </span>: * Eng Perséinlechkeet déi an der Strooss oder der Ëmgéigend gebuer gouf, gewunnt oder geschafft huet. Zum Beispill, d'''Rue [[Laurent Menager]]'' am [[Pafendall]] dréit den Numm vum Museker deen do am Quartier gebuer gouf; * eng Perséinlechkeet aus der [[Geschicht]], wéi z.&nbsp;B. d<nowiki>'</nowiki>''[[Rue Adolphe]]'' an de ''[[Boulevard Grande-Duchesse-Charlotte (Stad Lëtzebuerg)|Boulevard Grande-Duchesse Charlotte]]'' (Stad Lëtzebuerg) oder d'''Cité Grand-Duc Jean'' (Walfer), Stroossen där hiren Numm u fréier [[Grand-Duc]]en erënnert; * eng Persoun déi an direkter Verbindung mat der Strooss oder der Ëmgéigend steet. An der Stad Lëtzebuerg zum Beispill d<nowiki>'</nowiki>''Rue Paul-Séjourné'', genannt nom Ingenieur deen d'[[Nei Bréck]] quasi iwwer dëser Strooss gebaut huet, oder d'''Rue Marconi'', genannt nom Radiospionéier [[Guglielmo Marconi]], déi bei d'[[Villa Louvigny]] féiert, de fréiere Sëtz vun [[RTL]]. De [[Conseil national des femmes du Luxembourg|nationale Fraerot (CnfL)]] sensibiliséiert zanter 2020 d'Gemenge mam Projet ''Rues au féminin'', fir datt si méi Stroossen no Frae solle benennen. Wa bis 2020 eng 17% vun de Stroossen no Männer benannt waren, esou hu weiblech Perséinlechkeete just 2,2% ausgemaach. Am Kader vum [[Internationale Fraendag]] hunn 2022 14 Gemengen 131 Stroossen, resp. ëffentlech Plazen am Mount Mäerz symbolesch ëmbenannt.<ref>{{Citation|URL=https://communes.cnfl.lu/activites/rues-au-feminin/|Titel=Rues au féminin um Site vun nationale Fraerot|Gekuckt=28. Mäerz 2022}}</ref> Mat e puer Ausname gi Stroossen eréischt nom Doud vun enger Perséinlechkeet no hir benannt; Ausname sinn z.&nbsp;B. d<nowiki>'</nowiki>''[[Robert Goebbels]]-Strooss'' zu [[Schengen]], d'''Rue [[Jacques Santer]]'' zu [[Jonglënster]] an d'Stroossen, déi scho viru sengem Doud nom [[Jean vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Jean]] genannt gi sinn. D'''[[:Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]]'', lëscht iwwer dausend Stroossen op, déi den Numm vun enger Persoun kritt hunn. <gallery> Luxembourg, rue Laurent Menager, Ieweschtraass - nom de rue.jpg|Pafendall: de Laurent Menager gouf do gebuer. Luxembourg - rue Adolphe - nom de rue.jpg|Als Referenz un eis Dynastie... Luxembourg - bd GD Charlotte - nom de rue.jpg Luxembourg - bd GD Joséphine Charlotte - nom de rue.jpg Schëld Rue Michel Kremer, Ierpeldeng.jpg|Zu Ierpeldeng, eng Strooss genannt no engem [[Schoulmeeschter]]. RobertGoebbelsSchengen.jpg|Zu Schenge gouf d'Strooss nach zu Liefzäite vum Robert Goebbels genannt. RueLouiseWelter_Leideleng.jpg|Zu Leideleng gouf am Mäerz 2022 den Neihaisches-Bierg symbolesch a Rue [[Louise Welter]] ëmbenannt. </gallery> === Datumer === Eng Rëtsch vu Stroossen oder Plaze sinn no engem Evenement benannt dat op engem gewëssen Datum war. Zu Lëtzebuerg gëtt dacks un d'Enn vun der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitscher Besatzung]] an d'Liberatioun duerch d'Amerikaner erënnert:  ''Rue du 10 (Dix, X) septembre'' ([[Dippech]], [[Nidderkäerjeng]], Lëtzebuerg, Esch-Uelzecht, Stroossen, Schieren, Wolz, ...) an ''Rue du 11 (Onze) septembre'' (Dikrech).<gallery> Luxembourg - rue 1867 (9 septembre) - nom de rue.jpg|Déi lescht preisesch Zaldoten hunn d'Festung Lëtzebuerg verlooss an zwéi Lëtzebuerger Jeeër-Batalliounen zéien an d'Stad eran. Luxembourg - rue 1900 - nom de rue.jpg|Strooss, déi em d'Joerhonnertwenn vum 19. zum 20. Joerhonnert an der aler Gemeng Hollerech ugeluecht gouf. Luxembourg - avenue 10 septembre - nom de rue.jpg|1944: Befreiung duerch d'Amerikaner, 1944. </gallery> === Theemen === Stroossen déi an engem Quartier beienee leien, ginn dacks am Kader vun engem bestëmmten Theema genannt: no [[Planzen]] (''Rue des Bleuets'', ''rue des Muguets'', ''rue des Marguerites'', ...) um [[Weimeschhaff]], no Museker (''rue [[Ludwig van Beethoven]]'', ''rue [[Wolfgang Amadeus Mozart]]'', ''rue [[Henri Pensis]]'', ...) zu [[Gaasperech]], oder och alt emol no Museksstiler (''[[Avenue du Rock'n'roll]], [[Avenue du Swing]], [[Boulevard du Jazz]], ...'') um [[Belval]]. <gallery> Luxembourg - rue des Bleuets - nom de rue.jpg|D'Blummen um Weimeschhaff: Karblummen, Luxembourg - rue des Coquelicots - nom de rue.jpg|Feierblummen, Luxembourg - rue des Muguets - nom de rue.jpg|a Meeréisercher. Luxembourg - rue Franz Liszt - nom de rue.jpg|D'Museker zu Gaasperech... Luxembourg - rue L. van Beethoven - nom de rue.jpg| Luxembourg - rue Henri Pensis - nom de rue.jpg </gallery><span class="cx-segment" data-segmentid="271"></span> === Systematesch Nomenclature === Vill Stroossen déi nom Muster vun engem Schachbriet ugeluecht goufen, ginn dacks nummeréiert fir se kënne par Rapport zu aneren ze situéieren. Zu [[Washington D.C.|Washington]] goufen d'Nord-Süd-Stroossen ursprénglech - beim [[Capitol (Washington D.C.)|Capitol]] ugefaangen - mat Nummere benannt an d'Ost-West-Stroosse mat Buschtawen, all Kéier a steigender Reiefolleg. Mam Wuesse vun der Stad, goufen dunn - no der W-Strooss, zweesilbeg Nimm gewielt (z.&nbsp;B. ''Belmont Street'', ''Clifton Street'', ''Euclid Street''), dunn dräisilbeg Nimm (''Allison Street'', ''Buchanan Street'', etc.), a schlussendlech Nimm a Verbindung mat Blummen an Traisch (''Aspen Street'', ''Butternut Street'', ''Cedar Street'', etc.), allkéiers an alphabetescher Reiefolleg. <gallery> 5th Ave (2550109534).jpg|New York: Schëld mam Stroossennumm vun der 5. Avenue... 102nd Avenue in Ozone Park.JPG|Kräizung 102. Avenue an 88. Strooss. Street signs for 5th and H Streets NW in DC Chinatown neighborhood.jpg|Schëlter op der Kräizung vun der 5. Strooss (Nord-Süd) an der H-Strooss (Ost-West) zu Washington D.C. Déi Stroosse leien am chineesesche Quartier an hunn dowéinst och eng Iwwersetzung drënner. </gallery> ===== Stad Lëtzebuerg ===== Déi 781 Odonymmen an der Stad kënnen an dës Kategorien opgedeelt ginn: {| class="wikitable" !Kategorie !Unzuel !Kategorie !Unzuel |- |Persounen |415 ♂ 31 ♀ |Helleger |19 |- |<small>dovun: ''Herrscher vu Lëtzebuerg''</small> <small>''Buergermeeschtere vun der Stad''</small> |<small>''28''</small> <small>16</small> |Festung Lëtzebuerg |19 |- |Geographie |134 |Vollek, Zivilisatioun, Uerden |9 |- |Allgemenges |46 |Commemoratioun |5 |- |Flora a Fauna |39 |Datum |4 |- |Institutiounen |33 |Floss, Baach |3 |- |Handel, Beruff |22 |laténgeschen Ursprong |2 |- | | |'''TOTAL''' |'''781''' |} == Ëmbenennungen == [[Fichier:Svetogorska 1.jpg|thumb|<span class="lang-sr" contenteditable="false" lang="sr">Улица Светогорска</span> (rue Svetogorska: ''Strooss vum Hellege-Bierg'') zu [[Belgrad]]. <p lang="sr" contenteditable="false">Ursprénglech (am Joer 1872) <span class="lang-sr" lang="sr" contenteditable="false">улица Два Бела Голуба</span> (''Strooss vun den Zwou wäissen Dauwen''), gouf se 1896 ëmgenannt an <span class="lang-sr" lang="sr" contenteditable="false">улица Светогорска</span>. Duerno, am Joer 1922 an <span class="lang-sr" lang="sr" contenteditable="false">улица Битољка</span> (''Bitola-Strooss'') ëmgenannt. Vun 1930 bis 1943 housch se <span class="lang-sr" lang="sr" contenteditable="false">улица Жоржа Клеменсоа</span> (''Georges Clemenceau-Strooss''), duerno erëm улица Светогорска. 1946 krut se den Numm <span class="lang-sr" lang="sr" contenteditable="false">улица Лоле Рибара</span> (''Lola Ribar''). 1997 gouf se nees ëmgenannt a krut deemools den Numm dee se schonn 1896 an 1943 hat, an dee se bis haut elo behalen huet.</p>]] === Allgemenges === D'Nimm vun de Stroosse kënnen am Laf vun der Zäit geännert ginn. Zu [[Metz]] gouf de ''Kaiser Wilhelm Ring'' 1918 an ''Avenue du Maréchal Foch'' ëmgenannt.<gallery> Fotothek df pk 0000206 057.jpg|1947 gouf zu Berlin d'Karlstraße a Max Reinhardtstraße ëmbenannt Bundesarchiv Bild 183-E0812-0046-001, Berlin, Namensgebung Reinhold-Huhn-Straße.jpg|Aus der Schützenstraße (Berlin-Mitte) gouf 1966 d'Reinhold-Huhn-Straße Luxembourg Avenue Emile Reuter nom de rue.JPG|1974 krut an der Stad d'Lëtzebuerg d'Arsenalstrooss och en neien Numm. </gallery> === Politesch Changementer === Stroossennimm kënnen och duerch politesch Changementer geännert ginn. Sou goufe vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitsche Besatzer]] eng Abberzuel Stroossen "agedäitscht" oder ëmbenannt, well se net mat der däitscher Politik am Aklank waren. Dozou e puer Beispiller aus der Stad Lëtzebuerg<ref>Guy May, [https://web.archive.org/web/20160304211708/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_71-2002_30-32.pdf Die Straßennamen der Stadt Luxemburg unter deutscher Besatzung (1940-1944).] [[Ons stad|Ons Stad]] 71/2002, S. 30-32.</ref>: * ''Boulevard d'Avranches'' gouf ''Moselstraße'' * ''Place Joseph II''<ref>haut: ''place'' ''Winston Churchill''</ref> gouf ''Kaiser-Josef-Platz'' * ''Rue des États-Unis'' gouf ''Theodor-Körner-Straße'' * ''Place de France'' gouf ''Maximilianplatz'' * ''Avenue de la Liberté'' gouf ''Adolf-Hitler-Straße'' Nom Krich krute si meeschtens hire fréieren Numm zeréck; verschidden aner Stroosse goufen zousätzlech ëmgenannt, fir un Affer vum Krich, oder un d'Liberatioun, z'erënneren. Déi aktuell ''Place de la République'' zu [[Caen]] housch ''Place Royale'' wéi se am [[17. Joerhonnert]] ugeluecht gouf, du ''Place de la Liberté'' wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], duerno erëm ''Place Royale'', ier se am Joer 1883 dunn hiren haitegen Numm kritt huet. Stroosse kënne och ëmgenannt gi fir en Evenement oder eng Perséinlechkeet ze feieren. Zu Paräis goufe sou z.&nbsp;B. 2003 Deeler vum ''Quai des Tuileries'' a vum ''Quai du Louvre'' a ''Quai [[François Mitterrand|François-Miterrand]]'' ëmbenannt, fir un de fréiere franséische President z'erënneren. Am Géigesaz dozou kënnt et och vir, datt Stroossen ëmbenannt gi well hiren Numm mat eppes Negativem a Verbindung gesat gëtt. Wéinst engem déidleche Zuchaccident 1918 an der ''Malbone Street'' zu [[New York City|New York]], krut dës Strooss duerno den Numm ''Empire Boulevard''. Zu [[Montréal]] gouf d'''rue Cadieux'' a ''rue de Bullion'' ëmbenannt, well den ursprénglechen Numm mat [[Bordell]]en a Verbindung bruecht gouf, déi fréier op där Plaz waren. ===== Stad Lëtzebuerg ===== Wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] gouf an der [[Uewerstad]] déi fréier ''Rue du Gouvernement'' an ''[[Rue du Palais de Justice]]'' ëmgedeeft<ref>Henri Beck, [https://web.archive.org/web/20160304213843/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_33-1990_30.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?], Ons Stad, 33/1990, S. 32</ref>. Nodeems den 1. Juni 1920 d'Gemeng [[Hollerech]] (zesumme mat de Gemengen [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]] a [[Rollengergronn]]) mat der Stad Lëtzebuerg fusionéiert haten, war et néideg gi verschiddene Stroossen nei Nimm ze ginn, fir ze verhënneren, datt et de selwechten Odonym e puermol an enger Gemeng géif. Déi fréier ''Nilles-Strooss'' um [[Plateau Bourbon]] gouf sou de 16. Mee 1925 a ''[[Rue de Strasbourg (Stad Lëtzebuerg)|Stroossbuerger-Strooss]]'' ëmbenannt<ref name="onsstad.vdl.lu">Fanny Beck, [https://web.archive.org/web/20160304211243/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_79-2005_32.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?], Ons Stad, 79/2005, S. 34</ref>; zu Bouneweg gouf d'''Rue Berchem'' an ''[[Rue Auguste-Letellier|Rue Auguste Letellier]]'' ëmbenannt<ref name="onsstad.vdl.lu"/>. Eng Rëtsch Ännerunge goufen den 29. Dezember 1945 vum Gemengerot beschloss: * Am [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer Quartier]] huet déi aktuell ''[[Rue Jean-Origer|Rue Jean Origer]]'' bis deemools ''Siegfried-Strooss'' geheescht<ref>Henri Beck, [https://web.archive.org/web/20160913044254/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_73-2003_35.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?], Ons Stad 73/2003 S. 35</ref>, * d'''Gaarde-Strooss'' um [[Lampertsbierg]] gouf an ''[[Rue Nicolas-Ries|Rue Nicolas Ries]]'' ëmgedeeft<ref>Henri Beck, [https://web.archive.org/web/20160304213852/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_54-1997_32.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?], Ons Stad, 54/1997, S. 34</ref>, * nom Enn vum [[Zweete Weltkrich]] gouf - fir un zwou entscheedend [[Schluecht]]en z'erënneren - den deemolege ''[[Boulevard de la Pétrusse]]'' op zwéin Odonymmen opgedeelt: ''Boulevard de Stalingrad'' vun der [[Rue d'Anvers (Stad Lëtzebuerg)|Antwerpener Strooss]] bis op d'[[Place de Metz (Stad Lëtzebuerg)|Metzer Plaz]] a ''Boulevard d'El Alamain'' fir den aneren Deel, vun der Metzer Plaz bis bei d'[[Al Avenue]]. 1947 resp. 1954 gouf awer erëm den ursprénglechen Numm agefouert deen d'Strooss dann och nach bis haut dréit<ref>Henri Beck, [https://web.archive.org/web/20160304212531/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_37-1991_30.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?], Ons Stad, 37/1991, S. 32</ref>. Déi aktuell ''[[Avenue Émile-Reuter]]'' huet fréier ''Avenue de l'Arsenal'' geheescht; duerch Decisioun vum Gemengerot vum 24. Oktober a 25. November 1974 gouf d'Strooss nom fréiere Staatsminister [[Émile Reuter]] genannt, wat deemools net onëmstridde war, well muncheree wollt, datt den Numm weiderhi sollt un déi militäresch Vergaangenheet vun der Stad als Festung erënneren. Um [[Verluerekascht (Stad Lëtzebuerg)|Verluerekascht]] krut 1974 déi fréier ''[[Rue des Sports (Stad Lëtzebuerg)|Rue des Sports]]'' en neien Numm: ''[[Rue Pierre de Coubertin]]''. ===== Esch-Uelzecht ===== Eng Rëtsch vu Stroossen déi an den [[1920]]<nowiki/>er-Joren am Kader vum Bau vum [[Centre hospitalier Emile-Mayrisch|Escher Spidol]] do ronderëm ugeluecht goufen, hunn am Laf vun der Zäit en neie Numm kritt<ref>Quell fir all d'Informatiounen iwwer Esch: [[Fernande Krier]]ː "Synchronie dynamiqe de la microtoponymie d'Esch-sur-Alzette." Institut grand-ducal, Section de linguistique, d'ethnologie et d'onomastique (ed.)ː ''Bulletin linguistique et ethnologique'' 34 (2013), S.15-22 .</ref>: * D'''Rue du Parc'' gouf an [[Rue du Fossé (Esch-Uelzecht)|''Rue du Fossé'']] ëmbenannt; * aus der ''Rue des Fleurs'' gouf d'[[Rue Mathias-Koener|''Rue Mathias Koener;'']] * d'''Rue du Soleil'' gouf [[Rue Wurth-Paquet (Esch-Uelzecht)|''Rue Wurth-Paquet'']] genannt. <span class="cx-segment" data-segmentid="351"></span> Nom Zweete Weltkrich goufen dunn och nach eng Rei Stroossen ëmbenannt: * Aus der ''Rue Neuve'' gouf d'[[Rue de la Libération (Esch-Uelzecht)|''Rue de la Libération'']]; * d'''Rue des Prés'' ass d'[[Rue du X Septembre (Esch-Uelzecht)|''Rue du X Septembre'']] ginn; * d'''Place du Brill'' ass an [[Place de la Résistance (Esch-Uelzecht)|''Place de la Résistance'']] ëmgenannt ginn; * d'''Place du Marché'' krut den neien Numm [[Place de l'Hôtel de Ville (Esch-Uelzecht)|''Place de l'Hôtel de Ville'']]. * aus der ''Rue et place Adolphe-Émile'' ass d'''[[Rue de Stalingrad|Rue et place de Stalingrad]]'' ginn. === Ännerung vun der Sprooch === D'Stroossennimm kënnen och enger Ännerung ënnerleien, wann d'offiziell Sprooch ännert. Nom Doud vum [[Francisco Franco]], krut [[Katalounien]] de Statut vun enger [[Autonom Gemeinschafte vu Spuenien|autonomer Gemeinschaft]] an déi d'[[Katalounesch]] (''catalan'') zielt och als offiziell Sprooch. Verschidde Stroosse kruten dunn e ganz aneren Numm, anerer goufen op ''catalan'' iwwersat; z.&nbsp;B. gouf aus der ''calle San Pablo'' (rue Saint-Paul) zu [[Barcelona]] esou d'''carrer Sant Pau''.<gallery> Cases del carrer Sant Pau P1210767.jpg|De Katalouneschen Numm vun der fréierer calle San Pablo. Sitges, Catalonia 265 (8311498924).jpg|Uewen Katalounesch, ënne Spuenesch. Sitges, Catalonia 272 (8310452203).jpg|Uewe Spuenesch, ënne Katalounesch. </gallery> === Ännerung vun der Schreifweis === Den Numm vun enger Strooss ka sech och liicht änneren, wann et Upassunge vun der Schreifweis ginn. Sou gouf d'''Dräikinneksgaass'' an der Stad Lëtzebuerg emol fälschlecherweis mat ''Dreikinneksgaass'' bezeechent. <gallery> HS20 rue Chimay.JPG|Schëld mat der (aler) falscher... Luxembourg - rue Chimay Dräikinneksgaass - nom de rue.jpg|... an der richteger Schreifweis. Luxembourg - Klenge Knuedler - nom de rue.jpg|Knuedler oder... Luxembourg - Place Guillaume II Knuedeler - nom de rue.jpg|Knuedeler? </gallery> === Symbolesch Ëmbenennung === Am Kader vum [[Internationale Fraendag|internationale Weltfraendag]] 2021 gouf vum [[Conseil national des femmes du Luxembourg|nationale Fraerot]] zu Lëtzebuerg d'Aktioun « [[Affichons l'égalité]] » an d'Liewe geruff. Tëscht dem 8. an 31. Mäerz goufe provisoresch a symbolesch 183 Stroossen a Plazen uechter Land „ëmgenannt“. Nieft hirem offiziellen Odonym krute s'en zousätzlecht Schëld mat engem Stroossennumm vun enger Fra. Et goung drëm fir verdéngschtvolle Frae méi Visibilitéit ze ginn. Bei der Aktioun déi zesumme mam [[Syndicat intercommunal à vocation multiple des villes et communes luxembourgeoises pour la promotion et la sauvegarde d'intérêts communaux généraux|Syvicol]] organiséiert gouf hu 15 Gemenge matgemaach an 133 Frae goufe sou – op d'mannst eng Zäitlaang – geéiert<ref>{{Citation|URL=https://communes.cnfl.lu/files/98344.pdf|Titel=Affichons l'égalité|Gekuckt=11.03.2021|Editeur=www.cnfl.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Verbreedungswäert vun der Odonymie == Sou wéi all Land, wëllen am Allgemengen och déi grouss Stied verschidde Wäerter vermëttelen. Se kënnen dat och deelweis maachen, well d'Stroossennimm vun de Gemenge bestëmmt ginn.  All Stad verdeedegt iwwer seng Stroossennimm d'Bild wéi se sech selwer gesäit; gemenkerhand ënnerstëtzen d'Awunner och dëst Bild vun hirer Stad. Eng reliéis Stad stellt dann haaptsächlech seng Helleg Symboler a reliéis Gebaier an de Virdergrond: ''rue du Mausolée'' oder ''place de la Miséricorde''. Eng Stad déi sech avantgardistesch gesäit wat den Urbanismus ugeet, wielt dann z.&nbsp;B. haaptsächlech Nimm vu groussen Architekten. Eng Stad déi op hir kämpferesch a couragéiert Geschicht houfreg ass, nennt Stroossen no engem Zaldot; sou ass Paräis weltwäit - viru London - déi Stad mat de meeschten Odonymme vun [[Offizéier]] oder [[Generol|Genereel]]. Jee no de Länner weist déi politesch Orientatioun en anert Bild. An England z.&nbsp;B. gëtt absënns Wäert geluecht op d'[[brittescht Imperium]]. A Frankräich gëtt et an de meeschte Stied eng Strooss oder eng Plaz déi op d'[[Franséisch Republik|Republik]] verweisen. Bal all Uertschaft huet a Frankräich eng ''[[Charles de Gaulle]] Strooss'', an Italien huet bal all Uertschaft eng ''[[Armando Diaz]] Strooss''. An Amerika gëtt d'Onofhängegkeet héich gehalen, iwwerdeems an Däitschland dacks Referenz gemaach gëtt op Philosophen a Komponisten. Et ass rar fir Odonymmen ze fannen, déi relativ heefeg an alle Länner gebraucht géifen. Natierlech erënneren quasi iwwerall Plazen oder Stroossen un Amerika (''Rue des États-Unis'') a wëllen domat dat theoreetescht gemeinsaamt Bild vun der westlecher Welt ervirsträichen. Den Odonym « États-Unis » gouf vill an den 1960er- a 70er-Joren an neie Quartiere gebraucht fir op d'wirtschaftlech Reussite hinzeweisen. <!-- Anersäits gebrauche vill anglo-sächsesch Stied dacks Nimm wéi « {{Lang|en|''Paris Street''}} » oder « {{Lang|en|''France Avenue''}} » fir op déi d'Strooss hinzeweise wou den Theater oder d'Konschtgalerie ass. (Onverständlech)--> Et ass zimmlech schwiereg fir Perséinlechkeeten ze fannen, deenen hiren Numm iwwer all Landesgrenzen ewechgeholl gëtt fir eng Strooss ze nennen. Ausname sinn Odonymme wéi [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]], [[Martin Luther King, Jr.|Martin Luther King]] oder [[John F. Kennedy|Kennedy]]. Et gëtt och eng Rëtsch Kontradiktiounen an den Odonymmen: sou goufen absënns an den 1960er-Jore Stroossen an neie Wunngebidder a Stied, mat ländlechen Nimm genannt: Stroossen déi nom [[Neelchesbam]], der [[Weid]] (''rue des Lilas'', ''rue des Saules'') oder esouguer no [[Kanarievull]]e (''rue des Canaris'') benannt goufen. Dës Allerweltsnimm sinn einfach z'identifizéieren, si liicht ze verhalen an hu weeder politesch, nach reliéis oder historesch sensibel Wäerter. Am Géigesaz gi se awer keng Informatioun iwwer d'Stad, se si reng fonctionnell. == Kuriéises == Um [[Belval]] huet den Odonym vun enger Strooss zäitweileg zu Onstëmmegkeeten tëscht de Gemengenautoritéite vun [[Esch-Uelzecht|Esch]] a [[Gemeng Suessem|Suessem]] gefouert. Et geet ëm déi Strooss, déi parallel a westlech vun der [[Porte de France]], vun der [[Avenue du Swing]] a Richtung Norde bis op d'Héicht vum [[Boulevard des Lumières]] verleeft. Nodeems d'Grenz tëscht den zwou Gemengen 2018 geriicht gouf, geet se de laange Wee duerch d'Strooss (no Norde gekuckt, tëscht der Fuerbunn an dem rietsen Trottoir). 2009 hat déi Suessemer Gemeng der Strooss dräi verschidden Odonymme ginn: Rue [[Louis Armstrong]] fir de südlechen, Rue [[Jane Addams]] fir de mëttleren a [[Rue Gustave-Eiffel]] fir den nërdlechen Deel. Am Juni [[2016]] huet den Escher Gemengerot awer decidéiert, d'Strooss op hirer ganzer Längt "[[Rue Le-Bataclan]]" ze nennen, woumat Suessem net d'accord war<ref>[[Nicolas Anen|Anen, N.]] [https://e-paper.wort.lu/eweb/media/spl/2017/02/16/pdf/16_02_2017_w_27_fdaa477328.pdf "Straßenstreit in Belval."] ''[[Luxemburger Wort]]'', 16. Februar 2017, S. 27.</ref>. Schlussendlech ass ee sech awer eens ginn, just dat ënnescht Stéck ëmzenennen; dat mëttelst an dat iewescht behalen den Numm, dee s'am Ufank kritt haten<ref>[https://web.archive.org/web/20210524205749/https://www.wort.lu/de/lokales/belval-gemeindestreit-um-strassennamen-geschlichtet-5a67710bc1097cee25b7c505 "Belval: Gemeindestreit um Straßennamen geschlichtet."] wort.lu, 25.01.2018.</ref>. Kleng Uertschafte féiere keng Stroossennimm, ma all Gebai ass numeréiert. ''Haus Nr 1'', oder ''Haus Nr 3'' z.&nbsp;B. [[Bill|um Bill]]. == Um Spaweck == * Nathalie Entringer, Sam Mersch, [https://www.journal.lu/top-navigation/article/vum-boulevard-grande-duchesse-charlotte-bis-bei-drue-anny-blau/ D'Visibilitéit vu Fraen an de Stroossennimm zu Lëtzebuerg], [[Lëtzebuerger Journal|Journal.lu]], 05.11.2020 {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Toponymie]] [[Kategorie:Stroossen]] ko2mc9cul37g6e3n73akkzy0dmctd7i Marie Ruggeri 0 122204 2678470 2651241 2026-05-16T19:45:36Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678470 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Marie Ruggeri''', gebuer den [[21. Juli]] [[1952]] zu [[Déifferdeng]], als Maria Christina Ruggeri, ass eng italieenesch [[Sänger]]in an Theaterschauspillerin. D'Marie Ruggeri ass zu [[Mamer]], wou hire Papp Entreprener war, grouss ginn. An de [[1960|60er]] Jore war si e Kannerstar zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an an [[Däitschland]] wou si ënner de Pseudonymme Marie Tina a Marie Christina opgetrueden ass. Am Ufank vun den [[1970]]er-Joren ass s'op [[Paräis]] geplënnert wou s'ënner dem Numm '''Mary Cristy''' ogetrueden ass, an an der [[Rockoper]] [[La Révolution Française]] vum [[Claude-Michel Schönberg|Schönberg]] am [[Dôme de Paris - Palais des Sports|Palais des Sports]] zu [[Paräis]] matgespillt huet. [[1976]] huet si [[Monaco]] beim [[Eurovision Song Contest 1976|21. Eurovision Song Contest]] zu [[Den Haag]] vertrueden a koum mam Lidd ''Toi, la musique et moi'' op déi drëtt Plaz. Si huet mat ville Sänger zesummen am Studio an op der Bün gesong wéi z.&nbsp;B. mam [[Claude François]], [[Alain Souchon]] an [[Alain Barrière]], souwéi a ville Reklammen. An den 80er-Joren huet si vill Doublagen a Filmer vum [[Frank Oz]], [[Jean Cussac]], [[Guy Pedersen]] a [[Georges Costa]] gemaach. Zur selwechter Zäit huet si sech ëmmer méi fir den Theater intresséiert, wat si schliisslech derzou bruecht huet sech [[2004]] zu [[Langres]] an der [[Departement Haute-Marne|Haute-Marne]] z'installéieren an do d'Theatergrupp ''Compagnie Marie Ruggeri'' ze grënnen. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20160305001211/http://marieruggeri.free.fr/residence.htm ''Compagnie Marie Ruggeri''] * [http://www.encyclopedisque.fr/artiste/1244.html Discographie] bei ''encyclopedisque.fr'' {{DEFAULTSORT:Ruggeri Marie}} [[Kategorie:Italieenesch Sänger]] [[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1952]] [[Kategorie:Gemeng Mamer]] [[Kategorie:Participantë fir Monaco beim Eurovision Song Contest]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest 1976]] hrcmb1xfay7prbyoiylsm0f3y5v1763 Astrobiologie 0 122553 2678333 2653842 2026-05-16T18:22:48Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678333 wikitext text/x-wiki [[Fichier:DNA animation.gif|thumb|upright|[[Nukleinsaier]]e sinn net déi eenzeg méiglech [[Biomoleküll]]en als Grondlag fir lieweg Prozesser.]] D''''Astrobiologie''' ass eng [[Interdisziplinär Wëssenschaft|interdisziplinär Naturwëssenschaft]], déi sech mam Studium vum Urspronk, der [[Evolutioun]], der Verdeelung an der Zukunft vum [[Liewen]] am [[Universum]] beschäftegt. Zu der Astrobiologie gehéiert: * D'Sichen an d'Erfuersche vun extrasolare bewunnbare [[Exoplanéit|Planéiten]] a [[Exomound|Mounden]] * D'Sich no Spuere vun der [[Cheemesch Evolutioun|cheemescher Evolutioun]] souwéi vu fréierem oder nach ëmmer existéierendem Liewen an eisem [[Sonnesystem]] (z.&nbsp;B. [[Liewen um Mars]]) * Laboratoires - a Feldstudien iwwer den Ursprong vum Liewe souwéi fréi Evolutioun op der [[Äerd]] * Studien iwwer déi méiglech Adaptéierung vu Liewen op ongaaschtfrëndleche Plaze (extremophil) op der Äerd an am Weltraum Zil vun deene Fuerschungen ass et, Aussoen a Schlussfollgerungen iwwer den Ursprong an d'Evolutioun vum Liewen op der Äerd a – parallel dozou – am Universum ze maachen an erauszefannen, ob an op wéi eng Aart a Weis Liewe baussenzeg vun der Äerd existéiert oder existéiere kéint. == Geschicht == [[Fichier:Blacksmoker_in_Atlantic_Ocean.jpg|thumb|upright|E Vulkankamäin huet Extrembedingunge fir lieweg Organismen]] [[Exobiologie]] war an der Fréizäit vun der Raumfaart de ''Virgängerbegrëff'' fir Astrobiologie. Hie bezeechent haut awer nëmmen nach en Deelberäich vun der Astrobiologie. [[1959]] hat d'[[NASA]] hiren éischte Exobiologie-Projet gestart, am Joer drop en Exobiologie-Programm bis schliisslech [[1996]] den Astrobiologie-Programm gegrënnt gouf. [[1998]] gouf den [[NASA Astrobiology Institute]] gegrënnt. D'Bezeechnung Astrobiologie gouf warscheinlech an den [[1930]]er-Jore vum Ary J.&nbsp;Sternfeld an [[1941]] vum L.&nbsp;J.&nbsp;Lafleur an enger wëssenschaftlecher Publikatioun benotzt.<ref>Danielle Briot: ''Is it the first use of the word Astrobiology ?'' In: ''arXiv [physics].'' [[2012]],.</ref><ref>L. J. Lafleur: ''Astrobiology.'' In: ''Leaflet of the Astronomical Society of the Pacific.'' 3, [[1941]], S. 333.</ref><ref>[http://www.daviddarling.info/encyclopedia/A/astrobiology_entries.html ''Astrobiology.''] daviddarling.info, gekuckt den [[28.&nbsp;August]] [[2013]].</ref> Den Astronom [[Otto von Struve]] huet d'Bezeechnung an den [[1950]]er-Jore benotzt, an d'NASA huet den Numm [[1995]] fir hiren astrobiologeschen Institut iwwerholl.<ref>S. Dick: ''The Living Universe: NASA and the Development of Astrobiology.'' [[2004]], S.&nbsp;283 (Online [https://archive.org/details/nasa_techdoc_20050167071 archive.org], gekuckt den [[28.&nbsp;August]] [[2013]]).</ref>. An den [[1950]]er- an [[1960]]er-Jore gouf d'Astrobiologie staark kritizéiert, z.&nbsp;B. als „Wëssenschaft, déi nach weise muss, datt hire Fuerschungsobjet existéiert“ ([[George Gaylord Simpson]], [[1964]]), oder och vum Otto von Struve, deen [[1955]] fonnt huet, datt „d'Zäit nach net räif“ fir d'Astrobiologie ass. [[1982]] huet d'[[International Astronomesch Unioun]] (IAU) eng Fuerschungskommissioun ''Bio-Astronomie'' (Divisioun&nbsp;III Kommissioun&nbsp;51 Bio-Astronomy) gegrënnt.<ref>[https://web.archive.org/web/20151117120538/http://www.iau-c51.org/ ''What is Bioastronomy?''] The International Astronomical Union's Commission&nbsp;51.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100328233152/http://www.iau.org/science/scientific_bodies/commissions/51/ ''Division&nbsp;III Commission&nbsp;51 Bio-Astronomy.''] Bei: ''iau.org.'' Gekuckt den [[22.&nbsp;Mäerz]] [[2011]].</ref><ref>M. D. Papagiannis: [http://adsabs.harvard.edu/full/1985IAUTA..19..713P ''Report of IAU Commission 51: Search for extraterrestrial life.''] NASA ADS. Gekuckt den [[22.&nbsp;Mäerz]] [[2011]].</ref> An den [[1950]]er-Joren huet sech den Astrophysiker [[Gawriil Adrijanowitsch Tichow]]<ref>[http://www.daviddarling.info/encyclopedia/T/Tikov.html ''Tikhov, Gavriil Adrianovich (1875–1960).''] Bei: ''daviddarling.info.''</ref> an der fréierer Sowjetunioun mat astrobiologesche Froe befaasst. Den Tichow huet den ''Institut fir Astrobotanik'' zu [[Almaty]] geleet, dee bis [[1960]] existéiert huet.<ref>Iosif S. Šklovskij, Carl Sagan: ''Intelligent life in the universe.'' Holden-Day, San Francisco [[1966]]. preface, viii.</ref> == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Extraterrestresch]] * [[Exosoziologie]] * [[Xenobiologie]] * [[Exobiologie]] * [[Evolutiounstheorie]] == Um Spaweck == * {{en}} [http://astrobiology.nasa.gov/ Astrobiologie Portal] vun der [[NASA]] * [http://www.astrobio.net/ Astrobiology Magazine] {{Referenzen}} [[Kategorie:Astrobiologie| ]] fod2wjehdm102lpd8sy89w37glz2rpx Rue de Halanzy (Hollerech) 0 123454 2678536 2481087 2026-05-16T19:55:43Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678536 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der fréierer Rue de Halanzy zu Hollerich|aner Bedeitungen |Rue de Halanzy (Homonymie)}} {{Infobox Strooss | Titelnumm=Rue de Halanzy | Numm_fr=Rue de Halanzy | Numm_lb= | Bild= | Fréieren Numm_fr =Rue du Chantier{{small| (bis 1925)}}<ref>[http://www.eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=1321937&search_terms=Neubenennung%20von%20Strassen#panel:pp|issue:1321937|article:DTL93|query:Neubenennung%20von%20Strassen „Neubenennung von Strassen der Stadt Luxemburg“] am [[Luxemburger Wort]], Nummer 155, 4. Juni 1925, S. 11</ref><br>Holdingerstraße | Gemeng= [[Gemeng Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] | Uertschaft= [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] | Quartier= [[Hollerech]] | Postcode= | Koordinaten={{coor dms|49|35|48.1|N|06|07|07.3|O}} | Längt_m = ca. 200 | Bemierkung=D'Strooss besteet net méi! }} D''''Rue de Halanzy''' war bis uganks vun den [[1980]]er-Joren eng Strooss am Quartier [[Hollerech]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se goung am [[Route d'Esch (Stad Lëtzebuerg)|Gaasperecherbierg]], ënnerzeg vun der Eisebunnsbréck, als [[Sakgaass]] a Richtung [[Osten|Oste]] fort bis bei Fabrécksgebaier vu [[Paul Wurth S.A.]]<ref>[[Evy Friedrich]], 1983. ''[https://web.archive.org/web/20160304212301/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_13-1983_30-31.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?]'' [[Ons stad]] 13: 30-31</ref>. Duerch de Bau vum Gebai vun den ''Assurances Sociales'' ass dës Strooss verschwonnen. D'Strooss hat den Numm vun der haiteger [[belsch]]er Uertschaft [[Halanzy|Hueldang]] (fr: Halanzy), déi iwwer Joerhonnerten a bis [[1839]] zum [[Lëtzebuerg (Land)#D'Groussherzogtum|Groussherzogtum Lëtzebuerg]] gehéiert huet. Ënner der däitscher Besatzung (1940 - 1944) huet d'Strooss ''Holdingerstraße'' geheescht, als däitsch Iwwersetzung vun ''Halanzy''<ref>[http://engelmann.uni.lu:8080/portal/WBB2009/LWB//wbgui_py Luxemburger Wörterbuch Bd. 2, Sp. 182b bis 185ba] op infolux.uni.lu, dem Fuerschungsportal iwwer d'Lëtzebuergescht</ref>. == Biller == ==Kuckt och== *Déi „nei“ [[Rue de Halanzy]] zu Beggen == Um Spaweck == *D'Lag vun der fréierer [http://map.geoportail.lu/?zoom=7&X=73561.5&Y=76425.5&crosshair=true Rue de Halanzy] op geoportail.lu, der offizieller Plattform fir geographesch Donnéeën a Servicer vun der [[Administration du cadastre et de la topographie]]. {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Fréier Stroossen an der Stad Lëtzebuerg|Halanzy]] kptqdks9bxls60jfmib9b0l2d2t3y9l Rue de Halanzy 0 123458 2678535 2438095 2026-05-16T19:55:39Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678535 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der '''Rue de Halanzy''' zu Beggen}} {{Infobox Strooss | Titelnumm=Rue de Halanzy | Numm_fr=Rue de Halanzy | Numm_lb= | Bild=Luxembourg, rue de Halanzy- nom de rue.jpg | Fréieren Numm_fr = | Gemeng= [[Gemeng Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] | Uertschaft= [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] | Quartier= [[Beggen]] | Postcode=1712 | Koordinaten={{coor dms|49|38|42.7|N|06|07|37.5|O}} | Längt_m = ca. 195 | Bemierkung= }} D''''Rue de Halanzy''' ass eng Strooss zu [[Beggen]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se geet vun der [[Rue de Beggen|Beggenerstrooss]] no [[Weste]] fort verbënnt dës mat der [[Rue de Marche]]. Bis uganks vun den [[1980]]er-Joren huet den [[Odonymie|Odonym]] zu enger [[Sakgaass]] zu [[Hollerech]] gehéiert. D'Strooss huet den Numm vun der haiteger [[belsch]]er Uertschaft [[Hueldang]] (fr: Halanzy), déi iwwer Joerhonnerten a bis [[1839]] zum [[Lëtzebuerg (Land)#D'Groussherzogtum|Groussherzogtum Lëtzebuerg]] gehéiert huet. == Biller == ==Kuckt och== *Déi fréier [[Rue de Halanzy (Hollerech)|Rue de Halanzy]] zu Hollerech == Um Spaweck == {{Commonscat|Rue de Halanzy|{{PAGENAME}}}} *D'[http://map.geoportail.lu/?zoom=7&X=78955.419166107&Y=77040.80495&crosshair=true Rue de Halanzy] op geoportail.lu, der offizieller Plattform fir geographesch Donnéeën a Servicer vun der [[Administration du cadastre et de la topographie]]. {{Referenzen an Notten}} {{Navigatioun Avenuen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Boulevarden an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Stroossen an der Stad Lëtzebuerg}} [[Kategorie:Stroossen zu Beggen|Halanzy]] k6qiep3j0789uhqkufxxo06occ6ta7k Millebaach (Siwebueren) 0 123610 2678482 2619150 2026-05-16T19:46:41Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678482 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Millebaach: enger Niewebaach vun der Uelzecht an de Quartiere [[Rollengergronn]], [[Millebaach (Stad Lëtzebuerg)|Millebaach]] an [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]|aner Baache mat dem selwechten Numm|Millebaach}} {{Infobox Floss |Numm = Millebaach |Bild = |Bildtext = |Längt = |Baseng = [[Rhäin]] |Debit = |Originn = [[Quell (Hydrologie)|Quell]] |Plaz Quell = [[Siwebueren]] |Héicht Quell = 270 m |Koordinate Quell = {{Coor dms|49|37|38.8|N|06|06|07.3|O}} |Leeft an = d'[[Uelzecht]] |Plaz Konfluenz = [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] |Héicht Konfluenz = 234 m |Koordinate Konfluenz = {{Coor dms|49|37|37.4|N|06|07|50|O}} |Haaptnieweflëss = |Land = {{LUX}} |Uertschaften = [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] }} D''''Millebaach''' ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Baach an de Quartiere [[Rollengergronn]], [[Millebaach (Stad Lëtzebuerg)|Millebaach]] an [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Millebaach entspréngt op enger Héicht vun ca. 270 Meter um Lieu-dit ''[[Siwebueren]]'' a fléisst vun do aus a Richtung Osten, parallell mat der [[Rue de Muhlenbach|Millebaacher Strooss]] ([[Nationalstrooss 55|N55]]) bis se hannert der [[Place François-Joseph-Dargent|Eecher Plaz]] an d'Uelzecht leeft. Fréier huet d'Millebaach, ë.&nbsp;a. d'[[Metzemillen]] an d'[[Eecher Bannmillen]] ugedriwwen. Vum Enn vun den [[1950]]er-Joren un ass d'Baach am Kader vun der Bebauung vum Quartier Millebaach no an no kanaliséiert ginn a leeft dowéinst haut op der ganzer Längt ënnerierdesch.<ref>Cf. S. 12 in: https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/flippingbook/ons_stad_38-1991_0-34.pdf</ref> == Niewebaachen == == Um Spaweck == {{Commonscat|Millebaach (Siwebueren)|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Baachen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Eech (Stad Lëtzebuerg)]] [[Kategorie:Millebaach (Stad Lëtzebuerg)]] [[Kategorie:Rollengergronn/Belair-Nord]] pfm0vweuo7qxbvciclsmnc5zdwxdb41 Millegässel 0 123619 2678484 2662269 2026-05-16T19:46:48Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678484 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} D''''Millegässel''' ass eng Strooss zu [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se geet vun der [[Rue de Mühlenbach|Millebaacher Strooss]] um westleche Bord vun der [[Place François-Joseph-Dargent|Eecher Plaz]] aus a Richtung Norde fort, iwwer d'[[Rue Émile-Metz|Rue Émile Metz]] ewech bis bei den [[Eecher Bësch]]. Am ieweschten Deel geet en Aascht als [[Sakgaass]] no Weste fort. Tëscht der Millebaacherstrooss an dem Eecher Bësch, op enger Längt vun 205 Meter, si 35 Héichtemeter z'iwwerwannen, wat eng Pente vun eppes méi wéi 17 % ausmecht. Och wann et an der aler [[Gemeng Eech]] eng Rëtsch Mille gouf, sou dierft den Numm vun der Strooss op d'[[Eecher Bannmillen]] zeréckzeféiere sinn, déi laanscht der Millebaacherstrooss louch an an den [[1960]]er-Joren ofgerappt gouf<ref>[[Evy Friedrich]], 2002. ''[https://web.archive.org/web/20160304213933/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_26-1987_17.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?]'' [[Ons stad]] 26 (1987), S.17.</ref>. ==Gebaier== == Biller == <gallery> Luxembourg, Millegässel (1).jpg|An der Millegässel, ënnerzeg vum Eecher Bësch Luxembourg, Millegässel (3).jpg|Vun der Rue Émile Metz a Richtung Süde gekuckt </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Avenuen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Boulevarden an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Stroossen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Stroossen zu Eech|Millegassel]] fj5vinjxsdohw3ektfb72xfp3oopvsl Place de Paris (Stad Lëtzebuerg) 0 125283 2678516 2642287 2026-05-16T19:52:20Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678516 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei | Numm_fr=Place de Paris |Numm_lb=Paräisser Plaz |Fréieren Numm_fr =Place de l'Éventail<ref>[[Henri Beck]] 1990, [https://web.archive.org/web/20160915034955/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_34-1990_26.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?] [[Ons stad]] 34: 26</ref> |Gemeng=[[Gemeng Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] |Uertschaft=[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] |Quartier=[[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]] |Postcode=2314 |Koordinaten={{coor dms|49|36|12.9|N|06|07|52.6|O}} }} D''''Paräisser Plaz''' (offiziell ''Place de Paris'') ass eng Plaz am [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer Quartier]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]; se besteet am Fong aus zwéin Deeler, [[Westen|westlech]] an [[Osten|ëstlech]] vun der [[Avenue de la Liberté (Stad Lëtzebuerg)|Neier Avenue]]. Als Adresse „Place de Paris“ zielt nëmmen den Deel vun der Strooss dee vun der [[Rue du Fort-Elisabeth|Rue du Fort Elisabeth]] a westlecher Richtung bis bei d'[[Rue d'Anvers (Stad Lëtzebuerg)|Antwerpener Strooss]] laanscht d'Plaz verleeft. D'Haiser tëscht der [[Rue André-Duchscher|Duchscher-Strooss]] an der Neier Avenue gehéieren zur Antwerpener Strooss iwwerdeems déi op der ëstlecher Säit, tëscht der [[Rue du Fort-Bourbon|Bourbon-Strooss]] an der [[Rue Jean-Origer|Origer-Strooss]] zur [[Rue du Fort-Elisabeth|Rue du Fort Elisabeth]] gehéieren. == Geschicht == [[Fichier:Maroldt - LUXEMBOURG - Place de Paris et Avenue de la Libertté.jpg|thumb|left|Vue op d'Paräisser Plaz mam Octroishaische vun 1912 <small>(ënne riets um Bild)</small>.]] D'Plaz gouf nom Bau vun der [[Adolphe-Bréck|Neier Bréck]] vum Staat op dem Gebitt vun de fréiere [[Festung Lëtzebuerg|Festungsanlage]] gebaut. De Stater Gemengerot huet der Plaz de 5. Dezember 1907 hiren Numm ginn<ref>{{Citation|URL=https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/rech_print.php?ve_id=85791|Titel=Place de Paris|Gekuckt=26.06.2021|Wierk=|Editeur=www.archives-vdl.findbuch.net|Sprooch=fr|archivedate=2021-06-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210626191121/https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/rech_print.php?ve_id=85791}}</ref>. Virdru gouf se ''Place de l'Éventail'' genannt<ref>{{Citation|URL=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_34-1990_26.pdf|Titel=Place de Paris|Gekuckt=26.06.2021|Wierk=ons stad 34/1990 S. 26|Editeur=|Sprooch=de}}</ref>. D'Plaz huet bis [[1920]] d'Grenz tëscht der Stad Lëtzebuerg an der [[Gemeng Hollerech]] gemaach. Fir Wueren déi an d'Stad erabruecht goufen, huet missen eng [[Steier]] bezuelt ginn. Gemengepersonal huet de sougenannten [[Octroi]] an engem Pavillon („Octroishaischen“) akasséiert. Nodeems keen Octroi méi opgehuewe gouf, war uganks den [[1930]]<nowiki/>er-Joren e Büro fir Touristeninformatiounen am Pavillon<ref>jls, 2013, ''Der Pariser Platz'', Télécran 48/2013, S. 134</ref>. === Déi „nei“ Paräisser Plaz === Wéi den [[Stater Tram|Tram]] bis op d'Gare gebaut gouf, ass och d'Paräisser Plaz am Kader vun enger Biergerbedeelegung vu [[LuxTram|Luxtram]], zesumme mat der Stad Lëtzebuerg, nei amenagéiert ginn. Et gouf en oppenen a geraimegen ëffentleche Beräich geschaaft, wou Mäert, Fester asw. organiséiert kënne ginn. Déi „nei“ Paräisser Plaz, op där och 18 nei [[Gewéinlech Platan|Platane]] geplanzt goufen, ass de 26. Juni 2021 ageweit ginn<ref>{{Citation|URL=https://www.vdl.lu/fr/actualites/inauguration-de-la-place-de-paris-nouvellement-amenagee|Titel=Inauguration de la place de Paris nouvellement aménagée {{!}} Ville de Luxembourg|Gekuckt=26.06.2021|Wierk=www.vdl.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Gebaier == * Den [[Hôtel de Paris (Stad Lëtzebuerg)|Hôtel de Paris]], gebaut 1909-1912 (Architekten: [[Joseph Nouveau]] a [[Léon Muller]]); zënter dem 6. Juli 1978 op der [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|Lëscht vum Zousazinventaire vun de klasséierte Monumenter]] agedroen.<ref>{{INPA-JL}}</ref> == Biller == === D'Plaz haut === <gallery mode="packed" heights="130"> Luxembourg, Place de Paris (102).jpg|Den Deel am Westen, mat Vue op d'Zitha-Strooss… Luxembourg, Place de Paris (107).jpg|d'Nei Avenue mat den Tramsgleiser an der Mëtt… Luxembourg, Place de Paris (105).jpg|…an den ëstlechen Deel. </gallery> === D'Plaz fréier=== <gallery mode="packed" heights="160"> Place de Paris, 5 juin 1917.jpg|D'Paräisser Plaz nom Bombardement vum 5. Juni 1917 Luxembourg, ancien Hotel de Paris (1).JPG|De fréieren Hotel de Paris PlaceParis4.jpg|De roude Buer op der ëstlecher Säit vun der Plaz </gallery> == Kuckt och == * [[Paräisser Plaz / Place de Paris (Tramshalt)]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Place de Paris (Luxembourg City)|{{PAGENAME}}}} {{Navigatioun Plazen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Plazen an der Stad Lëtzebuerg|Paris]] [[Kategorie:Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)]] d242wn53uvgzt3a7i5920g6oq8wimdk Olympesch Summerspiller 2016 0 126854 2678658 2511922 2026-05-17T10:19:17Z GilPe 14980 Ortho (via JWB) 2678658 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Olympesch Spiller |Kompetitiounen = 306 an 28 Sportaarten }} D''''[[Olympesch Spiller|Olympesch Summerspiller]] 2016''' (offiziell ''Spiller vun der XXXI. Olympiad'') goufe vum 5. bis den 21. August 2016 zu [[Rio de Janeiro]] a [[Brasilien]] ausgedroen. Et war dëst fir d'éischt Kéier a [[Südamerika]], an – no [[Mexiko-Stad]] [[Olympesch Summerspiller 1968|1968]] – déi zweet a [[Latäinamerika]]. Am Ganzen hunn 207 Ekippe matgemaach, mat 11.238 Athleeten. Et gouf 306 Kompetitiounen an 28 [[Olympesch Sportaarten|Sportaarten]]. == Participatioun vu Lëtzebuerg == [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] war zu Rio de Janeiro a fënnef Sportaarte mat am Ganzen zéng Athleete vertrueden, jee fënnef Fraen a Männer. Lëtzebuerg gehéiert zu den Natiounen, déi bei dëse Spiller keng Medaile gewonnen hunn. Zënter 1900 war et déi 24. lëtzebuergesch Participatioun bei den Olympesche Summerspiller. === Fändeldréier === Den Tennisspiller [[Gilles Müller]] huet de [[Fändel vu Lëtzebuerg]] bei der Erëffnungszeremonie gedroen. === Participantë pro Sportaart === === [[Fichier:Athletics pictogram.svg|35px|Logo Leichtathletik]] Liichtathleetik === ''' Lafen a Goen ''' {| class="wikitable" style="width:60em" ! rowspan="2" |Athleeten ! rowspan="2" |Kompetitioun ! colspan="2" |Ronn 1 ! colspan="2" |Halleffinall ! colspan="2" |Finall ! rowspan="2" |Rang |- !Zäit !Rang !Zäit !Rang !Zäit !Rang |- | colspan="9" align="left" |'''Dammen''' |- |[[Charline Mathias]] |800 m | align="center" |2:09,30 min | align="center" |58 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |58 |- | colspan="9" align="left" |'''Männer''' |- |[[Charles Grethen]] |800 m | align="center" |1:48,93 min | align="center" |38 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |38 |} === Cyclissem === ==== [[Fichier:Cycling (road) pictogram.svg|35px]] Strooss ==== {| class="wikitable" style="width:60em" !Athleeten !Kompetitioun !Zäit !Rang |- | colspan="4" align="left" |'''Dammen''' |- |[[Chantal Hoffmann]] |Stroossecourse | colspan="2" align="center" |net fäerdeg gemaach |- |[[Christine Majerus]] |Stroossecourse | align="center" |3:56:34 h | align="center" |18 |- |Christine Majerus |Eenzelzäitfueren | align="center" |48:16,17 min | align="center" |22 |- | colspan="4" align="left" |'''Männer''' |- |[[Fränk Schleck]] |Stroossecourse | align="center" |6:13:36 h | align="center" |20 |} === [[Fichier:Swimming pictogram.svg|35px]] Schwammen === {| class="wikitable" style="width:60em" ! rowspan="2" |Athleeten ! rowspan="2" |Kompetitioun ! colspan="2" |Virlaf ! colspan="2" |Halleffinall ! colspan="2" |Finall ! rowspan="2" |Rang |- !Zäit !Rang !Zäit !Rang !Zäit !Rang |- | colspan="9" align="left" |'''Dammen''' |- |[[Julie Meynen]] |50&nbsp;m Freestyle | align="center" |25,12 s | align="center" |26 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |26 |- |Julie Meynen |100&nbsp;m Freestyle | align="center" |55,09 | align="center" |25 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |25 |- | colspan="9" align="left" |'''Männer''' |- |[[Laurent Carnol]] |100 m Brasse | align="center" |1:00,88 min | align="center" |27 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |27 |- |Laurent Carnol |200&nbsp;m Brasse | align="center" |2:11,94 min | align="center" |21 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |21 |- |[[Raphaël Stacchiotti]] |100&nbsp;m Freestyle | align="center" |50,79 s | align="center" |47 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |47 |- |Raphaël Stacchiotti |200&nbsp;m 4-nages | align="center" |2:00,21 min | align="center" |21 | colspan="4" align="center" |ausgescheet | align="center" |21 |- |Raphaël Stacchiotti |400 m 4-nages | align="center" |4:20,37 min | align="center" |23 | colspan="2" align="center" |– | colspan="2" align="center" |ausgescheet | align="center" |23 |} === [[Fichier:Tennis pictogram.svg|35px]] Tennis === {| class="wikitable center" style="font-size:95%" ! rowspan="2" |Athleeten ! rowspan="2" |Kompetitioun ! colspan="2" |1. Ronn ! colspan="2" |2. Ronn ! colspan="2" |Aachtelsfinall ! colspan="2" |Véierelsfinall ! colspan="2" |Halleffinall ! colspan="2" |Finall |- !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat |- | colspan="14" align="left" |'''Männer''' |- | align="left" |[[Gilles Müller]] |Eenzel | align="center" |[[Jerzy Janowicz]] {{POL|#}} | align="center" |5:7, 6:1, 7:6<sup>10</sup> | align="center" |[[Jo-Wilfried Tsonga]] {{FRA|#}} | align="center" |6:4, 6:3 | align="center" |[[Roberto Bautista Agut]] {{ESP|#}} | align="center" |4:6, 6:7<sup>4</sup> | colspan="6" align="center" |ausgescheet |} === [[Fichier:Table tennis pictogram.svg|35px]] Dëschtennis === {| class="wikitable center" style="font-size:95%" ! rowspan="2" |Athleeten ! rowspan="2" |Kompetitioun ! colspan="2" |1. Ronn ! colspan="2" |2. Ronn ! colspan="2" |3. Ronn ! colspan="2" |Aachtelsfinall ! colspan="2" |Véierelsfinall ! colspan="2" |Halleffinall ! colspan="2" |Finall ! rowspan="2" |Rang |- !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat !Géigner !Resultat |- | colspan="17" align="left" |'''Dammen''' |- | align="left" |[[Ni Xialian]] |Eenzel | align="center" |[[Caroline Kumahara]] {{BRA|#}} | align="center" |4:3 | align="center" |[[Shen Yanfei]] {{ESP|#}} | align="center" |4:3 | align="center" |[[Feng Tianwei]] {{SGP|#}} | align="center" |2:4 | colspan="9" align="center" |ausgescheet |} == Top 10-Medailespigel == Déi 10 Länner, déi déi meescht Medaile gewonnen hunn, waren: {| class="float-left" style="border:1px solid #808080; background-color:#FFFFFF; width:350px; text-align:center;" cellspacing="1" cellpadding="2" |- style="background:#EEEEEE;" ! align="center" colspan="6" | |- style="background:#EEEEEE;" ! Plaz ! align="left" | Land ! style="background-color:Gold;" | <abbr title="Gold">G</abbr> ! style="background-color:Silver;" | <abbr title="Sëlwer">S</abbr> ! style="background-color:Goldenrod;" | <abbr title="Bronze">B</abbr> ! Am Ganzen |- style="background:#EEEEEE;" |1 |align="left"|{{USA}} | 46 | 37 | 38 | 121 |- | 2 |align="left"|{{GBR}} | 27 | 23 | 17 | 67 |- |3 |align="left"|{{CHN}} | 26 | 18 | 26 | 70 |- |4 |align="left"|{{RUS}} | 19 | 18 | 19 | 56 |- |5 |align="left"|{{DEU}} | 17 | 10 | 15 | 42 |- |6 |align="left"|{{JPN}} | 12 | 8 |21 | 41 |- |7 |align="left"|{{FRA}} | 10 | 18 | 14 | 42 |- |8 |align="left"|{{KOR}} | 9 | 3 | 9 | 21 |- |9 |align="left"|{{ITA}} | 8 | 12 | 8 | 28 |- |10 |align="left"|{{AUS}} | 8 | 11 | 10 | 29 |} == Kuckt och == * [[Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken]] == Um Spaweck == {{Commonscat|2016 Summer Olympics}} {{Olympesch Summerspiller}} [[Kategorie:Olympesch Summerspiller 2016| ]] [[Kategorie:Rio de Janeiro]] g1ijx8gx2s2dj0fc4bv608jh3ep7sky Castor (Rakéitemotor) 0 127636 2678361 2474372 2026-05-16T18:25:35Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678361 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Delta 900 with Nimbus-E.jpg|thumb|upright|Néng Castor-II-Starthëllefsrakéiten un enger Delta-900-Rakéit]] [[Fichier:Castor-4b tcmp-2.jpg|thumb|upright|Castor-IVB]] [[Fichier:Athena 1 rocket launching from Kodiak Island.jpg|thumb|upright|Athena-1 mat Castor 120 als éischt Stuf]] '''Castor''' ass den Numm vun enger Klass vun amerikanesche [[Feststoffrakéit]]emotore vun der Firma [[Alliant Techsystems|Thiokol]]. == Entwécklung == D'Entwécklung geet bis an d'Joer [[1959]] zeréck, wou präiswäert Rakéitestufe fir d'[[Scout (Rakéit)|Scout]]-Rakéit als zweet Stuf respektiv fir d'[[Little Joe (Rakéit)|Little Joe-1]] benotzt goufen. D'Rakéit baséiert op der militärescher [[Sergeant (Rakéit)|Sergeant]]-Rakéit, aus där déi fréier Versioune Pollux a Castor entwéckelt goufen. De Pollux-Motor gouf net weiderentwéckelt, wärend de Castor-Motor als Castor-II eng weider Leeschtungsverbesserung krut. D'Castor-IV-Variant ass eng Neientwécklung aus den [[1970]]er-Joren, déi vill méi grouss a méi leeschtungsfäeg ass wéi hir Virgänger. Hire gréissten Asaz bekoumen déi Feststoffrakéiten als [[Booster (Rakéitenundriff)|Booster]] fir d'[[Delta (Rakéit)|Delta]], wou bei bal all Start dräi bis néng dëser Motoren déi éischt Startphas ënnerstëtzt hunn. D'Castor-Rakéite goufen och fir Leeschtungsverbesserung vun der [[Atlas (Rakéit)|Atlas IIAS]] souwéi als Undriff fir eng Rei vun [[Héichtefuerschungsrakéit]]e benotzt. Ausserdeem huet si, siwefach gebëndelt d'[[Conestoga (Rakéit)|Conestoga]]-Rakéit ënnerstëtzt. Wichteg Entwécklungsphase waren: * Pollux * Castor I: Asaz [[1960]]–[[1972]] zirka 365 Stéck * Castor II: Asaz [[1960]]–[[1994]] zirka 1045 Stéck; Lizenz och a Japan fir d'[[H-I (Rakéit)|H-I]] * Castor IV: (Versioun A ouni Steierung, B mat Schubvektorsteierung) * Castor IVA-XL: (verlängert IVA mat zirka 30 % méi Schub) == Typpen == Konkreet Leeschtungsdate gi vu verschiddene Quelle mat liichten Ënnerscheeder duergestallt (z.&nbsp;B. opgrond vun aneren Ëmrechnungen a.s.w.) {|class="wikitable" |-class="hannergrondfaarf8" | !Castor I !Castor II !Castor IIA !Castor IV !Castor IVA !Castor IVA XL |- !Dreifwierk |align="right"|TX-33-52 |align="right"|TX-354-5 |align="right"|TX-354-3 |align="right"|TX-526 |align="right"|TX-780 |align="right"|TX-780 |- !Schub ([[Newton (Eenheet)|kN]]) am Vakuum |align="right"|240 |align="right"|269 |align="right"|400 |align="right"|424 |align="right"|507 |align="right"|595 |- !Brennzäit (s) |align="right"|27 |align="right"|37 |align="right"|40 |align="right"|56 |align="right"|52 |align="right"|58 |- !Stufelängt&nbsp;(m) |align="right"|7,32 |align="right"|7,67 |align="right"|6,31 |align="right"|10,50 |align="right"|13,50 |align="right"|13,25 |} Castor IVA goufe fir d'éischt am Joer [[1989]] bei enger Delta-Rakéit an zanter dem [[15. Dezember]] [[1993]] als Booster vun enger [[Atlas (Rakéit)|Atlas IIAS]] agesat. Ënnerschiddlech Verkleedungen an Düseformen déngen der Upassung un de jeeweilegen Asaz als Booster oder Stuf. == Castor 120 == Déi vergréissert Versioun '''Castor 120''', déi als éischt Stuf vun der [[Athena (Rakéi)|Athena]]-Rakéit den [[22. August]] [[1997]] fir d'éischt gestart gouf, ass entwécklungstechnesch guer net änlech mat den eelere Castor-Rakéitemotoren, mä baséiert op der éischter Stuf vun der [[LGM-118 Peacekeeper|Peacekeeper]]-[[Interkontinentalrakéit]]. De Castor-120-Rakéitemotor déngt och als éischt Stuf vun der [[Taurus (Rakéit)|Taurus]]-Rakéit. == Castor 30 == De Castor-30-Booster ass e staark verkierzte Castor-120-Booster. D'Zuel 30 steet fir 30.000 Pond Dreifstoff. De Castor 30 gëtt als zweet Stuf an der [[Antares (Rakéit)|Antares]]-Rakéit benotzt. De Castor-30-Booster fass och als zweet Stuf an der Athena 1c an als drëtt Stuf an der Athena 2c. De [[9. Dezember]] [[2009]] gouf et fir d'éischt e statesche Brennversuch mat engem Castor-30-Booster. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * {{en}} Encyclopedia Astronautica: [http://www.astronautix.com/stages/castor1.htm Castor 1], [http://www.astronautix.com/stages/castor2.htm Castor 2], [http://www.astronautix.com/stages/castor4a.htm Castor 4A] * {{en}} [[Andrews Space]] & Technology: [https://web.archive.org/web/20120804220357/http://www.spaceandtech.com/spacedata/motors/castor4_sum.shtml Castor IV] * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/raumfahrt/12122009215210.shtml Castor 30 fir Taurus-II-Rakéit erfollegräich getest] [[Kategorie:Rakéiten]] [[Kategorie:Raumfaart]] h6vfz8m1piztvwcd6tw244fmre80xan Kai Fischer 0 128228 2678641 2534455 2026-05-17T08:37:55Z Johnny Chicago 17 /* vun 1960 bis 1969 */ 2678641 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Kai Fischer''' oder och ''Kay Fischer'', gebuer als ''Kai Anne Inge Fischer'' den [[18. Mäerz]] [[1934]] zu [[Halle (Saale)|Halle]], ass eng däitsch [[Schauspiller]]in. D'Kai Fischer war am Kino haaptsächlech an erotesche Filmer wéi ''[[Too Hot to Handle]]'' (1960) vum [[Terence Young]] a ''[[Josefine Mutzenbacher (Film)|Josefine Mutzenbacher]]'' (1970) vum [[Kurt Nachmann]] oder a Kriminalfilmer wéi ''[[Das Wirtshaus von Dartmoor]]'' (1964) vum [[Rudolf Zehetgruber]] ze gesinn. Si huet awer och a bedeitende Filmer wéi ''[[Die Angst des Tormanns beim Elfmeter (Film)|Die Angst des Tormanns beim Elfmeter]]'' (1972) vum [[Wim Wenders]] an ''[[The Serpent's Egg]]'' (1977) vum [[Ingmar Bergman]] matgespillt. Si huet och a villen TV-Produktioune wéi an der Serie ''[[Salto Mortale (TV-Serie)|Salto Mortale]]'' oder an der Miniserie ''Die Gentlemen bitten zur Kasse'' matgespillt. == Filmographie == ==== vun 1955 bis 1959 ==== * 1955: ''[[Oh - diese lieben Verwandten]]'' - Regie: [[Joe Stöckel]] - Haaptacteuren: Joe Stöckel, [[Erika von Thellmann]] * 1955: ''[[Unternehmen Schlafsack]]'' - Regie: [[Arthur Maria Rabenalt]] - Haaptacteuren: [[Eva Ingeborg Scholz]], [[Paul Klinger]] * 1956: ''[[Das Bad auf der Tenne (Film 1956)|Das Bad auf der Tenne]]'' - Regie: [[Paul Martin]] - Haaptacteuren: [[Sonja Ziemann]], Paul Klinger * 1956: ''[[Die Ehe des Dr. med. Danwitz]]'' - Regie: Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: [[Marianne Koch]], [[Karlheinz Böhm]] * 1956: ''[[Ich und meine Schwiegersöhne]]'' - Regie: [[Georg Jacoby]] - Haaptacteuren: [[Grethe Weiser]], [[Walter Giller]] * 1956: ''[[Holiday am Wörthersee]]'' - Regie: [[Hans Schott-Schöbinger]] - Haaptacteuren: [[Walter Müller]], [[Wera Frydtberg]] * 1956: ''[[Hurra - die Firma hat ein Kind]]'' - Regie: [[Hans Richter]] - Haaptacteuren: Walter Müller, Wera Frydtberg * 1957: ''[[La ragazza della salina]]'' - Regie: [[Frantisek Cáp]] - Haaptacteuren: [[Marcello Mastroianni]], [[Edith Schultze-Westrum]] * 1957: ''[[Wetterleuchten um Maria]]'' - Regie: [[Luis Trenker]] - Haaptacteuren: [[Marianne Hold]], [[Bert Fortell]] * 1957: ''[[Für zwei Groschen Zärtlichkeit]]'' - Regie: Arthur Maria Rabenalt - Haaptacteuren: [[Claus Holm]], [[Ingmar Zeisberg]] * 1958: ''[[Das Wirtshaus im Spessart (Film 1958)|Das Wirtshaus im Spessart]]'' - Regie: [[Kurt Hoffmann]] - Haaptacteuren: [[Liselotte Pulver]], [[Carlos Thompson]] * 1958: ''[[Ich war ihm hörig]]'' - Regie: [[Wolfgang Becker]] - Haaptacteuren: [[Barbara Rütting]], Carlos Thompson * 1958: ''[[Filles de nuit]]'' - Regie: [[Maurice Cloche]] - Haaptacteuren: [[Georges Marchal]], [[Nicole Berger]] * 1958: ''[[Herz ohne Gnade]]'' - Regie: [[Viktor Tourjansky]] - Haaptacteuren: Barbara Rütting, [[Hansjörg Felmy]] * 1958: ''[[Madeleine Tel. 13 62 11]]'' - Regie: [[Kurt Meisel]] - Haaptacteuren: [[Eva Bartok]], [[Sabina Sesselmann]] * 1958: ''[[Grabenplatz 17]]'' - Regie: [[Erich Engels]] - Haaptacteuren: [[Wolfgang Preiss]], [[Carl Lange (Schauspiller)|Carl Lange]] * 1958: ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - Regie: [[Ernst Marischka]] - Haaptacteuren: [[Annie Rosar]], [[Hans Holt]] * 1958: ''[[Schwarze Nylons - Heiße Nächte]]'' - Regie: [[Alfred Braun]] - Haaptacteuren: [[Peter van Eyck]], [[Susanne Cramer]] * 1959: ''[[Skandal um Dodo]]'' - Regie: [[Eduard von Borsody]] - Haaptacteuren: [[Olive Moorefield]], [[Karin Dor]] * 1959: ''[[Lockvogel der Nacht]]'' - Regie: [[Wilm ten Haaf]] - Haaptacteuren: [[Erika Remberg]], Peter van Eyck * 1959: ''[[Mädchen für die Mambo Bar]]'' - Regie: [[Wolfgang Glück]] - Haaptacteuren: [[Gerlinde Locker]], [[Wolf Albach-Retty]] * 1959: ''[[Tempi duri per i vampiri]]'' - Regie: [[Steno]] - Haaptacteuren: [[Renato Rascel]], [[Sylva Koscina]] ==== vun 1960 bis 1969 ==== * 1960: ''[[Freddy und die Melodie der Nacht]]'' - Regie: [[Wolfgang Schleif]] - Haaptacteuren: [[Freddy Quinn]], [[Heidi Brühl]] * 1960: ''[[Too Hot to Handle]]'' - Regie: [[Terence Young]] - Haaptacteuren: [[Jayne Mansfield]], [[Karlheinz Böhm]] * 1960: ''[[The Hellfire Club]]'' - Regie: [[Robert S. Baker]], [[Monty Berman]] - Haaptacteuren: [[Keith Michell]], [[Adrienne Corri]] * 1961: ''[[Denn das Weib ist schwach]]'' - Regie: Wolfgang Glück - Haaptacteuren: Sonja Ziemann, [[Helmut Schmid (Schauspiller)|<Helmut Schmid]] * 1962: ''[[Tunnel 28]]'' - Regie: [[Robert Siodmak]] - Haaptacteuren: [[Don Murray]], [[Christine Kaufmann]] * 1963: ''[[The Waltz King]]'' - Regie: [[Steve Previn]] - Haaptacteuren: [[Kerwin Mathews]], [[Senta Berger]] * 1964: ''[[Zimmer 13]]'' - Regie: [[Harald Reinl]] - Haaptacteuren: [[Joachim Fuchsberger]], Karin Dor * 1964: ''[[Le pistole non discutono]]'' - Regie: [[Mario Caiano]] - Haaptacteuren: [[Rod Cameron]], [[Horst Frank]] * 1964: ''[[Das Wirtshaus von Dartmoor]]'' - Regie: [[Rudolf Zehetgruber]] - Haaptacteuren: [[Heinz Drache]], [[Ingmar Zeisberg]] * 1964: ''[[Das Ungeheuer von London-City]]'' - Regie: [[Edwin Zbonek]] - Haaptacteuren: [[Hansjörg Felmy]], Marianne Koch * 1966: ''[[Der Würger vom Tower]]'' - Regie: [[Hans Mehringer]] - Haaptacteuren: [[Charles Regnier]], [[Ellen Schwiers]] * 1967: ''[[Anónima de asesinos]]'' - Regie: [[Juan de Orduña]] - Haaptacteuren: [[Wayde Preston]], [[Helga Sommerfeld]] * 1967: ''[[La isla de la muerte]]'' - Regie: [[Mel Welles]] - Haaptacteuren: [[Cameron Mitchell]], [[Elisa Montés]] * 1967: ''[[Der große Postraub]]'' - Regie: [[John Olden]], [[Claus Peter Witt]] - Haaptacteuren: [[Horst Tappert]], [[Günther Neutze]] * 1968: ''[[Die Nichten der Frau Oberst (Film 1968)|Die Nichten der Frau Oberst]]'' - Regie: [[Erwin C. Dietrich|Michael Thomas]] - Haaptacteuren: [[Heidrun Hankammer]], [[Tamara Baroni]] * 1968: ''[[La verità difficile]]'' - Regie: [[Sergio Pastore]] - Haaptacteuren: [[Anna Lina Alberti|Lina Albert]], [[Karl-Otto Alberty|Karl Heinz Otto]] * 1969: ''[[Die Nichten der Frau Oberst. 2. Teil - Mein Bett ist meine Burg]]'' - Regie: [[Erwin C. Dietrich]] - Haaptacteuren: Tamara Baroni, [[Michael Maien]] ==== vun 1970 bis 1979 ==== * 1970: ''[[X + YY: Formel des Bösen]]'' - Regie: [[Pavel Jovic]] * 1970: ''[[Immer bei Vollmond]]'' - Regie: [[Rudolf Lubowski]] * 1970: ''[[Josefine Mutzenbacher (Film)|Josefine Mutzenbacher]]'' - Regie: [[Kurt Nachmann]] - Haaptacteuren: [[Christine Schuberth]], [[Renate Kasché]] * 1972: ''[[Die Angst des Tormanns beim Elfmeter (Film)|Die Angst des Tormanns beim Elfmeter]]'' - Regie: [[Wim Wenders]] - Haaptacteuren: [[Arthur Brauss]], [[Erika Pluhar]] * 1972: ''[[Paura]]'' - Regie: [[Luigi Russo]] * 1973: ''[[Studio legale per una rapina]]'' - Regie: [[Tanio Boccia|Amerigo Anton]] - Haaptacteuren: [[Emilio Vale]], [[Paul Muller (Schauspiller)|Paul Muller]] * 1975: ''[[Die sündige Kleinstadt]]'' - Regie: [[Reiner Brönneke]] - Haaptacteuren: [[Eva Pflug]], [[Helga Feddersen]] * 1967: ''[[Das Rückendekolleté]]'' - Regie: [[Jan Nemec]] - Haaptacteuren: [[Hans von Borsody]], [[Adrian Hoven]] * 1977: ''[[The Serpent's Egg]]'' - Regie: [[Ingmar Bergman]] - Haaptacteuren: [[Liv Ullmann]], [[David Carradine]] * 1977: ''[[Halbe-Halbe]]'' - Regie: [[Uwe Brandner]] - Haaptacteuren: [[Hans Peter Hallwachs]], [[Ivan Desny]] * 1979: ''[[Lena Rais]]'' - Regie: [[Christian Rischert]] - Haaptacteuren: [[Krista Stadler]], [[Tilo Prückner]] ==== vun 1980 bis 2004 ==== * 1980: ''[[Holocaust parte seconda: i ricordi, i deliri, la vendetta]]'' - Regie: [[Angelo Pannacciò|Angel Jonathan]] - Haaptacteuren: [[William Berger]], [[Tina Aumont]] * 1983: ''[[Happy Weekend]]'' - Regie: [[Murray Jordan]] - Haaptacteuren: Arthur Brauss, [[Herbert Fux]] * 1984: ''[[Kassensturz (Film 1984)|Kassensturz]]'' - Regie: [[Rolf Silber]] - Haaptacteuren: [[Christoph M. Ohrt]], Tilo Prückner * 1999: ''[[Der Einstein des Sex]]'' - Regie: [[Rosa von Praunheim]] - Haaptacteuren: [[Ben Becker]], [[Otto Sander]] * 2004: ''[[Gefangen]]'' - Regie: [[Jörg Andreas]] - Haaptacteuren: [[Marcel Schlutt]] == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Fischer Kai}} [[Kategorie:Däitsch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1934]] 6zf76uz1r7nbqfgnrso85ie5f7xsc5u Sozial Beweegungen zu Lëtzebuerg 0 128721 2678547 2655389 2026-05-16T19:59:24Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (22) using [[Project:AWB|AWB]] 2678547 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen}} D'[[Sozial Beweegung]]en zu Lëtzebuerg regruppéieren all d'Beweegungen déi probéiert hunn/erméiglecht hunn, gesellschaftlech Verbesserungen erbäizeféieren oder politesch Decisiounen z'änneren oder op d'Kopp ze werfen. ==Definitioun vun de soziale Beweegungen== Ënner soziale Beweegunge versteet een an der Reegel Netzwierker aus villfältegen Gruppe mat politeschen Ziler. Sozial Beweegunge sinn op e gemeinsaamt Reformzil ausgeriicht oder op d'Opginn vun enger bestëmmter Politik. Se setzen op en temporäert Engagement an agéieren an der Ëffentlechkeet duerch Versammlungen, Demonstratiounen, Ritualer a Symboler. Se riichte sech an der Reegel un Regierung oder eng politesch Partei an agéieren lokal wéi och national, respektiv transnational. Sozial Beweegunge sinn keng eemoleg Demonstratioun, mä se halen iwwert e méi groussen Zäitraum. Dësen Artikel beschäftegt sech mat de soziale Beweegungen zu Lëtzebuerg vun [[1945]] bis haut.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.299.</ref> == Aarbechterbeweegung zu Lëtzebuerg== Fir en bessert Verständnis vun den sozialen Entwécklungen no [[1945]] muss een als éischt en Abléck ginn an den Ufank vun den soziale Beweegungen zu Lëtzebuerg. Mam Ufank menge mer virun allem d`Aarbechterbeweegung zu Lëtzebuerg. Eng Aarbechterbeweegung ass zu Lëtzebuerg am Vergläich zu aneren Länner relativ spéit enstaanen. Dëst ass domat ze erklären, datt déi schlechtst bezuelt Aarbechten an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] vun auslänneschen Aarbechter, virun allem Italieener gemaach goufen déi niddreg Léin akzeptéiert hunn. Am September [[1916]] goufen déi éischt Gewerkschafte gegrënnt, den „Luxemburger Berg- und Hüttenarbeiterverband“ (LBHAV) zu Esch an den „Luxemburger Metallarbeiterverband“ (LMAV). De Massestreik, deen den 30.Mäi [[1917]] géint den Verfall vun der Kafkraaft a fir eng Unerkennung vun de Gewerkschaften organiséiert gouf hat keen Uklang beim däitsche Patronat. Och wann dëse Streik keen Erfolleg hat, goufe weiderhi Manifestatiounen organiséiert. Den Historiker [[Denis Scuto]] zielt tëscht Mäerz 1919 a Januar 1921 net manner wei 29 Aarbechtstoppen. Duerch weider Onrouen koum et zu enger Neistrukturéierung vun der Lëtzebuerger Gewerkschaftszeen. Déi zwou Stolaarbechtergewerkschaften hu sech am Joer 1920 zum „Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiterverband“ ([[Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiter-Verband|LBMIAV]]) zesummegeschloss. Den 2. Januar 1921 huet déi kommunistesch Partei sech vun der Aarbechterpartei getrennt an hir eege Gewerkschaft (FLA) gegrënnt. Den 23. Januar gouf de Lëtzebuerger Chrëschtleche Gewerkschaftsbond vu kathouleschen Aarbechter ([[LCGB]]) gegrënnt. Vun do un ass Lëtzebuerger Gewerkschaftszeen ideologesch getrennt.<ref>Pauly, Michel, Geschichte Luxemburgs. München 2011, S.87-91.</ref> [[Fichier:Acieries de Differdange, Les Convertisseurs, Photo by J.M. Bellwald, N° 218.jpg|thumb|Acieries de Differdange, Les Convertisseurs, Photo by J.M. Bellwald, N° 218]] D'Schmelze waren déi éischt Plazen am Land, wou Aarbechter sech zesummefonnt hunn, fir sozial Beweegungen ze grënnen. ==Gewerkschaften an der direkter Nokrichszäit== Wéi an aneren europäesche Länner kann een d'Liewensgefill an der direkter Nokrichszäit zu Lëtzebuerg mat enger gewësser Apathie charakteriséieren. De Manktem vu Liewensmëttel a Réistoffer huet dofir gesuergt datt d'Solidaritéit an der Gesellschaft op d'Prouf gestallt gouf a vill Leit hu sech aus den zivilgesellschaftlechen Organisatiounen zeréckgezunn. Fir sozial Beweegungen war et also eng schwéier Situatioun, mä gläichzäiteg eng Méiglechkeet fir en neien Ufank. D'Aarbechterbeweegung an der Nokrichszäit war virun allem duerch Exiljore vun héije Membere wärend dem Krich markéiert. Nenneswäert ass dobäi de [[Pierre Krier]] dee virum Krich als éischte Gewerkschaftler Aarbechtsminister war an als Chef vum Lëtzebuerger Aarbechter- Verband (LAV) och an der direkter Nokrichszäit um polliteschen a soziale Plang eng zentral Roll hat. Hien huet d'Fusioun vun der neutraler Gewerkschaft mat dem Luxemburger Metallarbeiter-Verband preparéiert an en huet zesumme mat sengem Frënd [[Nicolas Biever]] déi nei Gewerkschaft déi aus där Fusioun ervirgaangen ass: Berg- und Metallindustriearbeiter Verband geplangt. Den LAV war nom Krich aus dem LBMIAV ervirgaange. Wat d'Aarbechterbeweegung ubelaangt war de Plang vun enger Eenheetsgewerkschaft nom Krich net vu laanger Dauer. Aus dem chrëschtleche Milieu goung de Wonsch ervir datt et weiderhin eng chrëschtlech Gewerkschaft gëtt an Verhandlunge fir eng Eenheetsgewerkschaft tëscht der LAV an der FLA goufen am August 1945 ofgebrach. Déi zwou gréisst Gewerkschaften waren also den LAV an den [[LCGB]] .<ref>Fayot, Ben, Les syndicats libres dans l'immédiat après-guerre (1944-1951) IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.135-153.</ref> [[Fichier:Pierre Krier tb 25AUG33.JPG|thumb|upright|De Pierre Krier, ufanks der 1930er-Joren.]] ==Glanzzäit vun de Gewerkschaften an den 1950er- an 1960er-Joren== An den 1950er-Joren ass Entwécklung vun de Gewerkschaften enk mat der Entwécklung an der Stol an an Eisenindustrie, wéi och dem Biergbau verknëppt. Dëse Beräich war am Joer 1952 fir 55% vun der Produktioun an 43% vum PIB verantwortlech. Dobäi waren 25% vun der Bevëlkerung an dësem Secteur aktiv. Déi Zuelen erklären also den héijen Liewensniveau ufangs de Fofzegerjoren. Och den Afloss vun den Gewerkschaften an der Politik kann een erkennen, sou war den President vum LAV [[Nicolas Biwer|Nic Biewer]] vun 1951-1959 Aarbechtsminister. Den wirtschaftleche Fortschrëtt an de 50er-Joren ass duerch Zesummenaarbecht tëscht den Gewerkschaften, dem Patronat an der Regierung ze erklären. Et ass een vun der Logik ausgaange, datt et bei der sozialer Konfrontatioun näischt ze gewannen gouf. Trotz der enker Zesummenaarbecht tëscht den Gewerkschaften, dem Patronat an dem Staat blouwe Streikbeweegungen awer net aus. Sou koum et zum Beispill de 4. Februar 1953 zu enger "Grève d'avertissement" an der Stol- an Eisenindustrie vu 24 Stonnen oder zu engem Streik vun de Mineuren tëscht dem 18. an 25. Abrëll 1955. D'Fofzegerjoren kann een awer duerchaus als gëllenen Zäitalter vun der Aarbechterbeweegung charakteriséieren.  An de Siechzegerjore kann een dann eng "tertiairisation" an der lëtzebuerger Gesellschaft erkennen.D'Landwirtschaft, wéi och d'Industrie verléieren u Bedeitung, a Servicer gewannen u Bedeitung. Dës Entwécklung, déi an de Siwwenzegerjore weider verstäerkt gëtt erkennt een schonn an den Siechzegerjoren. D'Zuel vun de Fonctionnairen ass am Joer 1960 op 33.500 geklommen, wärend s'am Joer 1907 nach bei 5.500 louch. Dës Entwécklunge spigele sech och an der Gewerkschaftswelt erëm, wou 1967 "[[CGFP|Confédération générale de la fonction publique]]" (CGFP) gegrënnt gouf. Tëscht den 1950er a spéiden 1960er-Jore kann een also duerchaus vun enger gëllener Zäit fir d'Lëtzebuerger Gewerkschafte schwätzen. D'Gewerkschaften haten eng wichteg politesch Roll zu Lëtzebuerg wat een um Beispill geséit, datt wichteg Gewerkschaftler eng Ministeschplaz haten. Duerch lëtzebuergesch Press, gréisser Streikbeweegungen an ëffentlech Manifestatiounen, wéi den [[1. Mee]] ware si en Deel vum kulturellen a soziale Liewen. D'Method vum Streik war an de fofzeger a Siechzegerjoren deen Sozialkonflikt, deen an der Ëffentlechkeet am meeschten Uklang hat. Dobäi muss een awer ervirhiewen, datt den Erfolleg vun den Gewerkschaften virun allem och duerch den ekonomeschen Opschwong ze erklären ass. Hie Erfolleger, wéi Steigerung vun den Léin an Reduktioun vun der Aarbechtszäit wieren ouni den wirtschaftlechen Opschwong net méiglech gewiescht. En weideren Grond fir den Succès vun den Gewerkschaften war Skepsis vun der Populatioun géigeniwwer dem "capitalisme de marché" deen an der Tëschekrichszäit gescheitert ass. Déi nei "économie mixte" déi vun den Gewerkschaften, wéi och dem Patronat an dem Staat propagéiert ginn ass sollt sech als méi effektiv erausstellen.<ref>Scuto, Denis, Les luttes syndicales des années 1950 IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S 153-173.</ref><ref>Fayot, Ben, Les années soixante, étape cruciale de la recomposition syndicale IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S. 195-217.</ref> ==Nei sozial Beweegunge vun de spéiden 1960er- bis zu den 1980er-Joren== An den spéiden 1960er-Joren sinn nei sozial Beweegungen an den Zentrum vun der Ëffentlechkeet geréckt, déi virdrun nach net existéiert hunn oder net richteg opgefall waren. Dozou gehéiert Studentenbeweegung Enn vun den Siechzegerjoren. Aner Beweegungen waren an den 1970er-Joren d'Ëmweltbeweegung, bezéiungsweis d'Antiatomkraftbeweegung a Fraebeweegung. Am ëstlechen Deel vun Europa waren et Dissidentenbeweegungen.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.306.</ref> ===Studentenbeweegung=== A vill westeuropäesche Länner war d'Liewen an den 1960er-Jore vum "american way of life" beaflosst. Enn vun den Sechzegerjoren gouf des Liewensastellung vun enger Studente-Protestbeweegung a Fro gestalt. D'Studentebeweegung huet duerch den Auslandsstudium vun de meeschte Lëtzebuerger Studenten och Lëtzebuerg erreecht. Protester hu sech u verschidde politesch Evenementer, wéi den Vietnamkrich vun den USA, den Amarsch vun den sowjeteschen Truppen zu Prag, den Ëmstuerz vun der Regierung am Chile oder dem diktatoresche Regime vum [[Francisco Franco|Franco]] a Spuenie geriicht. Well et zu Lëtzebuerg keng eenheetlech Studenteschaft gouf, waren d'Protester méi roueg wéi an aneren europäesche Länner. D'Protester vun 1971, deene sech och Lëtzebuerger Studenten ugeschloss hunn, hunn zu enger Reform iwwer d'Unerkennung vum auslänneschen Universitéitsdiplom gefouert.<ref>Pauly, Michel, Geschichte Luxemburgs. München 2011, S.110.</ref> ===Fraebeweegung=== D'Politiséiere vun der Fra am Kontext vun [[1968]] hat och seng Repercussiounen op Lëtzebuerg an huet zu Grënnung vun enger eegestänneger Fraebeweegung gefouert, dem „Mouvement de libération des femmes" (MLF).Schwätz een vun der Grënnung vum „MLF“, sou begéint een ëmmer erëm den Numm vun der Kënschtlerin Berthe Lutgen déi als Grënnerin vun der Beweegung ka bezeechent ginn. Et war de 14. Dezember 1971, wéi sech 16 Fraen an engem Hotel an der Staat getraff haten vir iwwer déi juristesch, sexuell an onekonomesch Ënnerdréckung vun der Fra ze diskutéieren an doropshin den „MLF“ ze grënnen. Am Februar 1972 koum et zu enger éischter Programmdiskussioun an zur Wiel vum éischte Kommitee vum „MFL". Et kann een soen, datt des néi Fraebeweegung am Kontext vun der genereller Opbrochstëmmung, déi mam „Mäi 68" associéiert gëtt, entstanen ass. Zwee Haapttheme vum MLF waren eng Reform vun de Gesetzer vum Bestietnes, souwéi de Kampf fir d'Entkriminaliséiere vun der Ofdreiwung, wat och zu enger grousser Debatt am Grand-Duché gefouert huet. An deem Zesummenhank koum et den 30. Mee zu enger grousser Protestaktioun virun der Chamber. Haut gëtt d'Archiv vum "MLF" vum Fraeninformatiouns- an Dokumentatiounszenter [[Cid-femmes|CID-femmes]] verwalt. Et kann ee soen, datt den MLF am CID-femmes opgaangen ass, deen huet den 8. Mäerz 1992 seng Dieren opgemaach an existéiert bis haut.<ref>Kmec, Sonja, Das Gespenst des Feminismus. Frauenbeweegung in Luxembourg, gestern – heute – morgen, Marburg 2012.</ref> ===Ëmweltbeweegung an Anti-Atombeweegung=== Eng aner Beweegung déi zanter den 1970er-Joren entstanen ass war Ëmweltbeweegung déi enk mat der Anti-Atomkfraaftbeweegung verkoppelt war. Se ass no de Publikatiounen iwwer d'Ëmweltschied an der moderner Wirtschaft, wei zum Beispill Publikatioun vum Club of Rome (1972), entstanene. Se huet verschidde Charakteristike mat der Studentenbeweegung gemeinsam, well deelweis déi selwecht Persounen aktiv waren. Se war zwar net vun der selwechter gesellschaftspolitescher Ideologie markéiert wéi Studentenbeweegung. Mä zu Lëtzebuerg war den Ausléiser fir e politescht Engagement vun der Ëmweltbeweegung, de geplangte Bau vun engem [[Atomkraaftwierk zu Remerschen (Projet)|Atomkraaftwierk zu Rëmerschen]]. Duerch en engagéierte Kampf vun der [[Biergerinitiativ Museldall]] an hirer Grënnerin Elisabeth Kox-Riesch, zesumme mat dem [[CNAM]] (Comité national d'action pour un moratoire) konnt Populatioun op Gefore vun der Atomkraaft opmierksam gemeet ginn. Dëse Projet konnt duerch ganz vill Widderstand an eng negativ Ofstëmmung an der sozialistescher Partei verhënnert ginn. Mee net verhënnert ginn, konnt de Bau vun enger Atomzentral zu [[Kettenuewen|Cattenom]]. Trotz enger grousser nationaler an internationaler Mobiliséierung huet franséisch Regierung dëse Projet duerchgesat. Nodeems ab 1986 net nëmmen Ëmweltorganisatioune mä och den [[OGBL]] an eng Rei vun Gemengen juristesch Schrëtt géint Cattenom ënnerholl hu, huet de [[Mouvement écologique]] déi national Koordinatioun iwwerholl.D Anti-Atombeweegung wéi och d'Ëmweltbeweegung hunn eng Rei vun Organisatioune beaflosst an anerer ervirbruecht wéi zum Beispill déi [[Déi Gréng|gréng Partei.]]<ref>Michels, Dan, Eine beachtliche Kontinuität. Über 40 Jahre Atom-Widerstand in Luxemburg. IN: Forum NR 347 (2015), S.40-41.</ref>   Déi frei 1970er-Jore waren also an villen Hisiichten vun enger gewëssen Opbrochstëmmung markéiert. D'Studentebeweegung hat mat bësse Verspéidung am Abrëll 1971 en Echo zu Lëtzebuerg a Biergerinitiative fonnt, wéi och bei Fraenorganisatiounen déi sech gebilt hunn, hu fir gesellschaftlech Ännerunge gesuergt. Wat déi wirtschaftlech Situatioun am Joer 1973 ubelaangt sou konnt ee praktesch vu Vollbeschäftegung schwätzen.<ref name="Krier, Frédéric 2016">Krier, Frédéric, 9. Oktober 1973: der LAV beweist seine Stärke. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.217-225.</ref> ==Gewerkschaften an den Krisejoren== Mee duerch Kris an der Stolproduktioun an d'Erhéijung vun den Präisser vum Äerduelech ass Ofhängegkeet zu Lëtzebuerg vun der Stolindustrie däitlech ginn. Méi séier wei aner Länner huet Lëtzebuerg op Stolkris reagéiert. Produktiounscapacitéite goufen em 15% erofgeschrauft an d'Zuel vun de Beschäftegte reduzéiert, dovu goufen 30% virzäiteg pensionéiert. Doropshin hate Gewerkschaften a villen europäesche Länner mat de Follge wéi Aarbechtslosegkeet an Inflatioun ze kämpfen. An dëser schwiereger Situatioun hate se wéineg Erfolleg an hunn d'Vertraue vu ville Leit verluer. Zu Lëtzebuerg war Situatioun awer anescht. Automatesch Upassung vun de Léin un d'Verbraucherpräisser déi am Joer 1921 fir Staatsbeamten agefouert gouf, goufen am Joer 1975 verallgemengert. Ausserdeem gouf den Dialog tëscht der Regierung, de Gewerkschaften an dem Patronat wärend der Stolkris intensivéiert. Wärend an eisen Nopeschlänner vun de Gewerkschaften dacks d'Aktioun privilegéiert gouf, war et zu Lëtzebuerg éischter d'Negociatioun déi Virrang hat.  Déi genannt gesellschaftspolitesch an ekonomesch Verännerungen hu sech awer och an der Organisatioun vun den Gewerkschaften erëmgespigelt. Am Joer 1979 hun sech déi lénks Gewerkschaften zum Onofhängegen Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg (OGBL) zesummen geschloss. Nieft dem [[LCGB]] an der [[CGFP]] war den [[OGBL]] déi gréisst Gewerkschaft. An de follgende Joren hunn d'Gewerkschafte probéiert sech der "Tertiarisation" vun der lëtzebuerger Gesellschaft unzepassen. Mee déi beschäftegt aus dem Déngschtleeschtungssecteur waren an der Reegel net sou einfach fir Gewerkschaft ze motivéieren. Bedierfnis sech no ënnen ofzegrenzen war ofmools méi staark wéi den Wonsch enger Gewerkschaft unzegehéieren. Iwwerdeems goung Zuel vun de Beschäftegten an der Industrie zeréck an d'Persoun vum Aktivist dee säi ganzt Liewen an den Déngscht vun der Gewerkschaft gestallt huet gouf ëmmer méi rar. D'Gewerkschaften haten ëmmer méi Problemer sech an der neier Konsumgesellschaft, wéi och den neie Medien erëm ze fannen. D'Zuel vun den Demonstratiounen huet ofgeholl, an déi traditionell Datumer wéi den [[1. Mee]] hu sech verännert. Aus ëffentleche Manifestatiounen goufe Fester déi fir jiddereen op waren.<ref name="Krier, Frédéric 2016"/><ref>Scuto, Denis/ Thomas, Adrien, Entre solidarité internationale et protection de l'emploi national: les syndicats et les immigrés. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S. 225-253. 247</ref><ref>Krier, Frédéric, Die Gründung des OGBL 1979. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.271-317.</ref><ref>Hoffmann, Henri, Der 1. Mai – 126 Gewerkschaftsgeschichte. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.253-271.</ref> ==Sozial Beweegunge vun den 1990er-Jore bis haut== Wat 1990er-Joren ubelaangt muss een bemierken, datt mam Enn vum [[Kale Krich|Ost-West Konflikt]] de Fridden net méi direkt bedroot war. Op Studentenbeweegung, Ëmweltbeweegung a Fraebeweegung si keng nei Beweegungen entstanen. Déi sougenannt nei Beweegunge goufe consolidéiert an et hu sech aner Organisatiounen doraus gebilt, déi am Laf vun der Zäit eng gewësse Proximitéit zur Regierung entwéckelt hunn. Zu Lëtzebuerg waren dat zum Beispill den CID-femmes oder de Mouvement écologique. Wärend sech sozial Beweegungen an der Vergaangenheet éischter mat lénkse Parteien identifizéiert hunn, sinn an den 90er-Jore Beweegungen entstanen déi sech mam rietsradikalen a fundamentalistesche Milieu identifizéiert hunn. Wärend se verschidde Charakteristike vun de soziale Beweegungen bäibehalen hunn, waren nei Kommunikationsmethoden wéi den Internet fir si vun grousser Wichtegkeet. Wärend sozial Beweegungen no baussen oppe waren, hunn se probéiert sech no baussen ofzegrenzen. Doropshi si sozial an eethesch Konflikter entstanen déi a Jugoslawien souguer zum Biergerkrich gefouert hunn.  Um europäesche Plang hu sech mat der Grënnung vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Union]], an der Schafung vun enger gemeinsamer Kulturpolitik a Sozialpolitik och nei Organisatiounen an Interesseveräiner gebilt.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.321-322.</ref> Wat en Ausbléck an eis no Zukunft ubelaangt sou musse sech déi verschidden Organisatioune wéi och Gewerkschaften eens ginn, mat wéi enge Moyene se deenen neien Entwécklungen am Déngschtleeschtungssecteur entgéint wierken. D'Aarbechtskraaft gëtt ëmmer méi hat Maschinnen ersat an den onqualifizéierten Aarbechter steet virun enger onsécherer Zukunft. Gewerkschaften a sozial Beweegunge mussen also am Zäitalter vun der [[Globaliséierung]] a Robotiséierung nei Strategien entwéckele fir d'Gesellschaft sou gutt wéi méiglech z'ënnerstëtzen. {{Referenzen}} 93ddr0faij0gis7w0wcfbmbrec5jbxm 2678548 2678547 2026-05-16T19:59:54Z Volvox 4050 2678548 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen}} D'[[Sozial Beweegung]]en zu Lëtzebuerg regruppéieren all d'Beweegungen déi probéiert hunn/erméiglecht hunn, gesellschaftlech Verbesserungen erbäizeféieren oder politesch Decisiounen z'änneren oder op d'Kopp ze werfen. ==Definitioun vun de soziale Beweegungen== Ënner soziale Beweegunge versteet een an der Reegel Netzwierker aus villfältegen Gruppe mat politeschen Ziler. Sozial Beweegunge sinn op e gemeinsaamt Reformzil ausgeriicht oder op d'Opginn vun enger bestëmmter Politik. Se setzen op en temporäert Engagement an agéieren an der Ëffentlechkeet duerch Versammlungen, Demonstratiounen, Ritualer a Symboler. Se riichte sech an der Reegel un Regierung oder eng politesch Partei an agéieren lokal wéi och national, respektiv transnational. Sozial Beweegunge sinn keng eemoleg Demonstratioun, mä se halen iwwert e méi groussen Zäitraum. Dësen Artikel beschäftegt sech mat de soziale Beweegungen zu Lëtzebuerg vun [[1945]] bis haut.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.299.</ref> == Aarbechterbeweegung zu Lëtzebuerg== Fir en bessert Verständnis vun den sozialen Entwécklungen no [[1945]] muss een als éischt en Abléck ginn an den Ufank vun den soziale Beweegungen zu Lëtzebuerg. Mam Ufank menge mer virun allem d`Aarbechterbeweegung zu Lëtzebuerg. Eng Aarbechterbeweegung ass zu Lëtzebuerg am Vergläich zu aneren Länner relativ spéit enstaanen. Dëst ass domat ze erklären, datt déi schlechtst bezuelt Aarbechten an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] vun auslänneschen Aarbechter, virun allem Italieener gemaach goufen déi niddreg Léin akzeptéiert hunn. Am September [[1916]] goufen déi éischt Gewerkschafte gegrënnt, den „Luxemburger Berg- und Hüttenarbeiterverband“ (LBHAV) zu Esch an den „Luxemburger Metallarbeiterverband“ (LMAV). De Massestreik, deen den 30.Mäi [[1917]] géint den Verfall vun der Kafkraaft a fir eng Unerkennung vun de Gewerkschaften organiséiert gouf hat keen Uklang beim däitsche Patronat. Och wann dëse Streik keen Erfolleg hat, goufe weiderhi Manifestatiounen organiséiert. Den Historiker [[Denis Scuto]] zielt tëscht Mäerz 1919 a Januar 1921 net manner wei 29 Aarbechtstoppen. Duerch weider Onrouen koum et zu enger Neistrukturéierung vun der Lëtzebuerger Gewerkschaftszeen. Déi zwou Stolaarbechtergewerkschaften hu sech am Joer 1920 zum „Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiterverband“ ([[Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiter-Verband|LBMIAV]]) zesummegeschloss. Den 2. Januar 1921 huet déi kommunistesch Partei sech vun der Aarbechterpartei getrennt an hir eege Gewerkschaft (FLA) gegrënnt. Den 23. Januar gouf de Lëtzebuerger Chrëschtleche Gewerkschaftsbond vu kathouleschen Aarbechter ([[LCGB]]) gegrënnt. Vun do un ass Lëtzebuerger Gewerkschaftszeen ideologesch getrennt.<ref>Pauly, Michel, Geschichte Luxemburgs. München 2011, S.87-91.</ref> [[Fichier:Acieries de Differdange, Les Convertisseurs, Photo by J.M. Bellwald, N° 218.jpg|thumb|Acieries de Differdange, Les Convertisseurs, Photo by J.M. Bellwald, N° 218]] D'Schmelze waren déi éischt Plazen am Land, wou Aarbechter sech zesummefonnt hunn, fir sozial Beweegungen ze grënnen. ==Gewerkschaften an der direkter Nokrichszäit== Wéi an aneren europäesche Länner kann een d'Liewensgefill an der direkter Nokrichszäit zu Lëtzebuerg mat enger gewësser Apathie charakteriséieren. De Manktem vu Liewensmëttel a Réistoffer huet dofir gesuergt datt d'Solidaritéit an der Gesellschaft op d'Prouf gestallt gouf a vill Leit hu sech aus den zivilgesellschaftlechen Organisatiounen zeréckgezunn. Fir sozial Beweegungen war et also eng schwéier Situatioun, mä gläichzäiteg eng Méiglechkeet fir en neien Ufank. D'Aarbechterbeweegung an der Nokrichszäit war virun allem duerch Exiljore vun héije Membere wärend dem Krich markéiert. Nenneswäert ass dobäi de [[Pierre Krier]] dee virum Krich als éischte Gewerkschaftler Aarbechtsminister war an als Chef vum Lëtzebuerger Aarbechter- Verband (LAV) och an der direkter Nokrichszäit um polliteschen a soziale Plang eng zentral Roll hat. Hien huet d'Fusioun vun der neutraler Gewerkschaft mat dem Luxemburger Metallarbeiter-Verband preparéiert an en huet zesumme mat sengem Frënd [[Nicolas Biever]] déi nei Gewerkschaft déi aus där Fusioun ervirgaangen ass: Berg- und Metallindustriearbeiter Verband geplangt. Den LAV war nom Krich aus dem LBMIAV ervirgaange. Wat d'Aarbechterbeweegung ubelaangt war de Plang vun enger Eenheetsgewerkschaft nom Krich net vu laanger Dauer. Aus dem chrëschtleche Milieu goung de Wonsch ervir datt et weiderhin eng chrëschtlech Gewerkschaft gëtt an Verhandlunge fir eng Eenheetsgewerkschaft tëscht der LAV an der FLA goufen am August 1945 ofgebrach. Déi zwou gréisst Gewerkschaften waren also den LAV an den [[LCGB]] .<ref>Fayot, Ben, Les syndicats libres dans l'immédiat après-guerre (1944-1951) IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.135-153.</ref> [[Fichier:Pierre Krier tb 25AUG33.JPG|thumb|upright|De Pierre Krier, ufanks der 1930er-Joren.]] ==Glanzzäit vun de Gewerkschaften an den 1950er- an 1960er-Joren== An den 1950er-Joren ass Entwécklung vun de Gewerkschaften enk mat der Entwécklung an der Stol an an Eisenindustrie, wéi och dem Biergbau verknëppt. Dëse Beräich war am Joer 1952 fir 55&nbsp;% vun der Produktioun an 43&nbsp;% vum PIB verantwortlech. Dobäi waren 25&nbsp;% vun der Bevëlkerung an dësem Secteur aktiv. Déi Zuelen erklären also den héijen Liewensniveau ufangs de Fofzegerjoren. Och den Afloss vun den Gewerkschaften an der Politik kann een erkennen, sou war den President vum LAV [[Nicolas Biwer|Nic Biewer]] vun 1951-1959 Aarbechtsminister. Den wirtschaftleche Fortschrëtt an de 50er-Joren ass duerch Zesummenaarbecht tëscht den Gewerkschaften, dem Patronat an der Regierung ze erklären. Et ass een vun der Logik ausgaange, datt et bei der sozialer Konfrontatioun näischt ze gewannen gouf. Trotz der enker Zesummenaarbecht tëscht den Gewerkschaften, dem Patronat an dem Staat blouwe Streikbeweegungen awer net aus. Sou koum et zum Beispill de 4. Februar 1953 zu enger "Grève d'avertissement" an der Stol- an Eisenindustrie vu 24 Stonnen oder zu engem Streik vun de Mineuren tëscht dem 18. an 25. Abrëll 1955. D'Fofzegerjoren kann een awer duerchaus als gëllenen Zäitalter vun der Aarbechterbeweegung charakteriséieren.  An de Siechzegerjore kann een dann eng "tertiairisation" an der lëtzebuerger Gesellschaft erkennen.D'Landwirtschaft, wéi och d'Industrie verléieren u Bedeitung, a Servicer gewannen u Bedeitung. Dës Entwécklung, déi an de Siwwenzegerjore weider verstäerkt gëtt erkennt een schonn an den Siechzegerjoren. D'Zuel vun de Fonctionnairen ass am Joer 1960 op 33.500 geklommen, wärend s'am Joer 1907 nach bei 5.500 louch. Dës Entwécklunge spigele sech och an der Gewerkschaftswelt erëm, wou 1967 "[[CGFP|Confédération générale de la fonction publique]]" (CGFP) gegrënnt gouf. Tëscht den 1950er a spéiden 1960er-Jore kann een also duerchaus vun enger gëllener Zäit fir d'Lëtzebuerger Gewerkschafte schwätzen. D'Gewerkschaften haten eng wichteg politesch Roll zu Lëtzebuerg wat een um Beispill geséit, datt wichteg Gewerkschaftler eng Ministeschplaz haten. Duerch lëtzebuergesch Press, gréisser Streikbeweegungen an ëffentlech Manifestatiounen, wéi den [[1. Mee]] ware si en Deel vum kulturellen a soziale Liewen. D'Method vum Streik war an de fofzeger a Siechzegerjoren deen Sozialkonflikt, deen an der Ëffentlechkeet am meeschten Uklang hat. Dobäi muss een awer ervirhiewen, datt den Erfolleg vun den Gewerkschaften virun allem och duerch den ekonomeschen Opschwong ze erklären ass. Hie Erfolleger, wéi Steigerung vun den Léin an Reduktioun vun der Aarbechtszäit wieren ouni den wirtschaftlechen Opschwong net méiglech gewiescht. En weideren Grond fir den Succès vun den Gewerkschaften war Skepsis vun der Populatioun géigeniwwer dem "capitalisme de marché" deen an der Tëschekrichszäit gescheitert ass. Déi nei "économie mixte" déi vun den Gewerkschaften, wéi och dem Patronat an dem Staat propagéiert ginn ass sollt sech als méi effektiv erausstellen.<ref>Scuto, Denis, Les luttes syndicales des années 1950 IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S 153-173.</ref><ref>Fayot, Ben, Les années soixante, étape cruciale de la recomposition syndicale IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S. 195-217.</ref> ==Nei sozial Beweegunge vun de spéiden 1960er- bis zu den 1980er-Joren== An den spéiden 1960er-Joren sinn nei sozial Beweegungen an den Zentrum vun der Ëffentlechkeet geréckt, déi virdrun nach net existéiert hunn oder net richteg opgefall waren. Dozou gehéiert Studentenbeweegung Enn vun den Siechzegerjoren. Aner Beweegungen waren an den 1970er-Joren d'Ëmweltbeweegung, bezéiungsweis d'Antiatomkraftbeweegung a Fraebeweegung. Am ëstlechen Deel vun Europa waren et Dissidentenbeweegungen.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.306.</ref> ===Studentenbeweegung=== A vill westeuropäesche Länner war d'Liewen an den 1960er-Jore vum "american way of life" beaflosst. Enn vun den Sechzegerjoren gouf des Liewensastellung vun enger Studente-Protestbeweegung a Fro gestalt. D'Studentebeweegung huet duerch den Auslandsstudium vun de meeschte Lëtzebuerger Studenten och Lëtzebuerg erreecht. Protester hu sech u verschidde politesch Evenementer, wéi den Vietnamkrich vun den USA, den Amarsch vun den sowjeteschen Truppen zu Prag, den Ëmstuerz vun der Regierung am Chile oder dem diktatoresche Regime vum [[Francisco Franco|Franco]] a Spuenie geriicht. Well et zu Lëtzebuerg keng eenheetlech Studenteschaft gouf, waren d'Protester méi roueg wéi an aneren europäesche Länner. D'Protester vun 1971, deene sech och Lëtzebuerger Studenten ugeschloss hunn, hunn zu enger Reform iwwer d'Unerkennung vum auslänneschen Universitéitsdiplom gefouert.<ref>Pauly, Michel, Geschichte Luxemburgs. München 2011, S.110.</ref> ===Fraebeweegung=== D'Politiséiere vun der Fra am Kontext vun [[1968]] hat och seng Repercussiounen op Lëtzebuerg an huet zu Grënnung vun enger eegestänneger Fraebeweegung gefouert, dem „Mouvement de libération des femmes" (MLF).Schwätz een vun der Grënnung vum „MLF“, sou begéint een ëmmer erëm den Numm vun der Kënschtlerin Berthe Lutgen déi als Grënnerin vun der Beweegung ka bezeechent ginn. Et war de 14. Dezember 1971, wéi sech 16 Fraen an engem Hotel an der Staat getraff haten vir iwwer déi juristesch, sexuell an onekonomesch Ënnerdréckung vun der Fra ze diskutéieren an doropshin den „MLF“ ze grënnen. Am Februar 1972 koum et zu enger éischter Programmdiskussioun an zur Wiel vum éischte Kommitee vum „MFL". Et kann een soen, datt des néi Fraebeweegung am Kontext vun der genereller Opbrochstëmmung, déi mam „Mäi 68" associéiert gëtt, entstanen ass. Zwee Haapttheme vum MLF waren eng Reform vun de Gesetzer vum Bestietnes, souwéi de Kampf fir d'Entkriminaliséiere vun der Ofdreiwung, wat och zu enger grousser Debatt am Grand-Duché gefouert huet. An deem Zesummenhank koum et den 30. Mee zu enger grousser Protestaktioun virun der Chamber. Haut gëtt d'Archiv vum "MLF" vum Fraeninformatiouns- an Dokumentatiounszenter [[Cid-femmes|CID-femmes]] verwalt. Et kann ee soen, datt den MLF am CID-femmes opgaangen ass, deen huet den 8. Mäerz 1992 seng Dieren opgemaach an existéiert bis haut.<ref>Kmec, Sonja, Das Gespenst des Feminismus. Frauenbeweegung in Luxembourg, gestern – heute – morgen, Marburg 2012.</ref> ===Ëmweltbeweegung an Anti-Atombeweegung=== Eng aner Beweegung déi zanter den 1970er-Joren entstanen ass war Ëmweltbeweegung déi enk mat der Anti-Atomkfraaftbeweegung verkoppelt war. Se ass no de Publikatiounen iwwer d'Ëmweltschied an der moderner Wirtschaft, wei zum Beispill Publikatioun vum Club of Rome (1972), entstanene. Se huet verschidde Charakteristike mat der Studentenbeweegung gemeinsam, well deelweis déi selwecht Persounen aktiv waren. Se war zwar net vun der selwechter gesellschaftspolitescher Ideologie markéiert wéi Studentenbeweegung. Mä zu Lëtzebuerg war den Ausléiser fir e politescht Engagement vun der Ëmweltbeweegung, de geplangte Bau vun engem [[Atomkraaftwierk zu Remerschen (Projet)|Atomkraaftwierk zu Rëmerschen]]. Duerch en engagéierte Kampf vun der [[Biergerinitiativ Museldall]] an hirer Grënnerin Elisabeth Kox-Riesch, zesumme mat dem [[CNAM]] (Comité national d'action pour un moratoire) konnt Populatioun op Gefore vun der Atomkraaft opmierksam gemeet ginn. Dëse Projet konnt duerch ganz vill Widderstand an eng negativ Ofstëmmung an der sozialistescher Partei verhënnert ginn. Mee net verhënnert ginn, konnt de Bau vun enger Atomzentral zu [[Kettenuewen|Cattenom]]. Trotz enger grousser nationaler an internationaler Mobiliséierung huet franséisch Regierung dëse Projet duerchgesat. Nodeems ab 1986 net nëmmen Ëmweltorganisatioune mä och den [[OGBL]] an eng Rei vun Gemengen juristesch Schrëtt géint Cattenom ënnerholl hu, huet de [[Mouvement écologique]] déi national Koordinatioun iwwerholl.D Anti-Atombeweegung wéi och d'Ëmweltbeweegung hunn eng Rei vun Organisatioune beaflosst an anerer ervirbruecht wéi zum Beispill déi [[Déi Gréng|gréng Partei.]]<ref>Michels, Dan, Eine beachtliche Kontinuität. Über 40 Jahre Atom-Widerstand in Luxemburg. IN: Forum NR 347 (2015), S.40-41.</ref>   Déi frei 1970er-Jore waren also an villen Hisiichten vun enger gewëssen Opbrochstëmmung markéiert. D'Studentebeweegung hat mat bësse Verspéidung am Abrëll 1971 en Echo zu Lëtzebuerg a Biergerinitiative fonnt, wéi och bei Fraenorganisatiounen déi sech gebilt hunn, hu fir gesellschaftlech Ännerunge gesuergt. Wat déi wirtschaftlech Situatioun am Joer 1973 ubelaangt sou konnt ee praktesch vu Vollbeschäftegung schwätzen.<ref name="Krier, Frédéric 2016">Krier, Frédéric, 9. Oktober 1973: der LAV beweist seine Stärke. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.217-225.</ref> ==Gewerkschaften an den Krisejoren== Mee duerch Kris an der Stolproduktioun an d'Erhéijung vun den Präisser vum Äerduelech ass Ofhängegkeet zu Lëtzebuerg vun der Stolindustrie däitlech ginn. Méi séier wei aner Länner huet Lëtzebuerg op Stolkris reagéiert. Produktiounscapacitéite goufen em 15&nbsp;% erofgeschrauft an d'Zuel vun de Beschäftegte reduzéiert, dovu goufen 30&nbsp;% virzäiteg pensionéiert. Doropshin hate Gewerkschaften a villen europäesche Länner mat de Follge wéi Aarbechtslosegkeet an Inflatioun ze kämpfen. An dëser schwiereger Situatioun hate se wéineg Erfolleg an hunn d'Vertraue vu ville Leit verluer. Zu Lëtzebuerg war Situatioun awer anescht. Automatesch Upassung vun de Léin un d'Verbraucherpräisser déi am Joer 1921 fir Staatsbeamten agefouert gouf, goufen am Joer 1975 verallgemengert. Ausserdeem gouf den Dialog tëscht der Regierung, de Gewerkschaften an dem Patronat wärend der Stolkris intensivéiert. Wärend an eisen Nopeschlänner vun de Gewerkschaften dacks d'Aktioun privilegéiert gouf, war et zu Lëtzebuerg éischter d'Negociatioun déi Virrang hat.  Déi genannt gesellschaftspolitesch an ekonomesch Verännerungen hu sech awer och an der Organisatioun vun den Gewerkschaften erëmgespigelt. Am Joer 1979 hun sech déi lénks Gewerkschaften zum Onofhängegen Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg (OGBL) zesummen geschloss. Nieft dem [[LCGB]] an der [[CGFP]] war den [[OGBL]] déi gréisst Gewerkschaft. An de follgende Joren hunn d'Gewerkschafte probéiert sech der "Tertiarisation" vun der lëtzebuerger Gesellschaft unzepassen. Mee déi beschäftegt aus dem Déngschtleeschtungssecteur waren an der Reegel net sou einfach fir Gewerkschaft ze motivéieren. Bedierfnis sech no ënnen ofzegrenzen war ofmools méi staark wéi den Wonsch enger Gewerkschaft unzegehéieren. Iwwerdeems goung Zuel vun de Beschäftegten an der Industrie zeréck an d'Persoun vum Aktivist dee säi ganzt Liewen an den Déngscht vun der Gewerkschaft gestallt huet gouf ëmmer méi rar. D'Gewerkschaften haten ëmmer méi Problemer sech an der neier Konsumgesellschaft, wéi och den neie Medien erëm ze fannen. D'Zuel vun den Demonstratiounen huet ofgeholl, an déi traditionell Datumer wéi den [[1. Mee]] hu sech verännert. Aus ëffentleche Manifestatiounen goufe Fester déi fir jiddereen op waren.<ref name="Krier, Frédéric 2016"/><ref>Scuto, Denis/ Thomas, Adrien, Entre solidarité internationale et protection de l'emploi national: les syndicats et les immigrés. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S. 225-253. 247</ref><ref>Krier, Frédéric, Die Gründung des OGBL 1979. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.271-317.</ref><ref>Hoffmann, Henri, Der 1. Mai – 126 Gewerkschaftsgeschichte. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.253-271.</ref> ==Sozial Beweegunge vun den 1990er-Jore bis haut== Wat 1990er-Joren ubelaangt muss een bemierken, datt mam Enn vum [[Kale Krich|Ost-West Konflikt]] de Fridden net méi direkt bedroot war. Op Studentenbeweegung, Ëmweltbeweegung a Fraebeweegung si keng nei Beweegungen entstanen. Déi sougenannt nei Beweegunge goufe consolidéiert an et hu sech aner Organisatiounen doraus gebilt, déi am Laf vun der Zäit eng gewësse Proximitéit zur Regierung entwéckelt hunn. Zu Lëtzebuerg waren dat zum Beispill den CID-femmes oder de Mouvement écologique. Wärend sech sozial Beweegungen an der Vergaangenheet éischter mat lénkse Parteien identifizéiert hunn, sinn an den 90er-Jore Beweegungen entstanen déi sech mam rietsradikalen a fundamentalistesche Milieu identifizéiert hunn. Wärend se verschidde Charakteristike vun de soziale Beweegungen bäibehalen hunn, waren nei Kommunikationsmethoden wéi den Internet fir si vun grousser Wichtegkeet. Wärend sozial Beweegungen no baussen oppe waren, hunn se probéiert sech no baussen ofzegrenzen. Doropshi si sozial an eethesch Konflikter entstanen déi a Jugoslawien souguer zum Biergerkrich gefouert hunn.  Um europäesche Plang hu sech mat der Grënnung vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Union]], an der Schafung vun enger gemeinsamer Kulturpolitik a Sozialpolitik och nei Organisatiounen an Interesseveräiner gebilt.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.321-322.</ref> Wat en Ausbléck an eis no Zukunft ubelaangt sou musse sech déi verschidden Organisatioune wéi och Gewerkschaften eens ginn, mat wéi enge Moyene se deenen neien Entwécklungen am Déngschtleeschtungssecteur entgéint wierken. D'Aarbechtskraaft gëtt ëmmer méi hat Maschinnen ersat an den onqualifizéierten Aarbechter steet virun enger onsécherer Zukunft. Gewerkschaften a sozial Beweegunge mussen also am Zäitalter vun der [[Globaliséierung]] a Robotiséierung nei Strategien entwéckele fir d'Gesellschaft sou gutt wéi méiglech z'ënnerstëtzen. {{Referenzen}} 13ejjuuo6jsoyb3sczq4xef8amw7t2x 2678550 2678548 2026-05-16T20:01:44Z Volvox 4050 /* Ëmweltbeweegung an Anti-Atombeweegung */ Homonymielink gefléckt 2678550 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen}} D'[[Sozial Beweegung]]en zu Lëtzebuerg regruppéieren all d'Beweegungen déi probéiert hunn/erméiglecht hunn, gesellschaftlech Verbesserungen erbäizeféieren oder politesch Decisiounen z'änneren oder op d'Kopp ze werfen. ==Definitioun vun de soziale Beweegungen== Ënner soziale Beweegunge versteet een an der Reegel Netzwierker aus villfältegen Gruppe mat politeschen Ziler. Sozial Beweegunge sinn op e gemeinsaamt Reformzil ausgeriicht oder op d'Opginn vun enger bestëmmter Politik. Se setzen op en temporäert Engagement an agéieren an der Ëffentlechkeet duerch Versammlungen, Demonstratiounen, Ritualer a Symboler. Se riichte sech an der Reegel un Regierung oder eng politesch Partei an agéieren lokal wéi och national, respektiv transnational. Sozial Beweegunge sinn keng eemoleg Demonstratioun, mä se halen iwwert e méi groussen Zäitraum. Dësen Artikel beschäftegt sech mat de soziale Beweegungen zu Lëtzebuerg vun [[1945]] bis haut.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.299.</ref> == Aarbechterbeweegung zu Lëtzebuerg== Fir en bessert Verständnis vun den sozialen Entwécklungen no [[1945]] muss een als éischt en Abléck ginn an den Ufank vun den soziale Beweegungen zu Lëtzebuerg. Mam Ufank menge mer virun allem d`Aarbechterbeweegung zu Lëtzebuerg. Eng Aarbechterbeweegung ass zu Lëtzebuerg am Vergläich zu aneren Länner relativ spéit enstaanen. Dëst ass domat ze erklären, datt déi schlechtst bezuelt Aarbechten an der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg]] vun auslänneschen Aarbechter, virun allem Italieener gemaach goufen déi niddreg Léin akzeptéiert hunn. Am September [[1916]] goufen déi éischt Gewerkschafte gegrënnt, den „Luxemburger Berg- und Hüttenarbeiterverband“ (LBHAV) zu Esch an den „Luxemburger Metallarbeiterverband“ (LMAV). De Massestreik, deen den 30.Mäi [[1917]] géint den Verfall vun der Kafkraaft a fir eng Unerkennung vun de Gewerkschaften organiséiert gouf hat keen Uklang beim däitsche Patronat. Och wann dëse Streik keen Erfolleg hat, goufe weiderhi Manifestatiounen organiséiert. Den Historiker [[Denis Scuto]] zielt tëscht Mäerz 1919 a Januar 1921 net manner wei 29 Aarbechtstoppen. Duerch weider Onrouen koum et zu enger Neistrukturéierung vun der Lëtzebuerger Gewerkschaftszeen. Déi zwou Stolaarbechtergewerkschaften hu sech am Joer 1920 zum „Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiterverband“ ([[Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiter-Verband|LBMIAV]]) zesummegeschloss. Den 2. Januar 1921 huet déi kommunistesch Partei sech vun der Aarbechterpartei getrennt an hir eege Gewerkschaft (FLA) gegrënnt. Den 23. Januar gouf de Lëtzebuerger Chrëschtleche Gewerkschaftsbond vu kathouleschen Aarbechter ([[LCGB]]) gegrënnt. Vun do un ass Lëtzebuerger Gewerkschaftszeen ideologesch getrennt.<ref>Pauly, Michel, Geschichte Luxemburgs. München 2011, S.87-91.</ref> [[Fichier:Acieries de Differdange, Les Convertisseurs, Photo by J.M. Bellwald, N° 218.jpg|thumb|Acieries de Differdange, Les Convertisseurs, Photo by J.M. Bellwald, N° 218]] D'Schmelze waren déi éischt Plazen am Land, wou Aarbechter sech zesummefonnt hunn, fir sozial Beweegungen ze grënnen. ==Gewerkschaften an der direkter Nokrichszäit== Wéi an aneren europäesche Länner kann een d'Liewensgefill an der direkter Nokrichszäit zu Lëtzebuerg mat enger gewësser Apathie charakteriséieren. De Manktem vu Liewensmëttel a Réistoffer huet dofir gesuergt datt d'Solidaritéit an der Gesellschaft op d'Prouf gestallt gouf a vill Leit hu sech aus den zivilgesellschaftlechen Organisatiounen zeréckgezunn. Fir sozial Beweegungen war et also eng schwéier Situatioun, mä gläichzäiteg eng Méiglechkeet fir en neien Ufank. D'Aarbechterbeweegung an der Nokrichszäit war virun allem duerch Exiljore vun héije Membere wärend dem Krich markéiert. Nenneswäert ass dobäi de [[Pierre Krier]] dee virum Krich als éischte Gewerkschaftler Aarbechtsminister war an als Chef vum Lëtzebuerger Aarbechter- Verband (LAV) och an der direkter Nokrichszäit um polliteschen a soziale Plang eng zentral Roll hat. Hien huet d'Fusioun vun der neutraler Gewerkschaft mat dem Luxemburger Metallarbeiter-Verband preparéiert an en huet zesumme mat sengem Frënd [[Nicolas Biever]] déi nei Gewerkschaft déi aus där Fusioun ervirgaangen ass: Berg- und Metallindustriearbeiter Verband geplangt. Den LAV war nom Krich aus dem LBMIAV ervirgaange. Wat d'Aarbechterbeweegung ubelaangt war de Plang vun enger Eenheetsgewerkschaft nom Krich net vu laanger Dauer. Aus dem chrëschtleche Milieu goung de Wonsch ervir datt et weiderhin eng chrëschtlech Gewerkschaft gëtt an Verhandlunge fir eng Eenheetsgewerkschaft tëscht der LAV an der FLA goufen am August 1945 ofgebrach. Déi zwou gréisst Gewerkschaften waren also den LAV an den [[LCGB]] .<ref>Fayot, Ben, Les syndicats libres dans l'immédiat après-guerre (1944-1951) IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.135-153.</ref> [[Fichier:Pierre Krier tb 25AUG33.JPG|thumb|upright|De Pierre Krier, ufanks der 1930er-Joren.]] ==Glanzzäit vun de Gewerkschaften an den 1950er- an 1960er-Joren== An den 1950er-Joren ass Entwécklung vun de Gewerkschaften enk mat der Entwécklung an der Stol an an Eisenindustrie, wéi och dem Biergbau verknëppt. Dëse Beräich war am Joer 1952 fir 55&nbsp;% vun der Produktioun an 43&nbsp;% vum PIB verantwortlech. Dobäi waren 25&nbsp;% vun der Bevëlkerung an dësem Secteur aktiv. Déi Zuelen erklären also den héijen Liewensniveau ufangs de Fofzegerjoren. Och den Afloss vun den Gewerkschaften an der Politik kann een erkennen, sou war den President vum LAV [[Nicolas Biwer|Nic Biewer]] vun 1951-1959 Aarbechtsminister. Den wirtschaftleche Fortschrëtt an de 50er-Joren ass duerch Zesummenaarbecht tëscht den Gewerkschaften, dem Patronat an der Regierung ze erklären. Et ass een vun der Logik ausgaange, datt et bei der sozialer Konfrontatioun näischt ze gewannen gouf. Trotz der enker Zesummenaarbecht tëscht den Gewerkschaften, dem Patronat an dem Staat blouwe Streikbeweegungen awer net aus. Sou koum et zum Beispill de 4. Februar 1953 zu enger "Grève d'avertissement" an der Stol- an Eisenindustrie vu 24 Stonnen oder zu engem Streik vun de Mineuren tëscht dem 18. an 25. Abrëll 1955. D'Fofzegerjoren kann een awer duerchaus als gëllenen Zäitalter vun der Aarbechterbeweegung charakteriséieren.  An de Siechzegerjore kann een dann eng "tertiairisation" an der lëtzebuerger Gesellschaft erkennen.D'Landwirtschaft, wéi och d'Industrie verléieren u Bedeitung, a Servicer gewannen u Bedeitung. Dës Entwécklung, déi an de Siwwenzegerjore weider verstäerkt gëtt erkennt een schonn an den Siechzegerjoren. D'Zuel vun de Fonctionnairen ass am Joer 1960 op 33.500 geklommen, wärend s'am Joer 1907 nach bei 5.500 louch. Dës Entwécklunge spigele sech och an der Gewerkschaftswelt erëm, wou 1967 "[[CGFP|Confédération générale de la fonction publique]]" (CGFP) gegrënnt gouf. Tëscht den 1950er a spéiden 1960er-Jore kann een also duerchaus vun enger gëllener Zäit fir d'Lëtzebuerger Gewerkschafte schwätzen. D'Gewerkschaften haten eng wichteg politesch Roll zu Lëtzebuerg wat een um Beispill geséit, datt wichteg Gewerkschaftler eng Ministeschplaz haten. Duerch lëtzebuergesch Press, gréisser Streikbeweegungen an ëffentlech Manifestatiounen, wéi den [[1. Mee]] ware si en Deel vum kulturellen a soziale Liewen. D'Method vum Streik war an de fofzeger a Siechzegerjoren deen Sozialkonflikt, deen an der Ëffentlechkeet am meeschten Uklang hat. Dobäi muss een awer ervirhiewen, datt den Erfolleg vun den Gewerkschaften virun allem och duerch den ekonomeschen Opschwong ze erklären ass. Hie Erfolleger, wéi Steigerung vun den Léin an Reduktioun vun der Aarbechtszäit wieren ouni den wirtschaftlechen Opschwong net méiglech gewiescht. En weideren Grond fir den Succès vun den Gewerkschaften war Skepsis vun der Populatioun géigeniwwer dem "capitalisme de marché" deen an der Tëschekrichszäit gescheitert ass. Déi nei "économie mixte" déi vun den Gewerkschaften, wéi och dem Patronat an dem Staat propagéiert ginn ass sollt sech als méi effektiv erausstellen.<ref>Scuto, Denis, Les luttes syndicales des années 1950 IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S 153-173.</ref><ref>Fayot, Ben, Les années soixante, étape cruciale de la recomposition syndicale IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S. 195-217.</ref> ==Nei sozial Beweegunge vun de spéiden 1960er- bis zu den 1980er-Joren== An den spéiden 1960er-Joren sinn nei sozial Beweegungen an den Zentrum vun der Ëffentlechkeet geréckt, déi virdrun nach net existéiert hunn oder net richteg opgefall waren. Dozou gehéiert Studentenbeweegung Enn vun den Siechzegerjoren. Aner Beweegungen waren an den 1970er-Joren d'Ëmweltbeweegung, bezéiungsweis d'Antiatomkraftbeweegung a Fraebeweegung. Am ëstlechen Deel vun Europa waren et Dissidentenbeweegungen.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.306.</ref> ===Studentenbeweegung=== A vill westeuropäesche Länner war d'Liewen an den 1960er-Jore vum "american way of life" beaflosst. Enn vun den Sechzegerjoren gouf des Liewensastellung vun enger Studente-Protestbeweegung a Fro gestalt. D'Studentebeweegung huet duerch den Auslandsstudium vun de meeschte Lëtzebuerger Studenten och Lëtzebuerg erreecht. Protester hu sech u verschidde politesch Evenementer, wéi den Vietnamkrich vun den USA, den Amarsch vun den sowjeteschen Truppen zu Prag, den Ëmstuerz vun der Regierung am Chile oder dem diktatoresche Regime vum [[Francisco Franco|Franco]] a Spuenie geriicht. Well et zu Lëtzebuerg keng eenheetlech Studenteschaft gouf, waren d'Protester méi roueg wéi an aneren europäesche Länner. D'Protester vun 1971, deene sech och Lëtzebuerger Studenten ugeschloss hunn, hunn zu enger Reform iwwer d'Unerkennung vum auslänneschen Universitéitsdiplom gefouert.<ref>Pauly, Michel, Geschichte Luxemburgs. München 2011, S.110.</ref> ===Fraebeweegung=== D'Politiséiere vun der Fra am Kontext vun [[1968]] hat och seng Repercussiounen op Lëtzebuerg an huet zu Grënnung vun enger eegestänneger Fraebeweegung gefouert, dem „Mouvement de libération des femmes" (MLF).Schwätz een vun der Grënnung vum „MLF“, sou begéint een ëmmer erëm den Numm vun der Kënschtlerin Berthe Lutgen déi als Grënnerin vun der Beweegung ka bezeechent ginn. Et war de 14. Dezember 1971, wéi sech 16 Fraen an engem Hotel an der Staat getraff haten vir iwwer déi juristesch, sexuell an onekonomesch Ënnerdréckung vun der Fra ze diskutéieren an doropshin den „MLF“ ze grënnen. Am Februar 1972 koum et zu enger éischter Programmdiskussioun an zur Wiel vum éischte Kommitee vum „MFL". Et kann een soen, datt des néi Fraebeweegung am Kontext vun der genereller Opbrochstëmmung, déi mam „Mäi 68" associéiert gëtt, entstanen ass. Zwee Haapttheme vum MLF waren eng Reform vun de Gesetzer vum Bestietnes, souwéi de Kampf fir d'Entkriminaliséiere vun der Ofdreiwung, wat och zu enger grousser Debatt am Grand-Duché gefouert huet. An deem Zesummenhank koum et den 30. Mee zu enger grousser Protestaktioun virun der Chamber. Haut gëtt d'Archiv vum "MLF" vum Fraeninformatiouns- an Dokumentatiounszenter [[Cid-femmes|CID-femmes]] verwalt. Et kann ee soen, datt den MLF am CID-femmes opgaangen ass, deen huet den 8. Mäerz 1992 seng Dieren opgemaach an existéiert bis haut.<ref>Kmec, Sonja, Das Gespenst des Feminismus. Frauenbeweegung in Luxembourg, gestern – heute – morgen, Marburg 2012.</ref> ===Ëmweltbeweegung an Anti-Atombeweegung=== Eng aner Beweegung déi zanter den 1970er-Joren entstanen ass war Ëmweltbeweegung déi enk mat der Anti-Atomkfraaftbeweegung verkoppelt war. Se ass no de Publikatiounen iwwer d'Ëmweltschied an der moderner Wirtschaft, wei zum Beispill Publikatioun vum Club of Rome (1972), entstanene. Se huet verschidde Charakteristike mat der Studentenbeweegung gemeinsam, well deelweis déi selwecht Persounen aktiv waren. Se war zwar net vun der selwechter gesellschaftspolitescher Ideologie markéiert wéi Studentenbeweegung. Mä zu Lëtzebuerg war den Ausléiser fir e politescht Engagement vun der Ëmweltbeweegung, de geplangte Bau vun engem [[Atomkraaftwierk zu Remerschen (Projet)|Atomkraaftwierk zu Rëmerschen]]. Duerch en engagéierte Kampf vun der [[Biergerinitiativ Museldall]] an hirer Grënnerin Elisabeth Kox-Riesch, zesumme mat dem [[Comité national d'action pour un moratoire|CNAM]] (Comité national d'action pour un moratoire) konnt Populatioun op Gefore vun der Atomkraaft opmierksam gemeet ginn. Dëse Projet konnt duerch ganz vill Widderstand an eng negativ Ofstëmmung an der sozialistescher Partei verhënnert ginn. Mee net verhënnert ginn, konnt de Bau vun enger Atomzentral zu [[Kettenuewen|Cattenom]]. Trotz enger grousser nationaler an internationaler Mobiliséierung huet franséisch Regierung dëse Projet duerchgesat. Nodeems ab 1986 net nëmmen Ëmweltorganisatioune mä och den [[OGBL]] an eng Rei vun Gemengen juristesch Schrëtt géint Cattenom ënnerholl hu, huet de [[Mouvement écologique]] déi national Koordinatioun iwwerholl.D Anti-Atombeweegung wéi och d'Ëmweltbeweegung hunn eng Rei vun Organisatioune beaflosst an anerer ervirbruecht wéi zum Beispill déi [[Déi Gréng|gréng Partei.]]<ref>Michels, Dan, Eine beachtliche Kontinuität. Über 40 Jahre Atom-Widerstand in Luxemburg. IN: Forum NR 347 (2015), S.40-41.</ref>   Déi frei 1970er-Jore waren also an villen Hisiichten vun enger gewëssen Opbrochstëmmung markéiert. D'Studentebeweegung hat mat bësse Verspéidung am Abrëll 1971 en Echo zu Lëtzebuerg a Biergerinitiative fonnt, wéi och bei Fraenorganisatiounen déi sech gebilt hunn, hu fir gesellschaftlech Ännerunge gesuergt. Wat déi wirtschaftlech Situatioun am Joer 1973 ubelaangt sou konnt ee praktesch vu Vollbeschäftegung schwätzen.<ref name="Krier, Frédéric 2016">Krier, Frédéric, 9. Oktober 1973: der LAV beweist seine Stärke. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.217-225.</ref> ==Gewerkschaften an den Krisejoren== Mee duerch Kris an der Stolproduktioun an d'Erhéijung vun den Präisser vum Äerduelech ass Ofhängegkeet zu Lëtzebuerg vun der Stolindustrie däitlech ginn. Méi séier wei aner Länner huet Lëtzebuerg op Stolkris reagéiert. Produktiounscapacitéite goufen em 15&nbsp;% erofgeschrauft an d'Zuel vun de Beschäftegte reduzéiert, dovu goufen 30&nbsp;% virzäiteg pensionéiert. Doropshin hate Gewerkschaften a villen europäesche Länner mat de Follge wéi Aarbechtslosegkeet an Inflatioun ze kämpfen. An dëser schwiereger Situatioun hate se wéineg Erfolleg an hunn d'Vertraue vu ville Leit verluer. Zu Lëtzebuerg war Situatioun awer anescht. Automatesch Upassung vun de Léin un d'Verbraucherpräisser déi am Joer 1921 fir Staatsbeamten agefouert gouf, goufen am Joer 1975 verallgemengert. Ausserdeem gouf den Dialog tëscht der Regierung, de Gewerkschaften an dem Patronat wärend der Stolkris intensivéiert. Wärend an eisen Nopeschlänner vun de Gewerkschaften dacks d'Aktioun privilegéiert gouf, war et zu Lëtzebuerg éischter d'Negociatioun déi Virrang hat.  Déi genannt gesellschaftspolitesch an ekonomesch Verännerungen hu sech awer och an der Organisatioun vun den Gewerkschaften erëmgespigelt. Am Joer 1979 hun sech déi lénks Gewerkschaften zum Onofhängegen Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg (OGBL) zesummen geschloss. Nieft dem [[LCGB]] an der [[CGFP]] war den [[OGBL]] déi gréisst Gewerkschaft. An de follgende Joren hunn d'Gewerkschafte probéiert sech der "Tertiarisation" vun der lëtzebuerger Gesellschaft unzepassen. Mee déi beschäftegt aus dem Déngschtleeschtungssecteur waren an der Reegel net sou einfach fir Gewerkschaft ze motivéieren. Bedierfnis sech no ënnen ofzegrenzen war ofmools méi staark wéi den Wonsch enger Gewerkschaft unzegehéieren. Iwwerdeems goung Zuel vun de Beschäftegten an der Industrie zeréck an d'Persoun vum Aktivist dee säi ganzt Liewen an den Déngscht vun der Gewerkschaft gestallt huet gouf ëmmer méi rar. D'Gewerkschaften haten ëmmer méi Problemer sech an der neier Konsumgesellschaft, wéi och den neie Medien erëm ze fannen. D'Zuel vun den Demonstratiounen huet ofgeholl, an déi traditionell Datumer wéi den [[1. Mee]] hu sech verännert. Aus ëffentleche Manifestatiounen goufe Fester déi fir jiddereen op waren.<ref name="Krier, Frédéric 2016"/><ref>Scuto, Denis/ Thomas, Adrien, Entre solidarité internationale et protection de l'emploi national: les syndicats et les immigrés. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S. 225-253. 247</ref><ref>Krier, Frédéric, Die Gründung des OGBL 1979. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.271-317.</ref><ref>Hoffmann, Henri, Der 1. Mai – 126 Gewerkschaftsgeschichte. IN: 100 Joer fräi Gewerkschaften 1916-2016. Luxembourg 2016, S.253-271.</ref> ==Sozial Beweegunge vun den 1990er-Jore bis haut== Wat 1990er-Joren ubelaangt muss een bemierken, datt mam Enn vum [[Kale Krich|Ost-West Konflikt]] de Fridden net méi direkt bedroot war. Op Studentenbeweegung, Ëmweltbeweegung a Fraebeweegung si keng nei Beweegungen entstanen. Déi sougenannt nei Beweegunge goufe consolidéiert an et hu sech aner Organisatiounen doraus gebilt, déi am Laf vun der Zäit eng gewësse Proximitéit zur Regierung entwéckelt hunn. Zu Lëtzebuerg waren dat zum Beispill den CID-femmes oder de Mouvement écologique. Wärend sech sozial Beweegungen an der Vergaangenheet éischter mat lénkse Parteien identifizéiert hunn, sinn an den 90er-Jore Beweegungen entstanen déi sech mam rietsradikalen a fundamentalistesche Milieu identifizéiert hunn. Wärend se verschidde Charakteristike vun de soziale Beweegungen bäibehalen hunn, waren nei Kommunikationsmethoden wéi den Internet fir si vun grousser Wichtegkeet. Wärend sozial Beweegungen no baussen oppe waren, hunn se probéiert sech no baussen ofzegrenzen. Doropshi si sozial an eethesch Konflikter entstanen déi a Jugoslawien souguer zum Biergerkrich gefouert hunn.  Um europäesche Plang hu sech mat der Grënnung vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Union]], an der Schafung vun enger gemeinsamer Kulturpolitik a Sozialpolitik och nei Organisatiounen an Interesseveräiner gebilt.<ref>Kaeble, Hartmut, Sozialgeschichte Europas. 1945 bis zur Gegenwart. München 2007, S.321-322.</ref> Wat en Ausbléck an eis no Zukunft ubelaangt sou musse sech déi verschidden Organisatioune wéi och Gewerkschaften eens ginn, mat wéi enge Moyene se deenen neien Entwécklungen am Déngschtleeschtungssecteur entgéint wierken. D'Aarbechtskraaft gëtt ëmmer méi hat Maschinnen ersat an den onqualifizéierten Aarbechter steet virun enger onsécherer Zukunft. Gewerkschaften a sozial Beweegunge mussen also am Zäitalter vun der [[Globaliséierung]] a Robotiséierung nei Strategien entwéckele fir d'Gesellschaft sou gutt wéi méiglech z'ënnerstëtzen. {{Referenzen}} fljkgrxiqu9fallam0i36omt4dof6pe United States Geological Survey 0 129899 2678572 2615417 2026-05-16T20:04:10Z VolvoxBot 61746 /* Verschiddenes */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678572 wikitext text/x-wiki [[Fichier:USGS logo.svg|thumb|upright|Logo vum USGS]] [[Fichier:Usgs-headquarters.jpeg|thumb|upright|USGS-Haaptsëtz zu [[Reston (Virginia)|Reston]], [[Virginia]]]] De '''United States Geological Survey''' ('''USGS''') ass eng wëssenschaftlech Administratioun am Geschäftsberäich vum [[Inneministère vun de Vereenegte Staaten]]. Den USGS ass dat wichtegst Institut vun de Vereenegte Staaten fir d'amtlech [[Landesvermiessung|Kartographie]]. == Agenden == D'Wëssenschaftler vum USGS ënnersichen d'Landschaften vun de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] an och vun aneren Natiounen, hir [[Ressource]]n an d'[[Naturkatastroph]]en, déi si bedreeën. Déi véier Haaptbeschäftegungsfelder sinn: * [[Waasser]] * [[Geologie]] * [[Geographie]] * [[Biologie]]<ref>[http://www.usgs.gov/programs.asp www.usgs.gov] Science Areas. Gekuckt de [[7. Juli]] [[2010]].</ref> Zanter senger Grënnung den [[3.&nbsp;Mäerz]] [[1879]] ass den USGS eng onofhängeg Fuerschungsorganisatioun ouni Reguléierungsverantwortlechkeeten. Vun [[1962]] un, bedeelegt sech den USGS souwuel un der Fuerschung wéi och der Hierstellung vu [[Kaarte (Kartographie)|Kaarte]] vun der [[Äerd]], dem [[Äerdmound]] an de [[Planéit]]en. Den USGS ass déi eenzeg wëssenschaftlech Administratioun vum US-Inneministère a beschäftegt 8670 Mataarbechter (Stand [[2009]]). Den Haaptsëtz ass zu [[Reston (Virginia)|Reston]] am Bundestaat [[Virginia]], weider wichteg Büroen gëtt et zu [[Denver]] am [[Colorado (Bundesstaat)|Colorado]] an zu [[Menlo Park]] a [[Kalifornien]]. D'Organisatioun ass wéi d'[[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]] Member vun der [[International Charta fir Weltraum an Naturkatastrophen|Internationaler Charta fir Weltraum an Naturkatastrophen]]. Zu de Projeten vum US Geological Survey, déi bis elo am längste lafen, gehéieren d'Ënnersich vun der [[San-Andreas-Verwerfung]]. Besonnesch Vermiessungen am kaliforneschen Duerf [[Parkfield]], dat [[1857]] den Epizentrum vum [[Fort Tejon-Äerdbiewen|Fort Tejon-Äerdbiewe]] war, sollen dozou bäidroen, d'Virausso vun [[Äerdbiewen]] ze verbesseren. Am Summer [[2006]] hat d'Organisatioun zesumme mat der ''Indian Directorate General of Hydrocarbons (DGH)'' Erfuerschunge vu [[Gashydrat]]en am Indeschen Ozean gemaach. Zudeem bedreift d'Administratioun den [[National Wildlife Health Center]] (NWHC), eng Fuerschungsariichtung, déi sech mat der Erfuerschung vu Krankheeten bei wëll liewenden Déiere befaasst. == Publikatiounen == D'Administratioun publizéiert déi amtlech Kaarte vun de Vereenegte Staaten, an ass bekannt fir d'Benotze vum [[Moossstaf (Kartographie)|Moossstaf]] 1&nbsp;:&nbsp;24.000. Dat [[Kaartewierk]] heescht op Englesch ''7.5-minute topographic quadrangle series.''<ref>{{Citation |URL=http://nationalmap.gov/ustopo/ |Titel=Archive copy |Gekuckt=2017-02-13 |archivedate=2017-01-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170127221205/https://nationalmap.gov/ustopo/ }}</ref> Et gëtt och fir d'Kartographéierung vu Planéiten a Mounden aus eisem [[Sonnesystem]] benotzt. Ausserdeem stellt den USGS d'Online-Datebank ''[[Geographic Names Information System]] (GNIS)'' bereet, een ëffentlech zougänglechen elektroneschen Uertsschaftslexikon. == Direktere vum USGS == [[Fichier:Clarence King.jpg|thumb|upright|De Clarence King, éischten Direkter vum USGS]] <!-- [[Datei:Marcia McNutt-USGS portrait.jpg|thumb|Marcia McNutt]] --> {{Div col|cols=2}} * 1879–1881 [[Clarence King]] * 1881–1894 [[John Wesley Powell]] * 1894–1907 [[Charles Walcott|Charles Doolittle Walcott]] * 1907–1930 [[George Otis Smith]] * 1930–1943 [[Walter Curran Mendenhall]] * 1943–1956 [[William Embry Wrather]] * 1956–1965 [[Thomas Brennan Nolan]] * 1965–1971 [[William Thomas Pecora]] * 1971–1978 [[Vincent Ellis McKelvey]] * 1978–1981 [[Henry William Menard]] * 1981–1993 [[Dallas Lynn Peck]] * 1994–1997 [[Gordon P. Eaton]] * 1998–2005 [[Charles G. Groat]] * 2006–2009 [[Mark Myers]] * 2009–2013 [[Marcia McNutt]] * zanter 2013 [[Suzette Kimball]] {{Div col end}} == Verschiddenes == De Budget fir d'Fiskaljoer 2013 war 1,103 Milliarden US-Dollar<ref>[http://www.usgs.gov/budget/2013/2013index.asp USGS Facts], gekuckt den [[13. Dezember]] [[2012]].</ref> dovun ënner anerem 153,7&nbsp;Milliounen US-Dollar fir de Beräich [[Global Erwiermung|Klimawandel]], 144,8&nbsp;Milliounen US-Dollar fir de Beräich Georisiken, 44&nbsp;Milliounen US-Dollar fir d'[[Energietransitioun]] souwéi 209,8&nbsp;Milliounen US-Dollar fir d'Recherche vu Waasserressourcen. Zu Reston steet e Musée vum USGS, an deem nieft ville Portraite vun Direkteren an historeschen Ausrëschtungsgéigestänn och en [[Tout-terrain]] vun den US-Geologen, [[Ford Modell A (1928–1931)|Ford Modell A]] aus den [[1930]]er-Joren ausgestallt ass.<ref>[http://www.usgs.gov/aboutusgs/who_we_are/museum/ USGS-Museum], gekuckt den [[13. Dezember]] [[2012]].</ref> == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.usgs.gov/ Offiziell Websäit] * {{en}} [http://earthquake.usgs.gov/ Äerdbieweniwwerwaachungsnetz vum USGS] (Realtime) * {{en}} [http://volcanoes.usgs.gov/ Iwwerwaachung vun den aktive Vulkaner] {{Referenzen}} [[Kategorie:Kartographie]] [[Kategorie:Geographie]] [[Kategorie:Geologie]] l322iczwtagrfpdz07i6make5t4fnyc Äerdsphär 0 130864 2678591 2655599 2026-05-16T20:06:54Z VolvoxBot 61746 /* Ganzheetlech Usätz */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678591 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen}} D''''Äerdsphär''' bezeechent Phenomeener vum Planéit [[Äerd]], déi eng raimlech Ausdeenung hunn a sech fir gewéinlech wéi eng méi oder manner kompakt Schuel ëm de ganzen Himmelskierper leeën. [[Fichier:STS-133 Layers of atmosphere as the sun rises.jpg|mini|310px|D'Atmosphär leet sech schuelenaarteg ëm d'Äerd. Doranner ass si d'selwecht wéi vill aner Äerdsphären.]] == Begrëff == {{Haaptartikel|Geschicht vum Begrëff Äerdsphär}} D'Benotzung vum Wuert "Äerdsphär" huet am naturwëssenschaftleche Schrëftgebrauch zanter der Mëtt vum 19. Joerhonnert zougeholl.<ref>H. Reinsch: ''Naturerkenntnis''. Speyer 1856, S. 27.</ref><ref>C. Flammarion: ''Die Mehrheit bewohnter Welten''. Dresden 1864, S. 40–41.</ref> Deemools gouf d'Wuert nach als [[Synonymie|Synonym]] gebraucht fir "Äerdkugel" oder "Planéit Äerd". Ufank vum zwanzegste Joerhonnert huet sech déi haiteg Wuertbedeitung duerchgesat. Am däitschsproochege Raum gouf se haaptsächlech [[1903]] vum däitsche Geograph [[Alfred Hettner]] agesat.<ref>A. Hettner: ''Grundbegriffe und Grundsätze der physischen Geographie.'' An: ''Geographische Zeitschrift.'' 9 (1903), S. 23, 132.</ref> Zanterhir bilt ''Äerdsphär.'' den Uewerbegrëff, ënner deem Atmosphär, Geosphär, Lithosphär a vill weider [[Sphäre]]-Begrëffer gesammelt ginn. == D'Figur == Vill vun de bekanntsten Äerdsphären hunn d'Figur vun zouenen Schuelen. Si leeë sech – d'selwecht wéi Huelkugelen – ëm de ganze Planéit. Sou Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Äerdatmosphär|Atmosphär]] an d'[[Lithosphär]]. D'Loft vun der Atmosphär engersäits ëmhüllt déi ganz fest Äerd, hir baussenzeg Schuel anerersäits, gëtt iwwerall vun der Lithosphär gebilt. Aner Äerdsphären hunn och e schuelenaartegt Ausgesinn, allerdéngs hunn hir Schuelen eidel Plazen. Sou eidel, schuelefërmeg Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Kryosphär]] an d'[[Granitosphär]]. Déi grouss Äisschëlter vun der [[Kryosphär]] sinn engersäits a [[Grönland]] an an der [[Antarktis]], tëscht de béide Gebidder breet sech e risegen onveräiste Korridor mat nëmme wéinege Bierggletscher aus. D'[[Granit#Ofgrenzung|Granitgestengs]] vun der Granitosphär bilt engersäits zwar groussvolumeg Deeler vun der kontinentaler Äerdkuuscht, bannen der ozeanescher Äerdkuuscht awer feele se komplett. Ettlech Äerdsphären hunn néierens grouss ausgedeente Flächen. Dofir fannen si sech awer op ville klenge Virkomme verdeelt iwwer d'ganz Äerd. Hiert Ausgesinn gläicht manner enger Schuel als villméi engem Fleckemuster. Wann déi verschidde Virkomme mateneen a Verbindung an Austausch stinn, kann och e netzaartegt Ausgesinn ugeholl ginn. Sou fleckenaarteg oder netzaarteg Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Pyrosphär]] an d'[[Noosphär]]: D'Magmen vun der Pyrosphär engersäits bilden keng global duerchgoend Schicht, mä sinn a villen Eenzelvirkommen opgespléckt. D'Noosphär anerersäits entsteet duerch den netzwierkaartegen, kommunikativen Austausch tëscht ideen-bildenden an ideen-weiderentwéckelnden Persounen. Wéinst senger Gestalt stellt den [[Äerdkär#banneschten Äerdkär|Äerdzentrum]] eng Ausnam ënner den Äerdsphäre duer. Well de banneschten Äerdkär bilt keng Huelkugel, mä eng [[Kugel|Vollkugel]] mam [[Geozentrum|Äerdmëttelpunkt]] als Zentrum. == D'Lag == [[Fichier:Air bubbles in ice (02).JPG|mini|280px|left|Gasblosen am Äis: D'Atmosphär duerchzitt d'Kryosphär.<ref>H. J. Schlichting: ''Phantom im Eis.'' In: ''Spektrum der Wissenschaft.'' 01 (2010), S. 40.</ref>]] [[Fichier:Earthquake wave shadow zone.svg|200px|mini|Déi äerduewerflächewäit, déif Äerdsphäre goufen duerch d'[[Seismologie|seismologesch]] Analyse vun Äerdbiewewellen identifizéiert.]] Vill Äerdsphäre si ganz oder groussdeeleg op der Äerduewerfläch – oder op d'mannst knapps uewer- oder ënnerhalb vun hir. Sou äerduewerflächeno Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Dekompositiounssphär]] mat hire [[Regolith|Korrosiounsdecken]] an d'[[Phytogeosphär]], déi all terrestresch Planzen faasst. Verschidden Äerdsphären ëmwéckelen de Planéit op klenger oder gréisserer Distanz zu der Äerduewerfläch an, ouni direkt mat hir verbonnen ze sinn. Sou äerduewerflächewäit an héich Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Exosphär]] als iewescht Schicht vun der Atmosphär an der [[Elektrosphär]], bannenzeg därer d'Atmosphär eng méi héich elektresch Leetfäegkeet huet. Ausserdeem existéieren eng Rei vun Äerdsphären, déi komplett op enger Distanz ënner der Äerduewerfläch leien. Esou äerduewerflächewäit, déif Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Asthenosphär]] als Schicht liicht ugeschmolzener Gestengs ënner der Lithosphär an der [[Barysphär]], déi virun allem aus Eisen opgebaut ass a sech am Zentrum vum Planéit befannen. Doriwwer eraus besti vill Äerdsphäre net schéi getrennt niewenteneen. Dofir duerchdréngen an duerchwierken si sech op vill Aart a Weis. Esou duerchdréngend Äerdsphäre sinn zum Beispill d'[[Hydrosphär]] an d'Atmosphär, déi alle béid – als [[Buedemwaasser]] an als [[Buedemloft]] –d'[[Buedem (Pedologie)|Biedem]] vun der [[Pedosphär]] duerchzéien. == Zäitlech Entwécklung == [[Fichier:EisrandlagenNorddeutschland.jpg|mini|200px|upright|Unhand vun den [[Ennmoräne]]nzich vun der [[Saale-Komplex|Saale-Veräisung]] (giel) an der [[Weichsel-Kalzäit|Weichsel-Veräisung]] (rout) an Norddäitschland kann novollzu ginn, datt sech d'Dimensioun vun der Kryosphär äerdzäitlech ännert.]] [[Fichier:Ionosphaere Reflexion.png|200px|mini|left|Dageszäitleche Wiessel vun der Ionosphär.]] [[Fichier:Earth-satellite-seasons.gif|mini|300px|left|D'Fläch vun der Chionosphär – d'Schnéidecken weltwäit – ännert mat de Joreszäiten.]] D'Gestalt an d'Lag vun den Äerdsphäre kënne sech am Laf vun der Zäit änneren. Si waren och net am Ufank vun der Äerd uwiesend. Si hunn sech zu bestëmmten Zäitpunkten eréischt geformt a wäerten héchstwarscheinlech iergendwann och nees verschwannen. Beispiller: * D'Ausdeenung vun der [[Ionosphär]] ass duerch ''dageszäitlech'' Schwankunge bedéngt. Si bilt sech an der Héichatmosphär duerch ioniséierend Strale vun der Sonn. Wéinst der feelender Sonnestralung baut si sech Nuets bal vollstänneg of. * Die Ausdeenung der [[Chionosphäre]] ënnerläit ''jahreszeitlichen'' Schwankungen. Wärend des Winters können sich ihre Schneedecken weit ausbreiten. Andererseits schrumpft sie im Sommer zusammen bis auf wenige Schneefelder in Hochgebirgen und Polargebieten. * D'Ausdeenung vun der Kryosphär ënnerläit ''äerdzäitleche'' Schwankungen. Wärend der kaler Zäit ([[Kalzäit]]) kann d'Mieräis wäit a Richtung Equator virdréngen a grouss Kontinentgebidder ginn ënner Landäis begruewen. Wärend der waarmer Zäit ([[Waarmzäit]]) zitt sech d'Kryosphär ganz wäit zeréck bis op déi héchst Bierger a Polarregiounen. Wärend der Period vum [[Cryogenium]] war esouguer bal d'ganz Äerd [[Schnéiball Äerd|äisbedeckt]].<ref>P. F. Hoffman, A. J. Kaufman, G. P. Halverson, D. P. Schrag: ''A Neoproterozoic snowball Earth.'' In: ''[[Science]].'' 281 ([[1998]]), S. 1342–1346.</ref> * D'[[Ozonschicht|Ozonosphär]] hat sech eréischt viru ronn méi wéi zwou Milliarde Joer gebilt. Virdrun hate bestëmmt Mikroorganismen déi oxygen Photosynthes evoluéiert. D'Sauerstoffmolekülle sinn eropgeklommen a goufe vum Sonneliicht zu den Ozonmoleküllen vun der Ozonosphär ëmgebaut.<ref>C. Goldblatt, T. M. Lenton, A. J. Watson: ''Bistability of atmospheric oxygen and the Great Oxidation.'' In: ''[[Nature]].'' 443 ([[2006]]), S. 683.</ref> * D'[[Magnéitosphär]] gëtt gebilt vum Äerdmagnéitfeld, dat duerch [[Konvektioun|Wärmestréimung]] bannent der flësseger Eiselegéierung am [[Äerdkär#Baussenzegen Äerdkär|baussenzegen Äerdkär]] produzéiert gëtt. D'Äerdmagnéitfeld wäert an dräi bis véier Milliarde Joer vergoen, wann de baussenzegen Äerdkär sou gutt wéi ganz ausgehärt ass.<ref>A. J. Meadows: ''The Future of the Universe''. London [[2007]], S. 34.</ref><ref>D. J. Stevenson: ''Introduction to planetary interiors.'' In: ''Proceedings of the International School of Physics "Enrico Fermi".'' 147 ([[2002]]), S. 605.</ref> == Gruppen == {{Haaptartikel|Lëscht vun den Äerdsphären}} D'Äerdsphäre loosse sech an dräi Gruppe andeelen. Déi éischt Grupp besteet aus de ''natierlechen Äerdsphären''. Déi natierlech Äerdsphären existéieren ouni Hëllef vum Mënsch. Si bestinn also grondsätzlech onofhängeg vu mënschlecher Kultur – obwuel vill vun hinnen haut duerch mënschlecht Wierken dacks beaflosst ginn. D'Erfuersche vun de natierlechen Äerdsphären ënnerläit der [[Physesch Geographie|Physiogeographie]] (''Naturgeographie'') an den iwwreger naturwëssenschaftleche [[Geowëssenschaften]]. Zu de natierlechen Äerdsphäre gehéieren zum Beispill Hydrosphär an Ökosphär. Déi zweet Grupp vun den Äerdsphäre besteet aus de ''kulturbedéngten Äerdsphären''. Déi kulturbedéngten Äerdsphären entstinn an existéieren eréischt duerch d'Mathëllef vum Mënsch. Si bestinn ofhängeg vu mënschlecher [[Kultur]]. D'Erfuersche vun de kulturbedéngten Äerdsphären ënnerläit der [[Humangeographie|Anthropogeographie]] (''Kulturgeographie'') an de [[Kulturwëssenschaft]]en. Zu de kulturbedéngten Äerdsphäre gehéieren zum Beispill Anthroposphär an Noosphär. Déi drëtt Grupp vun den Äerdsphäre besteet aus den ''deelnatierlechen Äerdsphären''. An deelnatierlechen Äerdsphären gi souwuel natierlech wéi och kulturbedéngt Raumeegeschaften an hire villfältege géigesäitegen Duerchdréngung a Wiesselwierkung kollektiv an zesummefaassend betruecht. D'Erfuersche vun den deelnatierlechen Äerdsphären ënnerläit der [[Geographie#Allgemeng Geographie|allgemenger Geographie]]. Zu den deelnatierlechen Äerdsphären gehéiert d'[[Landschaftssphär]]. === Ganzheetlech Usätz === [[Fichier:Ökosphäre Geosphäre System Erde.png|280px|mini|D'System Äerd faasst all Saachen an allen Äerdsphären, zesumme mat hire villfälteger – och äerdsphär-iwwergräifenden – Wiesselwierkungen.]] Schonn zwanzeg Joer nom Appell vum Ratzel fir eng hologäesch Äerdopfaassung huet de russesche Geowëssenschaftler [[Wladimir Iwanowitsch Wernadski]] op der Paräisser [[Sorbonne]] iwwer en [[Ökosystem]] dozéiert, dat déi ganz Äerd ëmspane sollt. Hien huet se [[Biosphär]] genannt.<ref>V. I. Vernadsky: ''La Géochimie''. Paris 1924.</ref><ref>E. Neef: ''Geographie und Umweltwissenschaft.'' In: ''Petermanns geographische Mitteilungen.'' 116 (1972), S. 82.</ref> Es kann seit 1958 auch als ''Ökosphäre.'' bezeichnet werden.<ref>L. C. Cole: ''The ecosphere.'' In: ''[[Scientific American]]'' 4 ([[1958]]), S. 83–92.</ref> Weider goufen an de spéiden [[1950]]er-Joren an an de fréie [[1960]]er verschidde Begrëffer virgeschloen, fir dee Raum ze bezeechnen. Och déi Konzepter hunn op ganzheetlech Betruechtunge gezilt. Et hat sech ëm d'[[Geosphär#Geographesch Geosphär (Hans Carol, 1956)|(geographesch) Geosphär]] gehandelt<ref>H. Carol: ''Zur Diskussion um Landschaft und Geographie.'' In: ''Geographica Helvetica.'' 11 (1956), S. 113–114.</ref> ([[Chorosphär]])<ref>E. Winkler: ''Zu zwei neueren geographischen «Grundbegriffen».'' In: ''Geographica Helvetica.'' 15 (1960), S. 48.</ref> an ëm d'[[Landschaftssphär]].<ref>Ефремов, Георгий (Юрий) Константинович: ''Ландшафтная сфера Земли.'' In: ''Известия Всесоюзного географ об-ва.'' 6 (1959), S. 525–528.</ref><ref>E. Winkler: ''Zu zwei neueren geographischen «Grundbegriffen».'' In: ''Geographica Helvetica.'' 15 ([[1960]]), S. 48.</ref> Schliisslech entwéckelt den [[James Ephraim Lovelock]] vun [[1986]] un d'[[Gaia-Hypothees]] als alternative geowëssenschaftlechen Usaz.<ref>J. E. Lovelock, C. E. Giffin: ''Planetary atmospheres: compositional and other changes associated with the presence of life.'' In: ''Advances in the Astronautical Sciences.'' 25 (1969), S. 179–193.</ref><ref>J. E. Lovelock: ''Gaia as seen through the atmosphere.'' In: ''[[Atmospheric Environment]].'' 6 (1972), S. 579–580.</ref><ref>J. R. Lovelock: ''Gaia: A New Look at Life on Earth''. Oxford 1979.</ref> Inhalter zu dëser Hypothees goufen ab [[1983]] an dat deemools nei benannte Fuerschungsfeld vum [[System Äerd]] integréiert.<ref>Earth System Science Committee: ''Earth System Science: A Program For Global Change''. Washington DC 1986.</ref> De leschte Begrëff huet sech duerchgesat.<ref>P. Amtsfeld, J. Bauer, A. Gehrke, A. Hebel, F. Kietz, F-P. Mager, M. Schmidt, I. Werb, J. Wetzel: ''SEYDLITZ Geographie 5/6 • Baden-Württemberg''. Braunschweig 2008, S. 118–119.</ref><ref>R. F. J. Hüttl: ''Ein Planet voller Überraschungen: Neue Einblicke in das System Erde / Our Surprising Planet: New Insights into System Earth''. Heidelberg 2011.</ref> Geméiss dem Konzept vum System Äerd ginn haut déi eenzel Äerdsphären zwar separat ausgewisen, awer hir grondsätzlech Verbonnenheet an hir villfälteg géigesäiteg Wiesselwirkungen ervirgehuewen.<ref>H. J. de Blij, P. O. Muller: ''Physical Geography of the Global Environment''. New York 1993, S. 13.</ref> Si ginn als villfälteg Deelsystemer (''Subsystemer'') vum gréisseren, iwwergräifenden an zesummenhängende System Äerd betruecht.<ref>P. Amtsfeld, J. Bauer, A. Gehrke, A. Hebel, F. Kietz, F-P. Mager, M. Schmidt, I. Werb, J. Wetzel: ''SEYDLITZ Geographie 5/6 • Baden-Württemberg''. Braunschweig 2008, S. 118.</ref> Domat schéngt aktuell d'Usiicht zu den Äerdsphären neibeliewt te sinn, déi schonn am Ufank vum [[Eduard Suess]] am Joer [[1875]] usazweis formuléiert gouf.<ref>E. Suess: ''Die Entstehung der Alpen''. Wien 1875, S. 158.</ref> == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Geozon]] == Literatur == * H. Eichler: ''Ökosystem Erde''. Leipzig [[1993]], S. 35–40. {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Aerdsphar}} [[Kategorie:Äerd]] 4m0vmhh3uermirvlpes1mbiw556pslz Galakteschen Zentrum 0 133068 2678389 2654280 2026-05-16T18:28:47Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (4) using [[Project:AWB|AWB]] 2678389 wikitext text/x-wiki Als '''galakteschen Zentrum''' gëtt de [[Baryzentrum|Massenzentrum]] vum [[Mëllechstrooss]]esystem bezeechent. Vun der [[Äerd]] aus gesinn läit en am [[Stärebild]] [[Sagittarius (Stärebild)|Sagittarius]], do wou dat visuellt Band vun der Mëllechstrooss am dichtsten erschéngt. Am galakteschen Zentrum läit dat noost bekannt supermasseräicht [[Schwaarzt Lach]] an et gëtt nach aner ongewéinlech [[astrophysik]]alesch Phenomeener. De [[galaktesche Koordinatesystem]] huet do säin Ausgangspunkt ([[Rektaszensioun]] α&nbsp;=&nbsp;17h&nbsp;42.4min an [[Deklinatioun (Astronomie)|Deklinatioun]] δ&nbsp;=&nbsp;−28,92°), stëmmt awer aus historesche Grënn net exakt mat deem iwwereneen. D'Distanz vun der Äerd zum Mëllechstroossenzentrum (zirka 8&nbsp;[[Kiloparsec|kpc]] = 26.000&nbsp;[[Liichtjoer]]) ass 100- bis 1000-mol méi kleng wéi déi vun de Käre vun den nächste vergläichbare [[Galaxie]]n (vun der [[Canis-Major-Zwerggalaxie]] ofgesinn, déi mat enger Distanz vun zirka 25.000&nbsp;Liichtjoer vun der Äerd souguer méi no ass wéi de galakteschen Zentrum). Dofir kënnen d'Eegenschafte vum galakteschen Zentrum vill méi genee ënnersicht ginn, z.&nbsp;B. d'Eegenschaften an d'Beweegunge vun ''eenzele'' Stären. Am Stärebild [[Auriga (Stärebild)|Auriga]], direkt géigeniwwer vum galakteschen Zentrum, läit d'Regioun vun der [[Mëllechstrooss#Galaktesch Scheif|galaktescher Scheif]] mat der klengster Stärendicht&nbsp;– de galakteschen ''Antizentrum''<ref>[https://web.archive.org/web/20110206014325/http://www.daviddarling.info/encyclopedia/G/galactic_anticenter.html The Internet Encyclopedia of Science: ''galactic anticenter''] (gekuckt, de [[16. Oktober]] [[2010]])</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210218045646/https://fermi.gsfc.nasa.gov/science/resources/sims/anti.html Views of the Galactic Anticenter] fermi.gsfc.nasa.gov (gekuckt, de [[6. Oktober]] [[2010]]).</ref> == Verstoppt hanner Donkelwolleken == [[Fichier:Galactic Cntr full cropped.jpg|mini|De galakteschen Zentrum (lénks uewen) am infraroude Spektrum, verdeckt vu Stëbswolleken (Foto: [[Two Micron All Sky Survey|2MASS]])]] D'Stärebild Sagittarius huet besonnesch vill Stären an [[Niwwel (Astronomie)|Niwwelen]]. De galakteschen Zentrum selwer kann awer am visuelle [[Liicht]] net observéiert ginn, well dat vun [[Donkelniwwel|donkele Stëbswolleke]] vun der [[Interstellar Matière|interstellarer Matière]] um Wee op d'Äerd ëm ronn 30&nbsp; [[Visuell Magnitude|Magnituden]] (Facteur 10<sup>12</sup>) ofgeschwächt gëtt. Mat laangwelleger Stralung ([[Infraroutstralung|Infrarout]] a [[Radiowell]]en) souwéi am haarde [[Röntgestralung|Röntgeberäich]] sinn awer Observatioune méiglech, well déi Beräicher vum [[elektromagnéitesche Spektrum]] den [[Interstellare Stëbs]] vill besser duerchdréngen. Ausserdeem ass de galakteschen Zentrum de Mëttelpunkt vun der galaktescher [[Rotatioun (Physik)|Rotatioun]] vun allen am Mëllechstroossesystem disponibele [[Himmelskierper|Kierper]] a kann indirekt bestëmmt ginn. == Radio-, Infrarout- a Röntgenstralung == Schonn am Ufank vun der Entwécklung vun der [[Radioastronomie]] war et am Joer [[1931]] dem [[Karl Guthe Jansky]] gelonge Radiostralung aus der Richtung vum galakteschen Zentrum nozeweisen. Spéider Observatioune hunn déi Emissioun a [[Radioquell]]e vun ënnerschiddlecher Natur opgeléist. Eng vun deene Quellen, Sagittarius&nbsp;A (West), ass eng bal [[spiral]]fërmeg Struktur aus [[Ioniséierung|ioniséiertem]] Gas vun ongeféier 2&nbsp;pc Gréisst. Si huet e Rank mat kaler molekularer [[interstellar Matière|interstellarer Matière]]. Bannenzeg vum Sagittarius&nbsp;A ass déi kompakt Radioquell [[Sagittarius A*|Sagittarius&nbsp;A*]]. D'Quell läit bei α&nbsp;=&nbsp;17&nbsp;h&nbsp;45&nbsp;m&nbsp;40,04&nbsp;s an δ&nbsp;=&nbsp;−29°&nbsp;00'&nbsp;28,1" ([[J2000.0]]) am Zentrum vun der Mëllechstrooss. Zanter den 1960er-Jore gouf mat der Weiderentwécklung vun der [[Infraroutastronomie]] de galakteschen Zentrum eent vun hire beléiftsten Ziler. Et gouf e [[Stärekoup]] entdeckt, deem säin Zentrum beim Sagittarius&nbsp;A* läit an deen no bannen hin ëmmer méi dicht gëtt. Iwwerraschenderweis si vill Stären an de bannenzegen 0,5&nbsp;pc jonk, gliddeg Stären. Et ass nach net ganz verstanen, wéi si ënner deenen extreeme Bedingungen entstoe konnten oder awer wärend hirer Liewensdauer vun nëmme wéinege Millioune Joer dohi komme konnten. Géint Enn vun den [[1990]]er-Joren ass et mat Fotoe vum [[Röntgensatellit]] [[Chandra (Teleskop)|Chandra]] fir d'éischt gelongen, och den Nowäis vu Röntgenstralung vum Sagittarius&nbsp;A* ze bréngen. Fréier [[Röntgenteleskop]]en haten zwar schonn eng Emissioun aus dem Gebitt vum galakteschen Zentrum festgestallt, där hir Zouuerdnung wéinst schlechter [[Wénkelopléisung]] awer net gekläert war. == Zentraalt schwaarzt Lach == Supermasseräich [[Schwaarzt Lach|schwaarz Lächer]] ginn an der Astronomie als Energiequell vun [[aktive galaktesche Kär]]en akzeptéiert an haut am Kär vu jiddwer heller [[Elliptesch Galaxie|elliptescher Galaxie]] a jiddwer [[Bulge]] vun enger [[Spiralgalaxie]] ugeholl. Néideg ass awer op d'mannst an Eenzelfäll den direkten Nowäis vun der [[Schwéierkraaft]]wierkung vum Schwaarze Lach an enger Aart a Weis, déi aner Erklärungen ausschléisst. De galakteschen Zentrum bitt hei deen haut eventuell stäerkste Beweis. D'Eegenschafte vun der staarker Radioquell [[Sagittarius&nbsp;A*]] am Zentrum vum Mëllechstroossesystem soen aus, datt et sech ëm d'Unzeeche vun engem Schwaarze Lach handelt. Den Sgr&nbsp;A* straalt ganz hell aus engem ganz klenge Gebitt, wat net duerch aner Aarte vu Radioquellen z'erklären ass. Deen Nowäis ass awer nach indirekt. Déi kleng [[Eegebeweegung]] vum Sgr&nbsp;A* – am Weesentleche gesäit een nëmmen d'Zeréckspigelung vum Sonnenëmlaf ëm de galakteschen Zentrum – deit op e masseräichen Objet hin. En Objet mat enger klenger Mass sollt sech wéi d'Stären am zentrale Stärekoup ganz séier um Himmel beweegen, wann e sech net grad zoufälleg genee op d'Sonn zoubeweegt. De beschten Nowäis fir e Schwaarzt Lach kënnt aus der Beweegung vu Matière ënner Afloss vu senger Schwéierkraaft. Schonn an de spéiden [[1970]]er-Joren haten de [[Charles H. Townes]] a seng Mataarbechter séier Gasbeweegungen am galakteschen Zentrum nogewisen, et gouf awer nach lescht Zweiwel, well Gas och anere Kräfte wéi der Schwéierkraaft ënnerleie kann (zum Beispill [[Magnetismus|Magnéitfelder]] oder [[Sonnewand|Stärewand]]), an déi raimlech Opléisung net voll erfëllt hat. Zanter den [[1990]]er-Joren hunn dofir däitsch an amerikanesch Fuerschergruppen d'Beweegung vun de Stäre vum zentrale Stärekoup mat ëmmer méi héijer raimlecher Opléisung ënnersicht. Fir d'Korrektur vun der [[Loftonrou]] gouf ufanks d'[[Speckle-Interferometrie]] an dono d'[[adaptiv Optik]] agesat. D'Zouhuele vun der Beweegungsvitesse vun de Stären an der Géigend vun der zentraler Mass konnt domat bis ënner 0,1&nbsp;[[Bousekonn]]en Distanz verfollegt ginn. Astronomen um [[Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik|Max-Planck-Institut&nbsp;fir&nbsp;extraterrestresch&nbsp;Physik]] konnten d'Mass vum Schwaarze Lach mat relativ héijer Genauegkeet op ingeféier 4,31&nbsp;Millioune [[Sonnemass]]e bestëmmen.<ref>Astrophysical Journal, Virpublikatioun, [[26. Oktober]] [[2008]]: [http://arxiv.org/abs/0810.4674 Monitoring stellar orbits around the Massive Black Hole in the Galactic Center]</ref> Aner Méiglechkeete wéi e Schwaarzt Lach, fir sou vill Mass a esou e klenge Volumen ze paken, wieren net stabil iwwer den Alter vun der Mëllechstrooss. Zanter [[2001]] sinn am Röntgen- an Infraroutberäich ëmmer nees Hellegkeetsausbréch vun typescherweis enger bis e puer Stonnen Dauer aus der onmëttelbarer Ëmgéigend vum Schwaarze Lach observéiert ginn. Hiert kuerzfristegt [[Flickering (Astronomie)|Flackeren]] huet – bei enger Distanz zum schwaarze Lach vun nëmme wéinege [[Schwarzschildradius|Schwarzschildradien]] – méiglecherweis Informatioun iwwer d'[[Raumzäit]]. D'Astronomen haten e bestëmmte Stär vum Sagittarius schonn iwwer Dekaden am Viséier an haten zwee Drëttel vu sengem Wee ëm de galakteschen Zentrum observéiert. Virdru war keen Objet iwwer sou e laangen Zäitraum sou no beim Zentrum vun enger Galaxie ze gesi gewiescht, et war bis dohi keen aneren Objet entdeckt ginn, dee méi wéi nëmmen ee klengen Deel vu senger orbitaler Ëmlafbunn ëm d'Galaxie beschriwwen hat. De Rainer Schoedel vum Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik gesäit d'Fuerschungsresultater als Beweis fir e supermasseräicht Schwaarzt Lach. Am Joer [[2011]] hunn Astronome vum Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik Biller vum Mëllechstroossenzentrum am Beräich vun der 3,8&nbsp;[[Meter#Mikrometer|Mikrometer]] Wellelängt ënnersicht. Si hunn eng [[Gaswollek]] entdeckt, déi sech a Richtung vum zentrale Schwaarze Lach beweegt. Et gëtt ugeholl, datt d'Gaswollek sou no bei d'schwaarzt Lach kënnt, datt si dobäi duerch d'[[Gezäitekraaft|Gezäitekräften]] auserneegerappt gëtt.<ref>[http://www.sterne-und-weltraum.de/artikel/1199737 ''Im Sog des Schwarzen Lochs.''] Am: ''Sterne und Weltraum.'' 8/2013, S. 28 ff.</ref> == Galerie == <gallery> Center Milky Way.jpg|Den Zentrum vun der Mëllechstrooss. Foto opgeholl vun der [[Infrared Spectrometer and Array Camera]] (ISAAC), vum [[Paranal-Observatoire|VLT]]. Milky Way IR Spitzer.jpg|Infraroutbild vum [[Spitzer-Weltraumteleskop]]. Milky way 2 md.jpg|E Bléck op den Nuetshimmel no beim Stärebild [[Sagittarius (Stärebild)|Sagittarius]]. D'Haaptstären am Sagittarius si rout gezeechent. Centre of the Milky Way.jpg|D'zentral Deeler vun der Mëllechstrooss, wéi am noen Infrarout mam NACO-Instrument vum [[Paranal-Observatoire#Very Large Telescope|Very Large Telescope]] vum [[Europäesche Südobservatoire|ESO]] gesinn. An Infrared View of the Galaxy.jpg|Infraroutfoto vum Zentrum vun der Mëllechstrooss, deen eng nei Populatioun vu masseräiche Stäre fräi mécht. </gallery> == Literatur == * Sascha Trippe: ''Ten thousand stars and one black hole. A study of the galactic center in the near infrared.'' Harland Media, Lichtenberg 2008, ISBN 978-3-938363-22-5. (Zugleich: Univ, Diss, München [[2008]]). * Fulvio Melia: ''The black hole at the center of our galaxy.'' Princeton University Press, Princeton NJ u. a. [[2003]], ISBN 0-691-09505-1. * Fulvio Melia: ''The galactic supermassive black hole.'' Princeton University Press, Princeton NJ u. a. [[2007]], ISBN 978-0-691-09535-6. * Roland Gredel: ''The Galactic Center.'' 4th ESO/CTIO workshop. La Serena, Chile, 10–15 March [[1996]]. Astronomical Society of the Pacific, San Francisco CA 1996, ISBN 1-886733-22-8. (''Astronomical Society of the Pacific Conference Series'' 102) == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Galactic Center|Galaktescht Zentrum}} * {{en}} [http://www.mpe.mpg.de/ir/GC/ Galaktisches Zentrum – Seite am Max-Planck-Institut für extraterrestrische Physik] * [http://www.mpe.mpg.de/202618/news_publication_558440?c=257973 Publikatioun vum Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik] {{Referenzen}} [[Kategorie:Mëllechstrooss]] [[Kategorie:Stärebild Sagittarius]] i6jlgrwknnxosa5nnmbhfab7muak2kc ING Night Marathon Luxembourg 0 134601 2678634 2618764 2026-05-17T08:09:00Z GilPe 14980 /* Gewënner iwwer d'Joren */ Update 2026 2678634 wikitext text/x-wiki [[Fichier:2022-05-28 Luxembourg Night Marathon (101).jpg|thumb|Plakat fir d'Editioun 2022]] [[Fichier:Erich François 05-2022.jpg|thumb|Den Erich François, Organisateur vum Nuetsmarathon]] Den '''ING Night Marathon Luxembourg''' ass e [[Marathon]], deen zënter 2006 all Joer an der [[Stad Lëtzebuerg]] organiséiert gëtt. Et ass ee vun de wéinege Marathonen, deen owes, respektiv an der Nuecht ass, an nieft dem [[Iechternacher Marathon]] ee vun zwéi Marathonen am Land. Bei der éischter Editioun 2006 hu ronn 6.000 Leefer matgemaach<ref name="gold">wort.lu: [https://web.archive.org/web/20170802163554/https://www.wort.lu/de/sport/ing-night-marathon-goldgrube-marathon-55a50a1b0c88b46a8ce5ca9f ''Goldgrube Marathon''] (15. Juli 2015)</ref>. 2017 waren et der iwwer 15.000 aus 116 Natiounen an am Alter vu 4 bis 83 Joer<ref>L'essentiel: [https://web.archive.org/web/20170715123825/http://www.lessentiel.lu/de/sport/sports_in_luxemburg/story/Alles-ist-bereit-fuer-den-ING-Night-Marathon-2017-10944976 ''Alles ist bereit für den ING Night Marathon 2017''] (16. Mee 2017)</ref>. Fir d'Stad Lëtzebuerg ass de Sportevent och e wichtege Wirtschaftsfacteur, well vill Leefer aus dem Ausland ureesen an d'Hoteller, d'Restauranten an aner Geschäfter dovu profitéieren. Den Organisateur Erich François vu ''step by step S.A.'' huet 2015 geschat, datt d'Leefer an deem Joer op d'mannst 2,6 Milliounen Euro géifen ausginn.<ref name="gold" /> == Streck == De Start ass um Kierchbierg an de Foireshalen (''[[Luxexpo|Luxexpo The Box]]''). D'Streck geet iwwer de [[Kierchbierg|Kierchbierger Plateau]], d'[[Pont grande-duchesse Charlotte|Rout Bréck]], de [[Lampertsbierg]] an duerch de [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] bis an d'[[Uewerstad]]. Um [[Knuedler]] (ongeféier Kilometer 15) deelt sech d'Streck. Iwwerdeems den Hallefmarathon vun do aus iwwer d'[[Neipuertsgaass]] an d'Rout Bréck nees op de Kierchbierg leeft, geet d'Streck vum Marathon virun iwwer de [[Belair]], [[Hollerech]] a [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]] zeréck an d'Uewerstad. Vun do aus geet den Trajet iwwer d'[[Adolphe-Bréck|Nei Bréck]] an de [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer Quartier]], duerch de [[Péitruss]]dall hannescht an d'Stad a vun do aus nees op de Kierchbierg. D'Arrivée ass an der Luxexpo. Den Depart an d'Arrivée waren uganks an der [[Coque]], goufen awer 2010 an d'Foireshalen (''Luxexpo The Box'') verluecht. Zanter 2011 fält de Startschoss owes um siwen Auer. De Start deen ursprénglech um sechs Auer war, gouf absënns wéinst enger Demande vun de Geschäftsleit aus der Stad ëm eng Stonn no hanne verluecht. == Editioun 2019 == Bei der 14. Editioun den [[1. Juni]] [[2019]] ware ronn 16.000 Leefer fir déi verschidden Disziplinnen ([[Hallefmarathon]], Marathon, [[Staffellaf]], Kannercourse, ...) ageschriwwen. Am ganze waren 114 Nationalitéiten aus 38 Länner vertrueden<ref>[https://www.vdl.lu/visiter/loisirs-et-divertissement/fetes-foires-et-evenements/evenements-sportifs/ing-night-marathon-luxembourg/engagement-de-taille-pour-la-ville Engagement de taille pour la Ville] op vdl.lu, gekuckt den 2. Juni 2019</ref>. === Gewënner === ==== Marathon ==== [[Fichier:2019-06-01 Luxembourg Night Marathon John Kipkorir Komen (101).jpg|thumb|Den John Komen, Gewënner vum Marathon 2019.]] [[Fichier:2019-06-01 Luxembourg Night Marathon Karin Schank & Philippe Gillen.jpg|thumb|D'Karin Schank an de Philippe Gillen, déi zwee séierst Lëtzebuerger.]] Fir d'drëtt Kéier huet de [[Kenia]]ner John Komen de Marathon gewonnen (2:16:05). Hannert him waren och zwéi Kenianer, de Joseph Munywoki (2:18:53) an de Philip Birech (2:20:18). Bei den Dammen huet d'Betty Jematia Chepkwony an 2 Stonnen 38 Minutten a 55 Sekonne gewonnen, virun der Rebby Cherono Koech (2:39:29) an der Sarah Lagat (2:41:48). Och déi dräi éischt Leeferinne kommen aus dem Kenia. Déi bescht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Leefer waren de [[Philippe Gillen]] (2:40:57, op der 8. Plaz), de [[Sam Neuser]] (2:43:57, 9. Plaz) an den [[Thierry Dondelinger]] (2:55:07, 13. Plaz). Déi séierst Lëtzebuergerinne waren d'[[Karin Schank]] (3:05:24, op der 5. Plaz), d'[[Diane Heuertz]] (3:35:33, 7. Plaz) an d'[[Susanne Loewen]] (3:41:19, 10. Plaz). [[Fichier:2019-06-01 Luxembourg Night Marathon (211).jpg|thumb|center|450px|Déi dräi éischt Leeferinnen a Leefer vun der Marathon-Editioun 2019]] ==== Hallefmarathon ==== Den Hallefmarathon gouf vum Justin Mahieu aus der Belsch (1:10:27) gewonnen, virun de Lëtzebuerger [[Christophe Kass]] (1:11:33) an dem [[Yannick Lieners]] (1:13:05) op der zweeter an drëtter Plaz. Bei den Damme waren déi zwou éischt Plaze fir d'Lëtzebuergerinne [[Liz Nepper]] (1:25:20) a [[Jackie Mores]] (1:30:37) iwwerdeems déi drëtt Plaz und d'[[Frankräich|Franséisin]] Amélie Franc (1:31:20) goung. == Editiounen 2020 an 2021 ausgefall == Nom Ausbroch vun der Otemweeërkrankheet [[COVID-19]] an der weltwäiter [[COVID-19-Pandemie]] konnt de Marathon [[2020]] net ofgehale ginn<ref>[https://www.rtl.lu/sport/news/a/1488691.html ING Nuetsmarathon a COSL Spillfest annuléiert] op rtl.lu de 24. Mäerz 2020</ref>. Och 2021 gouf de Marathon ofgesot.<ref>[https://www.rtl.lu/sport/news/a/1710947.html ING Nuetsmarathon och dëst Joer nees ofgesot] op rtl.lu den 23. Abreëll 2021</ref> == Editioun 2022 == [[Fichier:2022-05-28 Luxembourg Night Marathon (Gedion Kipchirchir Murrei).jpg|thumb|150px|De Gedion Kipchirchir Murrei, Zweeten…]] [[Fichier:2022-05-28 Luxembourg Night Marathon (Alaâ Hrioued).jpg|thumb|150px|an den Alaâ Hrioued, Drëtten am Marathon 2022]] De séierste Marathonleefer war de Kenianer Ezekiel Kiprop Koech an enger Zäit vun 2:15:46, virum Gedion Kipchirchir Murrei (2:31:43) an dem Alaâ Hrioued (2:35:16). Gewënnerin bei de Frae war Mercy Jeptoo Tuitoek aus Kenia mat 2:43:34. Hannendru koumen d'Shauline Chepkirui Koech (2:45:12) an d'Kerry Price (2:58:29). Déi bescht Lëtzebuerger Marathonleefer waren de Bertil Muller (6. Plaz) mat enger Zäit vun 2:43:40 an d'Shefi Xhaferaj (3:07:11) op der 4. Plaz. De Spuenier Eric Domingo Rolden (1:12:14) an d'Lëtzebuergerin Jenny Gloden (1:20:26) hunn de Semi-Marathon fir sech entscheet. == Editioun 2025 == Bei den Hären huet deen a [[Schottland]] lizenzéierte Lëtzebuerger James Dunn mat enger Zäit vun 2:29:04 Stonne gewonnen. Et war deen éischte Lëtzebuerger, deen de Stater Nuetsmarathon gewonnen huet. Op de Plazen hannendru koumen de Caleb Trabitzsch (Däitschland) mat 2:33:45 an de Luc Scheller (Lëtzebuerg) mat 2:37:38. Bei den Damme war d'Victoire fir d'Edith Stiepel (Däitschland) mat enger Zäit vun 3:12:32, virun der Tatiana Proca (Moldawien, 3:15:01) an der Karin Schank (Lëtzebuerg, 3:15:54). == Editioun 2026 == Bei der 19. Editioun war de Gewënner bei den Hären den Hollänner Bart Jansson an 2:28:21, virum Alexandre Mayer (2:30:19, Frankräich) an dem Ahmed Nasef (2:32:29, Italien). De séierste Lëtzebuerger war de Claude Schmit mat 2:51:13. D'Laureate bei den Damme waren: éischt Plaz fir d'Moldawierin Tatiana Proca déi zu Lëtzebuerg wunnt (2:59:54), virun der Carolin Minas (3:03:28, Däitschland) an der Lëtzebuergerin Shefi Xhaferaj (3:05:04). == Gewënner iwwer d'Joren == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !Joer ! class="unsortable" |Gewënner bei de Männer !Zäit ([[Stonn|h]]:[[Minutt|m]]:[[Sekonn|s]]) ! class="unsortable" |Gewënner bei de Fraen !Zäit ([[Stonn|h]]:[[Minutt|m]]:[[Sekonn|s]]) |- |2006 | align="left" |Kamel Kohil ({{DZA}}) |2:17:28 | align="left" |[[Pascale Schmoetten]] ({{LUX}}) |3:04:57 |- |2007 | align="left" |Alex Malinga ({{UGA}}) |2:17:17 | align="left" |Ruth Kutol ({{KEN}}) |2:41:26 |- |2008 | align="left" |Mohamed Ikoki Msandeki ({{TZA}}) |2:15:29 | align="left" |Rose Jepkemboi ({{KEN}}) |2:43:21 |- |2009 | align="left" |John Ngeno ({{KEN}}) |2:19:17 | align="left" |Irene Cherop ({{KEN}}) |2:43:08 |- |2010 | align="left" |Stanley Rono ({{KEN}}) |2:19:13 | align="left" |Gishu Mindaye ({{ETH}}) |2:39:56 |- |2011 | align="left" |Teferi Bacha ({{ETH}}) |2:15:42 | align="left" |Nguriatukei Rael Kiyara ({{KEN}}) |2:34:28 |- |2012 | align="left" |Bellor Yator ({{KEN}}) |2:13:45 | align="left" |Mahlet Melese ({{ETH}}) |2:45:56 |- |2013 | align="left" |Bellor Yator ({{KEN}}) |2:17:51 | align="left" |Shewaye Debelu ({{ETH}}) |2:43:33 |- |2014 | align="left" |Johnstone Maiyo ({{KEN}}) |2:15:44 | align="left" |Meseret Godana ({{ETH}}) |2:38:56 |- |2015 | align="left" |John Komen ({{KEN}}) |2:13:55 | align="left" |Naomi Tuei ({{KEN}}) |2:34:23 |- |2016 | align="left" |John Komen ({{KEN}}) |2:12:57 | align="left" |Belaynesh Shifera ({{KEN}}) |2:42:34 |- |2017 | align="left" |Edwin Kiptoo ({{KEN}}) |2:16:55 | align="left" |Tsehay Gebre ({{KEN}}) |2:46:08 |- |2018 | align="left" |Mark Kibiwot Kangogo ({{KEN}}) |2:12:10 | align="left" |Lakelesh Feysa Dera ({{ETH}}) |2:51:33 |- |2019 | align="left" |John Komen ({{KEN}}) |2:16:05 | align="left" |Betty Chepkwony ({{KEN}}) |2:38:55 |- |2020 | align="left" |''ausgefall'' | | | |- |2021 | align="left" |''ausgefall'' | | | |- |2022 |align="left" |Ezekiel Kiprop Koech ({{KEN}}) |2:15:46 |align="left" |Mercy Jeptoo Tuitoek ({{KEN}}) |2:43:31 |- |2023 | align="left" |Erick Kiptoo  ({{KEN}}) |2:13:14 | align="left" |Mercy Jebichii Kipkemoi  ({{KEN}}) |2:37:20 |- |2024 | align="left" |Richard Ruto Marakwen ({{KEN}}) |2:23:04 | align="left" |Irine Jeruto ({{KEN}}) |2:43:49 |- |2025 | align="left" |James Dunn ({{LUX}}) |2:29:04 | align="left" |Tatiana Proca ({{DEU}}) |3:12:32 |- |2026 | align="left" |Bart Jansson ({{NLD}}) |2:28:21 | align="left" |Tatiana Proca ({{MDA}}) |2:59:54 |} == Websäit == {{Commonscat|Marathons in Luxembourg|{{PAGENAME}}}} *[http://www.ing-night-marathon.lu/ www.ing-night-marathon.lu] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Liichtathleetik zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Stad Lëtzebuerg]] 6epl3oimc56g6gi85z9hgqhph2kj0lr Stingray-Niwwel 0 135003 2678558 2495260 2026-05-16T20:02:44Z VolvoxBot 61746 /* Dynamik */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678558 wikitext text/x-wiki {{Infobox NGC | Numm = Planetareschen Niwwel Hen 3-1357 / Stingray-Niwwel | Bild = Stingraynebula.jpg|De Stingray-Niwwel, opgeholl mam [[Hubble-Weltraumteleskop]].]] | Stärebild = {{Ara}} | Rektaszensioun = 17{{h}} 16{{m}} 21,071{{s}} | Deklinatioun = − 59° 29' 23,64" | Hubble-Typ = | Visuell Magnitude = 10,75 | Visuell Magnitude B-Band = | Wénkelduerchmiesser = 1,9' | Flächenhellegkeet mag/arcmin = | Gehéiert zu = | Distanz Liichtjoer = zirka 18000 Lj. | Routverrécklung = | Radialvitesse = ? km/s | Absolut Hellegkeet = | Absolutten Duerchmiesser = | Mass = | Entdecker = <small>als Emissiounslinne-Stär:</small><br>Lloyd R. Wackerling, [[1970]] / <br>[[Karl Gordon Henize]], [[1976]]<br><small>als planetaresche Niwwel:</small><br>Parthasarathy et al., [[International Ultraviolet Explorer|IUE]], [[1993]] | Hen = Hen 3-1357 | PK = PK&nbsp;331-12&nbsp;1 | PN = PN&nbsp;G331.3-12.1 }} De '''Stingray-Niwwel''', oder '''Hen 3-1357''', ass e [[planetareschen Niwwel]], dee vum [[Karl Gordon Henize]] am Joer [[1976]] katalogiséiert gouf.<ref name="hen3">K. G. Henize: ''Observations of southern emission-line stars''</ref> Hie läit am [[Ara (Stärebild)|Ara]] an ass ongeféier 18.000&nbsp;Liichtjoer vun eis ewech. Et ass de jéngste vun alle bis elo observéierte planetareschen Niwwelen. Den Objet ass nom [[Stiechrochen]] (englesch ''Stingray'') genannt, well d'Form vum Niwwel engem [[Rochen|Roche]] gläicht. == Struktur == Am Niwwel läit en Duebelstäresystem. Den Niwwel staamt aus engem fréiere [[Roude Ris]], deen an der Tëschenzäit e [[Wäissen Zwerg]] ginn ass. De verbliwwene Wäissen Zwerg huet eng geschate Mass vun 0,6&nbsp;[[Sonnemass]]en. Hie gëtt vun engem zweete Stär begleet. Wéinst hirer gravitativer Wiesselwierkung si béid Stäre mat enger renger Spuer aus Gas verbonnen. Den Niwwel ass ganz jonk an nach zimmlech kleng. Hien huet nëmmen ongeféier een Zéngtel vun der Gréisst vun anere planetareschen Niwwelen. == Dynamik == Sonnenänlech Stären entwéckele sech um Enn vun hirem Liewen zu Roude Risen. Dobäi stousse se hir baussenzeg Schichten an de Weltraum of, déi spéider den Niwwel bilden. Wärenddeem gëtt sou e Stär ëmmer méi waarm. Dobäi bréngt hien duerch seng verstäerkt Stralung den ofgestoussene Gas un d'Liichten. Wéi den Niwwel an de spéideren [[1960]]er-Joren eng éischt Kéier observéiert gouf, war den Zentralstär nach net gliddeg genuch, fir datt hie säi Gas un d'Liichten hätt kënne bréngen. Eréischt zanter Mëtt vun den [[1980]]er-Jore huet hien deen Erhëtzungsniveau erreecht. == Bedeitung == De ''Stingray-Niwwel'' entstoung eréischt no der Entdeckung vum fréiere Roude Ris, wat bis elo eemoleg ass. Doduerch goufen nei Erkenntnesser gewonnen. D'Fuerscher haten an hire Modeller déi kuerz Iwwergangszäit vun nëmmen 20&nbsp;Joer, an där sech de Roude Ris zum planetaresche Niwwel entwéckelt hat, net erwaart. Si ware vu méi wéi 100&nbsp;Joer Entwécklungszäit ausgaangen. == Entdeckungsgeschicht == An engem [[1976]] publizéierte Katalog huet de [[Karl Gordon Henize]] de Virgängerstär vum ''Stingray-Niwwel'' op Basis vu Fotoplacken aus de Joren [[1949]] bis [[1951]] als Stär mat [[H-alpha]]-Emissiounslinn klassifizéiert. Well am Joer [[1971]] opgeholle Spektre vun engem [[AGB-Stär]], engem [[Rouden Iwwerris]] vum Typ B1 oder B2, an domat op d'Virstuf vun engem planetareschen Niwwel hiweisen, muss sech d'Bildung vum planetareschen Niwwel no deem Zäitpunkt vollzunn hunn. Éischt Hiweiser op d'Bildung vun engem planetareschen Niwwel goufen [[1989]] mat der Auswäertung vun IRAS-Date fonnt. [[1993]] konnte ''Parthasarathy et al.'' mam [[International Ultraviolet Explorer]] feststellen, dat et sech an der Tëschenzäit ëm e planetareschen Niwwel handelt. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://astro.goblack.de/Univers/henize1357.htm Hen 1357] – Artikel über ''H 3-1357'' bei ''Astro.GoBlack''. Gekuckt den [[9. August]] [[2010]]. * {{en}} ''The rapidly evolving planetary nebula Hen 3-1357'' * {{en}} ''The Earliest Production of Hot Gas in Young Planetary Nebulae'' * {{en}} M. Parthasarathy: ''Birth and early evolution of planetary nebulae'' * {{en}} [http://www.spacetelescope.org/images/opo9815a/ The Youngest Known Planetary Nebula] – Kuerzen Artikel iwwer ''Hen 3-1357'' op der ''Hubble-Websäit''. Gekuckt den [[9. August]] [[2010]]. * {{en}} [http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?protocol=html&Ident=Stingray+Nebula Name Stingray Nebula] – Datenbanknotiz zum ''Hen 3-1357'' an der ''SIMBAD Astronomical Database''. Gekuckt den [[9. August]] [[2010]]. {{Referenzen}} [[Kategorie:Planetaresch Niwwelen]] [[Kategorie:Stärebild Ara]] l5elrr86v80hbn71ssol7sf7w7r1o55 Abell 370 0 135064 2678325 2523481 2026-05-16T18:22:12Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678325 wikitext text/x-wiki [[Fichier:The last of the Frontier Fields — Abell 370.jpg|mini|Abell 370, Foto, opgeholl mam [[Hubble-Weltraumteleskop]].]] Den '''Abell 370''' ass e [[Galaxiëkoup]] am [[Stärebild]] [[Cetus (Stärebild)|Cetus]]. Den Abell 370 ass virun allem wéinst sengem [[Gravitatiounslënseneffet]] bekannt. Sou goufen an der zweeter Hallschent vun den [[1980]]er-Joren en ettlech gekrëmmt Objeten entdeckt an als gespigelt [[Galaxie]]n interpretéiert, déi hanner dem Galaxiëkoup stinn. Ënner deenen Objeten ass och [[The Dragon (Astronomescht Objet)|The Dragon]], deemools A0 genannt. [[2002]] gouf och d'Galaxie [[HCM-6A]] vun enger Astronomenequipe vum [[Keck-Observatoire]] mat Hëllef vum Gravitatiounslënseneffet vum Abell 370 entdeckt. D'Galaxie war bei hirer Entdeckung deen Objet, dee bis dunn am wäitste vun der Äerd ewech, observéiert gouf. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Abell-Katalog]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Abell 0370}} [[Kategorie:Stärebild Cetus]] [[Kategorie:Galaxiëkéip]] 08u0qu03cfvs3dhl19rznnirlwr2scn Sagittarius A* 0 135078 2678538 2655329 2026-05-16T19:55:55Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678538 wikitext text/x-wiki {| border="0" width="300" cellpadding="2" cellspacing="1" style="float:right; margin-left:0.5em; background:#FBB00A;" ! colspan="2" | Radio- a Röntgenquell: Sagittarius A* |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" | [[Fichier:Sagittarius A*.jpg|thumb|300px|center|Röntgenbild vum Sagittarius A* an zwéi [[Liichtecho]]e (markéiert) vun enger fréierer Explosioun]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Rektaszensioun|| 17{{h}} 45{{m}} 40,0{{s}} |- bgcolor="#FFFAFA" | Deklinatioun (Astronomie)|Deklinatioun || - 29° 00' 28,2" |- bgcolor="#FFFAFA" | Stärebild || {{Sgr}} |- bgcolor="#FFFAFA" | Distanz || 25900 Lj. |- bgcolor="#FFFAFA" | Mass || zirka 4 Mio. Sonnemassen |- bgcolor="#FFFAFA" | Duerchmiesser || zirka 22,5 Mio. km = 2,36•10<sup>−6</sup><ref>[http://sciencev1.orf.at/science/news/110058 ''Größe des Schwarzen Lochs in der Milchstraße vermessen.''] Science ORF, 1. Januar 2010.</ref><ref>Geoffrey C. Bower, Heino Falcke, Robeson M. Herrnstein, Jun-Hui Zhao, W. M. Goss, Donald C. Backer: ''Detection of the Intrinsic Size of Sagittarius A* Through Closure Amplitude Imaging.'' In: ''[[Science]].'' 30. April 2004, Band&nbsp;304, Nr. 5671, S.&nbsp;704–708, [[doi:10.1126/science.1094023]].</ref> |- bgcolor="#FFFAFA" | Entdecker || [[Bruce Balick]],<br> [[Robert Hanbury Brown]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Entdeckung || Februar [[1974]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Katalog || AX J1745.6-2900 ([[Advanced Satellite for Cosmology and Astrophysics|ASCA]]) |- bgcolor="#FFFAFA" |} De '''Sagittarius A*''' (ofgekierzt: ''Sgr&nbsp;A*'') eng Regioun am [[Stärebild]] [[Sagittarius (Stärebild)|Sagittarius]], ass eng [[Radiowell]]equell am [[Galaktescht Zentrum|Zentrum]] vun der [[Mëllechstrooss]]. Nom aktuelle [[Radioastronomie|radioastronomesche]] Fuerschungsstand ass et e supermasseräicht [[Schwaarzt Lach]] vun ongeféier 4&nbsp;Millioune [[Sonnemass]]en, dat op där Plaz ass, déi de Mëttelpunkt vun der Mëllechstrooss duerstellt. == Geschicht == Schonn [[1932]] hat de [[Karl Guthe Jansky|Karl Jansky]] am Stärebild Sagittarius eng staark Radioquell lokaliséiert. Den 13. an de [[15. Februar]] [[1974]] hunn d'Astronome [[Bruce Balick]] a [[Robert Hanbury Brown]] mat Hëllef vum [[VLBI|Interferometer]] um [[National Radio Astronomy Observatory]] do de Sagittarius A* entdeckt. Den Numm vum Schwaarze Lach resp. vum Mëllechstroossenzentrum kënnt vun der graffer Richtung hier, an där et entdeckt gouf, nämlech a Richtung vum Stärebild Sagittarius. De [[Stärchen (Schrëftzeechen)|Asterisk]] "*" gouf vum Robert Brown analog zu der Notatioun vun ugereegten Zoustänn an der Atomphysik gewielt, well hien ugeholl huet, datt Radioquellen hir Ëmgéigend zu Emissiounen ureegen. Den Numm blouf, och wéi sech déi Meenung vum Brown als falsch erwisen huet. D'Entdeckung vum supermasseräiche Schwaarze Lach an där Regioun ass den Aarbechtsgruppen ëm den [[Andrea Ghez]] um [[Keck-Observatoire]], dem [[Reinhard Genzel]] um [[La-Silla-Observatoire]] an dem [[Paranal-Observatoire#Very Large Telescope|Very Large Telescope]] a villen Observatiounsreien zanter den [[1990]]er-Joren, onofhängeg vunenee gelongen. Mam [[Event Horizon Telescope]] (EHT), enger virtueller Teleskopanlag aus op d'mannst néng iwwer d'Äerd verstreete Radioteleskopen, soll op der Basis vum [[Very Long Baseline Interferometry]] (VLBI) déi direkt Ëmgéigend vum Sagittarius A* mat enger Wenkelopléisung déi dem [[Ereegneshorizont]] gläicht ënnersicht ginn. Domat soll ënner anerem direkt nogewise ginn, datt et sech beim Sagittarius A* tatsächlech ëm e Schwaarzt Lach handelt souwéi och d'Grondlage vun der [[Allgemeng Relativitéitstheorie|allgemenger Relativitéitstheorie]] iwwerpréift ginn. == Objeten am Ëmfeld vun Sgr A* == === Stären === [[2002]] konnte Wëssenschaftler (ëm de Reinhard Genzel), déi um [[Paranal-Observatoire#Very Large Telescope|Very Large Telescope]] vum [[Europäesche Südobservatoire]] (ESO) fuerschen, ee Stär observéieren, deen der Regioun vum Sagittarius&nbsp;A* bis op 17 [[Liichtjoer|Liichtstonnen]] (≈18,36 Milliarde Kilometer) erukoum. D'Fuerscher konnten bei hiren Observatiounen eng onerwart Kéier vum 15 Sonnemasse schwéiere Stär [[S2 (Stär)|S2]] erkennen. Wéinst der héijer Vitess vum Stär kann dee Virgank nëmmen als Bunnbeweegung ëm e Schwaarzt Lach interpretéiert ginn. Duerch déi kleng Distanz vum S2 zu der enormer Mass vum Schwaarze Lach ass seng Ëmlafvitess ganz héich; seng Bunnvitess ass bis zu 5000&nbsp;km/s séier. Seng Ëmlafbunn ass relativ stabil; eréischt wa sech S2 dem Schwaarze Lach bis op 16 Liichtminutten erukënnt, gëtt hien duerch d'Gezäitekraften zerrappt. Fir en Ëmlaf ëm den Zentrum brauch den S2 nëmme 15,2 Joer. Fir e weidere Stär, dee 16-mol méi liichtschwaache Stär [[S0-102]], gouf [[2012]] och d'Ëmlafbunn vermooss an eng nach méi kuerz Period vun 11,5 Joer gemooss. Déi béid Stäre si bis elo déi eenzeg Objeten, déi bei engem sou kuerzen Ofstand zu Sgr A* observéiert gi sinn. D'Observatioun vum Stär S2 bei senger Beweegung ëm de Sagittarius&nbsp;A* gouf duerch en adaptiivt Optiksystem (''NAOS'') erméiglecht, datt stéierend Aflëss vun der Atmosphär ausgläiche kann. Duerch déi Observatiounsmethod ass et elo méiglech, auszeschléissen, datt et sech bei Sgr&nbsp;A* ëm eppes aneres handelt wéi e supermasseräicht Schwaarzt Lach – beispillsweis ëm e Koup vu [[Neutronestär]]e. === Gaswolleken === Fuerscher vum [[Max-Planck-Institut fir extraterrestresch Physik]] hunn, [[2011]] d'Gaswollek [[G2 (Gaswollek)|G2]] mat der zirka dräifacher Äerdmass, déi sech op Sagittarius A* zoubeweegt entdeckt. Am Joer [[2013]] gouf observéiert, wéi Deeler dovun op nëmme 25 Milliarde Kilometer un dat Schwaarzt Lach erukoumen. Dobäi gouf d'Wollek auseneergerappt a vun der Ultraviolettstralung vun Nopeschstären un d'Liichte bruecht. Miessungen hunn erginn, datt de viischten Deel vun der Wollek de Punkt vun der nooster Distanz zum Schwaarze Lach scho mat enger Bunnvitess vu méi wéi 10&nbsp;Millioune&nbsp;km/h (ongeféier 1 % vun der Liichtvitess) passéiert hat. Mat weider Miessungen erwaarde sech d'Fuerscher Informatiounen iwwer déi physikalesch Virgäng wärend dem Rendez-vous mat engem Schwaarze Lach an d'Auswierkunge vun extreem staarke Gravitatiounsfelder. === Zweet Schwaarzt Lach === [[Fichier:SgrA-IRS13.jpg|mini|Sgr A* an IRS 13 am [[Galakteschen Zentrum|Zentrum]] vun der Mëllechstrooss]] Am Joer [[2004]] gouf mam [[Gemini-Observatoire|Gemini]]-Teleskop op Hawaii mat [[IRS&nbsp;13]] en zweet Schwaarzt Lach entdeckt, dat eng Mass vun zirka 1300 Sonnemassen huet a Sagittarius A* op enger Distanz vun dräi Liichtjoer begleet. Bei IRS&nbsp;13 handelt et sech genee betruecht ëm eng Grupp vu siwe Stären, déi sech ëm ee kollektive Schwéierpunkt dréien. Ënnersich weisen do op e mëttelgrousst Schwaarzt Lach hin. Dat kreest ëm den Sgr&nbsp;A* op enkstem Raum mat enger ongewéinlech héijer Vitess vu ronn 280&nbsp;km/s. E weidert Indiz fir d'Virleien vun engem Schwaarze Lach ass nieft den héije Vitessen d'[[Röntgenstralung]], déi vum IRS 13 ausgesent gëtt. === Weider Schwaarz Lächer === Am Januar [[2005]] goufe mam Röntgen-Teleskop Chandra Hellegkeetsausbrëch an der Géigend vum Sgr&nbsp;A* observéiert, déi dorop schléisse loossen, datt sech am Ëmkrees vu ronn 70 Liichtjoer 10.000 bis 20.000 Schwaarz Lächer befannen, déi dat supermasseräicht zentraalt Schwaarzt Lach am Sgr&nbsp;A* ëmkreesen. Doduerch gëtt eng zanter [[2003]] kurséierend Theorie gestëtzt, no där dat zentraalt Schwaarzt Lach iwwer méi kleng Lächer "gefiddert" gëtt: Dobäi sammelen déi kleng Schwaarz Lächer an de méi wäit bausse leiende Beräicher vun der Mëllechstrooss Kéip vu Stäre ëm sech un, déi si dann gefaangen halen, bis si sech op enger Spiralbunn bis an d'Géigend vum Sgr&nbsp;A* beweegt hunn. Do ginn d'Stärekéip irgendwann duerch déi extreem grouss Gezäitekräften opgeléist a verléieren den een oder anere Stär un dat supermasseräicht Schwaarzt Lach. Déi al Theorie zum Fudderprozess goung dovun aus, datt eng riseg rankfërmeg Gaswollek ëm dat Schwaarzt Lach kreest an dobäi ëmmer méi schwéier gëtt. Soubal eng kritesch Mass iwwerschridde gëtt, kollabéiert déi Wollek a stierzt an den Zentrum vun der Mëllechstrooss. Méiglecherweis spille béid Prozesser eng wichteg Roll bei der Fidderung vum Sgr&nbsp;A*. === Weider Objeten === An der Ëmgéigend vum Sagittarius A* existéiert de [[Magnetar]] [[PSR J1745−2900]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Sagittarius A}} * [http://www.wissenschaft.de/wissen/news/248732.html ''Schwarzes Loch Sagittarius A* war vor 350 Jahren noch deutlich aktiver als heute''.] wissenschaft.de {{Referenzen}} [[Kategorie:Mëllechstrooss]] [[Kategorie:Himmelskierper]] [[Kategorie:Stärebild Sagittarius]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1974 entdeckt goufen]] mh9qjssd9cpa2qbkbt1shav88wztc9h David Cassidy 0 135431 2678368 2597563 2026-05-16T18:26:12Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678368 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Biographie}}Den '''David Bruce Cassidy''', gebuer den [[12. Abrëll]] [[1950]] zu [[New York City|New York]], a gestuerwen den [[21. November]] [[2017]]<ref>[http://www.rtl.lu/kultur/1098791.html Den David Cassidy ass am Alter vu 67 Joer gestuerwen] op rtl.lu den 22. November 2017</ref> zu [[Fort Lauderdale]] a [[Florida]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]] a [[Sänger]]. Hie gouf ufanks vun den [[1970]]er-Joren, mat senger Roll an der amerikanescher Tëleesserie ''[[The Partridge Family]]'', en internationalen [[Teenager]]-Idol. ==Um Spaweck== {{commonscat}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Cassidy David}} [[Kategorie:US-amerikanesch Schauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Sänger]] [[Kategorie:Gebuer 1950]] [[Kategorie:Gestuerwen 2017]] swugm5zt93j393dj0k0kh4a8lyjm6p7 Radar 0 135968 2678522 2618960 2026-05-16T19:53:39Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (3) using [[Project:AWB|AWB]] 2678522 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen|den Erkennungs- an Detektiounsmethoden op Basis vun elektromagnéitesche Wellen:}} [[Fichier:Radar antenna.jpg|mini|Radarantenn]] '''Radar''' ass d'Ofkierzung fir '''''ra'''dio '''d'''etection '''a'''nd '''r'''anging'' (fräi iwwersat "funkgestëtzt Detektéier- an Ofstandsmiessung") oder '''''ra'''dio '''d'''irection '''a'''nd '''r'''anging'' (fräi iwwersat "funkgestëtzt Richtungs- an Ofstandsmiessung“)<ref>[https://www.hamfu.ch/_upload/Pionier-1949-22.-Joergank-onvollstänneg-Web2.pdf Déi indirekt Distanzmiessung mat Radar], Pionier, Zäitschrëft fir Iwwermëttlungstruppen, Nummer 1, Januar 1949</ref>, tëschenzäitlech '''''r'''adio '''a'''ircraft '''d'''etection '''a'''nd '''r'''anging'' (fräi iwwersat "funkbaséiert Fligerortung an -ofstandsmiessung") an ass d'Bezeechnung fir verschidden Erkennungs- an [[Detektioun]]smethoden an -instrumenter op Basis vun [[Elektromagnéitesch Well|elektromagnéitesche Wellen]] am Radiofrequenzberäich ([[Funkwell]]en). == Allgemenges == [[Fichier:AirTrafficControlUSSWashington.jpg|mini|Radarmonitor an der [[Fluchiwwaachung]] vun engem Fligerdréier]] E [[Radarinstrument]] ass en Instrument, dat [[elektromagnéitesch Well]]e gebëndelt als sougenannt Primärsignal sent an dann déi vun den Objete reflektéiert "[[Echo]]en" als Sekundärsignal empfänkt an no verschiddene Krittären auswäert. Sou kënnen Informatiounen iwwer d'Objete gewonne ginn. Meeschtens handelt et sech ëm eng [[Detektioun]] (Bestëmmung vun Distanz a Wénkel). De Radar ka fir verschidden Zwecker benotzt ginn, wéi z.&nbsp;B. de [[Wiederradar]], den [[Harmonesche Radar]] an den [[Iwwerhorizontradar]]. Aus de Wellen, déi den Objet reflektéiert, kënnen ë.&nbsp;a. follgend [[Informatioun]]e gewonne ginn: * de Wénkel resp. d'[[Richtung]] zum Objet * d'Distanz zum Objet (aus der Zäitverrécklung tëscht Senden an Empfank) * d'[[Beweegung (Physik)|Relativbeweegung]] tëscht Sender an Objet – si kann duerch den [[Doppler-Effet]] aus der Verrécklung vun der [[Frequenz]] vum reflektéierte Signal berechent ginn * d'Uneneereie vun eenzele Miessunge liwwert d'[[Weestreck]] an d'absolut [[Vitess]] vum Objet * bei gudder [[Opléisung (Physik)|Opléisung]] vum Radar kënnen d'Konture vum Objet erkannt ginn (z.&nbsp;B. de Fligertyp) oder souguer Biller gewonne ginn (Äerd- a Planéitefuerschung). == Geschicht == {{Haaptartikel|Geschicht vum Radar}} === Entdeckung === [[Fichier:Radome Wachtberg.jpeg|mini|De Radom mam Radar vun der [[Fraunhofer-Gesellschaft]] (fréier [[FGAN]]) zu [[Wachtberg]]]] [[Fichier:Radar duquesne.jpg|mini|[[Radarkuppel]], deen de Radar vun engem franséische Krichschëff séchert ([[1998]])]] [[1886]] hat den [[Heinrich Hertz]] beim experimentellen Nowäis vun [[Elektromagnéitesch Well|elektromagnéitesche Welle]] festgestallt, datt [[Radiowell]]e vu metallesche Géigestänn reflektéiert ginn. Déi éischt Versich fir d'Ortung mat Hëllef vu Radiowellen huet den däitschen Héichfrequenztechniker [[Christian Hülsmeyer]] am Joer [[1904]] gemaach. Hien hat erausfonnt, datt elektresch Wellen déi vu Metallflächen zeréckgeworf ginn, benotzt kënne ginn, fir Metallobjeten ze detektéieren. Säin Telemobiloskop fir Erkennung vu Schëffer gëllt als Virleefer vun haitege Radarsystemer a gouf den [[30. Abrëll]] [[1904]] als Patent ugemellt. Den Notze vun der Radartechnik gouf am Ufank net erkannt a sou gouf d'Erfindung virleefeg vergiess. === Entwécklung vu moderne Radarsystemer am Zweete Weltkrich === De schottesche Physiker [[Robert Watson-Watt|Sir Robert Alexander Watson-Watt]], [[Royal Society|FRS]] [[Royal Aeronautical Society|FRAeS]] (1892–1973) gëllt als ee vun den Erfinder vum Radar. De Watson-Watt war ufanks Assistent um Institut fir Naturphilosophie um Universéitscollege zu Dundee, deemools en Deel vun der [[Universitéit St Andrews]]. [[1927]] gouf hien Direkter vun der 'Radio Research Station' zu Ditton Park bei [[Slough]].<ref>[http://www.radarpages.co.uk/people/watson-watt/watson-watt.htm www.radarpages.co.uk]</ref> Vun [[1936]] war hien Direkter am [[Air Ministry]]. Hien huet iwwer d'Reflexioun vu Radiowellen an der Meteorologie gefuerscht. [[1919]] huet hie sech eng Method fir d'Ortung vun Objete mat Radiowellen (Radar) patentéiere gelooss, dat no Weiderentwécklungen (Entwécklung vum Siicht- oder Kuerzzäitpeiler; Watson-Watt-Peiler) [[1935]] fir d'éischt fir [[Positiounsdetektioun]] mat Radar vu Fligeren am Meterwelleberäich agesat konnt ginn. De [[26. Februar]] [[1935]] war et him gelongen, eng [[Handley Page Heyford|Handley Page H.P.50]] déi d'Uertschaft [[Daventry]] ugeflunn ass mam Radar z'entdecken. De Watson-Watt war haaptsächlech un der Entwécklung vun de brittesche Radaranlagen am Zweete Weltkrich bedeelegt. Den Duerchbroch vun der Radartechnik koum kuerz virum a wärend dem [[Zweete Weltkrich]]. Wärend der militärescher Oprëschtung an där Zäit goufe vu Mëtt der [[1930]]er-Joren un, an en ettleche Länner onofhängeg vuneneen intensiv Radarinstrumenter a -systemer entwéckelt, besonnesch vun Däitschen a Britten. Bei Krichsufank 1939 gouf et och an den USA, an der Sowjetunioun, Frankräich, Japan, Italien a bei den Hollänner Radaranlagen. Op däitscher Säit hat de [[Rudolf Kühnhold]] als wëssenschaftlechen Direkter vun der Noriichteversuchssektioun [[Reichsmarine]] e groussen Deel zu der Entwécklung bäigedroen. Ee vun him entwéckelt Radarinstrument, zur Tarnung ''DeTe-Gerät'' ([[Dezimeter-Telegraphie]]) genannt, gouf [[1934]] fir d'éischt am [[Kiel (Schleswig-Holstein)|Kiel]]er Hafe fir d'Erkenne vu Schëffer getest. D'Britten hunn de [[26. Februar]] [[1935]] en éischte Feldversuch gemaach, bei deem Fligere bis zu enger Distanz vun 13&nbsp;km verfollegt konnte ginn. Am September [[1935]] presentéiert d'[[GEMA (Radar)|GEMA]] vu Berlin als éischt e komplett funktiounsfäegt [[Funkmiessinstrument]]. Nieft der GEMA, déi Systemer wéi [[Freya (Radar)|Freya]], [[Mammut (Radar)|Mammut]], [[Wassermann (Radar)|Wassermann]] a [[Seetakt (Radar)|Seetakt]] entwéckelt huet, war och [[Telefunken]] mat de Systemer [[Würzburg (Radar)|Würzburg]] a [[Würzburg-Riese]] haaptsächlech un der däitscher Radartechnik bedeelegt. Den [[18. Dezember]] [[1939]] ass d'[[Loftwaff (Wehrmacht)|Loftwaff]], beim britteschen Ugrëff op [[Wilhelmshaven]] hiren éischte radargeleeten Asaz géint 22 brittesch Bombere geflunn. Beim [[Loftgefecht iwwer der Däitscher Bucht]] war et hir gelongen, 12 dovun ofzeschéissen an 3 schwéier ze beschiedegen. Dat däitscht Ofwiersystem géint Bommegeschwader, d'[[Kammhuber-Linn]], hat eng Längt vu méi wéi 1000&nbsp;km an huet vun Dänemark bis Nordfrankräich gefouert. D'Britten hu vun [[1936]] mat [[Chain Home]] och eng Kette vu Radarstatiounen op der Ostküst, déi op enger anerer Wellelängt wéi déi däitsch geschafft hunn a vun deenen am Ufank net erkannt goufen. Scho vun [[1939]] un, gouf d'System mat engem [[Frënd-Feind-Erkennung]]sinstrument an de Fligere verbessert. E Meilesteen an der Radarentwécklung war Ufank [[1940]] d'Erfindung vum [[Magnetron]] op der Universitéit Birmingham, dat d'Kärinstrument vun alle spéidere Radarasätz sollt ginn. Enn Januar [[1943]] setzen d'Britten bei engem Ugrëff op [[Hamburg]] fir d'éischt e mobilt Radarsystem an de Fligeren an, dat fir d'Navigatioun benotzt gouf ([[H2S (Navigatioun)|H2S]]). Béid Säiten hu sougenannt [[Düppel (Radartäuschung)|Düppel]] entwéckelt, einfach Metallfoliesträifen, fir d'géigneresch Radarsystemer ze stéieren. Séier goufen awer verbessert Systemer entwéckelt, déi dës Stéierungen erausfiltere konnten. === Fuerschung nom Zweete Weltkrich === An Däitschland koum d'Fuerschung um Radargebitt nom Krich komplett zum Stëllstand. Déi Alliéiert haten dat bis [[1950]] verbueden. Grouss Fortschrëtter huet d'Fuerschung an der Nokrichszäit an den USA gemaach, wou vill nei theoreetesch Usätz an innovativ Baudeeler wéi Hallefleeder entwéckelt goufen. Als e Beispill ass de [[Synthetic Aperture Radar]] aus dem Joer [[1951]] genannt. Och u Bord vun ziville Fligeren a Schëffer gehéiere Bordradaren haut zu der Standardausrëschtung. Eng vun den éischten a bis haut wichtegste zivillen Uwendungen ass d'Iwwerwaachung vum Loftverkéier mam [[Air Traffic Control]] (ATC). Schonn um Enn vun den [[1970]]er-Joren entstoungen éischt Systemer vun Distanzwarnradare fir den Automobilberäich. An der Raumfaart gëtt d'Radartechnik zanter Mëtt vun de [[1990]]er virun allem fir d'Vermoosse vun der Äerd an anere Planéite benotzt. Fir d'Erfaassung vu Wiederdate ginn dernieft [[Wiederradar]]en agesat. == Asazgebidder == [[Fichier:Rundsichtradar.jpg|mini|Rondsiichtradar op engem Schëff; Positioun: Elbe westlech vun Hamburg]] [[Fichier:SBXRadar.jpg|mini|''[[Sea-Based X-Band Radar]] (SBX)'' (USA) dat weltgréisst X-Band-Radar, hei wärend Moderniséierungsaarbechten zu Pearl Harbour am Januar 2006. Zanter [[2007]] déngt et dem US-Rakéitenofwiersystem [[National Missile Defense]] an ass op den [[Aleuten]] bei [[Alaska]] stationéiert.]] Radarinstrumenter goufe fir verschidde Uwendungszwecker entwéckelt: * '''Ronnsiichtradar'''; Iwwerwaachung vu Schëffs- a Fluchverkéier (och Fréiwarnstatiounen, z.&nbsp;B. de [[Freya (Radar)|Freya-Radar]]), entweeder als fest Statioun wéi beim [[Fluchsécherungsradar]] oder bei der [[Schëfffaartsverkéierssécherung]], oder mobil op Gefier a Fliger ([[AWACS]]) souwéi op Schëffer ([[ARPA-Anlag]]).<br>Booter kënnen och fir besser Siichtbarkeet mat engem [[Radarreflekter]] ausgerëscht ginn. * Radarinstrumenter fir '''Zilverfollegung''' (Ground Control Intercept) als Radarstellung bei der Loftverdeedegung, buedemgebonnen (z.&nbsp;B. [[Würzburg (Radar)|Würzburg]], [[Würzburg-Riese]]) oder u Bord vu Gefierer a Fliger, Schëffer a Rakéiten * '''Bordradar''' op Fligeren (Radarnues), fir Wiederfronten z'entdecken (Wiederradar) oder aner Fligeren a Rakéiten z'entdecken (Antikollisiounssystemer, Zilsichradar) * Buedemradar ([[Buedemradar (Fluchsécherung)|Fluchfeldiwwerwaachungsradar]]) fir d'Iwwerwaachung vun de Positioune vu Fligeren a Gefierer op de Rullweeër vun engem Fluchhafen * Radar fir [[Distanzerfaassung]] a militäresch Opklärung, fir um Buedem bei schlechter Siicht Eenzelheeten erkennen ze kënnen * [[Wiederradar]], Erkennung an Ortung vu Schlechtwiederfronten, Miessung vu Wandvitessen * [[Artillerieradar]], fir Feierkorrektur vun der eegener Artillerie a Rakéiten souwéi fir d'Ortung vu feindlechen Artilleriestellungen * [[Beweegungsmelder|Radar-Beweegungsmelder]] fir d'Iwwerwaache vu Gebaier an Terrainen, z.&nbsp;B. als Diereschléisser oder Liichtschalter * Radarinstrumenter fir d'Miessung vun der [[Vitessiwwerwaachung#Radar|Vitess am Strosseverkéier]]. * Kfz-Technik: radarbaséiert Distanzhaler ACC ([[Adaptive Cruise Control]]) resp. ADC, Kopplung mat Noutbremsfunktioun a PSS1 bis PSS3 (Predictive Safety System), Noberäichsfunktioune wéi Distanzwarner an automatescht Aparken (24&nbsp;GHz, Kuerzpuls am Beräich 350–400 Pikosekonnen, souwéi am 77–79-GHz-Band). * Och Zich moossen [[Odometrie|Weestreck a Vitess]] mat [[CW-Radar|Doppler-Radarinstrumenter]] (am [[ISM-Band]] ëm 24&nbsp;GHz). * '''Radarsensoren''' als Beweegungs- oder Fëllstandsmelder * Astronomie: Kartéierung vu Planéiten (z.&nbsp;B. [[Venus (Planéit)|Venus]], [[Mars (Planéit)|Mars]]), vun der Äerd aus oder vu Bord vun enger [[Raumsond]] aus, Vermiessung vu Planéitebunnen, [[Asteroid]]en a Raumsonden souwéi vu [[Weltraumschrott]] * [[Bioradar]] fir d'Detektioun vu liewende Persounen an hirer Kierperbeweegung, wéi beispillsweis bei verschotte Leit a Lawinen, op Distanze vun e puer Meter. * Wandenergie: fir Detektéierung vu Loftgefierer. Geplangt ass den Asaz vu gepulste L- an X-Band Radarsystemer. Nom [[Zweete Weltkrich]] koum och d'Steierung vu radargesteierte Waffen wéi [[Fluchofwierrakéit]]en derbäi. Ausserdeem gouf de Radar och fir die zivil Schëff- a Loftfaart agesat. Déi haiteg Passagéierloftfaart wier ouni Loftraumiwwerwaachung mam Radar net méi denkbar. Och Satellitten a [[Weltraumschrott]] ginn haut mat Radar iwwerwaacht. Wéi d'Radarinstrumenter méi leeschtungsfäeg goufen, huet och d'Wëssenschaft déi Technik entdeckt. Wiederradarinstrumenter hëllefen an der [[Meteorologie]] oder u Bord vu Fligere bei der Virausso vum Wieder. Mat grousse Statioune kënne vum Buedem aus Radarbiller vum [[Äerdmound]], der [[Sonn]] souwéi [[Planéit]]e gemaach ginn. Ëmgekéiert kann och d'[[Äerd]] vum Weltraum aus mat satellittegestëtzte Radarinstrumenter vermooss an erfuerscht ginn. <gallery> Würzburg radar FuMG.65 (Mvc-471x).jpg|Däitscht [[Feierleetradar]] [[Würzburg-Riese]] FuMG 65, ongeféier 1940–1943 Radar Antenne für Kfz-Anwendungen.jpg|Doppler-Radarantenn fir den Kfz-Asaz Sturmfront auf Doppler-Radar-Schirm.jpg|Stuermfront op engem Doppler-Radar-Schierm Radarstation Hooksielplate.jpg|Radartuerm [[Hooksielplate]] ausgerëscht mat Radar- a Peilanlag, ass en Deel vun der Schëfffaarts&shy;verkéiers&shy;sécherungs&shy;systemer [[Jadebusen|Jade]] an [[Deutsche Bucht]] Bordradar Rp-21 Sapfir.jpg|Bordradar RP-21 Sapfir vun enger [[Mikojan-Gurewitsch MiG-21|MiG 21]] </gallery> == Andeelung a Funktiounsweis == <div style="float:right; width:600px; margin-left:1em;"> <imagemap> Fichier:Structure radar.svg| rect 94 157 223 177 [[Radar#Impulsradar]] rect 153 80 305 101 [[Primärradar]] rect 312 15 451 40 [[Radarinstrument]] rect 390 79 563 101 [[Sekundärradar]] rect 478 221 582 258 [[Dauerstréchradar]] rect 347 156 568 177 [[Dauerstréchradar#Onmoduléiert Dauerstréchradar (CW-Radar)]] rect 325 221 444 258 [[Dauerstréchradar#Frequenzmoduléiert Dauerstréchradar (FMCW-Radar)]] rect 17 220 107 257 [[Pulskompressiounsmethod]] desc top-left </imagemap> </div> Aktiv Radarinstrumenter ginn an där déi Biller kënne liwweren an an där déi keng Biller kënne liwweren agedeelt. Weider ënnerscheet een tëscht [[Impulstechnik|Impuls-]] an [[Dauerstréchradar]]instrumenter souwéi tëscht ''mono''- a ''bistateschen'' Anlagen. Bei bistateschen Anlage sinn de Sender an den Empfänger raimlech getrennt, wat op astronomesch Distanz eng méi héich Empfindlechkeet erlaabt. Radarsender si mat Peilempfänger erkenn- an ortbar. Als Primärradar gi Pulsradar-Instrumenter bezeechent, déi nëmmen de passiv reflektéierten Echo ermëttelen. D'Auswäertung vu reflektéierten Uewerwellen erlaabt Réckschlëss op de Fligertyp. E [[Sekundärradar]] ëmfaasst och en Impulsradarinstrument, op den Zilobjete sinn awer [[Transponder]], déi op d'Pulse reagéieren an hirersäits e Signal zerécksenden. Domat erhéicht sech d'Reechwäit, d'Objete sinn identifizéierbar a kënnen och weider Daten zerécksenden. Peilempfänger, déi d'Quell vu Funkwellen (vu Radar- an aneren Instrumenten an hir Stéierofstralung) fir militäresch Zwecker orte kënnen, nennt een och [[passive Radar]]. E passive Radar ass dofir net duerch seng Funkwellesendung z'entdecken. Eng weider Aart vu Radarinstrumenter déi nëmme schwéier z'entdecken ass, ass de [[Rauschradar]] dee laang Pulse aussent, déi wéi zoufälleg Stéierstralung ausgesinn. === Impulsradar === ==== Distanzbestëmmung mat der Impulsmethod ==== [[Fichier:Radaroperation.gif|mini|Distanzbestëmmung mat der Impulsmethod. D'Pulsradarinstrument sent en Impuls a méisst d'Zäit bis zum Empfang vum Echo.]] E Pulsradarinstrument sent Impulse mat enger typescher Dauer am ënneschte Mikrosekonneberäich a waart dann op Echoen. D'Lafzäit <math>\Delta t</math> vum Impuls ass d'Zäit tëscht dem Senden an dem Empfang vum Echo. Si gëtt fir d'Distanzbestëmmung benotzt. Fir d'Distanz <math>r</math> gëllt den Zesummenhank: :<math> r \;=\; \frac{c}{2} \Delta t </math> D'Gruppevitess <math>c</math> ass bal d'selwecht wéi d'[[Liichtvitess]] am Vakuum, well de [[Briechungsindex]] vu [[Loft]] fir Radiowellen ganz no bei 1 ass. Jee no Reechwäit vum Radarinstrument gëtt no engem gesenten Impuls e puer Mikro- bis Millisekonne laang empfaangen, ier den nächsten Impuls ausgesent gëtt. Um klassesche [[Radarschierm]] fänkt d'Auslenkung mam Sendeimpuls un. D'Ausbreedungsvitess vun den elektromagnéitesche Wellen am Raum ass moossstafgerecht mat deem wat ugewise gëtt. Wann en Echo empfaange gëtt, dann ass d'Distanz vum Echoimpuls um Siichtinstrument eng Mooss fir d'Distanz vum Objet dee reflektéiert, (hei: vum Fliger) zum Radarinstrument. ==== Pulsbildung ==== Fir a Pulsradar-Instrumenter déi héich Sendeleeschtungen am Megawattberäich, déi fir d'Ortung z.&nbsp;B. iwwer e puer 100&nbsp;km néideg sinn, ze maachen, ginn och haut [[Magnetron]]e benotzt. Dozou gëtt e Magnetron z.&nbsp;B. mat [[Trigatron]], [[Thyratron]] oder neierdéngs och [[Hallefleederschalter]] gepulst bedriwwen. Well sech d'Sendefrequenz vun engem Magnetron an Ofhängegkeet vun Temperatur a Betribszoustand ännere kann, gëtt bei Miessunge vun der relativer [[Radialvitess]] d'Frequenzreferenz beim Empfang aus der Sendefrequenz ofgeleet (kuckt [[Kohärente Radar|pseudokohärente Radar]]). Stationär Pulsradarinstrumenter erreeche Leeschtunge bis zu 100&nbsp;MW als Spëtzenimpulsleeschtung. Modern Radarinstrumenter brauche fir Reechwäite vun en ettlechen 100&nbsp;km vill manner Energie a senden deelweis Pulse mat enger Pulsleeschtung vun ënner engem Megawatt. Beim Gebrauch vu ville klenge Senderen, déi am Verbond schaffen, oder bei Instrumenter mat aktiven [[Phased-Array-Antenn]]en, kann op d'Schaltréier déi Röntgestralen aussenden, verzicht ginn. ==== Richtungsbestëmmung ==== Wann d'Antenn vun engem Pulsradar dréint da kriit een e ''Ronnsiichtradar''. Déi schaarf [[Richtantenn|Richtcharakteristik vun der Antenn]] wierkt beim Sende wéi och beim Empfank. Aus der Ofhängegkeet vun der Echostäerkt vun der Antennenorientéierung ka ganz genee d'Richtung bestëmmt ginn. Déi bekanntst Uwendungsgebidder vu sou Rondsiichtradare sinn d'Loftraumiwwerwaachung an de [[Wiederradar]]. E [[Airport Surveillance Radar|Fluchhafen-Ronnsiicht-Radar]] (ASR, ''Airport Surveillance Radar'') kombinéiert meeschtens e [[Primärradar]] mat engem [[Sekundärradar]]. Nieft der allgemenger Loftraumiwwerwaachung huet e virun allem d'Aufgab dem Ufluchlotsen e geneet Bild vun der Loftlag ronn ëm de Fluchhafen ze liwweren. Den ASR huet eng Reechwäit vu ronn 60&nbsp;[[Séimeil|sm]]. En Ufluchradar besteet aus jee enger horizontal an enger vertikal beweegter Antenn an erméiglecht, Ufluchwénkel, Ufluchrichtung an Ufluchhéicht vu Fligeren, déi landen, ze bestëmmen. De Pilot kritt d'Korrekturhiweiser iwwer Funk vum Buedempersonal oder hien huet en Instrument u Bord, dat Ofwäichunge passiv duerch déi empfaange Radarimpulsen ugëtt. Sou Instrumentelandungen oder Blannlandunge si besonnesch bei schlechter Siicht oder aus militäresche Grënn oder getarnter Landebunn vu Bedeitung. Kuerz virum Opsetzen ass Buedemsiicht erfuerdert. Dat buedemgestëtzt STCA-System (Short Term Conflict Alert) fir Kollisiounen z'evitéieren, benotzt de Loftraumiwwerwaachungsradar. Et berechent aus der Fluchspuer (Track) vu Loftgefierter d'Warscheinlechkeet vun engem noe Laanschtfluch (near miss) oder souguer Zesummestouss a warnt de Fluchlotsen [[Optik|optesch]] an [[Akustik|akustesch]]. D'Schwenke vum Oftaaschtstral vun engem Impulsradar kann amplaz duerch d'Ausriichtung vun der Antenn och elektronesch duerch [[Phased-Array-Antenn|phasegesteiert Antennenarrays]] bewierkt ginn. Domat kënnen a séierem Wiessel e puer Objeten ugepeilt a quasi simultan verfollegt ginn. De [[Synthetic Aperture Radar]] erreecht eng héich, distanzonofhängeg Opléisung um [[Azimut]]. Déi erfuerderlech [[Apertur (Optik)|Apertur]]gréisst gëtt rechneresch aus der realer Apertur vun enger klenger, beweegter Antenn zesummegesat. Dozou muss d'Beweegung vun der Antenn relativ zum observéierenden (unbeweeglechen) Objet genee bekannt sinn an d'Phas vun den ausgesenten Impulse [[Kohärenz (Physik)|kohärent]] zuenee sinn. Äerdsatellitten a Raumsonde benotze sou Systemer fir d'Vermoosse vu Terrainsprofiller. ==== Radarbaugruppen am Impulsradar ==== ===== Radarantennen ===== [[Fichier:Impulsmagnetron MI-158.jpg|mini|Eeleres Impulsmagnetron vun engem Radarsender (zirka 9&nbsp;GHz, 7&nbsp;kW, Impulsdauer 0,1 bis 1&nbsp;µs), lénks ënnen isoléierten Heiz- a Kathodenuschloss, riets uewen Huelleederflansch]] [[Fichier:METEOR 1500S.jpg|mini|De Sender (PAT-Konzept), d'Empfänger a [[Radar Data Processor|Signalprozesser]] vum [[Polarimetrescht Radar|polarimetresche]] Wiederradar „Meteor&nbsp;1500&nbsp;S“]] D'[[Antenn (Technik)|Antenn]] ass ee vun den opfällegsten Deeler vun der Radaranlag. D'Antenn séchert duerch den [[Antennendiagramm]] un ggf. eng Dréibeweegung déi erfuerderlech Verdeelung vun der Sendeleeschtung am Raum. D'Antenn gëtt meeschtens am Zäitmultiplexbetrib benotzt. Wärend der Empfangszäit empfänkt se dann déi reflektéiert Energie. Den Antennendiagramm muss ganz staark bëndelen, fir datt e gutt lateraalt a vertikaalt [[Opléisungsverméigen]] erreecht gëtt. D'Distanz-Opléisungsverméige gëtt dogéint iwwer d'Impulsdauer bestëmmt. Am Fall vun enger mechanescher Raumoftaschtung gëtt d'Antenn gedréit oder hin an hier geschwenkt. Déi Beweegung kann e grousse mechanesche Problem bereeden, well d'Antennereflektere bei grousse Wellelängten resp. héijer Bëndelung ganz grouss Dimensiounen erreechen. Bei Radarinstrumenter si follgend Antennebauformen normal: * Passiv [[Phased-Array-Antenn]]en (kuckt och [[Gruppenantenn]], [[Panelantenn]]) * [[Active Electronically Scanned Array]] (AESA), wéi déi virdrun, awer mat aktiver elektronescher Usteierung vun den Eenzelelementen, elektronesch Stralschwenkung, Zilverfollegung * [[Parabolantenn]]en Modern Radarinstrumenter mat Multifunktiounseegenschaften benotzen ëmmer eng Phased-Array-Antenn, méi eeler Instrumentesystemer meeschtens d'Parabolantenn, déi fir d'Fabrikatioun vun engem [[Cosecans²-Diagramm]] vun der idealer Parabolform ofwäicht. ===== Radarsender ===== Eng an eelere Radarinstrumenten, awer och haut nach gebraucht Senderbauaart sinn eegeschwéngend [[Impulstechnik|Impuls]]-Oszillatoren, déi aus engem [[Magnetron]] bestinn. De Magnetron gëtt duerch een Héichspannungsimpuls gespeist a fabrizéiert en Héichfrequenz-Impuls vun héijer Leeschtung (0,1…10&nbsp;µs, Leeschtung e puer kW bis ettlech MW). Den Héichspannungsimpuls fir de Magnetron gëtt duerch e Modulator (Schaltrouer oder haut och Hallefleederschalter mat [[MOSFET]]) bereetgestallt. Dëse Sendesystem gëtt och '''POT''' ('''P'''ower-'''O'''szillator-'''T'''ransmitter) genannt. Radarinstrumenter mat engem POT sinn entweeder net [[Kohärente Radar|kohärent]] oder [[Kohärente Radar|pseudokohärent]]. Een a moderne Radarinstrumenter benotzt Konzept ass de '''PAT''' ('''P'''ower-'''A'''mplifier-'''T'''ransmitter). Bei deem Sendersystem gëtt an engem Generator de fäerdege Sendeimpuls mat klenger Leeschtung fabrizéiert an da mat engem Héichleeschtungsverstäerker ([[Amplitron]], [[Klystron]], [[Wanderfeldrouer]] oder [[Elektronik#Bauelemente vun der Elektronik|Hallefleeder]]-Sendermodulen) op déi néideg Leeschtung bruecht. Radarinstrumenter mat engem PAT sinn an de meeschte Fäll vollkohärent a kënnen dofir besonnesch gutt fir d'Erkennung vu beweegten Objeten duerch Ausnotze vun der [[Doppler-Effet|Doppler-Frequenz]] agesat ginn. ===== Empfänger ===== Den Empfänger benotzt meeschtens d'Sendeantenn a muss dofir virum Sendeimpuls geséchert ginn. Dat geschitt mat [[Zirkulator]]en, [[Richtkoppler]] an [[Nullod]]en. Den Empfang erfollegt mam [[Superhet|Iwwerlagerungsprinzip]], fréier gouf als Oszillator e [[Reflexklystron]] benotzt, d'Mëschung an d'Demodulatioun gouf vu koaxial opgebauten, an Huelleeder ageschraufte [[Spëtzendiod]]e gemaach. Haiteg Empfänger schaffe vollstänneg mat Hallefleederen a sinn an der [[Sträifeleeder]]technik opgebaut. === Dauerstréchradar (CW-Radar) === {{Haaptartikel|Dauerstréchradar}} En CW-Radar (CW fir engl. ''continuous wave'' – Dauersender) mat konstanter Frequenz ka keng Distanze miessen, awer iwwer d'Richtwierkung vu senger Antenn den [[Azimut]] zu engem Zil. E gëtt fir d'[[Vitessmiessung]] benotzt. Dobäi gëtt déi iwwer eng Antenn ofgestralt Frequenz vum Zil (beispillsweis engem Auto) reflektéiert a mat enger gewëssener [[Doppler-Effet|Doppler-Verrécklung]], also begrenzt geännert, nees empfaangen. Well nëmme beweegt Objeten erkannt ginn, feele stéierend Aflëss vu Festziler. Duerch e Verglach vun der gesenter mat der empfaangener Frequenz ([[Homodyne Detektion]]) kann d'[[Radius|radial]] Vitesskomponent bestëmmt ginn, déi ëm ee Kosinusfacteur méi kleng ass wéi de Betrag vum Vitessvektor. * U Schinnengefierter gi Vitesssensoren no deem Prinzip agesat, si strale schréi an d'Gleisbett. Déi erfuerderlech Sendeleeschtunge si ganz kleng a ginn dacks mat [[Gunndiod|Gunn-Diode]] gemaach. * Éischt Radarinstrumenter vun der Verkéierspolizei waren och Dauerstréchradar-Instrumenter. Well se keng Distanz miesse konnten, hu se nach net automatesch geschafft. * Fluchofwier-Radarinstrumnter mat Doppler-Erfaassungsradar, wéi den AN/MPQ-55 (CWAR), erkennen hiert Zil och bei staarker [[Düppel (Radartäuschung)|Düppelstéierung]]. * Radar-[[Beweegungsmelder]] schaffen och no deem Prinzip, se mussen awer dofir och lues Ännerunge vun der Empfangsfeldstäerkt wéinst sech ännerender Interferenzverhältnesser registréiere kënnen. ==== Moduléiert Dauerstréchradar (FMCW-Radar) ==== [[Fichier:Distance Radar DR-1DHP 61 GHz Symeo.jpg|mini|Industriell fabrizéierte 61-GHz-FMCW-Radar fir Distanzmiessung]] Eng weiderentwéckelt Aart sinn d'[[Dauerstréchradar#Frequenzmoduléiert Dauerstrèchradar (FMCW-Radar)|FMCW (frequency modulated continuous wave) Radarinstrumenter]], och "Modulated CW-Radar" oder "FM-Radar". Si senden mat enger sech stänneg ännerender Frequenz. D'Frequenz klëmt entweeder linear un, fir bei engem bestëmmte Wäert séier nees op den Ufankswäert erofzefalen, oder si klëmt a fällt ofwiesselend mat konstanter Ännerungsvitess. Duerch déi linear Ännerung vun der Frequenz an duerch dat stännegt Senden ass et méiglech, nieft der Differenzvitess tëscht Sender an Objet och gläichzäiteg deenen hir absolut Distanz vuneneen z'ermëttelen. "Radar-Falen" vun der Verkéierspolizei schaffen op dës Aart a Weis a léise bei Vitessiwwerschreidung bei enger bestëmmter Distanz zum Zil de Fotoblëtz aus. Radar-Héichtemiesser vu Fliger an Distanzwarninstrumenter an Autoe schaffen no deem Prinzip. Déi Technologie gëtt och fir Rondsiichtradar am marine Beräich agesat ("Broadband Radar").<ref>[https://web.archive.org/web/20150910164534/http://www.simrad-yachting.com/en-US/Products/Radar/Simrad-3G-Broadband-Radar-en-us.aspx Broadband Radar] op simrad-yachting.com</ref> Eng Notzung vun dësem "Broadband Radar" zu der Loftraumopklärung ass net méiglech, well d'Dopplerfrequenz vu Fliger ze grouss ass an doduerch Moossfeeler vu bis zu e puer Kilometer entstinn. Ursaach dofir ass déi ugewandte seezännfërmeg Modulatioun, wéinst där d'"Broadband Radar" net tëscht Frequenzdifferenz verursaacht duerch Lafzäit a Frequenzdifferenz verursaacht duerch den Doppler-Effet ënnerscheede kann. FMCW-Radare ginn ausserdeem an industriellen Uwendungen zu der [[Distanzmiessung|Ofstandsmiessung]] an zu der Miessung vun [[Fëllstandsmiessung|Fëllstandhéicht]] an Tanken agesat. == Gesondheetsschied duerch Radar == Déi an de Schaltréier entstoend [[Röntgenstralung]]<ref>R. Timothy Hitchcock, Robert M. Patterson: ''Radio-Frequency and ELF Electromagnetic Energies: A Handbook for Health Professionals''. Wiley, 1950, ISBN 0-471-28454-8.</ref> war bis op d'mannst an d'[[1980]]er-Jore bei militäresche Radaranlagen heefeg net genuch ofgeschiermt. Doriwwer eraus hu missen Ënnerhalts- a Justéieraarbechten dacks um oppenen Instrument duerchgefouert ginn. Dat huet zu [[Gesondheetsschied duerch militäresch Radaranlagen|Stralenschied bei ville Uwendungs- an Wartungszaldoten]] bei der [[Arméi]] gefouert. Eng grouss Zuel vun Zaldote, virun allem fréier Radartechniker, sinn doduerch spéider un [[Kriibs (Krankheet)|Kriibs]] erkrankt, vill si schonn a relativ jonkem Alter gestuerwen. D'Zuel vun de Geschiedegten (''[[Radaraffer]]'') gëtt iwwer e puer Dausend geschat. == Literatur == * David K. Barton (Hrsg.): ''Radar evaluation handbook.'' Artech House, Boston MA [[1991]], ISBN 0-89006-488-1, (''Artech House radar library''). * Guy Kouemou (Hrsg.): ''Radar Technology.'' InTech, [[2010]], ISBN 978-953-307-029-2, [http://www.intechopen.com/books/show/title/radar-technology (online)] * Jakov D. Schirman: ''Theoretische Grundlagen der Funkortung.'' Militärverlag der DDR, Berlin [[1977]]. == Um Spaweck == {{Commons}} * [http://www.radartutorial.eu/ ''Einführung in die Radargrundlagen.''] op radartutorial.eu * [http://www.100-jahre-radar.de/ Die Geschichte des Radars] op 100-jahre-radar.de * [http://www.fhr.fraunhofer.de/ Fraunhofer-Institut für Hochfrequenzphysik und Radartechnik FHR] * [http://www.fhr.fraunhofer.de/de/das_institut/technische_ausstattung/weltraumbeobachtungsradartira.html Weltraumobservatiounsradar TIRA (Tracking and Imaging Radar) vum Fraunhofer FHR] == Kuckt och == * [[Verkéiersradar]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Radar| ]] [[Kategorie:Aviatioun]] [[Kategorie:Navigatioun]] qwn7vy0935xugvhwbgic0rhdvy6hrip Robert Paul Kraft 0 136879 2678529 2587900 2026-05-16T19:54:27Z VolvoxBot 61746 /* Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678529 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Robert Paul Kraft''', gebuer de [[16. Juni]] [[1927]] zu [[Seattle]], a gestuerwen de [[26. Mee]] [[2015]] zu [[Santa Cruz (Kalifornien)|Santa Cruz]], [[Kalifornien]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikaneschen]] [[Astronom]]. == Liewen == De Robert Paul Kraft huet op der [[University of Washington]] studéiert. [[1955]] huet hien an Astronomie op der [[University of California, Berkeley]] beim [[George Howard Herbig|George Herbig]] promovéiert. Vun [[1967]] u war hie [[Professer]] op der [[University of California, Santa Cruz]] an huet kuerz duerno de [[Lick-Observatoire]] fir fënnef Joer als "acting director" geleet. Vun [[1981]] bis [[1991]] war hie Chef vum [[Lick-Observatoire]]. Enn vun den [[1990]]er-Joren hat hien zesumme mam [[Donald Edward Osterbrock|Donald Osterbrock]], an den däitschen Astronomen [[Werner Pfau]] an [[Theodor Schmidt-Kaler]] verhënnert, datt d'Graf vum [[Walter Baade]] zu [[Bad Salzuflen]] dem Buedem sollt gläich gemaach ginn. De Walter Baade war ee vun de bedeitendsten Astronomen vum [[20. Joerhonnert]]. De Kraft war vun [[1974]] bis [[1976]] President vun der [[American Astronomical Society]] a vun [[1997]] bis [[2000]] President vun der [[International Astronomesch Unioun|Internationalen Astronomescher Unioun]]. == Wierk == Dem Kraft säin Haaptaarbechtsgebitt waren d'Stären an hir Elementheefegkeete souwéi d'cheemesch Entwécklung vun der [[Mëllechstrooss]]. Hien hat d'Rotatioun vun de Stären an d'Eegenschafte vu verännerleche Stäre wéi z.&nbsp;B. d'[[Cepheiden]] ënnersicht. == Auszeechnungen an Éierungen == * [[1962]] [[Helen-B.-Warner-Präis]] * [[1974]] Member vun der [[American Academy of Arts and Sciences]] * [[1995]] [[Henry Norris Russell Lectureship]] * [[2005]] [[Bruce Medal]] * Der Asteroid [[(3712) Kraft]] ass no him genannt == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * [http://news.ucsc.edu/2015/05/robert-kraft-obituary.html Robert P. Kraft, eminent astronomer and former director of UC Observatories, dies at age 87] * https://web.archive.org/web/20210422084023/http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/Kraft/index.html {{DEFAULTSORT:Kraft Robert Paul}} [[Kategorie:Gebuer 1927]] [[Kategorie:Gestuerwen 2015]] [[Kategorie:US-amerikanesch Astronomen]] [[Kategorie:Helen-B.-Warner-Präis]] [[Kategorie:Bruce Medail]] [[Kategorie:Henry Norris Russell Lectureship]] lmttmwayupg05yu7pj9yys1vksrfp7s 2026 0 137072 2678273 2678076 2026-05-16T15:35:59Z Johnny Chicago 17 /* Gestuerwen */ 2678273 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} D'Joer '''2026''' huet op engem [[Donneschdeg]] ugefaangen. Et ass kee [[Schaltjoer]]. == Evenementer == * {{1. Mee}}: d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]] trieden aus dem [[Organization of the Petroleum Exporting Countries|OPEC]] aus. === Europa === [[Fichier:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|thumb|200px|Calicot fir d'Aféiere vum Euro a Bulgarien ze begréissen.]] * {{1. Januar}}: [[Bulgarien|Bulgarie]] gëtt Member vun der [[Eurozon]] a féiert den [[Euro]] an. * {{0}}1. Januar: 41 Doudeger an iwwer 100 Blesséierter bei engem Feier op enger Silvesterfeier an enger Bar zu [[Crans-Montana]] an der [[Schwäiz]]. * [[18. Januar]]: Bei engem Eisebunnsaccident mat zwéin Héichvitesszich an der spuenescher [[Provënz Córdoba]] kommen ëm 42 Leit ëm d'Liewen. * [[21. Januar]]: D'[[Ilijana Jotowa]] gëtt nom Récktrëtt vum [[Rumen Radew]] Presidentin vu [[Bulgarien]]. * {{8. Februar}}: Den [[António José Seguro]] gewënnt am 2. Tour d'Presidentewalen a [[Portugal]], hie gëtt den 11. Mäerz vereedegt. * [[23. Februar]]: De [[Rob Jetten]] ([[Democraten 66|D66]]) gëtt als neie Premierminister an [[Holland]] vereedegt. * [[24. Mäerz]]: Bei de Parlamentswalen an [[Dänemark]] verléiert déi aktuell Koalitioun vun der [[Mette Frederiksen]] hir Majoritéit. * {{8. Mee}}: De [[Rumen Radew]] gëtt als neie Premierminister vu [[Bulgarien]] vereedegt, nodeems seng Partei [[Progressiivt Bulgarien]] den [[19. Abrëll]] déi virgezunne Parlamentswale mat 130 vun 240 Sëtz gewonnen hat. * {{9. Mee}}: De [[Péter Magyar]] gëtt als neie Premierminister vun [[Ungarn]] vereedegt, nodeems seng [[TISZA]]-Partei den [[12. Abrëll]] bei de Parlamentswalen déi absolutt Majoritéit géint dem [[Viktor Orbán]] seng [[Fidesz]] gewonnen hat. ==== Lëtzebuerg ==== === Afrika === * {{3. Januar}}: Am [[Equatorialguinea]] gëtt [[Ciudad de la Paz]] nei Haaptstad, a léist [[Malabo]] als Haaptstad of. * [[15. Januar]]: De [[Yoweri Museveni]] gëtt bei de Presidentewalen am [[Uganda]] a senger Funktioun erëmgewielt. * [[15. Mäerz]]: Den [[Denis Sassou-Nguesso]] gëtt als President vun der [[Republik Kongo]] erëmgewielt. * [[12. Abrëll]]: Bei de Presidentschaftswalen am [[Benin]], gewënnt de [[Romuald Wadagni]] mat 94 % vun de Stëmmen. === Amerika === ==== Nordamerika ==== ==== Mëttel- a Südamerika ==== * {{3. Januar}}: D'[[Vereenegt Staate vun Amerika]] attackéiere [[Caracas]] am [[Venezuela]]. De President [[Nicolás Maduro]] a seng Fra goufe gefaange geholl an aus dem Land bruecht. * [[17. Februar]]: No der Ofsetzung vum [[José Jerí]] gëtt de [[José María Balcázar]] nei Staatspresident vum [[Peru]]. * [[11. Mäerz]]: De [[José Antonio Kast]] gëtt als neie President vun [[Chile]] vereedegt. * [[12. Abrëll]]: Presidentschaftswalen am [[Peru]]. === Asien === * {{8. Februar}}: D'[[Sanae Takaichi]] huet bei de virgezunne Parlamentswalen a [[Japan]] am Parlament eng Zwee-drëttel Majoritéit gewonnen. * [[15. Mäerz]]: An engem Referendum gëtt déi nei Constitutioun mat 90 % vun de Wieler ugeholl{{wou?}}. * {{3. Abrëll}}: De [[Min Aung Hlaing]], Chef vun der Junta, déi zanter dem Putsch vun 2021 am [[Myanmar]] un der Muecht ass, gëtt zum President gewielt. * {{7. Abrëll}}: De Generalsekretär vun der KP vum [[Vietnam]], [[Tô Lâm]], gëtt als Staatspresident confirméiert. ==== Arabesch Welt an Noen Osten ==== * {{9. Januar}}: Opléisung vum südlechen Iwwergangsconseil am [[Jemen]]. * [[6. Januar|6.]] bis [[20. Januar]]: D'syresch Arméi eruewert gréisstendeels den Nordoste vum Land, deen ënnert de ''[[Syrian Democratic Forces]]'' stoung. * [[8. Januar|8.]] an [[9. Januar]]: Bei Masseprotester am [[Iran]] géint d'Regierung ginn Dausende vu Leit vun de Sécherheetsunitéiten ëmbruecht. * [[28. Februar]]: [[Israel]] an d'[[USA]] gräifen den [[Iran]] un; eng Rëtsch héich miltäresch a staatlech Representanten, dorënner den Ieweschte Guide [[Ali Chamenei]], ginn dobei ëmbruecht. Den Iran revanchéiert sech mat Attacke géint Israel, souwéi US-Militärbasen am [[Persesche Golf]], a blockéiert d'[[Strooss vun Hormus]]. * [[11. Abrëll]]: Den [[Nizar Amidi]] gëtt zum neie President vum [[Irak]] gewielt. == Konscht a Kultur == === Molerei === === Literatur === * [[Servais-Präis]] fir dem [[ian De Toffoli]] säi ''[[Léa et la théorie des systèmes complexes]]''. === Musek === === Kino === * ''[[Oscar]]'' fir de beschte Film: ''[[One Battle After Another]]'' vum [[Paul Thomas Anderson]]. == Ekonomie == [[Fichier:Artemis 2 Crew Portrait (cropped).jpg|thumb|140px|Crew vun der [[Artemis II]].]] == Wëssenschaft an Technik == * [[1. Abrëll|1.]] - [[11. Abrëll]]: D'[[Artemis II]]-Missioun vun der [[NASA]] an Zesummenaarbecht mat der [[ESA]], flitt ronderëm de Mound a lant nees op der Äerd. == Sport == * [[6. Februar|6.]] bis [[22. Februar]]: [[Olympesch Wanterspiller 2026|Olympesch Wanterspiller]] zu [[Mailand]]/[[Cortina d'Ampezzo]]. * [[26. Abrëll]]: De Kenianer [[Sabastian Sawe]] an den Ethiopier [[Yomif Kejelcha]] lafen zu London als éischt e [[Marathon]] ënner zwou Stonnen (1 h 59 min 30 s, rtsp. 1 h 59 min 41 s). == Gebuer == {{Méi Biller | direction = vertical | width = 100 | Bild1 = Robert Goebbels MEP 2009.jpg | Text1 = Robert Goebbels | Bild2 = 1658018219365 19990000 Flesch Colette MOBILE.jpg | Text2 = Colette Flesch | Bild3 =Lucien Weiler EP 2005 (cropped).jpg | Text3 = Lucien Weiler | Bild4= Rita Süssmuth im Bundestag (cropped).jpg | Text4= Rita Süssmuth | Bild5= Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall.jpg | Text5= Robert Duvall | Bild6= دیدار بشار اسد و هیئت همراه با سید علی خامنه‌ای، ۱۰ خرداد ۱۴۰۳ (09).jpg | Text6= Ali Khamenei | Bild7= Chuck Norris May 2015.jpg | Text7= Chuck Norris | Bild8= Mario Adorf Frankfurter Buchmesse 2016.jpg | Text8= Mario Adorf | Bild9= | Text9= | Bild10 = | Text10 = }} == Gestuerwen == * {{6. Januar}}: [[Robert Goebbels]], lëtzebuergesche Politiker. * [[10. Januar]]: [[Erich von Däniken]], Schwäizer Auteur. * [[11. Januar]]: [[Catherine Samie]], franséisch Schauspillerin. * [[19. Januar]]: [[Valentino Garavani]], italieenesche Moudendesigner. * [[21. Januar]]: [[Colette Flesch]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[22. Januar]]: [[Jean-Pierre Bastid]], franséische Schrëftsteller a Filmregisseur. * [[26. Januar]]: [[Steve Rollmann]], lëtzebuergeschen Handballspiller. * 26. Januar: [[Jacques Zeimet]], lëtzebuergeschen Handballspiller a Spillerentwéckler. * [[30. Januar]]: [[Catherine O'Hara]], US-amerikanesch Schauspillerin. * {{1. Februar}}: [[Lucien Weiler]], lëtzebuergesche Politiker. * {{0}}1. Februar: [[Rita Süssmuth]], däitsch Politikerin. * {{4. Februar}}: [[François Beukelaers]], belsche Schauspiller. * < 6. Februar: [[Patrick Hastert]], lëtzebuergesche Schauspiller. * {{0}}[[6. Februar]]: [[Prosper Klein]], lëtzebuergesche Riichter. * [[11. Februar]]: [[Bud Cort]], US-amerikanesche Schauspiller. * 11. Februar: [[Cees Nooteboom]], hollännesche Schrëftsteller. * 11. Februar: [[James Van Der Beek]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[12. Februar]]: [[Robert Everling]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Lokalpolitiker. * [[15. Februar]]: [[Robert Duvall]], US-amerikanesche Schauspiller. * 15. Februar: [[Pol Greisch]], lëtzebuergeschen Auteur a Schauspiller. * [[17. Februar]]: [[Jesse Jackson]], US-amerikanesche Politiker a Biergerrechtler. * 17. Februar: [[José van Dam]], belschen Operesänger. * [[19. Februar]]: [[Eric Dane]], amerikanesche Schauspiller. * [[20. Februar]]: [[Roger Bofferding]], lëtzebuergesche Liichtathleet. * [[23. Februar]]: [[Léon Faber]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[27. Februar]]: [[Neil Sedaka]], US-amerikanesche Sänger a Songschreiwer. * [[28. Februar]]: [[Mahmud Ahmadinedschad]], iranesche Politiker. * 28. Februar: [[Ali Chamenei]], iranesche Reliounsleader a Politiker. * {{5. Mäerz}}: [[António Lobo Antunes]], portugisesche Schrëftsteller. * {{6. Mäerz}}: [[Antonio Marsina]], italieenesche Schauspiller. * {{7. Mäerz}}: [[Country Joe McDonald]], amerikanesche Folk- a Rocksänger. * [[14. Mäerz]]: [[Jürgen Habermas]], däitsche Philosoph a Soziolog. * [[19. Mäerz]]: [[Chuck Norris]], US-amerikanesche Kämpfer a Schauspiller. * [[20. Mäerz]]: [[Nicholas Brendon]], US-amerikanesche Schauspiller a Kënschtler. * [[22. Mäerz]]: [[Lionel Jospin]], franséische Politiker. * [[23. Mäerz]]: [[Valerie Perrine]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[30. Mäerz]]: [[Chan Santokhi]], surinamesche Politiker. * {{3. Abrëll}}: [[Michele Massimo Tarantini]], italieenesche Filmregisseur. * {{6. Abrëll}}: [[René Daubenfeld]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{8. Abrëll}}: [[Mario Adorf]], däitsche Schauspiller. * [[17. Abrëll]]: [[Nathalie Baye]], franséisch Schauspillerin. * [[30. Abrëll]]: [[Georg Baselitz]], däitsch-éisträichesche Moler a Sculpteur. * {{1. Mee}}: [[Gust Stefanetti]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{3. Mee}}: [[Claire Maurier]], franséisch Schauspillerin. * [[12. Mee]]: [[Romuald Figuier]], franséische Sänger. * ≤ 14. Mee: [[Pierre Cao]], lëtzebuergesche Museker an Dirgigent. * [[14. Mee]]: [[Sophie Garel]], franséisch Sängerin a Fernseemoderatorin. * [[15. Mee]]: [[Angelica Domröse]], däitsch Schauspillerin. == Um Spaweck == {{Commonscat}} nnrvxv6ey02pk7d93qjhpwa69nw0wti 2678309 2678273 2026-05-16T17:25:31Z Zinneke 34 /* Gebuer */ 2678309 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} D'Joer '''2026''' huet op engem [[Donneschdeg]] ugefaangen. Et ass kee [[Schaltjoer]]. == Evenementer == * {{1. Mee}}: d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]] trieden aus dem [[Organization of the Petroleum Exporting Countries|OPEC]] aus. === Europa === [[Fichier:Welcome to the euro Bulgaria 01.jpg|thumb|200px|Calicot fir d'Aféiere vum Euro a Bulgarien ze begréissen.]] * {{1. Januar}}: [[Bulgarien|Bulgarie]] gëtt Member vun der [[Eurozon]] a féiert den [[Euro]] an. * {{0}}1. Januar: 41 Doudeger an iwwer 100 Blesséierter bei engem Feier op enger Silvesterfeier an enger Bar zu [[Crans-Montana]] an der [[Schwäiz]]. * [[18. Januar]]: Bei engem Eisebunnsaccident mat zwéin Héichvitesszich an der spuenescher [[Provënz Córdoba]] kommen ëm 42 Leit ëm d'Liewen. * [[21. Januar]]: D'[[Ilijana Jotowa]] gëtt nom Récktrëtt vum [[Rumen Radew]] Presidentin vu [[Bulgarien]]. * {{8. Februar}}: Den [[António José Seguro]] gewënnt am 2. Tour d'Presidentewalen a [[Portugal]], hie gëtt den 11. Mäerz vereedegt. * [[23. Februar]]: De [[Rob Jetten]] ([[Democraten 66|D66]]) gëtt als neie Premierminister an [[Holland]] vereedegt. * [[24. Mäerz]]: Bei de Parlamentswalen an [[Dänemark]] verléiert déi aktuell Koalitioun vun der [[Mette Frederiksen]] hir Majoritéit. * {{8. Mee}}: De [[Rumen Radew]] gëtt als neie Premierminister vu [[Bulgarien]] vereedegt, nodeems seng Partei [[Progressiivt Bulgarien]] den [[19. Abrëll]] déi virgezunne Parlamentswale mat 130 vun 240 Sëtz gewonnen hat. * {{9. Mee}}: De [[Péter Magyar]] gëtt als neie Premierminister vun [[Ungarn]] vereedegt, nodeems seng [[TISZA]]-Partei den [[12. Abrëll]] bei de Parlamentswalen déi absolutt Majoritéit géint dem [[Viktor Orbán]] seng [[Fidesz]] gewonnen hat. ==== Lëtzebuerg ==== === Afrika === * {{3. Januar}}: Am [[Equatorialguinea]] gëtt [[Ciudad de la Paz]] nei Haaptstad, a léist [[Malabo]] als Haaptstad of. * [[15. Januar]]: De [[Yoweri Museveni]] gëtt bei de Presidentewalen am [[Uganda]] a senger Funktioun erëmgewielt. * [[15. Mäerz]]: Den [[Denis Sassou-Nguesso]] gëtt als President vun der [[Republik Kongo]] erëmgewielt. * [[12. Abrëll]]: Bei de Presidentschaftswalen am [[Benin]], gewënnt de [[Romuald Wadagni]] mat 94 % vun de Stëmmen. === Amerika === ==== Nordamerika ==== ==== Mëttel- a Südamerika ==== * {{3. Januar}}: D'[[Vereenegt Staate vun Amerika]] attackéiere [[Caracas]] am [[Venezuela]]. De President [[Nicolás Maduro]] a seng Fra goufe gefaange geholl an aus dem Land bruecht. * [[17. Februar]]: No der Ofsetzung vum [[José Jerí]] gëtt de [[José María Balcázar]] nei Staatspresident vum [[Peru]]. * [[11. Mäerz]]: De [[José Antonio Kast]] gëtt als neie President vun [[Chile]] vereedegt. * [[12. Abrëll]]: Presidentschaftswalen am [[Peru]]. === Asien === * {{8. Februar}}: D'[[Sanae Takaichi]] huet bei de virgezunne Parlamentswalen a [[Japan]] am Parlament eng Zwee-drëttel Majoritéit gewonnen. * [[15. Mäerz]]: An engem Referendum gëtt déi nei Constitutioun mat 90 % vun de Wieler ugeholl{{wou?}}. * {{3. Abrëll}}: De [[Min Aung Hlaing]], Chef vun der Junta, déi zanter dem Putsch vun 2021 am [[Myanmar]] un der Muecht ass, gëtt zum President gewielt. * {{7. Abrëll}}: De Generalsekretär vun der KP vum [[Vietnam]], [[Tô Lâm]], gëtt als Staatspresident confirméiert. ==== Arabesch Welt an Noen Osten ==== * {{9. Januar}}: Opléisung vum südlechen Iwwergangsconseil am [[Jemen]]. * [[6. Januar|6.]] bis [[20. Januar]]: D'syresch Arméi eruewert gréisstendeels den Nordoste vum Land, deen ënnert de ''[[Syrian Democratic Forces]]'' stoung. * [[8. Januar|8.]] an [[9. Januar]]: Bei Masseprotester am [[Iran]] géint d'Regierung ginn Dausende vu Leit vun de Sécherheetsunitéiten ëmbruecht. * [[28. Februar]]: [[Israel]] an d'[[USA]] gräifen den [[Iran]] un; eng Rëtsch héich miltäresch a staatlech Representanten, dorënner den Ieweschte Guide [[Ali Chamenei]], ginn dobei ëmbruecht. Den Iran revanchéiert sech mat Attacke géint Israel, souwéi US-Militärbasen am [[Persesche Golf]], a blockéiert d'[[Strooss vun Hormus]]. * [[11. Abrëll]]: Den [[Nizar Amidi]] gëtt zum neie President vum [[Irak]] gewielt. == Konscht a Kultur == === Molerei === === Literatur === * [[Servais-Präis]] fir dem [[ian De Toffoli]] säi ''[[Léa et la théorie des systèmes complexes]]''. === Musek === === Kino === * ''[[Oscar]]'' fir de beschte Film: ''[[One Battle After Another]]'' vum [[Paul Thomas Anderson]]. == Ekonomie == [[Fichier:Artemis 2 Crew Portrait (cropped).jpg|thumb|140px|Crew vun der [[Artemis II]].]] == Wëssenschaft an Technik == * [[1. Abrëll|1.]] - [[11. Abrëll]]: D'[[Artemis II]]-Missioun vun der [[NASA]] an Zesummenaarbecht mat der [[ESA]], flitt ronderëm de Mound a lant nees op der Äerd. == Sport == * [[6. Februar|6.]] bis [[22. Februar]]: [[Olympesch Wanterspiller 2026|Olympesch Wanterspiller]] zu [[Mailand]]/[[Cortina d'Ampezzo]]. * [[26. Abrëll]]: De Kenianer [[Sabastian Sawe]] an den Ethiopier [[Yomif Kejelcha]] lafen zu London als éischt e [[Marathon]] ënner zwou Stonnen (1 h 59 min 30 s, rtsp. 1 h 59 min 41 s). == Gebuer == {{Méi Biller | direction = vertical | width = 100 | Bild1 = Robert Goebbels MEP 2009.jpg | Text1 = Robert Goebbels | Bild2 = 1658018219365 19990000 Flesch Colette MOBILE.jpg | Text2 = Colette Flesch | Bild3 =Lucien Weiler EP 2005 (cropped).jpg | Text3 = Lucien Weiler | Bild4= Rita Süssmuth im Bundestag (cropped).jpg | Text4= Rita Süssmuth | Bild5= Flickr - Josh Jensen - Robert Duvall.jpg | Text5= Robert Duvall | Bild6= دیدار بشار اسد و هیئت همراه با سید علی خامنه‌ای، ۱۰ خرداد ۱۴۰۳ (09).jpg | Text6= Ali Khamenei | Bild7= Chuck Norris May 2015.jpg | Text7= Chuck Norris | Bild8= Mario Adorf Frankfurter Buchmesse 2016.jpg | Text8= Mario Adorf | Bild9= Nathalie Baye Cannes 2019.jpg | Text9= Nathalie Baye | Bild10 = | Text10 = }} == Gestuerwen == * {{6. Januar}}: [[Robert Goebbels]], lëtzebuergesche Politiker. * [[10. Januar]]: [[Erich von Däniken]], Schwäizer Auteur. * [[11. Januar]]: [[Catherine Samie]], franséisch Schauspillerin. * [[19. Januar]]: [[Valentino Garavani]], italieenesche Moudendesigner. * [[21. Januar]]: [[Colette Flesch]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[22. Januar]]: [[Jean-Pierre Bastid]], franséische Schrëftsteller a Filmregisseur. * [[26. Januar]]: [[Steve Rollmann]], lëtzebuergeschen Handballspiller. * 26. Januar: [[Jacques Zeimet]], lëtzebuergeschen Handballspiller a Spillerentwéckler. * [[30. Januar]]: [[Catherine O'Hara]], US-amerikanesch Schauspillerin. * {{1. Februar}}: [[Lucien Weiler]], lëtzebuergesche Politiker. * {{0}}1. Februar: [[Rita Süssmuth]], däitsch Politikerin. * {{4. Februar}}: [[François Beukelaers]], belsche Schauspiller. * < 6. Februar: [[Patrick Hastert]], lëtzebuergesche Schauspiller. * {{0}}[[6. Februar]]: [[Prosper Klein]], lëtzebuergesche Riichter. * [[11. Februar]]: [[Bud Cort]], US-amerikanesche Schauspiller. * 11. Februar: [[Cees Nooteboom]], hollännesche Schrëftsteller. * 11. Februar: [[James Van Der Beek]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[12. Februar]]: [[Robert Everling]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Lokalpolitiker. * [[15. Februar]]: [[Robert Duvall]], US-amerikanesche Schauspiller. * 15. Februar: [[Pol Greisch]], lëtzebuergeschen Auteur a Schauspiller. * [[17. Februar]]: [[Jesse Jackson]], US-amerikanesche Politiker a Biergerrechtler. * 17. Februar: [[José van Dam]], belschen Operesänger. * [[19. Februar]]: [[Eric Dane]], amerikanesche Schauspiller. * [[20. Februar]]: [[Roger Bofferding]], lëtzebuergesche Liichtathleet. * [[23. Februar]]: [[Léon Faber]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[27. Februar]]: [[Neil Sedaka]], US-amerikanesche Sänger a Songschreiwer. * [[28. Februar]]: [[Mahmud Ahmadinedschad]], iranesche Politiker. * 28. Februar: [[Ali Chamenei]], iranesche Reliounsleader a Politiker. * {{5. Mäerz}}: [[António Lobo Antunes]], portugisesche Schrëftsteller. * {{6. Mäerz}}: [[Antonio Marsina]], italieenesche Schauspiller. * {{7. Mäerz}}: [[Country Joe McDonald]], amerikanesche Folk- a Rocksänger. * [[14. Mäerz]]: [[Jürgen Habermas]], däitsche Philosoph a Soziolog. * [[19. Mäerz]]: [[Chuck Norris]], US-amerikanesche Kämpfer a Schauspiller. * [[20. Mäerz]]: [[Nicholas Brendon]], US-amerikanesche Schauspiller a Kënschtler. * [[22. Mäerz]]: [[Lionel Jospin]], franséische Politiker. * [[23. Mäerz]]: [[Valerie Perrine]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[30. Mäerz]]: [[Chan Santokhi]], surinamesche Politiker. * {{3. Abrëll}}: [[Michele Massimo Tarantini]], italieenesche Filmregisseur. * {{6. Abrëll}}: [[René Daubenfeld]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{8. Abrëll}}: [[Mario Adorf]], däitsche Schauspiller. * [[17. Abrëll]]: [[Nathalie Baye]], franséisch Schauspillerin. * [[30. Abrëll]]: [[Georg Baselitz]], däitsch-éisträichesche Moler a Sculpteur. * {{1. Mee}}: [[Gust Stefanetti]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{3. Mee}}: [[Claire Maurier]], franséisch Schauspillerin. * [[12. Mee]]: [[Romuald Figuier]], franséische Sänger. * ≤ 14. Mee: [[Pierre Cao]], lëtzebuergesche Museker an Dirgigent. * [[14. Mee]]: [[Sophie Garel]], franséisch Sängerin a Fernseemoderatorin. * [[15. Mee]]: [[Angelica Domröse]], däitsch Schauspillerin. == Um Spaweck == {{Commonscat}} 9t0w9cyr6vs99hmvsonzo0aep1161xg Kläranlag Beggen 0 137137 2678447 2542720 2026-05-16T19:42:07Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678447 wikitext text/x-wiki {{coor dms1 uewen|49|39|05.3|N|6|07|50.2|O}} [[Fichier:Walferdange, station d'épuration Beggen (4).jpg|thumb|D'Beggener Kläranlag vun Osten aus gesinn (2018).]] D''''Kläranlag Beggen''' ass - nieft der [[Kläranlag]] vu [[Bouneweg]] - eng vun zwou Kläranlage vun der [[Stad Lëtzebuerg]]. Anescht wéi een unhuele kéint, läit s'awer net am Stater Quartier [[Beggen]], mä um Gebitt vun der [[Gemeng Walfer]]. == Geschicht == Et hat bis [[1880]] gedauert ier de Bau vun der éischter ëffentlecher Kanalisatioun an der Stad an Ugrëff geholl gouf. D'Ofwaasser gouf a Kloake geleet, vu wou aus et dann an de Flëss a Baachen entsuergt gouf. Enger Bestëmmung vun [[1892]] no war et awer nëmmen erlaabt Reen- a Schmotzwaasser, op kee Fall awer Fäkalien, iwwer d'Kanalisatioun z'entsuergen. Et huet sech awer séier erausgestallt, datt dat schwéier duerchzesetze war a sou goufe sech uganks vum [[20. Joerhonnert]] Gedanken iwwer e Gesamtkonzept gemaach. D'Konklusioun war, datt vun [[1910]] un e Sammelkanal gebaut gouf an d'Beggener Kläranlag vun [[1912]] u funktionéiert huet. Den ëmmer méi héije Waasserverbrauch an och well d'Kanalisatioun vun den Nopeschgemenge mat ugeschloss gouf, huet dozou geféiert, datt déi Beggener Anlag schonn [[1939]] huet missen ausgebaut ginn. Nieft der Beggener Anlag ware bis zum Enn vun den [[1960]]er-Joren och nach eng Rëtsch méi kleng Kläranlagen a Betrib. == Déi nei Kläranlag zu Beggen == Wéinst dem bestännege Wuesstem vun der Stad an den ugeschlossene Randgemengen a wéinst de gesetzleche Bestëmmungen am Beräich vum Ëmweltschutz, huet d'Stad Lëtzebuerg hiert Ofwaasserkonzept missen un dës Ufuerderungen upassen. No enger Partie Etüde gouf 2002 decidéiert<ref>Vott vum ''Avant-projet'' vum Stater Gemengerot de 16. Dezember 2002</ref> déi Beggener Kläranlag nei ze baue fir datt da méi spéit d'Ofwaasser just nach zu Beggen gekläert gëtt. Fir dat z'erméigleche muss en neie Kollekter tëscht der [[Kläranlag Bouneweg|Bouneweger]] an der Beggener Kläranlag gebaut ginn. Dëse Kanal soll [[2019]] fäerdeg sinn an da gëtt d'Anlag zu Bouneweg net méi gebraucht. Wann dat alles ofgeschloss ass, gëtt zu Beggen d'Ofwaasser aus alle Stater Quartieren a vu [[Bartreng]], [[Stroossen]], [[Leideleng]], dem westlechen Deel vum [[Findel]], dem [[Schléiwenhaff]] a vu [[Riedgen]] traitéiert. {{Méi Info 1|Ofwaasserkollekter vun der Stad Lëtzebuerg}} De 5. November [[2007]] gouf de [[Grondsteen|Grondstee]] fir déi nei Kläranlag zu Beggen geluecht. Se gouf den 3. Oktober [[2011]] offiziell ageweit<ref>[[Cour des comptes (Lëtzebuerg)|Cour des comptes]], 2014, [http://www.cour-des-comptes.lu/content/dam/cdcomptes/fr/rapports/rapports-speciaux/2014/epuration.pdf Rapport spécial portant sur les stations d'épuration] S. 20</ref>. Am Verglach zur aler Anlag gëtt et an der neier eng Partie Neierungen. Déi nei Anlag ass méi kompakt, se ass iwwerdaacht, belëft an huet och en Ekipement fir de Gestank z'eliminéieren. D'Ofwaasser gëtt an e puer Etappen traitéiert: an der Virbehandlung, der sougenannter '''mechanescher''' Etapp, ginn déi fest Stoffer an d'Ueleger eliminéiert. Duerno kommen nach zwou Etappen déi als '''biologesch''' Klärung bezeechent ginn: fir d'éischt gëtt d'Ofwaasser a 6 Basengen, déi mat Lamellen ekipéiert sinn, eng éischt Kéier gekläert ier dann, mat Hëllef vu [[Bakteerien]] a 16 Filterzellen, déi Stoffer gekläert ginn, déi sech am Waasser opgeléist hunn. Déi gréisst Verbesserung am Verglach mat der fréierer Anlag ass datt an der drëtter Kläretapp [[Stéckstoff]]- a [[Phosphor]]<nowiki/>verbindungen eliminéiert ginn. Bei der neier Anlag kënnen d'Stéckstoffverbindunge bis zu 80&nbsp;% an [[Ammoniumstéckstoff]]er bis zu 95&nbsp;% eliminéiert ginn. Och beim Eliminéiere vun de Phosphorverbindune gëtt et eng Verbesserung vum Taux vun 80&nbsp;% op 90&nbsp;%. Dëst alles erlaabt et der [[Eutrophisatioun]] vun der [[Uelzecht]] entgéintzewierken an domat d'Waasserqualitéit staark ze verbesseren. Fir déi nei Kläranlag zu Beggen goufe 66,15 Milliounen Euro investéiert. D'Anlag ass op eng Leeschtung fir de Besoin vun 210.000 Awunner ausgeriicht a se ka pro Dag bis 40.000 m³ Ofwaasser klären<ref>Quell, wann net anescht uginn: Broschür „Écologique“ Nr 3/2011 vun der Stad Lëtzebuerg</ref>. == Biller == <gallery> Fichier:Walferdange, station d'épuration Beggen (1).jpg| Fichier:Walferdange, station d'épuration Beggen (2).jpg| Fichier:Walferdange, station d'épuration Beggen (4).jpg| </gallery> == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Kläranlagen zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Station d'épuration Beggen|{{PAGENAME}}}} * Broschür „Écologique“ Nr 3/2011 [https://www.vdl.lu/sites/default/files/media/magazine/ECOlogique_2011_n%C2%B03_Canalisation%20et%20assainissement%20de%20l%27eau.pdf Canalisation – Assainissement] op vdl.lu, der Websäit vun der Stad Lëtzebuerg, gekuckt den 10. Februar 2018 * [https://web.archive.org/web/20180116125727/https://www.vdl.lu/sites/default/files/media/document/R%C3%A9union%2Bd_information_collecteur-p-18744.pdf Projet de construction d'un collecteur reliant les stations d'épuration de Bonnevoie et de Beggen] op vdl.lu, der Websäit vun der Stad Lëtzebuerg, gekuckt den 10. Februar 2018 {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kläranlagen zu Lëtzebuerg|Beggen]] [[Kategorie:Beggen]] [[Kategorie:Gemeng Walfer]] cfu3rfx6j2oq7foaty5fyi6yk5eyfk6 Ofwaasserkollekter vun der Stad Lëtzebuerg 0 137157 2678506 2441560 2026-05-16T19:49:03Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678506 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Luxembourg, collecteur canalisation (07).jpg|thumb|Am Ofwaasserkollekter vun der Stad Lëtzebuerg (nach net a Betrib)]] Den '''Ofwaasserkollekter vun der Stad Lëtzebuerg''' ass en ënnerierdesche Kanal duerch deen d'Schmotzwaasser ënnert der Stad erduerch an d'[[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]] geleet gëtt. De Kanal huet e bannenzegen Duerchmiesser vun 2 Meter. == Geschicht == [[1880]] gouf an der Stad mam Bau vun der éischter ëffentlecher Kanalisatioun ugefaangen. D'Ofwaasser gouf a Kloake geleet, vu wou aus et dann an de Flëss a Baachen entsuergt gouf. Uganks vum [[20. Joerhonnert]] gouf sech du Gedanken iwwer e Gesamtkonzept gemaach. D'Konklusioun war, datt vun [[1910]] un e Sammelkanal gebaut gouf an d'Beggener Kläranlag vun [[1912]] u funktionéiert huet. Opgrond vun neien EU-Direktiven uganks vun den [[1990]]er-Joren huet d'Stad Lëtzebuerg missen e Choix treffen: entweeder misst déi [[Kläranlag Bouneweg|Bouneweger Kläranlag]] erneiert ginn, fir datt do och [[Stéckstoff]] kéint gekläert ginn oder d'Ofwaasser misst vu Bouneweg op Beggen geleet ginn, fir et do ze traitéieren. An deem Fall géif déi Bouneweger Anlag dann net méi gebraucht ginn. No techneschen a finanziellen Etüden [[1993]] gouf sech fir déi zweet Variant entscheet. D'Iddi vun engem Kollekter, deen d'Schmotzwaasser aus de südleche Quartiere vun der Stad ([[Bouneweg]], [[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]], [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]], [[Polvermillen]], [[Gaasperech]]) an der Nopeschgemeng [[Leideleng]] an d'Kläranlag vu Beggen leede soll, war gebuer. Am neie Kollekter kann och d'Waasser aus anere Géigende vun der Stad gesammelt ginn, wat eng Entlaaschtung fir déi aner Kollekteren erméiglecht. Den ''Avant-projet'' fir den neie Kollekter gouf de 16. Dezember 2002 vum Stater Gemengerot gestëmmt. D'[[Chamber]] huet de 6. Mee 2004 d'Gesetz ugeholl mat deem de Staat sech finanziell um Bau vum Kollekter an dem Neibau vun der Beggener Kläranlag bedeelege kann<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2004/06/12/n2/jo Loi du 12 juin 2004 autorisant le Gouvernement à participer au financement des travaux nécessaires à: - l'extension et à la modernisation de la station d'épuration de Beggen; - la construction d'un collecteur de transport des eaux résiduaires entre Bonnevoie et Beggen.] op legilux.lu (gekuckt den 12. Februar 2018)</ref>. De 26. Juni 2006 huet de Stater Gemengerot den definitive Projet gestëmmt, déi néideg Demanden an Etüden ([[Hydraulik]], Gefor, [[Geologie]], [[Assurance|Versécherung]], Material, ...) goufe gemaacht. Am Dezember 2009 goufen d'Aarbechten ausgeschriwwen. Nodeems de Marché vergi gi war, koum et zu engem juristesche Sträit bei deem eng Rëtsch Entreprisen, déi als ''Association momentanée'' matgebueden haten, géint d'Gemeng virgaange sinn, well si de Marché net gewonnen haten<ref>[http://www.ja.etat.lu/25001-30000/27036.pdf Recours introduit par l'association momentanée ... , contre des décisions du collège des bourgmestre et échevins de la Ville de Luxembourg, en présence de l'association momentanée XXX, en matière de marchés publics] op justice.public.lu (gekuckt den 13. Februar 2018)</ref>. Duerch dës juristesch Streidereie koum et zu engem Retard, sou datt de Schantjen eréischt am Dezember 2012 ufänke konnten. Der deemoleger Planung no, sollt de Kollekter 2016 fäerdeg sinn. Wéinst Schwieregkeete wärend de Bauaarbechte koum et nees zu Retarden, sou datt ee mëttlerweil vun enger Fäerdegstellung fir 2019 ausgeet<ref>Collecteur reliant deux stations d'épuration - Présentation du chantier</ref>. == De Schantjen == D'Aarbechte goufen op verschiddene Plaze gläichzäiteg gemaacht, wat et erméiglecht huet méi séier virun ze kommen, fir déi finanziell a personell Ressource besser anzesetzen an d'Auswierkunge vun der Belaaschtung fir d'Awunner sou kleng wéi méiglech ze halen. D'Plange fir e Kollekter vu sou enger Gréisst ze baue war eng besonnesch technesch Erausfuerderung. === Den Tracé === Beim Plange vum Tracé fir de Kollekter ass engersäits no der Geologie vum Terrain gekuckt ginn an anersäits gouf awer och drop opgepasst fir haaptsächlech ënner ëffentleche Grondstécker erduerch ze fueren a fir den Trafic wärend den Aarbechten esou mann wéi méiglech ze stéieren. === De Prinzip vum Schantjen === Well de Kollekter an enger grousser Déift verluecht gëtt, gouf op d'Bauweis vum ënnerierdesche Bueren zeréckgegraff. Iwwer déi ganz Streck vu 6,15&nbsp;km goufen am Ganzen 9 Grouwe gegruewen. All Grouf huet eng Déift vun ongeféier 15 Meter an en Duerchmiesser vun 10 bis 15 m. An all Grouf gëtt d'Maschinn erof gelooss, déi den Tunnel buert an duerno d'Betongsréier erandréckt. === Déi eenzel Grouwen === {| class="wikitable" !Grouf !Standuert !Koordinaten !Bild |- |1 |[[Bouneweg]], um Site vun der [[Kläranlag Bouneweg|Kläranlag]] |{{Coor dms|49|36|12.5|N|06|08|35.6|O}} | |- |2 |''(war ursprénglech geplangt, gouf awer net realiséiert)'' | | |- |3 |[[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Gare]], am Péitrussdall beim „Schlittenhiwwel“ |{{Coor dms|49|36|26.3|N|06|07|52.1|O}} |[[Fichier:Ofwaasserkollekter Bouneweg-Beggen, Fosse 3-101.jpg|center|105x110px]] |- |4 |[[Pafendall]], [[Rue Laurent-Menager]], bei der [[Eecher Paart]] |{{Coor dms|49|37|00.9|N|06|07|51.1|O}} | |- |5 |Pafendall, Rue Laurent-Menager, beim Foussballsterrain |{{Coor dms|49|37|18.5|N|06|07|54.1|O}} | |- |6 |[[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]], [[Rue Munchen-Tesch]] |{{Coor dms|49|37|42.4|N|06|07|58.5|O}} | |- |7 |[[Dummeldeng]], [[Raspert]] |{{Coor dms|49|37|55.8|N|06|08|12.0|O}} | |- |8 |[[Beggen]], [[Rue Pierre-Joseph-Redouté|Rue Pierre-Joseph Redouté]] |{{Coor dms|49|38|32.1|N|06|07|57.0|O}} | |- |9 |Beggen, [[Rue de Bastogne (Stad Lëtzebuerg)|Rue de Bastogne]] |{{Coor dms|49|38|48.7|N|06|07|55.2|O}} |[[Fichier:Luxembourg, collecteur canalisation (01).jpg|center|105x110px]] |- |10 |[[Bäreldeng]], um Site vun der [[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]] |{{Coor dms|49|39|02.9|N|06|07|48.1|O}} | |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Luxembourg City main sewer|{{PAGENAME}}}} * [https://www.vdl.lu/la-ville/engagements-de-la-ville/developpement-urbain/chantiers-en-cours/collecteur-reliant-deux-stations-depuration Collecteur reliant deux stations d'épuration - Présentation du chantier] op vdl.lu, gekuckt den 13. Februar 2018 * [https://www.vdl.lu/la-ville/engagements-de-la-ville/developpement-urbain/chantiers-en-cours/collecteur-reliant-deux-stations-depuration Collecteur reliant deux stations d'épuration] op vdl.lu, gekuckt den 13. Februar 2018 {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kanalisatioun]] [[Kategorie:Stad Lëtzebuerg]] 6oabgwg1expidj7q01s3pt2rh6t05zg Heinrich Brändli 0 137996 2678418 2553063 2026-05-16T19:37:31Z VolvoxBot 61746 /* Säi Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678418 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Heinrich''' (genannt Heiri) '''Brändli''', gebuer den [[18. Abrëll]] [[1938]], a gestuerwen den [[12. Abrëll]] [[2018]], war e [[Schwäiz]]er Ingenieur a Professer vun der [[Eidgenössische Technische Hochschule Zürich|ETH]] zu Zürich. Hien huet sech sech mat der [[Transport]] - a [[Eisebunn|Eisenbunnstechnik]] beschäftegt. == Säi Liewen == Den Heinrich Brändli huet no der Mëttelschoul op der [[Eidgenössische Technische Hochschule Zürich|ETH]] studéiert, wou hien 1961 säin Ofschloss als Bauingenieur gemaach huet. Hien huet zwee Joer laang bei der Stad Zürich am Service vun der Waasseropbereedung geschafft an ass dunn 1963 bei d'[[Verkehrsbetriebe Zürich]] (VBZ) gewiesselt. Hien huet do e Funksystem fir d'Kommunikatioun tëscht dem Personal op de Gefierer oder am Reseau an enger zentraler Iwwerwaachungszentral agefouert. Wat am Ufank als Sécherheetsmoossnam geduecht war, gouf duerno och gebraucht fir den ëffentlechen Transport z'analyséieren an z'iwwerwaachen. Sou entstoung den éischte System deen als {{De}} ''rechnergestütztes Betriebsleitsystem'' am ëffentlech Transport agefouert gouf. Zu Lëtzebuerg huet de Brändli Enn vun den [[1980]]<nowiki/>er-Joren de [[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Busreseau]] analyséiert. An zwou Etappen ass dunn 1990 an 1992 de sougenannten „Brändli-Plang“ ëmgesat ginn. D'Linne sinn ë.&nbsp;a. no engem feste Fuerplang a mat engem séieren Takt op de wichtegste Linne gefuer ginn, et goufe Busspueren a speziell [[Verkéiersluucht]]e fir den ëffentlechen Transport agefouert, an awer och manner populär Moossname goufe geholl, mam Zil fir den Autosverkéier zu Gonschte vum Bus ze reduzéieren. Méi spéit huet hien och de Reseau vum [[Transport intercommunal de personnes dans le canton d'Esch-sur-Alzette|TICE]] reorganiséiert. == Publikatiounen (Auswiel) == * ''Unkonventionelle öffentliche und paraöffentliche Verkehrssysteme.'' Nationales Forschungsprogramm Stadt und Verkehr, Zürich 1994, <nowiki>ISBN 3-907118-61-8</nowiki>. * ''Öffentlicher Verkehr im Clinch.'' Heinrich Brändli, Fredi Bollinger, Hochschulverlag AG an der ETH Zürich, Zürich 1996, <nowiki>ISBN 3-7281-2127-4</nowiki> * ''Zur Bewertung der Wirkung sicherheitsorientierter Massnahmen im Eisenbahnbetrieb.'' Heinrich Brändli, Rudolf Röttinger, Institut für Verkehrsplanung, Transporttechnik, Strassen- und Eisenbahnbau, ETH Zürich, Zürich 1989, 10.3929/ethz-a-000510558 * ''Bewertung der regionalen Erschliessung durch öffentlichen Verkehr.'' R. Bahman, H. Brändli, W. Züst, GVF-Auftrag; Nr. 21, Generalsekretariat EVED, Dienst für Gesamtverkehrsfragen, Zürich 1993 * ''Optimale Haltestellenabstände beim öffentlichen Verkehr.'' H. Brändli, M. Glaser, G. Junker, Bundesamt für Strassenbau, Forschungsbericht; 24 ; Serie: Forschungsbericht, Vereinigung Schweizerischer Verkehrsingenieur; Nr.25/70, Bern 1981 * ''Basiserschliessung : Erschliessungsstandard durch den öffentlichen Verkehr in Abhängigkeit von der Angebots- und Nachfragestruktur.'' Diss. Techn. Wiss. ETH Zürich, Nr. 8646, 1988. Ref.: H. Brändli ; Korref.: C. Hidber ; Korref.: J. Oetterli, Zürich 1988, 10.3929/ethz-a-000911975 * ''Elastische Lagerung von Strassenbahnschienen in Strassen.'' Eidgenössisches Verkehrs- und Energiewirtschaftsdepartement, Bundesamt für Strassenbau, Bern 1993 * ''Einfluss des Anmarschweges auf die Benützung öffentlicher Verkehrsmittel.'' R. Siegrist, W. Altherr, R. Enz ; Ltg.: H.Brändli, 1987 * ''Einfluss von neuen Bahnhofzugängen auf das Fahrgastverhalten.'' H.Brändli, W.Berg, Institut für Verkehrsplanung und Transporttechnik – ETHZ , Zürich 1979 * ''Verkehrszukunft in Zürich.'' Unimagazin; 2001, Nr. 1 * ''Brennpunkt Alpentransit.'' Magazin der Eidgenössischen Technischen Hochschule Zürich, Nr. 284, S. 40–43; 2002 * ''Machbarkeitsstudie zur Bewertung der regionalen Erschliessung durch öffentlichen Verkehr.'' R. Bahmann, H. Brändli, W. Züst ; GVF Projektbegleitung: GS-EVED, Dienst für Gesamtverkehrsfragen, 1992 * ''Think Trac.'' Ein einfach zu portierendes Traktionsprogramm für die Berechnung von Fahrzeiten im Eisenbahnverkehr, Bearb.: J. Hoessly; Ltg.: H. Brändli, 1993 * ''Sicherheit im Schienenverkehr: zum Umgang mit Risiken am Beispiel der Eisenbahn.'' Verlags-AG der akademischen technischen Vereine, 1990, 10.5169/seals-77550 * ''Kostenproblematik des Schienenverkehrs.'' Bearb.: J. Wichser; Ltg.: H. Brändli, IVT, Institut für Verkehrsplanung, Transporttechnik, Strassen- und Eisenbahnbau, ETH Zürich, 1993 * ''Öffentlicher Verkehr zwischen Markt und Politik.'' Magazin der Eidgenössischen Technischen Hochschule Zürich (1996); Nr. 260, 1996 * ''Die S-Bahn als Glied der Transportkette im öV.'' S-Bahn nach Mass : internationale Studientage in Zürich, 1991 * ''Quo vadis... Der Zwang zum (auch) langfristigen Denken und Handeln im Verkehrswesen am Beispiel des öffentlichen Verkehrs.'' Jahrbuch der Schweizerischen Verkehrswirtschaft 1997/98, 1998 * ''Fahrplanabhängigkeit des Fahrgastzuflusses zu Haltestellen.'' Leitg.: H. Brändli; Bearb.: H. Müller, IVT Berich; Nr.81/5, 1981 * ''Planung des öffentlichen Verkehrs in nichtstädtischen Gebieten.'' Heinrich Brändli, Hans Amacker, Schriftenreihe des IVT; Nr. 74, ETHZ, 1988 * ''Aerobus-System : Eignung als «städtisches Massenverkehrsmittel» und Zulassungsfragen.'' ETH; Institut für Verkehrsplanung und Transporttechnik, 1980 == Um Spaweck == * [https://www.library.ethz.ch/primo_library/libweb/action/search.do?fn=search&ct=search&tab=default_tab&vl%28freeText0%29=heinrich%20Br%C3%A4ndli Komplett Lëscht vu senge Publikatiounen um Portal vun der ETH-Bibliothéik] * [http://www.ethistory.ethz.ch/besichtigungen/touren/vitrinen/konjunkturkurven/vitrine63/ Öffentlicher Verkehr zwischen Produkt und Politik. Der Verkehrsingenieur Heinrich Brändli als Grenzgänger] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Brandli Heinrich}} [[Kategorie:Schwäizer Ingenieuren]] [[Kategorie:Gebuer 1938]] [[Kategorie:Gestuerwen 2018]] 5ejjccv079htao0h0vsim13ot6e8zz8 Sprangbuer Michel-Heintz 0 141354 2678553 2629628 2026-05-16T20:02:19Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678553 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monument}} De '''Sprangbuer Michel-Heintz''' ass e [[bronze]] [[Sprangbuer]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]], fir deen d'[[Skulptur]]e vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Kënschtler [[Michel Heintz]] gemaach goufen. De Buer gouf den [[10. August]] [[1981]] um [[Knuedler]] ageweit an huet sengerzäit e ronne Buer ersat, deen am Kader vun de Feierlechkeeten vum ''Millenaire'' vun der Stad Lëtzebuerg (1963) opgeriicht gi war. De Buer besteet aus engem quadratesche Baseng op deem sengem Bord dräi kleng Vulle setzen. En ass dekoréiert mat Zeenen aus der mëttelalterlecher a reliéiser Geschicht vun der Stad. Op enger Säit gesäit een zum Beispill de [[Jang de Blannen]] an d'[[Ermesinde vu Lëtzebuerg|Ermesinde]], ob enger anerer Säit déi verschidde [[Belagerung vun der Festung Lëtzebuerg|Belagerunge vun der Festung Lëtzebuerg]], d'Melusina, d'[[Muttergottes]] déi de Schlëssel vun der Stad kritt, d'Kréinung vum [[Heinrich VII. vu Lëtzebuerg|Heinrich VII.]] oder och nach de [[Sigismund (HRR)|Sigismund]]. De Sprangbuer stoung bis an den [[1990]]er-Joren um Knuedler a steet elo virum [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer]] ''Centre sociétaire'', um Eck vun der [[Rue de Strasbourg (Stad Lëtzebuerg)|Stroossbuerger-]] an der [[Rue du Fort-Wedell|Fort-Wedell-Strooss]]. == Um Spaweck == * [[Isabelle Yegles]], [https://onsstad.vdl.lu/ausgaben/detail?tx_onsstadnews_detail%5Baction%5D=show&tx_onsstadnews_detail%5Bcontroller%5D=News&tx_onsstadnews_detail%5Bnews%5D=1837&cHash=eb8fbef8ba5f7be6d1dfce91b65f2463#book/54 Les fontaines en ville haute et la représentation de l'animal] an [[Ons stad|Ons Stad]], 97/2011, S. 54, gekuckt de 14. Juli 2018 * [[Mario Hirsch]], [https://web.archive.org/web/20190226194207/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_8-1981_8-10.pdf A propos de la fontaine de Michel Heintz] an Ons Stad, 8/1981, S. 8-10, gekuckt de 14. Juli 2018 {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)]] [[Kategorie:Skulpturen an der Stad Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Skulpturen 1981]] [[Kategorie:Bueren an der Stad Lëtzebuerg|Heintz]] 3vz2mtrinnpjk4b2am8qc80lhoyb6wy Trëttbriet 0 141831 2678569 2127282 2026-05-16T20:03:41Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678569 wikitext text/x-wiki [[File:Mat24 van het Spoorwegmuseum (8989671382).jpg|thumb|Trëttbriet op enger Eisebunnsvoiture]] En '''Trëttbriet''' ass eng Konstruktioun un engem Gefier, déi aus engem oder méi [[Träpplek]]e besteet an déi et erméiglecht fir méi einfach eran- an erauszeklammen. Trëttbrieder huet ee bis an [[1940]]er-Joren u bal all [[Auto]] fonnt. Do goufe se net nëmme gebraucht fir eran-an erauszeklammen, mä dacks stoung do de Bidon mat der Bensinnsreserv drop oder d'Ersatzrad. Soss fënnt een Trëttbrieder vun de verschiddenste Formen op [[Kutsch|Päerdskutschen]], op [[Reesvoiture|Reesvoiturë]] bei der [[Eisebunn]] an och op de [[Waggon]]e fir datt den [[Accrocheur]] am Rangéierdéngscht kann op der Ramm matfueren. [[Kategorie:Eisebunn]] [[Kategorie:Autoen]] [[Kategorie:Kutschen]] nlq28gbtzgiuhppkuxrsj9cnghdgmyu Luxembourg Space Agency 0 142201 2678286 2493445 2026-05-16T16:27:56Z GilPe 14980 Upassungen; +Infobox 2678286 wikitext text/x-wiki {{Infobox Verwaltung | Leedung = Jacques Thill (President CA)<br>Marc Serres (CEO) | Adress = 12C Impasse Drosbach<br>L-1882 Lëtzebuerg }} D''''Luxembourg Space Agency''' (LSA) ass déi national [[Weltraumorganisatioun|Weltraumagentur]] vum Groussherzogtum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Si gouf den [[12. September]] [[2018]] vum lëtzebuergesche Wirtschaftsminister [[Etienne Schneider|Étienne Schneider]] gegrënnt. Den Direkter vun der Agentur ass de [[Marc Serres]]. == Ziler == Zil vun der Luxembourg Space Agency ass et, privat Firmaen, [[Start-up-Entreprisen|Startups]] a Betriber aus dem Beräich [[Weltraumfuerschung]], speziell fir [[Asteroidebiergbau|Space mining]], mat staatleche Mëttele finanziell z'ënnerstëtzen. == Um Spaweck == * [https://space-agency.public.lu/en.html Websäit vun der LSA] * {{en}} Spacenews: [https://spacenews.com/luxembourg-establishes-space-agency-and-new-fund/ Luxembourg establishes space agency and new fund] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Raumfaart]] [[Kategorie:Lëtzebuerger Verwaltungen]] qkwitq1zopyz1o0lvb86vbrwmsa16ll Weltraumfuerschung 0 142214 2678584 2579674 2026-05-16T20:05:46Z VolvoxBot 61746 /* Pläng */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678584 wikitext text/x-wiki '''Weltraumfuerschung''' (engl. ''space exploration'') ass d'[[Fuerschung|erfuersche]] vum [[Weltraum]] entweeder duerch Observatioun, Sondéierung vun [[Himmelskierper]] oder duerch [[terrestresch]] (op der Äerd duerchgefouert) [[Experiment]]er, déi sech op Zoustänn am Weltraum iwwerdroe loossen. Am Ufank vum 21. Joerhonnert Fuerschungen am Weltraum si besonnesch * de Start vu [[Raumsond]]en op [[Planéit]]en, [[Mound]]en an [[Asteroid]]en * Experimenter u Bord vu [[Raumstatioun]]en (wéi der [[International Raumstatioun|ISS]], fréier der russescher [[Mir (Raumstatioun)|Mir]]) oder * d'Observatioun vun Objete mat [[Radioteleskop|Radio-]] a [[Weltraumteleskop]]en, zum Beispill [[Solar and Heliospheric Observatory|SOHO]] oder d'[[Hubble-Weltraumteleskop]]. [[Raumfaart]] a Weltraumfuerschung ginn dacks verwiesselt, d'Weltraumfuerschung ass awer effektiv en Deel vun der Raumfaart: Si beschäftegt sech haaptsächlech mat der [[Fuerschung]] an der technescher Entwécklung, wärend Raumfaart och den Transport vun z.&nbsp;B. [[Satellit (Raumfaart)|Satellitten]] an den [[Ëmlafbunn|Orbit]] oder änlech Missiounen aschléisse kann. == Bemannt Weltraumfuerschung == === Ufank 1961 === [[Fichier:Apollo11-Aldrin-Ausstieg.jpg|mini|upright |Den [[Buzz Aldrin]] trëtt op de Mound.]] Wéi d'[[Sowjetunioun]] hiren éischte [[Kosmonaut]] [[Juri Gagarin]] op d'Äerdëmlafbunn geschéckt hat, hat an der Sowjetunioun an an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] déi ''bemannt Weltraumfuerschung'', och als Wettlaf tëscht de gesellschaftleche Systemer ugefaangen. Mat der [[Moundlandung]] vun den d'USA hat déi bemannt Weltraumfuerschung hiren éischten Héichpunkt erreecht. Dozou ziele virun allem d'[[Apollo-Programm|Apollo-Flich]], mat en ettleche Landungen um Mound. === Pläng === An Zukunft kéint d'Weltraumfuerschung d'[[Raumfuerer]] och op aner astronomesch Objete schécken, wéi de [[Mars (Planéit)|Mars]] oder d'[[Lëscht vun de Jupitermounden|Jupitermounden]], woubäi d'Ineffizienz vun den [[Undriff (Technik)|Undriffer]], d'Weltraumreesen zu längeren Operatiounen mécht. Gläichzäiteg si Ravitaillementsproblemer z'erwarden, wat [[Dreifstoff]], [[Iessen]], [[Loft]], [[Waasser]] asw. ubelaangt. Ausserdeem gëtt fir Raumfuerer, déi sech wäit baussenzeg vum [[Äerdmagnéitfeld|Magnéitfeld]] vun der Äerd beweegen, déi kosmesch Stralung zum Beispill bei [[Sonneneruptioun]]e geféierlech, déi bei méi laanger Aussetzungsdauer de [[Kribs (Medizin)|Kribs]]-Risiko erhéije kann. Soumat bleift d'bemannt Weltraumfuerschung op friemen Objeten, op d'mannst an den [[2010]]er-Joren, onwarscheinlech. === Nei wëssenschaftlech Erkenntnesser aus der bemannter Weltraumfuerschung === Ënnersicht ginn haaptsächlech d'Auswierkunge vun der [[Schwéierlosegkeet]] op de [[Mënsch]], op d'[[Déier]]en an op d'[[Planzen]]. == Onbemannte Weltraumfuerschung == [[Fichier:Voyager.jpg|mini|upright|[[Voyager-Programm]]]] === Start an d'Weltraumzäitalter am Joer 1957 === De ''[[Sputnik 1]]'', den éischte kënschtleche Satellit am Oktober [[1957]] gestart, markéiert den Ufank vun der onbemannter Weltraumfuerschung. Am Laf vun de follgende Joerzéngte koume vill Raumfluchkierper no, déi den äerdnoe Raum, Asteroiden, d'Récksäit vum Äerdmound a souguer d'Uewerfläch vum [[Mars (Planéit)|Mars]] wëssenschaftlech erfuerscht hunn. Héchstwarscheinlech gëtt och an Zukunft haaptsächlech Weltraumfuerschung mat [[Automatik|automatesche]] Sonde gemaach, well dës déi meescht erfuerdert Aufgaben och gutt oder souguer nach besser wéi Mënschen ausféiere kënnen, op hirem Fluch keng Ravitaillementsproblemer hunn, souwéi weeder op e Réckfluch, nach op eng ëmfaassend Liewenserhalung u Bord ugewise sinn. Dat alles mécht si bedeitend méi gënschteg a gëtt hinnen vill Virdeeler bei Asazméiglechkeeten an Asazdauer. Den eenzegen Nodeel géigeniwwer der bemannter Weltraumfuerschung ass de Manktem vu Flexibilitéit vun de Sonden, déi nëmmen déi programméiert Aufgaben erfëlle kënnen. Déi mat Ofstand längst onbemannt Fuerschungsmissiounen am Weltraum sinn déi béid am Joer [[1977]] gestart Sonden [[Voyager 1]] a [[Voyager 2]], déi ëmmer nach operéieren an an der Tëschenzäit d'[[Sonnesystem]] verlooss hunn. Aner onbemannt Missiounen sinn [[Deep Impact (Sond)|Deep Impact]] oder déi béid Mars-Rover [[Spirit (Raumsond)|Spirit]] an [[Opportunity]]. === Spektakulär wëssenschaftlech Erkenntnesser aus der onbemannter Weltraumfuerschung === Vun de villen onerwaarte Raumsonderesultater ass hei notéiert: De Vulkanismus um [[Jupiter (Planéit)|Jupitermound]] [[Io (Mound)|Io]], déi dicht Atmosphäre vun der [[Venus (Planéit)|Venus]], [[Geysir]]en um [[Neptun (Planéit)|Neptunmound]] [[Triton (Mound)|Triton]], Methanséien um [[Saturn (Planéit)|Saturnmound]] [[Titan (Mound)|Titan]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Asteroidebiergbau]] * [[Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen]] * [[Weltraumressourcegesetz]] * [[Weltraumzäitalter]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [[Deutschlandfunk.de]], ''[[Forschung aktuell|Wissenschaft im Brennpunkt]]'', [[28. August]] [[2017]], Dirk Lorenzen: [http://www.deutschlandfunk.de/new-space-goldrausch-und-luftschloesser-im-weltraum.740.de.html?dram:article_id=393421 ''Goldrausch a Loftschlässer im Weltraum''] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20200929160331/http://spacechronology.com/ Chronology of space exploration, astrobiology, exoplanets and news] * {{en}} [https://archive.today/20121205064450/http://www.spaceref.com/ Space related news] * {{en}} [http://www.sen.com Space Exploration Network] [[Kategorie:Weltraumfuerschung| ]] adh8gly5kazlkccjfhz0csg0sjx5dnx Venera-Missioun 0 142356 2678575 2477908 2026-05-16T20:04:22Z VolvoxBot 61746 /* Zesummefaassung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678575 wikitext text/x-wiki Am Kader vun der '''Venera-Missioun''' (och '''Wenera''' oder "Venus") goufen tëscht [[1961]] an [[1983]] vun der [[Sowjetunioun]] en ettlech [[Raumsond]]en op d'[[Venus (Planéit)|Venus]] geschéckt. Mat ''Venera 7'' war de [[15. Dezember]] [[1970]] déi éischt mëll Landung op engem frieme Planéit gelongen. == Missiounen == === Éischt Generatioun === [[Fichier:Venera 1 (a) (Memorial Museum of Astronautics).JPG|mini|Venera 1]] An der Startfënster [[1961]] hat d'Sowjetunioun geplangt, zwou Sonden a Richtung Venus ze starten. Laang Zäit gouf ugeholl, datt d'Sonden eng kleng Landekapsel u Bord haten, déi op der Venus lande sollt an dorop ausgeluecht war, an engem Ozean (en Ozean op der Venus gouf déizäit ugeholl) schwammen ze kënnen. Déi Meenung gouf duerch d'Mathuele vu sowjeteschen Embleme wéi bei de [[Lunik-Missioun|Lunik]]-Sonden gespeist. Haut weess een, datt d'Sonde kee Lander derbäi haten, mä warscheinlech en haarden Opschlag op der Venus-Uewerfläch versiche sollten. * ''Sputnik 7'' gouf de [[4. Februar]] [[1961]] gestart. D'Sond hat awer wéinst Versoe vun der ieweschter Stuf vun der [[Molnija (Rakéit)|Molnija]]-Drorakéit d'Äerdëmlafbunn net erreecht. D'Sond hat an der Ëmlafbunn zesumme mat der Uewerstuf vun der Rakéit (déi net ofgetrennt gouf) eng Mass vu 6.843&nbsp;kg. * ''Venera 1'' gouf den [[12. Februar]] [[1961]] gestart an hat d'Äerdëmlafbunn verlooss. Allerdéngs war de Kontakt zu der Sond schonn den [[19. Februar]] [[1961]] bei enger Distanz vun 2 Millioune Kilometer zu der Äerd ofgebrach. D'Sond ass den [[20. Mee]] [[1961]] op enger Distanz vun 100.000&nbsp;km laanscht d'Venus geflunn, woumat si den éischte vum Mënsch gebauten Objet war, deen an d'Géigend vun der Venus koum. D'Gewiicht vun der Sond war 643,5&nbsp;kg. Well déi fir de Start benotzt Molnija-Drorakéit nach net vill getest war, goufen [[1962]] gläich dräi Sonde gestart. Fir zwou vun den dräi Sonde war eng Landung a fir eng e [[Laanschtfluch]] bei der Venus geplangt. D'Mass vun de Sonde war jee ronn 890&nbsp;kg. D'Sonden koumen aus dem Projet 2-MV, bei deem e kollektive Bus fir eng Mars- oder Venussond entwéckelt gouf. Dëse Bus konnt dann entweeder eng Landekapsel oder een Instrumentepak matféieren. * ''Sputnik 19'', ''Sputnik 20'' a ''Sputnik 21'' goufen de 25. August resp. 1. September an [[12. September]] [[1962]] gestart. Et koum awer wéinst Versoe vun den Drorakéite keng iwwer d'Äerdëmlafbunn eraus. Sputnik 19 a Sputnik 20 ware [[Lander|Landesonden]], Sputnik 21 dogéint eng Laanschtfluchsond. Technesch Eenzelheete goufen net publizéiert, mä wéinst dem kollektive Bus dierft den Opbau baugläich mat [[Mars (Raumsond)|Mars]] 1 gewiescht sinn. Am Joer [[1965]] goufen nees verschidde Sondekoppelen op de Wee geschéckt: "Venera 2" a "Kosmos 96" ware Laanschtfluchsonden, "Venera 3" sollt eng Landesond aushänken, déi dann op der Planéitenuewerfläch lande sollt. Obwuel nëmmen d"Venera 2" an d"Venera 3" deelweis erfollegräich geschafft hunn, stellt d'Joer [[1966]] trotzdeem de sowjeteschen Duerchbroch zu der Venus duer. D'USA waren der Sowjetunioun awer schonn zevirkomm: Hiren éischten erfollegräiche Venuslaanschtfluch war de [[14. Dezember]] [[1962]] mat [[Mariner]] 2. De Sondebus war baugläich mat deem vun [[Zond]] 1 bis Zond 3. Et war e kollektive Bus fir Sonden op de Mars a fir op d'Venus geplangt ginn. Wärend d'Venussonden an de Venera-Programm agegliddert goufen, goufen d'Marssonde bis op eng ni gestart. Amplaz goufen si als Zond 1 bis Zond 3 gestart. Den Zond-Programm stoung allgemeng fir interplanetar Sonden, deenen hir real Natur d'Sowjetunioun ni matdeele wollt. D'Laanschtfluchsonden hate verschidde [[Spektrometer]]en an e Kamerasystem u Bord, dat Fotoe beim Laanschtfléie maache sollt. De Lander sollt eng méi laang Zäit op der Uewerfläch sinn a war dofir mat Solarzellen ausgerëscht. Hien hat och meteorologesch Sensoren an Instrumenter fir Ënnersich vun der Atmosphär derbäi. * D'''Venera 2'' war den [[12. November]] [[1965]] gestart. Déi 963&nbsp;kg schwéier Sond ass de [[27. Februar]] [[1966]] op enger Distanz vu 24.000&nbsp;km laanscht d'Venus geflunn, d'Verbindung war awer kuerz virum Laanschtfluch ofgebrach, sou datt ee keng Date konnt kréien. D'Ursaach war eng Iwwerhëtzung vun der Sond. * D''Venera 3'', war de [[16. November]] [[1965]] gestart an hat den [[1. Mäerz]] [[1966]] e Laanschtfluch bei der Venus. Aus dem selwechte Grond wéi bei der Venera 2 konnt kee Kontakt méi zu der Buedemstatioun opgeholl ginn. D'Sond, déi automatesch hir Landesond ausgehaangen hat, war an der Venusatmosphär deelweis vergloust an haard op der Uewerfläch opgeschloen. Si war domat den éischte vum Mënsch fabrizéierten Objet, deen op der Venusuewerfläch "gelant" war. Déi ganz Mass vun der Sond war 960&nbsp;kg. * D'''Kosmos 96'' blouf nom Start den [[23. November]] [[1965]] am Äerd[[Ëmlafbunn|orbit]]. D'Sond war warscheinlech mat "Venera 3" baugläich. Déi béid Sonde vun [[1967]] ware weiderentwéckelt Modeller vu "Venera 3" a "Kosmos 96". "Venera 4" war déi éischt vollstänneg gegléckt Venus-Missioun vun der Sowjetunioun, obwuel si d'Venusuewerfläch net erreecht hat, well den héijen Drock vun der Venusatmosphär net ganz bekannt war. Trotzdeem hat d'Sond iwwer déi komplett geplangt Zäit geschafft a konnt wichteg Daten iwwer d'Atmosphär vun der Venus liwweren. * D'''Venera 4'' war den [[12. Juni]] [[1967]] gestart ginn. D'Transfersond hat sech den [[18. Oktober]] [[1967]] bei der Venus vum Lander getrennt, dee 96 Minutte laang bis a 24,96&nbsp;km Héicht erfollegräich Daten iwwerdroen hat, bis d'Batterien ausgefall waren (geplangt war eng Batterieliewensdauer vun 100 Minutten). Well den Atmosphärendrock ze niddreg ageschat gouf, hat d'Sond fir den Ofstig méi laang gebraucht a konnt dofir d'Uewerfläch an der geplangter Betribszäit net erreechen. Déi lescht Moossdaten hu bei 25&nbsp;km iwwer der Uewerfläch eng Temperatur vun 270&nbsp;°C an en Drock vun 22 bar gewisen. Déi ganz Mass vun der Sond war 1.106&nbsp;kg. * D'''Kosmos 167'' koum de [[17. Juni]] [[1967]] net iwwer d'Äerdëmlafbunn eraus. D'Sond war baugläich mat „Venera 4“. [[1969]] war du fir d'éischt en Duebelstart vun der Sowjetunioun op d'Venus gelongen. Déi béid Sonden hunn der erfollegräicher "Venera 4" geglach, se haten awer Landekapselen déi op en eppes méi héije Baussendrock vu 25 Bar ausgeluecht waren. Mä och déi sinn net duergaangen, sou datt déi béid Sonden de Venusbuedem net intakt erreecht hunn. De Fallschiermsystem war verbessert ginn, sou datt d'Sonden elo méi séier duerch d'Atmosphär koumen; ausserdeem gouf d'Batteriekapazitéit erhéicht. Trotzdeem gëlle béid Sonden als Erfolleg, well si hate wéi geplangt, wärend dem Ofstig, Daten iwwer d'Atmosphär geliwwert. D'Mass vun de Sonde ware jee 1.130&nbsp;kg, woubäi 405&nbsp;kg op de Lander gefall sinn. * D'''Venera 5'' war de [[5. Januar]] [[1969]] gestart an hat de [[16. Mee]] [[1969]] eng Landesond ofgesat. Mat där Landesond konnt bis an eng Héicht vun 18 Kilometer iwwer der Venusuewerfläch 53 Minutte laang Kontakt gehale ginn, bis se vum Atmosphärendrock zerdréckt gouf. * D'''Venera 6'' war den [[10. Januar]] [[1969]] gestart an hat d'Landesond de [[17. Mee]] [[1969]] ausgesat. De Kontakt mam Lander bestoung 51 Minutte bis an 10 Kilometer Héicht. Mat "Venera 7", där hir Landesond engem Drock vun 180 Bar standhale konnt, hat d'Sowjetunioun den entscheedenden Duerchbroch erreecht. Et war déi éischt erfollegräich Landung op engem frieme Planéit iwwerhaapt. Déi komplett Mass vun der Sond hat 1.180&nbsp;kg. E schwaacht Signal konnt 23 Minutte laang vun der Uewerfläch empfaange ginn, dono war d'Landekapsel roueg. Déi instrumentell Ausrëschtung, déi bei Venera 4 bis Venera 6 nach vill Experimenter fir d'Ënnersich vun der Atmosphär haten, hu missen elo op en Thermometer an e Barometer reduzéiert ginn, well déi verstäerkt Ofschiermung vun der Landekapsel vill Gewiicht gebraucht huet. * D'''Venera 7'' huet hire Fluch op d'Venus de [[17. August]] [[1970]] ugefaangen. D'Landesond vu "Venera 7" hat de [[15. Dezember]] [[1970]] déi éischt erfollegräich Landung op der Venus. Den Ofstig op d'Uewerfläch hat 35 Minutte gedauert, woubäi Daten iwwer d'Atmosphär iwwerdroe goufen. No der Landung konnten 23 Minutten laang Daten vun der Uewerfläch empfaange ginn. * D'''Kosmos 359'' hat den [[22. August]] [[1970]] wéinst enger Feelfunktioun vun der Uewerstuf bei der Drorakéit keng Transferbunn fir d'Venus erreecht. Warscheinlech war d'Sond änlech konzipéiert wéi d'"Venera 7". Déi béid Sonden, déi [[1972]] gestart goufen, hunn deene vun 1970 geglach. Well elo de Buedemdrock vu 90 bar bekannt war, konnt d'Ofschiermung vun der Kapsel nees méi kleng gehale ginn an et konnte méi Experimenter matgeholl ginn. E Radio-Héichtemiesser huet et erlaabt, d'Beweegung vun der Sond iwwer dem Buedem opzezeechnen a sou en Héichteprofil opzestellen. En Instrument huet [[Ammoniak]] cheemesch nogewisen, e weidert huet d'Gréisst an Verdeelung vun den [[Aerosol]]en an der Atmosphär ënnersicht. E [[Gammaspektroskopie|Gammastralespektrometer]] huet um Buedem d'Konzentratioun vun den Elementer [[Kalium]], [[Uran]] an [[Thorium]] bestëmmt. Eng weider Aufgab war et, d'Liichtverhältnesser op der Venusuewerfläch ze moossen, fir déi nächst mat Fotokameraen ausgeriicht Missioune virzebereeden. Dofir hunn d'Sonde missen op der Dagessäit vun der Venus landen, nodeems all aner Landeversich op der Nuetsäit waren. Déi total Mass vun de Sonde war jee 1.180&nbsp;kg, d'Landesonde waren jee 495&nbsp;kg schwéier an hate follgend Instrumenter: Temperatur-, Drock- a Liichtsensoren, ausserdeem en Héichtemiesser, e Gammastralespektrometer an e Gasanalysater. Well déi op 180 bar ausgeluecht "Venera 7" um Buedem nëmmen en Drock vu 90 bar gemellt hat, war déi Landekapsel nëmmen op 120 bar Baussendrock ausgeluecht. * "Venera 8" war de [[27. Mäerz]] [[1972]] gestart. D'Landesond koum den [[22. Juli]] [[1972]] um 08:37 [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]] an d'Atmosphär vun der Venus. D'Antrëttvitess vun 41.696&nbsp;km/h gouf duerch d'Ofbremsung op 900&nbsp;km/h reduzéiert, dono hat sech an 60&nbsp;km Héicht den 2,5 m grousse Fallschierm opgemaach. Wärend dem Ofstig goufen Daten iwwerdroen. D'Sond war um 09:32 UTC op der Dagessäit vun der Venus gelant an hat entdeckt, datt et op der Uewerfläch vum Planéit sou hell war wéi bei engem Dag mat Wolleken op der Äerd, mat enger Siicht vun ongeféier engem Kilometer. Doduerch wousst een, datt Fotograféieren op der Venusuewerfläch méiglech ass. D'Sond hat am Ganzen 50 Minutte laang Daten iwwerdroen, woubäi allerdéngs nëmmen 11 Sekonnen Daten vun der Uewerfläch gesent goufen. * D'''Kosmos 482'' blouf den [[31. Mäerz]] [[1972]] wéinst Versoe vun der Drorakéit nees an der Äerdëmlafbunn. === Zweet Generatioun === [[Fichier:"Венера-10".jpg|mini|Modell vu Venera 10 an enger Ausstellung, uewen d'Landekapsel]] All Venera-Sonden goufen bis elo mat Molnija-Rakéite gestart a waren domat op eng Mass vu ronn 1.180&nbsp;kg begrenzt. Elo hat een awer déi wäitaus méi staark [[Proton (Rakéit)|Proton]]-Rakéit zur Dispositioun, déi ongeféier 5.000&nbsp;kg Richtung Venus transportéiere konnt. Doduerch ware wäitaus méi usprochsvoll Missioune méiglech, woufir een un de neie méi schwéier Venera-Sonden geschafft huet. Nodeem d'Startfënster [[1973]] ausgeloosse gouf, huet een [[1975]] "[[Venera 9]]" an d"Venera 10" gestart, déi jee aus engem [[Orbiter (Raumfaart)|Orbiter]] an engem [[Lander]] bestanen hunn. Fir d'éischt sinn d'Mammesonden net laanscht de Planéit geflunn, mä haten en héichexzentreschen [[Orbit (Himmelsmechanik)|Orbit]] ageschloen. Déi béid Orbiter déi (ouni Dreifstoff) ongeféier 2.300&nbsp;kg schwéier waren, hunn de Planéit vermooss a fir d'éischt Radarmiessungen geliwwert, well d'Venusuewerfläch – wéinst der [[Atmosphär]] déi komplett aus Wolleke besteet – net kloer ass. D'Sowjetunioun hat bei dëse béide Missioune mat [[Frankräich]] zesummegeschafft. D'Lander vun dëse Missiounen goufen an 2,4 m grousse Kugelen ënnerbruecht a waren jee 1.560&nbsp;kg schwéier. Et hat ee verschidde Techniken agesat, fir d'Liewensdauer op der 475&nbsp;°C gliddeger Uewerfläch z'erhéijen; beispillsweis d'Virkillen vum ganzen Lander op −10 Grad Celsius an d'Mathuele vu Päck mat [[Lithiumnitrat-Trihydrat]], engem Salz, dat bei 30 Grad Celsius schmëlzt an dobäi Hëtzt ophëlt. Fir d'éischt haten d'Lander och Kameraen, déi graff opgeléiste Biller vun der Venusuewerfläch geliwwert hunn. Et waren déi éischt vollstänneg Biller vun der Uewerfläch vun engem frieme Planéit iwwerhaapt<ref>Dat éischt onvollstännegt Bild war vum Mars (Mars 3, 2. Dezember 1971).</ref>. Ausserdeem haten d'Lander och en Ausleeër, un deem duerch e Röntgenfluoreszenzspektrometer d'Zesummesetzung vun der Uewerfläch bestëmmt gouf. * ''[[Venera 9]]'' war den [[8. Juni]] [[1975]] gestart an war den [[20. Oktober]] [[1975]] an eng [[Ëmlafbunn]] ëm d'Venus ageschwenkt. D'Landesond war nach dee selwechten Dag bei 32° Nord an 291° Ost gelant. Se hat 53 Minutte laang Daten an éischtmoleg e puer Biller op d'Äerd iwwermëttelt. D'Sond war beim Start 4.936&nbsp;kg schwéier. * ''Venera 10'' war de [[14. Juni]] [[1975]] gestart an hat d'Venus de [[25. Oktober]] [[1975]] erreecht. De Lander war op der Plaz 16° Nord an 291° Ost gelant an huet 63 Minutte laang op der Uewerfläch geschafft. Si huet Daten a Biller op d'Äerd geschéckt. D'Sond hat beim Start e Gewiicht vu 5.033&nbsp;kg. De Venera-9-Orbiter hat bis den [[22. Mäerz]] [[1976]] geschafft. Béid Orbiter ënnersichten d'Venusatmosphär mat Kameraen a Spektrometer. Weider Experimenter haten dem interplanetare Raum gegollt an der Sich no Gammastralenausbrëch. Bei der "Venera 11" an "Venera 12" déi [[1978]] gestart waren, koum d'Sowjetunioun dann nees op hir al Technik zeréck: D'Mammesond war beim Planéit laanscht geflunn an hat e Lander ofgesat. Dëst hat e méi laange Kontakt mam Lander erlaabt. Béid Sonden konnten&nbsp;– well sech d'Verkleedung vun der Kamera net léise konnt&nbsp;– nëmmen Daten, awer keng Biller iwwermëttelen. D'Sonden haten beim Start e Gewiicht vu jee 4.940&nbsp;kg. Bei béide Laanschtfluchsonde ware [[Frankräich]] an [[Éisträich]] bedeelegt. * ''Venera 11'' war den [[9. September]] [[1978]] gestart a war de [[25. Dezember]] [[1978]] bei der Venus laanscht geflunn. Dobäi hat si e Lander ofgesat, dee mat 11,2&nbsp;km/s an d'Atmosphär agetruede war an ongeféier eng Stonn spéider mat 7 bis 8&nbsp;m/s op d'Uewerfläch opgesat hat. De Lander hat du 95 Minutte laang Date vun der Uewerfläch iwwermëttelt, woubäi leider verschidden Instrumenter Feelfunktiounen haten. * ''Venera 12'' war de [[14. September]] [[1978]] gestart ginn, an d'Sond koum schonn den [[21. Dezember]] [[1978]] un. D'Landesond huet wärend 110 Minutten Daten iwwerdroen, ier d'Mammesond d'[[Reechwäit (Funktechnik)|Funkreechwäit]] verlooss hat. Och d'Sonde "Venera 13" a "Venera 14" bestoungen aus jee engem Laanschtfluch an engem Lander. D'Sonden hunn am Géigesaz zu hire Virgänger nees Biller vun der Uewerfläch op d'Äerd geschéckt. D'Fotoe vun der Uewerfläch goufen déi Kéier mat héichopléisende Faarfkamerae gemaach. Ausserdeem haten d'Lander sënnräich Analyssystemer, déi Buedemprowen geholl hunn an an der Sond mat engem Röntgenfluoreszenzspektrometer ënnersicht hunn. D'Gewiicht vun de Lander waren jee 760&nbsp;kg. Déi béid Mammesonden goufe zudeem nach fir Manövertester fir déi spéider [[Vega Programm|Vega-Missioun]] souwéi fir Sonnenobservatioune benotzt a waren dofir mat engem Magnéitometer an Detektere fir kosmesch Stralen, Gammastralen an Deelchendetekteren ausgerëscht. * ''Venera 13'' war den [[30. Oktober]] [[1981]] gestart a war den [[1. Mäerz]] [[1982]] laanscht d'Venus geflunn. D'Landesond vu "Venera 13" hat 127 Minutte laang (geplangt waren 32 Minutten) Daten a Biller vun der Uewerfläch (Landeplaz bei 7,5° Süd an 303° Ost) bei enger Baussentemperatur vu 457&nbsp;°C an engem Atmosphärendrock vu 84 Bar iwwermëttelt. * ''Venera 14'' war de [[4. November]] [[1981]] gestart. De Lander gouf den [[3. Mäerz]] [[1982]] ofgesat. Déi eigentlech Landung war zwéin Deeg méi spéit erfollegt, de [[5. Mäerz]] [[1982]]. De Lander hat 57 Minutten op der Uewerfläch (Landeplaz 13,3° Süd an 310° Ost) bei enger Baussentemperatur vu 465&nbsp;°C an engem Atmosphärendrock vu 94 Bar iwwerlieft an Daten a Biller iwwermëttelt. [[Fichier:VenusTopoVenera.jpg|mini|Radartopographie vu Venera 15/16]] "Venera 15" a "Venera 16" hate kee Lander, hunn awer d'Aarbecht vu "Venera 9" an "Venera 10 fortgesat. Béid Sonden ware baugläich an hunn op modifizéierten Fluchplattformen vu "Venera 9" bis "Venera 14" baséiert. Si bestoungen aus engem 5 m laangen Zylinder an enger 1,4 m héijer parabolescher Antenn mat engem Duerchmiesser vu 6 m fir den [[Synthetic Aperture Radar]] (SAR), déi un engem Enn vum Zylinder ënnerbruecht war. Eng 1 m grouss parabolesch Antenn fir den Radiohéichtemiesser war och un dësem Enn vun der Sond. E Bockel um entgéintgesaten Enn vum Zylinder hat Dreifstofftanken an Undriffssystemer. Fir d'Stroumversuergung stoungen zwee Solarpaneelen zur Dispositioun. Eng 2,6 m grouss Antenn, déi un der Säit vum Zylinder ubruecht war, huet der Kommunikatioun mat der Äerd gedéngt. D'Sonden haten e Gewiicht vu jee 4.000&nbsp;kg. Am Ganzen konnten d'Sonden ongeféier 30 % vun der Uewerfläch mat hirem Synthetic Aperture Radar (SAR) erfaassen, mat deem senger Hëllef een ënner déi dicht Wollekendecke vun der Venus kucke konnt. Déi vu "Venera 15" a "Venera 16" erstallte Kaarten haten eng Opléisung vun 1 bis 2&nbsp;km a waren domat ongeféier 30 Mol méi detailléiert wéi déi vu [[Pioneer-Venus]] 1. Béid Sonden konnten an hirer elliptescher Ëmlafbunn nëmmen d'Nordhallefkugel bis ronn 30 Grad nërdlecher Breet erfaassen. Dat entsprécht ongeféier 25 Prozent vun der Venusuewerfläch. Allerdéngs hat déi sechs Joer spéider gestarten US-amerikanesch [[Magellan (Sond)|Magellan]]-Sond global Venuskaarte mat enger Opléisung vu ronn 100 Meter verfaasst, déi d'sowjetesch Leeschtungen an de Schiet gestallt hunn. An de Missiounen "Venera 15" a "Venera 16" waren Frankräich an déi [[Deutsche Demokratische Republik|DDR]] mat Instrumenter bedeelegt. * ''Venera 15'' gouf den [[2. Juni]] [[1983]] op d'Venus gestart. D'Sond hat den [[10. Oktober]] [[1983]] eng Ëmlafbunn erreecht an hat de Planéit bis zum Joer [[1984]] mat [[Synthetic Aperture Radar]] kartéiert. * ''Venera 16'' gouf de [[7. Juni]] [[1983]] gestart an hat mat der [[Kartéierung (Kartographie)|Kartéierung]] vum Planéit de [[14. Oktober]] [[1983]] ugefaangen. De Kontakt zu der "Venera 16" war den [[12. Juli]] [[1984]] eriwwer. == Spéider Missiounen == Vun [[1984]] bis [[1986]] gouf et zwou weider sowjetesch Missiounen, [[Vega (Raumsond)|Vega 1 an 2]]. Béid konnten hir Missiounen erfollegräich ofschléissen. == Venera D == ''Venera D'' ass eng geplangte Venussond, déi vun [[Lawotschkin]] entwéckelt soll ginn an net virun [[2025]] starte soll. D'Sond soll aus engem Orbiter, engem Lander an engem an der Atmosphär schwiewendem Ballon bestoen. De Lander soll d'Atmosphär ënnersichen, no vulkaneschen Aktivitéiten sichen, d'Uewerfläch fotograféieren an ettlech Stonnen op der Venusuewerfläch iwwerliewe kënnen. == Zesummefaassung == [[Fichier:Mapa de sondas sobre Venus.png|mini|Positioune vun de gelante Venera- a Vega-Sonden]] D'Erfuerschung vun der Venus zielt zu den Héichpunkten a Glanzleeschtunge vun der sowjetescher [[Raumfaart]]. Am Joer [[1966]] hat d'Sowjetunioun éischt Deelerfolleg erziilt, [[1970]] mat der éischter Landung op engem anere Planéit den endgültegen Duerchbroch gemaach. No [[1972]] war d'Technik sou wäit ausgeräift, datt keng Missioun méi schif gelaf ass. Am Joer [[1975]] hat d'Sowjetunioun den éischten Orbiter, dee mat der Radarkartéierung vum Planéit ugefaangen hat, higeschéckt. D'Kartéierung vum Planéit gouf vun der Sowjetunioun net fäerdeg gemaach. Trotzdeem gëllt d'Venus zanter Mëtt vun den [[1980]]er-Joren als sou gutt erfuerscht, datt sech d'Sowjetunioun aneren Ziler zougedréit huet. Bis zum Enn vum 20. Joerhonnert gouf et dann nëmme nach eng weider Venus-Missioun, d'[[Magellan (Sond)|Magellan]] vun den USA, déi d'Kartéierung vum Planéit fäerdeg gemaach huet. Am neie Joerdausend gëtt et nei Bestriewunge fir d'Venus z'erfuerschen, an zwar an éischter Linn vun Europa mat der erfollegräicher Sond [[Venus Express]] (2006–2014) a vu Japan mat [[Akatsuki]], déi am zweeten Ulaf [[2015]] an de Venusorbit aschwenke konnt. Och Russland well sech weiderhin mat der Venera-D-Missioun bedeelegen. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Chronologie vun de Venusmissiounen]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Venera program|Venera-Missiounen}} * Bernd Leitenberger: [http://www.bernd-leitenberger.de/venus.shtml Missiounen zu der Venus] (dorënner all Venera-Missiounen) * {{en}} [http://www.mentallandscape.com/V_Venus.htm The Soviet Exploration of Venus] * {{en}} ESA: [http://www.esa.int/SPECIALS/ESA_Permanent_Mission_in_Russia/SEM0LFW4QWD_0.html Websäit vun det Venera-D] * Space Research Institute der russischen Akademie der Wissenschaften: [https://web.archive.org/web/20160304050117/http://spectrum.iki.rssi.ru/pfs/VEX/News/VeneraD-RKA.ppt Beschreibung der Venera-D-Mission] (russ.; [[Microsoft PowerPoint|MS PowerPoint]]; 864&nbsp;kB) {{Referenzen}} [[Kategorie:Venussonden]] [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] s0m0i1486cswmbyy0hcq4rlc51ldt9d Fregat 0 142364 2678388 2480748 2026-05-16T18:28:36Z VolvoxBot 61746 /* Entwécklung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678388 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Phobos Grunt base section model.jpg|thumb|right|Fregat-Stuf mat de sphäreschen Tanken, hei an der Konfiguratioun fir [[Fobos-Grunt]]]] '''Fregat''' fir [[Fregatt]] ass eng [[Rakéitestuf|Rakéitenuewerstuf]], déi vun der russescher Entreprise [[Lawotschkin]] gebaut a géigenwärteg an der [[Sojus (Rakéit)|Sojus]]-[[Drorakéit]] agebaut gëtt. D'Stuf gëtt fir d'Starte vu Satellitten déi héich fléien, wéi beispillsweis [[geostationäre Satellit|geostationär]] [[Kommunikatiounssatellit]]ten, a [[Raumsond]]e benotzt. Fregat ka bis zu 20-mol nei gezünnt ginn an ass soumat och fir d'Aussetze vun ettleche Satellitten op verschiddenen [[Ëmlafbunn]]e geeegent. == Entwécklung == D'Fregat-Stuf gouf vum Undriffsmodul vun der [[Fobos]]- an de [[Mars 96|Mars-96]]-Raumsonden ofgeleet. D'Entwécklung vun der Stuf hat am Joer [[1993]] ugefaangen, koum awer wéinst Finanzéierungsschwieregkeeten nëmme ganz lues virun. Eréischt mat der Grënnung vun der Entreprise [[Starsem]] zu der Vermaarktung vun der Sojus-Rakéit an der Ënnerzeechnung vum Vertrag zum Start vu véier [[Cluster (Satellit)|Cluster]]-Satellitte fir d'[[Europäesch Weltraumorganisatioun|ESA]] aktivéiert sech Enn vun de [[1990]]er-Joren d'Entwécklung vun der Fregat-Stuf. Den éischte Start vun enger Fregat-Uewerstuf op enger Sojus-Rakéit (an der Versioun Sojus-U) war den [[8. Februar]] [[2000]]. No engem weideren Testfluch goufe bei zwou Sojus-U/Fregat-Flich erfollegräich véier Cluster-Satellitten an de Weltraum bruecht. Dobäi konnt d'Fregat hir Leeschtungsfäegkeet an Zouverlässeigkeet beweisen, wou si no engem ze fréien Ofschalte vun der drëtter Sojus-Stuf d'Steierung vum Fluch séier iwwerhuele konnt an duerch hir iwwerschësseg Dreifstoffluedung d'Missioun konnt retten. Zu Zäit gëtt d'Sojus (an de Versiounen Sojus-U, Sojus-FG, Sojus-2.1a an Sojus-2.1b) mat der Fregat-Stuf zum Starte vu kommerziellen Notzlaaschten a Raumsonde ([[Mars Express]], [[Venus Express]]) benotzt. Dobäi ginn d'Startopträg vun der Firma Starsem ofgewéckelt. Zanter [[2011]] starte standardméisseg mat Fregat-Stufen ausgerëschte Sojus-Rakéite vun der [[Centre Spatial Guyanais|europäescher Weltraumgare]] zu [[Kourou]], hei geschitt och d'Vermaarktung iwwer [[Arianespace]]. Och 2011 ass d'[[Fobos-Grunt]]-Missioun gestart, bei där mat Hëllef vun enger modifizéierter Fregat-Stuf fir d'éischt eng Sond op de [[Mars (Planéit)|Mars]]-Mound [[Phobos (Mound)|Phobos]] landen a Buedemprouwen op d'Äerd zeréckbrénge soll. == Technik == D'Fregat-Uewerstuf ass eng autonom Rakéitestuf, déi e modernen digitale Steierungssystem an eegestänneg Kommunikatiouns- an Navigatiounssystemer huet. Doduerch ass d'Stuf theoreetesch a verschidden Typpe vu mëttelschwéiere bis schwéieren Drorakéiten integréierbar. D'Stuf ass 1,50&nbsp;m héich mat engem Duerchmiesser vun 3,35&nbsp;m. Eidel weit se 950&nbsp;kg an et kënne bis zu 5.250&nbsp;kg [[Rakéitendreifstoff]] ([[Distéckstofftetroxid|NTO]]/[[1,1-Dimethylhydrazin|UDMH]]) matgeholl ginn. D'Struktur vun der Stuf besteet aus sechs [[sphär]]eschen [[Aluminium]]tanken, déi am Krees befestegt sinn. Zwéi vun den Tanken enthalen den Dreifstoff (UDMH), zwéin d'[[Oxidationsmëttel]] (NTO), an zwéi weider déngen als Tank fir d'[[Avionik]]. Aacht Drostrukturen, déi duerch d'Tanke verlafen, si fir d'Strukturstabilitéit. D'Haaptdreifwierk vun der Stuf ass ee vu [[KB Chimmasch]] bei [[Moskau]] produzéiert S5.92-[[Rakéitendreifwierk|Dreifwierk]] mat enger [[Brennkummer]], déi duerch en [[Hydraulik|hydraulescht]] Steierungssystem seng Positioun a soumat de Schubvektor vun der Stuf ännere kann. D'Dreifwierk kann an zwee Modi betriwwe ginn: mat engem Schub vun 19,85/14&nbsp;kN an engem [[spezifeschen Impuls]] vun 3.247/3.100&nbsp;Ns/kg (resp. 331/316&nbsp;s). Zur [[Lagreegelung]] huet d'Fregat nieft de Steierungsméiglechkeete vum S5.92 och 12 zousätzlech [[Hydrazin]] verbrennend 50-N-Dreifwierker, déi a véier Gruppe festgehale sinn, an aus zwéi separaten, méi klengen Tanke mat Dreifstoff gespeist ginn. Bis zu 85&nbsp;kg Hydrazin kënne vun der Stuf matgeholl ginn. Déi vergréissert '''Fregat-SB'''-Stuf huet zousätzlech ofwerfbar Dreifstofftanken. Dës Stuf ass 2,3&nbsp;m héich bei engem Duerchmiesser vun 3,44&nbsp;m an huet e Gewiicht zesumme mam Dreifstoff bis zu 11.600&nbsp;kg. D'Eidelmass vun der Stuf huet 950&nbsp;kg, d'Eidelmass vun den ofwerfbaren Tanken 375&nbsp;kg. Fregat-SB soll op schwéieren Drorakéiten – ufanks war den Asaz op der [[Zenit (Drorakéit)|Zenit]] geplangt – agesat ginn. Den éischte Start war den [[20. Januar]] [[2011]]. Dobäi gouf d'Fregat-SB op enger Zenit gestart an hat déi russesch [[Elektro-L 1|Elektro-L]]-Wiedersatellitten an e geostationären Orbit transportéiert. == Startlëscht == → ''Kuckt: [[Rakéitestartlëscht mat Fregat-Uewerstuf]]'' == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Um Spaweck == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20180403120245/http://www.arianespace.com/wp-content/uploads/2015/09/Soyuz-Users-Manual-March-2012.pdf Soyuz GSC User's Manual von Arianespace] (PDF-Datei; 5,3&nbsp;MB) * [http://www.laspace.ru/rus/fregat.php Websäit vum Produzent Lawotschkin iwwer d'Fregat-Stuf] (russesch) [[Kategorie:Rakéiten]] [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] dikf20zydol8hznv6xjduz2wkt42gur Gyroskop 0 142378 2678414 2480416 2026-05-16T19:37:17Z VolvoxBot 61746 /* Technesch Uwendungen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678414 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Foucault's gyroscope.jpg|thumb|upright|Replique vum Foucault sengem Gyroskop]] E '''Gyroskop''', och '''Kreeselstabilisater''' oder '''Kreeselinstrument''' genannt, ass e symmetresche [[Kreesel]], dee séier an engem beweegleche Lager rotéiert. D'Lager kann eng [[kardanesch Ophänkung]] sinn oder eng Rumm a Form vun engem Käfeg. Wéinst dem Erhale vum [[Dréiimpuls]] huet de Kreesel eng héich [[Inertie]] géigeniwwer vu Lagännerungen am Raum. Gyroskope ginn als [[Navigatiounsinstrument]]er souwéi fir aktiv [[Stabilisatioun (Raumfaart)|Lagereegelung]] agesat, besonnesch an der Loft- a Raumfaart. Bei der Lagereegelung vu [[Raumfluchkierper]] wéi Satellitte gëtt ausgenotzt, datt de ganze System vu Raumfluchkierper a Gyroskop säin Dréiimpuls bäibehält a sou duerch d'Iwwerdro vum Dréiimpuls tëscht béiden d'Lag gesteiert ka ginn. Aktuell gëtt de Begrëff ''Gyro'' oder ''Kreesel'' am iwwerdroene Sënn fir vill ''[[Dréiquotesensor]]e'' benotzt, déi keng Kreesel hunn, awer de selwechten Zweck erfëlle wéi en tatsächlecht Kreeselinstrument. == Geschicht == De Gyroskop –&nbsp;haut ginn d'Begrëffer Gyroskop a Kreeselkompass synonym gebraucht&nbsp;– gouf am Joer [[1810]] vum Professer fir [[Physik]], Mathematik an Astronomie [[Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger]] un der [[Universitéit Tübingen]] erfonnt; een Exemplar gouf fir d'éischt [[2004]] vum Alfons Renz, Privatdozent un der Biologescher Fakultéit Eberhard Karl Universitéit Tübingen, am Kepler-Gymnasium Tübingen nees entdeckt.<ref>Jörg F. Wagner; Helmut Sorg; Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: ''GeoBit'' 10 (2005), 4 GIS, S.&nbsp;19–24; Jörg F. Wagner; Helmut Sorg; Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: European journal of navigation. The leading journal for systems, services and applications, Bd. 3 (2005), 4, S.&nbsp;69–77; Alfons Renz: ''Bohnenbergers Gyroskop. Eine typisch Tübinger Erfindung''. In: ''Tübinger Blätter'' 93 (2007), S.&nbsp;27–34.</ref> [[1852]] hat de [[Jean Bernard Léon Foucault|Léon Foucault]] de Gyroskop bis zu der Konstruktioun a Fabrikatioun vum [[Kreeselkompass]] weiderentwéckelt, woubäi den éischte Gyroskop vun [[1810]] als Iddi net ënnerscheetbar ass a wiesentlech Grondlage fir d'Erfindung vum Kreeselkompass am Joer [[1852]] war. == Physikalesch Prinzipien == Kreeselsystemer loosse sech als [[zouene System]] ugesinn, deem säin [[Dréiimpuls]] konstant bleift. Wann eng baussenzeg Kraaft versicht fir d'Dréiachs vum Kreesel ze kippen, dann entsteet en [[Dréimoment]]. Fir de ganzen Impuls ze halen, kippt sech d'Kreeselachs vertikal zu der Kraaft déi ugräift. Den Effet ass ënner anerem vum [[Dillendapp]] bekannt. == Moossprinzipien == [[Fichier:Gyroscope wheel animation.gif|mini|Gyroskop a Beweegung (rout: Kreeselachs, gréng: Achs baussenzeg Kraaft, blo: Achs Resultat)]] Dofir sinn um Gyroskop follgend [[Moossprinzip]]ie méiglech: # D'''Stabilitéit vun der Gyroskopachs'': E fräi lafenden, symmetresche gyroskop huet d'Bestriewen, d'Richtung vun senger [[Dréiachs]] am [[Inertialraum]] bäizehalen.&nbsp;– E Bezuch vun der ''Lag'' ass ginn # D'''[[Prezessioun]]'': Versicht eng baussenzeg Kraaft, d'Achserichtung vun engem lafenden Gyroskop z'änneren, sou follegt d'Kreeselachs net der Ugrëffsrichtung dëser Kraaft, mä wäicht ''rechtwénkleg'' zu hir am Sënne vun der Kreeseldréiung aus.&nbsp;– Baussenzeg Kraaft a Prezessioun stinn an direktem Zesummenhank, eng ''Lagännerung'' gëtt moossbar Déi zwou Gesetzméissegkeeten sinn d'Grondlage vun alle Kreeselinstrumenter: Den 1.&nbsp;Saz ass eng Folleg vun der [[Masselässegkeet]], den 2.&nbsp;Saz ass eng Folleg vum [[Drallsaz]] ''(Saz vum Dréiimpuls)''. An engem ofgeschlossene System bleift nieft dem ganzen [[Impulserhalung|impuls]] och den [[Dréiimpuls]] erhalen. Stabilitéit a Prezessioun huele mat dem Dréiimpuls vum Gyroskop zou. D'Wirkung gëtt och als ''richtungshalender'' Kreesel bezeechent; wichteg technesch Uwendunge sinn de [[kënschtlechen Horizont]] an de [[Kurskreesel]] vun der Loftfaart. An der Praxis bewierkt all klengst [[Onwucht]] e luest Auswandere vun der Kreeselachs ([[Kreeseldrift]]), wat duerch bestëmmt Moossname méi oder manner reduzéiert ka ginn. D'Prezessioun gëtt an nach méi engem breeden Ausmooss ugewannt: ë.&nbsp;a. als ''Stellgréisst'' bei Aufgabe vun der mechanescher Stabiliséierung, beim [[Kreeselkompass]] bei der Nautik resp. beim [[Vermiessungskreesel]] oder beim ''Wendezeiger'' an engem Fliger. == Technesch Uwendungen == Wäit verbreet sinn d'Kreeselinstrumenter an der [[Verkéierstechnik]], besonnesch fir d'Orientéierung a fir d'[[Navigatioun]]. [[Fichier:Gyroscope hg.jpg|mini|E Gyroskop aus engem Fliger]] * An [[Auto]]e kënne mam Gyrometer Richtungsännerunge méi genee gemooss ginn, wéi iwwer d'Radstellung. Zesumme mat der Miessung vun der zeréckgeluechter Streck ass eng genee Positiounsbestëmmung méiglech ([[Koppelnavigatioun]]), déi schonn haut a munneche [[Global Positioning System|GPS]]-Navigatiounsanlagen, d'Ukënnegung fortféiert, wann d'Satellittesignaler (z.&nbsp;B. am Tunnel) ausfalen. An deen ass meeschtens e [[Vibratiounskreesel]]. * A ville [[Smartphone]]n, awer och [[Tabletcomputer|Tablette]] si Gyroskopsensoren. Si déngen och do fir weider Navigatioun wann de GPS-System ausgefall ass. Awer och fir Spillappen (z.&nbsp;B. fir d'Beweegung vu Figuren) gi se benotzt. Bei jiddwer Kreeselsystem géif awer iwwer méi laang Zäitspan all kleng Onwucht zu enger uwuessender [[Kreeseldrift]] féieren, déi besonnesch am Fluchwiese stéiere géif. Dofir goufe magnéitgestëtzt [[Gyrosyn]]-Instrumenter entwéckelt, déi d'[[Richtungsmiessung]] och iwwer méi laang Zäit stabiliséieren. * An all Fliger-[[Cockpit]] sinn an der Reegel en ettlech Kreeselinstrumenter: ** De ''[[kënschtlechen Horizont]]'' weist dem Pilot eng Linn, déi virum Start horizontal ausgeriicht gëtt. Wärend dem Fluch hält den ''Horizontkreesel'' wéinst senger Achsestabilitéit dës Linn an der Horizontaler, och wa sech de Fliger no vir, hannen oder op d'Säit leet. Domat kann een am Cockpit déi raimlech Lag vum Fliger bestëmmen, och wann et däischter ass, Wolleken oder fluchbunnbedéngte Fléikraaften eng onmëttelbar visuell Orientéierung erschwéiert (kuckt [[Instrumentefluch]]) ** De [[Kéieruweiser]] erméiglecht ee genee kontrolléierten [[Krëmmungsfluch]]. ** Der [[Kurskreesel]] erméiglecht d'Anhalung vun der Fluchrichtung. * Weider Kreeselsystemer befanne sech am Fligerrumpf a sinn do meeschtens zu engem [[Inertialt Navigatiounssystem|INS]] (Lässegkeetsnavigatioun) zesummegefaasst. Si dengen der Steierung vum [[Autopilot]] an der Annonce vu Lag- a Richtungsofwäichungen op de [[Computermonitor]]en am Cockpit. * Kreeselinstrumenter op Schluechtschëffer oder Panzeren erméiglechen déi prezis Ausriichtung vun de [[Geschëtz]]er op déi ugepeilt Ziler trotz Wellegank oder koppegem Terrain. Lagereegelung ass och an anere Beräicher vu Bedeitung (woubäi Gyroskop hei och fir Dréiquotensensore stoe kann, déi net tatsächlech op Kreeselen baséieren): * Bei [[Modellfliger]] an [[Modellhelikopter]] ginn Gyroskopen agesat, fir eng oder méi Achse géint de Wand oder géint Nieweneffete vun der Steierung ze stabiliséieren, well dës am anere Fall nëmme schwéier steierbar sinn. Dobäi koumen ufanks mechanesch Kreesel zur Uwendung, mëttlerweil ginn [[Piezo]]- oder [[Mikromechanik|SMM]]-Sensoren ''(Silicon Micro Machine)'' agesat; a béide Fäll ginn d'Steierkorrekturen iwwer integréiert [[Mikrocontroller]] direkt am Fluchmodell berechent. * Bei [[Fligerdréier]] gëtt fir Stabilisatioun vum Ufluchleetstral och eng gyroskopesch gelagert Konstruktioun benotzt, fir d'Wellebeweegunge vum Schëff net op de Stral z'iwwerdroen. * [[Torpedo]]e oder onbemannt Fluchinstrumenter wéi z.&nbsp;B. [[ballistesch Rakéite]]n brauche kee kënschtlechen Horizont. Amplaz gëtt e Kreeselinstrument direkt un d'Steierung ugeschloss, wat fir d'éischt bei der [[A4 (Rakéit)|A4]] (V2-Rakéit) am Zweete Weltkrich geschitt war. D'Kreeselsteierung déngt dozou, onerwënscht Aflëss wéi d'[[Ofdrift]] duerch Wand oder Onreegelméissegkeeten am Untdriff ze kompenséieren, fir déi programméiert Fluchbunn anzehalen. Si ass haut meeschten en Deel vun engem [[Inertiales Navigatiounssystem|inertialen Navigatiounssystem]] (INS). * An der [[Raumfaart]] dénge Kreesel fir d'Lagreegelung: Heibäi stabiliséiere sech am bal kraaftfräie Raum d'[[Lässegkeetsrad]] an d'[[Reaktiounsrad]] selwer. Moosstechnesch Aspekter spillen dobäi nëmmen eng sekundär Roll. Dat bis elo prezisest an technesch usprochsvollst Kreeselinstrument gouf fir den am Abrëll [[2004]] gestarte [[Gravity Probe|Gravity-Probe]]-Satellit konstruéiert, deem seng éischt Resultater am Abrëll [[2007]] bekannt goufen. * Och zum Asaz komme Gyroskopen a kreeselstabiliséierte [[Spektiv]]en, bei deenen d'Kreeselinstrument eng Observatioun och vu Schnellbooter oder aus Helikopteren resp. Kraaftgefierer erméiglecht gëtt. * D'[[BMW S 1000 RR]] notzt och zwee Gyroskope fir den Asaz vun der Dynamic Traction Control (kuerz DTC). * [[2009]] koume Gyroskope an der [[Nintendo|Nintendo-Erweiderung]] [[Wii-Telecommande#Erweiderungen|Wii Motion Plus]] fir d'éischt an der Ënnerhalungsindustrie an den Asaz. * Och d'„Playstation 3 Move Controller“ benotzt e gyroskopesche Sensor. * Schonn an den [[1970]]er-Joren hat de Kameramann [[Jost Vacano]] déi sougenannt ‚Joosticam‘ entwéckelt, eng Aart [[Steadicam]], mat där hien och de Film ''[[Das Boot (Film)|Das Boot]]'' verfilmt hat. Dës Technik fënnt zanter neiestem Gebrauch an der On-board-Kamera an der FIM-Motorradweltmeeschterschaft a gouf fir d'éischt um [[Sachsenring]] um Motorrad vum [[Valentino Rossi]] agesat. == Literatur == * Nina Fjodorowna Babajewa: ''Kreiselgeräte'' (Originaltitel: ''Giroskopy'', iwwersat vum Volker Christoph). Militärverlag Deutsche Demokratische Republik, Berlin [[1975]]. * Wolf von Fabeck: ''Kreiselgeräte'', Die verschiedenen Gerätetypen und ihre technische Anwendungen, prinzipbedingte Fehler und gerätetechnische Lösungen, physikalische Grundlagen. Vogel, Würzburg [[1980]], ISBN 3-8023-0612-0 (Kap. 1, 3 und 8). * Alfons Renz: ''Bohnenbergers Gyroskop. Eine typisch Tübinger Erfindung''. In: ''Tübinger Blätter'' 93 ([[2007]]), S.&nbsp;27–34. * Harro Simon: ''Instrumentenflugkunde und Navigation'', Teil I, ''Bücher der Luftfahrtpraxis'', Band 8. Reich, München [[1961]]. * Jörg F. Wagner, Helmut Sorg, Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: ''GeoBit'', 10, 2005, 4 GIS, S.&nbsp;19–24. * Jörg F. Wagner, Helmut Sorg, Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: ''European journal of navigation''. The leading journal for systems, services and applications, Bd. 3, [[2005]], 4, S.&nbsp;69–77. == Kuckt och == * [[Gyroskopeschen Effet]] * fir sog. optesch Gyroskope: [[Laserkreesel]] * An der Loftfaart: [[Kurskreesel]], [[Wendeweiser]], [[kënschtlechen Horizont]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20160304193207/http://www.personal.uni-jena.de/~p1erra/physik/protokolle/seite%20157-%20versuch%20115.pdf ''Kreeselgesetzer''.] (PDF, 287&nbsp;kB) Physikalisches Grundpraktikum, Univ.Jena * [https://web.archive.org/web/20130923232033/http://www.uni-jena.de:80/Versuch_115.html Kreiselgesetze am stehenden und hängenden Kreisel] (mat Biller) * [http://einstein.stanford.edu/content/topics/pg1.html Bericht der Stanford University] iwwer d'Instrument fir [[Gravity Probe]] * [https://www.youtube.com/watch?v=gdAmEEAiJWo Video über gyroskopisch stabilisierte CD-Player in der Schwerelosigkeit] * {{en}} [http://www.gyroscopes.org/ Ausféierlech Säit iwwer Gyroskope] {{Referenzen}} [[Kategorie:Gyroskop| ]] 4ncxi535qjwgtpwwz16xkkdutcr986f Vega Programm 0 142379 2678574 2522623 2026-05-16T20:04:18Z VolvoxBot 61746 /* Resultater */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678574 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Vega model - Udvar-Hazy Center.JPG|mini|Modell vun der Vega-1-Sond, [[Dulles International Airport]], USA]] [[Fichier:1984 venera galley nh.jpg|mini|UdSSR-Timber mam Motiv Vega, 1984]] De '''Vega Programm''' war eng sowjetesch Fuerschungsmissioun mat zwou getrennte Raumsonden op d'[[Venus (Planéit)|Venus]] an op de [[Koméit Halley]]. Den Numm Vega ass en Kontraktioun vun den zwéin éischte Buschtawe vu Venera = Venus a Gallej = Halley. Béid Raumsonde goufen [[1984]] gestart. == Missioun == Nom Ofschloss vun den erfollegräiche [[Venera-Missioun]]en hat d'[[Sowjetunioun]] tëscht [[1984]] an [[1986]] zwéi weider planetar Raumflich mat '''Vega&nbsp;1''' a '''Vega&nbsp;2''' gemaach. Zwou Mammesonde sollten ufanks laanscht d'[[Venus (Planéit)|Venus]] fléien. Dobäi sollt jee eng Landesond an e Ballon ausgehaange ginn. D'Landesond sollt op der Uewerfläch landen, e Manöver, dat d'UdSSR tëscht [[1970]] an [[1982]] schonn aachtmol erfollegräich bei der [[Venera-Missioun]]duerchgefouert hat. De Ballon war déi Kéier nei derbäi. Mat Instrumente behaangen, sollt hien an alle Richtungen duerch d'[[Atmosphär|Venusatmosphär]] gedriwwe ginn, jee nodeem, wouhin de Wand en droe géif. Déi béid Mammesonde sollten uschléissend de [[Koméit]] [[Komet Halley|Halley]] usteieren an deen aus der Noperschaft erfuerschen. Déi béid Vega-Sonden waren déi éischt an eenzeg sowjetesch Sonden, déi zwéi komplett ënnerschiddlech Objeten ufléie sollten. Et gouf bei där Missioun eng staark international Bedeelegung. Nieft den Ostblockstaaten [[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]], [[Polen]], [[Tschechoslowakei]], [[Ungarn]] a [[Bulgarien]] waren och déi westeuropäesch Staaten [[Frankräich]], [[Éisträich]] an d'Bundesrepublik [[Däitschland]], vertrueden. D'Sond hat vill technesch Neierungen, wéi eng vum Romp onofhängeg Scanplattform mat der Kamera, oder déi fir d'éischt bei enger interplanetarer Sond agesat [[CCD-Sensor|CCD]]-Technik fir Bilderfaassung. Béid Sonden hate beim Start e Gewiicht vu 4950&nbsp;kg a goufe mat enger [[Proton (Rakéit)|Proton]]-Rakéit vum Kosmodrom [[Baikonur]] gestart. D'Biller vun de Starte waren deemools déi éischt Biller vun der Proton-Rakéit, déi vun der Sowjetunion verëffentlecht goufen. Als Folleg vun der internationaler Zesummenaarbecht gouf de Start vun de Raumsonde fir d'éischt Kéier an der Geschicht vun der UdSSR am Viraus ugekënnegt war. == D'Ballonen == D'Ballone vun de Vega-Sonde waren déi éischt a bis elo eenzeg Ballonen déi op engem aneren Himmelskierper zum Asaz koumen. Si goufen a Frankräich fabrizéiert an an enger Héicht vu 54&nbsp;km ausgestouss an opgeblosen. D'Ballonen haten en Duerchmiesser vun 3,4&nbsp;m an haten e Gewiicht vu 25&nbsp;kg. Ee Ballon hat un engem 12&nbsp;m laange Seel eng 5&nbsp;kg schwéier Notzlaascht mat Sensore fir d'Ermëttlung vun Temperatur, Drock, vertikaler Wandvitess, Hellegkeet a Visualitéit vun der Atmosphär souwéi fir Detektioun vu Blëtzer. De Stroum koum vu Batterien. De Ballon gouf op der Nuetssäit vun der Venus ausgesat a gouf vum Wand op der Venus duerch d'Atmosphär gedriwwen. Hie gouf vun 12 Buedemstatiounen observéiert, vun deenen der sechs net an der Sowjetunioun stoungen. Soubal wéi de Ballon op der Dagsäit vun der Venus war, gouf e vun der Sonnenastralung erhëtzt an ass geplatzt. == Verlaf == [[Fichier:Vega-mission.jpg|mini|Etappeschema zu de Vega-Missiounen]] * Vega&nbsp;1 hat d'Äerd erfollegräich de [[15. Dezember]] [[1984]] verlooss, d'Schwestersond Vega&nbsp;2 hat hirersäits den [[21. Dezember]] [[1984]] d'Äerd verlooss. * Vega&nbsp;1 war den [[11. Juni]] [[1985]] laanscht d'[[Venus (Planéit)|Venus]] geflunn, an d'Vega&nbsp;2 hirersäits de [[14. Juni]] [[1985]]. * Vega&nbsp;1 an Vega&nbsp;2 Landesonden: D'Venuslandunge waren den 11. an de [[14. Juni]] [[1985]] an déi béid Sonden erreechten hu 56 resp. 57&nbsp;Minutte laang Date gesent. * Den 11. a [[14. Juni]] [[1985]] goufen déi béid Ballonen ofgesat. De Vega-1-Ballon war 46½&nbsp;Stonne laang geflunn, an dee vu Vega&nbsp;2 souguer 60&nbsp;Stonnen, ier de Kontakt fort war. * De Laanschtfluch beim Koméit [[Koméit Halley|Halley]] war bei Vega&nbsp;1 de [[6. Mäerz]] [[1986]] bei enger Distanz vun 8.890&nbsp;Kilometer, bei Vega&nbsp;2 war de Rendez-vous den [[9. Mäerz]] [[1986]] bei enger Distanz vun 8.030&nbsp;Kilometer. * Nom Rendez-vous mam Halley goufe béid Sonden ofgeschalt. == Resultater == Vega&nbsp;1 an 2 hunn zu den opwennegste Weltraumprojete vun der Sowjetunioun gehéiert. Obschonn nëmmen d'Venus-Ballone wichteg nei Resultater geliwwert hunn an déi erfollegräich Laanschtflich beim Halley vum nach méi erfollegräiche Laanschtfluch vun der europäescher Sond [[Giotto (Sond)|Giotto]] iwwerdeckt gouf, haten d'Sowjets ëmmerhin den héije Standard vun hirer Weltraumtechnik an den [[1980]]er-Joren demonstréiert. D'Giotto konnt iwwregens mat Hëllef vun den Daten, déi d'Vega-Sonde geliwwert haten, hir Ufluchbunn erfollegräich verbesseren, sou datt de Kär vum Koméit Halley fotograféiert konnt ginn. Ufanks sollten d'Vegasonden den Optakt vun enger ganzer Rei vu Missioune vun der Sowjetunioun ginn. Onfräiwëlleg goufen d'Vega&nbsp;1 an 2 déi lescht erfollegräich planetar Missioune vun der Sowjetunioun, engersäits well déi spéider ambitionéiert Projete [[Fobos]]&nbsp;1 an 2 wéi och [[Mars&nbsp;96]] keen Erfolleg waren an anerersäits, well wéinst der desolater wirtschaftlecher Lag vun der Sowjetunioun d'Programmer net konnte wiedergefouert ginn. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen]] * [[Lëscht vu kënschtlechen Objeten op der Venus]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Vega program|Vega-Programm}} * [http://www.bernd-leitenberger.de/vega-sonden.shtml Bernd Leitenberger: ''Die VeGa Raumsonden''] * {{en}} [http://www.astronautix.com/craft/vega5vk.htm Astronautix.com] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20131019172753/http://starbase.jpl.nasa.gov/archive/ Nasa Archiv der Sensordaten] (relevant Verzeechnesser fänke mat vega un) [[Kategorie:Venussonden]] [[Kategorie:Koméitesonden]] [[Kategorie:Asteroidesonden]] [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] [[Kategorie:1984 an der Raumfaart]] 4bcqkpap1wz9oigbifdnrzvdtx1aj61 Peter Kraus 0 142550 2678639 2606103 2026-05-17T08:34:27Z Johnny Chicago 17 /* Filmographie */ 2678639 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie|Nationalitéit=Däitschland}} De '''Peter Kraus''', gebuer als ''Peter Siegfried Krausenecker'' den [[18. Mäerz]] [[1939]] zu [[München]], ass en [[Däitschland|däitsch]]-éisträichesche [[Schauspiller]] a Sänger. == Filmographie == * 1954: ''[[Das fliegende Klassenzimmer (Film 1954)|Das fliegende Klassenzimmer]]'' - Regie: [[Kurt Hoffmann]] - Haaptacteuren: [[Paul Dahlke]], [[Paul Klinger]] * 1957: ''Die Frühreifen'' - Regie: [[Josef von Báky]] - Haaptacteuren: [[Heidi Brühl]], [[Christian Doermer]] * 1957: ''Die Freundin meines Mannes'' - Regie: [[Axel von Ambesser]] - Haaptacteuren: [[Barbara Rütting]], [[Hans Söhnker]] * 1958: ''[[Immer die Radfahrer]]'' - Regie: [[Hans Deppe]] - Haaptacteuren: [[Heinz Erhardt]], [[Wolf Albach-Retty]] * 1958: ''[[Wenn die Conny mit dem Peter]]'' - Regie: [[Fritz Umgelter]] - Haaptacteuren: [[Cornelia Froboess]], [[Loni Heuser]] * 1958: ''Der Pauker'' - Regie: Axel von Ambesser - Haaptacteuren: [[Heinz Rühmann]], [[Heinz Rühmann]] * 1959: ''Melodie und Rhythmus'' - Regie: [[John Olden]] - Haaptacteuren: [[John Olden]], [[Margit Saad]] * 1959: ''Alle lieben Peter'' - Regie: [[Wolfgang Becker]] - Haaptacteuren: [[Hannelore Schroth]], [[Christine Kaufmann]] * 1960: ''[[Kein Engel ist so rein (Film 1960)|Kein Engel ist so rein]]'' - Regie: Wolfgang Becker - Haaptacteuren: [[Sabine Sinjen]], [[Hans Albers]] * 1960: ''[[Conny und Peter machen Musik]]'' - Regie: [[Werner Jacobs]] - Haaptacteuren: Cornelia Froboess, [[Gustav Knuth]] * 1960: ''[[Schlagerraketen]]'' - Regie: [[Erik Ode]] - Haaptacteuren: [[Helga Sommerfeld]], [[Hans von Borsody]] * 1961: ''Was macht Papa denn in Italien?'' - Regie: [[Hans-Dieter Schwarze]] - Haaptacteuren: [[Willy Fritsch]], [[Gerhard Riedmann]] * 1961: ''[[Im schwarzen Rößl]]'' - Regie: [[Franz Antel]] - Haaptacteuren: [[Karin Dor]], Hans von Borsody * 1962: ''So toll wie anno dazumal'' - Regie: [[Franz Marischka]] - Haaptacteuren: [[Karin Baal]], [[Renate Ewert]] * 1962: ''[[Verrückt und zugenäht]]'' - Regie: [[Rolf Olsen]] - Haaptacteuren: [[Vivi Bach]], [[Rudolf Platte]] * 1963: ''Das haben die Mädchen gern'' - Regie: [[Kurt Nachmann]] - Haaptacteuren: [[Ann Smyrner]], [[Peter Vogel (Schauspiller)|Peter Vogel]] * 1963: ''[[The Waltz King]]'' - Regie: [[Steve Previn]] - Haaptacteuren: [[Kerwin Mathews]], [[Senta Berger]] * 1964: ''Wenn man baden geht auf Teneriffa'' - Regie: [[Helmuth M. Backhaus]] - Haaptacteuren: [[Geneviève Cluny]], [[Gunnar Möller]] * 1964: ''Die große Kür'' - Regie: [[Franz Antel]] - Haaptacteuren: [[Marika Kilius]], [[Hans-Jürgen Bäumler]] * 1964: ''Happy-End am Wörthersee'' - Regie: [[Hans Hollmann]] - Haaptacteuren: [[Waltraut Haas]], [[Rudolf Prack]] * 1969: ''Lovemaker'' - Regie: [[Ugo Liberatore]] - Haaptacteuren: [[Antonio Sabato]], [[Christiane Krüger]] * 1984: ''[[Tausend Augen (Film 1984)|Tausend Augen]]'' - Regie: [[Hans-Christoph Blumenberg]] - Haaptacteuren: [[Barbara Rudnik]], [[Armin Mueller-Stahl]] * 1986: ''Der Sommer des Samurai'' - Regie: Hans-Christoph Blumenberg - Haaptacteuren: Cornelia Froboess, [[Hans Peter Hallwachs]] * 1987: ''Der Madonna-Mann'' - Regie: Hans-Christoph Blumenberg - Haaptacteuren: [[Marius Müller-Westernhagen]], [[Renée Soutendijk]] * 2013: ''Systemfehler - Wenn Inge tanzt'' - Regie: [[Wolfgang Groos]] - Haaptacteuren: [[Tim Oliver Schultz]], [[Paula Kalenberg]] == Autobiografie == * ''Für immer jung. Das Geheimnis meines Lebens.'' Südwest, München 2011, ISBN 978-3-517-08732-0 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Kraus Peter}} [[Kategorie:Schlagersänger]] [[Kategorie:Éisträichesch Theaterschauspiller]] [[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:Éisträichesch Sänger]] [[Kategorie:Gebuer 1939]] 94kmi4l5sx2f3dq5lgjp5wkrjmpna0l Lunar Laser Ranging 0 143059 2678464 2651828 2026-05-16T19:44:57Z VolvoxBot 61746 /* Reflekteren um Mound */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678464 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Apollo 11 Lunar Laser Ranging Experiment.jpg|mini|Retroreflekter vun der Apollo-11-Missioun]] De '''Lunar Laser Ranging''' (kuerz: '''LLR''') ass e katadioptresche Sytem mat deem vun der Äerd aus, Lafzäitmiessunge vun engem Laserstral op den [[Äerdmound]] mat der Puls-Echo-Method gemaach ginn. Déi Miessunge ginn an Europa vum [[Observatoire de la Côte d'Azur]] a vum [[Centre de Géodésie Spatiale]] vu [[Matera]] aus gemaach. LLR-Miessunge liwweren Informatiounen iwwer den [[Äerd-Mound-Schwéierpunkt|Äerd-Mound-System]], iwwer [[Äerdrotatiounsparameter]]e souwéi Parametere fir d'Iwwerpréiwe vu Grondhypothese vun der [[Gravitatioun]]sphysik. A Ament läit d'Genauegkeet vun de Miessunge bei e puer Zentimeter op der Äerd-Mound-Distanz. Déi Distanz ass an der Moyenne 384.400&nbsp;km. == Reflekteren um Mound == [[Fichier:Replika Laserreflektor Apollo 11 Science Museum.jpg|mini|Replik vum Reflekter vun der Apollo-11-Missioun am [[Science Museum]]]] Den éischte Laser-[[Retroreflekter]] gouf am Juli [[1969]] vun Astronaute vun der [[Apollo 11|Apollo-11]]-Missioun um Mound installéiert, zwéi weider Reflekteren am Joer [[1971]] vun der [[Apollo 14]] an der [[Apollo 15|15]]-Missioun. 1970 konnt e Reflekter mat der sowjetescher [[Lunochod 1|Lunochod-1]]-Missioun um Mound placéiert ginn. Signaler vun deem Reflekter konnten awer schonn zanter den [[1970]]er-Joren net méi nogewise ginn. D'Grënn dofir ware laang net bekannt. Nodeem déi amerikanesch Moundsond [[Lunar Reconnaissance Orbiter]] am Joer [[2010]] Fotoe vum Lunochod 1 gemaach hat an dofir d'Positioun méi genee bestëmmt konnt ginn, gouf de Laserreflekter fir d'éischt nees erfollegräich uviséiert.<ref>[http://www.sciencemag.org/news/2010/04/scienceshot-decades-old-soviet-reflector-spotted-moon Decades-Old Soviet Reflector Spotted on the Moon]</ref> [[1973]] konnt schliisslech nach e Reflekter vun der [[Lunochod 2|Lunochod-2]]-Missioun ofgesat ginn, deen och fir Miessunge benotzt ka ginn. D'[[Retroreflekter|Reflekteren]] werfen d'Laserliicht dat droptrëfft, genee an déi selwecht Richtung zeréck, aus där d'Stralung kënnt. Si bestinn aus bis zu 300 [[Tripelprisma|Tripelprismen]] vu jee 4&nbsp;cm Duerchmiesser, déi op en Aluminiumskader montéiert sinn. == LLR-Buedemstatiounen == [[Fichier:Wettzell Laser Ranging System.jpg|thumb|Laser-Ranging-System vum geodeteschen Observatoire Wettzell a Bayern]] Zanter dem Ofsetze vum éischte Reflekter um Mound duerch d'Apollo-11-Missioun ginn Miessungen am [[McDonald-Observatoire]] no beim [[Fort Davis (Texas)|Fort Davis]], [[Texas]] gemaach. [[1984]] gouf eng weider Statioun vum Lure Observatory op dem [[Haleakalā]] op der Insel [[Maui]], [[Hawaii]] souwéi eng Laserstatioun vum [[Observatoire de Calern]] a Betrib geholl. Am Joer [[2005]] gouf d'Apollo-System (Apache Point Observatory Lunar Laser-Ranging Operation) zu [[New Mexico]] an den Déngscht gestallt. Geleeëntlech goufen och Observatiounen op der geodétescher Fundamentalstatioun [[Wettzell]] am [[Bayerischer Wald]], souwéi op der [[Australien|australescher]] Statioun Orroral ausgefouert. == Oflaf vun de Miessungen an Ofschätzung vun der Zuel vun empfaangene Photonen == Beim Lunar Laser Ranging gëtt no der Puls-Echo-Method geschafft. Gemooss ginn d'Lafzäit tëscht dem Ofsende vun engem [[Puls (Elektrotechnik)|Pulses]] bis zu senger Réckrees. Dozou ginn kuerz Sub-Nanosekonnen-Laserpulse vun enger Statioun op d'Äerd a Richtung op d'Reflekterstandplaz um Mound ofgestralt, do vum Reflekteor a Richtung vum empfaangene Stral reflektéiert a vun der Buedemstatioun empfaangen. Eng Miessung besteet aus en ettlechen Eenzelpulse mat enger Eenzelpulsenergie vu jee typ. 100&nbsp;mJ (APOLLO-Projet: Pulsdauer 90&nbsp;ps FWHM, Pulsenergie 115&nbsp;mJ). En Eenzelpuls bilt eng Stralungsscheif mat engem Duerchmiesser vu 75 bis 350&nbsp;cm an enger Déckt vun e puer Zentimeter. Déi um Mound ausgeliichte Fläch ass dobäi zirka 70&nbsp;km² grouss. Eng Miessung besteet aus en ettlechen Eenzelpulse mat am Ganzen 10<sup>19</sup> [[Photon]]en, vun deenen no 2,5 Sekonnen an der Moyenne net eemol en eenzegt Photon de Wee zum Empfänger zeréckfënnt (Wettzell<ref>{{Citation|URL=http://www.fesg.bv.tum.de/91872--~fesg~forschung~llr.html |Titel=Déi Héichprezisiounsvermiessung vun der Moundbeweegung (TU München) |Gekuckt=17.11.2018 |Archiv-Datum=07.01.2014 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20140107020949/http://www.fesg.bv.tum.de/91872--~fesg~forschung~llr.html }}</ref>); och beim Observatoire vun der Côte d'Azur konnte vun 10<sup>19</sup> Photonen nëmmen duerchschnëttlech 0,125 Photonen empfaange ginn<ref>[http://eduscol.education.fr/bd/urtic/phy/?commande=aper&id=2156 méthode historique d'évaluation de la distance Terre-Lune et du diamètre de la Lune]</ref>. Hëlt een d'Transmissioun duerch d'[[Teleskop]] an duerch d'[[Atmosphäre (Astronomie)|Atmosphäre]]<ref>{{Citation |URL=http://ivvgeo.uni-muenster.de/vorlesung/FE_Script/Start.html |Titel=Digitale Fernerkundungsmethodik (Uni Münster) |Gekuckt=2018-11-17 |archivedate=2018-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181028061727/http://ivvgeo.uni-muenster.de/vorlesung/FE_Script/Start.html }}</ref> jee zu 71 % un, sou komme vun den 10<sup>19</sup> Photonen d'Hallschent um Mound un. Op déi 100 Tripelprismen mat jee engem Duerchmiesser vun 3,8&nbsp;cm am Fall vun [[Apollo 11]] treffen am Mëttel nach ongeféier 8•10<sup>9</sup> Photonen, wéi een aus dem Verhältnes vun de Fläche berechne kann. Den zentrale reflektéierte Stral op der Äerd huet en Duerchmiesser vun 10 nautesche Meilen<ref>[http://history.nasa.gov/alsj/a11/a11psr.html Apollo 11 Preliminary Science Report]</ref> (ronn 200&nbsp;km²), aus deem dann en Teleskop (Wettzell: Duerchmiesser vu 75&nbsp;cm) Photonen empfängt. Rechent een e Wirkungsgrad vun 10 % vum Retroreflekter an (Reflexiouns- an Streeverloschter), sou resultéieren doraus an der Moyenne 0,7 empfaange Photonen, berechent als Verhältnes vun der Teleskopfläch zu der Spotfläch, mat Bezuch op de Wirkungsgrad vun 10 % an der Transmissioun vu 50 % wéi uewen: :<math>8 \cdot 10^9 \cdot 0{,}1 \cdot 0{,}5 \cdot \left( \frac {0{,}75\ \mathrm{m}} {18.520\ \mathrm{m}}\right)^2 \approx 0{,}7</math>. Bei enger Laserdistanzmiessung zum Mound ginn och Photone vun der angestralter Mounduewerfläch zeréckgestreet. Hëlt een déi ausgeliichte Fläch als [[Gesetz vum Lambert|Lambertstraler]] un an integréiert déi zeréckgestreete Photonen iwwer d'Teleskopfläch, sou kritt een :<math> 10^{19} \cdot 0{,}5^2 \cdot 0{,}1 \cdot \left( \frac {0{,}375\ \mathrm{m}} {380.000.000\ \mathrm{m}}\right)^2 \approx 0{,}2</math> zousätzlech empfaange [[Photon]]en duerch Streeung un der Mounduewerfläch. De Faktor 0,5 ass dobäi wéi uewen d'Eeweetransmissioun, 0,1 d'[[Albedo|Moundalbedo]], 0,375&nbsp;m de Radius vum [[Teleskop|Empfangsteleskop]] an 380.000.000&nbsp;m d'Distanz Äerd–Mound. == Auswäertung vun der LLR-Miessung == D'Erausfuerderung bei der Auswäertung besteet doran, eenzel ukommend Photonen aus engem Iwwerfloss vu Stéierphotonen erauszefannen. Dozou gi Fënster am Frequenz- an Zäitberäich gesat, an deem déi richteg Photonen z'erwarde sinn. Wärend d'Stéierevenementer méi oder manner gläichméisseg iwwer dat ganzt Registréierungsintervall verdeelt sinn, ass d'Notzsignal an engem wiesentlech engere Beräich z'erwarden. D'Registréierungsintervall gëtt a vill Deelintervaller zerluecht an en [[Histogramm]] gebilt. Aus dësem gëtt e Normalpunkt konstruéiert, deen a gewëssem Sënn eng Pulsuntreffzäit representéiert. Am Ament stinn iwwer 11.500 Normalpunkte zur Dispositioun. D'Analys vun de Normalpunkte geléngt mat Hëllef ëmfangräicher Programmpäck. Déi enthalen e [[Ephemeriden]]deel fir d'Beweegung vun den astronomesche Kierper engersäits an engem Deel, deen der [[Parameterschätzung]] déngt. == Resultater aus LLR-Miessunge == Laserdistanzmiessunge liwweren Informatiounen zu verschiddenen Aspekter vum Äerd-Mound-System, wéi zum Beispill [[Geozentrum|geozentresch]] Koordinate vu stationäre oder mobille Laserstatiounen, déi bis op 3–5&nbsp;cm genee bestëmmt kënne ginn. Well sech d'Laserstatiounen zum Deel op ënnerschiddleche [[Kontinentalplack]]e befannen, kënnen optional Stationsbeweegungen a Form vun Driftquoten mat enger Genauegkeet vu ronn 0,4&nbsp;cm geschat ginn. Weiderhin loosse sech aus LLR-Daten wichteg Informatiounen zum Gravitatiounsfeld (dorënner d'Massemultipolmomenter vum Mound), souwéi zu der Gezäitendeformatioun vum Mound ofleeden. Wéinst der Gezäitenreiwung gëtt d'Rotatioun vun der Äerd ofgebremst, well awer den Dréiimpuls am Äerd-Mound-System erhale bleift, distanzéiert sech géigewäerteg de Mound ëm zirka 3,8&nbsp;cm pro Joer vun der Äerd. Doriwwer eraus kënnen aus Laserdistanzmiessungen zum Mound relativistesch bedeitend Gréissten an Äerdrotatiounsparameter ofgeleet ginn. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Satellite Laser Ranging]] == Um Spaweck == * [http://ilrs.gsfc.nasa.gov/ International Laser Ranging Service] * [https://web.archive.org/web/20081231004616/http://tau.fesg.tu-muenchen.de/~fesg/web/forschung/llr/llr.php Forschungseinrichtung Satellitengeodäsie der Technischen Universität München] * [https://web.archive.org/web/20201201181621/https://www.iers.org/IERS/EN/Science/Techniques/llr.html International Earth Rotation And Reference Systems Service] * [http://lroc.sese.asu.edu/news/index.php?/archives/180-The-Apollo-15-Lunar-Laser-Ranging-Retroreflector-A-Fundamental-Point-on-the-Moon!.html The Apollo 15 Lunar Laser Ranging RetroReflector] Lunar Reconnaissance Orbiter Camera, Featured Image, [[13. Abrëll]] [[2010]] * [http://physics.ucsd.edu/~tmurphy/apollo/apollo.html APOLLO] – Apache Point Observatory Lunar Laser-ranging Operation {{Referenzen}} [[Kategorie:Äerdmound]] [[Kategorie:Laseren]] [[Kategorie:Geodesie]] elj9rna3wdox09jhockbjk32mtfp2bp Konstantin Eduardowitsch Ziolkowski 0 143279 2678448 2581520 2026-05-16T19:42:12Z VolvoxBot 61746 /* Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678448 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Krater Tsiolkovsky.jpg|mini|De Krater Tsiolkovsky op der Moundrécksäit – opgeholl vun [[Apollo 13]]]] De '''Konstantin Eduardowitsch Ziolkowski''', gebuer {{JULGREGDATUM|17|9|1857|FormatJUL=j.|Link="true"}} zu [[Ijewskoje]], a gestuerwen den [[19. September]] [[1935]] zu [[Kaluga]] gëtt zu de Pionéier vun der [[Raumfaart]] gezielt. Hie war de Grënner vun der moderner Kosmonautik a gëllt als bekanntsten [[Amateurfuerscher]] op deem Gebitt. Säin technesche Wäitbléck gouf leider eréischt géint Enn vu sengem Liewe bekannt a war d'Ureegung fir vill spéider [[Wëssenschaftler]] an [[Techniker]]. == Liewen == Den Ziolkowski gouf [[1857]] zu Ijewskoje am [[Gouvernement Rjasan]] als Jong vum [[Polen|polneschstämmegen]] [[Orthodoxe Kierchen|orthodoxe]] Priister Edward Ciołkowski an enger Russin vun [[Tataren|tatarescher]] Ofstamung mam Numm Marija Jumaschowa gebuer<ref>Zdzisław Brodzki: ''Lotnictwo.'' Verlag WNT, Warschau [[1979]], ISBN 83-204-0005-8</ref>. Am Alter vun zéng Joer gouf hie wéinst enger [[Scharlach]]erkrankung bal daf an huet d'Schoul misse verloossen. Hien huet sech dunn [[autodidakt]]esch weidergebilt a gouf vu senger Famill op [[Lomonossow-Universitéit vu Moskau]] geschéckt. Do huet hien du [[Physik]], [[Astronomie]], [[Mechanik]] a [[Geometrie]] studéiert. No dräi Joer huet säi Papp en nees heemgeholl. Dono huet hien a senger Heemecht Coursen a [[Mathematik]] an a Physik ginn, bis hien [[1882]] als Mathematikprofessser an d'Kreesschoul vu [[Borowsk]] am [[Gouvernement Kaluga]] koum. An der Tëschenzäit war hie bestuet a Papp ginn. Wärend der [[Russesch Revolutioun|russescher Revolutioun]] hat hie sech ganz zeréckgezunn. Vu [[Science-Fiction]]-Literatur an den Erzielunge vum [[Jules Verne]] ugereegt, huet den Ziolkowski selwer ugefaange Geschichten iwwer interplanetar [[Raumfaart]] ze schreiwen. Doran huet hien ëmmer méi physikalesch an technesch Problemer afléisse gelooss an huet sech dobäi zum Verfaasser vun theoreeteschen Ënnersich entwéckelt. Zanter [[1885]] hat hien eng gréisser Zuel vun Iwwerleeungen opgestallt fir Realiséiere vu [[Raumfluch|Raumflich]], hat seng Gedanken dobäi och bei [[Ganzmetall-Loftschëff|Ganzmetallloftschëffer]]. [[1886]] hat den Ziolkowski d'Studie ''Teorija i opyt aerostata'' (Theorie an Experienz vun engem Loftschëff) publizéiert, där [[1892]] d'''Aerostat Metallitscheski'' (Theorie vun engem Ganzmetall-Loftschëff) gefollegt ass. An den [[1880]]er-Joren hat hien e Konzept fir Ganzmetallloftschëffer entwéckelt, wat an den [[1930]]er-Joren als [[ZMC-2]] ëmgesat gouf. Bis zu sengem Doud hat hie 35 Bicher, Artikelen a Schrëften iwwer [[Loftschëff]]er publizéiert. [[1895]] hat hien e [[Weltraumtuerm]] an e [[Weltraumlift]] virgeschloen. An engem Zëmmer vu senger Wunneng hat hien den éischte russesche [[Wandkanal]] gebaut an hat d'[[Loftwiderstand|Loftwiderstänn]] vu verschiddenen Objete bestëmmt. Méi a méi huet hie sech dunn och der [[Rakéit]]efuerschung zougedréit. Hien hat erkannt, datt déi bis elo fir [[Feierwierk]]er a [[militär]]esch Zwecker benotzt [[Feststoffrakéit]]en ze schwaach sinn, fir de Weltraum z'erreechen. Dofir hat hien de Gebrauch vu flëssege Rakéitendreifstoffer ([[Waasserstoff]], [[Sauerstoff]] a [[Kuelewaasserstoff]]) virgeschloen. D'Glanzleeschtung vu senger Aarbecht war d'[[Equatioun vum Ziolkowski|Rakéitegrondequatioun]], déi hien [[1903]] an der russescher Zäitschrëft ''Nautschnoje obosrenije'' ("Wëssenschaftlech Rondschau") ënner dem Titel ''Erfuerschung vum Weltraum mat Reaktiounsapparater'' publizéiert. Nieft Aarbechten iwwer d'[[Flëssegkeetsrakéitendreifwierk]], d'Kille vun der [[Brennkummer]] an der [[Steierungstechnik|Steierung]] vun der [[Rakéit]] mat [[Stralrudder]] a [[Kreeselsteierung]] hat hie mat der Rakéitegrondequatioun och de Prinzip vun der [[Méistuferakéit]] op eng wëssenschaftlech Basis gestallt. Hien hat sech och mat Froe vum Betrib vu [[Raumstatioun]]e befaasst, der industrieller Ausnotzung vum Weltraum an der Ausnotzung vu senge Ressourcen. Nach kuerz viru sengem Doud war den Ziolkowski un der Produktioun vum sowjetesche [[Science-Fiction-Film]] ''[[Kosmitscheski Reis]]'' (ltz: "Kosmesch Rees") bedeelegt; e puer Filmzeene goufen a sengem Institut gedréit. == Bedeitung an Éierung == Mat sengen Iddie war den Ziolkowski a [[vision]]ärer Weis senger Zäit viraus. Am [[Zar]]istesche [[Russland]] gouf hie leider net genuch beuecht. Eréischt bei der Publikatioun vum [[Hermann Oberth]] sengem Buch ''Die Rakete zu den Planetenräumen'' vun [[1923]], wat breet international Resonanz ausgeléist hat an als eigentleche Gebuertsdatum vun enger wëssenschaftlecher Beschäftegung mat Rakéitentechnik a Weltraumfaart, déi ëmmer mé grouss gouf, gëlle kann, erënnert sech de russesch-däitschen Auteur [[Fridrich Arturowitsch Zander]] (dacks och ''Friedrich Zander'' genannt) nees un en Zeitungsartikel, deen hie fréier gelies hat. Hie koum a Kontakt mam Ziolkowski an hat e Buch iwwer hien a seng Aarbechten publizéiert, wouduerch den Ziolkowski engem méi breede russeschen an och internationale Publikum bekannt gouf. Am politesche System vun der [[Sowjetunioun]] hunn d'Aarbechte vum Ziolkowski elo Unerkennung an Ënerstëtzung fonnt. Seng Gedanke goufen ausserordentlech populär. Sou entsprécht d'[[Raumschëff]], am Roman ''[[Aëlita]]'' vum Schrëftsteller [[Alexei Nikolajewitsch Tolstoi|Alexei Tolstoi]], bal ganz de Virstellunge vum Ziolkowski. Zesumme mam [[Hermann Oberth]] a [[Robert Goddard]] gëllt den Ziolkowski als Virdenker a Pionéier vun der [[Raumfaart]]. Seng béid lescht Publikatiounen sinn: ''Album der kosmischen Reisen'' vun [[1932]] an ''Die höchste Geschwindigkeit bei Raketen'' vun [[1935]]. Et war him awer net vergonnt, déi praktesch Ëmsetzung vu sengen Iddien z'erliewen. Den Ziolkowski prognostizéiert den Ufank vun der Raumfaart fir 1950 (tatsächlech [[1957]], kuck [[Sputnik]]) an den [[Juri Alexejewitsch Gagarin|éischte Mënsch am Weltall]] fir 2000 (tatsächlech [[1961]]). Zu Éiere vum Ziolkowski goufen e Moundkrater [[Tsiolkovskiy (Moundkrater)|Krater]] op der äerdofgedréiter Säit souwéi en Asteroid [[(1590) Tsiolkovskaja]] no him genannt. Säi fréiert Wunnhaus zu Kaluga asst haut e Museum. D'Sowjetunioun hat fir un hien z'erënneren am Joer [[1987]] fir säin 130. Gebuertsdag aus engem Koffer-Néckel-Alliage eng 1-[[Rubel]]-Mënz mat engem Gewiicht vun zirka 17&nbsp;Gramm an engem Duerchmiesser vun 31&nbsp;Millimeter klappe gelooss. Déi russesch Stad Uglegorsk gouf am Joer [[2015]] op Initiativ vum [[Wladimir Wladimirowitsch Putin|Wladimir Putin]] an [[Ziolkowski (Stad)|Ziolkowski]] ëmbenannt. Zu DDR-Zäiten hat déi 6. Polytechnesch Uewerschoul am Berliner Staddeel Marzahn säin Numm, gouf awer no [[1990]] ëmgenannt. == Wierker == Op [[däitsch]] publizéiert Science-Fiction-Wierker: * ''Auf dem Monde: Eine phantastische Erzählung'' (Originaltitel: ''Na lune'', iwwersat vum Ena von Baer), (= ''Das neue Abenteuer'', Band 80), Neues Leben, Berlin (Ost) [[1956]]. * ''Ausserhalb der Erde: ein klassischer Science-fiction-Roman'' von Konstantin Eduardovič Ciolkovskij, mit einer Einführung zum Leben und Werk des berühmten russischen Raketen- und Raumfahrtpioniers und erklärende Anmerkungen zum Text von Winfried Petri sowie eigenhändigen Skizzen des Autors (Originaltitel: ''Vne zemlji'', däitsch Iwwersetzung vum Winfried Petri). Heyne, München [[1977]], ISBN 3-453-30448-9. * ''Leiden und Genie'' (1916), ''Die ideale Lebensordnung'' (1917), ''Das Genie unter den Menschen'' (1918), ''Das lebende Universum'' (1918), ''Die Organisation der Menschen auf der Erde'' (1918), ''Die Abstufung von Gesetzen für Gemeinschaften unterschiedlicher Kategorien'' (1919), ''Neue Erkenntnissphären'' (1931–1933), ''Die kosmische Philosophie'' (1935). In: Boris Groys, [[Michael Hagemeister]] (Hrsg.): ''Die Neue Menschheit. Biopolitische Utopien in Russland zu Beginn des 20. Jahrhunderts'' (= ''stw'' 1763), Suhrkamp, Frankfurt am Main 2005, S. 236–390, ISBN 978-3-518-29363-8. == Literatur == * Thomas Bührke: ''Lift – off. Die Geschichte der Raumfahrt.'' Berlin-Verlag, Berlin [[2008]], ISBN 3-8270-5260-2. * Nikola Stilijanov Kalicin: ''Weltraumflüge von Tsiolkowski bis Gagarin.'' VEB Fachbuchverlag, Leipzig [[1961]]. * Arkadij Aleksandrovič Kosmodemjanski: ''Konstantin Eduardowitsch Tsiolkowski'' (= ''Biographien hervorragender Naturwissenschaftler, Techniker und Mediziner'', Band 43), herausgegeben von D. Goetz, deutsche Übersetzung von Hans Dietrich, Mir, Moskau / Teubner BSB, Leipzig [[1979]]. * Karl Rezac: ''Der verrückte Erfinder oder wie sich das Leben des Konstantin Eduardowitsch Ziolkowski durch eine Haussuchung veränderte'', Illustrationen von Eberhard Neumann. Kinderbuchverlag, Berlin (Ost) [[1973]]. * [[Brian M. Stableford]], [[John Clute]]: ''[http://sf-encyclopedia.com/entry/tsiolkovsky_konstantin Tsiolkovsky, Konstantin.]'' In: John Clute, [[Peter Nicholls (Lexikograf)|Peter Nicholls]]: ''[[The Encyclopedia of Science Fiction]].'' 3. Oplo (Online-Editioun), Versioun vum [[4. Abrëll]] [[2017]]. * Peter Stache: ''Sowjetische Raketen im Dienst von Wissenschaft und Verteidigung.'' Militärverlag der DDR, Berlin (Ost) [[1987]], ISBN 3-327-00302-5. ; Biographesche Roman: * [[Tom Bullough]]: ''Die Mechanik des Himmels'', Roman (Originaltitel: ''Konstantin'', übersetzt von [[Thomas Melle]]). C. H. Beck, München [[2012]], ISBN 978-3-406-62998-3. == Um Spaweck == {{Commons|Константин Эдуардович Циолковский|Konstantin Eduardowitsch Ziolkowski}} * {{en}} Ziolkowski, Konstantin Eduardowitsch, [http://tsiolkovsky.org/en/cosmic-philosophy-by-tsiolkovsky/ Werkausgabe über die "kosmische Philosophie"] * Ziolkowski, Konstantin Eduardowitsch, [http://tsiolkovsky.org/ru/nauchnoe-nasledie/ Sammlung mit über 210 Werken über die "kosmische Philosophie"] (russesch) {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Ziolkowski Konstantin Eduardowitsch}} [[Kategorie:Gebuer 1857]] [[Kategorie:Gestuerwen 1935]] [[Kategorie:Raumfaartpionéier]] [[Kategorie:Raumfaart an der Sowjetunioun an a Russland]] [[Kategorie:Russesch Auteuren]] [[Kategorie:Ingenieuren]] [[Kategorie:Enseignanten]] o1ebbahficccyq6ehsgocy1ra2r06s4 Rolf Kauka 0 143426 2678531 2536494 2026-05-16T19:54:44Z VolvoxBot 61746 /* Aktivitéiten als Verleeër */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678531 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Rolf (Paul Rudolf) Kauka''', gebuer den [[9. Abrëll]] [[1917]] zu [[Markranstädt]] an [[Däitschland]], a gestuerwen den [[13. September]] [[2000]] zu [[Thomasville]] an [[Georgia]] ([[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]), war en däitsche [[Comics|Comicproduzent]] a -verleeër. Wéinst sengem groussen Erfolleg ass hien och als den "däitsche [[Walt Disney]]" bezeechent ginn. Seng bekanntst Figure si ''[[Fix und Foxi]]''.  == Liewen == D'Eltere vum Rolf Kauka koumen aus [[Finnland]], mä de Kauka ass a [[Sachsen]] opgewuess. Seng éischt [[Cartoon]]zeechnunge goufen an den Zeitungen ''Leipziger Neuesten Nachrichten'' a ''Weißenfelser Tageblatt'' publizéiert. An där Zäit war de Rolf nach am Lycée. Nom Lycée goung hien op d'Universitéit fir [[Economie|Betribswirtschaft]] ze studéieren. De Studium gouf vum [[Zweete Weltkrich]] ënnerbrach, well hien als Offizéier{{Source?}} an d'[[Wehrmacht]] agezu gouf. 1943 huet de Rolf Kauka sech bestuet. D'Koppel krut 2 Joer méi spéit hiert Meedchen, d'[[Mascha Kauka|Mascha]].  == Aktivitéiten als Verleeër == Wéi de Kauka am Joer [[1950]] gesinn huet, wat fir en Erfolleg d'Comics an den USA haten, huet hien doranner eng Chance gesinn, eng nei Maartméiglechkeet an Däitschland z'erschafen, well deemools d'Comics do nach zimmlech onbekannt waren. Säi Problem war awer, datt et an Däitschland keng gëeegent oder ausgebilte Comiczeechner gouf. Dofir huet den Rolf Kauka ugefaange seng eegen Comicfiguren ze erfannen, bis en dann 1951 den Entschloss gefaasst huet, de Kauka Verlag zu [[München]] ze grënnen. Am Verlag konnt hien natierlech net eleng schaffen, a well et an Däitschland keng gëeegent Leit goufen, huet hie Leit aus [[Jugoslawien]], [[Italien]] a [[Spuenien]] ugestallt. De Kauka hat schonn eng Figur a Form vun engen [[Roude Fuuss|Fuuss]] erfonnt, mä seng Zeechnunge waren nach ze realistesch, fir datt s'als Comicfiguren hätte benotzt kënne ginn. An deem Moment ass den Illustrator [[Walter Neugebauer]] an d'Spill komm, hien huet et fäerdegbruecht, dem erfonnte Fuuss vum Kauka [[anthropomorphismus|anthropomorph]] Zich ze ginn an huet him doduerch den entspriechenden "Comic-Zuch" ginn an ass wéinst vun dëser Aarbecht "Art Director" vum Kauka Verlag ginn. Spéider ass de Walter Neugebauer och als Zeechner vun den [[Haribo]]-Goldbiere bekannt ginn. Ier de Kauka Verlag iwwerhaapt e vollstännegen Comic publizéiert huet, war en Editeur vum Magasinn ''ER - Die Zeitschrift für den Herrn''. ''Till Eulenspiegel'' war dat éischt Comic-Heft, dat [[1953]] publizéiert gouf. D'Figuren am Heft waren Adaptatioune vun deenen aus den däitsche Volleksgeschichten. Déi zwee erfonnten Fiiss, "Fix und Foxi", sinn eréischt am 6. Heft an enger Kuerzgeschicht opgedaucht an si ganz séier zum Lieser-Libling opgestigen. Zu deem Moment konnt awer nach kee wëssen, datt déi Serie de gréissten däitsche Comic-Erfolleg géif ginn. Am Ganze si 750 Milliounen Hefter mat de Geschichte vun den zwéi Fiiss verkaf ginn. A Spëtzenzäite goufen iwwer 400.000 Exemplairen bannent enger Woch verkaf.  Dem "däitsche Walt Disney" gëtt ëmmer erëm virgeworf, hie géif a senge Comics déi US-amerikanesch Comics kopéieren. ''Fix und Foxi'' hunn zu Fuxholzen gewunnt, wou sech och hir Geschichten ofgespillt hunn. D'Dageszeitung ''[[Die Welt]]'' geheit dem Rolf Kauka fir, datt d'Geschichte vun den zwéi Fiiss eng Kopie vun "Entenhausen" wieren<ref>[https://www.welt.de/kultur/article3942218/Den-Tod-von-Fix-Foxi-muss-keiner-betrauern.html ''Genre-Wandel: Den Tod von "Fix & Foxi" muss keiner betrauern.''] In: ''welt.de'', 19. Juni 2009</ref>. De Professor Knox aus ''Fix und Foxi'' soll staark dem [[Daniel Düsentrieb]] an de [[Lupo]] staark dem [[Goofy]], déi alle béid Disney-Figuren sinn, änelen<ref>[http://www1.wdr.de/stichtag/stichtag-geburtstag-des-comic-herausgebers-rolf-kauka-100.html ''9. April 1917 - Geburtstag des Comic-Herausgebers Rolf Kauka''], [http://www.ardmediathek.de/radio/WDR-ZeitZeichen/Rolf-Kauka-Comicverleger-Geburtstag-09/WDR-5/Audio-Podcast?bcastId=33670898&documentId=42057224 Audio] WDR Stichtag, In: ''wdr.de'', 9. April 2017</ref>. Déi franséisch-belsch Comic ''[[Astérix]] et Obélix'' goufe vum Kauka verdäitscht an ënner dem Numm ''Siggi und Babarras'' publizéiert ginn, wat him ufanks och vun de franséischen Auteuren erlaabt gouf. Mä mat der Zäit huet de Kauka ëmmer méi an de Geschichten ëmgeännert: Déi berüümt Gallier bei ''Astérix et Obélix'' ware bei ''Siggi und Babarras'' Germane ginn an hir Geschichte goufen duerch d'politesch Situatioun an Däitschland vun [[1960]] staark beaflosst. De Kauka huet et sou wäit bruecht, datt d'Geschichte sech wäit ewech vum eigentleche franséische Wierk entwéckelt hunn, dofir hunn d'Grënner vun de Figuren, de [[René Goscinny]] an [[Albert Uderzo]], dem Kauka d'Rechter entzunn, fir hire Comic weiderhin an däitschter Versioun ze publizéieren.  ''Pit und Pikkolo'' (''[[Spirou et Fantasio]]''), ''Tim und Struppi''  ([[Tintin]]), ''die Schlümpfe''  ([[Les Schtroumpfs]]), ''[[Lucky Luke (Comicsserie)|Lucky Luke]]'' ware franséisch-belsch Comics, déi de Kauka och a senge Magasinnen an däitscher Versioun publizéiert huet. Dem Rolf Kauka säi Verlag gëtt haut fir seng däitsch Versioune kritiséiert, well hien net, wéi seng Konkurrenten, versicht huet sech u bestëmmt Iwwersetzungstechniken ze halen an domat sou no wéi Méiglech un der Original-Versioun ze bleiwen. Mä dem Kauka seng däitsch Redaktioun huet amplaz vun den Iwwersetzungen, Texter agesat, déi hirer Meenung no gutt dobäi passe géifen. Ufanks vun den [[1970]]er-Joren huet de Kauka ugefaange Kuerzfilmer a laang [[Zeechentrickfilm]]er iwwer ''Fix und Foxi'' ze dréinen. 1973 huet hien dem ''Pabel-Moewig-Verlag'' säin eegene Verlag kaaft, mä hien huet d'Recht behalen, bei Froen déi seng Figure betreffen, matschwätzen ze kënnen. Zwee Joer méi spéit huet de Kauka d'''Kauka Comic Akademie'', eng Schoul fir Comic-Auteure gegrënnt, wourun ee kloer mierkt, datt et dem Kauka um Häerz louch d'Comic-Welt an Däitschland weider no vir ze bréngen. Duerno huet de Kauka sech ëmmer méi op seng Plantagen an Georgia an den USA zeréckgezunn, vu wou aus hie sech awer weider ëm seng Figure ''Fix und Foxi'' bekëmmert huet. {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Däitsch Comicszeechner]] [[Kategorie:Trickfilmzeechner]] [[Kategorie:Gebuer 1917]] [[Kategorie:Gestuerwen 2000]] [[Kategorie:Zeenariste fir Comics]] luetoijae6849u0yvsnbrvo0w2b01ba Chang'e-4 0 144358 2678363 2515387 2026-05-16T18:25:45Z VolvoxBot 61746 /* Iwwersiicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678363 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen}} {| border="0" width="336" cellpadding="2" cellspacing="1" style="margin-left:0.5em; background:#FBBFFA; float:right;" ! colspan="2" | Chang'e 4 |- bgcolor="#FFFAFA" | align="center" colspan="2" |[[Fichier:Chang'e 4.png|thumb|300px|center|De Fuerschungssatellit Eyplorer 8]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Typ|| Lander a Rover |- bgcolor="#FFFAFA" | Land || [[Volleksrepublik China]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Agentur || [[CNSA]] |- bgcolor="#FFFAFA" | [[COSPAR-Bezeechnung]] || 2018-103A |- bgcolor="#FFFAFA" | Missioun || [[Äerdmound]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Startmass|| Lander: 1.200&nbsp;kg<br>Rover: 140&nbsp;kg |- bgcolor="#FFFAFA" | Start|| [[7. Dezember]] [[2018]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Startplaz || [[Kosmodrom Xichang]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Drorakéit || [[Laange Marsch 3#CZ-3B an CZ-3B/E|Changzheng 3B/E]] |- bgcolor="#FFFAFA" | Status|| aktiv |} '''Chang'e-4''' (Cháng'é-Sìhào) ass eng [[Raumsond]] vun der [[China National Space Administration]] (CNSA), déi de [[7. Dezember]] [[2018]] gestart gouf an aus engem [[Lander]] mat engem [[Moundrover|Rover]] besteet. Chang'e-4 ass [[Volleksrepublik China|China]] hiren zweete Moundlander a Rover. No der erfollegräicher Landung vun [[Chang'e-3]] gouf Chang'e-4 un nei wëssenschaftlech Ziler ugepasst. Wéi säi Virgänger ass d'Raumgefier no der ''[[Chang'e]]'', der chineesescher [[Moundgëttin]], genannt. D'Sond war den [[3. Januar]] [[2019]] um 3:26 Auer [[Mëtteleuropäesch Zäit|MEZ]] erfollegräich am Moundkrater [[Von Kármán (Moundkrater)|Von Kármán]] um [[Südpol-Aitken-Becken]] op der [[Moundrécksäit]] gelant<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/mond-155.html Erste Landung auf Mond-Rückseite geglückt], [[Tagesschau.de]] vom 3. Januar 2019; gekuckt den [[3. Januar]] [[2019]]</ref>. == Iwwersiicht == De [[Moundprogramm vun der Volleksrepublik China|chineesesch Moundfuerschungsprogramm]] ass an dräi Phasen opgedeelt: Déi éischt Phas bestoung am Erreeche vum Moundorbit, wat mat de d'Missioune vu [[Chang'e-1]] am Joer [[2007]] a [[Chang'e-2]] am Joer [[2010]] realiséiert gouf. Déi zweet war d'Landung an d'Aussetze vun engem Rover op dem Mound, wéi et mam [[Chang'e-3]] am Joer [[2013]] a mam Chang'e 4 am Januar [[2019]] geschouch. An der drëtter Phas solle Moundprouwe vun der äerdzougedréiter Säit gesammelt an op d'Äerd geschéckt ginn – eng Aufgab fir déi zukünfteg Missioune [[Chang'e-5]] a [[Chang'e-6]]. Dee Programm soll an den [[2030]]er-Joren eng bemannt Moundlandung erméiglechen a viraussiichtlech fir e Bausseposten an der Géigend vum Südpol opriichten. D'Chang'e-4-Missioun gouf [[2015]] am Kader vun der zweeter Phas vum chineesesche Moundfuerschungsprogramm gestart. Duerch déi am Verlaf ugepassten Ziler an den Design vun der Missioun haten e bëssi zu Verspéidunge gefouert. An dëser Missioun gëtt versicht, den Alter an d'Zesummesetzung vun enger onerfuerschter Moundregioun ze bestëmmen. Ausserdeem sollen déi erfuerderlech Technologie fir déi follgend Phase vum Programm entwéckelt ginn. De chineesesche Mounderfuerschungsprogramm huet fir d'éischt Kéier privat Investitioune vun Eenzelpersounen an Entreprisë bewëllegt, fir Innovatiounen an der [[Loft- a Raumfaarttechnik|Loft- a Raumfaart]] z'aktivéieren, Produktiounskäschten erofzesetzen a militäresch-zivil Bezéiungen z'ënnerstëtzen. No Chang'e-4 gëtt China mat enger Rei weiderer roboter-baséierter Moundmissiounen nokommen. Déi sollen de Grondstee fir méiglech bemannt Missiounen an den [[2030]]er-Jore leeën. == Ziler == Zu de wëssenschaftlechen Ziler gehéieren: * Miessung vun der Mounduewerflächentemperatur iwwer d'Dauer vun der Missioun * Miessung vun der cheemescher Zesummesetzung vu [[Moundgesteng]]s a -buedem * [[Nidderfrequenz|nidderfrequent]] [[Radioastronomie|radioastronomesch]] Observatiounen an Ënnersich * Studium vun der [[Kosmesch Stralung|kosmescher Stralung]] * Observatioun vun der [[Sonnekorona]], Ënnersich vun hirer Stralungseegenschaften an -mechanismen an Ënnersich vun der Entwécklung an dem Transport koronaler Massenauswërf (CME) tëscht Sonn an Äerd == Komponenten == === {{Anker|Queqiao}}Relais-Satellit ''Queqiao'' === [[Fichier:20180912 6258TPS-TPR-2018Q3-18-09-04-p14legacy.png|thumb|Kommunikatioun mat Chang'e-4|278x278px]] {{Haaptartikel|Elsternbréck (Relais-Satellit)}} Well eng direkt Funkverbindung mat der Moundrécksäit net méiglech ass, gouf den [[21. Mee]] [[2018]] um 05:28 Uertszäit de Relais-Satellit [[Elsternbréck (Relais-Satellit)|Elsternbréck]] (''Queqiao'') vum [[Kosmodrom Xichang]] gestart an am [[Halo-Orbit]] ëm den Äerd-Mound [[Lagrange-Punkt]] L<sub>2</sub> hannert dem Mound stationéiert. Den Numm vum Satellit leet sech aus der chineesescher [[Kouhirt a Weberin|Geschicht vum Kouhirt an der Weberin]] of. === Mikrosatellitten === Am Kader vun der Missioun Chang'e 4 goufen zesumme mat Queqiao zwee [[Klengsatellit|Mikrosatellit]]ten (vu jee 45&nbsp;kg) mam Numm Longjiang-1 a Longjiang-2 (Draachefloss) gestart. Longjiang-1 konnt awer net an de Moundorbit antrieden, wärend Longjiang-2 erfollegräich war an am Ament am Moundorbit opereréiert. Dës Mikrosatellitten haten d'Aufgab, den Himmel bei ganz niddrege Frequenzen (1&nbsp;MHz bis 30&nbsp;MHz), entspriechend Wellelängte vun 300&nbsp;m bis 10&nbsp;m, z'observéieren, fir energeetesch Phenomeene kosmeschen Ufank z'ënnersichen. Dat war e laang gesichten Zil vun der Wëssenschaft, well wéinst der [[Ionosphär]] vun der Äerd keng Observatiounen an dësem Frequenzberäich am Äerdorbit duerchgefouert ka ginn. Geplangt war e Gruppefluch vun zwou Sonden, fir Interferometrie betreiwen ze kënnen. [[Fichier:527006main farside.1600.jpg|thumb|278x278px|Bildmosaik vun der Moundrécksäit, opgeholl vun [[Lunar Reconnaissance Orbiter|LRO]]. Lénks uewen d'[[Mare Moscoviense]], lénks ënnen den donkele Krater [[Tsiolkovskiy (Moundkrater)|Tsiolkovskiy]], um ënneschte Bilddrëttel déi fleckeg grouss Beckeregioun vum [[Mare Ingenii]], Leibnitz, Apollo a Poincaré.]] === Lander a Rover === De Lander an de Rover goufe sechs Méint nom Start vum Relaissatellit den [[8. Dezember]] [[2018]] um 02:23 Uertszäit mat enger [[Laange Marsch 3#CZ-3B an CZ-3B/E|Changzheng 3B/E]] Drorakéit – och vum Kosmodrom Xichang aus – an de Weltraum geschéckt. Et ass déi éischt Landung iwwerhaapt op der Récksäit vum Mound. Si war an enger nach net erfuerschter Regioun vum Mound gelant, déi als [[Südpol-Aitken-Becken]] genannt gëtt. Déi total Landemass vun der Eenheet war 1340&nbsp;kg (1200&nbsp;kg de Lander an 140&nbsp;kg de Rover). No der Landung war de Lander eng Ramp ausgefuer, fir de Rover ''[[Jadehase 2]]''<ref>[http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/raumfahrt-chinesischer-mond-rover-jadehase-2-rollt-los-chang-e-4-a-1246361.html Roboter an Bord der "Chang'e 4": Chinas Mond-Rover rollt los] - spiegel.de</ref> op d'Mounduewerfläch ze bréngen. De Rover huet eng Gréisst vun 1,5 × 1,0 × 1,0&nbsp;m an eng Mass vu 140&nbsp;kg. == Wëssenschaftlech Notzlaaschten == Souwuel Lander a Rover wéi och Queqiao an déi de Mound ëmkreesend Mikrosatellitten droe wëssenschaftlech Notzlaaschten. De Relais-Satellit stellt d'Kommunikatioun sécher, wärend Lander a Rover d'[[Geophysik]] vun der Landezon ënnersiche sollen. Dës Notzlaaschte ginn zum Deel vun internationalen Wëssenschaftler a Schweden, Däitschland, Holland a Saudiarabie geliwwert. === Lander === De Lander an de Rover transportéiere wëssenschaftlech Notzlaaschten, fir d'Geophysik vun der Landezon mat enger begrenzter cheemescher Analysfäegkeet z'ënnersichen. De Lander ass mat follgenden Instrumenten ausgerëscht: * Landekamera (LCAM) * Terrain-Kamera (TCAM) * Nidderfrequenzspektrometer (LFS) fir d'Erfuerschung vu Sonnebursts * Lunar Lander Neutrons and Dosimetry (LND), ee vun der [[Christian-Albrechts-Universität zu Kiel|Universitéit Kiel]] an Däischland entwéckelt [[Dosimeter|Neutronendosimeter]] * De Lander huet och en 3-kg-Tank mat Soom an Insekteneeër u Bord, fir ze testen, ob Planzen an Insekten a [[Synergie]] ausginn an zesumme wuesse kënnen. D'Experiment ëmfaasst Soom vu Gromperen an ''[[Acker-Schmuelwand|Arabidopsis thaliana]]'' souwéi Seideraupeneeër. Wann d'Larven ausginn, produzéiere se [[Kuelestoffdioxid|Kuelendioxid]], wärend déi gekeimte Planzen duerch [[Photosynthes]] [[Sauerstoff]] fräisetzen. Et ass ze hoffen, datt d'Pflanzen an d'Raupen zesummen eng einfach Synergie bannenzeg vum Tank schaafe kënnen. Eng Miniaturkamera mécht de Wuesstum visuell. [[1982]] hat d'Crew vun der sowjetescher Raumstatioun [[Saljut 7]] e puer ''Arabidopsis'' gezücht; et waren déi éischt Planzen, déi am Weltraum geblitt haten a Soom produzéierten. Si haten eng Liewensdauer vu 40 Deeg. === Rover === {{Haaptartikel|Jadehase 2}} * Panoramakamera (PCAM) * Lunar Penetrating Radar (LPR) ass e [[Buedemradar]] * Visible and Near-Infrared Imaging Spectrometer (VNIS) fir d'Bildspektroskopie * Advanced Small Analyzer for Neutrals (ASAN) as en energeeteschen Analysator fir neutral Atomer vum schweedeschen Institut fir Weltraumphysik (IRF). Et wäert opdecken, wéi Sonnewand mat der Mounduewerfläch interagéiert a vläicht souguer de Prozess vun der Genesis vu Moundwaasser. === Queqiao === * Evaluatiounsexperiment ''Netherlands-China Low-Frequency Explorer'' (NCLE) fir d'Virbereedung méiglecher, spéiderer, radioastronomescher Fuerschungen am nidderfrequenten Radiowelleberäich ënner 30&nbsp;MHz, besonnesch am Hibléck op d'Erfuerschung staarker [[Routverréklung|routverréckelter]] [[HI-Linn|Stralung vum neutrale Waasserstoff]] aus dem [[Donkelt Zäitalter (Kosmologie)|donkelen Zäitalter]]. Ënner der irdescher Ionosphär sinn deraarteg Experimenter wéinst hirer Ofschiermwierkung ouni Hoffnung an am niddregen Äerdorbit stéiert ze vill [[Liichtverschmotzung#Aschränkung vun der astronomescher Observatioun a Fuerschung|elektromagnéitescher Verschmotzung]]. == Landezon == Landeplaz ass den [[Von Kármán (Moundkrater)|Von-Kármán-Krater]] (180&nbsp;km Duerchmiesser) um Südpol-Aitken-Becken op der äerdofgedréiter Moundsäit. D'Landung war den [[3. Januar]] [[2019]] um 02:26 UTC. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} * [[Lëscht vun onbemannte Raumfaartmissiounen]] * [[Chronologie vun de Moundmissiounen]] * [[Chineesesch Raumfaart]] * [[Lëscht vu kënschtlechen Objeten um Mound]] {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Change 4}} [[Kategorie:Moundsonden]] [[Kategorie:Chineesesch Raumfaart]] [[Kategorie:Moundgefierer]] [[Kategorie:2018 an der Raumfaart]] nnnpavjf4jwufjky0368a2ywcr3egdh Bois de Vincennes 0 145245 2678400 2491409 2026-05-16T19:16:59Z Puscas 735 .... 2678400 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoFR}} {{Infobox Park | Numm = | Bild = Bois de Vincennes 20060816 16.jpg | Bildtext = E Kiosk an eng Hiel um [[Lac Daumesnil]] | Land = {{FRA}} | Plaz = | Koordinaten ={{coor dms|48|49|48|N|02|26|00|O}} | Längt = | Breet = | Fläch = | Markant Plazen = | Flëss = | Séien = [[Lac Daumesnil]] | Architekt = | Bauhär= | Kaart = [[Fichier:Bois de Vincennes - OSM 2020.svg|300px]] }} De '''Bois de Vincennes''' ass e Park am [[12. Arrondissement vu Paräis]] am Oste vun der Stad. Mat enger Fläch vun 995 [[Hektar]], wouvun d'Hallschent [[Bësch]] ass, ass et de gréisste Park a Paräis. [[Kategorie:Parken a Gäert zu Paräis]] [[Kategorie:12. Arrondissement (Paräis)]] k0a28fkmicj1vjqh8pf2jlgdneepckd Kerwin Mathews 0 146630 2678640 2586549 2026-05-17T08:35:51Z Johnny Chicago 17 /* Kino */ 2678640 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Kerwin Mathews''', gebuer den [[8. Januar]] [[1926]] zu [[Seattle]], a gestuerwen de [[5. Juli]] [[2007]] zu [[San Francisco]] a [[Kalifornien]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]]. De Kerwin Mathews war haaptsächlech a Genre-Filmer ze gesinn sou an de Fantasyfilmer ''[[The 7th Voyage of Sinbad]]'' (1958) vum [[Nathan Juran]] an ''[[Jack the Giant Killer (Film 1962)|Jack the Giant Killer]]'' och vum Nathan Juran. Hien huet och an de franséische Spionagefilmer ''[[OSS 117 se déchaîne]]'' a ''[[Banco à Bangkok pour OSS 117]]'' alle beid vum [[André Hunebelle]] d'Roll vum Hubert Bonisseur de La Bath, alias OSS 117 iwwerholl. == Filmographie == === Kino === * 1955: ''[[Cell 2455, Death Row]]'' – Regie: [[Fred F. Sears]] – Haaptacteuren: [[William Campbell]], [[Kathryn Grant]] * 1955: ''[[5 Against the House]]'' – Regie: [[Phil Karlson]] – Haaptacteuren: [[Guy Madison]], [[Kim Novak]] * 1957: ''[[The Garment Jungle]]'' – Regie: [[Vincent Sherman]] – Haaptacteuren: [[Lee J. Cobb]], [[Gia Scala]] * 1958: ''[[Tarawa Beachhead]]'' – Regie: [[Paul Wendkos]] – Haaptacteuren: [[Julie Adams]], [[Ray Danton]] * 1958: ''[[The 7th Voyage of Sinbad]]'' – Regie: [[Nathan Juran]] – Haaptacteuren: Kathryn Grant, [[Richard Eyer]] * 1959: ''[[The Last Blitzkrieg]]'' – Regie: [[Arthur Dreifuss]] – Haaptacteuren: [[Van Johnson]], [[Dick York]] * 1960: ''[[Man on a String]]'' – Regie: [[André De Toth]] – Haaptacteuren: [[Ernest Borgnine]], [[Colleen Dewhurst]] * 1960: ''[[Saffo - Venere di Lesbo]]'' – Regie: [[Pietro Francisci]] – Haaptacteuren: [[Tina Louise]], [[Riccardo Garrone]] * 1960: ''[[The 3 Worlds of Gulliver]]'' – Regie: [[Jack Sher]] – Haaptacteuren: [[Jo Morrow]], [[June Thorburn]] * 1961: ''[[The Devil at 4 O'Clock]]'' – Regie: [[Mervyn LeRoy]] – Haaptacteuren: [[Spencer Tracy]], [[Frank Sinatra]] * 1962: ''[[The Pirates of Blood River]]'' – Regie: [[John Gilling]] – Haaptacteuren: [[Glenn Corbett]], [[Christopher Lee]] * 1962: ''[[Jack the Giant Killer (Film 1962)|Jack the Giant Killer]]'' – Regie: Nathan Juran – Haaptacteuren: [[Judi Meredith]], [[Torin Thatcher]] * 1963: ''[[Maniac]]'' – Regie: [[Michael Carreras]] – Haaptacteuren: [[Nadia Gray]], [[Donald Houston]] * 1963: ''[[The Waltz King]]'' - Regie: [[Steve Previn]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Peter Kraus]] * 1963: ''[[OSS 117 se déchaîne]]'' – Regie: [[André Hunebelle]] – Haaptacteuren: [[Nadia Sanders]], [[Irina Demick]] * 1964: ''[[Banco à Bangkok pour OSS 117]]'' – Regie: André Hunebelle – Haaptacteuren: [[Robert Hossein]], [[Pier Angeli]] * 1967: ''[[Le vicomte règle ses comptes]]'' – Regie: [[Maurice Cloche]] – Haaptacteuren: [[Jean Yanne]], [[Fernando Rey]] * 1967: ''[[Battle Beneath the Earth]]'' – Regie: [[Montgomery Tully]] – Haaptacteuren: [[Viviane Ventura]], [[Peter Arne]] * 1968: ''[[Un killer per sua maestà]]'' – Regie: [[Federico Chentrens]], Maurice Cloche – Haaptacteuren: [[Marilù Tolo]], [[Venantino Venantini]] * 1969: ''[[A Boy... a Girl]]'' – Regie: [[John Derek]] * 1970: ''[[Barquero]]'' – Regie: [[Gordon Douglas]] – Haaptacteuren: [[Lee Van Cleef]], [[Warren Oates]] * 1971: ''[[Octaman]]'' – Regie: [[Harry Essex]] – Haaptacteuren: Pier Angeli, [[Jeff Morrow]] * 1973: ''[[The Boy Who Cried Werewolf]]'' – Regie: Nathan Juran – Haaptacteuren: [[Elaine Devry]], [[Scott Sealey]] * 1977: ''[[Nightmare in Blood]]'' – Regie: [[John Stanley]] – Haaptacteuren: [[Jerry Walter]], [[Dan Caldwell]] == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Mathews Kerwin}} [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]] [[Kategorie:Gebuer 1926]] [[Kategorie:Gestuerwen 2007]] si0mdaj3suk1q3orxwpnxib0ugmm1xc 6. Arrondissement vu Paräis 0 146640 2678323 2657850 2026-05-16T18:22:02Z VolvoxBot 61746 /* Saint-Germain-des-Prés */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678323 wikitext text/x-wiki {{Infobox Arrondissement Paräis}} De '''6. Arrondissement''' ({{Fr}} och nach ''Arrondissement du Luxembourg '') ass ee vun zwanzeg [[Arrondissementer vu Paräis|Stadbezierker]] vu [[Paräis]]. D'Originne vum Arrondissement ginn zeréck op déi éischt [[Réimescht Räich|réimesch]] Siidlungen um lénksen Uwänner vun der [[Seine]]. D'Extensioun a Richtung Süden, vum Floss ewech, huet sech eréischt am [[19. Joerhonnert]] entwéckelt. D'„Liewensoder“ vum 6. Arrondissement ass de ''Boulevard Saint-Germain'', dee gradewéi de Quartier no der Kierch Saint-Germain-des-Prés genannt ass. === Saint-Germain-des-Prés === Saint-Germain-des-Prés ass de legendäre Quartier vun de [[Konscht|Kënschtler]] a [[Literatur|Literaten]] dee säin Héichpunkt an den [[1920]]er-Joren hat an am Mee 1968 am Bléckpunkt vun de gesellschaftspoliteschen Evenementer stoung. Hei fënnt een elo Caféen, Restauranten, Boutiquen, Librairien, Galerien, asw. De 6. Arrondissement ass eng Aart Fortsetzung vum [[Quartier latin]] a gëllt als dat Wëssenschafts - a Kulturvéierel. D'[[Kierch Saint-Germain-des-Prés]] ass déi eelst zu Paräis. Op Nummer 42 an der ''Rue Bonaparte'' hat sech de Philosoph [[Jean-Paul Sartre]] eng Wunneng kaaft. De [[Pablo Picasso]] huet vun 1937 bis 1947 an der ''Rue des Grands-Augustins'' gewunnt. Am [[Palais du Luxembourg]], deen ëm 1620 fir d'[[Marie de Médicis]], der Wittfra vum [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]], gebaut gouf, ass haut de [[Senat (Frankräich)|Senat]], déi [[Zweekummersystem|iewescht Chamber]] vum [[Franséischt Parlament|franséische Parlament]]. De [[Jardin du Luxembourg]] ass och ënner Studenten e beléiften Treffpunkt. == Geographesch Lag == De 6. Arrondissement läit direkt um lénksen Uwänner vun der [[Seine]]. E grenzt am [[Osten]] un de [[5. Arrondissement vu Paräis|5.]], am [[Süden]] un de [[14. Arrondissement vu Paräis|14.]], an am [[Westen]] un de [[15. Arrondissement vu Paräis|15.]] an de [[7. Arrondissement vu Paräis|7. Arrondissement]]. Op der aner Säit vum Floss läit den [[1. Arrondissement vu Paräis|1. Arrondissement]], mat der westlecher Spëtzt vun der [[Île de la Cité]]. == Quartieren == Wéi all Paräisser Arrondissement ass en a véier administrativ Quartieren ënnerdeelt: * ''21. Quartier de la Monnaie'' * ''22. Quartier de l'Odéon'' * ''23. Quartier Notre-Dame-des-Champs'' * ''24. Quartier Saint-Germain-des-Prés'' == Biller == <gallery> Panthéon ou grâce d'un pigeon.jpg|De ''Panthéon'' Paris 75006 Jardin du Luxembourg Fer à Cheval parterre pelouse 20170527 (2).jpg|De ''Palais du Luxembourg'' PA00085999 - Pont Neuf - 7MC 2545.jpg|De ''Pont-Neuf'' mat der ''Conciergerie'' P1000751 Paris VI Place de l'Odéon ouest reductwk.JPG|Op der ''Place de l'Odéon'' Fontaine du Marché-aux-Carmes (face Commerce) Paris 6e.jpg|De Sprangbur um ''Marché-aux-Carmes'' </gallery> == Kuckeswäertes == Kleng Auswiel: <div style="column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2"> * [[Académie française]] * [[Café Procope]] * [[Institut de France]] * [[Jardin du Luxembourg]] * [[Palais du Luxembourg]] * [[Pont Neuf]] * [[Quartier latin]] * [[Abteikierch Saint-Germain-des-Prés]] * [[Kierch Saint-Sulpice vu Paräis]] </div> == Um Spaweck == {{Commonscat|Paris 6e arrondissement|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen an Notten}} {{Navigatioun Arrondissementer vu Paräis}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:6. Arrondissement (Paräis)]] 0qanddlw66vxhru14fzokld7v673hfx Vicus Ricciacus 0 146937 2678576 2675619 2026-05-16T20:04:29Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678576 wikitext text/x-wiki {{Infobox Archeologesch Plaz}} De '''Ricciacum''' (och ''Vicus Ricciacus'') am [[Flouernumm|Flouer]] ''A Pëtzel'' oder ''Op Pëtzel'' zu [[Duelem (Réimech)|Duelem]] ass eng [[Archeologie|archeologesch]] Plaz a fréier [[Galloréimesch Kultur|galloréimesch]] Siidlung ([[Vicus]]) an der Provënz [[Gallia Belgica]]. Se war als Relais routier op der [[Via Agrippa]] ëm [[17 v. Chr.]] gegrënnt ginn. No enger laanger Wuelstandsphas ass d'Uertschaft an der zweeter Hallschent vum [[3. Joerhonnert]] e puermol vun de [[Germanen]] ugegraff an deelweis zerstéiert ginn. Bis am Ufank vum [[5. Joerhonnert]] war d'Siidlung awer duerchgängeg bewunnt a gouf eréischt duerno opginn. De Ricciacum beandrockt wéinst senge groussen ëffentleche Gebaier, déi der Uertschaft d'Ausgesi vun enger réimescher Klengstad ginn. Dozou zielen e [[Gallo-réimeschen Theater vun Duelem|galloréimeschen Theater]], e groussen [[Tempel]]bezierk an ëffentlech [[Thermen]]. == Lag == [[File:Roman village Dalheim Luxembourg 2013-08 --4.JPG|thumb|Vicus Ricciacus op ''Pëtzel'', südlech vun Duelem.]] Déi réimesch Siidlung Ricciacum läit um Terrain vun der [[Gemeng Duelem]] am [[Kanton Réimech]]. A réimescher Zäit huet de Vicus zum Stammgebitt vun den Treverer, der [[Civitas Treverorum]] an der Provënz Gallia Belgica gehéiert. <!--(Ausgeklamert well deelweis falsch an onkomplett) D'Siidlung läit zum groussen Deel op engem Plateau, dee sech iwwer 40 Meter iwwer dem Ëmland erhieft a bei der ''Welfrenger Heed'' bei 341 m säin héchste Punkt erreecht.<ref> Kausch B., Maquil R. (2018) Landscapes and Landforms of the Luxembourg Sandstone, Grand-Duchy of Luxembourg. In: Demoulin A. (eds) Landscapes and Landforms of Belgium and Luxembourg. World Geomorphological Landscapes, pp 43-62</ref> De [[Geologie vu Lëtzebuerg|geologeschen]] Ënnergrond besteet aus [[Lëtzebuerger Sandsteen]] (li3) am nërdlechen Deel a "''Marnes et Calciaires de Strassen''" (li2) am südlechen Deel. Déi galloréimesch Uertschaft erstreckt sech souwuel iwwer de Plateau südlech vum haitegen Duerf wéi och am Dall, ënnert dem aktuellen Duerfkär.-->Den Haaptdeel vum Vicus louch lénks a riets laanscht de [[Kiem]], deen no sengem Planger [[Marcus Vipsanius Agrippa]] benannt gouf, an dee vu [[Lyon]] iwwer [[Mâcon]], [[Chalon-sur-Saône]], [[Dijon]], [[Langres]], [[Toul]], [[Metz]], Duelem, [[Tréier]] duerch d'[[Äifel]] bis op [[Köln]] gefouert huet. Vun Diddenuewen u bis op Duelem ass de Kiem op ongeféier 22&nbsp;km praktesch schnouerriicht, an op ville Plazen nach um Terrain nozevollzéien, wéi z.&nbsp;B. südlech vun Duelem um [[CR155]] an da vun deem fort um Feldwee, dee bis bei de Steebroch féiert, wou en da verluer geet. Vun der franséisch-lëtzebuergescher Grenz un (Maark 207) mécht e bis op Diddenuewen dacks eng riicht Grenz tëscht de Gemengen, ausser [[Boust]] wou e queesch duerch d'Gemeng leeft. Zu Duelem gafelt e sech dann: ee Strang leeft no Oste weider bis op [[Stadbriedemes]], kräizt do d'[[Musel]] a leeft op hirem rietsen Uwänner viru bis op Tréier; en anere Strang leeft no Norden duerch de ''Buchholz'' a Richtung [[Méideng]] an trëfft a sengem weidere Verlaf op der Héicht vu [[Fluessweiler]] op de Kiem, dee vu [[Reims]] iwwer [[Arel]], [[Mamer]], [[Nidderaanwen]] an [[Igel (Däitschland)|Igel]] op Tréier féiert. De Museliwwergang vun där Strooss war zu Tréier iwwer d'[[Réimerbréck (Tréier)|Réimerbréck]]. == Geschicht == Vill keltesch Fondstécker weisen, datt d'Plaz schonn an der [[La-Tène-Zäit|Spéitlatènezäit]] bewunnt war. Wéinst der staarker Iwwerbauung aus der Réimerzäit konnt déi keltesch Siidlung awer bis elo nach net genee lokaliséiert ginn. Trotzdeem schéngt de galloréimesche Vicus eng komplett Neigrënnung ze sinn, déi am Zesummenhang mam Bau vun der ''Via Agrippa'' ëm 17 v. Chr. entstanen ass. Dofir schwätzt engersäits seng strateegesch Positioun op enger Stroossekräizung, um Enn vun engem laangen, riichte Streckenofschnëtt, an anerersäits seng Lag op hallwem Wee tëscht den Haaptuertschaften ''[[Metz|Divodurum Mediomatricorum]] ''(Metz) an ''[[Tréier|Augusta Treverorum]]'' (Tréier). An enger éischter Zäit bestoung de Vicus aus einfache laange rechteckegen Holzhaiser mat gemauerte stengene Kelleren, sougenannte [[Sträifenhaus (réimesch)|Sträifenhaiser]]. Deen Haisertyp, deen op béide Säite vun der Strooss läit, ass typesch fir e réimesche Stroossevicus. Seng strateegesch gutt Lag huet dem Vicus Ricciacus scho fréi e gewëssene Wuelstand a Stellewäert abruecht. No dem [[Batavenopstand]] 69/70 n. Chr. ass d'Bebauung ëmfaassend restrukturéiert ginn. D'Haaptstrooss gouf vu 7 op 10 m ausgebaut, d'Gebaier sinn no an no komplett aus Stee gebaut ginn an d'Duerf krut mat de groussen ëffentleche Gebaier, wéi dem Theater, dem Tempelberäich an den Thermen, ëmmer méi d'Ausgesi vun enger réimescher Klengstad. Dee massiven Ausbau, wéi och d'Aart vun de Bauwierker, loossen drop schléissen, datt Ricciacum spéitstens vun do un net nëmmen e wichtegen Handelsposten, mä och den Zentrum vun engem ''[[Pagus]]'' war. Um Enn vum 2./Ufank vum 3. Joerhonnert, op hirem Héichpunkt, hat d'Siidlung eng Gréisst vum ëm déi 35 [[ha]], mat enger geschater Awunnerzuel vu 1.500 bis 2.000 Leit. Als Stroossestatioun huet de Vicus virun allem vum Verkaf vu Wuere souwéi vun der Bekäschtegung an dem Logéiere vu Reesenden a Pilger gelieft. Trotz den Zerstéierunge wärend de Germanenafäll an der zweeter Hallschent vum 3. Joerhonnert an deem domat verbonnene Réckgang vun der Bevëlkerung, ass eng duerchgängeg réimesch Besiidlung vun der Uertschaft bis an d'5. Joerhonnert nogewisen. == Numm == Den anticken Numm vun der Uertschaft ''Ricciacum'' oder ''vicus Ricciacus'' ass direkt aus verschiddene Quellen iwwerliwwert. Engersäits gëtt eng Stroossestatioun mam Numm ''Ricciaco'' op der [[Tabula Peutingeriana]], enger mëttelalterlecher Ofschrëft vun enger [[Spéitantiquitéit|spéitanticker]] Kaart vum ganze [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] ernimmt. Well déi Statioun awer laanscht eng Strooss op der rietser Muselsäit agedroen ass, gouf si laang Zäit net mat Duelem a Verbindung bruecht<ref>D'Lokaliséierung vu Ricciaco war Géigestand vun enger laanger Fuerschungsdiskussioun, déi de belsch-lëtzebuergeschen Historiker [[Jules Vannérus]] an den [[1920]]er-Joren zesummegefaasst huet. Jules Vannérus: Ricciacus et Caranusca. Publications de la Section Historique 62, 1928, S. 3–31.</ref>. Anerersäits goufe kleng [[Jeton|Bläijetonen]] (''[[tessera]]e'') mat den Opschrëfte RICC a RICCIAC, souwéi am Joer 2008 en [[Altor]]steen am Beräich vun den Thermen, op deem d'''vicani Riccienses'', also d'Awunner vum ''vicus Riccius'', genannt sinn, fonnt. Déi identifizéieren Duelem eendeiteg mat der Stroossestatioun ''Ricciaco''. Déi liicht Ofwandlung vum Numm kéint drop schléisse loossen, datt d'Siidlung ënnert deenen zwéin Nimm, also ''Ricciacum'' a ''Riccium'', bekannt war<ref>Jean Krier: ''DEAE FORTUNAE OB SALUTEM IMPERI. Nouvelles inscriptions de Dalheim (Luxembourg) et la vie religieuse d'un vicus du nord-est de la Gaule à la veille de la tourmente du IIIe siècle. Gallia – Archéologie de la France antique 68.2, 2011. ''</ref> oder et handelt sech eventuell ëm e banale Schreiffeeler. Doriwwer eraus huet sech den anticken Numm bis haut am Flouernumm „a Rëtzeg“ (fréier „Ritzig“), net wäit vun der réimescher Fondplaz , tradéiert. == Archeologesch Strukturen == === Vicusbebauung === An de Joren 1977 bis 1985 huet den [[Nationalmusée fir Geschicht a Konscht]] archeologesch Ausgruewungen an engem Quartier laanscht d'Haaptstrooss, am Zentrum vum réimesche Vicus, gemaach. An deem Beräich goufe fir sou Siidlungen typesch Gebaier fonnt: laanggezunnen, schmuel Parzelle mat [[Sträifenhaus|Sträifenhaiser]], deenen hir schmuel Säit mat de Geschäfter oder [[Taberna|Tavernen]] zur Strooss hi läit. En iwwerdaachte [[Porticus]] erméiglecht e sonnen- a reegeschützten Zougang fir d'Gebaier. Um Ufank vun der Besiidlung waren déi Haiser aus Holz. Just d'Kellere vun den eenzele Gebaier ware schonn aus Stee gebaut. No verschiddenen Ëmbauphasen goufen déi Holzgebaier an der zweeter Hallschent vum [[1. Joerhonnert]] komplett ofgerappt an aus Steen nees nei opgeriicht. D'Fondstécker déi bei den Ausgruewunge fonnt goufen, beweisen, datt et an deem Beräich vum Vicus vill Handwierksbetriber gouf. D'Atelieren awer och d'[[Gaart|Gäert]], d'[[Pëtz]]er an d'[[Uewen|Iewe]] louchen dobäi am hënneschten Deel vun de laanggezunnene Parzellen. Zu Duelem konnt den hënneschte Parzelleberäich awer bis elo just zu engem klengen Deel ausgegruewe ginn, dofir kann iwwer dee geneeë Gebrauch net vill gesot ginn. Op all Parzell goufen awer Pëtzer ugetraff. Dat ass allerdéngs net verwonnerlech, well si déi eenzeg Waasserversuergung waren<ref>Den haitege Flouernumm „a Pëtzel“ erënnert nach un déi Pëtzer a weist, datt s'an der Lokalgeschicht scho laang bekannt waren oder ni ganz verschwonne sinn.</ref>. Am 3. Joerhonnert gouf de Vicus bei Germanenafäll dacks zerstéiert. Dat beweise Brand- an Zerstéierungsschichten, déi sech duerch de ganze Vicus zéien. Ricciacum ass awer och duerno nach weiderhi bewunnt bliwwen an d'Gebaier goufen zum Deel nees renovéiert oder nei opgebaut. Um Ufank vum [[4. Joerhonnert]] gouf d'Stroossegafelung mat engem befestegte Posten, engem ''[[Burgus]]'', geséchert. Fir säi Bau goufen déi massiv Sëtzbänken aus dem net méi benotzten Theater geholl. === Tempelen === Schonn am [[19. Joerhonnert]] huet de [[Clerc]] [[Pierre Ernest Dupaix|Ernest Dupaix]] Ausgruewungen am Tempelberäich gemaach. Op de Pläng déi deemools entstane sinn, ass ënner anerem de Grondrëss vun engem aachteckegen Tempel z'erkennen. Aus de Gruewunge koumen dunn och vill Objeten, déi an d'Sammlung Dupaix koumen, ënner anerem zwou héichwäerteg bronze Statuen, déi haut am [[Musée du Louvre|Louvre]] zu [[Paräis]] se gesi sinn. Awer eréischt an de 1970er-Joren hu [[Loftbildarcheologie|Loftbiller]] gewisen, datt den aachteckegen Tempel zu engem méi groussen Tempelberäich gehéiert, zu deem op d'mannst nach véier weider Kultgebaier gehéieren. Zwee dervu goufen tëscht 1986 an 1998 ausgegruewen. Et si grouss Tempelen, déi an der Zäit ëm 130 n. Chr. entstane sinn a bis an 3. Joerhonnert benotzt goufen. Ënner den zwéi groussen Tempele sinn d'Grondrësser vun zwee méi ale Gebaier erauskomm, bei deenen et sech ëm [[Galloréimeschen Ëmgangstempel|galloréimesch Ëmgangstempelen]] handelt, déi wuel allen zwéin an der zweeter Hallschent vum 1. Joerhonnert gebaut goufen. De groussen Tempelbezierk mat sengen dräi ausgegruewenen Tempele schwätzt dofir, datt Ricciacum e reliéisen Zentrum war. Et ka sech eventuell ëm e Pilgerhellegtum um Kiem gehandelt hunn. Wiem déi Tempelen awer genee geweit waren, kann haut net méi gesot ginn. Déi vill Statuen a Weiunge fir [[Minerva (Mythologie)|Minerva]], [[Merkur (Mythologie)|Merkur]], [[Jupiter (Mythologie)|Jupiter]] an déi keltesch Schutzgottheet vun de Päerd a Reider [[Epona]], schwätzen awer dofir, datt virrangeg déi Gëtter veréiert goufen. Si sinn awer net déi eenzeg Gottheeten déi Spueren zu Duelem hannerlooss hunn. Noweiser vu [[Fortuna (Mythologie)|Fortuna]], [[Ceres (Mythologie)|Ceres]], [[Vesta (Mythologie)|Vesta]], [[Victoria (Mythologie)|Victoria]] an [[Nemesis (Mythologie)|Nemesis]] gëtt et och. === Theater === [[Fichier:Dalheim Luxembourg Roman Theatre 01.jpg|thumb|De galloréimeschen Theater vu Ricciacum]] {{Méi Info 1|Gallo-réimeschen Theater vun Duelem}} De galloréimeschen Theater vu Ricciacum läit an engem „Fielsgaart“ genannten Hang, nërdlech vum Plateau. Seng Entdeckung geet op d'Joer 1985 zeréck an huet gewisen, datt déi réimesch Besiidlung net nëmmen um Plateau war. Den Theater konnt uschléissend a verschiddenen Ausgruewungskampagnen tëscht 1999 an 2007/2008 bal komplett ënnersicht ginn. Am éischte Véierel vum [[2. Joerhonnert]] gouf en ale Steebroch fir de Bau vum galloréimeschen Theater benotzt. A senger éischter Phas ware just d'Baussemaueren aus Steen, wärend déi ganz Bannenausbauten, wéi d'Stëtzreien an d'Bün aus Holz waren. Am Laf vun der Zäit ass den Theater dacks ëmgebaut ginn<ref>Am Ganze konnte 6 Phase festgestallt ginn.</ref>. D'Sëtzreien déi haut nach op der Plaz ze gesi sinn, goufen um Enn vum 2. Joerhonnert agebaut. Zur selwechter Zäit sinn d'Mauerecke verstäerkt gi fir den zousätzlechen Drock opzefänken. Déi éischt zwou Reien – vun deenen déi viischt um Ufank vum 3. Joerhonnert eréischt derbäikomm ass – hate Récken- respektiv Aarm- a Réckestäipen. Dobäi handelt et sech em Éiereplazen. A senger leschter Phas hate bis zu 3.500 Leit am Theater Plaz, also iwwer dat Duebelt vun der Populatioun vu Ricciacum. Galloréimesch Theatere si virop Multifunktiounsgebaier, wourop och d'Altär, déi an der ''[[orchestra]]'' fonnt goufen hiweisen. Si beleeën, datt sech am Theater net nëmme weltlech Handlungen ofgespillt hunn. Den Theater selwer sou wéi seng Gréisst sinn dann och e Beweis, datt et sech bei Ricciacum ëm den Zentrum vun engem ''[[Pagus]]'', also enger regionaler Verwaltungseenheet, gehandelt huet. Baussent dem Theater ass eng Zerstéierungsschicht aus dem 3. Joerhonnert fonnt ginn. An där gouf, nieft Brandschutt aus dem Vicus, och e Skelett mat däitleche Spuere vu Gewaltawierkung fonnt, dat als Affer vun de Germanenafäll ugesi ka ginn. No där Zäit gouf den Theater wéi et schéngt dann och net méi a senger ursprénglecher Form benotzt. Déi massiv Steebléck vun den ieweschte Sëtzreie sinn am Laf vum 4. Joerhonnert fir de Bau vun engem uewen um Plateau gebaute ''burgus'' benotzt ginn. Den Terrain vum Theater ass awer wuel nach bis an d'5. Joerhonnert benotzt ginn, allerdéngs ass net gewosst als wat. === Thermen === Net wäit vum Theater ewech konnt eng ëffentlech Buedanstalt lokaliséiert ginn. Éischt réimesch Mauere goufe schonn 1962 souwéi 1978 bei Stroossenaarbechten an der ''Hossegaass'' entdeckt. 2003/2004 huet den Nationalmusée fir Geschicht a Konscht Sondagegruewungen am Bannenhaff vum Café ''Simon-Calteux'' gemaach, bei deenen d'Iwwerreschter vu verschiddene Raim vu réimeschen Therme fonnt goufen. 2008/2009 ass déi Plaz, nom Ofrappe vun den Niewegebaier vum Café, méi genee ënnersicht ginn. Vun den ausgegruewene Raim loosse sech verschiddener hirer Funktioun zouweisen: den ''[[frigidarium]]'' mat sengem Baseng, der ''[[piscina]]'' an den nordwestlech uschléissenden ''[[tepidarium]]'' mat [[Hypokaustum|Foussbuedemheizung]]. Zum Beräich vun den Therme gehéiert och nach en oppene Bannenhaff, dee vun engem Sailegang, engem Porticus, ëmgi war. An deem ware warscheinlech déi stenge Gëtterbiller opgestallt, déi bei den Ausgruewunge fonnt goufen. D'Thermen zu Duelem goufe wuel um Enn vum 1. oder Ufank vum 2. Joerhonnert gebaut a si wärend hirem laange Gebrauch méi dacks ëmgebaut ginn. Bei engem Brand an der Mëtt vum 4. Joerhonnert goufe se zerstéiert an duerno net méi opgebaut. Aus der massiver Schuttschicht vun dëser Zerstéierung konnt en Altor mat enger Opschrëft aus der Mëtt vum 3. Joerhonnert gebuerge ginn. Dee Stee gehéiert zu deene bedeitendste Fondstécker vun Duelem. Seng Opschrëft nennt net nëmmen den Numm vun der Uertschaft, mä ernimmt och nach e Barbareniwwerfall (''vi barbarorum'') bei deem och de Porticus vun den Thermen zerstéiert gouf. So Opschrëften iwwer déi duerch antik Texter bekannt Iwwerfäll sinn extreem rar an doduerch wäertvoll fir d'Fuerschung. === Griewerfelder === Wéi zu all réimescher Uertschaft, gehéieren och zum Ricciacum [[Nekropol|Griewerfelder]]. Bis elo sinn awer nëmmen d'Grondrësser vun zwee [[Grafmonument]]er souwéi em déi 40 Brandgriewer an zwee Kierpergriewer aus dem klengen Dall „Hossegronn“ bekannt. Déi Nekropol bestoung zanter der zweeter Hallschent vum 1. Joerhonnert. E spéitantickt Griewerfeld aus dem 4. Joerhonnert, mat staarkem [[Franken|fränkeschen]] Afloss, louch am Beräich vun der haiteger [[Kierch Duelem (Réimech)|Parkierch Péiter a Paul]]. Weider grouss Griewerfelder dierfte laanscht d'Haaptstroosse vum Vicus geleeën hunn. Vun do sinn dann och déi vill Grafsteng déi am 18. a 19. Joerhonnert op de Felder ronderëm Duelem fonnt goufen, an haut an de Kollektioune vum Nationalmusée fir Geschicht a Konscht ze gesi sinn. === Meilesteng === Aus der Ëmgéigend vun Duelem stamen zwéi fragmentéiert [[Meilesteen|Meilesteng]], déi alle béid Enn 19./Ufank 20. Joerhonnert entdeckt goufen. Ee stoung warscheinlech ursprénglech an der Géigend vum haitege [[Fëlschdref]], südlech vun Duelem, an den zweeten ass direkt nieft dem Kiem am ''Buchholz'' fonnt ginn. Den éischte Meilesteen ass warscheinlech tëscht 1870 a 1900 südwestlech vun Duelem bei Fëlschdref fonnt ginn. Et sinn zwee Stécker vum ursprénglech zylindresche Steen erhalen op deenen een nach 4 Textzeile liese kann. Sou ass et méiglech de Steen an d'Zäit vum Keeser [[Lëscht vun de Keesere vum Réimesche Räich|Philippus Arabs]] ze datéieren. [I]MP CAES M [P]HILIPPO P[IO] [F]EL INVIC[TO] [A]B AVG TR[EV] XVI [[Fichier:Meilesteen.JPG|thumb|Meilestee laanscht den CR 153]] De Meilesteen aus dem ''Buchholz'' koum am Joer 1934 bei Aarbechten um Rand vum [[CR153]] zum Virschäin<ref>Op der Plaz wou e fonnt gouf steet haut eng Kopi vum Steen.</ref>. Der Beschreiwung no muss dee Steen ëmgekippt am Gruef vum Kiem geleeën hunn. Mat deem wat ee vun der Opschrëft nach liese kann, kann de Steen an d'Zäit vum Keeser [[Hadrian]], ca. 121 n. Chr. datéiert ginn. [IMP CAESARI DIVI] T[RAIANI PART FIL] D[IVI NERVAE NEP] TRAIA[NO HADRIANO] AVG [PONTIF MAX] TRIB POTEST [V COS III PP] A COL AV[G TREV] XXV {{Méi Info 1|Réimesche Meilestee bei Duelem}} === Stroossenhellegtum am ''Buchholz'' === Laanscht den CR 153 a Richtung [[Méideng]] läit am ''Buchholz'' e klengt Hellegtum a Form vun engem galloréimeschen Ëmgangstempel. Déi modern Strooss verleeft hei genee um Tracé vun der réimescher a soumat louch den 8 × 7,50&nbsp;m groussen Tempel direkt laanscht d'Réimerstrooss, déi iwwer Waasserbëlleg op Tréier gefouert huet. Dat klengt Hellegtum gouf 1934 entdeckt, wéi am Zesummenhang mam Fonnt vum Meilesteen no weideren opfällege Plazen am Bësch gesicht gouf. Zu de spezielle Fondstécker aus dem Tempel zielen zwou staark fragmentéiert, stenge Gëtterstatuen, déi nach op hiren Originalplaze stoungen. Et handelt sech ëm eng Statu vum Merkur dee sëtzt, souwéi ëm déi vun enger weiblecher Gottheet, warscheinlech der [[Rosmerta]]. Déi war déi keltesche Begleederin vum Merkur a kënnt dacks zesumme mat him vir. Och e Stéck vun enger Opschrëft déi am Tempel fonnt gouf nennt d'Gottheet Merkur. Deemno ass et relativ sécher, datt et sech bei deem klenge Stroossenhellegtum ëm en Tempel vum réimesche Gott vun den Händler, dem Merkur an eventuell der Rosemerta gehandelt huet. == Fuerschungsgeschicht == [[File:Pg034 Antiquités romaines trouvées au camp de Dahlheim.jpg|thumb|upright|Fondsaachen. Aus: [[Jean-Pierre Glaesener]]: ''Le Grand-Duché de Luxembourg, historique et pittoresque.'', S.34.]] Schonn an der Mëtt vum [[17. Joerhonnert]] ernimmt de [[Jesuitten|Jesuittepater]] [[Alexander Wiltheim]] eng réimesch Fondplaz bei Duelem a sengem Wierk iwwer réimesch Monumenter vu Lëtzebuerg an Ëmgéigend. E richtegen Opschwong huet d'Erfuerschung vun der Fondplaz awer eréischt an der Mëtt vum 19. Joerhonnert erlieft, wéi d'[[Section historique (Institut grand-ducal)|''Société archéologique de Luxembourg'']] Ausgruewungen am Virfeld vum Bau vun der [[Nationalstrooss 13|Dräikantonstrooss]] gemaach huet. Déi Ausgruewunge goufen an dräi Rapporten an de Publikatioune vun der ''Section historique'' tëscht 1851 an 1855 publizéiert an et konnt ee sech schonn denken, datt et eng Plaz vun ausseruerdentlecher Bedeitung wier. Dat huet dann derzou gefouert, datt Duelem och alt mol als ''lëtzebuergescht [[Pompeji]]'' ernimmt gouf.<ref>Dëse Begrëff gouf virun allem am Ufank vum 20. Joerhonnert an d'Welt gesat (E. Diederich, Mondorf, Der römische Grabstein in der Friedhofskapelle zu Ellingen. Lëtzeburger Wort vum 26.12.1917, 3-4). Awer och scho bei der Ried un de Kinnek bei der Aweiung vum Adlermonument huet de J. Engling Duelem als "autre Herculaneum" bezeechent</ref>. Fir un déi Ausgruewungen z'erënneren, gouf am Joer 1855 d'[[Réimermonument Duelem|Aadlermonument]] mat Steng aus den Ausgruewunge gebaut. Déi éischt Ausgriewer sinn deemools nach dervun ausgaangen, d'Iwwerreschter vun engem réimesche Militärlager fonnt ze hunn. Eréischt méi spéit sollt sech erausstellen, datt et sech em eng reng zivil Siidlung handelt. Als Konsequenz vun den Ausgruewungen hunn ëmmer méi privat Antikitéitesammler do hiert Gléck gesicht. Ee vun de bekanntsten dierft den Ernest Dupaix sinn, deem seng impressionnant Sammlung och haut nach seng Leidenschaft weist. Seng Aarbechten hu sech primär op den Tempelberäich laanscht d'Réimerstrooss konzentréiert. Systematesch Ausgruewunge goufen eréischt vun 1977 u vum archeologesche Service vum Nationalmusée fir Geschicht a Konscht (haut ''[[Centre national de recherche archéologique]])'' gemaach. D'Ausgruewungen hu sech dobäi virun allem op e Beräich am Zentrum vun der Siidlung direkt laanscht d'Haaptstrooss, sou wéi op dee scho vum Dupaix ugegruewenen Tempelbezierk konzentréiert. D'Entdeckung vum Theater am Joer 1985 huet dunn de Fuerschungsschwéierpunkt an de Beräich vum haitegen Duerf Duelem verlagert. Verschidden Ausgruewungskampagnen, Sondagen a baubegleedend Moossnamen, souwuel op der Héicht wéi och am Duerfkär, gradewéi Prospektioune mat Loftbiller, [[Geomagnetik]] a [[Buedemradar]], erméiglechen et haut, e relativ detailléierte Plang vun der réimescher Siidlung ze zeechnen. Dat ass virun allem och dem glécklechen Ëmstand ze verdanken, datt e groussen Deel vun der anticker Uertschaft ni iwwerbaut ginn ass. 2016 gouf op der Plaz e ''Centre régional de recherche archéologique'' ageweit, dee sech mat der systematescher Opaarbechtung vun der anticker Geschicht vun Duelem befaasst. == Literatur == [[Fichier:Dalheim, 2 Hossegaass 01.jpg|thumb|De ''Centre Régional de Recherche Archéologique'' an der Hossegaass zu Duelem.]] '''Allgemeng''' * [[Jean Krier (Archeolog)|Jean Krier]]: ''Der gallorömische vicus von Dalheim.'' Imprimerie Hengen, Luxemburg 2010, ISBN 978-2-87985-137-2. * [[Jeannot Metzler]], Johny Zimmer: ''Beiträge zur Archäologie von Dalheim.'' Hémecht 30.3, Saint-Paul, Luxemburg 1978. * Jean Krier, Raymond Weiller: ''Zu den Anfängen der römischen Besiedlung auf „Pëtzel“ bei Dalheim.'' Publications de la Section Historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg XCIV, Imprimerie Joseph Beffort, Luxemburg 1980, S. 141–194, ill. * Laure Juncker, Joseph Heisbourg, Joseph Mangerich (Red.): ''Ricciacus : 30 Joer Ricciacus Frënn Duelem 1977–2007''. Imprimerie Central SA, Luxembourg 2007, S. 202, ill. * Robert Vandivinit, Gust Linden, Sandy Linden, Aloyse Estgen, Victor Loos, ''Vu Ricciacus via Dalahem op Duelem''. Fanfare Gemeng Duelem, Luxemburg 2001, ISBN 2-87996-944-1. '''Numm''' * Jean Krier: ''DEAE FORTUNAE OB SALUTEM IMPERI. Nouvelles inscriptions de Dalheim (Luxembourg) et la vie religieuse d'un vicus du nord-est de la Gaule à la veille de la tourmente du IIIe siècle.'' Gallia – Archéologie de la France antique 68.2, 2011. CNRS Éditions, Paris 2011, S. 313–340, ill. ISBN 978-2-271-07269-6. * Nena Sand: Ricciacus, Riccium oder Ricciacum? Ein Ort, viele Namen - Dalheims antike Benennung. [[Archaeologia luxemburgensis/Index 4/2017-2018|Archaeologia luxemburgensis 4, 2017-2018]], 46-53. ISSN 2354-5526. * [[Jules Vannérus]]: Ricciacus et Caranusca. Publications de la Section Historique 62, 1928, 3–31. '''Vicusbebauung''' * Jean Krier: ''Das vorrömische und frührömische Dalheim (Luxemburg).'' In: Rheinisches Landesmuseum Trier (Hrsg.): ''Trier - Augustusstadt der Treverer.'' Philipp von Zabern, Mainz 1984, ISBN 3-8053-0792-6. '''Theater''' * Peter Henrich: ''Das gallorömische Theater von Dalheim „Hossegronn“ Luxemburg.'' Dossiers d'archéologie XV. Imprimerie Central SA, Luxemburg 2016, ISBN 978-2-87-985317-8. * Franziska Dövener: ''Ista quidem vis est ... Mord in Dalheim!'' In: Unter unseren Füßen. Archäologie in Luxemburg. Ausst. Luxemburg 2011 (Luxemburg 2011), 119-121. '''Thermen''' * Heike Pösche: ''Neue Grabungen in den Thermen des vicus Ricciacus''. Empreintes – Annuaire du Musée national d'histoire et d'art. Imprimerie Faber, Luxembourg 2011, S. 40–47, ill. ISBN 978-2-87985-149-5. '''Meilesteng''' * [[Paul Medinger]]: ''Borne milliaire romaine trouvée entre Dalheim et Medingen. '' Ons Hémecht 40, 1934, 310-314. * [[Charles-Marie Ternes]]: ''Inscriptions antiques du Luxembourg. '' Hémecht 17, 1965, N° 62 S. 75. '''Stroossenhellegtum''' * Paul Medinger: ''Sanctuaire gallo-romain trouvé sur la route romaine de Dalheim au Bois de Buchholz.'' Ons Hémecht 41, 1935, 75-79. == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Ausgruewungen an archeologesche Plazen zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{commonscat|Roman village Dalheim, Luxembourg|{{PAGENAME}}}} * [http://www.ricciacus.lu Geschichtsveräin „Ricciacus Frënn“] * [https://web.archive.org/web/20190819215207/https://cnra.lu/fr Centre national de recherche archéologique Luxembourg] * [https://web.archive.org/web/20040328040739/http://www.mnha.lu/ Musée national d'histoire et d'art Luxembourg] * [http://www.dalheim.lu Gemeng Duelem] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Archeologesch Plazen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Duelem]] h7fhzmi3rtcjgf3sbtcjqwf9z2l15em Schabloun:Infobox Spidol 10 147154 2678354 2676950 2026-05-16T18:24:41Z Puscas 735 ..... 2678354 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | title = {{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | autoheaders = y | titlestyle = background-color: #006600; color: #ffffff; | headerstyle = background-color: #199919; color: #ffffff; |above = ''<small>{{If empty |{{{alternativen Numm|}}}|{{wikidata|properties|P4970}}}}</small>'' | image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Ikon|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}|size=50px|alt={{{alt|}}}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Bild|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}|size=250px|alt={{{alt|}}}}} | caption2 = {{If empty|{{#if:{{{Bild|}}}|{{{Bildtext|}}}}}|{{#if:{{wikidata|property|raw|P18}}|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}} |autoheaders = y | label4 = Typ | data4 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P31}}|{{{Typ|}}}}} | header10 = {{#if: {{wikidata|properties|P17}}{{{Land|}}} {{wikidata|properties|P131}}{{{Gemeng|}}} {{wikidata|properties|P276}}{{{Plaz|}}} {{wikidata|properties|P6375}}{{{Adress|}}} {{wikidata|properties|P625}}{{{Koordinaten|}}} {{wikidata|properties|P856}}{{{Um Spaweck|}}} |Lokalisatioun}} | label11 = Land | data11 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P17}}|{{{Land|}}}}} | label12 = Gemeng | data12 = {{If empty|{{{Gemeng|}}}|{{wikidata|properties|linked|P131|sep=<br>}}}} | label13 = Plaz | data13 = {{If empty|{{{Plaz|}}}|{{wikidata|properties|linked|P276|sep=<br>}}}} | label14 = Adress | data14 = {{If empty|{{{Adress|}}}|{{wikidata|property|linked|P6375}}}} | label15 = Koordinaten | data15 = {{If empty|{{{Koordinaten|}}}|{{wikidata|property|linked|P625}}}} | label17 = Um Spaweck | data17 = {{If empty|{{{Um Spaweck|}}}|{{wikidata|properties|linked|P856}}}} | header20 = {{#if: {{wikidata|properties|P1454}}{{{Rechtsform|}}} {{wikidata|properties|P2321}}{{{RCS-Nummer|}}} {{wikidata|properties|P1451}}{{{Motto|}}} {{wikidata|properties|P729}}{{{Opgaangen|}}} {{wikidata|properties|P730}}{{{Zougemaach|}}} {{wikidata|properties|P749}}{{{Iwwergeuerdent Organisatioun|}}} {{wikidata|properties|P355}}{{{Sub-Organisatioun|}}} {{wikidata|properties|P527}}{{{Besteet aus|}}} {{wikidata|properties|P137}}{{{Bedreiwer|}}} {{wikidata|properties|P1037}}{{{Leedung|}}} {{wikidata|properties|P1128}}{{{Personal}}} {{wikidata|properties|P6801}}{{{Bettenzuel|}}} {{wikidata|properties|P6855}}{{{Urgencen|}}} |Medezinesch Ariichtung}} | label21 = Rechtsform | data21 = {{If empty|{{{Rechtsform|}}}|{{wikidata|property|linked|P1454}}}} | label22 = RCS-Nummer | data22 = {{If empty|{{{RCS-Nummer|}}}|{{wikidata|property|P12321}}}} | label23 = Motto | data23 = {{If empty|{{{Motto|}}}|{{wikidata|property|P1451}}}} | label24 = Opgaangen | data24 = {{If empty|{{{Opgaangen|}}}|{{wikidata|property|linked|P729}}}} | label25 = Zougemaach | data25 = {{If empty|{{{Zougemaach|}}}|{{wikidata|property|linked|P730}}}} | label26 = Iwwergeuerdent Organisatioun | data26 = {{If empty|{{{Iwwergeuerdent Organisatioun|}}}|{{wikidata|properties|linked|P749}}}} | label27 = Sub-Organisatioun | data27 = {{If empty|{{{Sub-Organisatioun|}}}|{{wikidata|properties|linked|P355}}}} | label31 = Besteet aus | data31 = {{If empty|{{{Besteet aus|}}}|{{wikidata|properties|linked|P527}}}} | label33 = Bedreiwer | data33 = {{If empty|{{{Bedreiwer|}}}|{{wikidata|property|linked|P137}}}} | label34 = Leedung | data34 = {{If empty|{{{Leedung|}}}|{{wikidata|property|linked|P1037}}}} | label36 = Personal | data36 = {{If empty|{{{Personal|}}}|{{wikidata|property|P1128}}}} <small>({{If empty|{{{Personaldatum|}}}|{{wikidata|qualifier|P1128|P585}}}})</small> | label38 = Betterzuel | data38 = {{If empty|{{{Bettenzuel|}}}|{{wikidata|property|P6801}}}} <small>({{If empty|{{{Bettendatum|}}}|{{wikidata|qualifier|P6801|P585}}}})</small> | label39 = Noutopnam | data39 = {{If empty|{{{Noutopnam|}}}|{{wikidata|property|P6855}}}} |header40 = {{#if: {{wikidata|properties|P149}}{{{Baustil|}}} {{wikidata|properties|P84}}{{{Architekt|}}} {{wikidata|properties|P1435}}{{{Status|}}} {{wikidata|property|P571}}{{{Datum vum Bau|}}} {{wikidata|properties|P127}}{{{Proprietär|}}} |Gebai}} | label41 = Baustil | data41 = {{If empty|{{{Baustil|}}}|{{wikidata|properties|linked|P149|sep=<br>}}}} | label42 = Architekt | data42 = {{If empty|{{{Architekt|}}}|{{wikidata|properties|linked|P84}}}} | label43 = Statut | data43 = {{If empty|{{{Status|}}}|{{wikidata|properties|linked|P1435|sep=<br>}}}} | label44 = Datum vum Bau | data44 = {{If empty|{{{Datum vum Bau|}}}|{{wikidata|property|P571}}}} | label45 = Proprietär | data45 = {{If empty|{{{Proprietär|}}}|{{wikidata|properties|linked|P127}}}} {{Infobox | subbox = yes | child = yes | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Positiounskaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P15}}}}|size=250px|alt={{{alt|}}}}} | caption = {{#if:{{{Positiounskaart|}}}|{{{Positiounskaarttext|}}}|{{#if:{{wikidata|property|raw|P15}}|{{wikidata|qualifier|raw|P15|P2096}}}}}} }} | belowstyle = background:#B3FFB3; | below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|20px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}} }}<noinclude> {{Dokumentatioun}} </noinclude> lu4o45vtwwbwt6vs47wl4koyeutlvk7 Biosemiotik 0 147433 2678342 2580591 2026-05-16T18:23:39Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678342 wikitext text/x-wiki D''''Biosemiotik''' ass eng interdisziplinär Wëssenschaft vun der [[Semiotik]] a vun der [[Biologie]], déi biologesch Prozesser mat Hëllef vun der Semiotik ënnersicht an d'Liewen als biologesch Zeechen- a Kommunikatiounsprozesser ugesäit<ref>[[Winfried Nöth|Nöth,Winfried]]: ''Handbuch der Semiotik''. Verlag J. B. Metzler, Stuttgart 2000, S. 254.</ref>. D'Biosemiotik, och ''Semiotik vum Liewege'' genannt, beschäftegt sech mam Studium vun allen Aspekter vun de biologeschen Zeechen, souwéi mam Signifikatiounsprozess d.&nbsp;h. d'Produktioun, d'Kodifikatioun an d'Kommunikatioun vun den Zeechen<ref>[https://animots.hypotheses.org/bibliographie-integrale Bibliographie bei Animots]</ref>. De Begrëff an d'Konzept hu sech uganks der [[1970]]er-Joren an [[Däitschland]] entwéckelt an den Numm daucht fir d'éischt am Joer 1962 op<ref>''[http://www.zbi.ee/~kalevi/kull27.htm On the history of joining bio with semio: F. S. Rothschild and the biosemiotic rules.]'' In: ''Sign Systems Studies''. Band 27, 1999, S. 128–138.</ref>. == Bibliographie == * Thure von Uexküll: ''Signs, Symbols and Systems''. In: T. Sebeok, R. Posner (Hrsg.): ''A semiotic Landscape.'' Den Haag, Paris, New York 1974, S. 487–492. * Thure von Uexküll: ''Jakob von Uexküll.'' In: ''Zeitschrift für Semiotik.'' Erster Band 1979. * Thure von Uexküll: ''Die Umweltlehre als Theorie der Zeichenprozesse.'' In: Thure von Uexküll (Hrsg.): ''Jakob von Uexküll. Kompositionslehre der Natur.'' Frankfurt, Berlin, Wien 1980. * Martin Krampen, Klaus Oehler, Roland Posner, Thomas A. Sebeok, Thure von Uexküll (Hrsg.): ''Classics of Semiotics.'' Plenum Press, New York 1987. * Thure von Uexküll (1989). Naturwissenschaft als Zeichenlehre. Merkur 43: 225 -234. * Thure von Uexküll: ''Semiotics and medicine''. In: ''Semiotica'' Band 38, Nr. 3/4, 1982, S. 205–215. * Thomas A. Sebeok, Jean Umiker-Sebeok (Hrsg.): ''Biosemiotics: The Semiotic Web 1991''. Mouton de Gruyter, Berlin 1992. * Thure von Uexküll, Geigges, Werner, Herrmann, Jörg: ''Endosemiosis''. In: ''Semiotica'' Band 96, Nr. 1/2, 1993, S. 5–51. * [[Franz M. Wuketits]]: ''Zeichenkonzeptionen in der Biologie vom 18. Jahrhundert bis zur Gegenwart''. In: ''Semiotik'': Roland Posner, Klaus Robering, Thomas A. Sebeok (Hrsg.): ''Ein Handbuch zu den zeichentheoretischen Grundlagen von Natur und Kultur'' Band 2, de Gruyter Berlin 1980, S. 1723–1732. * Jesper Hoffmeyer: ''Biosemiotics''. University of Scranton Press, Scranton 2008. * [[Winfried Nöth]], Kalevi Kull: 2015. [http://www.academia.edu/16783260/Biosemiotik ''Biosemiotik''.] In: Gabriele Dürbeck, Urte Stobbe (Hrsg.), ''Ecocriticism: Eine Einführung.'' Böhlau Verlag, Köln, S. 32–43. ==Um Spaweck== *Favareau, D. (ed.) (2010). [https://www.springer.com/life+sciences/book/978-1-4020-9649-5 Essential Readings in Biosemiotics: Anthology and Commentary.] Berlin: Springer. *Emmeche, Claus; Kull, Kalevi (eds.) (2011). [https://www.academia.edu/727564/Towards_a_Semiotic_Biology_Life_is_the_Action_of_Signs ''Towards a Semiotic Biology: Life is the Action of Signs'']. London: [[Imperial College Press]]. *Hoffmeyer, Jesper (2008). ''Biosemiotics: An Examination into the Signs of Life and the Life of Signs.'' Scranton: University of Scranton Press. *Witzany, Guenther 2008. The Biosemiotics of Plant Communication. [[The American Journal of Semiotics]] 24.1–3, 39–56. *Kull, Kalevi (ed.) (2001). [https://www.academia.edu/756560/Jakob_von_Uexküll_An_introduction ''{{lang|en|Jakob von Uexküll: A Paradigm for Biology and Semiotics.}}''] Berlin & New York: Mouton de Gruyter. [ = ''[[Semiotica]]'' vol. 134 (no.1-4)]. *Sebeok, Thomas A.; Umiker-Sebeok, Jean (eds.) (1992): ''Biosemiotics. The Semiotic Web 1991.'' Berlin and New York: Mouton de Gruyter. == Kuckt och == * [[Jakob von Uexküll]] - [[Zoosemiotik]] - [[Biosemantik]] - [[The American Journal of Semiotics]] {{Referenzen}} [[Kategorie:Semiotik]] [[Kategorie:Biologie]] ka8n5zibrj8r997y8kb3oaid2jw5an8 Schabloun:Infobox Comic 10 149640 2678269 2612517 2026-05-16T15:31:35Z GilPe 14980 +Ënnertitel; Dréckerei 2678269 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | abovestyle = background-color: #5C0346; color: #ffffff; | title = {{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: #5C0346; color: #ffffff; | headerstyle = background-color: #E2C0DA; |above = ''<small>{{If empty |{{{Ënnertitel|}}}|{{wikidata|properties|P1680}}}}</small>'' | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Bild|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}|maxsize=200px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{If empty|{{#if:{{{Bild|}}}|{{{Bildtext|}}}}}|{{#if:{{wikidata|property|raw|P18}}|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}} | label1 = Land | data1 = {{If empty|{{{Land|}}}|{{wikidata|property|linked|P495}}}} | label2 = Sprooch | data2 = {{If empty|{{{Sprooch|}}}|{{wikidata|properties|linked|P407}}}} | label3 = Erauskomm | data3 = {{If empty|{{{Erauskomm|}}}|{{wikidata|property|linked|P577}}}} | label5 = Auteur | data5 = {{If empty|{{{Auteur|}}}|{{wikidata|properties|linked|P50}}}} | label6 = Zeechnungen | data6 = {{If empty|{{{Zeechnungen|}}}|{{wikidata|properties|linked|P110}}}} | label7 = Iwwersat vum | data7 = {{{Iwwersat|}}} | label8 = Serie | data8 = {{If empty|{{{Serie|}}}|{{wikidata|property|linked|P361}}}} | label9 = Editeur | data9 = {{If empty|{{{Editeur|}}}|{{wikidata|properties|linked|P98}}}} | label10 = Dréckerei | data10 = {{If empty|{{{Dréckerei|}}}|{{wikidata|properties|linked|P872}}}} | label20 = Band virdrun | data20 = {{If empty|{{{Band virdrun|}}}|{{wikidata|property|linked|P155}}}} | label21 = Band duerno | data21 = {{If empty|{{{Band duerno|}}}|{{wikidata|property|linked|P156}}}} | label22 = ISBN | data22 = {{If empty|{{{Band duerno|}}}|{{wikidata|properties|linked|P212}}}} | belowstyle = | below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|20px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}} }}<noinclude>{{Dokumentatioun}}</noinclude> fkn38mmlza18cp5a0l9jqlvjm4mvqt5 Betty Boop 0 149725 2678265 2589961 2026-05-16T15:18:31Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678265 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (fiktiv)}} D''''Betty Boop''' ass eng weiblech [[Cartoon]]-Figur, déi am Joer 1930 vum [[Max Fleischer]] kreéiert gouf. Ursprénglech gouf d'Figur vun de ''[[Fleischer Studios]]'' erausbruecht, mee ass duerno, wéi déi bis [[faillite]] waren, vu ''[[Paramount Pictures]]'' iwwerholl ginn.<ref name="en.wikipedia.org">[https://en.wikipedia.org/wiki/Betty_Boop]</ref> D'Betty Boop fënnt een ënner anerem och nach a weideren [[Zeechentrickfilm]]er, [[Comic]]s a spéiderhin och am [[Merchandising]]. Den éischten Zeechentrickfilm mam Betty Boop ass 1930 erauskomm am Kader vun der "Talkkartoon-Serie". Spéiderhi krut d'Betty Boop awer och seng eege Serie. Hiren Nonumm Boob (''boob''. engl. [[weiblech Broscht]]) spillt schonn op säin albekannte [[Sexappeal]] un. == Originnen == Déi éischt Kéier ass d'Betty Boop an enger "Talkkartoon-Serie" mam Numm ''Dizzy Dishes'' (1930) virkomm. Ugefaangen huet dem Betty säi Charakter als [[Anthropomorphismus|anthropomorpht]] Framënsch. Hatt hat laang Oueren an hänkeg Bake wéi bei engem [[Puddel]]. Deemools huet hatt dat weiblecht Pendant zum "Bimbo, the Dog" symboliséiert an huet och zu där Zäit säi bekannte "boop-boop-a-doop" erausbruecht. D'Stëmm gouf vum [[Mae Questel]] synchroniséiert. An de Joren drop gouf ugefaangen, d'Ausgesinn ze änneren, bis d'Betty schlussendlech am Cartoon ''Any Rags'' (1932) eng komplett erwuesse Fra gouf. D'Schlappouere goufe mat grousse [[Ouerrank|Creollen]] ersat. Fir déi Modifizéierung vum Betty Boop war de [[Grim Natwick]] zoustänneg. Vun do un huet d'Betty Boop sou ausgesinn, wéi een hatt hautdesdaags nach kennt. Dofir gëtt den Natwick, niewent dem Max Fleischer, och als Zeechner vum Betty Boop ugesinn. Mëtt 1932 ass den éischten offizielle Betty-Boop-Cartoon diffuséiert ginn ''Stopping the show'' (1932).<ref>{{Citation |URL=https://www.fleischerstudios.com/betty1.html |Titel=Archive copy |Gekuckt=2019-12-23 |archivedate=2019-12-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191223225605/https://www.fleischerstudios.com/betty1.html }}</ref> Et ass nach ëmmer net sécher wou de Fleischer an den Natwick sech d'Inspiratioun fir d'Figur vum Betty Boop hiergeholl hunn. Et gëtt gesot, datt d'Betty Boop eng [[Karikatur]] vun der amerikanescher Broadway Sängerin [[Helen Kane]] wier. D'Betty gläicht der Sängerin vum Gesicht a vun den Hoer hier zimmlech vill. Eng zweet Méiglechkeet wier och d'[[Clara Bow]], déi als dat alleréischt [[IT Girl]] gëllt. Déi zwou Fraen hunn eng staark Änlechkeet mam Betty Boop, virun allem mat hire schwaarze kuerzen a krauselechen Hoer, dem ronne Gesiicht an de schmuelen a ronn geformten [[Aperhoer]].<ref>[https://bettyboop.fandom.com/wiki/Betty_Boop]</ref> == D'Betty als Sexsymbol == D'Betty stellt ee ''[[Flapper-GirlΩΩ'' aus de ''[[Roaring Twenties]]'' duer. Passend dozou huet hatt immens gär gedanzt a geféiert an hatt war och ëmmer sexy gekleet, mat engem [[Minirack]], [[Talleksschong|Tallekeschong]], engem [[Nylon]]s[[collant]] a grousse gëllenen [[Ouerrank|Ouerréng]]. Och d'Cartoons vum Betty Boop si voll mat sexuellen Uspillungen. Soumat gëtt et praktesch keng Folleg wou dem Betty säi Collant net erofrutscht oder säi Rack net eroprutscht. D'Betty war déi éischt Cartoon-Figur déi seng eege [[Sexualitéit]] hat. Aner Figure wéi zum Beispill d'[[Daisy Duck]], gëlle bildlech als ee Wiesen ouni Geschlecht, ouni weiblech Attributer.<ref name="rockabilly-rules.com">{{Citation |URL=https://www.rockabilly-rules.com/blog/betty-boop-die-geschichte/ |Titel=Archive copy |Gekuckt=2019-12-21 |archivedate=2019-12-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20191221154108/https://www.rockabilly-rules.com/blog/betty-boop-die-geschichte/ }}</ref> == Betty ënnert dem Production Code == Schlussendlech gouf dem Betty säin Optrieden him selwer zum Verhängnes. De ''[[Production Code]]'' huet dem Betty 1934 ee méi laangt Kleed opgezwongen an hatt sollt sech ab elo och net méi sou verféieresch behuelen. Nei Richtlinnen an nei Gesetzer, wat de sexuelle Contenu vu Filmer ubelaangt, sinn a Kraaft getrueden. De Charakter an d'Figur vum Betty Boop huet staark dorënner gelidden. Vum Sexsymbol gouf hatt zu enger braver Hausfra mat engem klengen [[Haushond|Hond]], dem ''Pudgy,'' an engem neie Frënd, dem ''Freddy''. Aus senge kuerze Kleeder gouf ee méi laange Rack a seng schéin Hoer waren net méi sou krauselech. Och seng grouss Bijouen, seng Ouerréng a seng [[Bracelet]]en, ass et lass ginn. Net nëmmen d'Ausgesinn huet changéiert, mee och säi Verhalen. Hatt gouf méi erwuessen, méi räif a war net méi sou verspillt. Natierlech hunn d'[[Fan]]s dat net laang op sech roue gelooss an déi Leit déi dat sexy Betty zeréck wollten hunn ofgeschalt. D'Fleischer Bridder hunn nach probéiert mat Gaaschtoptrëtt d'Serie ze rette mee den Interessi ass nom Ëmschlag net méi zeréckkomm. Soumat gouf de leschte Betty Boop Cartoon 1939 produzéiert. ''Rhythym on the reservation'' (1939) war säi leschten Optrëtt mä als offiziellt Enn vun de Betty Boop Cartoons gëllt de ''Yip Yip Yippy'' (1939) wou d'Betty selwer awer net méi dran ze gesi war.<ref>[https://bettyboop.fandom.com/wiki/Betty_Boop_%26_the_Hays_Code]</ref> == Medien == === Comics === D'Betty Boop war och an de [[Comics]] present. Vun 1934 bis 1937 goufe vum [[Bud Counihan]] puer Comic Reie mam Betty Boop verëffentlecht.<ref>[https://www.lambiek.net/artists/c/counihan_bud.htm]</ref> Duerno goufen et nach weider Comic Strips an deenen hatt eng kleng Roll gespillt huet, wéi am ''Felix the Cat'' oder am Graphic Novel ''Betty Boop's Big Break''. 2016 goufen weider Comics rausbruecht vun [[Dynamite Entertainment]] am alternativ amerikaneschen anime Graphic Novel Stil.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Betty_Boop_(Dynamite_Entertainment)</ref> === Tëlee === * Réischt an de 60er Joren huet een ugefaangen d'Betty [[Faarwege Film|faarweg]] ze molen an heiansdo gouf hat am us-amerikanesche Fernsee diffuséiert. D'Filmer goufen a Korea op der Hand koloréiert, well do d'Produktiounskäschte méi gënschteg waren. * 1988 hat d'Betty selwer och nach ee Gaaschtoptrëtt als Cartoon-Figur am Film ''Falsches Spiel mit Roger Rabbit'' mee erëm als [[Schwaarz-Wäiss|schwaarz-wäiss]] Figur. An der Zeechentrickserie ''Drawn Together'' gëtt et eng Figur d'''Toot Braunstein'', wat eng ''[[Persiflage]]'' vum Betty Boop soll sinn. * 1995 gouf et eng Rei vun 8 Bänn mam Numm "Betty Boop: The Definitive Collection" op [[VHS]] (''Video Home System'') verëffentlecht. Seid den 30er Jore war d'Betty Boop di am meescht verkaafte Cartoon-Figur vun engem weibleche Comic-Charakter.<ref name="en.wikipedia.org"/> == Merchandise == [[Fichier:BettyBoopCollection.jpg|verweis=https://lb.wikipedia.org/wiki/Fichier:BettyBoopCollection.jpg|miniatur|Merchandise vum Betty Boop.]] Haut ginn et dem Betty seng Erliefnisser op DVD ze kafen, an et gëtt och ee grousse Marché u Fanartikel. D'Fanartikel stellen dat Betty duer, dat d'Publikum am léifsten hat, als Sexsymbol, also virun der Ëmstellung vum ''Production Code''. 2007 koum och ee Spill fir den Nintendo DS eraus ''Betty Boop's Double Shift''. D'Betty Boop ass mam Merch bis Haut och erëm weltwäit bekannt ginn. Virun allem als Pin-Up Ikon fir Kanner an och Erwuessener.<ref name="rockabilly-rules.com"/> == Referenzen == [[Kategorie:Comics]] [[Kategorie:Zeechentrickfiguren]] [[Kategorie:Zeechentrickfilmer]] 2mbhhj6uej1oow95hy3swz0p8u1o3nk Hotel Cloche d'Or 0 149739 2678425 2580624 2026-05-16T19:38:32Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678425 wikitext text/x-wiki {{coor dms1 uewen|49|34|57.4|N|6|06|52.3|O}} [[Fichier:Luxembourg, vestiges Hôtel Cloche d'Or (105).jpg|thumb|Hei stoung fréier den Hotel Cloche d'Or. Am Hannergrond Gebaier laanscht d'Escher Strooss.]] Den '''Hotel Cloche d'Or''' war fréier en [[Hotel]] zu [[Gaasperech]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]]. Den Hotel louch westlech vun der [[Route d'Esch (Stad Lëtzebuerg)|Escher Strooss]], op der Spëtzt wou den [[Rue Tubis|Tubisbierg]] op d'Escher Strooss gestouss ass. Et entsprécht dem Deel tëscht der haiteger Escher Strooss an dem nërdlechen Deel vun der [[Rue Guillaume-J.-Kroll (Stad Lëtzebuerg)|Rue Guillaume Kroll]]. Den Hotel huet deem Deel vu Gaasperech den Numm ginn, wou vun Enn vun den [[1970]]er-Joren un déi éischt Gebaier vun der neier ''Aktivitéitszon'' entstane sinn. == Geschicht == [[Fichier:1939-02-18 Tageblatt Annoce Cloche d'Or.png|thumb|Annonce am Tageblatt vum 18. Februar 1939]] 1908 huet de Michel Weber um '''''Schaarfen Eck''''', d.&nbsp;h. op der Kräizung vun der Escher<ref>haut: Nationalstrooss 4</ref>- an der [[Route de Bettembourg (Stad Lëtzebuerg)|Beetebuerger]] Strooss<ref>fréier N6, haut Chemin repris 186</ref>, de „Café-Restaurant Weber-Hebber“ mat enger [[Keelebunn]] opgemaach. De Café huet bis ongeféier 1920 bestanen. De 16. Mee 1937 huet de Gehardus Marx eng Auberge mat Restaurant a Keelebunn ënnert dem Numm „Cloche d'or“ opgemaach. Et war eng giedlech Plaz fir um Wee an de Süden eng Halt ze maachen. Den Numm „Cloche d'or“ huet du lues a lues de fréieren Numm vum ''Schaarfen Eck'' verdrängt an ass och en [[Toponymie|Toponym]] fir dee ganze Secteur ginn. 1939 koumen nei Proprietären, d'Marguerite Seywert an den Nicolas Hausemer. Mat engem „gudde Patt“, engem „sëffege Wäin“ hu si hir Clientèle gelackelt. Et goufen Danzsoiréeën a Maskebaler organiséiert. Nom August 1940 ass näischt méi vum deemolege Proprietär gewosst. [[Fichier:Hotel Cloche d'Or.jpg|thumb|D'Schwämm beim fréieren Hotel ''Cloche d'Or'' (1973)]] [[Fichier:Luxembourg, vestiges Hôtel Cloche d'Or (107).jpg|thumb|Iwwerreschter vun der Schwämm? (2019)]] Den 1. Dezember 1945 ass den Hotel nees ënnert dem alen Numm opgemaach ginn. Géint 1950 krut en och nach eng Bausseschwämm. Am Joer 1963 hat den Hotel 11 Zëmmeren an e Restaurant. D'Schwämm war virdru renovéiert ginn a gouf vum Albert Stoltz ënnert dem Numm „Ma Plage“ nees opgemaach, dee se bis an d'1970er-Joren exploitéiert huet. Uganks Februar 1973 ass de Betrib nach eng Kéier ëmgenannt ginn a huet dunn „Gran Vatel“ geheescht, als Referenz un de [[François Vatel]], engem vun de bedeitendste Kichemeeschtere vu senger Zäit (1631 - 1671). Den Hotel hat deemools 22 Zëmmeren, 12 Garagen, e [[Parkplaz|Parking]] an e Park. Nieft dem Restaurant mat enger Spezialitéitekaart gouf et och e ''Grillroom'' „An der Taak”<ref>[https://web.archive.org/web/20201009050537/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=fr#panel:pp|issue:1746338|page:10 D'Lëtzebuerger Land] vum 9. Februar 1973, Säit 10</ref>. 1981 gouf de Restaurant vum Ramon Sanchez iwwerholl, dee vun do u [[Spuenien|Spuenesch]] Spezialitéiten zerwéiert huet. Hautdesdaags<sup>(Dezember 2019)</sup> sinn nach vereenzelt Iwwerreschter vum Hotel a sengem Beréng ze gesinn. == Um Spaweck == {{Commonscat|Hotel Cloche d'Or}} * [http://www.wellkomm.lu/index.php?view=category&catid=23&option=com_joomgallery&Itemid=834 Il y 80 ans un hôtelier inventait le nom d'un quartier de ville : « Cloche d'or »] op wellkomm.lu * [[Claude Faber]], [https://www.100komma7.lu/article/wessen/flouernimm-cloche-d-or Flouernimm - Cloche d'Or] op [[Radio 100,7|100komma7.lu]] de 25. Juli August 2020, gekuckt de 17. August 2020 == Literatur == * [[Robert Philippart|Robert L. Philippart]], ''1937 - Cloche d'Or'', Hôtels, cafés, restaurants de la Belle Epoque - Luxembourg, 2018, S. 98-99 {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Cloche dOr}} [[Kategorie:Hotellen]] [[Kategorie:Gaasperech]] dnx8wh3ps906xw49912nck3vkdzmhcg Boulevard Franklin-D.-Roosevelt (Stad Lëtzebuerg) 0 151173 2678350 2658533 2026-05-16T18:24:19Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678350 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} De '''Boulevard Franklin-D.-Roosevelt''' ass e [[Boulevard]] an der [[Uewerstad]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. E leeft vun der [[Adolphe-Bréck|Neier Bréck]] bei der [[Place de Bruxelles (Stad Lëtzebuerg)|Bréisseler Plaz]] aus a Richtung [[Südosten]], laanscht d'[[Place de la Constitution|Gëlle Fra]] bis bei d'[[Al Bréck]]. == Geschicht == De Boulevard gouf vum Staat an den [[1870]]er-Joren, nom Schleefe vun der [[Festung Lëtzebuerg]], op den ale Festungswierker vun de [[Bastioun Beck|Bastioune Beck]] a [[Bastioun Jost|Jost]] ugeluecht. De Gemengerot huet der Strooss den 21. Juli 1877 den Numm „Boulevard du Viaduc” ginn, als Referenz op d'Al Bréck (''Viaduc''). Den Numm gouf 1925 confirméiert<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/main.php?be_kurz=4c552036342e322e32#4c552036342e322e32x350 Boulevard du Viaduc] op archives-vdl.lu, den Archive vun der Stad Lëtzebuerg; gekuckt den 29. Mäerz 2020</ref>. Den 23. Abrëll 1945 gouf de Boulevard dunn ëmgenannt a krut den Numm vum 32. President vun de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staate vun Amerika]], [[Franklin D. Roosevelt]] (1882-1945), deen eng entscheedend Roll gespillt hat fir d'Victoire vun den Alliéierte géintiwwer [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazidäitschland]]. 1968 huet de Stater [[Schäfferot]] decidéiert, d'Stroosseschëld mam Text „''Président des U.S.A. 1882 - 1945”'' ze komplettéieren<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/main.php?be_kurz=4c552036342e322e32#4c552036342e322e32x947 Boulevard Roosevelt] op archives-vdl.lu, den Archive vun der Stad Lëtzebuerg; gekuckt den 29. Mäerz 2020</ref>. == Gebaier a Kuckeswäertes um Boulevard Roosevelt == vun der Bréisseler Plaz a Richtung Al Bréck: === ongerued Säit === *[[Casino Luxembourg|Casino Lëtzebuerg]] * Residenz vum franséischen Ambassadeur *[[Hotel Cravat]] *[[Nationalbibliothéik Lëtzebuerg|fréiere Jesuittekolléisch]] *[[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Kathedral]] *[[Léiwebuer bei der Kathedral|Léiwebuer]] *[[Mémorial de la déportation juive (Stad Lëtzebuerg)|Kaddisch Monument]] an d'Skulptur [[Prométhée / Lilith]] *[[École privée Notre-Dame Sainte-Sophie|Fréiert Klouschter vun der Congrégation Notre-Dame]] *[[Cité judiciaire]] *[[Kanounenhiwwel]] mam [[Nationalmonument vun der Lëtzebuerger Solidaritéit]] === gerued Säit === *[[Gëlle Fra]] *[[Hôtel des Terres Rouges]] *[[François-Émile Majerus|Villa Majerus]] (haut d'Residenz vum britteschen Ambassadeur) == Biller == <gallery> Casino Luxembourg.jpg|De [[Casino Luxembourg|Casino.]] Résidence de l'Ambassadeur de France, Luxembourg-101.jpg|D'Residenz vum franséischen Ambassadeur. Начало бульвара Франклина Делано Рузвельта (Boulevard Franklin Delano Roosevelt) - panoramio.jpg|D'[[Cité judiciaire]]. Luxembourg, ambassade du Royaume-Uni (01).jpg|D'Residenz vum britteschen Ambassadeur. </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Avenuen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Boulevarden an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Stroossen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Stroossen an der Uewerstad|Franklin D Roosevelt]] [[Kategorie:Stroossen a Plazen zu Lëtzebuerg, déi no enger Perséinlechkeet benannt sinn|Boulevard Roosevelt]] kehxfj9ijmrh8162zlfv6pvb4y1arus Rue de la Congrégation 0 151175 2678537 2471481 2026-05-16T19:55:50Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678537 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} D''''{{PAGENAME}}''', op lëtzebuergesch '''''Joffer(e)gässel''''' oder '''''Jufferngässel''''' genannt, ass eng Strooss an der [[Uewerstad]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se leeft vum [[Clairefontaine-Plaz|Schoulbierg]] a [[Südwesten|süd-westlecher]] Richtung bis op de [[Boulevard Franklin-D.-Roosevelt (Stad Lëtzebuerg)|Boulevard Roosevelt]]. == Geschicht == Den Numm deen haut nach gebräichlech ass, ''Jufferngässel'', fënnt een an den eelsten Dokumenter vun der Stad erëm. Déi Gaass louch héchstwarscheinlech an der direkter Ëmgéigend vum [[Klouschter]] dat [[1627]] vun de [[Klarissen|Klarissinnen]]''-''Schwëstere vun der [[Congrégation Notre-Dame]] vu [[Metz]] do gegrënnt gi war. Den offiziellen Numm „Rue de la Congrégation” vun der aktueller Strooss geet op dat genannt Klouschter zeréck, dat un déi haiteg [[Dräifaltegkeetskierch vu Lëtzebuerg|Dräifaltegkeetskierch]] ugebaut war an zu deem och eng [[Grondschoul|Primaire-Schoul]] fir Meedercher gehéiert huet. An de [[1730]]<nowiki/>er-Joren hat den Uerden eng Kierch gebaut (déi haiteg Dräifaltegkeetskierch), mat enger Schoul direkt dernieft. An deem Schoulgebai war tëscht 1830 an 1838 d'Stadverwaltung ënnerbruecht. D'Kongregatiounsschwësteren hu fir d'éischt (bis 1810) an engem Gebai gewunnt, dat e [[Refuge (Klouschter)|Refuge]] vun de [[Zisterzienser]]schwëstere vun [[Déifferdeng]] war, duerno an engem Gebai, dat virdrun e Refuge vun der [[Abtei Almënster]] war<ref>Quell: Josef Hanck ''um Spaweck''</ref>. D'Strooss housch uganks ''Rue de la Trinité'' (bis 1798), duerno ''Rue de la Fraternité'' (1798 bis 1807). Den haitegen Numm huet se zanter dem 21. November 1807, mat Ausnam vun der Nazizäit, an där se a ''Jufferngässel'' ëmgedeeft gouf, en Numm deen haut nach geleefeg ass<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/main.php?be_kurz=4c552036342e322e32#4c552036342e322e32x201 Rue de la Congrégation] op archives-vdl.lu, den Archive vun der Stad Lëtzebuerg; gekuckt den 30. Mäerz 2020</ref>. == Kuckt och == * [[École privée Notre-Dame Sainte-Sophie]] * [[Synagog Stad Lëtzebuerg#Déi éischt Synagog|Déi éischt Synagog an der Stad Lëtzebuerg]] == Biller == <gallery> Luxembourg, 3 rue de la Congrégation.jpg|Gebai vum [[Ministère des finances|Finanzministère]] op der Nummer 3. Ул. Конгрегасьон, выход к площади Клерфонтэн - panoramio.jpg|An der Jofferegässel, a Richtung Nordosten. Lénks den ''Hôtel particulier'' vum [[Emmanuel Servais]]. Dreifaltigkeitskirche Luxbg 2011B.jpg|D'protestantesch [[Dräifaltegkeetskierch vu Lëtzebuerg|Dräifaltegkeetskierch]] </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Rue de la Congrégation / Jofferegässel|{{PAGENAME}}}} * [[Joseph Hanck|Josef Hanck]] (J.H.), [https://web.archive.org/web/20201009050537/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=fr#panel:pp|issue:778754|article:DTL169 Straßennamen erzählen die Geschichte der Stadt] an: [[Luxemburger Wort]] vum 4. August 1942, S. 4 {{Referenzen an Notten}} {{Navigatioun Avenuen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Boulevarden an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Stroossen an der Stad Lëtzebuerg}} [[Kategorie:Stroossen an der Uewerstad|Congregation]] pwhriy4hzfzwycjm2xdfnasqzisi7jf Rond-point Gluck 0 151179 2678532 2664807 2026-05-16T19:54:50Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678532 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} '''Rond-point Gluck''' ass de gebräichlechen Numm vun engem [[Rond-point]] zu [[Gaasperech]], um Wupp vun der [[Autobunn A3 (Lëtzebuerg)|A3]], an der [[Stad Lëtzebuerg]], an eng vun den Haaptentréeën an d'Stad. == Geschicht == De Rond-point Gluck ass Mëtt vun den [[1990]]<nowiki/>er-Joren opgaangen. En huet sengerzäit an der [[Süden|Süd]]-[[Norden|Nordverbindung]] d'A3 mat der [[Pénétrante sud]] verbonnen an an der [[Westen|West]]-[[Osten|Ostrichtung]], vu [[Gaasperech]] aus, d'[[Rue Ch.-W.-Gluck|Rue Gluck]] mam [[Tunnel Rangwee]] a Richtung [[Houwald]]. Bei Uleeë vum Rond-point war an der Mëtt eng dekorativ Mauer gebaut ginn, absënns fir Drëttpersoune virun Automobilisten ze schützen, déi wéinst ze héijer Vitess vun der Autobunn aus, iwwer de Rond-point op déi aner Säit renne géifen<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20200329084549/https://www.wort.lu/fr/luxembourg/debut-des-travaux-mi-octobre-le-mur-au-milieu-du-rond-point-gluck-va-disparaitre-542c08afb9b398870806f418 Début des travaux mi-octobre: Le mur au milieu du rond-point Gluck va disparaître] op wort.lu den 1. Oktober 2014, gekuckt den 29. Mäerz 2020</ref>. Well d'Mauer bei [[Accident|Autosaccidenter]] iwwer d'Joren eng Rëtsch Blesséierter an Doudeger gefuerdert hat, huet den deemolegen Transportminister [[François Bausch]] 2014 decidéiert, fir d'Mauer ewechzerappen, well se fréier oder spéider souwisou ofgerappt géif, dëst am Kader vum geplangten Ëmbau vum Rond-point Gluck an eng Kräizung, déi mat [[Verkéiersluucht|Luuchte]] gereegelt géif<ref name=":0" /><ref name=":1">[https://www.rtl.lu/news/national/a/574546.html Doudes-Mauer aus dem Rond-Point Gluck verschwënnt] op rtl.lu den 13. Oktober 2014, gekuckt den 29. Mäerz 2020</ref>. Am August 2017 gouf de westlechen Aarm vum Rond-point un den neie [[Boulevard de Kockelscheuer]] ugeschloss; déi direkt Verbindung mat der Rue Gluck besteet zanterhier net méi. De Rondel ass nom däitsche Museker [[Christoph Willibald Gluck]] genannt<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/rech_print.php?ve_id=92091 Rue Gluck] op archives-vdl.findbuch.net, der Websäit vun den Archive vun der Stad Lëtzebuerg, gekuckt den 10. Mee 2020</ref>. == Projet == Am Kader vum geplangtem Bau vun der [[Nationalstrooss 40|N40]] huet d'[[Chamber]] am August [[2018]] e Gesetz gestëmmt fir den [[Tunnel Rangwee]] ëmzebauen. Am Kader vun deem Ëmbau soll och de Rond-point ewechfalen. Déi Aarbechten, déi scho fir 2016/17 ugekënnegt gi waren<ref name=":1" />, sollten dono bis Enn 2021 realiséiert ginn, sinn awer {{small|(Stand Jumi 2024)}} nach ëmmer net fäerdeg. == Biller == <gallery> Fichier:Gasperich - rond-point Gluck.JPG|Vue op de Rond-point mat der dekorativer Mauer (Mee 2014) </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Rond-point Gluck}} {{Referenzen an Notten}} {{Navigatioun Plazen an der Stad Lëtzebuerg}} [[Kategorie:Rond-pointen zu Lëtzebuerg|Gluck]] [[Kategorie:Gaasperech]] [[Kategorie:Stroossen a Plazen zu Lëtzebuerg, déi no enger Perséinlechkeet benannt sinn]] n0ipby57w1a02sxgi01syqoxh7ksxbt Edsun 0 151528 2678627 2677000 2026-05-17T07:10:30Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678627 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Edson Pires Domingos''' bekannt ënner dem Kënschtlernumm '''Edsun''' (och stiliséiert als ''EDSUN'') gebuer den [[18. Abrëll]] [[1990]]<ref>[https://web.archive.org/web/20230203043110/https://musiclx.lu/artists/72_edsun Artikel op musiclx.lu. Archivéiert den 03.02.2023] (ënner ''Show more'' kucken)</ref> zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]<ref>wort.lu: [https://www.wort.lu/de/kultur/webtipps-der-kulturredaktion-kult-klicks-574f16a2ac730ff4e7f614dd ''Webtipps der Kulturredaktion: Kult-Klicks''] (5. Januar 2018)</ref><ref name=BMC>broadtubemusicchannel.com: [https://broadtubemusicchannel.com/2017/10/26/edsun/ Interview mam Edson] (26. Oktober 2017)</ref> ass en [[alternativen R&B]]-Sänger an Dänzer. == Liewen a Karriär== Bis hie véier Joer al war haten dem Edson seng Elteren e Café, an deem hie vu klengem u reegelméisseg op den Dëscher gedanzt huet.<ref name=BMC/> A senger Schoulzäit huet hie richteg mam Danzen ugefaangen, fir d'éischt mat Hip-Hop-Danzcoursen, an duerno am [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg|Conservatoire]]<ref name=artbox>rtl.lu: [https://www.rtl.lu/tele/artbox/a/1406800.html?fbclid=IwAR0P_jjt5p8BSbINPuCZwk_C1hQEWYpfhvuUoVn8sjxZg48cJsUDYjjnGe8 ''De Museker an Dänzer Edsun''] (21. September 2019), Minutt: 11:30</ref> a géint Enn vu senger Lycéeszäit huet hien och ugefaange, selwer Musek ze schreiwen an ze produzéieren.<ref name=BMC/> 2015 koum seng éischt EP ''N.O.'' eraus, vun där d'Singelen ''No Compliments'' an ''No Flashing Lights'' ausgekoppelt goufen. D'Joer drop huet hien d'Lidd ''Apologee'' verëffentlecht, fir dat hien zesumme mam lëtzebuergeschen Dänzer [[Isaiah Wilson]] e Museksvideo gedréint huet. Fir dee Video goufen déi zwéi bei de Luxembourg's Video Clip Awards am Kader vum [[Sonic Visions|Sonic Visions Festival 2016]] als bescht nei Regisseuren<!--stART-up AWARD for the best upcoming young director--> ausgezeechent.<ref name=VCA16>sonicvisions.lu: [https://web.archive.org/web/20230615190930/https://sonicvisions.lu/vca/winners-2016/ D'Gewënner vun de The Winners 2016] (gekuckt den 12. Abrëll 2020)</ref> Am Lidd geet et dorëm, net an een Tirang wëlle gestach ze ginn.<ref name=BMC/> 2018 koum seng zweet EP ''You Are Not Just One Thing'' eraus. Am selwechte Joer gouf den Edsun bei der éischter Editioun vun de [[Luxembourg Music Awards]] als Kënschtler vum Joer ausgezeechent. Do krut de Museksvideo fir säi Lidd ''Lisa'' och [[zwee|zwéin]] aner Präisser: de Präis als beschte Video an den Isaiah Wilson gouf als beschten neie Regisseur vu Museksvideoen ausgezeechent.<ref>virgule.lu: [https://web.archive.org/web/20250407213956/https://www.virgule.lu/culture/edsun-grand-vainqueur-des-luxembourg-music-awards/284669.html ''Edsun grand vainqueur des Luxembourg Music Awards''] vum Noémie Koppe (19. Dezember 2018)</ref> Am Oktober an November 2018 ass den Edsun op seng éischt Concertstournée, d'The Platonic Touch Tour gaangen, bei där hien an Däitschland, an der Belsch an an Norwegen opgetrueden ass.<ref name=artbox/> Am Abrëll 2020 ass dem Edsun seng nei Single ''Outtaspace Loverboy'' erauskomm, déi am Géigesaz zu villen anere vu senge Lidder net traureg mee en Deel vun engem Effort ass, sech méi fir déi positiv Säite vum Liewen opzemaachen, well et him ëmmer méi einfach wier fir traureg Lidder ze schreiwen.<ref>100komma7.lu: [https://www.100komma7.lu/article/musek/edsun-outtaspace-loverboy Edsun: "Outtaspace Loverboy"] (9. Abrëll 2020)</ref> Duerno huet hien och nach d'Lidder ''Miss Me'' a ''Make Me Feel'' verëffentlecht. 2022 hat den Edsun säin eegene Concert an der Rockhal<ref>Concertssäit op [https://rockhal.lu/shows/edsun-show/ rockhal.lu]</ref>, ass um [[Christopher Street Day]] zu [[München]] opgetrueden an hien hat zwee Concerten an [[Tschechien]]. Donieft huet hie mat ''Focus'' a ''Who I Am'' zwou weider Singelen erausbruecht, vun deenen den Edsun de Museksclip fir dat zweet Lidd nees mam [[Isaiah Wilson]] gedréint huet. Zënter dem September 2022 steet hie beim lëtzebuergesche Plackelabel [[Beast Records]] ënner Vertrag.<!--Quell: https://www.facebook.com/edsunmusic/--> Déi éischt Singele mam neie Label waren ''Just Text'' a ''Carter''. Am Januar 2024 war den Edsun ee vun nëmmen aacht Kënschtler a Gruppen, deen et an de [[Luxembourg Song Contest]], d'Lëtzebuerger Virentscheedung fir de [[Eurovision Song Contest 2024]], gepackt hunn. Säin Titel ''Finally Alive'' huet hien zesumme mam Jana Barich vu [[Francis of Delirium]] a mam Sergio Manique Jr. geschriwwen.<ref>rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20241219042223/https://eurovision.rtl.lu/news/a/2139023.html ''Edsun unveils his Eurovision entry: 'Finally Alive'''] (11. Dezember 2024)</ref> D'Lidd koum an der Finall vum Luxembourg Song Contest op déi siwent vun aacht Plazen. == Discographie == === EPen === * 2015: ''N.O.'' * 2018: ''You Are Not Just One Thing'' * 2023: ''Live at Rockhal'' === Singelen === {{div col|cols=3}} * 2013: '' Jump Off the Wall'' * 2014: ''Underwater'' * 2016: ''No Compliments'' * 2016: ''No Flasing Lights'' * 2017: ''Apologee'' * 2018: ''Lisa'' * 2019: ''My Love Is Free'' * 2019: ''Blue Detainee (DJ Dee Remix)'' * 2019: ''Tangled'' * 2019: ''Made Out Of Water'' * 2019: ''Essential'' * 2020: ''Outtaspace Loverboy'' * 2020: ''Miss Me'' * 2020: ''Make You Feel'' * 2022: ''Focus'' * 2022: ''Who I Am'' * 2023: ''Just Text'' * 2023: ''Carter'' * 2023: ''Finally Alive '' * 2024: ''Love Myself Again'' {{div col end}} == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20210316145256/http://www.edsunmusic.com/ www.edsunmusic.com] * Dem Edsun seng Discographie op [https://rateyourmusic.com/artist/edsun rateyourmusic.com] {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sänger]] [[Kategorie:Gebuer 1990]] kx8xs2f8ym3uxh0eycuqvtc1cu4bazk Olivia de Havilland 0 153131 2678507 2603500 2026-05-16T19:49:07Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678507 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Olivia de Havilland''', [[Order of the British Empire|DBE]], gebuer als ''Olivia Mary de Havilland'' den [[1. Juli]] [[1916]] zu [[Tokio]], a gestuerwen de [[25. Juli]] [[2020]] zu [[Paräis]]<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/kultur/news/a/1555247.html|Titel=Hollywood-Legend Olivia de Havilland ass dout|Gekuckt=26.07.2020|Datum=26.07.2020|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>, war eng brittesch-US-amerikanesch Filmschauspillerin. Si gouf fir d'éischt bekannt wéi si zesumme mam [[Errol Flynn]] an Aventuresfilmer wéi ''[[Captain Blood]]'' (1935) oder ''[[The Adventures of Robin Hood (Film 1938)|The Adventures of Robin Hood]]'' (1938) gespillt huet. Eng vun hire bekanntste Rolle war déi vun der ''Melanie Hamilton'' am Filmklassiker ''[[Gone with the Wind]]'' (1939), fir dee si hir éischt vun am Ganze fënnef [[Oscar]]-Nominéierunge krut an déi eenzeg an der Kategorie vun der ''beschter Schauspillerin an enger Nieweroll.'' Nodeems d'Olivia de Havilland mat den [[Ingenue]]-Rollen um Enn vun den [[1940]]er-Joren opgehalen hat, gouf si fir hir Rollen an ''[[Hold Back the Dawn]]'' (1941), ''[[To Each His Own]]'' (1946), ''[[The Snake Pit]]'' (1948), an ''[[The Heiress]]'' (1949) bekannt, fir déi si allkéiers als ''bescht Schauspillerin'' nominéiert gouf. Gewonnen hat se den Oscar schlussendlech fir ''To Each His Own'' (1947) an ''The Heiress'' (1950). D'Olivia de Havilland war d'Schwëster vun der Schauspillerin [[Joan Fontaine]]. == Filmographie == === Kino === * 1935: ''[[Alibi Ike]]'' - Regie: [[Ray Enright]] - Haaptacteuren: [[Joe E. Brown]], [[Ruth Donnelly]] * 1935: ''[[The Irish in Us]]'' - Regie: [[Lloyd Bacon]] - Haaptacteuren: [[James Cagney]], [[Pat O'Brien]] * 1935: ''[[A Midsummer Night's Dream]]'' - Regie: [[William Dieterle]], [[Max Reinhardt]] - Haaptacteuren: [[Ian Hunter]], [[Verree Teasdale]] * 1935: ''[[Captain Blood]]'' - Regie: [[Michael Curtiz]] - Haaptacteuren: [[Errol Flynn]], [[Basil Rathbone]] * 1936: ''[[Anthony Adverse]]'' - Regie: [[Mervyn LeRoy]] - Haaptacteuren: [[Fredric March]], [[Donald Woods]] * 1936: ''[[The Charge of the Light Brigade]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Errol Flynn, [[Patric Knowles]] * 1937: ''[[Call It a Day]]'' - Regie: [[Archie Mayo]] - Haaptacteuren: [[Ian Hunter]], [[Anita Louise]] * 1937: ''[[It's Love I'm After]]'' - Regie: Archie Mayo - Haaptacteuren: [[Leslie Howard]], [[Bette Davis]] * 1937: ''[[The Great Garrick]]'' - Regie: [[James Whale]] - Haaptacteuren: [[Brian Aherne]], [[Edward Everett Horton]] * 1938: ''[[Gold Is Where You Find It]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: [[George Brent]], [[Claude Rains]] * 1938: ''[[The Adventures of Robin Hood (Film 1938)|The Adventures of Robin Hood]]'' - Regie: Michael Curtiz, [[William Keighley]] - Haaptacteuren: Errol Flynn, Basil Rathbone * 1938: ''[[Four's A Crowd]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Errol Flynn, [[Rosalind Russell]] * 1938: ''[[Hard to Get]]'' - Regie: [[Ray Enright]] - Haaptacteuren: [[Dick Powell]], [[Charles Winninger]] * 1939: ''[[Wings of the Navy]]'' - Regie: [[Lloyd Bacon]] - Haaptacteuren: [[George Brent]], [[John Payne]] * 1939: ''[[Dodge City]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Errol Flynn, [[Ann Sheridan]] * 1939: ''[[The Private Life of Elizabeth and Essex]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: [[Bette Davis]], Errol Flynn * 1939: ''[[Raffles]]'' - Regie: [[Sam Wood]] - Haaptacteuren: [[David Niven]], [[May Whitty]] * 1939: ''[[Gone with the Wind (Film)|Gone with the Wind]]'' - Regie: [[Victor Fleming]] - Haaptacteuren: [[Clark Gable]], [[Vivien Leigh]] * 1940: ''[[My Love Came Back]]'' - Regie: [[Curtis Bernhardt|Kurt Bernhardt]] - Haaptacteuren: [[Jeffrey Lynn]], [[Jane Wyman]] * 1940: ''[[Santa Fe Trail]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: Errol Flynn, [[Raymond Massey]] * 1941: ''[[The Strawberry Blonde]]'' - Regie: [[Raoul Walsh]] - Haaptacteuren: [[James Cagney]], [[Rita Hayworth]] * 1941: ''[[Hold Back the Dawn]]'' - Regie: [[Mitchell Leisen]] - Haaptacteuren: [[Charles Boyer]], [[Paulette Goddard]] * 1941: ''[[They Died with Their Boots On]]'' - Regie: [[Raoul Walsh]] - Haaptacteuren: Errol Flynn, [[Arthur Kennedy]] * 1942: ''[[The Male Animal]]'' - Regie: [[Elliott Nugent]] - Haaptacteuren: [[Henry Fonda]], [[Joan Leslie]] * 1942: ''[[In This Our Life]]'' - Regie: [[John Huston]] - Haaptacteuren: Bette Davis, [[George Brent]] * 1943: ''[[Thank Your Lucky Stars]]'' - Regie: [[David Butler]] - Haaptacteuren: [[Humphrey Bogart]], Bette Davis * 1943: ''[[Princess O'Rourke]]'' - Regie: [[Norman Krasna]] - Haaptacteuren: [[Robert Cummings]], [[Charles Coburn]] * 1943: ''[[Government Girl]]'' - Regie: [[Dudley Nichols]] - Haaptacteuren: [[Sonny Tufts]], [[Anne Shirley]] * 1946: ''[[To Each His Own]]'' - Regie: [[Mitchell Leisen]] - Haaptacteuren: [[Mary Anderson]], [[Roland Culver]] * 1946: ''[[Devotion]]'' - Regie: Curtis Bernhardt - Haaptacteuren: [[Ida Lupino]], [[Paul Henreid]] * 1946: ''[[The Well Groomed Bride]]'' - Regie: [[Sidney Lanfield]] - Haaptacteuren: [[Ray Milland]], Sonny Tufts * 1946: ''[[The Dark Mirror (Film 1946)|The Dark Mirror]]'' - Regie: [[Robert Siodmak]] - Haaptacteuren: [[Lew Ayres]], [[Thomas Mitchell]] * 1948: ''[[The Snake Pit]]'' - Regie: [[Anatole Litvak]] - Haaptacteuren: [[Mark Stevens]], [[Leo Genn]] * 1949: ''[[The Heiress]]'' - Regie: [[William Wyler]] - Haaptacteuren: [[Montgomery Clift]], [[Ralph Richardson]] * 1952: ''[[My Cousin Rachel (Film 1952)|My Cousin Rachel]]'' - Regie: [[Henry Koster]] - Haaptacteuren: [[Richard Burton]], [[Audrey Dalton]] * 1955: ''[[That Lady]]'' - Regie: [[Terence Young]] - Haaptacteuren: [[Gilbert Roland]], [[Paul Scofield]] * 1955: ''[[Not As A Stranger]]'' - Regie: [[Stanley Kramer]] - Haaptacteuren: [[Robert Mitchum]], [[Frank Sinatra]] * 1956: ''[[The Ambassadors Daughter]]'' - Regie: [[Norman Krasna]] - Haaptacteuren: [[John Forsythe]], [[Myrna Loy]] * 1958: ''[[The Proud Rebel]]'' - Regie: Michael Curtiz - Haaptacteuren: [[Alan Ladd]], [[Dean Jagger]] * 1959: ''[[Libel]]'' - Regie: [[Anthony Asquith]] - Haaptacteuren: [[Dirk Bogarde]], [[Robert Morley]] * 1962: ''[[Light in the Piazza]]'' - Regie: [[Guy Green]] - Haaptacteuren: [[Rossano Brazzi]], [[Yvette Mimieux]] * 1964: ''[[Lady in a Cage]]'' - Regie: [[Walter Grauman]] - Haaptacteuren: [[James Caan]], [[Jennifer Billingsley]] * 1964: ''[[Hush...Hush, Sweet Charlotte]]'' - Regie: [[Robert Aldrich]] - Haaptacteuren: Bette Davis, [[Joseph Cotten]] * 1969: ''[[The Adventurers]]'' - Regie: [[Lewis Gilbert]] - Haaptacteuren: [[Charles Aznavour]], [[Candice Bergen]] * 1972: ''[[Pope Joan]]'' - Regie: [[Michael Anderson (Filmregisseur)|Michael Anderson]] - Haaptacteuren: [[Liv Ullmann]], [[Jeremy Kemp]] * 1977: ''[[Airport '77]]'' - Regie: [[Jerry Jameson]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Lee Grant]] * 1978: ''[[The Swarm]]'' - Regie: [[Irwin Allen]] - Haaptacteuren: [[Michael Caine]], [[Katharine Ross]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:De Havilland Olivia}} [[Kategorie:Gebuer 1916]] [[Kategorie:Gestuerwen 2020]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Brittesch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Oscar fir déi bescht Schauspillerin]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Brittesch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Brittesch Honnertjäreg]] [[Kategorie:Golden Globe fir déi bescht Schauspillerin an enger Nieweroll (Televisioun)]] [[Kategorie:Chevalier de la Légion d'honneur]] [[Kategorie:Dames Commander of the Order of the British Empire]] 5fy1dgcit3ko9cqnoaiev1fu9oecxee Place de l'Europe (Stad Lëtzebuerg) 0 153408 2678645 2451792 2026-05-17T09:16:04Z CommonsDelinker 925 De Link op "Luxembourg_Kirchberg_A_De_Gasperi_02.jpg" gouf ewechgeholl, dëse Fichier gouf op Commons vum Krd geläscht, de Grond ass: [[:c:Commons:Deletion requests/File:Luxembourg Kirchberg A De Gasperi 02.jpg|]]. 2678645 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss |Titelnumm = Place de l'Europe |Numm_lb = |Numm_fr = |Bild = |Bildgréisst = 200px |Fréieren Numm_fr = |Gemeng = [[Gemeng Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] |Uertschaft = [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] |Quartier = [[Kierchbierg]] |Postcode = |Koordinaten = {{coor dms|49|37|05.99|N|06|08|37.86|O}} |Längt_m = |Bemierkung = }} D''''Place de l'Europe''' ass eng Plaz um [[Kierchbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se grenzt am Norde un d'[[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue John-F.-Kennedy]], am Weste mécht den Tunnel (''desserte Schuman'') d'Limite, Vum südwestleche Wupp (bei der [[Rue du Fort-Thungen]]) leeft se da laanscht d'[[Alcide-De-Gasperi-Gebai]] mam ''European Convention Centre'', bis op den nërdleche Punkt vun der [[Rue Galileo Galilei]]. Si ass fir de motoriséierte Verkéier gespaart. ==Gebaier== * d'[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]] * d'[[Alcide-De-Gasperi-Gebai]] * d'[[Robert-Schuman-Gebai]] * Tuerm 'A' vun der ''[[Porte de l'Europe]]'' * de Wee mat ''Les platanes de l'Europe'' féiert bei de [[Mudam]] == Geschicht == Den Numm krut d'Plaz, well se, wéi s'ugeluecht gouf{{wéini?}}, virum sougenannten "Héichhaus" um Kierchbierg loung, an deem europäesch Institutiounen hir Büroen haten. == Biller == <gallery> Fichier:Luxembourg Kirchberg A De Gasperi 01.jpg File:Luxembourg, place de l Europe (03).jpg File:Place de l'Europe, Kirchberg, Luxembourg City at night, 12 October 2013.jpg </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Place de l'Europe (Luxembourg City)|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen an Notten}} {{Navigatioun Plazen an der Stad Lëtzebuerg}} [[Kategorie:Plazen an der Stad Lëtzebuerg|Europe]] [[Kategorie:Kierchbierg]] b32gkrrtivlspnixdwdfwupvfny4ht4 René Hemmer (Museker) 0 153835 2678527 2665224 2026-05-16T19:54:19Z VolvoxBot 61746 /* Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678527 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''René Hemmer''', gebuer de [[27. Dezember]] [[1919]] zu [[Rodange]], a gestuerwen den [[9. September]] [[2019]] zu [[Zéisseng]], war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Musek]]er a [[Komponist]]. == Liewen == Als Bouf huet hie geléiert [[Trompett]] ze spillen an ass mat 15 Joer an de [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg|Stater Conservatoire]] gaangen, mam Zil, fir Trompettist am Musekskorps vun der [[Fräiwëllegekompanie]] ze ginn. Hie koum dunn och an dee Korps, kuerz ier Lëtzebuerg den [[10. Mee]] [[1940]] vun der [[Wehrmacht]] besat gouf. An den éischte Méint no der Besatzung gouf et dunn nach just een Optrëtt vum Musekskorps, an am Dezember 1940 ass de René Hemmer du mat senge 45 Musekskomeroden an deenen anere Fräiwellegekompanisten, am Ganze 465 Mann, op [[Weimar]] bruecht gi fir do ''umgeschult'' ze ginn. No där Ëmschoulung koumen 100 Mann, dorënner d'Musikanten, zeréck op Lëtzebuerg, an de Réne Hemmer huet du wéi seng Kolleegen an däitscher Uniform am ''Musikkorps der Schutzpolizei'', wéi hir Trupp du genannt gouf, musizéiert. Den 3. Juli 1944 gouf hien zu [[Tréier]] wärend enger Opféierung vun der [[Geheime Staatspolizei|Gestapo]] verhaft, well hie sollt Informatioune vun däitsche Stellunge gesammelt hunn. Obscho keng Beweiser géint hie virlouchen, koum hien an de Prisong an de [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Gronn]], wou deemools [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzler]] an Deserteuren agespaart waren. Den 1. September 1944, wéi d'Alliéiert virun der Dier stoungen, sinn eng Partie Prisonéier entlooss ginn, dorënner de René Hemmer. 1948 huet den Hemmer säin éischt Stéck komponéiert, dat en doropshin drécken a verkafe wollt, mä ouni Erfolleg. Hien huet duerno d'Harmonie Rodange geleet, war Enseignant an der [[Péitenger Museksschoul]] a gouf éischte [[Clairon]] an der [[Lëtzebuerger Militärmusek|Militärmusek]]. An de Joren duerno sinn 21 [[Marsch (Musek)|Märsch]], 17 Orchesterstécker an och 17 Kammermusekwierker entstanen. Den Hemmer hat seng gréisst Erfolleger an den [[1960]]<nowiki/>er- a [[1970|70]]<nowiki/>er-Joren, an eng Rëtsch vu senge Stécker gouf vum [[Orchestre de Radio Luxembourg|RTL Symphonieorchester]] opgeholl an am Radio gesent. Hien huet awer ni en Editeur fonnt, dee seng Wierker publizéiert huet - deels well him virgeworf gouf, seng Musek wär ze schwéier ze spillen. 1974 war hie Matgrënner vum ''[[Orchestre de chambre du Luxembourg]]''. === Privates === De René Hemmer ass de 24. Mäerz 1943 zu Miersch mat der Anne Welter bestuet ginn; d'Koppel krut zwéi Jongen. De René Hemmer ass kuerz viru sengem 100. Gebuertsdag, am Summer 2019, gestuerwen. == Wierker == === Weltlech Vokalwierker === * ''Rouselidd'' (Text: Marcel Reuland) * ''Si kommen a si gin'' === Konschtlidder === * D'Princess Biesemstill: Märchen (Hörspiel) (Text: Félix Mersch) === Pianoskompositiounen === * Licht und Schatten = (Ombre et lumière): pour piano (1978 komp.) * Scènes; Transkription der Scènes pour 15 instruments für Klavier vierhändig (1964 komp.) === Kammermusek === * Amplitude: trio pour flute, hautbois et clarinette si bémol (1978 komp.) * Dédicace: A ma petite-fille Carine * Bloc-notes für Streicher (1981 komp.) * Chaîne de sons: flûte seule (1989 komp.) * Con Ritmo für Trompete und Klavier (1976 komp.) * Coup de dés (quatuor pour saxophones) * Facetten, für Streicher, 2 Oboen, Fagott und 2 Hörner (1989 komp.) * Fanfare für 3 Trompeten * Flüchtig wie Wind und Welle: (quatuor a cordes) = Streichquartett (1984 komp.) * Galerie d'Art; Quintett fur zwei Trompeten, Horn, Posaune und Tuba (1980 komp.) * Intermede für Streichquintett oder Streichorchester (1976 komp.) * Kryptos: musique pour 9 instruments (1969 komp.) * Leichtes Blaserquartett für 2 Trompeten und 2 Posauenen * Melos für Sopran-/Alt-Saxophon und vier Schlagzeuger * Paraphrase für Streichorchester und Klavier (1983 komp.) * Petite suite: pour quatuor de saxophones (1959 komp.) * Petite Suite für drei Trompeten (1983 komp.) * Quatrophone: flûte ut, clarinette, violoncelle, vibraphone (1994 komp.) * Sinfonia da camera (1967 komp.) * Six monologues rythmiques: pour clarinette si bemol et percussions (tambour, cymbale suspet bloc en bois) (1965 komp.) * Skizze: violon et piano (1976 komp.) * Solitaire: violoncelle solo (1995 komp.) * Sonatina pour trois trompettes en si bemol (1974-1978 komp.) * Suite concertante für Trompete (1983 komp.) * Transformations: trio pour clarinette si bemol, violoncelle et piano (1972 komp.) * Trio no 1 pour soprano, violon, violoncelle (1972 komp.) * Triphthong: (Dreilaut): trio d'anches (hautbois, clarinette si bemol et basson) * (1962 komp.) (MultigrRevue du manuscrit autogr.) ??? === Orchesterwierker === * Deux miniatures: pour orchestre (1960 komp.) * Le dernier jugement: tableau pour orchestre à cordes, saxTénor, cuivres et percussion (1960 komp.) * Matière et formes: en 2 parties: pour grand orchestre symphonique (1987 komp.) * Musique de Ballet pour élèves (1973 komp.) * Musique pour orchestre: (op36) (1961 komp.) * Nomquereine: solo pour trompette en ut et orchestre (1971 komp.) * Psaume pour orchestre, soprano solo et choeurs (1968 komp.) * Rêverie: pour orchestre symphonique: (op37) (1960 komp.) * Rotations (1975-1976 komp.) * Scènes pour 15 instruments (1963 komp.) * Sinfonia da Camera (1967 komp.) * 2. Symphonie (1962 komp.) * 3. Symphonie: Novarum rerum cupidus: musique pour cordes, piano et percussions (1964 komp.) * Symphonie brève (1960 komp.) * Une vie d'homme: pour orchestre symphonique et mezzo-soprano (1979 komp.) * Une vie d'homme + Prologue (1979 komp.) * Une vie d'homme + Epilogue (1979 komp.) === Blosorchesterwierker === * 963-1963 Stâd Letzeburg: marche * Auguste Mootz en souvenir: Marche luxembourgeoise * Essai I et II (1965 komp.) * Intensité et rythme: musique pour instruments à vent et percussion (1972 komp.) * Le cadet: Konzertmarsch * Marche de Fête: Marche luxembourgeoise * Marche olympique: pour musique militaire (harmonie et fanfare): XVI olympiade à * Melbourne (Australie) 1956 (1956 komp.) * Métamorphoses pour orgues, instruments à vent et percussion (1974 komp.) * Musique Circonstancielle (1973 komp.) * Ouverture miniature: harmonie-fanfare * Ouverture symphonique: pour orchestre d'harmonie (1959 komp.) * Prozessionsmarsch Notre Dame de la Paix * Rote Erde = (Terre rouge=Rode Buedem=Red ground): Marsch für Blasmusik * Suite pour brass band (Auftragskomposition von Fred Harles) * Tornado: Marche luxembourgeoise * Trois constructions: pour brass-band (1975 komp.) === Wierker mat onbekannter Besetzung === * Ile Symphonie (1962) * Passe temps * Saxophonie * Stin == Diskographie == * Historische RTL-Aufnahmen des Komponisten (im CNA): Le dernier jugement (1960); Rêverie (1960); Musique pour orchestre (1961); Symphonie Nr. 2 (1963); Symphonie brève (1963); 2 Miniatures (1964); Trio pour hautbois, clarinette et basson (1964); 6 Monologues rythmiques (1965); Scènes pour 15 instruments (1965); Symphonie Nr. 3 (1967); Nomquereine (1974); Rotations (1978); Sinfonia da camera (1982); Le cadet, Marche (1984); Ouverture symphonique (1984); Intensité et rythme (1985); Ouverture miniature (1985); Scènes (1985); Une vie d'homme (1985); Suite pour brass band (1988). * Suite picturale, Rapsodie choréographique, Trois élégies, Symphonie no 2, Ed. LGNM, Luxemburg 1987. * Facetten: pour orchestre de chambre, Les musiciens, Connaissances des églises, Bertrange 1989. * Lëtzebuerger Meeschterwierker vun haut, Ouverture symphonique, Musique militaire grand-ducale, André Reichling, UGDA, Luxemburg 1990 * Suite concertante, La trompette du XXème siècle, 1992. * Portrait René Hemmer: Le dernier jugement, Scènes pour 15 instruments, Nomquereine, Rotations, Une vie d'homme, Ed. LGNM, Luxemburg 1998. * Portrait René Hemmer: Facetten, Flüchtig wie Wind und Welle, Solitaire, Sinfonia da camera, Ed. LGNM, Luxemburg 2004. * Historische RTL-Aufnahmen des Dirigenten (im CNA): Onst Hemechtsland; Hierscht; Am Park; E leiwe klenge Biirkebam; E gudde Frend; Lëtzebuerg, Fielsestad (1980). * Historische RTL-Aufnahmen des Komponisten und Dirigenten (im CNA): Scenes pour 15 instruments (1965); 6 Monologues rythmiques (1965 und 1967); Symphonie Nr. 2 (1967). * Luxembourg: Panorama of contemporary music, "Scènes" (für Kl. 4-händig, Ausschnitt), Luxembourg 2004. == Literatur == * Elisabet Wirtz-Lemmel, „Tagebuch eines vergesseneen Komponisten”, [[Die Warte]], S. 4, [[Luxemburger Wort]], 22.10.2020 * Hausemer, Georges: Luxemburger Lexikon. Das Großherzogtum von A-Z, Luxemburg 2006, S. 170-171. * Blasen, Léon: Letzëbuerger Komponisten, hrsg. von Eugene Mackel, Luxemburg 1988, S. 116-120. * Wagner, Guy: Luxemburger Komponisten heute, Echternach, Luxemburg 1986, S. 43-46. * René Hemmer (* 1919). (1984). Télécran, Télécran. - Luxembourg Jg. 6 (1984), Nr. 35, p.&nbsp;14-17, ill. * Kraus, Marco: Musik der Skepsis, Ettelbrück, Luxemburg 1983. *M. (1939). René Hemmer. Revue Musicale, Revue musicale. - Luxembourg Jg. 7 (1939), Nr. 8, p.&nbsp;63. == Gielchen == * Chevalier vum [[Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] (Promotioun 1976)<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/9n7tbw3bx/pages/10/articles/DIVL851?search=Hemmer Des personnalités de la vie culturelle et artistique à l’honneur - Remise de décorations à la Bibliothèque nationale] am Luxemburger Wort vum 25. Juni 1976 op der Säit 10 op eluxemburgensia.lu</ref> == Um Spaweck == * [https://www.lgnm.lu/html/composers/biographies/hemmer.html Curriculum vitae vum René Hemmer] op der Websäit vun der Lëtzebuerger Gesellschaft fir Nei Musek a.s.b.l. * [https://web.archive.org/web/20201027031550/http://guy.grafix.fr/hemmer.htm Hommage pour ses 80 ans: René Hemmer, le premier compositeur sériel au Luxembourg] op der websäit vum [[Guy Wagner]] {{Referenzen an Notten}} * Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: „Tagebuch eines vergesseneen Komponisten”, an der Literatur. * Quell vun de Wierker an der Diskographie: Zeiß-Zippel, T. (2023). [https://www.melusinapress.lu/read/8qmm-q893/section/8d006c97-e442-41e9-8770-da1a4933cd18#index.xml-body.1_div.1 HEMMER, René. In ''HEMMER, René''] (Version 1, 1st ed., Vol. 2). Melusina Press. {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Hemmer_Rene}} [[Kategorie:Gebuer 1919]] [[Kategorie:Gestuerwen 2019]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Komponisten]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Trompettisten]] [[Kategorie:Chevalier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] b6lf3ooe0k64t5eqmwxdlgeld5geuo5 Hauster-Bréck 0 155828 2678417 2450256 2026-05-16T19:37:27Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678417 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bréck | Numm= | Bild=Hauster-Bréck zu Vaux-sous-Chèvremont.jpg | Bildtext = | Land= {{BEL}} | Plaz= [[Vaux-sous-Chèvremont]] | Koordinaten={{coor dms|49|42|23.44|N|05|16|00.51|O}} | Iwwer= [[Vesdre]] | Funktioun= Stroossebréck | Typ= [[Dunnebréck]]<br>[[Hänkbrécken a Schréiseelbrécken|Hänkbréck]] {{Small|(éischt Bréck)}} | Längt= ~ 25 m | Felder= 2 | Feldbreeten = | Breet= | Gleiser = | Héicht= | Material= [[Stol]] | Opgaangen= ~1950 | Zerstéiert = | Ersat vun = | Architekten= | Status = gespaart fir Autoen }} D''''Hauster-Bréck''' ass eng Stroossebréck zu [[Vaux-sous-Chèvremont]] an der [[belsch]]er Gemeng [[Chaudfontaine]]. Et ass eng Dunnebréck a se féiert iwwer d'[[Vesdre]]. D'Bréck ass aus den [[1950]]er-Joren a se huet eng Hänkbréck vum ëm [[1850]] ersat. ==Bréckegeschicht== [[Kategorie:Chaudfontaine]] [[Kategorie:Dunnebrécken]] [[Kategorie:Hänkbrécken]] [[Kategorie:Stroossebrécken an der Belsch]] nvu7v8wndqnokrtuqpqpambnhh1ufj8 Izeger Stee 0 155995 2678456 2583640 2026-05-16T19:44:06Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678456 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeo}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg|Numm=Izeger Stee|Bild=Hesperange, Izeger Stee (102).jpg|Bildtext=D'Bréck um Izeger Stee|Numm (Franséisch)=|Numm (Däitsch)=|Land= [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]|Kanton={{Kanton Lëtzebuerg}}|Gemeng={{Hesper}}|Buergermeeschter={{Buergermeeschter Hesper}}|Awunner=|Awunnerdatum=|Koordinaten={{Coor dms1|49|35|41.6|N|06|09|39.6|O}} }} [[Fichier:Hesperange, Izeger Stee (101).jpg|thumb|Eng vun de sëllege (falsche) Schreifweise vum Toponym op Schëlter<ref>Peter Gilles: [https://infolux.uni.lu/izeg/ Izeger Stee – Itzegersté – Izigerstee …?] infolux.uni.lu, 23. August 2011.</ref>.]] Den '''Izeger Stee'''<ref>{{Citation|URL=https://www.lod.lu/?IZEGERSTEE1|Titel=LOD - Lëtzebuerger Online Dictionnaire|Gekuckt=02.07.2021|Wierk=www.lod.lu}}</ref> ass e [[Lieu-dit]] an der [[Gemeng Hesper]]. Nieft der [[Bréck (Architektur)|Bréck]]<ref>bei der Bauverwaltung als OA717 gefouert</ref> déi hei iwwer d'[[Uelzecht]] féiert, gëtt et nach e Gebai dat vum [[Centre d'animation pédagogique et de loisirs|CAPEL]] vun der Stad Lëtzebuerg fir Fräizäitaktivitéite benotzt gëtt. == Geographie == Den Izeger Stee läit op enger Héicht vun 260 m. laanscht d'Uelzecht, op dem [[CR226]] tëscht dem [[Izeger Plateau]] a [[Bouneweg]]. Laanscht d'Uwänner vun der Uelzecht leeft de [[Vëlospist PC1|Vëloswee PC1]] vum Izeger Stee aus no [[Süden]] op [[Hesper]] oder no [[Norden]] op d'[[Gantebeensmillen]]. == Geschicht == Vu jee hir war de Wee iwwert den Izeger Stee eng wichteg Verbindung tëscht Hesper an der Stad Lëtzebuerg. Och wann den Haaptverkéier hautdesdaags iwwer d'[[Nationalstrooss 3|N3]] leeft, so ass d'Verbindung iwwer den Izeger Stee awer nach eng vill benotzen Ofkierzung fir eng Rei Leit. Ier hei eng Bréck oder e [[Stee]] bestoung, huet wuel eng [[Fuert]] duerch d'Uelzecht gefouert. Den 9. / 10. September 1944 gouf d'stenge Bréck vun der däitscher Arméi zerstéiert, wéi déi sech zeréck gezunn huet. Provisoresch gouf doropshin en Deel vun der zerstéierter Bréck mat Holz gefléckt. D'Bëtongsbréck aus dem Joer 1961<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/9mbv76/pages/2/articles/DTL131|Titel=Wie ein Stoppelfeld|Gekuckt=02.07.2021|Datum=29.09.1961|Editeur= [[d'Lëtzebuerger Land]], 8. Jg., nº 39 S. 2|Sprooch=de}}</ref> ass an de Joren 2020/2021 komplett renovéiert ginn. === Schwämm === [[Fichier:Hesperange, Izeger Stee (Waldschenke).png|thumb]] Nodeems 1918 d'[[Schwämm vum Biisserwee]] am [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Gronn]] zougemaach gouf, huet de Joseph Graf um Enn vun den [[1920]]er-Joren um Izeger Stee eng „natierlech Schwämm“ opgemaach<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/tqwhcq/pages/7/articles/DTL129|Titel=Itziger Ste|Gekuckt=03.07.2021|Datum=02.06.1934|Editeur=Escher Tageblatt, 1934. Jg., nº 129, S. 7|Sprooch=de}}</ref>, wou d'Leit an der Uelzecht schwamme konnten. 1929 huet de Joseph Glaesener eng Wiertschaft (''Waldschenke'') op där Plaz opgemaach<ref name=":0">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/3hx5k5/pages/4/articles/DTL71?search=itziger%20st%C3%A9|Titel=Lokal=Chronik|Gekuckt=02.07.2021|Datum=03.06.1929|Editeur= [[Luxemburger Wort]], Jg., nº 154, S. 4.|Sprooch=de}}</ref>. E puer Joer méi spéit (1936) goufen eng Rei Ëmbauaarbechte gemaach an ë. a. eng [[Bëtong]]smauer ronderëm d'Schwämm gebaut<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/4bxf2g/pages/3/articles/DTL112?search=itziger%20st%C3%A9|Titel=Réouverture de la ,,Schwemm Itziger Sté“|Gekuckt=02.07.2021|Datum=01.06.1936|Editeur= [[Luxembourg: journal du matin]], S. 3|Sprooch=fr}}</ref>. Den Izeger Stee war eng beléift Plaz fir Ausflich a gouf deels „dat zweet [[Oostende|Ostende]]“ genannt<ref name=":0" />. Wéinst dem groussen Interessi sinn zäitweis speziell Busse vun der Stad aus op d'''Izeger Kopp'' gefuer<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/509j1w/pages/3/articles/DTL117?search=itziger%20st%C3%A9|Titel=Autobus Municipaux|Gekuckt=02.07.2021|Datum=10.06.1939|Editeur= [[Luxembourg: quotidien du matin]], 5. Jg., nº 161/162|Sprooch=fr}}</ref>. D'Schwämm gouf …{{Wéini?}} zerguttst zougemaach. === Camping === An der Zäit{{Wéini?}} gouf et um Izeger Stee e Camping. Den Terrain ass 1988 versteet ginn. == Kuckt och == *{{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] gr4rgx3mrnz19vt7pc4mpgwffvnbqzq Napoleonsgaart um Potaschbierg 0 156508 2678492 2646462 2026-05-16T19:47:28Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678492 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Napoleonsgaart an der Gemeng Gréiwemaacher|deen an der Gemeng Rammerech|Napoleonsgaart}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg |Numm=Napoleonsgaart um Potaschbierg |Bild=Grevenmacher, Napoleonsgaart (101).jpg |Bildtext=Schëld beim Napoleonsgaart |Numm (Franséisch)=Jardin Napoléon<br>Jardin du roi de Rome |Land= [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] |Kanton={{Kanton Gréiwemaacher}} |Gemeng={{Gréiwemaacher}} |Buergermeeschter={{Buergermeeschter Gréiwemaacher}} |Awunner= |Awunnerdatum= |Fläch= |Héicht=258 m |Koordinaten={{coor dms|49|40|44.04|N|6|23|48.80|O|}} }} [[Fichier:Grevenmacher,_Napoleonsgaart_(03).jpg|miniatur|250x250px|Trap fir an den Napoleonsgaart]] Den '''Napoleonsgaart um Potaschbierg''' ({{Fr}} ''jardin Napoléon'' oder ''jardin du roi de Rome'') ass en Hiwwel an e [[Lieu-dit]] um [[Potaschbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescher]] [[Gemeng Gréiwemaacher]]. == Geographie == Den Napoleonsgaart läit um Potaschbierg, op enger Héicht vu 258 m, nërdlech vun der [[Nationalstrooss 1|N1]], an der Mëtt vun der Opfaart fir op d'[[Autobunn A1 (Lëtzebuerg)|Autobunn A1]] a Richtung [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]. == Geschicht == D'Plaz krut hiren Numm zu Éiere vum [[Napoleon II.|Napoleon François Joseph Charles Bonaparte]], dem eenzege Fils vum franséische Keeser [[Napoleon Bonaparte]] an der [[Marie-Louise vun Éisträich]]. No der Gebuert huet den Napoleon nämlech ugeuerdent, datt op der héchster Plaz an all Regioun iwwer déi hie regéiert huet, Beem – haaptsächlech [[Fiichten]] – ugeplanzt sollte ginn<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/qsbzwc/pages/6/articles/DTL133?search=jardin%20napoleon|Titel=ITINERAIRE ET OBSERVATIONS. In: Monats-Berichte = Bulletins mensuels Société des naturalistes luxembourgeois|Gekuckt=10.07.2021|Datum=28.10.1932|Sprooch=fr}}</ref>. Dat erkläert och firwat et nach aner Plaze gëtt, déi esou genannt ginn. Ënner anerem gëtt et nach en [[Napoleonsgaart]] an der [[Gemeng Rammerech]]. Wéi an der Mëtt vun den [[1980]]er-Joren den Autobunnsverdeeler gebaut gouf, ass den Napoleonsgaart doranner integréiert ginn. Mëttlerweil ass aus dem „Gaart“ awer en ongefleegten, verwëlderte Bëschelche ginn. == Biller == <gallery mode="packed" heights="160"> Grevenmacher, Napoleonsgaart (02).jpg|Trap niewent der N1 fir an den Napoleonsgaart Grevenmacher, Napoleonsgaart (04).jpg|Aus dem Gaart ass en ongefleegte, wëlle Bësch ginn… Grevenmacher, Napoleonsgaart (05).jpg| </gallery> == Kuckt och == == Um Spaweck == {{Commonscat|Napoleonsgaart (Potaschbierg)|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gemeng Gréiwemaacher]] [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Geographie vu Lëtzebuerg]] 58wqcqfp9ovyh440qg8881ez48hli15 Lëtzebuerg-Effekt 0 156567 2678468 2549501 2026-05-16T19:45:25Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678468 wikitext text/x-wiki De '''Lëtzebuerg-Effekt''' ass an der [[Funktechnik]] eng Aart [[ionosphär]]esch [[Kräizmodulatioun]] tëscht (op d'mannst) zwéi [[Radiosender]]en, absënns am Beräich vun der [[Laangwell|Laang-]] a [[Mëttelwell]]. De Lëtzebuerg-Effekt mécht sech doduerch bemierkbar, datt de [[Radiosprogramm]] vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass. Nodeems de staarke Laangwellesender vun [[RTL Group|RTL]] an den [[1930]]<nowiki/>er-Joren iwwer de [[Sender vu Jonglënster]] a Betrib goung, konnt ee beim Ëmfang vum [[Schwäiz]]er Mëttelwellesender [[Beromünster]] heiansdo de Programm vu Radio Lëtzebuerg am Hannergrond héieren, obscho béid Sendere ganz verschidde Frequenzen –&nbsp;an esouguer ënnerschiddlech [[Frequenzband|Bänner&nbsp;]]– benotzt hunn. De Lëtzebuerg-Effekt gouf 1933 vu [[Bernard Tellegen]]<ref name="Tellegen">[[Bernard Tellegen|Bernard D. H. Tellegen]]: ''Interaction between Radio-Waves?'' In: ''[[Nature]].'' Bd. 131, 1933, S. 840–843</ref> an 1934 vum [[Victor Bailey|Victor Albert Bailey]] an [[David Martyn|David Forbes Martyn]] beschriwwen. == Literatur == * Александр В. Гуревич: ''К теории кроссмодуляции радиоволн.'' An: ''Известия высших учебных заведений. Радиофизика.'' Bd. 1, Nr. 5/6, 1958, ZDB-ID 164117-7, S. 17-28, (An englescher Sprooch: ''The theory of cross-modulatioun of radiowaves'' (= ''NASA Technical Translation.'' F-259, {{ISSN|0499-9355}}). National Aeronautics and Space Administration, Washington DC 1965, ([[iarchive:nasa techdoc 19650015026|Digitalisat]])). {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerg-Effekt}} [[Kategorie:Funktechnik]] [[Kategorie:Saachen, déi no Lëtzebuerg genannt sinn]] moixoghtcpoc5hkp1399s4l1ag1jdyt Right Livelihood Award 0 156756 2678528 2639535 2026-05-16T19:54:23Z VolvoxBot 61746 /* Virschlag un d'Nobelstëftung */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678528 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Rightlivelihoodaward.jpg|thumb]] De '''Right Livelihood Award''' ('''RLA''') (iwwersat ongeféier „Präis fir gerecht, adequat Liewensgrondlagen“) ass eng Auszeechnung fir d'„Gestaltung vun enger besserer Welt“ déi zanter [[1980]] all Joer vun der Stëftung ''Right Livelihood Award Foundation'' verginn an duerch Done finanzéiert gëtt. D'Bezeechnung „'''alternativen Nobelpräis“''' ass an den éischte Jore vum Präis an der Ëffentlechkeet entstanen, et ass awer keng offiziell Bezeechnung. Et besteet keng institutionell Verbindung vum Präis mam [[Nobelpräis]]. == Geschicht == === Virschlag un d'Nobelstëftung === [[Fichier:Right_Livelihood_Award_2009-press_conference-25.jpg|miniatur|Jakob vun Uexküll, Grënner vun der Auszeechnung]] De [[Jakob von Uexküll]] ass an den [[1970]]er-Joren duerch d'Welt gereest an huet vill [[Aarmut]] an [[Ëmweltzerstéierung]] gesinn. 1980 huet den deemools 35-järege [[Philatelie|Philatelist]] a [[Journalist]] der Nobelstëftung virgeschloen zousätzlech Nobelpräisser ze stëften, sou z.&nbsp;B. e Präis dee „speziell op d'Besoine vun der Majoritéit vun der Mënschheet an der [[Entwécklungsland|Drëtter Welt]]“ ausgeriicht wier. No den Angabe vun der ''Right Livelihood Foundation'' huet hie virgeschloen en Nobelpräis fir [[Ekologie]] an ee fir d'Iwwerwannung vun der Aarmut ze schafen. Hie wollt sech och finanziell un dëse Präisser bedeelegen. De Virschlag gouf vun der Nobelstëftung refuséiert, absënns well se keng zousätzlech Präisser aféiere wéilten, nodeems et Kritik gouf wéi den [[Präis vun der Schweedescher Räichsbank fir Ekonomie]] agefouert gi war. === Grënnung vum Right Livelihood Award === De vun Uexküll huet doropshin 1980 selwer sou e Präis, de ''Right Livelihood Award'' an d'Liewe geruff. Fir d'Finanzement huet hie wäertvoll [[Timber]]e verkaaft an domat en Erléis tëscht enger hallwer an enger Millioun [[US-Dollar|US-Dolla]]<nowiki/>r realiséiert. == Zweck == De ''Right Livelihood Award'' gëtt u [[Persoun (Droit)|Persounen]], [[Organisatioun]]en an Representante vu [[Sozial Beweegung|Soziale Beweegunge]] verginn, déi sech mat praktesche Léisungen a Modeller fir eng mënschewierdeg [[Subsistenz]] asetzen. == Laureaten == {| class="wikitable mw-collapsible" !Joer !Laureat(en) !Land |- | rowspan="2" |1980 |Hassan Fathy |{{EGY}} |- |Plenty International, Stephen Gaskin |{{USA-Ex}}, {{GTM}}, {{LSO}} |- | rowspan="3" |1981 |Mike Cooley |{{GBR}} |- |Bill Mollison |{{AUS}} |- |Patrick van Rensburg, Education with Production |{{BWA}}, {{ZAF}} |- | rowspan="5" |1982 |Erik Dammann, Future in Our Hands |{{NOR}} |- |Anwar Fazal |{{MYS}} |- |Petra Kelly |{{DEU}} |- |Participatory Institute for Development Alternatives |{{LKA}} |- |Sir George Trevelyan, Bt |{{GBR}} |- | rowspan="4" |1983 |Leopold Kohr |{{AUT}} |- |Amory Lovins, Hunter Lovins, Rocky Mountain Institute |{{USA-Ex}} |- |Manfred Max-Neef, CEPAUR |{{CHL}} |- |Häuptling Ibedul Gibbons an d'Bevëlkerung vu Palau |{{PLW}} |- | rowspan="4" |1984 |Imane Khalifeh |{{LBN}} |- |Self-Employed Women's Association, Ela Bhatt |{{IND}} |- |Winefreda Geonzon, Free Legal Assistance Volunteers' Association (FREE LAVA) |{{PHL}} |- |[[Wangari Maathai]], Green Belt Movement |{{KEN}} |- | rowspan="5" |1985 |Theo Van Boven |{{NLD}} |- |Cary Fowler (Rural Advancement Fund International) |{{USA-Ex}} |- |Pat Mooney (Rural Advancement Fund International) |{{CAN}} |- |Lokayan, Rajni Kothari |{{IND}} |- |Duna Kör |{{HUN}} |- | rowspan="5" |1986 |Robert Jungk |{{AUT}} |- |Rosalie Bertell |{{CAN}} |- |Alice Stewart |{{GBR}} |- |Ladakh Ecological Development Group, Helena Norberg-Hodge |{{IND}} |- |Evaristo Nugkuag, AIDESEP |{{PER}} |- | rowspan="5" |1987 |Johan Galtung |{{NOR}} |- |Chipko movement |{{IND}} |- |Hans-Peter Dürr, Global Challenges Network |{{DEU}} |- |Institute for Food and Development Policy, Frances Moore Lappé |{{USA-Ex}} |- |Mordechai Vanunu |{{ISR}} |- | rowspan="4" |1988 |International Rehabilitation and Research Centre for Torture Victims, Inge Kemp Genefke |{{DNK}} |- |José Lutzenberger |{{BRA}} |- |John F. Charlewood Turner |{{GBR}} |- |Sahabat Alam Malaysia, Mohammed Idris, Harrison Ngau, d'Vollek vun de Penan |{{MYS}} |- | rowspan="4" |1989 |Seikatsu Club Consumers' Co-operative Union |{{JPN}} |- |Melaku Worede |{{ETH}} |- |Aklilu Lemma, Legesse Wolde-Yohannes |{{ETH}} |- |Survival International |{{GBR}} |- | rowspan="4" |1990 |Alice Tepper Marlin, Council on Economic Priorities |{{USA-Ex}} |- |Bernard Lédéa Ouédraogo |{{BFA}} |- |Felicia Langer |{{ISR}} |- |Association of Peasant Workers of the Carare (Asociaciòn de Trabajadores Campesinos del Carare) |{{COL}} |- | rowspan="5" |1991 |Edward Goldsmith |{{GBR}} |- |Narmada Bachao Andolan |{{IND}} |- |Bengt Danielsson & Marie-Thérèse Danielsson |{{SWE}}, {{FRA}} |- |Jeton Anjain, d'Bevëlkerung vu Rongelap |{{MHL}} |- |Landless Workers' Movement (Movimento dos Trabalhadores Rurais Sem Terra) / CPT (Commissãoo Pastoral da Terra) |{{BRA}} |- | rowspan="4" |1992 |Finnish Village Action Movement (Kylätoiminta) |{{FIN}} |- |Gonoshasthaya Kendra, Zafrullah Chowdhury |{{BGD}} |- |Helen Mack |{{GTM}} |- |John Gofman, Alla Yaroshinskaya |{{USA-Ex}}, {{UKR}} |- | rowspan="4" |1993 |Arna Mer-Khamis, Care and Learning |{{ISR}} |- |Organisation of Rural Associations for Progress, Sithembiso Nyoni |{{ZWE}} |- |Vandana Shiva |{{IND}} |- |Mary an Carrie Dann vun de Shoshonen |{{USA-Ex}} |- | rowspan="4" |1994 |Astrid Lindgren |{{SWE}} |- |SERVOL (Service Volunteered for All) |{{TTO}} |- |H. Sudarshan, VGKK (Vivekananda Girijana Kalyana Kendra) |{{IND}} |- |Ken Saro-Wiwa, Movement for the Survival of the Ogoni People |[[Fichier:Flag of the Ogoni people.svg|20px|border]] [[Ogoniland]], {{NGA}} |- | rowspan="4" |1995 |András Bíró, Hungarian Foundation for Self-Reliance |{{HUN}} |- |Serb Civic Council |{{BIH}} |- |Carmel Budiardjo, TAPOL |{{IDN}}, {{GBR}} |- |Sulak Sivaraksa |{{THA}} |- | rowspan="4" |1996 |Herman Daly |{{USA-Ex}} |- |Committee of Soldiers' Mothers of Russia |{{RUS}} |- |People's Science Movement of Kerala (Kerala Sasthra Sahithya Parishad) |{{IND}} |- |George Vithoulkas |{{GRC}} |- | rowspan="5" |1997 |Joseph Ki-Zerbo |{{BFA}} |- |Jinzaburo Takagi |{{JPN}} |- |Mycle Schneider |{{FRA}} |- |Michael Succow |{{DEU}} |- |Cindy Duehring |{{USA-Ex}} |- | rowspan="4" |1998 |International Baby Food Action Network | |- |Samuel Epstein |{{USA-Ex}} |- |Juan Pablo Orrego |{{CHL}} |- |Katarina Kruhonja, Vesna Terselic |{{HRV}} |- | rowspan="4" |1999 |Hermann Scheer |{{DEU}} |- |Juan Garcés |{{ESP}} |- |COAMA (Consolidation of the Amazon Region) |{{COL}} |- |Grupo de Agricultura Orgánica |{{CUB}} |- | rowspan="4" |2000 |Tewolde Berhan Gebre Egziabher |{{ETH}} |- |Munir |{{IDN}} |- |Birsel Lemke |{{TUR}} |- |Wes Jackson |{{USA-Ex}} |- | rowspan="4" |2001 |José Antonio Abreu |{{VEN}} |- |Gush Shalom, Rachel an Uri Avnery |{{ISR}} |- |Leonardo Boff |{{BRA}} |- |Trident Ploughshares |{{GBR}} |- | rowspan="4" |2002 |Martin Green |{{AUS}} |- |Kamenge Youth Centre (Centre Jeunes Kamenge) |{{BDI}} |- |Kvinna Till Kvinna |{{SWE}} |- |Martín Almada |{{PRY}} |- | rowspan="4" |2003 |David Lange |{{NZL}} |- |Walden Bello, Nicanor Perlas |{{PHL}} |- |Citizens' Coalition for Economic Justice |{{KOR}} |- |SEKEM, Ibrahim Abouleish |{{EGY}} |- | rowspan="4" |2004 |Swami Agnivesh, Asghar Ali Engineer |{{IND}} |- |Memorial Society |{{RUS}} |- |Bianca Jagger |{{NIC}} |- |Raúl Montenegro |{{ARG}} |- | rowspan="4" |2005 |Maude Barlow and Tony Clarke |{{CAN}} |- |Irene Fernandez |{{MYS}} |- |Roy Sesana an d'"First People of the Kalahari" |{{BWA}} |- |Francisco Toledo |{{MEX}} |- | rowspan="4" |2006 |Daniel Ellsberg |{{USA-Ex}} |- |Ruth Manorama |{{IND}} |- |Chico Whitaker |{{BRA}} |- |International Poetry Festival of Medellín |{{COL}} |- | rowspan="4" |2007 |Christopher Weeramantry |{{LKA}} |- |Dekha Ibrahim Abdi |{{KEN}} |- |Percy Schmeiser, Louise Schmeiser |{{CAN}} |- |Grameen Shakti |{{BGD}} |- | rowspan="4" |2008 |Krishnammal Jagannathan and Sankaralingam Jagannathan LAFTI |{{IND}} |- |Amy Goodman |{{USA-Ex}} |- |Asha Haji Elmi |{{SOM}} |- |Monika Hauser |{{ITA}} |- | rowspan="4" |2009 |Catherine Hamlin |{{AUS}} |- |René Ngongo |{{COD}} |- |David Suzuki |{{CAN}} |- |Alyn Ware |{{NZL}} |- | rowspan="4" |2010 |Nnimmo Bassey |{{NGA}} |- |Erwin Kräutler |{{AUT}}, {{BRA}} |- |Shrikrishna Upadhyay |{{NPL}} |- |Physicians for Human Rights |{{ISR}} |- | rowspan="4" |2011 |Huang Ming |{{CHN}} |- |Jacqueline Moudeina |{{TCD}} |- |GRAIN | |- |Ina May Gaskin |{{USA-Ex}} |- | rowspan="4" |2012 |Campaign Against Arms Trade |{{USA-Ex}} |- |Gene Sharp |{{USA-Ex}} |- |Hayrettin Karaca |{{TUR}} |- |Sima Samar |{{AFG}} |- | rowspan="4" |2013 |Paul Walker |{{USA-Ex}} |- |Hans Rudolf Herren, Biovision Foundation |{{CHE}} |- |Raji Sourani |[[Fichier:Flag of Palestine.svg|20px|border]] [[Gazasträif]] |- |[[Denis Mukwege]] |{{COD}} |- | rowspan="5" |2014 |Bill McKibben, 350.org |{{USA-Ex}} |- |Basil Fernando, AHRC |{{HKG}} |- |Asma Jahangir |{{PAK}} |- |Alan Rusbridger |{{GBR}} |- |Edward Snowden |{{USA-Ex}} |- | rowspan="4" |2015 |Sheila Watt-Cloutier |{{CAN}} |- |Tony de Brum |{{MHL}} |- |Kasha Jacqueline Nabagesera |{{UGA}} |- |Gino Strada |{{ITA}} |- | rowspan="4" |2016 |Cumhuriyet |{{TUR}} |- |Syrian Civil Defense |{{SYR}} |- |Mozn Hassan, Nazra for Feminist Studies |{{EGY}} |- |Svetlana Gannushkina |{{RUS}} |- | rowspan="4" |2017 |Robert Bilott |{{USA-Ex}} |- |Colin Gonsalves |{{IND}} |- |Khadija Ismayilova |{{AZE}} |- |Yetnebersh Nigussie |{{ETH}} |- | rowspan="4" |2018 |Thelma Aldana, Iván Velásquez |{{GTM}}, {{COL}} |- |Yacouba Sawadogo |{{BFA}} |- |Abdullah al-Hamid, Mohammad Fahad al-Qahtani, Walid Abu al-Chair |{{SAU}} |- |Tony Rinaudo |{{AUS}} |- | rowspan="4" |2019 |[[Greta Thunberg]] |{{SWE}} |- |Aminatou Haidar |{{ESH}} |- |Davi Kopenawa Yanomami |{{BRA}} |- |Guo Jianmei |{{CHN}} |- | rowspan="4" |2020 |Nasrin Sotoudeh |{{IRN}} |- |Bryan Stevenson |{{USA-Ex}} |- |Lottie Cunningham Wren |{{NIC}} |- |Ales Bialiatski |{{BLR}} |- | rowspan="4" |2021 |Marthe Wandou |{{CMR}} |- |Wladimir Sliwjak |{{RUS}} |- |Legal Initiative for Forest and Environment |{{IND}} |- |Freda Huson, Wet'suwet'en People |{{CAN}} |- | rowspan="4" |2022 |[[Oleksandra Matwijtschuk]] (*&nbsp;1983) an de ''Center for Civil Liberties'' |{{UKR}} |- |[[Fartuun Adan]] (*&nbsp;1969) an hier Duechter [[Ilwad Elman]] (*&nbsp;1989) |{{SOM}} |- |''Africa Institute for Energy Governance'' |{{UGA}} |- |''Cecosesola'' (''Central Coperativa de Servicios Sociales del Estado Lara'') |{{VEN}} |- | rowspan="4" |2023 |[[Eunice Brookman-Amissah]] (*&nbsp;1945) |{{GHA}} |- |''Mother Nature Cambodia'' |{{KHM}} |- |[[Phyllis Omido]] (*&nbsp;1978) |{{KEN}} |- |''SOS Méditerranée'' |{{EUR}} |- | rowspan="4" |2024 |''Forensic Architecture'' |{{GBR}} |- |[[Anabela Lemos]] (*&nbsp;1953) a ''Justiça Ambiental!'' |{{MOZ}} |- |[[Issa Amro]] (*&nbsp;1980) a ''Youth Against Settlements'' |[[Fichier:Flag of Palestine.svg|20px|border]] [[Palestina]] |- |[[Joan Carling]] (*&nbsp;1963) |{{PHL}} |- | rowspan="4" |2025 |''Pacific Islands Students Fighting Climate Change'' an [[Julian Aguon]] (*&nbsp;1982) |Pazifesch Inselen {{GUM}} |- |''Justice for Myanmar'' |{{MMR}} |- |[[Audrey Tang]] (*&nbsp;1981) |{{TWN}} |- |''Emergency Response Rooms'' |{{SDN}} |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Right Livelihood Award|{{PAGENAME}}}} * [https://rightlivelihood.org/ Offiziell Websäit vun der Right Livelihood] [[Kategorie:Auszeechnungen]] m6olkkl5myquf3v1rqxcouuzjliweao Olympesch Wanterspiller 2022 0 157477 2678660 2658614 2026-05-17T10:19:27Z GilPe 14980 Ortho (via JWB) 2678660 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Olympesch Spiller}} D''''[[Olympesch Spiller|Olympesch Wanterspiller]] 2022''', offiziell '''XXIV. Olympesch Wanterspiller''', goufe vum 4. bis zum 20. Februar [[2022]] an der [[Volleksrepublik China|chineesescher]] Haaptstad [[Beijing]] organiséiert. Beijing war déi éischt Stad an där souwuel Olympesch Summerspiller ([[Olympesch Summerspiller 2008|2008]]) wéi och Olympesch Wanterspiller ofgehale goufen. == Participanten == Et hunn 91 Natiounen mat am Ganzen 2.786 Athleeten op der Editioun 2022 matgemaach. <!--(huelt d'Feiler net ewech bis déi lescht Athleten qualifizéiert sinn. An der Tëschenzäit, kuckt no all Artikel vun engem deelhuelende NOC fir dës Sektioun hei drënner z'änneren.) == Disziplinnen == * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Alpinschi|Alpinschi]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Äishockey|Äishockey]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Äiskonschtlaf|Äiskonschtlaf]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Äisschnelllaf|Äisschnelllaf]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Biathlon|Biathlon]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Bob|Bob]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Curling|Curling]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Freestyle|Freestyle]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Nordesch Schi|Nordesch Schi]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Rennschlitt|Rennschlitt]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Shorttrack|Shorttrack]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Skeleton|Skeleton]] * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Snowboard|Snowboard]] ... == Kalenner == <!-- D'Evenementer sinn déi vun 2006 a mussen ugepasst ginn. Vläit gëtt et se als Wikidataelement? ... {| border="2" cellspacing="0" cellpadding="4" rules="all" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="margin:1em 1em 1em 0; border-style:solid; border-width:1px; border-collapse:collapse; empty-cells:show" ! colspan="18" style="align:center;" | Februar |- ! Dag !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Biathlon|Biathlon]] || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Bob|Bob]] || || || || || || || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Curling|Curling]] || || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Äishockey|Äishockey]] || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Äiskonschtlaf|Äiskonschtlaf]] || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Nordesch Schi|Nordesch Schi]] || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Rennschlitt|Rennschlitt]] || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || || || || || || || || || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Äisschnelllaf|Äisschnelllaf]] || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Shorttrack|Shorttrack]] || || || bgcolor="#33ff33" | || || || bgcolor="#33ff33" | || || || bgcolor="#33ff33" | || || || || bgcolor="#33ff33" | || || || bgcolor="#33ff33" | || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Alpinschi|Alpinschi]] || || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Freestyle|Freestyle]] || || bgcolor="#33ff33" | || || || || bgcolor="#33ff33" | || || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Skeleton|Skeleton]] || || || || || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || || || || || || || |- | [[Olympesch Wanterspiller 2022/Snowboard|Snowboard]] || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || || || bgcolor="#33ff33" | || bgcolor="#33ff33" | || || || |- ! Dag !! 4 !! 5 !! 6 !! 7 !! 8 !! 9 !! 10 !! 11 !! 12 !! 13 !! 14 !! 15 !! 16 !! 17 !! 18 !! 19 !! 20 |} --> == Medailen == Zu Beijing goufen am Ganze 327, jee 109 Gold-, Sëlwer- a Bronzmedaile verginn. {| class="wikitable float-right toptextcells" style="width:350px; background:#FFFFFF; text-align:center;" |- ! colspan="6"| Top-10-Medailespigel |- ! Plaz ! style="text-align:left"| Land ! [[Fichier:Gold medal-2008OB.svg|16px]] !! [[Fichier:Silver medal-2008OB.svg|16px]] !! [[Fichier:Bronze medal-2008OB.svg|16px]] !! Tot. |- | 1 | style="text-align:left;"| {{NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 16 | style="background:#DCE5E5;" | 8 | style="background:#FFDAB9;" | 13 | 37 |- | 2 | style="text-align:left;"| {{DEU}} | style="background:#F7F6A8;" | 12 | style="background:#DCE5E5;" | 10 | style="background:#FFDAB9;" | 5 | 27 |- | 3 | style="text-align:left;"| {{CHN}} | style="background:#F7F6A8;" | 9 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 15 |- | 4 | style="text-align:left;"| {{USA}} | style="background:#F7F6A8;" | 8 | style="background:#DCE5E5;" | 10 | style="background:#FFDAB9;" | 7 | 25 |- | 5 | style="text-align:left;" | {{SWE}} | style="background:#F7F6A8;" | 8 | style="background:#DCE5E5;" | 5 | style="background:#FFDAB9;" | 5 | 18 |- | 6 | style="text-align:left;" | {{NLD}} | style="background:#F7F6A8;" | 8 | style="background:#DCE5E5;" | 5 | style="background:#FFDAB9;" | 4 | 17 |- | 7 | style="text-align:left;" | {{AUT}} | style="background:#F7F6A8;" | 7 | style="background:#DCE5E5;" | 7 | style="background:#FFDAB9;" | 4 | 18 |- | 8 | style="text-align:left;"| {{CHE}} | style="background:#F7F6A8;" | 7 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 6 | 15 |- | 9 | style="text-align:left;" | [[File:Olympic flag.svg|25px]] ROK | style="background:#F7F6A8;" | 6 | style="background:#DCE5E5;" | 12 | style="background:#FFDAB9;" | 14 | 32 |- | 10 | style="text-align:left;" | {{FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 5 | style="background:#DCE5E5;" | 7 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 14 |- | colspan="6" |<small>[[Fichier:Gold medal-2008OB.svg|16px]] = Gold | [[Fichier:Silver medal-2008OB.svg|16px]]<nowiki> = Sëlwer | </nowiki>[[Fichier:Bronze medal-2008OB.svg|16px]] = Bronz</small><br><small>ROK = Russeschen Olympesche Kommitee</small> |} == Participatioun vu Lëtzebuerg == [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] war zu Beijing mat zwéin Athleeten (1 Fra an 1 Mann) an enger [[Olympesch Sportaarten|Sportaart]] vertrueden. <!--Et war déi 10. lëtzebuergesch Participatioun bei den Olympesche Wanterspiller.--> === Fändelsdréier === De [[Fändel vu Lëtzebuerg]] gouf bei der Erëffnungszeremonie vun den zwéi Schileefer [[Gwyneth ten Raa]] a [[Matthieu Osch]] gedroen. === Participantë pro Sportaart === ==== [[Fichier:Alpine skiing pictogram.svg|35px]] [[Alpinschi]] ==== {| class="wikitable" style="text-align:center" ! rowspan="2"| Athleeten ! rowspan="2"| Kompetitiounen ! colspan="2"| 1. Laf ! colspan="2"| 2. Laf ! colspan="2"| Total |- ! Zäit ! Rang ! Zäit ! Rang ! Zäit ! Rang |- | colspan="8" align="left" | '''Dammen''' |- | rowspan="2" style="text-align:left;" |[[Gwyneth ten Raa]] | style="text-align:left;" | Riseslalom | colspan="2" | ''net fäerdeg gemaach'' | colspan="4" | ausgescheet |- | style="text-align:left;" | Slalom | colspan="2" | ''net fäerdeg gemaach'' | colspan="4" | ausgescheet |- | colspan="8" align="left" | '''Hären''' |- | rowspan="2" style="text-align:left;" |[[Matthieu Osch]] | style="text-align:left;" | Riseslalom | 1'10,60" | 34 | 1'15,94" | 28 | 2'26,54" | 28 |- | style="text-align:left;" | Slalom | colspan="2"|''net fäerdeg gemaach'' | colspan="4"|ausgescheet |} == Kuckt och == * [[Olympesch Wanterspiller 2022/Medailespigel|Medailespigel Olympesch Wanterspiller 2022]] * [[Lëtzebuerg bei den Olympesche Spiller]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Olympionicken]] == Um Spaweck == {{Commonscat|2022 Winter Olympics}} * D'Spiller op [https://www.olympedia.org/editions/62 www.olympedia.org] {{Olympesch Wanterspiller}} [[Kategorie:Olympesch Wanterspiller 2022| ]] [[Kategorie:Peking]] iiazoyrtke7z91j96grqj8ej95m2reo George Mergenthaler 0 157698 2678406 2611232 2026-05-16T19:35:22Z VolvoxBot 61746 /* Liewen */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678406 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''George Ottmar Mergenthaler''', gebuer de [[5. August]] [[1920]] zu [[Rye (New York)|Rye]], a gestuerwen den [[18. Dezember]] [[1944]] zu [[Eschweiler (Wolz)|Eschweiler]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikaneschen]] Zaldot deen an der [[Ardennenoffensiv]] gefall ass. [[Fichier:Café Halte 01.jpg|thumb|De Café Halte (2020): op dëser Strooss, Richtung Eschweiler ass den George Mergenthaler den 18. Dezember 1944 gefall.]] De Mergenthaler, dee vu senge Komerode ''Merg'' genannt gouf, war Zaldot am Opklärungstrupp (28th Cavalry Reconnaissance Troop) vun der amerikanescher [[28. Infanteriedivisioun]]. D'Missioun vun den Opklärungstruppe war et fir virun der eegener Frontlinn d'Positiounen an d'Kampfstäerkt vun de feindlechen Truppen opzeklären an un den Haaptquartéier ze mellen. No der Liberatioun vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], den [[10. September]] [[1944]], war déi 28. Opklärungstrupp vun November bis Dezember 1944 zu Eschweiler stationnéiert. Wéinst senger Hëllefsbereetschaft an och senge Sproochekenntnisser – niewent Englesch huet hie fléissend Däitsch a Franséisch geschwat –, war den George Mergenthaler bei de Leit am Duerf ganz beléift. Wéi den 18. Dezember 1944, um zweeten Dag vun der Ardennenoffensiv, d'Opklärungstrupp sech aus Eschweiler huet missen zeréckzéien, sinn si no beim [[Café Halte]], ongeféier an der Mëtt tëschent Eschweiler a [[Wolz]], op däitsch [[Panzer]] mat Infanteriste gestouss. Et koum zu Schéissereien, bei deenen den George Mergenthaler gefall ass. Un den Georges Mergenthaler erënneren haut zu Eschweiler eng Plack mat sengem [[Portrait]] an der [[Kierch Eschweiler|Kierch]] an e Monument zu sengen Éieren no beim Café Halte, laanscht den [[CR328]], no bei der Plaz wou hie gefall war. == Liewen== Den George Ottmar Mergenthaler war den Enkel vum [[Ottmar Mergenthaler]] (1854-1899), deen [[1872]] an d'USA ausgewandert war an do d'[[Linotype-Setzmaschinnn]] entwéckelt a mat Hëllef vun enger eegener Firma produzéiert huet. Dës Maschinn huet d'Setzen an den Dréckereie revolutionnéiert a war bis an d'[[1980]]er-Joren, ier den [[Desktop-Publishing]] opkoum, weltwäit am Asaz. Duerch dës Aktivitéit koum den Ottmar a seng Famill zu finanziellem Wuelstand. Den Ottmar Mergenthaler hat fënnef Kanner, dorënner den Herman Charles Mergenthaler (1887-1972), dem George säi Papp. Den George war dat eenzegt Kand vum Herman Mergenthaler an der Alice Sweeney an ass mat der englescher an der däitscher Sprooch opgewuess. Spéider huet hie franséisch derbäi geléiert. Am September [[1939]] huet den George Mergenthaler op der [[Princeton University]] ugefaangen Englesch a Geschicht ze studéieren. Am Juni [[1942]], nach wärend sengen Universitéitsstudien, mellt hie sech fräiwëlleg bei déi amerikanescher Arméi. Am Januar [[1943]] ass hien akasärnéiert ginn an am Oktober 1943 mat senger Trupp, der 28th Cavalry Reconnaissance Troop, déi mat ca. 140 Zaldote un déi 28. Infanteriedivisioun rattachéiert war, iwwer den [[Atlantik]] an de [[Wales]] transportéiert ginn. Wéinst senge Sproochkenntnisser gouf hien dem Haaptquartéierplotto vun der Opklärungstrupp zougeuerdent. Den 28. Juli 1944, ca. 7 Wochen nom [[Operatioun Overlord|D-Day]], ass seng Divisioun op [[Oklahoma Beach]] an Nordfrankräich gelannt. Den 29. August 1944, no der Liberatioun vu [[Paräis]], participéiert hie mat der ganzer 28. Infanteriedivisioun un der Parad op de [[Champs-Élysées]]. Den 10. September 1944 kënnt den George mat den amerikaneschen Truppen eng éischt Kéier op [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], duerno gouf den Opklärungstrupp mat der 28. Infanteriedivisioun an d'[[Belsch]] bei [[Malmédy|Malmedy]] an duerno un d'Front am [[Hürtgenbësch]] verluecht. ==Openthalt zu Eschweiler== [[Fichier:Eschweiler (Wiltz) – Duerfstrooss 32.jpg|thumb|2021: D'Haus zu Eschweiler an deem de Mergenthaler 1944 zesumme mat engem aneren Zaldot logéiert huet.]] Am November 1944 gouf déi 28. Infanteriedivisioun am Hürtgenbësch ofgeléist an un déi däitsch Grenz verluecht. Den Haaptquartéier vun der Divisioun koum op Wolz an den 28. Opklärungstrupp gouf zu Eschweiler stationnéiert, wou d'Zaldote bei den Awunner aquartéiert goufen. Hir militäresch Aktivitéit war reduzéiert an den George Mergenthaler huet sech bei den Awunner wéinst senger Hëllefsbereetschaft am Duerf besonnesch beléift gemaach, dat och well hie fléissend Däitsch geschwat huet. Hien huet sech mam [[Paschtouer]], dem Antoine Bodson ugefrënnt, deen Hobbyfotograf war, sou datt eng Rëtsch Fotoe vum ''Merg'' zu Eschweiler entstane sinn. Och mam Virginia vum Hubertyshaff huet hie vill Zäit verbruecht. ==De Kampf um CR328 no beim Café Halte== De 16. Dezember 1944 huet déi däitsch Arméi d'Ardennenoffensiv lancéiert. Wéi hir Panzeren an d'Infanterie Eschweiler ëmmer méi no koumen an éischt Kämpf entstane sinn, hunn déi ënnerleeën amerikanesch Zaldote vun der Opklärungstrupp d'Duerf an zwéi Plottoe verlooss. Dem Mergenthaler säi Plotto huet aus sechs Gefierer bestanen, déi um CR328 no Süden aus dem Duerf eraus a Richtung Wolz gefuer sinn. No beim Café Halte, ongeféier an der Mëtt tëschent Eschweiler a Wolz, si s'op zwéin däitsch Panzer mat Infanteriste gestouss, déi [[Granat]]en op déi amerikanesch Gefierer geschoss hunn. De Mergenthaler, deen am drëtte Gefier souz, ass bei d'[[Maschinnegewier]] um Kommandojeep gesprongen an huet ronderëm op déi däitsch Zaldote geschoss. Dertëscht huet hie senge Komeroden zougeruff, si sollen iwwer den Hiwwel a Richtung Bësch fortlafen, wat e puer vun hinnen och gelongen ass. Wéi awer dem ''Merg'' säi Maschinnegewier eng éischt Kéier an dunn och nach eng zweete Kéier blockéiert ass, gouf hien eng Zilscheif a gouf duerch Kugele schwéier verwonnt. Fir déi amerikanesch Zaldoten déi net konnte fortkommen, war d'Situatioun aussichtsloos a si hu kapituléiert. Zwéi vu senge Komeroden, ee vun hinne war Sanitäter, hu sech ëm de Merg gekëmmert. Kuerz drop koum den däitschen Offizéier bei den George, hien huet Englesch mat him geschwat, de Merg huet him, mat grousser Méi, op Däitsch g'äntwert. Kuerz drop huet den Offizéier seng Pistoul gezunn an de Mergenthaler an de Kapp geschoss… vläicht well hie gemengt huet, datt dee schwéier verwonnten Zaldot net kéint den Transport bis an e Gefaangenelager iwwerliewen. Dunn huet hien den amerikaneschen Zaldoten de Befeel ginn, de Mergenthaler um Bord vun der Strooss noutdürfteg ze begruewen. ==D'Begriefnes um Kierfecht zu Eschweiler== No der Ardennenoffensiv, an nodeems am Mäerz [[1945]] de Schnéi geschmollt war, huet eng Fra aus der Famill vum Café Halte, déi mat engem klenge Jong zu Fouss op Eschweiler ënnerwee war, d'Graf um Bord vun der Strooss fonnt an dat zu Eschweiler gemellt. Den Abbé Bodson an d'Virginia sinn op d'Plaz gaangen an hunn dem George seng [[Läich]] identifizéiert. De 26. Mäerz hunn den Abbé Bodson an aner Männer vun Eschweiler dem Mergenthaler seng Läich exhuméiert. D'[[Doudelued]] gouf ënner der Begleedung vun engem groussen Deel vun den Awunner vun Eschweiler op den Duerf[[kierfecht]] bruecht an do begruewen. ==De Kontakt mat den Elteren== Am Abrëll 1945 kruten dem George seng Eltere matgedeelt, datt hire Jong den 18. Dezember zu Eschweiler gefall war. Et ass dunn e laangjärege Bréifaustausch tëschent hinnen an dem Abbé Bodson entstanen. Wéi d'Eltere gewuer si ginn, wéi beléift den George am Duerf war, hu si decidéiert, den Nei-Opbau vun der Kierch zu Eschweiler, déi an der Ardennenoffensiv schwéier beschiedegt gi war, ze finanzéieren. Ufanks 1947 war St. Maurice komplett frësch gemaach. Dat selwecht Joer hunn d'Elteren d'Doudelued mam George an d'Vereenegt Staate brénge gelooss, wou hien am Familljegraf zu [[Rochester (New York)|Rochester]] am [[Staat New York]] bäigesat gouf. ==Erënnerungen un den George Mergenthaler== [[Fichier:Eschweiler, Duerfstrooss, église.jpg|thumb|D'Kierch zu Eschweiler (2020).]] [[Fichier:Eglise d'Eschweiler, mémorial George Mergenthaler.jpg|thumb|An der Entrée vun der Kierch zu Eschweiler.]] [[Fichier:George Mergenthaler Memorial 04.jpg|thumb|D'Monument no beim Café Halte.]] * An der Entrée vun der Kierch St-Maurice zu Eschweiler: e Medaillon mam George sengem Portrait an eng Plack vun 1946, op Englesch an op Lëtzebuergesch. * Laanscht den CR328, net wäit vum Café Halte ewech, no bei der Plaz wou den George gefall ass: E Monument aus Steen mat engem Text iwwer den George. Dernieft steet e Panneau mat Explikatiounen. Op der Strooss weist e Schëld bei d'Monument. * D'Buch vum Peter Lion iwwer den George Mergenthaler a seng Famill (2019; 2020 an enger Iwwersetzung op Lëtzebuergesch erauskomm). Den Auteur baséiert sech ë.&nbsp;a. op Aussoe vum Victoria Pletschett vun Eschweiler a vu Veterane vun der 28ter Kavallerie-Opklärungstrupp, déi den George Mergenthaler kannt hunn. ==Quell== Wann net anescht markéiert baséiert dësen Artikel op dem Peter Lion sengem Buch vun 2019. ==Biller== <gallery> Fichier:George Mergenthaler Memorial 01.jpg Fichier:George Mergenthaler Memorial 02.jpg Fichier:George Mergenthaler Memorial 03.jpg </gallery> ==Literatur== * [[Peter Lion]], 2019. ''MERG. The TRUE story of one WWII soldier’s selfness act of valor that one town never forgot.'' Published in the USA and in Luxembourg by [[TFE Publishing]]. ISBN 978-1-7345095-0-2 (Paperback), 978-1-7345095-1-9 (E-Book). Den 29. November 2019 gouf d'Buch an der Kierch zu Eschweiler am Kader vun enger Zeremonie virgestallt. * [[Peter Lion]], 2020. ''MERG. Di Wouer Geschicht vun engem GI am Zweete Weltkrich, senger altruistescher Dot voller Heldemutt an engem Duerf, dat si an hien nimools vergiess huet.'' Op lëtzebuergesch iwwersat an editéiert vum Carole Soffiaturo, 226 S. Publizéiert an den USA an zu Lëtzebuerg vun TFE Publishing. ISBN 978-1-7345095-26 (Täschebuch), 978-1-7345095-1-9 (E-Buch). ==Kuckt och== * [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich]] * [[Ardennenoffensiv]] * [[Monumenter vun der Ardennenoffensiv]] * [[Richard Brookins Gedenkplack Wolz]] ==Um Spaweck== * [https://www.uswarmemorials.org/html/monument_details.php?SiteID=790&MemID=1090 American War Memorials Overseas] * [https://ryerecord.com/veterans-tale-in-remembrance-of-george-mergenthaler/ Veteran’s Tale: In Remembrance of George Mergenthaler] * [https://www.ryevets.org/george-o-mergenthaler-us-army-ww2-p/kia-14.htm Rye veterans] Mat enger Foto vum Mergenthaler * [https://www.mergbook.com/photos Fotoe mam Mergenthaler zu Eschweiler] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Ardennenoffensiv]] [[Kategorie:Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich]] [[Kategorie:Gebuer 1920]] [[Kategorie:Gestuerwen 1944]] kfqp1srostkvn9xiaz17b583x0ko9x1 Abbes Hever 0 159865 2678324 2597124 2026-05-16T18:22:09Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678324 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Biographie}} Den Albert Jean Baptiste Charles, genannt '''Abbes Hever''', gebuer de [[16. Mee]] [[1939]] zu [[Esch-Uelzecht]]<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/mkxdxc/pages/3/articles/DTL266?search=albert%20hever|Titel=NAISSANCES: In: Luxembourg - Quotidien du matin, 5. Jg., nº 137, S. 3.|Gekuckt=16.10.2022|Auteur=Luxembourg|Datum=17.05.1939|Wierk=eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> a gestuerwen den [[12. Oktober]] [[2022]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref>Familljenannonce am [[Luxemburger Wort]], 15.10.2022, S. 30</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Graphiker]]. Hien huet eng Rëtsch [[Affiche|Publicitéitsaffiche]] realiséiert, absënns fir d'[[Demokratesch Partei]]<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/hbcrfx/pages/9/articles/DTL565?search=abbes%20hever|Titel=Abbes Hever, Hausgrafiker der DP (…)|Gekuckt=16.10.2022|Auteur=d'Letzeburger Land, 28. Jg., nº 38, p. 9.|Datum=18.09.1981|Editeur=eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref> a fir d'[[Sécurité routière (Lëtzebuerg)|Sécurité routière]]<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/k6qhbkm9v/pages/3/articles/DIVL364?search=abbes%20hever|Titel=Concours d'affiches „Haut kén Onfall“ organisé par la Sécurité routière|Gekuckt=16.10.2022|Datum=30.07.1970|Wierk=eluxemburgensia.lu|Editeur=Luxemburger Wort, 123. Jg., n° 211, p. 3.|Sprooch=fr}}</ref> a war fir den Design vu Publikatioune vum [[Gesondheetsministère]] a vum [[Office du ducroire]] responsabel. Uganks der [[1980]]er-Joren{{Wéini?}} war hie President vun der [[Summerakademie (CEPA)|Summerakademie]]<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/d7jzhh/pages/19/articles/DTL364|Titel=Notfalls auf der Wiese|Gekuckt=16.10.2022|Auteur=d'Letzeburger Land, 29. Jg., nº 25, p. 11.|Datum=25.06.1982|Editeur=eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref>. == Ausstellungen (Auswiel) == * Kollektivausstellung « La Femme dans la peinture luxembougeoise », 1982, Villa Vauban<ref>{{Citation|URL=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/flippingbook/ons_stad_93-2010_1-80.pdf|Titel=Patricia Lippert über ihren Werdegang und den ihrer Generation|Gekuckt=16.10.2022|Datum=2010|Editeur=onsstad.vdl.lu|Sprooch=de}}</ref> {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Hever Abbes}} [[Kategorie:Gebuer 1939]] [[Kategorie:Gestuerwen 2022]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Graphiker]] aeq0ughuftupmwehi0k850ax58kxuxj Lisa Loring 0 161546 2678462 2605849 2026-05-16T19:44:48Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678462 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}} {{Infobox Biographie}} D''''Lisa Loring''', gebuer als '''Lisa Ann DeCinces''' de [[16. Februar]] [[1958]] op [[Kwajalein]] ([[Atoll]] op den haitege [[Marshallinselen]]), a gestuerwen den [[28. Januar]] [[2023]] zu [[Burbank]] a [[Kalifornien]], war eng [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]] [[Schauspiller]]in. Als Kannerschauspillerin gouf si uganks vun den [[1960]]er-Joren an der Serie [[The Addams Family]] bekannt, an där si mat sechs Joer d'Duechter ''Wednesday Addams'' gespillt huet. == Liewen == == Filmographie == == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen an Notten}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Loring Lisa}} [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1958]] [[Kategorie:Gestuerwen 2023]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspillerinnen]] jb2mr7f8xj5s9i7j1455d49hpn99l4b Spillplaz am Bambësch 0 162588 2678551 2574875 2026-05-16T20:02:11Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678551 wikitext text/x-wiki {{Infobox Park}} D''''{{PAGENAME}}''' ass eng ëffentlech [[Spillplaz]] am Quartier [[Millebaach (Stad Lëtzebuerg)|Millebaach]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Déi ursprénglech Spillplaz déi Enn vun den [[1960]]er-Joren am [[Bambësch]] amenagéiert gouf, war net méi konform zu den aktuelle Sécherheetsnormen a se gouf doropshi komplett renovéiert an am Sënn vun der [[Inklusioun]] nei ekipéiert. D'Spillplaz huet en direkte Bezuch zur Geschicht vun der Stad Lëtzebuerg andeems een historesch Monumenter, Legenden a geschichtlech Evenementer am Design vun der neier Spillplaz erëmfënnt. == Geschicht == [[Fichier:Luxembourg, Bambësch - Sanatorium 1925(101).jpg|thumb|260px|De fréiere Sanatorium am Bambësch (1925)]] Schonn uganks vum [[20. Joerhonnert]] gouf d'Plaz vun der aktueller Spillplaz fir Fräizäitaktivitéite gebraucht an am Mee 1910 huet den Demy Gehlen-Pastoret do d'''Waldschenke Baumbusch'' opgemaach<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/2n980cg3b/pages/9/articles/DIVL833|Titel=Quer durch die hauptstädtischen Hotels, Gast- und Vergnügungsstätten.|Gekuckt=25.05.2023|Auteur=Norbert Entringer|Datum=22.08.1970|Editeur=In: Luxemburger Wort, 123. Jg., n° 233/234, p. 9. (Numérisé par la Bibliothèque nationale du Luxembourg)|Sprooch=de}}</ref>. Do dernieft gouf et och tëscht Mee 1920 an 1924 e [[Sanatorium am Bambësch|Sanatorium]]<ref>{{Citation|URL=https://luxemburgensia.bnl.lu/cgi/luxonline1_2.pl?action=pv&sid=luxill&year=1925&issue=37|Titel=Sanatorium du Baumbusch|Gekuckt=25.05.2023|Datum=09.09.1925|Editeur=In: Luxemburger Illustrierte|Sprooch=de}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pbf6tb/pages/2/articles/DTL57|Titel=Au Sanatorium Baumbusch. In:|Gekuckt=25.05.2023|Datum=21.05.1923|Editeur=L'indépendance luxembourgeoise, 53. Jg., nº 141/142, p. 2. (Numérisé par la Bibliothèque nationale du Luxembourg)|Sprooch=fr}}</ref>. Wéi deen 1931/32 ofgerappt gouf, ass 1933 en Terrain fir Päerdsdressur amenagéiert ginn. 1956 gouf am Bambësch d'Weltmeeschterschaft am [[Cyclocross]] organiséiert. Déi éischt Spillplaz am Bambësch ass 1968 amenagéiert ginn. == Haiteg Spillplaz == Am Juli 2020 huet de Stater [[Schäfferot]] decidéiert, datt d'Spillplaz aus den 1960er-Jore komplett sollt renovéiert ginn, absënns fir datt se konform mat de Sécherheetsbestëmmungen an inklusiv soll sinn, sou datt se och vu Mënsche mat Behënnerunge ka benotzt ginn. D'Spillplaz gouf vum däitsche [[Landschaftsgäertner]]büro ''Schwarze und Partner'' an Zesummenaarbecht mam Stater [[Service forêts (Stad Lëtzebuerg)|Bëschservice]] geplangt an amenagéiert. Se ass a verschidden Zone jee no Alterskategorie vun de Kanner agedeelt. Fir e Bezuch zur Geschicht vun der Stad ze maachen, goufen ë. a. d'[[Fort Thüngen|Dräi Eechelen]], de [[Bockfiels]], d'[[Schlassbréck (Stad Lëtzebuerg)|Schlassbréck]] an d'[[Festung Lëtzebuerg|Festungsmauer]] an déi eenzel Installatioun agebaut. Ronderëm d'Spillplaz sti [[Picknick]]sdëscher an am Agank gëtt et Sanitäranlagen. De Budget fir d'Reamenagement vun der Spillplaz läit bei 3,75 Milliounen [[Euro]]. Déi nei Spillplaz ass de 24. Mee 2023 ageweit ginn; deselwechten Dag gouf och d'[[AVL-Linn 33|Linn 33]] vun de [[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Bussen]] ageféiert, fir den Accès mam [[Ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg|ëffentlechen Transport]] vun der Stad aus an de Bambësch z'erméiglechen. == Biller == <gallery widths="220" perrow="3"> Luxembourg, Spillplaz Bambësch (103).jpg|D'„[[Schlassbréck (Stad Lëtzebuerg)|Schlassbréck]] “an d'„[[Dräi Tierm]]“ Luxembourg, Spillplaz Bambësch (106).jpg|Den „[[Huelen Zant]]“ Luxembourg, Spillplaz Bambësch (108).jpg|D'„[[Uelzecht]]“ </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Aire de jeux Bambësch|{{PAGENAME}}}} * [https://www.vdl.lu/sites/default/files/media/document/Dossier%20de%20presse_Inauguration_Spillplaz_Bamb%C3%ABsch_24052023.pdf Pressedossier Grande aire de jeux en forêt « Bambësch »] op vdl.lu, gekuckt de 24. Mee 2023 {{Referenzen an Notten}} * Quell wou net anescht uginn: Pressedossier vun der Stad Lëtzebuerg [[Kategorie:Spillplazen]] [[Kategorie:Millebaach (Stad Lëtzebuerg)]] in8ys80wj5b2nr6r30es7kyln27sbtg District 7 0 162716 2678618 2654096 2026-05-17T05:02:11Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678618 wikitext text/x-wiki {{Infobox Museksgrupp |Numm = District 7 |Bild = |Bildbeschreiwung = |Genre = [[Indie-Pop]], [[Indie-Rock]] |Land = {{LUX}} |Grënnung = 2011 |Trennung = |Websäit = [https://district7.lu/ www.district7.lu] |Aktuell Memberen = |Fréier Memberen = |Memberen = Julien Binda (Gesank, Rhythmusgittar)<br>David Marx (Lead-Gittar)<br>Jeff Hennico (Bass)<br>Denis Schumacher (Batterie) }} '''District 7''' ass eng lëtzebuergesch Rockband. == Bandgeschicht == D'Band gouf 2011 zu [[Esch-Uelzecht]] gegrënnt. De Bassist Jeff Hennico hat zwee Joer virdru schonn [[Anthem of the Sun]] matgegrënnt. Um [[Screaming Fields]] 2013 kruten District 7 zesumme mat [[Tuys]] de Präis fir déi bescht Live-Performance.<ref>virgule.lu: [https://web.archive.org/web/20230611142622/https://www.virgule.lu/culture/screaming-fields-district-7-et-tuys-remportent-la-finale/111015.html ''Screaming Fields: District 7 et Tuys remportent la finale''] (7. Juli 2013)</ref> D'Joer drop krute si do fir d'Lidd ''Crossing Paths'' de Präis vun der [[Sacem Luxembourg|Sacem]] fir déi bescht Kompositioun an d'Geleeënheet, een Dag laang Opnamen am Tounstudio vun der [[Rockhal]] ze maachen.<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/winners-of-screaming-fields-2014-are/1274006.html ''Winners of Screaming Fields 2014 are...''] (6. Juli 2014)</ref> Zwee Joer duerno hu si um selwechte Festival direkt zwéi Präisser gewonnen: dee fir dat bescht Lidd (''Heartbeat''), mat deem si erëm een Dag am Tounstudio kruten, an de "Coup-de-Coeur"-Präis. Domat hu si och e ganze Suivi mat Profi'en aus der Musekszeen gewonnen, déi bei den Opnamen hëllefen hunn a si technesch beroden.<ref>luxtimes.lu: [https://www.luxtimes.lu/luxembourg/soulhenge-district-7-win-big-at-screaming-fields/1224355.html ''Soulhenge, District 7 win big at Screaming Fields''] (18. Juli 2016)</ref><ref>lequotidien.lu: [https://lequotidien.lu/culture/musique-district-7-ouvre-ses-portes/ ''District 7 ouvre ses portes''] vum Pablo Chimienti (9. Februar 2017)</ref><ref>tageblatt.lu: [https://www.tageblatt.lu/nachrichten/gewinner-des-screaming-fields-festivals-21091897/ ''Gewinner des Screaming-Fields-Festivals''] vum Chantal Tonnar (18. Juli 2016)</ref> 2013 huet District 7 den Nowuessconcours [[Rock the South]] gewonnen.<ref name=karma>magazine-karma.fr: [http://magazine-karma.fr/media/danny-boland-vainqueur-du-rock-the-south-2014/ ''Danny Boland : vainqueur du Rock the South 2014 !'']</ref> Eng éischt [[Extended Play|EP]] mam Titel ''Brave New World'' koum 2014 eraus. Si gouf vum [[Charel Stoltz]] gemëscht. 2017 gouf déi zweet EP ''The Place We Used to Call Home'' verëffentlecht. De Video vum Extrait mam selwechten Numm gouf vum [[Sam Flammang]] gedréint. An där Zäit hunn District 7 och op enger ganzer Rei Musekfestivalle gespillt, dorënner um [[Food for Your Senses]] (2014), um [[Mess for Masses]] (2014), um [[Rock um Knuedler]] (2015 an 2017), um [[Rock de Schleek]] (2016) an um [[Rock un der Atert]] (2017). D'Single ''You Are'' ass am September 2018 erauskomm, erëm mat engem Video vum Sam Flammang. Am Dezember 2018 gouf ''Cross My Heart'' presentéiert, als éischt Single vun hirem zukünftegen Album, deen d'Band du am Gaange war zu [[Lissabon]] opzehuelen. Zwéi Méint méi spéit koum den zweeten Extrait ''Gone'' dobäi, an am Mäerz 2019 sinn District 7 op Tour an Däitschland, Holland, England a Frankräich gaangen. Si hunn op hirer ''A Beautiful Day to Die Tour'' ënner anerem zu [[Amsterdam]], [[Birmingham]], [[London]], [[Köln]] a [[Lille]] gespillt.<!--https://www.facebook.com/district7lux/photos/a.241415472615772/2106533046103996/--> Der Band hiren éischten Album koum am Mee 2019 eraus. De [[Release (Musek)|Releaseconcert]] vun ''A Beautiful Day to Die'' war an de [[Rotonden]].<ref>wort.lu: [https://web.archive.org/web/20230611142624/https://www.wort.lu/de/kultur/district-7-stellt-debuetalbum-in-den-rotondes-vor-5cd972ebda2cc1784e34405f ''District 7 stellt Debütalbum in den Rotondes vor''] vum Sophie Schülke (14. Mee 2019)</ref> Beim Musikvideo vun der drëtter a leschter Single ''Bang Bang'' huet de [[Cédric Letsch]] Regie gefouert. Am Oktober 2019 war d'Band den [[Opener (Optrëtt)|Opener]] vum Concert vun der finnescher Band [[Poets of the Fall]] an der Rockhal. Och um Concert vun der brittescher Band [[Skunk Anasie]] am Atelier am Juli 2022 hätten District 7 als Opener sollen optrieden, mee dee Concert gouf ofgesot.<ref>Informatiounen zum Concert op [https://www.atelier.lu/shows/skunk-anansie/ atelier.lu]</ref> == Diskografie == === Album === * 2019: ''A Beautiful Day to Die'' === EP === * 2014: ''Brave New World'' * 2017: ''The Place We Used to Call Home'' === Singelen === * 2016: '' Heartbeat'' * 2017: ''BLKWHT'' * 2017: ''The Place We Used to Call Home'' * 2018: ''You Are'' * 2019: ''Cross My Heart'' * 2019: ''Gone'' * 2019: ''Bang Bang'' == Um Spaweck == * Profil op [https://www.facebook.com/district7lux/ Facebook] an [https://www.instagram.com/district7band Instagram] * [https://rateyourmusic.com/artist/district_7_f1 Diskografie op Rate Your Music] * [https://www.youtube.com/@district7band65 Videografie op YouTube] {{Referenzen}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Rockgruppen]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Popgruppen]] 70e4nxhk0y4e96godej3xmqesq106u7 Evika Siliņa 0 163567 2678643 2605502 2026-05-17T09:13:03Z Zinneke 34 récktrëtt 2678643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Evika Siliņa''', gebuer den [[3. August]] [[1975]] zu [[Riga]], an der deemools [[Lettesch SSR|Lettescher SSR]] an der [[Sowjetunioun]], ass eng [[Lettland|lettesch]] [[Politiker]]in vun der liberal-konservativer Partei [[Vienotība]]. Zanter dem 15.&nbsp;September 2023 ass si Ministerpresidentin vu Lettland. De 14. Mee 2026 huet si de Récktrëtt vun hirer Regierung ugekënnegt. ==Carrière== Si huet op der [[Universitéit vu Lettland]] an op der Riga Graduate School of Law vun 1993 bis 1997 Droit studéiert an dee Studium mat engem Master a Sozialwëssenschaft an Droit ofgeschloss. Vun 2003 bis 2012 war si [[Affekot]]in. Tëscht 2013 an 2019 war si Staatssekretärin am Inneministère a vun 2019 bis 2022 Staatssekretärin beim Ministerpresident an der Regierung vum [[Krišjānis Kariņš]] II. Bei de Parlamentswalen 2022 gouf si als Deputéiert vun der Partei ''Vienotība'' an d'''Saeima'', dat lettescht Parlament, gewielt. De 14. Dezember 2022 gouf si als Sozialministesch ernannt. Nom Kariņš sengem Récktrëtt als Ministerpresident gouf si de 15. September 2023 vun der Saeima als deem seng Nofollgerin gewielt. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Silina Evika}} [[Kategorie:Gebuer 1975]] [[Kategorie:Premierministere vu Lettland]] [[Kategorie:Lettesch Ministeren]] [[Kategorie:Lettesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lettesch Affekoten]] mxrg1wzzsy1ay5hak7e0y1gkxtnudkf Gipsgrouf Stroumbierg 0 163651 2678413 2623432 2026-05-16T19:37:13Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678413 wikitext text/x-wiki {{Coor dms1 uewen|49|27|42.73|N|6|21|50.76|O}} [[Fichier:Schengen,_Gripsgrouf_Stroumbierg_(101).jpg|thumb|260px|En Agank an déi fréier Galerie vun der Gipsgrouf]] {{Kaartpositioun |Lëtzebuerg |AlternativeMap=Luxembourg relief location map.jpg |label=Gipsgrouf Stroumbierg |position=left |mark = Blue pog.svg |width=260 |lat=49.46203 |long=6.36400 |float=right |caption=D'Gipsgrouf am [[Dräilännereck bei Schengen]] }} D''''Gipsgrouf Stroumbierg''' si [[Galerie (Biergbau)|Galerien]] ënner dem Buedem an der [[Gemeng Schengen]], wou an der éischter Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] [[Minière#Ënner Dag|ënner Dag]] [[Gips]] ofgebaut gouf. == Lag vun der Grouf == D'Galerië leien am haitegen [[Naturschutzgebitt Strombierg]] am [[Dräilännereck bei Schengen]], ronn 900&nbsp;m. süd-südwestlech vum Zentrum vu Schengen, am Bësch, am [[Flouernumm|Flouer]] ''An der Fiels'' a ''Routstéck''. Vum Agang vun der Galerië bis op d'Grenz mat [[Frankräich]] sinn et nach ongeféier 230&nbsp;m. Laanscht d'Agäng vun der Minière déi nach ze gesi sinn, lafen eng Rëtsch Wanderweeër, ë.&nbsp;a. de Ronnwanderwee [[Schengen grenzenlos / sans frontières]] oder de [[Moselle³-Trail]]. Beim nërdlechen Agank steet e Panneau mat Informatiounen iwwert d'Minière an de Gipsofbau. == Geschicht == Um Stroumbierg ass an den [[1920]]er-Joren ënner dem Schengener [[Jean Beissel]] mam Ofbau vu Gips ugefaange ginn. Am Joer [[1932]] hunn d'Bridder Knauf, wéinst der gudder Gipsqualitéit, d'Gipsgrouf um Stroumbierg iwwerholl, nodeem si sech am [[Harz (Bierger)|Harz]] Gipsbréch ugekuckt haten. Fir si war d'Iwwerhuelen den Ufank vun enger erfollegräicher Firmegeschicht. An där Zäit hunn 20-30 Leit an zwou Schichten zu aacht Stonnen am Stroumbierg geschafft. D'Aarbechter hunn an de Galerie Lächer gebuert an dës mat [[Sprengstoff]] gefëllt. No der Sprengung sinn d'Gipsbätz da mat der Hand a [[Buggi]]e gelueden an aus de Galerie gedréckt ginn. Nodeems se gewien goufen, si si iwwer e [[Bremsbierg]] mat méi grousse Weenercher an den Dall transportéiert ginn. Mam Camion oder mam Schëff huet een d'Gipsbätz op déi aner Säit vun der Musel bruecht an zu [[Perl|Pärel]] am Kallekwierk weiderverschafft. Am [[Zweete Weltkrich]] war de Gipsofbau zäitweis ënnerbrach, wärend [[1944]] d'Schengener Awunner an de broochleiende Galerien dacks Schutz gesicht hunn. No Krichsenn ass d'Firma ''[[Cimalux|Ciments Luxembourgeois]]'' mat der Exploitatioun bis [[1953]] weidergefuer. <gallery widths=220px heights=220px perrow=3 caption="Impressiounen aus der fréierer Gipsgrouf"> Schengen, Gripsgrouf Stroumbierg (106).jpg|eng Ekipp an der Minière Schengen, Gripsgrouf Stroumbierg (107).jpg|mam Buggi geet et ënner Dag Schengen, Gripsgrouf Stroumbierg (108).jpg|de Bremsbierg </gallery> <!--== Literatur ==--> == Um Spaweck == {{Commonscat|Mine Stroumbierg|{{PAGENAME}}}} [[Kategorie:Biergbau zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Schengen]] azb75lg0cppm2tyhlz9uf0qgd5jjvwy Lëtzebuerger Volleksdänz 0 163710 2678469 2618895 2026-05-16T19:45:29Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678469 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Luxembourgish Folkdances 09-2023 (102).jpg|miniatur|Virféierung vun engem traditionelle Volleksdanz um "Dag vum immaterielle Kulturierwen 2023" an der Abtei Neimënster]] [[File:Lëtzebuerger Volleksdanz 30-09-2023.webm|thumb|Video vun enger Danzvirféierung vum „de Karschnatz“]] Ënnert '''Lëtzebuerger Volleksdänz''' versteet ee [[Volleksdanz|Volleksdänz]] déi haaptsächlech vum spéide [[Mëttelalter]] bis un d'Enn vum [[19. Joerhonnert]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an an der Ëmgéigend, am fréieren [[Herzogtum Lëtzebuerg]], gedanzt gi sinn<ref name=":0">Quell: mat Erlabnis vum Auteur (Mail vum 05.10.23) kopéiert vun [https://www.folklor-mersch.lu/index.php/iwwert-eis Iwwert eis: Lëtzebuerger Folklor - Vallée des Sept Châteaux] op www.folklor-mersch.lu</ref>. Am internationale Verglach zeechnen d'Lëtzebuerger Volleksdänz sech duerch eng relativ grouss Variatioun vum Grondschrëtt, de Figuren a Melodien an duerch en heefege Partnerwiessel aus. Déi Dänz déi hautdesdaags nach bei Manifestatioune gedanzt ginn, si mëndlech iwwerdroe ginn. Et waren Dänz, déi op de [[Bauerekiermes]]se gedanzt goufen, iwwerdeems anerer aus der [[Biergertum|Bourgeoisie]] koumen an um Haff gedanzt goufen. D'lëtzebuergesch Nomenclature schwätzt ë.&nbsp;a. vu ''Pik-Polka, Chiberli, Schottesch Näip, Karschnatz, Ronn Maklott'' an ''Uelegschléier''<ref name=":1">Quell: [https://iki.lu/post/show/10 Lëtzebuerger Volleksdänz] op iki.lu, gekuckt den 2. Oktober 2023</ref>. Bei aneren Dänz erkennt een um Numm vu wou se hierkoumen, z.&nbsp;B. d<nowiki>'</nowiki>''Maclotte d’Hâbièmont''<ref>Habiémont ass eng Uertschaft an der Provënz Léck an an der Gemeng Stoumont</ref> oder d'''Contredanse de Bastogne''<ref name=":0" />. An den [[1930]]er-Joren si sech eng Rei Leit bewosst ginn, dat déi al traditionell Dänz a [[Lidd]]er lues a lues géife verluer goen. Se hunn dunn dokumentaresch Recherchë gemaach an Zäitzeie gesicht, zu enger Zäit wéi et nach méiglech war, Mënschen ze fannen, déi déi Praktik an hirer Jugend nach erlieft haten. Nom Enn vum [[Zweete Weltkrich]], si Folklorveräiner gegrënnt ginn, déi d'Wëssen iwwer d'Volleksdänz ëmgesat an erhalen hunn<ref name=":1" />. Hautdesdaags gëtt et zu Lëtzebuerg dräi Veräiner déi d'Traditioun vun de Lëtzebuerger Folklordänz oprecht erhalen. Bei hiren Optrëtter gi gemenkerhand Lëtzebuerger [[Volleksmusek|Vollekslidder]] live gespillt, woubäi d'Instrumenter déi gebraucht ginn ë.&nbsp;a. d'Fiddel, d'[[See (Museksinstrument)|See]], de [[Akkordeon|Brëtellspiano]], [[Blosinstrument]]er, d'[[Gittar]] a [[Perkussioun (Musek)|Perkussiounsinstrumenter]] sinn. Bei den Dänz ginn och déi traditionell [[Truecht]]en ugedoen, déi op Basis vu Recherchë vum [[Nationalmusée fir Archeologie, Geschicht a Konscht|Nationalmusée]] an de [[Lëtzebuerger Nationalarchiven|Staatsarchiven]] no der [[Moud]] aus dem spéiden [[18. Joerhonnert|18.]] an dem fréien 19. Joerhonnert reproduzéiert goufen. Zu verschiddenen Dänz gehéieren och Accessoirë wéi e [[Bengel]], eng [[Lanter]] oder a [[Kuerf]]<ref name=":1" />. Den 29. Oktober 2020 ass d'Traditioun vun de Lëtzebuerger Volleksdänz op d'national Lëscht vum [[Immateriellt Kulturierwen|immaterielle Kulturierwe]] gesat ginn<ref name=":1" />. == Um Spaweck == {{Commonscat|Folk dance of Luxembourg|{{PAGENAME}}}} === Folklordanzveräiner === * [https://www.folklor-mersch.lu/ Lëtzebuerger Folklor - Vallée des Sept Châteaux] * [https://web.archive.org/web/20231003115803/http://www.laronde.folklor.lu/la-ronde-beetebuerg/index.html La Ronde Beetebuerg] * [https://web.archive.org/web/20231003115803/http://www.uucht.folklor.lu/ Folklorgrupp Uucht - La Veillée] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Lëtzebuerger Folklor]] [[Kategorie:Danzzorten]] [[Kategorie:Immateriellt Kulturierwen]] [[Kategorie:Musek zu Lëtzebuerg]] rl2s9i2qoru884ol8mwlp6skmzvsixd Europäesche Stabilitéitsmechanissem 0 164192 2678662 2623038 2026-05-17T10:40:02Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678662 wikitext text/x-wiki {{SkizzEkonomie}} {{Infobox Entreprise}} [[Fichier:ESM member states.svg|thumb|Memberlänner vum ESM (blo); aner EU-Länner (rout)]] Den '''Europäesche Stabilitéitsmechanissem''' (kuerz '''ESM''', en: ''European Stability Mechanism'', fr: ''Mécanisme européen de stabilité'') ass eng [[intergouvernemental Organisatioun]], déi hire Sëtz an der [[Stad Lëtzebuerg]] huet. E gouf de 27.&nbsp;September 2012 duerch en Traité tëscht de Memberlänner vun der [[Eurozon]], deen dunn a Kraaft getrueden ass, gegrënnt. En ass deemno onofängeg vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]]. Zanter Dezember 2022 ass de [[Pierre Gramegna]] Direkter (CEO) vum ESM. Dem ESM seng Aufgab ass et, Memberstaate vun der Eurozon, déi iwwerschëlt sinn, mat [[Kredit]]ter a [[Biergschaft]]en (déi u Konditioune gebonne sinn) z'ënnerstëtzen an domat sécherzestellen, dass se [[Solvabilitéit|solvabel]] bleiwen. En ass deemno en Deel vum sougenannten „[[Euro-Rettungsschierm]]“ an huet den 1.&nbsp;Juli 2013 d'[[Europäesch Finanzstabiliséierungsfacilitéit]] (EFSF) praktesch komplett ofgeléist. == Sëtz == Den ESM huet säi Sëtz an engem Gebai um [[Circuit de la Foire Internationale]], um Eck mat der [[Rue Carlo Hemmer]]. Tëscht 2024 an 2028 {{small|(Stand: Nov. 2023)}} soll en an engem neie Gebai um [[Kierchbierg]] säi Sëtz kréien, dat vum [[Bauteministère]] um Terrain tëscht der [[Rue Charles-Leon Hammes]], der [[Rue Alcide de Gasperi]], der [[Rue Albert Wehrer]] an der [[Rue Antoine de Saint-Exupéry (Stad Lëtzebuerg)|Rue Antoine de Saint-Exupéry]] gebaut gëtt, tëscht den Tierm vum [[Europäesche Geriichtshaff]], dem [[Konrad-Adenauer-Gebai]] vum Sekretariat vum [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]] an dem [[Jean-Monnet-2-Gebai]], do, wou virdrun dat aalt [[Jean-Monnet-Gebai]] stoung.<ref name=quatre>Christophe Lemaire: [https://web.archive.org/web/20231106165508/https://www.virgule.lu/luxembourg/les-quatre-tours-qui-vont-transformer-le-quartier-europeen-au-kirchberg/4600611.html "Les quatre tours qui vont transformer le quartier européen au Kirchberg."] virgule.lu, 04.11.2023.</ref> Et gëtt en Ensembel vun dräi Gebaier, wouvun nieft dem ESM, deen an e 70&nbsp;m héijen Tuerm kënnt, och eng Staatsverwaltung an e weidere Locataire ënnerdaach komme sollen. E gouf e vun engem Architektebüro ronderëm EM2N-Architekte vun Zürich entworf.<ref name=quatre/> == Kuckt och == * [[Eurogrupp]] == Um Spaweck == * [http://www.esm.europa.eu/ www.esm.europa.eu] {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Europaesche Stabiliteitsmechanissem}} [[Kategorie:Euro]] [[Kategorie:Intergouvernemental Organisatiounen]] [[Kategorie:Kierchbierg]] dc8duiyc5n0vkn75mx1uwnc7epejngq 3×3-Basketball 0 164944 2678322 2641090 2026-05-16T18:21:57Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678322 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sportaart | Olympesch Sportaart = zënter 2020 | Lëtzebuerg = [[Fédération luxembourgeoise de basketball]] | Aktuelle Weltmeeschter ♂ = {{SRB}} <small>(2022)</small> | Aktuelle Weltmeeschter ♀ = {{FRA}} <small>(2022)</small> }} '''{{PAGENAME}}''' (''ausgeschwat:'' 3 [iks] 3'', deels och'' 3&nbsp;mol 3)<ref>Äntwert vun der FLBB op Nofro iwwer E-Mail (09.01.2024): „Déi meescht Leit hei zu Lëtzebuerg nennen et 3 x 3 (sou wéi de Buchstaw X), well sou gett et och international ob Englesch gesot. Sinn awer och Leit déi et 3 mol 3 nennen.“</ref> ass eng spannend, urban an innovativ Variant vum [[Basketball]], déi mat [[Dräi|dräi]] Spiller pro Ekipp op engem hallwe Basketballsterrain an op just ee [[Basketballkuerf|Kuerf]] gespillt gëtt. En zielt als ee vun de populäersten urbane Mannschaftssportaarte weltwäit. == Geschicht == Den Ursprong vum 3×3 läit an den urbane Regioune vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] an de spéiden [[1980]]er-Joren, wou dës Form vu Basketball dacks an den Hannerhäff an an de Parke gespillt ginn ass, ier e sech schlussendlech zu engem grousse kulturelle Phenomeen entwéckelt huet. Well en ëmmer méi beléift ginn ass, huet de Basketball-Weltverband, d'[[Fédération internationale de basketball]] (FIBA) méi spéit eng zousätzlech Basketballdisziplin entwéckelt fir en neit Publikum unzezéien a fir hire Memberverbänn an de Spiller méi Méiglechkeeten ze bidden. Doropshi gouf den 3×3 zu engem konfessionelle Sport mat offizielle Reegelen ausgebaut, déi vun der FIBA unerkannt goufen. == Reegelen == D'Reegele fir den 3×3 Basketball goufen esou entworf, fir datt séier, spektakulär a spannend gespillt ka ginn. Gespillt gëtt op engem hallwe Basketsspillfeld (15&nbsp;×&nbsp;11&nbsp;<abbr>m.)</abbr>, woubäi zwou Ekippe mat jee dräi Spiller dee selwechte Kuerf attackéieren a verdeedegen, jee nodeem wéi eng Ekipp am Ballbesëtz ass. Déi Ekipp déi e Kuerf schéisst kritt ee Punkt. Et gëtt zwee Punkte wann de Kuerf vu baussent dem Hallefkrees geschoss gëtt (deen am normale Basketball, d'„Dräi-Punkte-Linn“ genannt gëtt). E Match dauert 10 Minutten. Déi éischt Ekipp déi 21 Punkten huet, wënnt d'Spill. Wann nom Enn vun den 10 Minutte keng Ekipp 21 Punkte geschoss huet, wënnt déi Ekipp mat de meeschte Punkten. Et gëtt mat engem [[Basketball (Ball)|Basketball]] vun der Gréisst 6 (der offizieller Gréisst vum Fraebasketball) a Gewiicht 7 (dat offiziellt Gewiicht vum Männerbasketball) gespillt. == {{PAGENAME}} an d'Olympesch Spiller == 2007 huet d'FIBA decidéiert, dem [[International Olympic Committee|Internationalen Olympesche Kommitee]] (IOC) ze proposéieren, datt den 3x3 an de Programm vun den [[Olympesch Jugendspiller|Olympesche Jugendspiller]] 2010 zu [[Singapur (Republik)|Singapur]] sollt opgeholl ginn. Dat war och de Fall an et gouf domat déi éischt offiziell Manifestatioun fir den 3x3. Den 9. Juni 2017 huet den IOC du matgedeelt, datt den 3x3 offiziell am Programm vun den [[Olympesch Summerspiller 2020|Olympesche Summerspiller 2020]] zu [[Tokio]] derbäi wier. === Olympesch Summerspiller 2024 === Fir d'[[Olympesch Summerspiller 2024]] zu Paräis si fir den 3x3 Basketball aacht Männer- an aacht Fraenekippen zougelooss. D'Kompetitioune ginn op der [[Place de la Concorde (Paräis)|Place de la Concorde]] ofgehalen, am Häerz vu Paräis. == {{PAGENAME}} zu Lëtzebuerg == Zu Lëtzebuerg fält den 3×3-Basketball ënner d'Kompetenz vum nationale Basketballsverband. {{Méi Info 1|Fédération luxembourgeoise de basketball}} == Kuckt och == {{Kuckt och Portal Sport}} == Um Spaweck == {{Commonscat||{{PAGENAME}}}} * Informatiounen iwwer den 3×3-Basketball op der [https://olympics.com/de/sportarten/basketball-3x3/ Internetsäit vun den Olympesche Spiller 2024] zu Paräis {{De}} * [https://www.fiba.basketball/3x3WorldCup/2022/final-standings 3×3-Basketball] op www.fiba.basketball * [https://www.luxembourg.basketball/3x3/whats-is-3x3 Websäit vun der Lëtzebuerger Basketballfederatioun] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Basketball| ]] [[Kategorie:Olympesch Disziplinnen]] 54i36m14qkf2dx3jp6i0u49m2vwoy6q Gewiichthiewen 0 165025 2678411 2669883 2026-05-16T19:37:05Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678411 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Sportaart |Olympesch Sportaart=♂ zënter 1896, ausser 1900, 1908, 1912<br>♀ zënter 2000 |Lëtzebuerg=[[Powerlifting & Weightlifting Federation Luxembourg]] |Aktuelle Weltmeeschter ♂=kuckt: [[:fr:Championnats du monde d'haltérophilie 2022|Weltmeeschterschaft (2022)]] |Aktuelle Weltmeeschter ♀=idem }} [[Fichier:2018-10-12_Weightlifting_at_the_2018_Summer_Youth_Olympics_–_Girls'_63kg_–_Snatch_(Martin_Rulsch)_021.jpg|miniatur|260px|D'Yerika Ríos (2018) an der Disziplin ''Räissen'']] [[Fichier:20181006_Patricia_Bernhaupt_Gewichtheben_Bundesliga_Finale_by_Isiwal-3360.jpg|miniatur|260px|D'Patricia Bernhaupt (2018) an der Disziplin ''Stoussen'']] '''{{PAGENAME}}''' oder '''Halterophilie''' ass eng [[Olympesch Sportaarten|Olympesch Sportaart]], bei där d'Athleeten eng [[Hantel]] duerch Stäerkt, Kraaft an Technik an d'Luucht hiewe mussen. Am Géigesaz dozou gëtt dat einfacht Ophiewe vu Gewiichter haaptsächlech am Konditiounstraining oder der Gymnastik trainéiert. == Geschicht == Den Urspronk vum Gewiichthiewe geet bis an d'[[Antiquitéit]] zeréck a gouf souwuel vun den anticken [[Egypten|Egypter]] wéi och vun de [[Griicheland|Griiche]] bedriwwen. Als internationale Sportaart huet et sech virun allem am [[19. Joerhonnert]] entwéckelt. Et ass eng vun de wéinege Sportaarten, déi scho bei den éischten Olympesche Spiller vun der Neizäit am Joer 1896 zu Athen vertruede waren. Am Ufank vum [[20. Joerhonnert]] waren [[Éisträich]], [[Däitschland]] a [[Frankräich]] déi erfollegräichst Natiounen, an den [[1950]]<nowiki/>er-Joren hunn awer d'Gewiichthiewer aus der [[Sowjetunioun]] zougeluecht a si bis an d'[[1990]]<nowiki/>er-Joren un der Spëtzt bliwwen, bis China, d'Tierkei, Griicheland an den Iran sech virgedréckt hunn. Bei den Dammen huet China vun Ufank un dominéiert. == Reegelen == Am Gewiichthiewe gëtt et zwou Disziplinnen: === Räissen === Beim Räissen ({{Fr}} ''arraché'') huelen d'Athleeten d'Laanghantel an hiewen s'an enger eenzeler Beweegung iwwer de Kapp. === Stoussen === Beim Stoussen ({{Fr}} ''épaulé-jeté'') muss den Athleet d'Laanghantel als éischt bis op d'Héicht vu senger Broscht ophiewen. Da muss hien eng Paus maachen, seng Äerm a Bee strecken an d'Hantel dann iwwer de Kapp hiewen an dobäi den Aarm gestreckt halen a waarde bis datt en akustescht Signal erkléngt. E Gewiichthiewer huet jee dräi Versich an den zwou Disziplinnen. Déi bescht Leeschtung vun all Disziplin gëtt zesummegezielt an dee mat der héchster Punktzuel gewënnt. == {{PAGENAME}} an d'Olympesch Spiller == Mat Ausnam vun de Joren 1900, 1908 an 1912 war d'Halterophilie bei de Männer ëmmer op den olympesche Spiller vertrueden; fir d'Fraen ass d'Sportaart eréischt zënter de [[Olympesch Summerspiller 2000|Summerspiller 2000]] zu Sydney olympesch. === Olympesch Summerspiller 2024 === Fir d'Summerspiller 2024 zu Paräis sinn an all Gewiichtsklass maximal 12 Sportler zougelooss. D'Gewiichtsklasse bei den Häre sinn: -61&nbsp;kg, 73&nbsp;kg, 89&nbsp;kg, 102&nbsp;kg, +102&nbsp;kg; bei den Damme sinn et: -49&nbsp;kg, 59&nbsp;kg, 71&nbsp;kg, 81&nbsp;kg, +81&nbsp;kg. == {{PAGENAME}} zu Lëtzebuerg == Zu Lëtzebuerg gëtt et 5 Clibb fir Gewiichthiewen déi am nationale Verband federéiert sinn. {{Méi Info 1|Powerlifting & Weightlifting Federation Luxembourg}} == Kuckt och == {{Kuckt och Portal Sport}} == Um Spaweck == {{Commonscat||{{PAGENAME}}}} * Informatiounen iwwer d'Gewiichthiewen op der [https://olympics.com/de/sportarten/gewichtheben/ Internetsäit vun den Olympesche Spiller 2024] zu Paräis {{De}} * [[:fr:Championnats du monde d'haltérophilie 2022|Gewiichthiewen-Weltmeeschterschaft (2022)]] {{Fr}} * [https://web.archive.org/web/20231218232556/https://pwf.lu/ Websäit vun der Lëtzebuerger Gewiichthiewen-Federatioun] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gewiichthiewen| ]] [[Kategorie:Olympesch Disziplinnen]] 8nteo089vyyqwhf49pjhfqnxfxnsg2z Kanuslalom 0 165039 2678444 2677386 2026-05-16T19:41:43Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678444 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Sportaart | Olympesch Sportaart = zënter 1992 | Lëtzebuerg = [[Fédération luxembourgeoise de canoë-kayak]] | Aktuelle Weltmeeschter ♂ = {{GBR-f}} Joseph Clarke <small>(2023)</small><ref name=":0">an der Disziplin Extreemkajak</ref> | Aktuelle Weltmeeschter ♀ = {{GBR-f}} Kimberley Woods <small>(2023)</small><ref name=":0" /> }} [[Fichier:2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Boris Neveu - France - by 2eight - 9SC2917.jpg|thumb|260px|De Fransous Boris Neveu op der Kanuslalom-Weltmeeschterschaft 2022]] '''{{PAGENAME}}''' ass eng Kompetitiounsdisziplin vum [[Kanu- a Kajaksport]]. D'Zil ass et fir a kierzter Zäit an engem séier fléissende [[Waasser]] iwwer eng festgeluecht Streck feelerfräi duerch eng Rëtsch Paarten ze fueren. D'Streck ka bis zu 300&nbsp;m laang sinn, mat héchstens 25 Paarten, déi flossof wéi och flossop befuer musse ginn. Et gëtt zwou Zorte Booter: e [[Kanadier (Kanu)|Kanadier]] (oder ''Canadier'') an deem de [[Kanut]] am Boot knéit an e [[Stiechpaddel]] benotzt oder e [[Kajak]] an deem den Athleet am Boot sëtzt an en [[duebele Paddel]] gebraucht. == Geschicht == De Kanuslalom gouf an de fréien [[1930]]er-Joren an der [[Schwäiz]] als Summeralternativ fir de [[Schislalom]] erfonnt, woubäi déi éischt Courssen am flaache Waasser gefuer goufen. == Reegelen == Bei traditionelle [[Contre-la-montre]] sinn d'Strecken esou ugeluecht, datt d'Kanute s'an 90 bis 110 Sekonnen duerchfuere mussen. Wann eng Paart beréiert gëtt, gëtt et zwou Strofsekonnen, wann een eng Paart verpasst, gëtt dat mat 50 Sekonne bestrooft. Beim '''Extreemkajak''' (oder Kajak-Cross), glëtsche véier Participantë mat hire Kanue vun enger Startramp, déi méi wéi zwéi Meter iwwer dem Waasser läit. Da fänkt d'Course bis déi éischt [[Boje]] un, woubäi bal alles erlaabt ass. D'Beréiere vun de Paarten oder den aner Booter ass erlaabt, awer d'Verpasse vun enger Paart oder dat sougenannt [[Eskimorullen]] op der Streck féiert zur Disqualifikatioun. == {{PAGENAME}} an d'Olympesch Spiller == De Kanuslalom gouf 1992 zu [[Barcelona]] fir d'éischt bei den [[Olympesche Summerspiller 1992|Olympesche Spiller]] zougelooss. Bis 2016 gouf et véier Disziplinnen: bei den Hären: C1 (''Canadier-Eenzel''), C2 (''Canadier-Zweeër'') a K1 (''Kajak-Eeenzel'') a bei den Dammen: K1 (''Kajak-Eenzel''). Zu [[Olympesch Summerspiller 2020|Tokio 2020]] gouf den Hären-C2 mat der éischter olympescher C1-Kompetitioun bei den Dammen ersat. === Olympesch Summerspiller 2024 === [[Olympesch Summerspiller 2024|2024]] gëtt den Extreemkajak (gekierzt X1) nei opgeholl an et gëtt dann elo am Ganze sechs Kompetitiounen. Am Canadier- a Kajakslalom gëtt et als éischt Play-off-Courssen, bei där all Kanut zwéin Duerchleef absolvéiert. Nëmmen de beschte Laf zielt, woubäi et entweeder 15 oder 20 Kanuten an d'Halleffinall packen. An der Halleffinall gëtt et just ee Laf, an déi bescht 10 Zäite kommen an d'Finall. == {{PAGENAME}} zu Lëtzebuerg == Zu Lëtzebuerg gëtt et fënnef Kajak-a-Kanu-Clibb déi am nationale Verband federéiert sinn. {{Méi Info 1|Fédération luxembourgeoise de canoë-kayak}} == Kuckt och == {{Kuckt och Portal Sport}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Whitewater slalom|{{PAGENAME}}}} * Informatiounen iwwer de Kanuslalom op der [https://olympics.com/de/sportarten/kanu-slalom/ Internetsäit vun den Olympesche Spiller 2024] zu Paräis {{De}} * [[:fr:Championnats du monde de slalom de canoë-kayak|Kanuslalom-Weltmeeschterschaften]] {{Fr}} * [http://www.flck.lu/ Websäit vun der Lëtzebuerger Kajak-a-Kanu-Federatioun] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kanu- a Kajaksport| ]] [[Kategorie:Olympesch Disziplinnen]] 4lw85g5neppa7gjfw2fefbqm29fv9mo Kënschtlech Intelligenz 0 165065 2678453 2599172 2026-05-16T19:43:28Z VolvoxBot 61746 /* Geschicht */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678453 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Nicolas_P._Rougier's_rendering_of_the_human_brain.png|miniatur|Duerstellung vum mënschleche Gehier nom Nicolas P. Rougier]] '''Kënschtlech Intelligenz''' (gekierzt '''KI''' oder '''AI''' vum [[Englesch]]en ''artificial intelligence'') ass en Deelgebitt vun der [[Informatik]] dat sech mam Schafen a Verbessere vu [[Computerprogramm]]e befaasst, déi Aufgaben erleedege fir déi normalerweis mënschlech [[Intelligenz]] néideg ass, wéi z.&nbsp;B. fir d'[[Sprooch]] z'erkennen, Decisiounen ze huelen oder eppes visuell z'erkennen. == Geschicht == D'Geschicht vun der KI geet zeréck bis an d'[[1950]]<nowiki/>er-Joren, wéi de Begrëff „kënschtlech Intelligenz“ fir d'éischt vum [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche]] Computerwëssenschaftler [[John McCarthy]] benotzt gouf. Zënterhier goufen op deem Gebitt enorm Fortschrëtter gemaach, mat bedeitende Meilesteng wéi dem Schafe vun den éischte KI-baséierte Systemer an d'Entwécklung vu fortgeschratten [[Algorithmus|Algorithmen]] déi et erlaben, datt Maschinnen „léieren“ a sech un nei Situatiounen upassen. == Techniken == Et gëtt vill verschidden Techniken an der KI, déi all hir eege spezifesch Fäegkeeten erfuerderen. Dëst begräift [[maschinellt Léieren]], [[déift Léieren]], [[Neuronaalt Netzwierk|neuronal Netzwierker]], [[logescht Programméieren]], a [[Geneeteschen Algorithmus|geneetesch Algorithmussen]]. == Uwendungen == KI huet eng breet Pallett vun Uwendungen an ënnerschiddlechen Industrien, wéi z.&nbsp;B. an der [[Automobilindustrie]], dem [[Gesondheetswiesen]], de [[Finanzsecteur|Finanzen]], den [[Entscheedungsënnerstëtzungssystem]]er an an der [[Spillindustrie]]. Se gëtt och benotzt fir komplex Problemer ze léisen déi grouss Datevolummen erfuerderen, wéi z.&nbsp;B. an der [[Klimafuerschung]] oder der [[DNA-Sequenzéierung]]. === Wou d'KI schonn erfollegräich agesat gëtt === * Alldeeglech Apparater: KI ass eng Technologie déi de Wee revolutionéiert huet, wéi mir mat der [[Technologie]] an eisem Alldag interagéieren. Vun der [[Taskautomatiséierung]] bis zum Entscheedungssupport, d'KI ännert d'Aart a Weis wéi mir Saache maachen<ref name=":0">{{Citation|URL=https://vivevirtual.es/lb/news-ai|Titel=Alldeeglech Beispiller vu kënschtlecher Intelligenz|Gekuckt=10.01.2024|Editeur=vivevirtual.es|Sprooch=lb|archivedate=2024-01-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240110080019/https://vivevirtual.es/lb/news-ai}}</ref> * Gesondheetswiesen: KI Systemer kënnen d'Gesondheetsdate vun engem Patient analyséieren a viraussoe wat déi effektiivst Behandlung fir dës Persoun wier<ref name=":0" /> * Finanzen: KI kann Investitiounsentscheedungen treffen an e Bedruch entdecken<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.bloggersideas.com/lb/where-is-artificial-intelligence-used-today/|Titel=Wou gëtt haut kënschtlech Intelligenz benotzt? Mächteg Beispiller vun AI|Gekuckt=10.01.2024|Auteur=Jitendra Vaswani|Datum=12.11.2022|Editeur=www.bloggersideas.com|Sprooch=lb|Archiv-Datum=10.01.2024|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20240110080019/https://www.bloggersideas.com/lb/where-is-artificial-intelligence-used-today/}}</ref> * [[Cybersecurity]]: KI gëtt benotzt fir Systemer ze schafen déi d'Sécherheetsbedroungen identifizéieren an dorop reagéieren<ref name=":1" /> * Transport: KI gëtt benotzt fir Systemer ze kreéieren déi [[Autonoomt Gefier|autonom Gefierer]] kënne bedreiwen<ref name=":1" /> * Fabrikatioun: KI gëtt benotzt fir Modeller vu Produkter ze schafe mat deenen d'Produktiounsprozesser optimiséiert kënne ginn<ref name=":1" /> Dës Beispiller weisen d'Villfalt vun den Uwendunge bei deenen d'KI kann agesat ginn. Wann d'Technologie sech nach weider entwéckelt, ass et méiglech datt KI an nach méi Industrien an Uwendunge benotzt gëtt. == Eethik == Wéi bei all neier Technologie, bréngt d'KI och eethesch Froe mat sech. Dëst beinhalt d'Fro vun der [[Privatsphär]], d'Gefor vun der Automatiséierung vun Aarbechtsplazen an d'Potenzial fir d'Mënschheet ze iwwerhuelen. == Kultur == Zu Lëtzebuerg huet de [[Marco Barnig]] am Januar 2024 dat éischt Buch mam Titel ''Les Jeunes Explorateurs – Sur les Sentiers du Patrimoine UNESCO'' verëffentlecht, dat integral vu kënschtlecher Intelligenz [[ChatGPT]] a [[LetzAI]] geschriwwen an illustréiert gouf.<ref>{{Citation|URL=https://librairie.bod.fr/les-jeunes-explorateurs-marco-barnig-9782322521272|Titel=Les Jeunes Explorateurs - Sur les Sentiers du Patrimoine UNESCO|Gekuckt=16.4.2024|Auteur=Marco Barnig|Editeur=Books on Demand, ISBN 9782322521272}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/kultur/marco-barnig-liess-das-erste-buch-in-luxemburg-mit-ki-schreiben/11656541.html|Titel=ChatGPT als Autor, Marco Barnig ließ das erste Buch in Luxemburg mit KI schreiben|Gekuckt=16.4.2024|Auteur=Marc Thill|Datum=16.4.2024|Editeur=wort.lu [€], Luxemburger Wort, S. 40-41}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.web3.lu/creation-dun-livre-de-jeunesse-avec-chatgpt-et-letzai/|Titel=Création d’un livre de jeunesse avec ChatGPT et LetzAI|Gekuckt=25.5.2024|Datum=16.1.2024|Editeur=Websäit vum Marco Barnig}}</ref> == Kuckt och == *[[Quantecomputer]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Artificial intelligence|{{PAGENAME}}}}{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kënschtlech Intelligenz| ]] 3qbltcqqct4y25a5zbh6d0yaxf5ldxs CFL cargo 0 165868 2678395 2657696 2026-05-16T18:51:32Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678395 wikitext text/x-wiki {{Infobox Entreprise | Sëtz = 100, ZAE WOLSER E<br>L-3437 Diddeleng | Leedung = Sébastien Hoffmann | Produit = Schinnentransport }} '''CFL cargo''' [[Société anonyme|SA]]<ref>B60314 – « CFL CARGO », op lbr.lu</ref> ass eng [[Eisebunn]]sgesellschaft mat Sëtz zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], déi Gidderverkéier am Inland an – an Zesummenaarbecht mat hire Filialen an [[Däitschland]], [[Frankräich]] a [[Schweden]] – uechter Europa ubitt. Se bitt och lokal a regional Servicer un an huet Erfarung mat iwwerdimensionale Schinnentransporter. CFL cargo assuréiert ënnert dem Statut vun enger SA de Giddertransport fir d'Mammegesellschaft [[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois]] (CFL). Zesumme mat hirer Schwëstergesellschaft [[CFL multimodal]]<ref>B88577 – « CFL Multimodal s.a. », op lbr.lu</ref> ass CFL cargo en Déngschtleeschter deen déi ganz multimodal Logistikketten ofdeckt. == Geschicht == === Grënnung vun CFL cargo === D'Firma Euroluxcargo<ref>B60314 – « ELC, EUROLUXCARGO SA », [https://web.archive.org/web/20050223044619/http://www.etat.lu/memorial/memorial/1997/C/Pdf/c6210711.pdf#Page=7 Memorial C-621, 07.11.1997]</ref>, eng 100-prozenteg Duechtergesellschaft vun der CFL, gouf de 25. Juli 1997 gegrënnt fir de Gidderverkéier vun der CFL z'iwwerhuelen De 17. Oktober 2006 huet den CFL-Departement vum Gidderverkéier, dorënner Euroluxcargo, mat den Transportservicer vun [[ArcelorMittal]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] fusionéiert an déi nei Gesellschaft CFL cargo gegrënnt, an där d'CFL 66,67 % an ArcelorMittal 33,33 % vun den Aktien huet. Déi nei Gesellschaft huet all d'Servicer, Filialen a Rullmaterial vun den zwou fréieren Entitéiten iwwerholl. Am Joer 2006 huet d'CFL cargo d'Firma ''CFL cargo Deutschland GmbH'' gegrënnt, op Basis vun der Gidderdivisioun vun der [https://www.neg-niebuell.de/index.php/ueber-uns/allgemeines Norddeutsche Eisenbahn Niebüll GmbH (neg)]. D'[[Ateliere vu Péiteng]], déi [[1869]] gegrënnt gi waren, goufen 2008 vun CFL cargo iwwerholl. 2015 sinn se vun enger neier Duechtergesellschaft, der [[CFL technics]], iwwerholl ginn, déi sech ëm d'Reparatur an den Ënnerhalt vu [[Lokomotiv]]en an de [[Waggon|Gidderwaggone]] këmmert. Am August 2010 huet CFL cargo zesumme mat hirer Schwësterfirma [[CFL multimodal]] eng Filial a Frankräich gegrënnt, d'''CFL fret services France''. Am Januar 2012 huet CFL cargo déi schweedesch Firma ''MidCargo'' iwwerholl an s'an ''CFL cargo Sverige'' ëmgenannt. Am Juni 2013 ass déi franséisch Duechtergesellschaft op ''CFL cargo France sa'' ëmgedeeft ginn. De 5. Januar 2015 gouf d'CFL cargo a véier “Expertisezentren” (Eisebunn, Logistik, Infrastruktur a gemeinsam Servicer) ëmstrukturéiert an déi visuell Identitéit gradewéi d'Gesellschaftsnimm goufen harmoniséiert. Do dernieft ginn d'Servicer vun CFL cargo zënterhier ënner dem Numm CFL multimodal kommerzialiséiert. Am Joer 2021 gouf déi visuell Identitéit vun de Gidderaktivitéiten ugepasst fir ervirzestiechen, datt d'Gesellschaft zum CFL Grupp gehéiert. == Filialen == === Zu Lëtzebuerg === CFL cargo bedreift d'Duechtergesellschaft CFL technics, déi zënter Januar 2015 fir d'Reparatur an Ënnerhalt vu Lokomotiven an de Gidderween zoustänneg ass. Dës Duechtergesellschaft ass méi al wéi d'CFL selwer, well et sech am Fong ëm déi fréier ''Ateliere vu Péiteng'' handelt, déi 1869 gegrënnt goufen an 2008 an d'Cargoaktivitéit integréiert goufen. === An Europa === CFL cargo huet verschidde Filialen an Europa: * [https://www.cfl-mm.lu/fr-fr/organisation/cfl-cargo/cfl-cargo-deutschland-gmbh CFL cargo Deutschland GmbH]; * [https://www.cfl-mm.lu/fr-fr/organisation/cfl-cargo/cfl-cargo-france-s-a CFL cargo France SA]; * [https://web.archive.org/web/20240318082841/https://www.cfl-mm.lu/fr-fr/organisation/cfl-cargo/cfl-cargo-sverige-ab CFL cargo Sverige AB]. Den 1. Januar 2023 huet CFL cargo hir Bedeelegung déi se bei ''CFL cargo Danmark Aps'' hat, ganz un d'Mammefirma CFL iwwerdroen<ref>{{Citation|URL=https://www.cfl-mm.lu/getattachment/51ffc158-fde9-4932-96b8-310937a989c8/cfl-rapport-annuel-2022-web.pdf|Titel=Rapport annuel 2022 du groupe CFL – Transport de marchandises, S. 22-23|Gekuckt=18.03.2024|Editeur=www.cfl-mm.lu|Sprooch=fr|archivedate=2024-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318101149/https://www.cfl-mm.lu/getattachment/51ffc158-fde9-4932-96b8-310937a989c8/cfl-rapport-annuel-2022-web.pdf}}</ref>. == Rullmaterial == De Fuerpark vun CFL cargo besteet aus Lokomotiven, déi bei der Mammegesellschaft gelount ginn, aus Material dat vun [[ArcelorMittal]] iwwerholl gouf a vu Lokomotiven, déi bei anere Firme gelount ginn. Am Joer 2022 hat CFL cargo mat alle Filialen uechter Europa, e Fuerpark vu 87 Lokomotiven an 3.274 Waggone vun allen Zorten<ref>{{Citation|URL=https://www.cfl-mm.lu/de-de/keynumbers#nav-main-0|Titel=CFL multimodal Kennzahlen|Gekuckt=18.03.2024|Wierk=www.cfl-mm.lu|archivedate=2024-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318101151/https://www.cfl-mm.lu/de-de/keynumbers#nav-main-0}}</ref>. De 15. Mäerz 2024 goufen der CFL cargo hir éischt [[Bombardier TRAXX|TRAXX Multi-System 3]] Lokomotive vu [[Bombardier Transportation]] fir den Trafick zougelooss. Et handelt sech ëm [[Hybridlokomotiv]]en, déi op der Streck Lëtzebuerg - Däitschland - [[Polen]] agesat ginn. Et ass geplangt, se méi spéit och a Frankräich, [[Éisträich]] an an der [[Belsch]] anzesetzen<ref>{{Citation|URL=https://www.cfl-mm.lu/de-de/news/detail/cfl-cargo-renforce-ses-capacites-de-traction-a-l%E2%80%99i|Titel=CFL cargo verstärkt ihre Fähigkeiten im internationalen Verkehr|Gekuckt=18.03.2024|Wierk=www.cfl-mm.lu|Sprooch=de|archivedate=2024-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240318101149/https://www.cfl-mm.lu/de-de/news/detail/cfl-cargo-renforce-ses-capacites-de-traction-a-l%E2%80%99i}}</ref>. == Mataarbechter == 2021 hat CFL cargo 737 Mataarbechter (déi auslännesch Filiale mat abegraff); 2022 waren et zu Lëtzebuerg 334 Leit<ref>{{Citation|URL=https://www.cfl-mm.lu/getattachment/22556fe3-0bc7-424f-bb14-d75e98662bb7/cfl-cargo-sa-company-id-20230704.pdf|Titel=CFL cargo s.a. – Company ID|Gekuckt=18.03.2024|Sprooch=en}}</ref>. == Um Spaweck == {{Commonscat|CFL Cargo|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:CFL]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entreprisen]] pf3fqnmuxhoptixwyts0bbl5wwhuo1g Thomas Byrne (Industriellen) 0 167613 2678561 2658176 2026-05-16T20:03:00Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore (2) using [[Project:AWB|AWB]] 2678561 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem ireschen Industriellen Thomas Byrne|Persoune mat dem selwechten Numm|Thomas Byrne}} {{Infobox Biographie |Bestuet mat=Geneviève Baustert }} Den '''Thomas Byrne''', gebuer [[1824]] zu [[Kilcullen]] an [[Irland]] a gestuerwen den [[9. September]] [[1884]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], war en ireschen Ingenieur, Industriellen a Schmelzhär. Den Thomas Byrne koum kuerz virun [[1860]] mat enger Grupp vun auslänneschen Ingenieuren an Techniker ënnert der Leedung vum [[Edmond Le Gallais]] op [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Dës Leit, déi op de Bau vun Eisebunnsbrécke spezialiséiert waren, hunn ë.&nbsp;a. beim Bau vun de Brécken op der [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Ëlwen Grenz|Nordstreck]] matgeschafft an déi brittesch Firma [[Waring Brothers]] ënnerstëtzt. Nodeems d'Eisebunn bis an d'Gebitt vun de belsche Schmelze gebaut war an am Minett och déi nei Strecke vu [[Eisebunnsstreck Beetebuerg-Esch-Uelzecht|Beetebuerg op Esch]] a [[Eisebunnsstreck Esch-Uelzecht-Däitsch-Oth|weider op Däitsch-Oth]] gradewéi [[Eisebunnsstreck Näerzeng-Rëmeleng|Näerzeng-Rëmeleng]] op waren, huet den Thomas Byrne sech fir déi lokal Minièren interesséiert. Hien huet verschidden [[Eisenäerz|äerzhalteg]] Terrainen um Téitenger a Rëmelenger Flouer kaaft, ë.&nbsp;a. op ''Kolscheid'' a besonnesch a ''[[Walert]]'', där [[Minière|Minn]], déi der [[Société anonyme minière et métallurgique de Rodange-Athus|MMR]] gehéiert huet an 1963 zougemaach gouf. [[1872]], zur selwechter Zäit wéi den [[Nicolas Gonner-Nau|Nic. Gonner]] d'[[Rëmelenger Schmelz]] opgemaach huet, huet den Thomas Byrne zesumme mam [[Charles Collart]] an 31 anere Leit d'[[Société des hauts-fourneaux de Rodange]] gegrënnt an 1874 huet den neie Schmelzhär ugefaange seng Schmelz ze bedreiwen. Bis 1897 hat d'Stolwierk zwee [[Héichuewen|Héichiewen]]; de [[Jean-Pierre Hardt]] huet méi spéit nach en drëtte baue gelooss. Um Enn vun den [[1870]]er-Joren huet de Byrne vum belschen Architekt [[Victor Besme]] d'[[Villa des Roses (Stad Lëtzebuerg)|Villa des Roses]] um [[Boulevard Royal]] an der Stad baue gelooss, an där hien och eng Zäitche gewunnt huet. Den Thomas Byrne huet säi Betrib [[Paternalismus|paternalistesch]] geleet. Och wann hie vum Gesetz hier zu kenge Sozialleeschtunge verflicht war, huet hien awer eng Zort Betribskichen ageriicht, an där hien de Mineuren, déi Dag fir Dag schwéier geschafft hunn, op seng Käschten zousätzlech Moolzechte verdeelt huet. [[Fichier:Rumelange 64 rue des Martyrs 01.jpg|miniatur|260x260px|Dat fréiert Byrne-Haus zu Rëmeleng]] Am Ufank vun den 1880er-Joren huet hien an der [[Rue des Martyrs (Rëmeleng)|Rue des Martyrs]] en herrschaftlecht Haus baue gelooss, mat baussenzegen Elementer vum engleschen Architekturstil. An de Ställ nieft dem Haus stoungen dem Byrne seng Grouewepäerd. Wéi d'Rëmelenger Schmelz 1888 vun der neier Société des hauts-fourneaux de Rumelange iwwerholl gouf, ass d'Thomas-Byrne-Haus un de lokale Grouwebesëtzer Boever-Mettelock iwwergaangen. Den Thomy Byrne ass den 9. September 1884 an der Stad gestuerwen. D'Rëmelenger Minn ass u seng Wittfra Geneviève Byrne-Baustert gaangen, déi d'Minn nach eng Zäit laang bedriwwen huet. Nom Byrne seng Doud ass d'Geneviève Byrne-Baustert an d'Stad geplënnert wou si hir lescht Joren an der [[Fondation Pescatore]] verbruecht huet. Den Thomy Byrne gradewéi seng Fra sinn um [[Nikloskierfecht]] begruewen. [[File:Luxembourg, rue Thomas Byrne - nom de rue.jpg|thumb|Stroosseschëld zu Hamm]] == Éierungen == Fir un den Thomas Byrne z'erënneren, sinn am Stater Quartier [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]] an zu [[Téiteng]] jeeweils eng Strooss no him genannt<ref>{{Citation|URL=https://www.services-publics.lu/caclr/street_search.action|Titel=Registre national des adresses|Gekuckt=02.09.2024|Wierk=www.services-publics.lu|Editeur=services-publics.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Um Spaweck == * [https://persist.lu/ark:70795/hk43mwjhq/pages/4/articles/DIVL475 Aus dem Minett] In: Luxemburger Wort, 113. Jg., n° 238 (25.08.1960), S. 4. * [https://persist.lu/ark:70795/b06p9b3kr/pages/6/articles/DIVL536 Aus der Rümelinger Bergbaugeschichte]. In: Luxemburger Wort, 124. Jg., n° 111 (21.04.1971), S. 6. * [https://www.industrie.lu/byrnethomas.html Byrne Thomas Rumelange - Luxembourg, Geschichtlicher Überblick] op industrie.lu {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Byrne Thomas}} [[Kategorie:Iresch Ingenieuren]] [[Kategorie:Iresch Industrieller]] [[Kategorie:Gebuer 1824]] [[Kategorie:Gestuerwen 1884]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] 0hgczb845l68x9eecct0knguy1saqt6 Caritas-Affär 0 168216 2678600 2677822 2026-05-16T20:27:13Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678600 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="8" cellpadding="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="width: 100%; font-size: 95%; border-style: solid; border-width: 3px; clear: both" | style="width: 32px" | [[Fichier:Ambox currentevent.svg|50px]] | Dësen Artikel beschreift en '''aktuellt Evenement'''. D'Informatioune kënnen also séier änneren, sou wéi d'Evenement sech entwéckelt; et ass méiglech datt Informatiounen iwwer eng rezent Entwécklung nach net à jour gesat goufen. Zéckt net den Artikel ze verbesseren a vergiesst net, är Quellen ze zitéieren. |} Als '''Caritas-Affär''' gëtt eng Affär bezeechent, déi am Juli 2024 un d'Dagesliicht koum an an där et em [[Finanzbedruch]] bei der [[Caritas Lëtzebuerg]] geet, wou bannent e puer Méint am Ganzen eng 61 Milliounen Euro op Konten am Ausland iwwerwise goufen an (ganz oder deelweis) verschwonne sinn. == Chronologie vun der Affär == [[Fichier:Caritas Lëtzebuerg Logo.tif|thumb|De Logo vu Caritas Lëtzebuerg]] * 19. Juli 2024: de [[Radio 100,7]] mellt als éischten, datt bei der Caritas ''"61 Milliounen Euro geklaut"'' goufen an datt eng héich placéiert Mataarbechterin am Verdacht steet, eppes mam Verschwanne vun de Suen ze dinn ze hunn. D'Caritas confirméiert d'Informatioune vum Radio a seet, si hätt eng Plainte gemaach an d'Regierung informéiert<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Krisesituatioun-bei-der-Caritas-61-Milliounen-Euro-geklaut?|Titel=Krisesituatioun bei der Caritas: 61 Milliounen Euro geklaut|Gekuckt=16.10.2024|Auteur=Jean-Claude Franck|Datum=19.07.2024|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://justice.public.lu/fr/actualites/2024/07/communique-parquet-luxembourg-caritas.html|Titel=Communiqué du parquet de Luxembourg dans le dossier dit « Caritas »|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=19.07.2024|Wierk=justice.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et sollen eng Rei Iwwerweisungen tëscht allkéiers 250.000 a 500.000 Euro vu Lëtzebuerg aus op eng [[Spuenien|spuenesch]] [[Bank]] gemaach gi sinn<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-justiz-caritas-um-mehrere-millionen-bestohlen/|Titel=Ermittlungen laufen: Caritas um mehrere Millionen bestohlen|Gekuckt=16.10.2024|Auteur=|Datum=19.07.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref>. * 21. Juli 2024: [[Déi Gréng]] froen eng dréngend Sëtzung vun der [[Chamberkommissioun]] déi fir Familljenaffären zoustänneg ass.<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Finanzskandal-Caritas-dei-greng-fuerderen-drengend-Setzung-vun-der-Familljekommissioun?|Titel=Finanzskandal Caritas: déi gréng fuerderen dréngend Sëtzung vun der Familljekommissioun|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=21.07.2024|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref> [[File:Marc Crochet, Official signature of the «Charte du bénévolat»-103.jpg|thumb|upright|De Marc Crochet]] * 22. Juli 2024: eng Persoun déi am Zesummenhang mat der Verontreiung verdächtegt gouf, ass aus fräie Stécker bei d'[[Police grand-ducale|Police]] gaangen. Si gouf verhéiert an duerno festgeholl<ref>{{Citation|URL=https://justice.public.lu/fr/actualites/2024/07/affaire-caritas-suivi.html|Titel=Communiqué de suivi du parquet de Luxembourg en relation avec l'affaire Caritas|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=22.07.2024|Wierk=justice.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De Caritas-Direkter [[Marc Crochet]] deelt mat, datt d'Caritas ni 60 Milliounen op de Konten hat. Et wieren effektiv ronn 28 Milliounen "verschwonnen" iwwerdeems et sech bei den aneren 33 Milliounen ëm Kreditter handele géif, déi déi presuméiert Täterin ënner falsche Viraussetzunge vu Banken accordéiert krut. D'Caritas seet weiderhin, datt nach e bësse Reserven do sinn, fir de Mataarbechter hir Paien ze bezuelen. Mat enger externer Berodungsfirma gëtt gekuckt, wéi d'Kontrollprozedure verbessert kënne ginn.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-justiz-eine-person-in-caritas-affaere-verhaftet/|Titel=Mutmaßliche Veruntreuung: Eine Person in Caritas-Affäre verhaftet|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=22.07.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> Den [[Äerzbistum Lëtzebuerg]], deem d'Caritas jo no steet, huet iwwerdeems matgedeelt, datt e fir de Moment keng Ausso zu dësem Dossier maache kann.<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Frieden-iwwer-Caritas-Prioriteit-lait-um-weidere-Fonctionnement-vun-de-Strukturen?|Titel=Frieden iwwer Caritas: Prioritéit läit um weidere Fonctionnement vun de Strukturen|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Ana Angel|Datum=22.07.2024|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref> *24. Juli 2024:de Premierminister [[Luc Frieden]] seet, datt d'Caritas grouss Problemer huet, wat d'Gouvernance ugeet. Hie seet nach, datt et sech bei der Caritas net ëm eng staatlech Organisatioun mä ëm eng [[Netregierungsorganisatioun|ONG]] handele géif an datt de Staat den Ament keng weider Finanzéierung fir d'Associatioun iwwerhuele kann. De Staat bezilt der Caritas ronn 21,5 Milliounen am Joer fir ë.&nbsp;a. d'Betreiung vu [[Flüchtling]]en oder fir d'Ënnerstëtze vun de [[Sans-abri]]en. Et kéint zu deem Ament nach net gesot ginn, wéi vill ëffentlech Gelder vum Finanzskandal betraff wieren. An den Ae vum Premier ''"huet d'Caritas e grousse Problem a se muss selwer kucken, wéi se dëse Problem léist"''.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-luc-frieden-betrug-staat-rettet-caritas-nicht/|Titel=Reaktion von Luc Frieden: Staat rettet Caritas nicht|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=24.07.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *29. Juli 2024: d'Caritas huet e Krisekommitee zesummegesat, absënns fir d'Aarbechtsplaze vun hire Mataarbechter ze sécheren. D'Presidence vum Kommitee gëtt vum [[Christian Billon]], engem externe Beroder aus dem Finanz- a Sozialwiesen assuréiert, iwwerdeems déi aner Memberen all aus dem Verwaltungsrot vun der Caritas sinn. De Kommitee gëtt do dernieft vun Experte vun der Wirtschaftspréiwerfirma [[PwC]] ënnerstëtzt.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-gestohlene-gelder-caritas-setzt-krisenkomitee-ein/|Titel=Gestohlene Gelder: Caritas setzt Krisenkomitee ein|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=29.07.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *5. August 2024: den [[Ministère des Affaires étrangères et européennes, de la Défense, de la Coopération et du Commerce extérieur|Ausseministère]], ënnert deen d'[[Entwécklungshëllef]] fält, huet och d'Aidë fir d'Caritas gestoppt, wat mat sech bréngt, datt ronn zéng Hëllefsprojete weltwäit riskéieren net kënne weidergefouert ze ginn, dorënner z.&nbsp;B. [[Solarpanneau]]en fir bannenzeg Flüchtlingen an der [[Ukrain]], Liewensmëttelverdeelung a [[Syrien]] oder landwirtschaftlech Projeten am [[Mali]]. Betraff sinn och d'Caritas-Büroen am [[Südsudan]] an am [[Laos]]. Um nationale Plang feele ronn 24,5 Millioune fir Projete wéi ë.&nbsp;a. d'[[Streetworker]], de [[Centre Ulysse]], de Sozialbistro ''Le Courage'', verschidde [[Fraenhaus|Fraenhaiser]], Strukture fir psychesch krank Leit oder d'[[Wanteraktioun]]. Et gëtt och bekannt, datt déi verdächtegt Persoun net just bei der Caritas selwer fir d'Finanzen zoustänneg war, mä – bis den 30. Juli 2024 – och Tresorière bei der ''Spëndche'' war, där Asbl déi zoustänneg ass fir d'[[Sozial Epicerie|Sozial Epicerië]] vun der Caritas an dem [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Roude Kräiz]] ze beliwweren.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-sozialer-sektor-die-folgen-der-caritas-affaere/|Titel=Sozialer Sektor: Die Folgen der Caritas-Affäre|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Luc Caregari|Datum=05.08.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *6. August 2024: de [[Parquet]] deelt mat, datt déi frauduléis Virementen aller Warscheinlechkeet no op e sougenannte „[[Presidentebedruch]]“ zréckzeféiere sinn, enger krimineller Machenschaft bei där en Employé vun engem Betrib, deen autoriséiert ass Virementen ze maachen, dozou bruecht gëtt, fir falsch Rechnung ze bezuelen oder onerlaabt Geldtransferten ze maachen<ref>{{Citation|URL=https://justice.public.lu/fr/actualites/2024/08/communique-pl-affaire-caritas-ceo-fraud.html|Titel=Communiqué du parquet de Luxembourg dans l’affaire dite « Caritas »|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=06.08.2024|Wierk=justice.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Duerch de Bedruchsfall steet d'Caritas an hir ronn 500 Mataarbechter virun engem finanziellen Aus. De Krisekommitee huet iwwerdeems festgehale fir zwou nei Strukturen op d'Been ze stellen, déi da vu September un, d'Geschäfter wéi gewinnt weiderféiere sollen, woubäi déi national an international Projete separat solle geréiert ginn. De Premierminister huet sengersäits gesot, datt de Staat e ''Comité d'accompagnement'' agesat hätt fir déi weider Entwécklung an der Affär ze suivéieren.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/justiz-caritas-affaere-justiz-geht-von-praesidentenbetrug/|Titel=Caritas-Affäre: Justiz geht von „Präsidentenbetrug“ aus|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=06.08.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> [[Fichier:Guardia-Mayor, 55 atea.jpg|miniatur|200x200px|Eng Agence vun der BBVA zu Laguardia]] *19. August 2024: éischt Detailer iwwer déi "falsch Virementen" gi bekannt: de 7. Februar 2024 krut d'Finanzcheffin vun der Caritas en [[E-Mail]] vun enger [[Gmail]]-Adress an där sech den Expediteur als de Generaldirekter vun der Caritas, Marc Crochet, ausginn huet. Doranner seet den angeeblechen Direkter, hir géif sech momentan ëm eng bedeitend finanziell Transaktioun këmmeren, iwwer déi awer nach net dierft geschwat ginn. D'Caritas-Employée kritt och nach (gefälschten) Donnéeë vun engem [[Paräis]]ser [[Affekot]], mat deem si sech soll a Verbindung setzen. An der Folleg vun dësem mysteriéisen Investissement sinn der Caritas hir Konte bannent e puer Méint geplëmmt ginn: mat ronn 120 Iwwerweisunge vun allkéiers manner wéi 500.000 Euro sinn d'Suen op Dosende Konte bei der spuenescher Bank BBVA ([[Banco Bilbao Vizcaya Argentaria]]) gefloss. Fir verschidde Stëmme schéngt d'Thees vum Presidentebedruch awer onbegräiflech, besonnesch well et sech ëm repetitiv Virementen iwwer eng Period vun e puer Méint handelt. [[Reporter.lu]] huet erausfonnt, datt déi ganz Affär nëmme méiglech gouf duerch eng schwaach Gouvernance vun der Caritas, feelerhaften interne Kontrollen an de Banken ([[Spuerkeess]] a [[BGL BNP Paribas]]), déi d'Kreditter quasi blannemännches accordéiert hunn. D'[[Commission de surveillance du secteur financier]] (CSSF) iwwerpréift hirersäits och d'Ëmstänn, ënner deenen déi zwou Banken d'Kreditter accordéiert hunn.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/caritas-luxembourg-detournement-anatomie-dune-affaire-stupefiante/|Titel=Caritas: Anatomie d’une affaire stupéfiante|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Véronique Poujol|Datum=19.08.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=fr}}</ref> *2. September 2024: Reporter.lu mellt, datt de Bedruch schonn uganks Mee hätt kënnen opgedeckt ginn. En Employé vun der Beroderfirma [[Grant Thornton]], déi d'Finanze vun der Caritas iwwerpréift, freet am Finanzdepartement vun der Fondatioun no Detailer zu verschiddene Virementen, déi tëscht Enn Januar an Enn Februar 2024 ouni déi néideg Dokumenter gemaach goufen. D'Finanzdirektesch ass besuergt, datt den Auditeur Piècen iwwer déi betraffe Viremente gefrot huet a proposéiert dem falschen Direkter an engem E-mail, fir net op d'Demande vum Auditeur anzegoen.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxembourgaffaire-caritas-la-folle-journee-du-service-financier/|Titel=Caritas: La folle journée du service financier|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Véronique Poujol|Datum=02.09.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=fr}}</ref> *4. September 2024: de Premierminister confirméiert nach eng Kéier, datt de Staat weiderhi keng Sue méi un d'Caritas iwwerweise géif. Hie seet och, datt de Staat keng Sue beim Skandal verluer hätt; d'Caritas hätt nämlech nach annerhallef Milliounen Euro zegutt, fir Saachen déi si scho geleescht huet. An Zukunft géif de Staat just nach mat der personell a strukturell nei opgestallter Caritas-Nofollger-Struktur zesummeschaffen, déi vun Oktober u funktionéiere géif. Net gewosst ass zu deem Zäitpunkt, ob déi nei Struktur dat ganzt Personal vun der Caritas iwwerhuele kann.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-caritas-affaere-neue-organisation-mit-neuer-fuehrung-geplant/|Titel=Caritas: Neue Organisation mit neuer Führung geplant|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Reporter.lu|Datum=04.09.2024|Wierk=|Sprooch=de}}</ref> *13. September 2024: déi nei Associatioun, déi vum 1. Oktober Deeler vun den Aufgabe vun der Caritas iwwerhëlt, gëtt virgestallt: [[Hëllef um Terrain|HUT – Hëllef um Terrain]]. D'Mataarbechter vun der Caritas déi op nationale Projete schaffen, kënne bei HUT wiesselen, iwwerdeems déi 20-30 Leit vun den internationale Projete riskéieren, hir Plaz ze verléieren.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-caritas-affaere-neue-organisation-mit-neuer-fuehrung-geplant/|Titel=Caritas: Neue Organisation mit neuer Führung geplant|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=04.09.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *14. September 2024: D'Fondatioun Caritas deelt mat, datt se mat hiren internationalen Aktivitéiten (absënns Projeten a [[Westafrika]], der Ukrain, a [[Moldawien]], am Südsudan, am [[Kosovo]], der [[Tierkei]], dem Laos, am [[Bangladesch]] an am [[Noen Osten]]) ophale muss an datt 30 Mataarbechter zu Lëtzebuerg an der 70 am Südsudan an am Laos hir Plaz verléieren.<ref>{{Citation|URL=https://www.caritas.lu/caritas-news/actualites/communication-du-14-septembre|Titel=Communication du 14 septembre {{!}} Caritas Luxembourg|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=|Datum=14.09.2024|Wierk=www.caritas.lu|Sprooch=fr|archivedate=2024-10-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241013093217/https://www.caritas.lu/caritas-news/actualites/communication-du-14-septembre}}</ref> *17. September 2024: vum spuenesche [[Parquet général]] gëtt confirméiert, datt d'Lëtzebuerger Autoritéiten de Parquet vu [[Málaga|Malaga]] op Basis vun engem [[European Investigation Order]] kontaktéiert hunn. An engem Pressecommuniqué begréisst den [[Bëschof|Äerzbëschof]] d'Efforte vu jidderengem deen dru geschafft huet, fir datt e groussen Deel vun den Aktivitéite vun der "aler" Caritas virugefouert kënne ginn, bedauert awer datt déi international Aarbecht op en Enn kënnt. Weider heescht et, datt den [[Äerzbistum Lëtzebuerg|Äerzbistum]] d'Onofhängegkeet vun der neier Associatioun respektéiere géif.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/caritas-affaere-luxemburger-justiz-fordert-hilfe-in-spanien-an/|Titel=Caritas-Affäre: Luxemburger Justiz fordert Hilfe in Spanien an|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Luc Caregari|Datum=17.09.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> [[File:40 years of EPP family (27305382111)a.jpg|thumb|200px|D'Marie-Josée Jacobs, bis Dez. 2024 Presidentin vun der Caritas]] *25. September 2024: de Stater Parquet huet eng virleefeg Enquête géint déi zwou Banken (Spuerkeess a BGL BNP Paribas) an d'Weeër geleet fir erauszefannen ob géint berufflech Obligatiounen am Kader vum [[Anti-Blanchimentsgesetz]] verstouss gouf oder net. Am konkreete Fall vum Caritas-Bedruch goufen eng Rei Virementen op "falsch" spuenesch Bankkonte vun zwou auslännesch Entitéite gemaach ([[Caritas Internationalis]] am [[Vatikanstad|Vatikan]] an ASAM an der Tierkei) déi guer net a Spuenien aktiv sinn. D'Montanten déi iwwerwise goufen an déi kuerz Zäitspan an där d'Transferte gemaach goufen, hätte bei de Lëtzebuerger a spuenesche Banke missten Alarm ausléisen. Och bei Dokumenter déi vun der Spuerkeess fir e Kredit vun 10 Milliounen un d'Caritas opgestallt goufen, schéngen et Irregularitéiten ze ginn. Obwuel z.&nbsp;B. den Numm vun der Presidentin vun der Caritas, [[Marie-Josée Jacobs]] an dee vum Administrateur [[Alphonse Wagner]] drop stinn, sinn d'Kontrakter vun der Finanzdirektesch paraphéiert an ënnerschriwwe ginn.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxembourg-affaere-caritas-bgl-et-spuerkeess-vises-par-une-enquete/|Titel=Exclusif: BGL et Spuerkeess visés par la justice|Gekuckt=17.10.2024|Auteur=Véronique Poujol|Datum=25.09.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *27. September 2024: verschidde Stëmme melle sech zu Wuert: eng Caritas-Mataarbechterin temoignéiert<ref>kuckt: Um Spaweck</ref> a seet, datt d'Personal an enger Ongewëssheet gelooss gëtt, et géif net mat hinne geschwat a si wéissten net, wéi hir Situatioun sech entwéckele géif. Den Äerzbëschof sengersäits seet, datt kee sech bei him gemellt hätt an datt hie kee Kontakt opgeholl huet, well en ''"net wollt mat der Dier an d'Haus falen"''. Och d'Caritas-Presidentin mellt sech zu Wuert. Si entschëllegt sech beim Personal a gesäit an, datt si sech méi hätt missen ëm d'Mataarbechter këmmeren.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-finanzskandal-caritas-akteure-melden-sich-zu-wort/|Titel=Finanzskandal: Caritas-Akteure melden sich zu Wort|Gekuckt=18.10.2024|Auteur=|Datum=27.09.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *1. Oktober 2024: am Kader vum Transfert vun de Caritas-Mataarbechter bei HUT gesäit ë.&nbsp;a. den [[Onofhängege Gewerkschaftsbond Lëtzebuerg|OGB-L]], datt aarbechtsrechtlech net alles ganz korrekt ofgelaf wier, datt z.&nbsp;B. Leit ënner Zäitdrock gesat goufe fir z'ënnerschreiwen. D'Gewerkschaft wéilt dowéinst och eng Plainte maachen. Et gëtt och an der Chamber kritesch Stëmme wat den Transfert ugeet.<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Den-OGBL-geet-weinst-dem-Transfert-vun-den-Aktiviteite-bei-HUT-viru-Geriicht?|Titel=Den OGBL geet wéinst dem Transfert vun den Aktivitéite bei HUT viru Geriicht|Gekuckt=19.10.2024|Auteur=Maurice Molitor, Chris Zeien|Datum=01.10.2024|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Caritas-Wisou-deen-Drock-op-de-leschte-Steppel?|Titel=Caritas: Wisou deen Drock op de leschte Stëppel?|Gekuckt=19.10.2024|Auteur=Jean-Claude Franck, Chris Zeien|Datum=01.10.2024|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref> *2. Oktober 2024: vun den 349 potentielle fréiere Caritas-Mataarbechter déi bei HUT hätte wiessele kënnen, hunn der 324 dat gemaach; zwou Persounen (dorënner de [[Paul Galles]]<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/politik/nur-zwei-caritas-mitarbeiter-wollen-nicht-zu-hut/21562121.html|Titel=Nur zwei Caritas-Mitarbeiter wollen nicht zu HUT|Gekuckt=19.10.2024|Datum=19.10.2024|Wierk=Luxemburger Wort|Sprooch=de}}</ref>) wollten dat net an anerer konnten dat zu deem Zäitpunkt net, well se entweeder am Congé oder am Krankeschäi waren.<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/HUT-324-vun-349-freiefreiere-Caritas-Employeen?|Titel=HUT: 324 vun 349 fréiere Caritas-Employéen hunn nei Kontrakter bei HUT ënnerschriwwen|Gekuckt=19.10.2024|Auteur=Eric Ewald|Datum=02.10.2024|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref> *7. Oktober 2024: war et uganks esou, datt d'Regierung (absënns de Premier an de Kooperatiounsminister) der Caritas net hëllefe wollt, sou huet se deels wéinst der Drock vun der Oppositioun ([[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]], [[Déi Gréng]] an [[Déi Lénk]]) an awer och well nach keng Léisung fir d'Betreiung vun de Flüchtlingen an Aussicht stoung, Enn September misse géigesteieren. Ënner strengen Oploe soll d'Caritas elo awer Sue vum Staat kréien, fir ë.&nbsp;a. sou vill international Projete wéi méiglech retten ze kënnen an datt kee seng Aarbecht verléiere soll. Am Zesummenhang mat der neier Entitéit, HUT, déi zënter dem 1. Oktober déi national Aufgabe vun der Caritas iwwerholl huet, gouf et eng Partie Kriticken, absënns well net kloer genuch mam Personal dat sollt iwwerholl ginn, kommunizéiert gouf an d'Aarbechtskontrakten eréischt op de leschte Stëppel an ënner Zäitdrock hu missten ënnerschriwwe ginn. Et blouf awer derbäi, datt d'Mataarbechter vum Departement fir d'international Projeten net iwwerholl goufen.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-caritas-affaere-chronik-eines-chaotischen-uebergangs/|Titel=Caritas-Affäre: Chronik eines chaotischen Übergangs|Gekuckt=18.10.2024|Auteur=Luc Caregari, Laurent Schmit|Datum=107.10.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *9. Oktober 2024: de Stater Parquet confirméiert nach eng Kéier, datt ee weiderhi vum sougenannte Presidentebedruch ausgeet an datt d'Enquête erginn huet, datt bannent ganz kuerzen Intervallen iwwer 8.200 Transaktioune gemaach goufen, mat deene Suen op eng Abberzuel Konte weltwäit iwwerwise goufen, wat verstäerkt op eng kriminell Organisatioun hindeit.<ref>{{Citation|URL=https://justice.public.lu/fr/actualites/2024/10/communique-parquet-luxembourg-caritas-travail-juge-instruction-crf.html|Titel=Communiqué du parquet de Luxembourg en relation avec l’affaire de détournement de fonds au détriment de la Fondation CARITAS|Gekuckt=18.10.2024|Datum=09.10.2024|Wierk=justice.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Méi spéit geet rieds vu Konten a [[Volleksrepublik China|China]], zu [[Hong Kong]] an a [[Litauen]].<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxembourg-affaire-caritas-la-directrice-sa-voyante-et-la-piste-bulgare/|Titel=Affaire Caritas: La directrice, sa voyante et la piste bulgare|Gekuckt=19.10.2024|Auteur=Véronique Poujol|Datum=17.10.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=fr}}</ref> *10. Oktober 2024: op d'Initiativ vun enger LSAP-Resolutioun, huet d'[[Chamber]] eestëmmeg dofir gestëmmt, fir eng [[Parlamentaresch Spezialkommissioun|Spezialkommissioun]] an d'Liewen ze ruffen, fir der Regierung hir Aarbecht am Dossier Caritas z'iwwerwaachen. D'Kommissioun soll dann och d'Aarbecht zentraliséieren, vun deem, wat bis dohi vu siwe verschiddene Chamberkommissioune gemaach gouf. De Familljeminister [[Max Hahn]] sot iwwerdeems, datt d'Regierung probéiere géif, fir Léisunge fir déi verbleiwend Caritas-Mataarbechter ze fannen.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/caritas-affaere-parlament-setzt-spezialkommission-ein/|Titel=Caritas-Affäre: Parlament setzt Spezialkommission ein|Gekuckt=18.10.2024|Auteur=|Datum=10.10.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *15. Oktober 2024: wéi elo bekannt gouf, sinn an den 61 Milliounen déi verontreit goufen, och iwwer 3,5 Milliounen dran, déi der [[Fondation Cécile Ginter|Fondatioun Cécile Ginter]] gehéiert hunn. D'Dagesgeschäft vun der Fondatioun ass nämlech vun der Caritas assuréiert ginn. Op der Kipp stinn elo zwee grouss Projete fir Sozialwunnenge mat am Ganze 50 Appartementer.<ref>{{Citation|URL=https://www.reporter.lu/luxemburg-fondation-ginter-ein-weiteres-opfer-der-caritas-affaere/|Titel=Fondation Ginter: Ein weiteres Opfer der Caritas-Affäre|Gekuckt=18.10.2024|Auteur=Laurent Schmit|Datum=15.10.2024|Wierk=Reporter.lu|Sprooch=de}}</ref> *17. Oktober 2024: d'Enquête déi am Gaang ass, schéngt sech op eng kriminell Band aus [[Bulgarien]] ze konzentréieren; Krimineller hätten angeeblech vun der inculpéierter Finanzcheffin hirer fragiller psychologescher Situatioun a vun der Schwächt an der Caritas-Gouvernance profitéiert fir de Milliounebedruch ze maachen. Iwwer Méint, tëscht Februar an Ufank Juli 2024, hätt d'Finanzdirektesch deemno Uerderen ausgefouert déi se just elektronesch oder iwwer Telefon vum falschen Direkter a vum falsche Paräisser Affekot kritt huet. Dobäi kënnt dann nach, datt dräi Membere vum Direktiounscomité Honnerte frauduléis Virementen ënnerschriwwen hunn, mat deenen d'Suen all a Spunien transferéiert goufen. Reporter.lu wëll erausfonnt hunn, datt eng [[Hellseeër]]in mat an d'Affär soll verwéckelt sinn. D'Finanzdirektesch wär an enger Zort Noutsituatioun gewiescht an hätt déi Warsagerin iwwer Telefon kontaktéiert. Wärend enger ganzer Rëtsch "Consultatiounen" iwwer Telefon, hätt si nieft intimen Detailer aus hirem Privatliewen och iwwer berufflech Problemer, d'Schwächte vun der Caritas-Organisatioun an hirer mentaler Situatioun präisginn. Déi Informatioune wieren da vun der Hellseeërin un d'bulgaresch Band virugedroe ginn.<ref name=":0" /> * 20. Januar 2025: De Marc Crochet demissionéiert als Generaldirekter vun der Fondation Caritas Lëtzebuerg.<ref>{{Citation|URL=https://reporter.lu/articles/luxembourg-affaire-caritas-une-demission-et-deux-licenciements|Titel=Une démission et deux licenciements|Gekuckt=28.1.2025|Auteur=Véronique Poujol|Datum=27.1.2025|Editeur=reporter.lu [€]}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/politik/marc-crochet-tritt-als-direktor-der-fondation-caritas-zurueck/36240608.html|Titel=Marc Crochet tritt als Direktor der Fondation Caritas zurück|Gekuckt=28.01.2025|Datum=28.01.2025|Editeur=wort.lu}}</ref> * 24. Januar 2025: De [[Parquet (Lëtzebuerg)|Parquet]] deelt mat, datt mat Hëllef vun der Police aus Frankräich, Bulgarien an aus dem Vereenegte Kinnekräich, an zu Lëtzebuerg duerch d'Recherchë vun der Sektioun FAME (Formation, Appui et Méthodologie Ecofin) an der Cellule FAST (Fugitive Active Search Team) vun der [[Police judiciaire (Lëtzebuerg)|Police judiciaire]], opgrond vun engem [[europäeschen Haftbefeel]], aacht Persoune festgeholl an hir Wunnengen duerchsicht konnte ginn.<ref>Megane Kambala: [https://web.archive.org/web/20250125034056/https://www.virgule.lu/luxembourg/affaire-caritas-huit-personnes-arretees-par-les-autorites/35826661.html Affaire «Caritas»: huit personnes arrêtées par les autorités."] virgule.lu, 24.01.2025.</ref> * 28. Januar 2025: D'Stéphanie Weydert trëtt als Presidentin vun der Chamber-Spezialkommissioun zeréck fir all Verdacht vun engem Interessekonflikt aus dem Wee ze goen, nodeems si nach ugangs Januar en Interessekonflikt net gëlle gelooss huet.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2271666.html|Titel=Caritas-Affär: D'Stéphanie Weydert demissionéiert als Presidentin vu Chamber-Spezialkommissioun|Gekuckt=29.1.2025|Datum=28.1.2025|Editeur=rtl.lu}}</ref> * 31. Januar 2025: De Parquet deelt mat, datt eng weider Persoun festgeholl gouf an an Untersuchungshaft koum.<ref>[https://www.tageblatt.lu/headlines/mutmasslicher-betrueger-aus-bulgarien-noch-auf-freiem-fuss/ "Weitere Festnahme: Mutmaßlicher Betrüger aus Bulgarien sitzt in Sanem in Untersuchungshaft."] tageblatt.lu, 31.01.2025.</ref> * 3. Februar 2025: De [[Charles Weiler]] gëtt neie President vun der Chamber-Spezialkommissioun.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2273550.html|Titel=Caritas-Spezialkommissioun gesäit PwC a wielt neie President|Gekuckt=05.02.2025|Datum=03.02.2025|Editeur=rtl.lu}}</ref> * Mäerz 2025 (ugekënnegt; Stand: Jan. 2025) Souwuel d'[[CSSF]] wéi och d'[[EZB]] maachen eng Analys iwwer d'Roll vun de Banken, iwwer déi d'Transaktioune gelaf sinn (Spuerkeess a BGL, an och déi spuenesch BBVA), notamment mat Bezuch op hir Kontrollflicht vun der Rechtméissegkeet vun 125 Virementen an d'Ausland an op den Accord vun enger Kreditlinn vun 33 Milliounen Euro.<ref>[https://100komma7.lu/news/D-Joer-vun-enger-enormer-Finanzfraude-bei-Caritas-Letzebuerg?pd=radio D'Joer vun enger enormer Finanzfraude bei Caritas Lëtzebuerg] 100komma7.lu, 23.12.2024.</ref><ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2265355.html Stéphanie Weydert léisst Reprochë vun Interessekonflikt net gëllen."] rtl.lu, 08.01.2025.</ref> * 2. Mee 2025: Wéinst Schwaachstelle bei der Kontroll vun de Finanztransaktioune gëtt d'[[Spuerkeess]] vun der [[CSSF]] zu enger Verwaltugsstrof an Héicht vu 4,96 Milliounen Euro verurteelt. Dëst gouf den 30. Juli 2025 bekannt gemaach<ref>[https://100komma7.lu/news/Nom-Finanzbedruch-bei-der-Caritas-Heich-Geldstrof-fir-d-Spuerkeess?pd=radio "Nom Finanzbedruch bei der Caritas: Héich Geldstrof fir d'Spuerkeess."] 100komma7.lu, 30.07.2025.</ref> * 16. Juli 2025: Zwéi Bulgaren, déi als [[Money Mule]]s fungéiert hunn, goufe virum Stater Bezierksgeriicht zu jee 18 Méint Prisong (dovu 15 mat sursis) an 3.000 Euro Strof verurteelt.<ref>Alex Witte: [https://www.wort.lu/politik/caritas-betrug-zwei-beschuldigte-gehen-deal-mit-der-staatsanwaltschaft-ein/78090672.html "Caritas-Betrug: Zwei Beschuldigte gehen Deal mit der Staatsanwaltschaft ein."] wort.lu, 16.07.2025.</ref> * 11. November 2025: D'[[Françoise Thoma]] demissionéiert vun hirem Posten als Generaldirektesch vun der Spuerkeess am Kader vun enger strategescher Transformatioune bannent der Bank, och wann een tëscht den Zeile liese kann, datt de Récktrëtt an der Folleg vun der Caritas-Affär an der Verwaltungsstrof vun der CSSF ze gesinn ass<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Spuerkeess-Francoise-Thoma-huet-demissioneiert?pd=radio|Titel=No der Caritas-Affär: Françoise Thoma demissionéiert als Spuerkeess-Direktesch|Gekuckt=10.11.2025|Datum=10.11.2025|Editeur=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref>. * 3. Dezember 2025: De Parquet deelt mat, datt bei enger internationaler concertéierter Police-Aktioun dräi Persoune festgeholl goufen, déi am Verdacht stinn, d'Opmaache vu spuenesche Bankkonten an Optrag ginn ze hunn, ob déi méi spéit déi verontreit Suen iwwerwise goufen<ref>{{Citation|URL=http://justice.public.lu/fr/actualites/2025/12/communique-parquet-de-luxembourg-affaire-detournement-fonds-fondation-caritas.html|Titel=Communiqué du parquet de Luxembourg en relation avec l’affaire de détournement de fonds au détriment de la FONDATION CARITAS|Gekuckt=2025-12-06|Datum=2025-12-03|Wierk=justice.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Kuckt och == * [[Nickts-Affär]] == Um Spaweck == * [https://www.100komma7.lu/show/Zeenewiessel/202504140600 Carambolage.] E Podcast an 8 Episoden an der Serie ''Zeenewiessel'' op 100komma7.lu, wou 9 Méint nom Bekanntgi vun der Affär detailléiert beliicht gëtt, wat bis dohi bekannt ass (Abrëll-Juni 2025). * [https://play.rtl.lu/shows/lb/aktuelles/episodes/r/3386701 RTL-Interview mat der Caritas-Mataarbechterin Carole Reckinger], play.rtl.lu, (23.09.2024), Gekuckt de(n) 18.10.2024 {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kriminalfäll zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Caritas]] [[Kategorie:2024]] [[Kategorie:Bedruchsfäll zu Lëtzebuerg]] 3np6hj4p92q0qslegej1c32ctjzrvdu Demographie vu Lëtzebuerg 0 168362 2678596 2668807 2026-05-16T20:10:03Z VolvoxBot 61746 clean up, replaced: er Jore → er-Jore (8) using [[Project:AWB|AWB]] 2678596 wikitext text/x-wiki D''''Demographie vu Lëtzebuerg''' zeechent sech duerch e kontinuéierleche Bevëlkerungswuesstem aus. D'Zuel vun den Awunner am Land louch den 1. Januar 2024 bei 672.050 Leit, 1,7&nbsp;% méi wéi dat Joer virdrun. Dës Steigerung ass manner héich wéi nach am Joer 2022 (Erhéijung vun 2,4&nbsp;%), e Joer dat vun der Arrivée vu villen [[ukrain]]esche Krichsflüchtlinge gepräägt war. Dëse Wuesstemstaux vun 1,7&nbsp;% ass ee vun den niddregsten am leschte Joerzéngt (wou en tëscht 2,0 an 2,5&nbsp;% variéiert huet), mat Ausnam vun de Jore vun der [[COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg|COVID-19-Pandemie]] (Wuesstemstaux an de Joren 2020 an 2021 vun 1,4 an 1,7&nbsp;%). De Bevëlkerungswuesstem ass haaptsächlech op d'[[Migratioun zu Lëtzebuerg|Migratioun]] zeréckzeféieren: 26.964 Leit sinn 2023 an d'Land ukomm a 16.588 si fortgaangen. Et goufe 6.320 Puppelcher gebuer (175 manner am Verglach mat 2022). De [[Indicateur vun der Fruchtbarkeet|Fruchtbarkeetstaux]] louch bei 1,25 Kanner pro Fra an e war zënter e puer Joerzéngten nach ni esou niddereg. 2023 si 4.431 Leit gestuerwen (18 manner wéi 2022). D'Liewenserwaardung bei der Gebuert louch bei 85,0 Joer fir d'Fraen an 81,0 Joer fir d'Männer. Am Joer 2023 louch de Gebuertebilan (Gebuert - Doudesfäll) bei 1.889 Leit, wärend de Migratiounsbilan (Arrivéeën - Departen) bei 10.376 Persoune louch. De [[Institut national de la statistique et des études économiques|STATEC]] sammelt, analyséiert a publizéiert vun ëffentlecher Säit Zuelen iwwer d'Demographie am Land. == Bevëlkerung == === Bestandsopnam === Op den 1. Januar 2024 hat Lëtzebuerg 672.050 Awunner, 11.241 Awunner méi wéi am Joer virdrun (+1,7&nbsp;%). D'Bevëlkerung ass manner gewuess wéi am Joer 2022 (Erhéijung vun 2,4&nbsp;%), dat Joer dat vun der Arrivée vun [[ukrain]]esche Krichsflüchtlinge markéiert war. Den Taux vun 1,7&nbsp;% ass ee vun de niddregste Wuesstemstauxe vum leschte Joerzéngt (wou en tëscht 2,0 an 2,5&nbsp;% louch), mat der Ausnam vun de [[COVID-19-Pandemie|COVID-19]]-Joren (Wuesstem 2020 an 2021 vun nëmmen 1,4 an 1,7&nbsp;%). Zënter 1981 ass d'Populatioun ëm 84,3&nbsp;% gewuess. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Populatioun vu Lëtzebuerg (1981 – 2024) ! !1981 !1991 !2001 !2011 !2021 !2024 |- |'''Total''' | align="right" |'''364.602''' | align="right" |'''384.634''' | align="right" |'''439.539''' | align="right" |'''512.353''' | align="right" |'''643.941''' | align="right" |'''672.050''' |- |Fraen | align="right" |186.733 | align="right" |196.064 | align="right" |222.998 | align="right" |257.386 | align="right" |319.586 | align="right" |333.776 |- |Männer | align="right" |177.869 | align="right" |188.570 | align="right" |216.541 | align="right" |254.967 | align="right" |324.355 | align="right" |338.274 |- |'''Nationalitéit''' | colspan="6" | |- |Lëtzebuerger | align="right" |268.813 | align="right" |269.269 | align="right" |277.254 | align="right" |291.831 | align="right" |339.890 | align="right" |354.372 |- |Auslänner | align="right" |95.789 | align="right" |114.152 | align="right" |162.285 | align="right" |220.522 | align="right" |304.051 | align="right" |317.678 |- |Net bekannt | align="right" | - | align="right" |1.213 | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - |- |Undeel Auslänner | align="right" |26,3&nbsp;% | align="right" |29,4&nbsp;% | align="right" |36,9&nbsp;% | align="right" |43,0&nbsp;% | align="right" |47,2&nbsp;% | align="right" |47,3&nbsp;% |- |'''Altersklassen''' | colspan="6" | |- |0-19 Joer | align="right" |95.446 | align="right" |87.861 | align="right" |107.930 | align="right" |119.173 | align="right" |135.997 | align="right" |140.821 |- |20-39 Joer | align="right" |111.849 | align="right" |124.841 | align="right" |133.651 | align="right" |144.339 | align="right" |189.476 | align="right" |198.128 |- |40-64 Joer | align="right" |107.761 | align="right" |116.886 | align="right" |136.888 | align="right" |177.099 | align="right" |223.592 | align="right" |232.071 |- |65-79 Joer | align="right" |41.351 | align="right" |38.596 | align="right" |48.044 | align="right" |52.014 | align="right" |69.485 | align="right" |74.520 |- |80 Joer a méi | align="right" |8.195 | align="right" |11.702 | align="right" |13.026 | align="right" |19.728 | align="right" |25.391 | align="right" |26.510 |- |Net bekannt | - | align="right" |4.748 | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - |- |'''Familljestand''' | colspan="6" | |- |Jonggesell·in | align="right" |143.784 | align="right" |154.411 | align="right" |185.256 | align="right" |227.012 | align="right" |294.601 | align="right" |307.763 |- |Bestuet | align="right" |180.702 | align="right" |186.111 | align="right" |202.252 | align="right" |216.613 | align="right" |247.545 | align="right" |256.713 |- |Gepacst | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" |6.364 | align="right" |25.110 | align="right" |28.150 |- |Gescheet/Getrennt | align="right" |11.764 | align="right" |15.188 | align="right" |22.219 | align="right" |33.660 | align="right" |46.319 | align="right" |47.934 |- |Wittmann·fra | align="right" |28.352 | align="right" |28.924 | align="right" |28.026 | align="right" |28.244 | align="right" |27.552 | align="right" |27.647 |- |Net bekannt | align="right" | - | align="right" | - | align="right" |1.786 | align="right" |460 | align="right" |2.814 | align="right" |3.843 |- |'''Bevëlkerungsdicht''' (Aw./km²) | align="right" |'''141,0''' | align="right" |'''148,7''' | align="right" |'''169,6''' | align="right" |'''198,1''' | align="right" |'''249,0''' | align="right" |'''259,8''' |} Wéinst dem liicht méi héijen Undeel vu Männer an der Migratiounen, zënter 2014, ass den Undeel vun de Männer an der Bevëlkerung mat 50,3&nbsp;% e bësse méi héich wéi dee vun de Fraen (géint 49,7%). Den Iwwerschoss vu Männer läit bei 4.498. Den Undeel vun den Auslänner ass am Laf vun der Zäit stänneg eropgaangen: vu 26,3&nbsp;% am Joer 1981 op 47,3&nbsp;% am Joer 2024. Dësen Undeel ass trotzdeem – global gesinn – zënter 2018 liicht erofgaangen (47,9&nbsp;%) wéinst dem Unhuele vun der [[Lëtzebuerger Nationalitéit]], am Kader vum Gesetz iwwer d'[[duebel Nationalitéit]] zënter 2009. D'Altersstruktur vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung huet sech iwwer déi lescht Joerzéngte g'ännert. Et gëtt, relativ gesinn, ëmmer manner Jonker am Alter vun 0 bis 19 Joer, iwwerdeems d'Zuel vun de Leit aus den Altersklassen tëscht 40 a 64 Joer an iwwer 80 Joer eropgeet. D'Alterung vun der Bevëlkerung gesäit ee gutt an den Alterspyramiden: <gallery widths="300" heights="300" perrow="3" mode="packed" caption="Entwécklung vun den Alterspyramiden tëscht 1910 an 2024"> Fichier:Population pyramid of Luxembourg 1910 (lb).png Fichier:Population pyramid of Luxembourg 1970 (lb).png Fichier:Population pyramid of Luxembourg 2024 (lb).png </gallery> Am Joer 1910 hat d'Alterspyramid hiren Numm nach verdéngt: eng breet Basis an eng dënn Spëtzt. D'Fruchtbarkeet vun de Fraen an där Zäit erkläert déi grouss Zuel vu jonke Leit. Wat een an den Altersgruppe méi eropgeet, wat d'Zuel vu Leit ofhëlt, well de Risiko fir ze stierwe mam Alter eropgeet. D'Liewenserwaardung war zu där Zäit vill manner héich, Leit an engem héijen Alter ware méi rar. 1970 war d'Form vun der Pyramid net méi kloer z'erkennen, well et an där Zäit zu engem Réckgang vun der Fruchtbarkeet koum, iwwerdeems d'Zuel vun de Leit an de mëttelsten an ieweschten Altersklasse gewuess ass. D'Effekter vun den zwee Weltkricher sinn eng manner héich Zuel vu Gebuerten an dësen onsécheren Zäiten. Den Aschnëtt bei de 50-54-Järegen entsprécht dem Gebuertendefizit wärend dem [[Éischte Weltkrich]]. Den Defizit vum [[Zweete Weltkrich]] ass manner ausgepräägt, mat engem liichten Aschnëtt tëscht 20 an 29 Joer. De [[Baby-Boomer|Baby-Boom]] just nom Enn vum Zweete Weltkrich ass och gutt ze gesinn; e weist eng bedeitend Erhéijung vun der Gebuertequot an dofir en Iwwerschoss vu Leit am Alter tëscht 5 a 24 Joer. D'2024-er Pyramid charakteriséiert sech haaptsächlech duerch eng zimmlech schmuel Basis, mat enger méi breeder Mëtt, déi dann no uewen hin nees méi schmuel gëtt. De Surplus vun de Leit am Alter fir schaffen ze goen erkläert sech virun allem duerch d'Migranten, déi aus beruffleche Grënn op Lëtzebuerg kommen. D'Alterung vun der Bevëlkerung ass och ganz kloer ze gesinn, mat enger zimmlech héijer Zuel vu Leit am Alter vun 80 Joer an driwwer. Den Duerchschnëttsalter vun der Bevëlkerung läit bei 40,6 Joer fir d'Fraen an 39,2 Joer fir d'Männer. D'Auslänner sinn däitlech méi jonk wéi d'Lëtzebuerger. Den Duerchschnëttsalter fir d'Lëtzebuerger Frae läit bei 42,2 Joer am Verglach zu 38,7 Joer fir d'auslännesch Fraen. Bei de lëtzebuergesche Männer ass den Duerchschnëttsalter 40,0 Joer géintiwwer 38,4 Joer fir d'auslännesch Männer. Wat de Familljestand ugeet, sou ass den Undeel vun de Singelen am Laf vun der Zäit eropgaangen, iwwerdeems dee vun de bestuete Leit erofgeet. Den Taux vun de gescheeten oder getrennte Leit huet sech méi wéi verduebelt, iwwerdeems dee vun de Wittleit just nach d'Hallschent ass. Ëmmer méi Leit si [[Pacte civil de solidarité|gepacst]] oder liewen an enger Partnerschaft, wat de Réckgang vum Prozentsaz vun de Bestueten erkläert. D'Bevëlkerungsdicht, d.&nbsp;h. d'Moyenne vun den Awunner pro [[Meterkaree|Kilometerkaree]], ass an de leschte Joerzéngten däitlech eropgaangen, vun 141 Leit pro km² am Joer 1981 op hautdesdaags 260{{Wéini?}}. === Territorial Verdeelung vun der Bevëlkerung === De [[Kanton Lëtzebuerg]] ass mat 207.650 Awunner de Kanton mat de meeschten Awunner, eleng an der Stad Lëtzebuerg wunnen 134.697 Leit. Op der zweeter Plaz läit de [[Kanton Esch-Uelzecht]] mat 192.739 Awunner, wäit virum [[Kanton Capellen|Kanton Capelle]] mat 54.352 Awunner. De Kanton mat de mannsten Awunner ass [[Kanton Veianen|Veianen]] mat 5.680 Leit. Et gëtt eng méi oder manner gläich Verdeelung vu Männer (50,3&nbsp;%) a Fraen (49,7&nbsp;%) an der Lëtzebuerger Bevëlkerung. Interessant ass awer, datt dëst Gläichgewiicht an der Stad net gëllt, wou d'Männer iwwerrepresentéiert sinn (51,8%). Op kommunalem Niveau ass d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Gemeng Lëtzebuerg]] bei wäitem déi Gemeng mat de meeschten Awunner (134.697), wat e Fënneftel (20,0&nbsp;%) vun der Bevëlkerung ausmécht.. Hannendru kommen d'[[Esch-Uelzecht|Gemengen]] [[Esch-Uelzecht]] (37.455 Awunner), [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] (30.364) an [[Gemeng Diddeleng|Diddeleng]] (22.043). Um Wupp vun der Lëscht sinn d'[[Gemeng Sëll|Gemenge Sëll]] (980 Awunner), [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] (1.176), [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] (1.260) a [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] (1.300). {| class="wikitable sortable" |+Awunner pro Kanton op den 1. Januar 2024 ! scope="col" |[[Lokal administrativ Unitéit|LAU]]1-Code ! scope="col" |Kanton !Fraen !Männer ! scope="col" |Awunner |- !LU-01 |[[Kanton Capellen|Capellen]] | align="right" |27.387 | align="right" |29.965 | align="right" |54.352 |- !LU-02 |[[Kanton Esch-Uelzecht|Esch-Uelzecht]] | align="right" |96.286 | align="right" |96.453 | align="right" |192.739 |- !LU-03 |[[Kanton Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] | align="right" |102.002 | align="right" |105.648 | align="right" |207.650 |- ! colspan="2" |''dovun: Stad Lëtzebuerg'' | align="right" |''64.917'' | align="right" |''69.780'' | align="right" |''134.697'' |- !LU-04 |[[Kanton Miersch|Miersch]] | align="right" |18.098 | align="right" |18.164 | align="right" |36.262 |- !LU-05 |[[Kanton Klierf|Klierf]] | align="right" |10.358 | align="right" |10.856 | align="right" |21.214 |- !LU-06 |[[Kanton Dikrech|Dikrech]] | align="right" |17.761 | align="right" |18.003 | align="right" |35.764 |- !LU-07 |[[Kanton Réiden|Réiden]] | align="right" |10.526 | align="right" |10.612 | align="right" |21.138 |- !LU-08 |[[Kanton Wolz|Wolz]] | align="right" |9.568 | align="right" |9.962 | align="right" |19.530 |- !LU-09 |[[Kanton Veianen|Veianen]] | align="right" |2.838 | align="right" |2.842 | align="right" |5.680 |- !LU-10 |[[Kanton Iechternach|Iechternach]] | align="right" |10.085 | align="right" |10.198 | align="right" |20.283 |- !LU-11 |[[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] | align="right" |16.584 | align="right" |16.463 | align="right" |33.047 |- !LU-12 |[[Kanton Réimech|Réimech]] | align="right" |12.283 | align="right" |12.108 | align="right" |24.391 |- !Total [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | | align="right" |333.776 | align="right" |338.274 | align="right" |'''672.050''' |} Den Taux vun den Auslänner variéiert staark jee no Gemeng. E schwankt tëscht 19,9&nbsp;% zu [[Gemeng Noumer|Noumer]] a 70,4&nbsp;% an der Stad. Et gëtt besonnesch vill Auslänner – relativ gesinn – an de Gemenge ronderëm d'Stad, a verschiddene Gemengen am Südwesten, Nordosten an am Zentrum-Nord vum Land === Auslännesch Bevëlkerung zu Lëtzebuerg === Vun der Gesamtbevëlkerung am Grand-Duché (op den 1. Januar 2024) waren 317.678 Leit Auslänner (42,72 %), vun deenen der 12,4 % zu Lëtzebuerg gebuer sinn. 77,3 % vun der auslännescher Bevëlkerung zu Lëtzebuerg kommen aus Staate vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] (-1,1 % am Verglach mat 2023). Am Joer 1981 hunn déi aktuell 27 Memberstaate souguer 91,5 % vun der auslännescher Bevëlkerung zu Lëtzebuerg ausgemaach. D'Diversifikatioun vun der Immigratioun bréngt mat sech, datt den Undeel vun den Auslänner, déi keng EU-Nationalitéit hunn, eropgeet. Mat 90.915 Awunner sinn d'[[Portugal|Portugisen]] déi gréisst auslännesch Communautéit am Land, virun de [[Frankräich|Fransousen]] (49.234) an den [[Italien|Italieener]] (25.116). D'Bierger vun den aneren europäesche Länner bilden déi zweetgréisste Grupp vun Auslänner zu Lëtzebuerg. Si representéiere 7,4&nbsp;% vun der auslännescher Bevëlkerung, dovu virop d'[[Ukrain]]er an d'[[Vereenegt Kinnekräich|Britten]]. No der massiver Flucht vu 4.268 Ukrainer op Lëtzebuerg am Joer 2022, bilden d'Ukrainer déi stäerkst europäesch, net-EU Communautéit mat 5.357 Leit. Den Undeel vun den Net-EU-Europäer an der auslännescher Bevëlkerung ass deemno tëscht 2022 an 2023 ëm 1,3&nbsp;% geklommen; vun 2023 op 2024 ass dës Populatioun awer just ëm 0,9&nbsp;% eropgaangen. Duerno kommen – mat 6,9&nbsp;% vun der auslännescher Bevëlkerung – d'Bierger aus engem [[Asien|asiatesche Land]]. D'Nationalitéiten déi am meeschte vertruede sinn, sinn [[Indien]] a [[Volleksrepublik China|China]]. D'[[Afrika]]ner an d'[[Amerika (Kontinent)|Amerikaner]] sinn déi véiert (5,5&nbsp;%) a fënneft (2,7&nbsp;%) Grupp vun Auslänner déi am meeschte vertruede sinn, mat virop dem [[Cap Vert]] an [[Eritrea]] an hannendru [[Brasilien]] an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. D'Zuel vun de Staatsbierger aus [[Ozeanien]], den [[Apatrid]]en a vun deenen, deenen hir Nationalitéit net bekannt ass, ass relativ marginal. Op [[Entwécklung vun der Gemengenzuel zu Lëtzebuerg|Gemengenniveau]] variéiert den Undeel vun den EU-Europäer tëscht 16,7&nbsp;% zu [[Gemeng Groussbus-Wal|Groussbus-Wal]] an 53,2&nbsp;% an der Stad. Si konzentréieren sech virun allem an de Gemenge ronderëm d'Stad, an de Gemengen am Südweste vum Land, gradewéi och – manner prononcéiert – an de Gemengen am [[Uelzecht]]dall, am Nordosten an an der nërdlecher Spëtzt vum Land. Och den Taux vun den Net-EU-Europäer ënnerscheet sech staark jee no Gemeng, mam klengsten Undeel vun 0,6&nbsp;% am [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] a 5,8&nbsp;% zu [[Gemeng Iechternach|Iechternach]]. Den Undeel vun asiatesche Staatsbierger an der Bevëlkerung variéiert tëscht 0,3&nbsp;% zu [[Gemeng Viichten|Viichten]] an 10,9&nbsp;% zu [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]]. Den héijen Taux zu Bäerdref erkläert sech duerch d'Flüchtlingsstruktur an der [[Weilerbaach]], wou vill Flüchtlingen aus [[Syrien]] oder [[Afghanistan]] ënnerdaach koumen. Duerno kommen d'Gemenge Lëtzebuerg (5,9&nbsp;%), [[Gemeng Stroossen|Stroossen]] (5,8&nbsp;%) a [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] (4,6&nbsp;%). Allgemeng fënnt een déi meescht Asiaten an der Ëmgéigend vun der Haaptstad, an e puer Gemengen am Südwesten, zu [[Gemeng Biwer|Biwer]] (3,6&nbsp;%) an an e puer Gemengen tëscht [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] a [[Gemeng Veianen|Veianen]], inklusiv [[Gemeng Ettelbréck|Ettelbréck]] (4,1&nbsp;%) an [[Gemeng Dikrech|Dikrech]] (3,9&nbsp;%). Wat d'Bierger vum afrikanesche Kontinent ugeet, wunnen déi meescht (4,8&nbsp;%) zu [[Esch-Uelzecht]] an zu Dikrech an déi mannst zu [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] an zu [[Gemeng Bech|Bech]] (0,5%). Aner Konzentratioune vun Afrikaner sinn zu [[Gemeng Wolz|Wolz]] (4,2&nbsp;%), Ettelbréck (4,1&nbsp;%) gradewéi zu [[Gemeng Tandel|Tandel]] an zu [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] (3,8&nbsp;%). Wat d'Nationalitéiten vum amerikanesche Kontinent ugeet, sou variéiert den Undeel tëscht 0,0&nbsp;% ze Pëtschent an 2,4&nbsp;% an der Stad. Am Allgemenge konzentréiere sech d'Bierger vum amerikanesche Kontinent haaptsächlech ronderëm d'Stad (mat Ausnam vun de [[Gemeng Sandweiler|Gemenge Sandweiler]] a [[Gemeng Walfer|Walfer]]). No der Haaptstad fënnt een déi meescht Amerikaner zu [[Gemeng Hesper|Hesper]] (1,9%), Stroossen (1,8%), Bäerdref (1,8%), [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] (1,7%) a Bartreng (1,7%). De klengsten Undeel wunnt am Norde vum Land. {| class="wikitable" |+Auslännesch Bevëlkerung no Nationalitéit !Nationalitéit !1981 !1991 !2001 !2011 !2021 !2024 !2024 (%) |- |'''{{EUR-f}} [[Europäesch Unioun]]<sup id="fn_A_back">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn A|A]]</sup>''' | align="right" |'''87.665''' | align="right" |'''101.113''' | align="right" |'''137.350''' | align="right" |'''186.576''' | align="right" |'''245.906''' | align="right" |'''245.548''' | align="right" |'''77,3%''' |- |{{POR}} | align="right" |29.305 | align="right" |39.303 | align="right" |58.657 | align="right" |82.363 | align="right" |93.659 | align="right" |90.915 | align="right" |28,6% |- |{{FRA}} | align="right" |11.940 | align="right" |13.203 | align="right" |19.979 | align="right" |31.456 | align="right" |49.071 | align="right" |49.234 | align="right" |15,5% |- |{{ITA}} | align="right" |22.257 | align="right" |19.077 | align="right" |18.996 | align="right" |18.059 | align="right" |23.881 | align="right" |25.116 | align="right" |7,9% |- |{{BEL}} | align="right" |7.854 | align="right" |10.255 | align="right" |14.800 | align="right" |16.926 | align="right" |19.692 | align="right" |18.889 | align="right" |5,9% |- |{{DEU}} | align="right" |8.851 | align="right" |8.874 | align="right" |10.052 | align="right" |12.049 | align="right" |12.906 | align="right" |12.480 | align="right" |3,9% |- |'''[[Europa (Kontinent)|Europa]] (net EU)''' | align="right" |'''4.735''' | align="right" |'''6.601''' | align="right" |'''16.851''' | align="right" |'''19.167''' | align="right" |'''18.844''' | align="right" |'''23.585''' | align="right" |'''7,4%''' |- |{{UKR}}<sup id="fn_B_back">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn B|B]]</sup> |– |– | align="right" |180 | align="right" |427 | align="right" |1.063 | align="right" |5.357 | align="right" |1,7% |- |{{GBR}} | align="right" |2.027 | align="right" |3.190 | align="right" |4.331 | align="right" |5.471 | align="right" |4.289 | align="right" |3.739 | align="right" |1,2% |- |{{MNE}}<sup id="fn_C_back">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn C|C]]</sup> | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |3.814 | align="right" |2.862 | align="right" |2.842 | align="right" |0,9% |- |{{RUS}}<sup id="fn_D_back">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn D|D]]</sup> | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |402 | align="right" |930 | align="right" |1.969 | align="right" |2.389 | align="right" |0,8% |- |'''[[Asien]]''' | align="right" |'''585''' | align="right" |'''1.612''' | align="right" |'''2.592''' | align="right" |'''4.963''' | align="right" |'''17.420''' | align="right" |'''21.876''' | align="right" |'''6,9%''' |- |{{IND}} | align="right" |65 | align="right" |132 | align="right" |199 | align="right" |569 | align="right" |3.641 | align="right" |5.091 | align="right" |1,6% |- |{{CHN}} | align="right" |35 | align="right" |290 | align="right" |1.070 | align="right" |1.610 | align="right" |4.130 | align="right" |4.545 | align="right" |1,4% |- |{{SYR}} | align="right" |0 | align="right" |0 | align="right" |1 | align="right" |25 | align="right" |2.688 | align="right" |3.742 | align="right" |1,2% |- |'''[[Afrika]]''' | align="right" |'''624''' | align="right" |'''1.723''' | align="right" |'''2.675''' | align="right" |'''5.565''' | align="right" |'''13.554''' | align="right" |'''17.507''' | align="right" |'''5,5%''' |- |{{CPV}} | align="right" |301 | align="right" |1.101 | align="right" |1.660 | align="right" |2.472 | align="right" |2.562 | align="right" |2.518 | align="right" |0,8% |- |{{ERI}} | align="right" |0 | align="right" |0 | align="right" |0 | align="right" |21 | align="right" |2.688 | align="right" |2.458 | align="right" |0,8% |- |{{MAR}} | align="right" |74 | align="right" |120 | align="right" |252 | align="right" |524 | align="right" |1.612 | align="right" |2.107 | align="right" |0,7% |- |[[Amerika (Kontinent)|'''Amerika''']] | align="right" |'''1.025''' | align="right" |'''1.833''' | align="right" |'''2.204''' | align="right" |'''3.812''' | align="right" |'''7.742''' | align="right" |'''8.576''' | align="right" |'''2,7%''' |- |{{BRA}} | align="right" |64 | align="right" |147 | align="right" |307 | align="right" |1.203 | align="right" |2.859 | align="right" |3.255 | align="right" |1,0% |- |{{USA}} | align="right" |694 | align="right" |1.215 | align="right" |1.127 | align="right" |1.295 | align="right" |2.196 | align="right" |2.159 | align="right" |0,7% |- |{{CAN}} | align="right" |85 | align="right" |140 | align="right" |244 | align="right" |376 | align="right" |584 | align="right" |540 | align="right" |0,2% |- |'''[[Ozeanien]]''' | align="right" |'''33''' | align="right" |'''92''' | align="right" |'''105''' | align="right" |'''187''' | align="right" |'''245''' | align="right" |'''271''' | align="right" |'''0,1%''' |- |{{AUS}} | align="right" |26 | align="right" |56 | align="right" |79 | align="right" |136 | align="right" |189 | align="right" |204 | align="right" |0,1% |- |[[Apatrid|'''Apatriden''']] | align="right" |'''1.024''' | align="right" |'''572''' | align="right" |'''441''' | align="right" |'''197''' | align="right" |'''183''' | align="right" |'''158''' | align="right" |'''0,0%''' |- |'''Net bekannt''' | align="right" |'''98''' | align="right" |'''1.817''' | align="right" |'''67''' | align="right" |'''50''' | align="right" |'''157''' | align="right" |'''147''' | align="right" |'''0,0%''' |} <cite id="fn_A">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn A back|<sup>A</sup>]]</cite> <small>Ouni d'{{GBR}}</small><br> <cite id="fn_B">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn B back|<sup>B</sup>]]</cite> <small>Ukrain steet ënnert der {{URSS}} (1981, 1991)</small><br> <cite id="fn_C">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn C back|<sup>C</sup>]]</cite> <small>Montenegro steet ënnert {{YUG}} (1981, 1991), duerno ënnert {{SCG}}</small><br> <cite id="fn_D">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn D back|<sup>D</sup>]]</cite> <small>Russland steet ënnert der {{URSS}} (1981, 1991)</small> === Duebel Nationalitéit === Vun all de Leit déi op den 1. Januar 2024 als Lëtzebuerger gezielt ginn, hu 77,3&nbsp;% just d'lëtzebuergesch Nationalitéit, wärend 22,7&nbsp;% op d'mannst nach eng zweet Nationalitéit hunn (am Verglach zu 5,2&nbsp;% am Joer 2011). Dës Steigerung vun der Zuel vun de Leit déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit kritt hunn, geet op d'Tatsaach zeréck, datt et zënter dem Gesetz vun 2008 méiglech ass, d'Lëtzebuerger Nationalitéit unzehuelen, ouni datt ee seng éischt Nationalitéit verléiert. 69,7&nbsp;% vun de Lëtzebuerger mat enger duebeler Nationalitéit hunn als zweet Nationalitéit eng aus engem aneren EU-Land (25,1&nbsp;% vun der Gesamtbevëlkerung hunn déi portugisesch, 14,3&nbsp;% déi franséisch a 7,4&nbsp;% déi italieenesch Nationalitéit). Den Undeel vun de Lëtzebuerger mat enger zweeter europäescher, awer Net-EU-Nationalitéit, läit bei 16,7&nbsp;%. Déijéineg mat enger zweeter Nationalitéit aus engem asiatesch Land läit bei 5,3&nbsp;%, aus Afrika bei 5,2&nbsp;%, aus Amerika bei 3,0&nbsp;% an aus Ozeanien ëm 0,1&nbsp;%. D'Lëtzebuerger mat enger zweeter Nationalitéit si relativ jonk (an der Moyenne 29,6 Joer) am Verglach zum Altersduerchschnëtt vun 41,1 fir all d'Leit mat der Lëtzebuerger Nationalitéit. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Zuel vun de Lëtzebuerger no hirer zweeter Nationalitéit !Zweet Nationalitéit !2024 !2024 (%) |- |'''{{EUR-f}} [[Europäesch Unioun]]''' | align="right" |'''56.138''' | align="right" |'''69,7%''' |- |{{POR}} | align="right" |20.215 | align="right" |25,1% |- |{{FRA}} | align="right" |11.477 | align="right" |14,3% |- |{{ITA}} | align="right" |5.991 | align="right" |7,4% |- |{{BEL}} | align="right" |5.874 | align="right" |7,3% |- |{{DEU}} | align="right" |4.753 | align="right" |5,9% |- |'''[[Europa (Kontinent)|Europa]] (net EU)''' | align="right" |'''13.448''' | align="right" |'''16,7%''' |- |{{MNE}} | align="right" |3.193 | align="right" |4,0% |- |{{GBR}} | align="right" |2.792 | align="right" |3,5% |- |{{BIH}} | align="right" |1.682 | align="right" |2,1% |- |{{SRB}} | align="right" |1.478 | align="right" |1,8% |- |{{RUS}} | align="right" |1.140 | align="right" |1,4% |- |'''[[Afrika]]''' | align="right" |'''4.158''' | align="right" |'''5,2%''' |- |{{CPV}} | align="right" |1.507 | align="right" |1,9% |- |{{MAR}} | align="right" |446 | align="right" |0,6% |- |'''[[Asien]]''' | align="right" |'''4.284''' | align="right" |'''5,3%''' |- |{{SYR}} | align="right" |156 | align="right" |1,3% |- |{{IND}} | align="right" |610 | align="right" |0,8% |- |[[Amerika (Kontinent)|'''Amerika''']] | align="right" |'''2.400''' | align="right" |'''3,0%''' |- |{{BRA}} | align="right" |1.031 | align="right" |1,3% |- |{{USA}} | align="right" |579 | align="right" |0,7% |- |'''[[Ozeanien]]''' | align="right" |'''76''' | align="right" |'''0,1%''' |- |'''Net bekannt''' | align="right" |'''6''' | align="right" |'''0,0%''' |- |'''Total''' | align="right" |'''80.510''' | align="right" |'''100,0%''' |} == Gebuerten a Doudesfäll == === Gebuerten === [[Fichier:Births, deaths and surplus of births in Luxembourg (1980-2023) (lb).png|thumb|350px|Gebuerten, Doudesfäll a Gebuertebilan (1980-2023)]] Am Joer 2023 goufen ënner de Leit, déi zu Lëtzebuerg wunnen, 6.320 Gebuerten a 4.431 Doudesfäll enregistréiert. Am Verglach mat 2022, ass dat e Réckgang bei de Gebuerte vu -2,7&nbsp;% a bei den Doudesfäll vu -0,4&nbsp;%. Déi [[natierlech Bevëlkerungsentwécklung]] (Gebuertebilan), d.&nbsp;h. den Iwwerschoss vun de Gebuerten zu den Doudesfäll louch bei 1.889 Leit. Nom Eropgoe vun de Gebuerten an der Stagnatioun vun den Doudesfäll zënter der Mëtt vun den 1980er-Joren, ass de Gebuertebilan bis 2013 eropgaangen (mat engem Maximum vun 2.293). Tëscht 2014 an 2020 ass e stabel bliwwen, oder souguer liicht erofgaangen, wéinst enger méi héijer Zuel vun Doudesfäll (de Pic vun den Doudesfäll am Joer 2020, am Zesummenhang mat der COVID-19-Pandemie, ass kloer ze gesinn). Am Joer 2021 louch de Gebuertebilan bei 2.201, iwwerdeems en duerno (am Joer 2022) op 2.046 an am Joer 2023 op 1.889 erofgaangen ass. Ënnert de 6.320 Gebuerten am Joer 2023 sinn d'Jonge liicht iwwerrepresentéiert (51,1&nbsp;%). 60,1&nbsp;% vun de Kanner koume bannent enger bestueter Koppel op d'Welt, iwwerdeems 39,9&nbsp;% vun de Kanner baussent dem Bestietnes gebuer goufen. Deen Undeel geet weiderhin erop: e louch 1950 bei just 3,4&nbsp;%, bei 5,9&nbsp;% am Joer 1980 a bei 21,9&nbsp;% am Joer 2000. Am Verglach zu 2022 ass en awer nees liicht, ëm 2,1 Prozentpunkten, erofgaangen. 51,9&nbsp;% vun Neigebuerene si Lëtzebuerger. Vun den 48,1&nbsp;% mat enger auslännescher Nationalitéit sinn déi meescht Portugisen (689), Fransousen (507), Italieener (234), Belsch (144) a Spuenier (113). Den Duerchschnëttsalter vun der Mamm läit bei 32,2 Joer am Joer 2023 wärend d'Mamm bei der Gebuert vun hirem éischte Kand an der Moyennen 31,2 Joer al ass. Deen Duerchschnëttsalter vun der Mamm fir déi éischt Gebuert ass am Laf vun der Zäit stänneg eropgaangen: 28,1 Joer am Joer 2000, 29,5 am Joer 2010 an 30,9 am Joer 2020. Den aktuelle [[Indicateur vun der Fruchtbarkeet|Fruchtbarkeetstaux]] (''indicateur conjoncturel de fécondité'', ICF), dat heescht déi duerchschnëttlech Zuel vu Kanner pro Fra, ass 1,25 am Joer 2023, woubäi en 1,43 fir auslännesch Fraen an 1,09 fir Lëtzebuerger Fraen ass. Den ICF ass an de lescht Joerzéngten dramatesch erofgaangen: 1980 louch en nach bei 1,50 (1,83 fir auslännesch an 1,37 fir lëtzebuergesch Fraen). {| class="wikitable mw-collapsible" |+Gebuerten zu Lëtzebuerg ! !1980 !1990 !2000 !2010 !2020 !2023 |- |'''Total''' | align="right" | 4.169 | align="right" | 4.936 | align="right" | 5.723 | align="right" | 5.874 | align="right" | 6.459 | align="right" | 6.320 |- |Jongen | align="right" |2.082 | align="right" |2.582 | align="right" |2.978 | align="right" |2.960 | align="right" |3.296 | align="right" |3.231 |- |Meedercher | align="right" |2.087 | align="right" |2.354 | align="right" |2.745 | align="right" |2.914 | align="right" |3.163 | align="right" |3.089 |- |'''Alter vun der Mamm''' | colspan="6" | |- |Ënner 20 Joer | align="right" |228 | align="right" |149 | align="right" |146 | align="right" |111 | align="right" |64 | align="right" |51 |- |20-24 Joer | align="right" |1.231 | align="right" |960 | align="right" |839 | align="right" |622 | align="right" |436 | align="right" |382 |- |25-29 Joer | align="right" |1.590 | align="right" |2.009 | align="right" |1.828 | align="right" |1.584 | align="right" |1.416 | align="right" |1.346 |- |30-34 Joer | align="right" |831 | align="right" |1.354 | align="right" |1.936 | align="right" |2.152 | align="right" |2.478 | align="right" |2.471 |- |35-39 Joer | align="right" |219 | align="right" |403 | align="right" |843 | align="right" |1.107 | align="right" |1.602 | align="right" |1.617 |- |40-44 Joer | align="right" |46 | align="right" |55 | align="right" |121 | align="right" |279 | align="right" |419 | align="right" |404 |- |45 Joer a méi | align="right" |3 | align="right" |-   | align="right" |6 | align="right" |14 | align="right" |35 | align="right" |44 |- |Net bekannt | align="right" |21 | align="right" |6 | align="right" |4 | align="right" |5 | align="right" |9 | align="right" |5 |- |'''Alter vun der Mamm (1. Gebuert)''' | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |28,1 | align="right" |29,5 | align="right" |30,9 | align="right" |31,2 |- |'''Indicateur vun der Fruchtbarkeet''' | colspan="6" align="right" | |- |Bevëlkerung (Total) | align="right" |1,50 | align="right" |1,62 | align="right" |1,78 | align="right" |1,63 | align="right" |1,37 | align="right" |1,25 |- |Bevëlkerung (Lëtzebuerger) | align="right" |1,37 | align="right" |1,61 | align="right" |1,70 | align="right" |1,31 | align="right" |1,23 | align="right" |1,09 |- |Bevëlkerung (Auslänner) | align="right" |1,83 | align="right" |1,59 | align="right" |1,90 | align="right" |1,96 | align="right" |1,53 | align="right" |1,43 |} De Fruchtbarkeetstaux (ICF) ass an den 1960er-Joren a bis an d'Mëtt vun den 1970er-Jore staark erofgaangen, änlech wéi déi meescht aner europäesche Länner déi eng änlech Evolutioun erliewen, awer mat e puer Nuancen. An den 1960er-Jore war de Lëtzebuerger ICF (2,22 am Joer 1960) ënnert de schwaachsten an Europa. De séiere Réckgang huet zu Lëtzebuerg an der Mëtt vun de 1970er-Joren opgehalen, ass duerno stabel bliwwe fir duerno, an der Mëtt vun den 1980er-Joren, nees bis 2000 eropzegoen. E goung vun 1,38 am Joer 1985 op 1,78 am Joer 2000. Zënter 2000 ass den Indicateur allgemeng erofgaangen an huet am Joer 2023 en historesch nidderegen Niveau erreecht, mat just 1,25 Kanner pro Fra. Am Ufank vun den 2010er-Jore kann de Réckgang vun der Fruchtbarkeet zum Deel mam Impakt vun der Wirtschafts- a Finanzkris erkläert ginn. An där Zäit hu besonnesch déi jonk Koppelen éischter dozou tendéiert, fir de Projet vun der Familljegrënnung oder -vergréisserung no hannen ze réckelen, besonnesch no enger manner gënschteger Situatioun um Aarbechts- a Wunnengsmaart. Wéi och ëmmer, duerno ass de Fruchtbarkeetstaux awer net eropgaangen, och wann déi wirtschaftlech Indicateure méi gënschteg waren (virun der COVID-19 Pandemie). Dësen Ofwäertstrend, deen haut nach besteet, huet d'Demographen encouragéiert fir no aner Erklärungen ze sichen. Et schéngt, wéi wann déi aktuell Entwécklung vun der Gesellschaft an déi grouss Erausfuerderungen, déi mat dëser Evolutioun verbonne sinn, net nëmmen eng Roll a Bezuch zum Alter, mä och op d'Zuel vu Kanner déi d'Koppele sech wënschen, spillt. Wat d'Virnimm vun de Neigebuerenen am Joer 2023 ugeet, ass ''Emma'' sou just nach un der Spëtzt bei de Meedercher mat 42 Fäll; duerno kommen op de Plazen 2 bis 5 ''Olivia'' (41 Fäll), ''Mia'' (39), ''Maria'' (32) a mat jee 28 Fäll ''Chloé'', ''Luna'' a ''Sofia''. Bei de Jongen ass de ''Gabriel'' un der Spëtzt vum Ranking mat 61 Fäll an duerno komme ''Leo'' (48 Fäll), ''Noah'' (47), ''Liam'' (39) a ''Louis'' (37). {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+Klassement vun de Virnumm vun den Neigebuerenen 2023 ! colspan="4" |Jongen !Meedercher ! ! ! |- | colspan="2" |Lëtzebuergesch Gebuerten | colspan="2" |Auslännesch Gebuerten | colspan="2" |Lëtzebuergesch Gebuerten | colspan="2" |Auslännesch Gebuerten |- |Leo |41 |Gabriel |27 |Mia |28 |Emma |26 |- |Gabriel |34 |Adam |22 |Sophie |19 |Olivia |25 |- |Liam, Louis, Matteo, Noah |26 |Noah |21 |Olivia |18 |Mia |23 |- |Elias |17 |Lucas |18 |Chloé, Eva |17 |Sofia |22 |- |Lucas, Théo |16 |Leonardo |16 |Charlotte, Elie, Emma |16 |Alice |19 |} === Doudesfäll === Nodeems d'Zuel vun den Doudesfäll am Joer 2020 (nom Ausbroch vun der COVID-19 Pandemie) eropgaangen ass (4.609 Doudesfäll), huet s'an de Joren duerno däitlech ofgeholl: 4.489 Doudesfäll am Joer 2021, 4.449 am Joer 2022 an der 4.431 am Joer 2023. Am Joer 2023 waren eT liicht méi Doudesfäll bei de Fraen (50,8&nbsp;%) wéi bei de Männer (49,2&nbsp;%). Den Undeel vun de Lëtzebuerger Doudesfäll läit bei 76,0&nbsp;% géintiwwer 24,0&nbsp;% bei den Auslänner. Bei den Auslänner gëtt et déi meescht Doudesfäll bei de Portugisen (281), virun den Italieener (198) an de Fransousen (144). Den Duerchschnëttsalter vun de Verstuerwenen läit bei 78,0 Joer (81,0 Joer fir D'Fraen a 75,0 Joer fir D'Männer). D'Liewenserwaardung bei der Gebuert ass 85,0 Joer fir d'Fraen an 81,0 fir d'Männer. Tëscht 1980 an 2023 ass d'Liewenserwaardung staark eropgaangen: ëm 10,5 Joer fir d'Männer an 8,1 Joer fir Fraen. De Mortalitéitstaux bei de Puppelcher ass an de leschten 43 Joer weesentlech erofgaangen: 11,6 ‰ am Joer 1980 am Verglach zu 4,3‰ am Joer 2023. Am Joer 2022 louch d'Kannerstierflechkeet nach liicht méi niddereg, bei 3,5‰. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Doudesfäll zu Lëtzebuerg ! !1980 !1990 !2000 !2010 !2020 !2023 |- |'''Total''' | align="right" |4.113 | align="right" |3.773 | align="right" |3.754 | align="right" |3.760 | align="right" |4.609 | align="right" |4.431 |- |Männer | align="right" |2.109 | align="right" |1.880 | align="right" |1.895 | align="right" |1.903 | align="right" |2.375 | align="right" |2.182 |- |Fraen | align="right" |2.004 | align="right" |1.893 | align="right" |1.859 | align="right" |1.857 | align="right" |2.234 | align="right" |2.249 |- |'''Nationalitéit''' | colspan="6" | |- |Lëtzebuerger | align="right" |3.749 | align="right" |3.373 | align="right" |3.207 | align="right" |3.049 | align="right" |3.511 | align="right" |3.366 |- |Auslänner | align="right" |364 | align="right" |400 | align="right" |547 | align="right" |711 | align="right" |1.098 | align="right" |1.065 |- |'''Altersklassen''' | colspan="6" | |- |0 | align="right" |48 | align="right" |36 | align="right" |29 | align="right" |20 | align="right" |29 | align="right" |27 |- |1-19 Joer | align="right" |51 | align="right" |32 | align="right" |17 | align="right" |13 | align="right" |17 | align="right" |14 |- |20-39 Joer | align="right" |123 | align="right" |137 | align="right" |127 | align="right" |84 | align="right" |67 | align="right" |62 |- |40-59 Joer | align="right" |544 | align="right" |483 | align="right" |453 | align="right" |449 | align="right" |412 | align="right" |380 |- |60-89 Joer | align="right" |725 | align="right" |641 | align="right" |546 | align="right" |460 | align="right" |564 | align="right" |540 |- |70-79 Joer | align="right" |1.378 | align="right" |988 | align="right" |993 | align="right" |869 | align="right" |933 | align="right" |934 |- |80-89 Joer | align="right" |1.081 | align="right" |1.195 | align="right" |1.166 | align="right" |1.359 | align="right" |1.574 | align="right" |1.444 |- |90-94 Joer | align="right" |129 | align="right" |215 | align="right" |325 | align="right" |349 | align="right" |740 | align="right" |701 |- |95 Joer a méi | align="right" |34 | align="right" |46 | align="right" |98 | align="right" |157 | align="right" |273 | align="right" |329 |- |'''Mortalitéitstaux''' '''bei de Puppelcher''' | align="right" | 11,6 | align="right" | 7,3 | align="right" | 5,1 | align="right" | 3,4 | align="right" | 4,5 | align="right" | 4,3 |- |'''Liewenserwaardung''' '''bei der Gebuert''' | colspan="6" align="right" | |- |Männer | align="right" | 70,0 | align="right" | 72,6 | align="right" | 74,8 | align="right" | 78,6 | align="right" | 80,0 | align="right" | 81,0 |- |Fraen | align="right" | 76,7 | align="right" | 79,1 | align="right" | 81,0 | align="right" | 83,4 | align="right" | 84,5 | align="right" | 85,0 |} == Bestietnes a Scheedung == [[Fichier:Weddings and Divorces in Luxembourg (1980-2023) (lb).png|thumb|350px|Bestietnesser a Scheedungen zu Lëtzebuerg (1980-2023)]] === Bestietnesser === 2023 goufen 2.539 Hochzäiten zelebréiert. Wärend der COVID-19-Pandemie tëscht 2019 an 2020, waren d'Zuele vun den Hochzäiten ëm 15,9&nbsp;% erofgaangen, ier se sech déi Joren duerno nees erholl hunn: 1.945 Hochzäiten am Joer 2021 (+7,9&nbsp;% am Verglach zu 2020) an der 2.475 am Joer 2022 (+27,2&nbsp;% am Verglach mam Joer virdrun). Mat den 2.539 Hochzäite vun 2023 geet den Hochzäits-Boom virun, souguer mat engem liichte Wuesstem vu +2,6&nbsp;% par Rapport zu 2022. Am Joer 2023 waren 98,1&nbsp;% vun de Mariagen (2.492 Fäll) Bestietnesser tëscht Mann a Fra, iwwerdeems 1,9&nbsp;% (47 Mariagen) gläichgeschlechtlech Bestietnesser waren. Ënnert de gläichgeschlechtlechen Hochzäite waren der 25 tëscht zwou Fraen an 22 tëscht zwee Männer. D'Zuel vun de gläichgeschlechtlech Mariagen ass méi héich wéi déi 3 Joer virdrun: 39 am Joer 2020, 36 am Joer 2021 a 35 am Joer 2022. 72,5&nbsp;% vun de Bestietnesser am Joer 2023 waren „éischt Hochzäiten“, dat heescht wou déi zwee Partner sech fir d'éischt Kéier bestuet hunn; 27,5&nbsp;% waren deemno „Re-Mariagen“, wou op d'mannst ee vun der Koppel virdru schonn eng Kéier bestuet war. Bei den „éischten Hochzäiten“ waren d'Fraen duerchschnëttlech 32,7 Joer al an d'Männer 34,5 Joer. Bei 1.012 Koppelen (39,9&nbsp;%) hate béid Partner déi lëtzebuergesch Nationalitéit, bei 696 Bestietnesser (27,4&nbsp;%) war ee Partner Lëtzebuerger an deen aneren Auslänner an an 831 Fäll (32,7&nbsp;%) ware béid Partner Auslänner. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Bestietnesser zu Lëtzebuerg ! !1980 !1990 !2000 !2010 !2020 !2023 |- |'''Bestietnesser (Total)''' | align="right" |2.149 | align="right" |2.312 | align="right" |2.148 | align="right" |1.749 | align="right" |1.803 | align="right" |2.539 |- |'''Mann a Fra''' | align="right" |2.149 | align="right" |2.312 | align="right" |2.148 | align="right" |1.749 | align="right" |1.764 | align="right" |2.492 |- |'''Gläichgeschlechtlech''' | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | - | align="right" |39 | align="right" |47 |- |Éischte Mariage | align="right" |1.737 | align="right" |1.652 | align="right" |1.410 | align="right" |1.146 | align="right" |1.271 | align="right" |1.841 |- |Re-Mariage | align="right" |412 | align="right" |660 | align="right" |738 | align="right" |603 | align="right" |532 | align="right" |698 |- |'''Männer''' | align="right" |2.149 | align="right" |2.312 | align="right" |2.148 | align="right" |1.749 | align="right" |1.810 | align="right" |2.536 |- |Jonggesell | align="right" |1.877 | align="right" |1.835 | align="right" |1.630 | align="right" |1.292 | align="right" |1.419 | align="right" |231 |- |Wittmann | align="right" |47 | align="right" |46 | align="right" |27 | align="right" |23 | align="right" |21 | align="right" |18 |- |Gescheet | align="right" |225 | align="right" |431 | align="right" |491 | align="right" |434 | align="right" |370 | align="right" |487 |- |'''Fraen''' | align="right" |2.149 | align="right" |2.312 | align="right" |2.148 | align="right" |1.749 | align="right" |1.796 | align="right" |2.542 |- |Jonggeselin | align="right" |1.888 | align="right" |1.888 | align="right" |1.647 | align="right" |1.373 | align="right" |1.435 | align="right" |2.076 |- |Wittfra | align="right" |33 | align="right" |20 | align="right" |24 | align="right" |21 | align="right" |7 | align="right" |12 |- |Gescheet | align="right" |228 | align="right" |404 | align="right" |477 | align="right" |355 | align="right" |354 | align="right" |454 |- |'''Duerchschnëttsalter beim 1. Bestietnes''' | colspan="6" align="right" | |- |Männer | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 30,2 | align="right" | 32,6 | align="right" | 34,3 | align="right" | 34,5 |- |Fraen | align="right" | - | align="right" | - | align="right" | 27,6 | align="right" | 30,2 | align="right" | 32,3 | align="right" | 32,7 |} === Scheedungen === Am Joer 2023 ass d'Zuel vun de Scheedungen, déi vun de Geriichter gesprach goufen, ëm +9.3% am Verglach mat Virjoer op 1.359 eropgaangen. En Héichpunkt vun 1.906 Scheedunge gouf et am Joer 2019, iwwerdeems an den dräi Joren duerno manner Bestietnesser gescheet goufen: 1.447 am Joer 2020, 1.400 am Joer 2021 an 1.243 am Joer 2022. Vun den 1.359 Scheedunge vun 2023 waren 1.342 Mann-Fra-Bestietnesser a 17 gläichgeschlechtlech Hochzäiten. Déi meescht Scheedunge gëtt et no 2 Joer Bestietnes (81 Scheedungen). 22,7&nbsp;% vun de Mariagë ginn no manner wéi fënnef Joer opgeléist (19,9&nbsp;% am Joer 2000), 24,4&nbsp;% no 5 bis 9 Joer Bestietnes (31,8&nbsp;% am Joer 2000), 16,4&nbsp;% no 10 bis 14 Joer (18,4&nbsp;% am Joer 2000) an 13,8&nbsp;% no 15 bis 19 Joer (10,9&nbsp;% am Joer 2000). E bësse manner wéi e Véierel vun de Scheedungen (22,6&nbsp;%) gëtt et no op d'mannst 20 Joer Bestietnes (18,9&nbsp;% am Joer 2000). Am Laf vun der Zäit gouf eng Erhéijung vun der Zuel vu Scheedungen, engersäits no manner wéi 5 Joer Bestietnes an anersäits no op d'mannst 20 Joer Bestietnes, festgestallt, iwwerdeems den Taux vun de Mariagen déi tëscht 5 an 19 Joer opgeléist ginn, stänneg nogelooss huet. Den Ament vun der Scheedung läit d'Duerchschnëttsdauer vum Bestietnes am Joer 2023 bei 12,9 Joer (am Joer 2000 bei 11,7 Joer). De Scheedungstaux, d.&nbsp;h. d'Verhältnis tëscht der Zuel vun de Scheedungen an der duerchschnëttlecher Gesamtbevëlkerung ass zënter 1980 stänneg eropgaangen, vun 1,60&nbsp;‰ op 3,07&nbsp;‰ am Joer 2019. En ass zënterhier awer nees op 2,04&nbsp;‰ am Joer 2023 erofgaangen (2.30&nbsp;‰ am Joer 2020, 2.19&nbsp;‰ 2021 an 1.90&nbsp;‰ 2022). {| class="wikitable mw-collapsible" |+Scheedungen zu Lëtzebuerg ! !1980 !1990 !2000 !2010 !2020 !2023 |- |'''Scheedungen''' | align="right" |'''582''' | align="right" |'''759''' | align="right" |'''1.030''' | align="right" |'''1.083''' | align="right" |'''1.447''' | align="right" |'''1.359''' |- |'''Dauer vum Bestietnes (Joer)''' | colspan="6" align="right" | |- |0-4 | align="right" |120 | align="right" |134 | align="right" |205 | align="right" |185 | align="right" |322 | align="right" |309 |- |5-9 | align="right" |159 | align="right" |200 | align="right" |328 | align="right" |297 | align="right" |327 | align="right" |332 |- |10-14 | align="right" |114 | align="right" |154 | align="right" |190 | align="right" |186 | align="right" |263 | align="right" |223 |- |15-19 | align="right" |86 | align="right" |98 | align="right" |112 | align="right" |186 | align="right" |199 | align="right" |188 |- |20 a méi | align="right" |103 | align="right" |173 | align="right" |195 | align="right" |229 | align="right" |335 | align="right" |307 |- |Dauer net bekannt | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |– | align="right" |1 | align="right" |– |- |'''Duerchschnëttsdauer vum''' '''Bestietnes virun der Scheedung''' | align="right" |'''–''' | align="right" |'''–''' | align="right" |'''11,7''' | align="right" |'''12,9''' | align="right" |'''13,0''' | align="right" |'''12,9''' |- |'''Scheedungstaux''' | align="right" |'''1,60''' | align="right" |'''1,99''' | align="right" |'''2,36''' | align="right" |'''2,14''' | align="right" |'''2,30''' | align="right" |'''2,04''' |} == Acquisitioun vun der Lëtzebuerger Nationalitéit == [[File:Acquisitions of Luxembourgish nationality by foreigners (1950-2023) (lb).png|thumb|350px|Acquisitioun vun der Lëtzebuerger Nationalitéit vun Auslänner]] Am Joer 2023 hunn am Ganzen 11.904 Leit d'Lëtzebuerger Nationalitéit kritt: * 5.772 Leit duerch Optioun; * 4.932 duerch Recouvrement; * 1.200 duerch Naturalisatioun. {{Méi Info 1|Lëtzebuerger Nationalitéit}} Bis Ufank vun den 2000er-Jore gouf et wéineg Demandë fir d'Lëtzebuerger Nationalitéit unzehuelen. Mam Akraafttriede vum Gesetz iwwer d'[[duebel Nationalitéit]] den 1. Januar 2009 ass d'Zuel vun den naturaliséierte Leit reegelrecht explodéiert. 2018 gouf et e Pic mat 11.876 Leit déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit ugeholl hunn, ier dës Zuel wéinst der Pandemie tëscht 2020 an 2021 nees erofgaangen ass. Duerno ass d'Zuel vun de Leit déi d'lëtzebuergesch Nationalitéit ugeholl hunn nees eropgaangen: 10.499 Acquisitiounen am Joer 2022 an 11.904 am Joer 2023 (+13,4&nbsp;% am Verglach mat 2022). Déi héich Zuel vun Naturalisatioune vun 2009 un erkläert sech mat de ville Leit déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit ugeholl hunn, ouni datt se zu Lëtzebuerg wunnen. Am Joer 2009 huet den Undeel vun den Net-Residenten ënner deenen déi naturaliséiert goufen, 0,9&nbsp;% ausgemaach. Duerno ass dëse Prozentsaz stänneg eropgaangen, bis en an de Joren 2019 an 2020 op e Maximum vu 50,6&nbsp;% koum. Am Joer 2021 war den Undeel vun den Residentë mat 72,5&nbsp;% vill méi héich am Verglach mat de 27,5&nbsp;% Net-Awunner. D'Net-Residenten hunn awer dunn am Joer 2022 nees bal d'Hallschent ausgemaach (49,0&nbsp;%), iwwerdeems den Taux d'Joer drop méi wéi d'Hallschent ausgemaach huet (51,0&nbsp;%). Nieft de 5.831 Residentë vu Lëtzebuerg déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit accordéiert kruten, koumen am Ranking hannendru 4.264 Residenten aus Brasilien, 907 aus den USA, 371 aus Frankräich, 173 aus der Belsch an der 60 aus Däitschland. [[File:Acquisitions of Luxembourgish nationality depending on the residence (lb).png|thumb|350px|Acquisitioun vun der Lëtzebuerger Nationalitéit vu Residenten an Net-Residenten (2009-2023)]] Am Ranking vun den Auslänner, déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit ugeholl hunn, stinn d'Fransousen op der éischter Plaz: tëscht 2009 bis 2023 kommen op 109.214 Acquisitiounen eleng 20.369 Fransousen (18,7&nbsp;%). Duerno kommen d'Portugisen (17.858, 16.4&nbsp;%) op der zweeter an d'Belsch (16.017, 14.7&nbsp;%) op der drëtter an dann d'Brasilianer op der véierter (13.135, 12,0&nbsp;%) Plaz, virun den Italieener an den Däitschen. Déi grouss Zuel vun Naturalisatioune vu Brasilianer an Amerikaner kënnt duerch d'Recouvrementsprozedur déi et bis den 31. Dezember 2025 jidderengem erlaabt, d'Lëtzebuerger Nationalitéit ze kréien, wann en op den 1. Januar 1900 e Lëtzebuerger Virfaren hat. D'[[Lëtzebuergesch Auswanderung|Emigratiounswell]] vun de Lëtzebuerger an d'USA an a Brasilien am Ufank vum [[20. Joerhonnert]] erkläert dann och déi grouss Zuel vun „neie Lëtzebuerger“ aus Brasilien oder Amerika. Iwwerdeems bal all naturaliséiert Portugisen Awunner vum Grand-Duché sinn, representéieren déi franséisch a belsch Residentë just eng Minoritéit. Wat d'Geschlecht ugeet, waren et 2023 mat 52,4&nbsp;% méi Fraen déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit krute wéi Männer. Am Laf vun der Zäit ass den Taux fir d'Unhuele vum Lëtzebuerger Pass vu 6,7&nbsp;‰ am Joer 1990 op 18,5&nbsp;‰ am Joer 2023 eropgaangen. Ze bemierken ass nach, datt wéinst dem [[Austrëtt vum Vereenegte Kinnekräich aus der Europäescher Unioun|Brexit]] d'Zuel vun de Britten déi naturaliséiert goufen, geklommen ass: zënter 2016 hunn 2.222 Britten déi lëtzebuergesch Nationalitéit ugeholl. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Acquisitioun vun der Lëtzebuerger Nationalitéit ! !1980 !1990 !2000 !2010 !2020 !2023 |- |'''Total''' | align="right" |489 | align="right" |748 | align="right" |684 | align="right" |4.311 | align="right" |9.387 | align="right" |11.904 |- |Männer | align="right" | - | align="right" | - | align="right" |347 | align="right" |2.057 | align="right" |4.523 | align="right" |5.662 |- |Fraen | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |337 | align="right" |2.254 | align="right" |4.864 | align="right" |6.242 |- |'''Residenz''' | colspan="6" align="right" | |- |Lëtzebuerg | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |4.203 | align="right" |4.640 | align="right" |5.831 |- |Ausland | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |108 | align="right" |4.747 | align="right" |6.073 |- |'''Nationalitéit (vun de Residenten)''' | colspan="6" align="right" | |- |{{DEU}} | align="right" |125 | align="right" |97 | align="right" |50 | align="right" |326 | align="right" |225 | align="right" |258 |- |{{BEL}} | align="right" |65 | align="right" |79 | align="right" |72 | align="right" |237 | align="right" |332 | align="right" |341 |- |{{FRA}} | align="right" |68 | align="right" |106 | align="right" |52 | align="right" |301 | align="right" |648 | align="right" |768 |- |{{NED}} | align="right" |21 | align="right" |30 | align="right" |14 | align="right" |49 | align="right" |34 | align="right" |38 |- |{{ITA}} | align="right" |124 | align="right" |191 | align="right" |157 | align="right" |663 | align="right" |244 | align="right" |310 |- |{{POR}} | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |150 | align="right" |1.349 | align="right" |968 | align="right" |1.228 |- |Aner Nationalitéiten | align="right" |- | align="right" |- | align="right" |189 | align="right" |1.278 | align="right" |2.189 | align="right" |888 |} == International Migratiounen == [[File:Immigrants, emigrants and migration balance (1990-2023) (lb).png|thumb|350px|Arrivéeën, Departen a Migratiounsbilan]] Lëtzebuerg ënnerscheet sech vun aneren europäesche Länner duerch seng demographesch Dynamik an dëst haaptsächlech wéinst der internationaler [[Migratioun zu Lëtzebuerg|Migratioun]]. De Populatiounswuesstem an de leschten zéng Joer ass fir ronn 80&nbsp;% op d'international Migratioun zeréckzeféieren. No engem Réckgang vun de Migratiounen am Joer 2020 no der COVID-19 Pandemie, ass s'am Joer 2021 erëm eropgaangen an huet 2022 en neie Rekord erreecht: 31.433 Leit sinn op Lëtzebuerg komm a 17.227 sinn der fortgaangen. 2023 goufe 26.964 Arrivéeën (-14.2% am Verglach zum 2022) a 16.588 Departen (-3,7%) enregistréiert. De Migratiounsbilan, dat heescht d'Differenz tëscht Immigranten an Emigranten, louch am Joer 2023 bei 10.376 Leit. Souwuel bei der Immigratioun wéi och bei der Emigratioun leien d'Männer liicht virun de Fraen: 16.131 (53.2&nbsp;%) sinn der zu Lëtzebuerg ukomm an 9.345 (54.6&nbsp;%) sinn der fortgaangen. Tëscht 1990 an 2023 huet sech d'Zuel vun den Arrivéeë mat 2,6-mol multiplizéiert (+162,3&nbsp;%) iwwerdeems d'Departen an d'Ausland ëm 161,7&nbsp;% geklomme sinn. D'Bevëlkerung vu Lëtzebuerg charakteriséiert sech deemno duerch staark ausgepräägt Migratiounsstréim wat zu enger „Erneierung“ vun der Bevëlkerung féiert. Well dacks Leit immigréieren, déi am Alter si fir schaffen ze goen, ass d'Alterung vun der Bevëlkerung manner grouss wéi an anere Länner vun der Europäescher Unioun. Den Iwwerschoss tëscht den Arrivéeën an Departen ass am Laf vun der Zäit och eropgaangen: vun 3.942 am Joer 1990 op 10.376 am Joer 2023 (+163.2%), mat engem Héichpunkt vu 14.206 am Joer 2022. Et gëtt méi Leit mat enger auslännescher Nationalitéit déi op Lëtzebuerg immigréieren oder déi Lëtzebuerg verloossen: am Joer 2023 waren d'Auslänner responsabel fir 93,3&nbsp;% vun den Arrivéeën an 81,3&nbsp;% vun den Departen. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Migratioun zu Lëtzebuerg ! !1990 !2000 !2010 !2019 !2020 !2021 !2022 !2023 |- |'''Immigratioun''' | align="right" |'''10.281''' | align="right" |'''11.765''' | align="right" |'''16.962''' | align="right" |'''26.668''' | align="right" |'''22.490''' | align="right" |'''25.335''' | align="right" |'''31.433''' | align="right" |'''26.964''' |- |Auslänner | align="right" |9.310 | align="right" |10.792 | align="right" |15.814 | align="right" |25.150 | align="right" |20.970 | align="right" |23.758 | align="right" |29.851 | align="right" |25.144 |- |Lëtzebuerger | align="right" |971 | align="right" |973 | align="right" |1.148 | align="right" |1.518 | align="right" |1.520 | align="right" |1.577 | align="right" |1.582 | align="right" |1.820 |- |'''Emigratioun''' | align="right" |'''6.339''' | align="right" |'''8.121''' | align="right" |'''9.302''' | align="right" |'''15.593''' | align="right" |'''14.870''' | align="right" |'''15.959''' | align="right" |'''17.227''' | align="right" |'''16.588''' |- |Auslänner | align="right" |5.523 | align="right" |7.025 | align="right" |7.651 | align="right" |13.008 | align="right" |12.048 | align="right" |12.896 | align="right" |13.954 | align="right" |13.486 |- |Lëtzebuerger | align="right" |816 | align="right" |1.096 | align="right" |1.651 | align="right" |2.585 | align="right" |2.822 | align="right" |3.063 | align="right" |3.273 | align="right" |3.102 |- |'''Migratiounsbilan''' | align="right" |'''3.942''' | align="right" |'''3.644''' | align="right" |'''7.660''' | align="right" |'''11.075''' | align="right" |'''7.620''' | align="right" |'''9.376''' | align="right" |'''14.206''' | align="right" |'''10.376''' |- |Auslänner | align="right" |3.787 | align="right" |3.767 | align="right" |8.163 | align="right" |12.142 | align="right" |8.922 | align="right" |10.862 | align="right" |15.897 | align="right" |11.658 |- |Lëtzebuerger | align="right" |155 | align="right" |-123 | align="right" |-503 | align="right" |-1.067 | align="right" |-1.302 | align="right" |-1.486 | align="right" |-1.691 | align="right" |-1.282 |} === Immigratioun === Zënter 1990 ass d'Immigratioun vun de Lëtzebuerger ëm 87,4&nbsp;% geklommen, am Verglach mat 170,1&nbsp;% vun den Auslänner. Allerdéngs ass d'Zuel vun de Lëtzebuerger déi d'Land verloossen, méi héich wéi déi vun den Auslänner. Se huet sech mat ongeféier 3,8 (+280,1&nbsp;%) multiplizéiert, wärend déi vun den Auslänner sech nëmme mat ongeféier 1,4 multiplizéiert huet (+144,2&nbsp;%). Dësen Trend vun der Emigratioun vun de Lëtzebuerger huet och net mat der COVID-19-Kris ofgeholl, am Géigendeel. 1995 gouf et fir d'éischt Kéier en Iwwerschoss vun Departe vu Lëtzebuerger (-40). Dësen Iwwerschoss ass mat der Zäit geklommen an hat 2022 mat -1.691 säi Maximum erreecht. 2023 louch en e bësse méi déif, mat -1.282 Leit. Wann déi ursprénglech Immigranten nom Zweete Weltkrich haaptsächlech Italieener waren, koumen duerno d'Portugisen. Méi spéit huet d'Immigratioun sech diversifizéiert, mä d'EU-Bierger bleiwen nach ëmmer vir bäi; am Joer 2023 maachen se 60,1&nbsp;% vun der Immigratioun aus. Dat Joer virdru louch den Taux just bei 52,5&nbsp;%, wat haaptsächlech mat der héijer Zuel vu Fraen (4.268) z'erklären ass, déi aus der Ukrain op Lëtzebuerg koumen. Am Immigratiouns-Ranking kommen no den europäesche Bierger d'Asiaten (3.284, 12.2&nbsp;%), d'Afrikaner (3.217, 11.9&nbsp;%), déi europäesch Net-EU-Bierger (2.769, 10,3&nbsp;%) an dann d'Amerikaner (1.408, 5,2&nbsp;%). Wat d'Emigratioun ugeet, sinn et d'EU-Europäer déi am meeschten emigréieren (79,4&nbsp;%), duerno kommen d'Net-EU-Europäer (1.216, 7,3&nbsp;%), virun den Asiaten (896, 5,4&nbsp;%) an den Amerikaner (644, 3,9&nbsp;%). 2023 representéieren d'Portugisen (3.638 Leit, 13,6&nbsp;%) déi Gemeinschaft, déi am meeschten op Lëtzebuerg immigréiert ass. No 2013 waren se 2021 nees fir d'éischt Kéier, déi mat de meeschten Immigranten (3.885 Leit). Am Joer 2022 waren d'Ukrainer op der éischter Plaz (4.268, 13,6&nbsp;% vun den Arrivéeën), iwwerdeems se 2023 just op der 9. Plaz waren (807 Arrivéeën, 3&nbsp;%). 2023 koumen duerno d'Fransousen (3.145, 11,6&nbsp;%), d'Italieener (1.947, 7,2%), d'Lëtzebuerger (1.820, 6,7&nbsp;%), d'Spuenier (1.022, 3,8&nbsp;%) an d'Inder (889, 3,3&nbsp;%). D'Inder (889, 3,3&nbsp;%), d'Ukrainer (3,0&nbsp;%) an d'Syrer (770, 2,9%) sinn déi eenzeg Nationalitéite baussent der EU, déi am Joer 2023 an der Top-10 vun den Immigrante virkommen. D'Chineesen (452) sinn op der drëtter Plaz vun den asiateschen Nationalitéiten déi am meeschte vertruede sinn. D'Marokkaner (373) sinn un der Spëtzt vum afrikanesche Ranking, virun den Tunesier (329) an den Eritreeër (321). Vum amerikanesche Kontinent kommen déi meescht Immigranten aus Brasilien (483), virun den US-Amerikaner (371) an de Kolumbianer (126). <gallery widths="200" heights="200" perrow="2" mode="packed" caption="Immigratioun an Emigratioun 2023"> Luxembourg Immigration 2023.png Luxembourg Emigration 2023.png </gallery> === Emigratioun === Wat d'Departen ugeet, sou maachen d'EU-Europäer 79,4&nbsp;% vun der Emigratioun aus, am Verglach zu 83,8&nbsp;% am Joer 2022. Vun deenen, leien d'Lëtzebuerger mat 3.102 Leit un der Spëtzt (18,7&nbsp;%), virun de Portugisen (3.091, 18.6&nbsp;%), de Fransousen (2.159, 13.0&nbsp;%) an den Italieener (1.083, 6,5&nbsp;%). No de Joren 2020 an 2021 ass et déi drëtt Kéier, datt d'Lëtzebuerger déi sinn, déi am meeschten an d'Ausland ausgewandert sinn. Am Joer 2022, waren d'Portugisen (3.633, 11,6%) un der Spëtzt vun deem Ranking. Et sinn och d'EU-Bierger déi am meeschten emigréieren. An der Top-10 vun den Departe vu Lëtzebuerg leien d'Ukrainer op der 7. Plaz (570 Departen, 3,4&nbsp;%) an d'Inder op der Plaz 10 (337, 2,0&nbsp;%). Fir den amerikanesche Kontinent leien d'US-Amerikaner mat 289 Departen virun de Brasilianer (168) an de Kanadier (48). Wat Asien ugeet, kommen no den Inder d'Chineesen (164) an d'Japaner (72). Bei den afrikanesche Emigranten leien d'Kapverdianer (66) virun de Kameruner (65) an de Marokkaner (62). <gallery widths="250" heights="250" perrow="2" mode="packed" caption="Top-10 vun den Nationalitéiten 2023"> Luxembourg Top 10 immigrant nationalities 2023 (lb).png Luxembourg Top 10 emigrant nationalities 2023 (lb).png </gallery> == Intern Migratiounen == Am Joer 2023 hunn 33.223 Leit eng Lëtzebuerger Gemeng verlooss fir sech an enger anerer Gemeng am Grand-Duché néierzeloossen. Dës Changementer vum Wunnsëtz bannent dem Lëtzebuerger Land gëtt intern Migratioune genannt; Migratioune bannent der selwechter Gemeng oder aus dem Ausland op Lëtzebuerg ginn net berécksiichtegt. Bei der interner Migratioune leien d'Auslänner mat 55,8&nbsp;% virun de Lëtzebuerger an d'Männer (51,9&nbsp;%) plënnere bannent dem Land och liicht méi wéi d'Fraen. Wat den Alter ugeet, fält iwwer d'Hallschent vun der interner Migratiounen an d'Altersklass vun de jonken Erwuessenen tëscht 18 a 40 Joer (51,8&nbsp;%), wärend ongeféier e Véierel an d'Altersklass tëscht 41 an 69 fält (25,2&nbsp;%). Déi Jonk ënner 18 Joer maachen 18,8&nbsp;% an d'Seniore vu 70 Joer an driwwer 4,2&nbsp;% aus. Op Gemengenniveau hunn 63 vun den 100 Gemengen e positive Migratiounsbilan, 34 en negativen a bei 3 Gemengen ([[Stauséigemeng]], [[Gemeng Munneref|Munneref]] a [[Gemeng Walfer|Walfer]]) gouf et esouvill Arrivéeë wéi Departen. Den héchste Migratiounsbilan gouf et an de [[Gemeng Kielen|Gemenge Kielen]] (399), [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] (246), [[Gemeng Péiteng|Péiteng]] (222), [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] (196) a [[Gemeng Mamer|Mamer]] (181) iwwerdeems et op der anerer Säit den niddregsten Taux an der Stad Lëtzebuerg (-3.155) an an de [[Gemeng Stroossen|Gemenge Stroossen]] (-212), [[Gemeng Miersch|Miersch]] (-161), [[Esch-Uelzecht]] (-121) an [[Gemeng Dippech|Dippech]] (-67) gouf. Besonnesch an de Stied an a verschiddene Gemenge ronderëm d'Stad Lëtzebuerg gëtt et eng negativ intern Migratioun, iwwerdeems et ëmgedréint eng positiv international Migratioun gëtt. D'Haaptstad a verschidden Nopeschgemengen, gradewéi verschidde méi urban Gemengen am Rescht vum Land, zéien deemno méi Immigranten aus dem Ausland un, wärend d'Lëtzebuerger éischter d'Tendenz hunn aus der Stad Lëtzebuerg an och aus aneren urbanen Zentren erauszeplënneren, fir sech a méi ländleche Gemengen néierzeloossen. == Lëtzebuerger am Ausland == Op den 1. Januar 2024 hu knapp 137.000 Leit mat Lëtzebuerger Nationalitéit baussent dem Territoire vum Grand-Duché gelieft. Déi meescht dovun a Frankräich (32.925 Leit), viru Brasilien (27.632), der Belsch (27.212) an Däitschland (20.466). Elleng an den dräi Nopeschlänner liewen ongeféier 59&nbsp;% vun de Lëtzebuerger déi net zu Lëtzebuerg wunnen. Op der fënnefter a sechster Positioun kommen d'USA (14.972) an d'Schwäiz (2.859). An de leschte fënnef Joer huet sech d'Zuel vun de Lëtzebuerger a Brasilie mat 4,3 multiplizéiert, déi an den USA huet sech bal verdräifacht. Dës Erhéijung kënnt duerch déi héich Zuel vu Leit déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit iwwer d'Recouvrements-Prozedur kruten, d.&nbsp;h. déi op den 1. Januar 1900 e Virfar mat Lëtzebuerger Nationalitéit haten. Allgemeng kann ee feststellen, datt d'Zuel vun de Lëtzebuerger déi am Ausland wunnen, stänneg eropgeet (+68,5&nbsp;% tëscht 2020 an 2024). Engersäits gëtt et ëmmer méi Lëtzebuerger déi d'Land verloossen a sech an engem vun den Nopeschlänner néierloossen an anersäits gëtt et vill Leit, déi d'Lëtzebuerger Nationalitéit kréien, wärend s'am Ausland wunnen. {| class="wikitable" |+Lëtzebuerger déi am Ausland wunnen - nom Land vun der Residenz !Nationalitéit !2020 !2021 !2022 !2023 !2024 |- |'''Total''' | align="right" |'''81.526''' | align="right" |'''95.904''' | align="right" |'''108.386''' | align="right" |'''122.349''' | align="right" |'''137.392''' |- |'''{{EUR-f}} [[Europäesch Unioun]]''' | align="right" |'''64.424''' | align="right" |'''71.831''' | align="right" |'''77.959''' | align="right" |'''82.493''' | align="right" |'''86.160''' |- |{{FRA}} | align="right" |22.772 | align="right" |26.569 | align="right" |29.663 | align="right" |31.480 | align="right" |32.925 |- |{{BEL}} | align="right" |22.205 | align="right" |23.981 | align="right" |25.385 | align="right" |26.450 | align="right" |27.212 |- |{{DEU}} | align="right" |16.040 | align="right" |17.460 | align="right" |18.621 | align="right" |19.621 | align="right" |20.466 |- |{{POR}} | align="right" |453 | align="right" |629 | align="right" |775 | align="right" |975 | align="right" |1.134 |- |{{AUT}} | align="right" |736 | align="right" |792 | align="right" |872 | align="right" |951 | align="right" |1.009 |- |{{ESP}} | align="right" |528 | align="right" |567 | align="right" |650 | align="right" |761 | align="right" |880 |- |{{NED}} | align="right" |558 | align="right" |593 | align="right" |633 | align="right" |696 | align="right" |762 |- |{{ITA}} | align="right" |570 | align="right" |603 | align="right" |631 | align="right" |664 | align="right" |710 |- |'''[[Europa (Kontinent)|Europa]] (net EU)''' | align="right" |''' 3.745''' | align="right" |''' 4.006''' | align="right" |''' 4.292''' | align="right" |''' 4.751''' | align="right" |''' 5.214''' |- |{{SUI}} | align="right" |2.269 | align="right" |2.368 | align="right" |2.525 | align="right" |2.693 | align="right" |2.859 |- |{{GBR}} | align="right" |1.275 | align="right" |1.411 | align="right" |1.552 | align="right" |1.750 | align="right" |1.968 |- |'''[[Afrika]]''' | align="right" |'''316''' | align="right" |'''338''' | align="right" |'''363''' | align="right" |'''413''' | align="right" |'''475''' |- |{{CPV}} | align="right" |36 | align="right" |48 | align="right" |43 | align="right" |68 | align="right" |94 |- |{{ZAF}} | align="right" |52 | align="right" |55 | align="right" |61 | align="right" |62 | align="right" |69 |- |'''[[Amerika (Kontinent)|Amerika]]''' | align="right" |'''12.305''' | align="right" |'''18.933''' | align="right" |'''24.875''' | align="right" |'''33.707''' | align="right" |'''44.398''' |- |{{BRA}} | align="right" |6.363 | align="right" |10.999 | align="right" |14.105 | align="right" |19.939 | align="right" |27.632 |- |{{USA}} | align="right" |5.060 | align="right" |6.833 | align="right" |9.501 | align="right" |12.268 | align="right" |14.972 |- |{{CAN}} | align="right" |477 | align="right" |575 | align="right" |649 | align="right" |723 | align="right" |808 |- |'''[[Asien]]''' | align="right" |'''517''' | align="right" |'''563''' | align="right" |'''653''' | align="right" |'''699''' | align="right" |'''825''' |- |{{ARE}} | align="right" |100 | align="right" |108 | align="right" |122 | align="right" |136 | align="right" |180 |- |{{THA}} | align="right" |82 | align="right" |89 | align="right" |88 | align="right" |101 | align="right" |111 |- |'''[[Ozeanien]]''' | align="right" |'''219''' | align="right" |'''233''' | align="right" |'''244''' | align="right" |'''286''' | align="right" |'''320''' |} == Lëtzebuerg am internationale Verglach == Am Verglach mat der Europäescher Unioun an den Nopeschlänner stécht Lëtzebuerg virun allem duerch seng demographesch Dynamik eraus. Tëscht 1970 an 2024 ass den demographesche Wuesstem an der EU just ëm 16,9&nbsp;%, vun 384.326.562 Leit am Joer 1970 op 449.206.579 am Joer 2024 geklommen. Wärend der selwechter Zäit huet d'Bevëlkerung vum Grand-Duché sech bal verduebelt (+98,5&nbsp;%), vun 338.507 op 672.050 Awunner. Dëse bedeitende Populatiounswuesstem zu Lëtzebuerg, an de Wuesstemsecart am Verglach mam Duerchschnëtt an der EU, konzentréiert sech op d'Period vun 1985 bis 2024. An de leschte 15 Joer vun der iwwerwaachter Period (tëscht 1970 an 1985) ass d'Bevëlkerung vum Grand-Duché nämlech nëmmen ëm 8,2&nbsp;% geklommen, wat just e bësse méi ass wéi fir d'Bevëlkerung vun den EU (+7,2&nbsp;% vun 1970 bis 1985). Ënnert den Nopeschlänner ass et Frankräich, deem seng demographesch Entwécklung am nooste bei där vu Lëtzebuerg läit (Bevëlkerungserhéijung vu 35,4&nbsp;% vun 1970 op 2024), duerno déi vun der Belsch (+22,5&nbsp;%). An Däitschland (bannent de Grenzen no 1991), ass d'Populatioun nëmme ganz liicht geklommen (+6,6%). Op eng méi kuerz Period gekuckt, an de leschten zéng Joer, ass den héchsten demographesche Wuesstem net zu Lëtzebuerg mä op [[Malta]] enregistréiert ginn (+31,2&nbsp;%). Lëtzebuerg läit op der zweeter Plaz (+22,3&nbsp;%), virun Irland (+15,2&nbsp;%). D'Belsch (+5,8&nbsp;%), Däitschland (+3,3&nbsp;%) a Frankräich (+3,4&nbsp;%) leie liicht iwwer der europäescher Moyenne (+1,4&nbsp;%). {| class="wikitable mw-collapsible" id="fn_demo_table_back" |+Demographesch Indicateure vu Lëtzebuerg am Verglach mat den Nopeschlänner an der EU ! !{{LUX}} !{{EUR-f}}[[Europäesch Unioun|EU]] !{{FRA}} !{{BEL}} !{{DEU}} |- |'''Awunner<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn E|E]]</sup>''' | align="right" |'''672.050''' | align="right" |'''449.206.579''' | align="right" |'''68.401.997''' | align="right" |'''11.832.049''' | align="right" |'''83.445.000''' |- |Undeel Leit vun 0 bis 24 Joer<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |27,10 | align="right" |25,50 | align="right" |29,50 | align="right" |28,10 | align="right" |24,00 |- |Undeel Leit vu 25 bis 64 Joer<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |58,20 | align="right" |53,40 | align="right" |49,60 | align="right" |52,40 | align="right" |53,90 |- |Undeel Leit vu 64 Joer a méi<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |14,80 | align="right" |21,10 | align="right" |21,00 | align="right" |19,50 | align="right" |22,20 |- |Undeel Auslänner<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |47,01 | align="right" | - | align="right" |7,80 | align="right" |12,80 | align="right" |13,10 |- |'''Demographesch Indicateuren''' | colspan="5" align="right" | |- |Kanner pro Fra (Joer)<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |1,31 | align="right" |1,46 | align="right" |1,79 | align="right" |1,53 | align="right" |1,46 |- |Liewenserwaardung Männer<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |80,80 | align="right" |77,90 | align="right" |79,30 | align="right" |79,70 | align="right" |78,30 |- |Liewenserwaardung Fraen<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |85,20 | align="right" |83,30 | align="right" |85,10 | align="right" |83,90 | align="right" |83,00 |- |[[Gebuertebilan]]<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |3,10 | align="right" | -2,90 | align="right" |0,80 | align="right" | -0,20 | align="right" | -3,90 |- |[[Migratiounsbilan]]<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |20,50 | align="right" |8,90 | align="right" |2,40 | align="right" |10,90 | align="right" |17,30 |- |[[Bestietnestaux]]<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |3,80 | align="right" |4,20 | align="right" |3,60 | align="right" |4,20 | align="right" |4,70 |- |[[Scheedungstaux]]<sup>[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn F|F]]</sup> | align="right" |1,90 | align="right" |1,60 | align="right" | - | align="right" |1,70 | align="right" | - |} <cite id="fn_E">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn_demo_table_back|<sup>E</sup>]]</cite> <small>op den 01.01.2024</small><br><cite id="fn_F">[[Demographie vu Lëtzebuerg#fn_demo_table_back|<sup>F</sup>]]</cite> <small>op den 01.01.2023</small> == Quell vum Artikel== * François Peltier, Charlie Klein, [https://statistiques.public.lu/dam-assets/catalogue-publications/en-chiffres/2024/population-chiffres-2024.pdf La démographie luxembourgeoise en chiffres] (Text iwwersat aus dem Franséischen), 23.10.2024, statistiques.public.lu <small>(D'Reproduktioun vum Text oder Auszich dovun ass erlaabt, wann d'Quell zitéiert gëtt.)</small> {{Referenzen}} [[Kategorie:Demographie vu Lëtzebuerg| ]] 3a3wmosfxqxvfeb8ipfbuj4l9ht5yxc City Concorde 0 169335 2678605 2654020 2026-05-16T23:54:06Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678605 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Akafszentrum|aner Bedeitunge vu ''Concorde''|Concorde}} D''''City Concorde''', dacks och einfach '''Concorde''' genannt, ass en iwwerdaachten [[Akafszentrum]] op der [[Nationalstrooss 5|Lonkecher Strooss]] zu [[Bartreng]]. Et ass ee vun de gréissten Akafszentren zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], an hat ëm d'Joer 2015 ronn fënnef Millioune Visiteuren.<ref name=50Mil>paperjam.lu: [https://paperjam.lu/article/news-50-millions-dinvestissements-pour-city-concorde ''50 millions d’investissements pour City Concorde''] vum France Clarinval (23. Mäerz 2015)</ref><ref>land.lu: [https://www.land.lu/page/article/369/9369/FRE/index.html ''Un monde parfait''] vum Bernard Thomas (26. August 2016)</ref> 2024 hunn eng 1.600 Leit an der City Concorde geschafft.<ref>lequotidien.lu: [https://lequotidien.lu/a-la-une/city-concorde -etre-le-centre-le-plus-populaire-dans-tous-les-segments/ ''City Concorde : «Être le centre le plus populaire dans tous les segments»''] vum Morgan Kervestin (4. Oktober 2024)</ref> == Geschicht == Den Akafszentrum huet den [[9. Mee]] [[1974]] ënnert dem Numm "Concorde" seng Dieren opgemaach, zwéi Méint virun der [[La Belle Étoile (Akafszentrum)|Belle Étoile]].<ref name=adada>adada.lu: [https://www.adada.lu/2024/05/city-concorde-celebre-50-ans-dexistence-dans-celle-des-luxembourgeois-avec-un-film-de-marque-signe-neon-internet-et-have-films/ ''City Concorde célèbre 50 ans d’existence dans celle des Luxembourgeois avec un film de marque signé Neon Internet et HAVE Films''] (15. Mee 2024)</ref> Grënner war den Entreprener [[Jean Bram]].<ref>virgule.lu: [https://web.archive.org/web/20250122115022/https://www.virgule.lu/luxembourg/depuis-50-ans-l-essor-des-centres-commerciaux-au-grand-duche/17726238.html ''Depuis 50 ans, l’essor des centres commerciaux au Grand-Duché''] vum Pascal Mittelberger (18. August 2024)</ref> Deemools gouf et nieft 12 Butteker och nach e grousse [[Match (Supermarché)|Match]]-Supermarché.<ref name=50Mil/> Et war déi éischt Kéier, datt d'belsch Chaîne e Buttek zu Lëtzebuerg opgemaach huet.<ref>paperjam.lu: [https://paperjam.lu/article/news-commerce-belle-de-match-capellen ''Commerce : Belle de Match à Capellen''] vum Alain Ducat (24. Mäerz 2006)</ref> Am Laf vun de Jore gouf den Akafszentrum e puer Mol ausgebaut. 1982 gouf et scho 25 Butteker op enger Verkafsfläch vu 15.000 Quadratmeter. 1995 koum et zu enger neier Erweiderung, an aus der "Concorde" ass d'"City Concorde" ginn. Du gouf et op 50.000 Quadratmeter scho 95 Butteker. 2009 gouf de Cora an de Kleederbuttek "Bram" vergréissert an et koumen 2.500 Parkplazen dobäi.<ref name=50Mil/> Déi lescht grouss Erweiderung war an de Joren 2016 bis 2018, wéi d'Verkafsfläch ëm eng weider 5000 Quadratmeter op am Ganze 50.000 Quadratmeter vergréissert gouf. Esou gouf Plaz fir ronn 20 nei Butteker gemaach.<ref name=Bertrand>: [https://paperjam.lu/article/bertrand-lecante-ouvrir-city-c ''Bertrand Lecante: «Ouvrir le City Concorde à d’autres publics»''] vum Pierre Théobald (16. Juli 2024)</ref> Bei den Aarbechte goufen d'Haaptagäng duerch eng zweestäckeg Glasfassad accentuéiert.<ref>wwplus.eu: [https://www.wwplus.eu/en/projects/project-details/interior-design/extension-city-concorde-bertrange-lux ''Lifestyle center 'City Concorde' Bertrange (LUX)''] (gekuct den 22. Januar 2025)</ref> Donieft ass och eng zweestäckeg Déifgarage gebaut ginn. Dat Ganzt huet ronn 50 Milliounen Euro kascht.<ref>lessentiel.lu: [https://www.lessentiel.lu/de/story/ausbau-der-city-concorde-geht-in-die-naechste-runde-785247649077 ''Ausbau der City Concorde geht in die nächste Runde''] (5. Mee 2017)</ref> De 24. Juni 1997 gouf e Sécherheetsmann wärend engem Geldtransport bei engem Iwwerfall an der City Concorde erschoss. Den Täter gouf eréischt dräizéng Joer méi spéit identifizéiert an 2019 zu 22 Joer Prisong verurteelt.<ref>wort.lu: [https://www.wort.lu/luxemburg/concorde-ueberfall-von-1997-es-kommt-zum-urteil/981512.html ''Concorde-Überfall von 1997: Es kommt zum Urteil''] vum (29. Januar 2019)</ref><ref>: [https://www.wort.lu/luxemburg/concorde-ueberfall-22-jahre-haft/982522.html ''Concorde-Überfall: 22 Jahre Haft''] (29. Januar 2019)</ref> De Match gouf ëm 2001/02 mat engem [[Cora (Supermarché)|Cora]] ersat<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/4b7p5n9bsp/pages/12/articles/DIVL304?search=cora+foetz|Titel=Aus Match wird Cora|Gekuckt=22.01.2025|Datum=23.05.2001|Wierk=Revue|Editeur=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref>, dee wéi de Match zum belsche [[Grupp Louis Delhaize]] gehéiert huet. Deen huet 2023 seng Aktivitéiten zu Lëtzebuerg verkaaft an d'Joer drop gouf de Cora mat engem franséischen [[E.Leclerc]] ersat.<ref>virgule.lu: [https://www.virgule.lu/luxembourg/le-cora-concorde-est-le-premier-a-passer-sous-l-enseigne-e.-leclerc/9274087.html ''Le Cora Concorde est le premier à passer sous l’enseigne E. Leclerc''] vum Mélodie Mouzon (13. Mäerz 2024)</ref> De gréisste Kleederbuttek am Akafszentrum, de Bram, war schonn 1984 un déi däitsch Firma Konen verkaaft ginn, déi e grousse Buttek zu [[München]] huet. 2023 huet [[Breuninger]], eng aner däitsch Ketten, d'Enteprise Konen an domat de Bram opkaaft an den Numm zu "Bram by Breuninger" geännert.<ref>paperjam.lu: [https://paperjam.lu/article/news-bram-la-cinquantaine-hurlante ''Bram: la cinquantaine hurlante''] vum Florence Reinson (8. Dezember 2006)</ref><ref>parfuemerienachrichten.de: [https://www.parfuemerienachrichten.de/breuninger-uebernimmt-modehaeuser-konen-und-bram/ ''Breuninger übernimmt Modehäuser KONEN und BRAM''] (1. Juni 2021)</ref> En 2024 huet den Direkter vun der City Concorde annoncéiert, och nach en "Entertainment Center" mat ënner anerem enger [[Bowling]]-Piste wëllen opzemaachen.<ref name=Bertrand/> == Um Spaweck == * [https://www.concorde.lu/ www.concorde.lu] {{Referenzen}} [[Kategorie:Akafszentren zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Bartreng]] mw5w29lmsp7bkwffkr2e661n6prsyxh Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/R 0 169391 2678316 2668846 2026-05-16T17:59:02Z Puscas 735 Referenze mat deem Numm gëtt et net 2678316 wikitext text/x-wiki Dës Säit ass Deel vun der '''[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]'''. Op hir stinn d'[[Weekräiz]]er an den Uerschaften, déi mam '''Buschtaf R''' ufänken. Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënneräiten zu all Ufanksbuschtaf ze fannen. {| border="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="border-style: solid; padding:5px;" align=center | '''Index''' [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/A|A]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/B|B]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/C|C]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/D|D]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/E|E]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/F|F]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/G|G]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/H|H]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/I|I]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/J|J]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/K|K]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/L|L]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/M|M]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/N|N]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/O|O]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/P|P]] Q [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/R|R]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/S|S]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/T|T]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/U|U]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/V|V]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/W|W]] X Y [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/Z|Z]] |} {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Räichel]]||[[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || 1793 || Kräizung vun der {{N12}} mat der {{N23}} || {{coor dms|49|46|31.8|N|5|55|30.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Reichlange 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Reichlange 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft ënner der Niklosfigur:<br>S. NICOLAVS O.P.N. (Ora Pro Nobis - Bitte für uns) + onliesbar Wierder<br>Opschrëft ënnen op der Sail:<br>H. V. B(?). 1793 <!-- |- | [[Rammeldang]]||[[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || --> |- | [[Rammerech]]|| [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1731 || Op der Westsäit vun der Kierch || {{coor dms|49|49|46.3|N|05|50|50.4|O}} || [[Fichier:Weekräiz Rammerech.JPG|center|105x110px]]|| [[Fichier:Rammerecher Kierch Weekräiz.JPG|center|105x110px]] || Datum 1731<ref name=KreuzfahrtIV43>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band IV, S.43</ref> |- | [[Rammerech]]|| [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1718 || Un der Fassad vum Haus 2 rue de Roodt || {{coor dms|49|49|40.6|N|5|51|03.1|O}} || [[Fichier:Weekraiz Rammerech 2.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekraiz Rammerech 1.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Randschelt]]|| [[Gemeng Wal|Wal]] || 1794 || Kräizung vum [[CR308]] mat der Strooss op Randschelt || {{Coor dms|49|50|46.9|N|05|53|58.0|O}} || [[Fichier:Wegkreuz CR308 bei Rindschleiden 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz CR308 bei Rindschleiden 02.jpg|center|105x110px]] || Vun dësem Kräiz aus geet op [[Päischten]] eng Pressessioun bis op Randschelt |- | [[Randschelt]]|| [[Gemeng Wal|Wal]] || 1810 || Um [[CR307]] am [[Flouernumm|Flouer]] «Géierekräiz» bei der Ofzweigung op Randschelt|| {{Coor dms|49|50|54,24|N|05|53|22.7|O}} || [[Fichier:Weekräiz Nicolaus Huberte «Géierekräiz», CR307, Randschelt-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Nicolaus Huberte «Géierekräiz», CR307, Randschelt-102.jpg|center|105x110px]] || Ënner engem Relief vum [[Kleeschen]] steet: ST. NICOLAUS / O P N / NICOLAUS / HUBERTE / 1810 <!-- |- | [[Recken]]||[[Gemeng Miersch|Miersch]] || || || || || || ---> |- | [[Reckeng op der Mess]] ||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || 1585 || Am Messbierg, an d'säitlech Fass vum Haus Nr 84, rue Jean-Pierre Hilger, agelooss || {{Coor dms|49|33|41.91|N|06|00|28.04|O}} || [[Fichier:Weekräiz am Messbierg, Reckeng-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz am Messbierg, Reckeng-102.jpg|center|105x110px]] || Just nach en Iwwerrescht vum ieweschten Deel |- | [[Reckeng op der Mess]] ||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || || Hannen un der Weekapell beim Haff op Nr 16, rue de la Montée || {{Coor dms|49|33|42.51|N|06|00|33.27|O}} || [[Fichier:Weekapell,16 rue de la Montée, Reckeng-102.jpg|center|105x110px]] || || Och hei, nach just en Iwwerrescht vum ieweschten Deel <!-- |- | [[Réiden op der Atert]]||[[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || --> |- | [[Reiland]]||[[Gemeng Hiefenech|Hiefenech]] || 1860 || säitlech un der [[Kierch Reiland|Kierch]] || {{Coor dms|49|45|08.5|N|6|15|42.3|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Kirche Reuland 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Reiland, Weekräiz bei der Kierch-002.jpg|center|105x110px]] || Opgeriicht vum Johannes Franck a Catharina Weis.<br>D'Skulptur um Kräiz stellt den Apostel Péitrus duer. |- | [[Reiland]]||[[Gemeng Hiefenech|Hiefenech]] || || Kräizung: Am Duerf - Massewee || {{Coor dms|49|45|12.92|N|06|15|32.33|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Reuland Am Duerf 01.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Reiler]]||[[Gemeng Klierf|Klierf]] || || || || || || --> |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || ||''rue Foascht'' ||{{Coor dms|49|32|41.5|N|06|22|10.4|O}} || [[Fichier:Réimech Foascht-002.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || ||Munnereffer Strooss ([[Nationalstrooss 16|N16]])||{{Coor dms|49|32|36.75|N|06|21|25.15|O}} || [[Fichier:Weekräiz Réimech, route de Mondorf-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Réimech, route de Mondorf-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || ||Am Neiewee (Rue Neuve)||{{Coor dms|49|32|39.39|N|06|21|59.77|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Rue Neuve, Remich-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || 1732 ||Am Neiewee (Rue Neuve)||{{Coor dms|49|32|42.45|N|06|21|55.23|O}} || [[Fichier:Weekräiz-Kapp, Rue Neuve, Remich-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || || 8, rue de Luxembourg ([[CR152A]]) ||{{Coor dms|49|32|47.1|N|6|21|32.1|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Remich 8 rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Remich 8 rue de Luxembourg 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || 1769 || ''Baronskräiz'' Op der Fiels (Verlängerung vum Chemin des Vignes) ||{{Coor dms|49|32|21.3|N|6|21|13.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Remich Op der Fiels 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Remich Op der Fiels 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: Op der Sail: Erichtet zur Ehre Gottes - Um Sockel: O Herr Sei mir armen Sünder gnädig |- | [[Reisduerf]]|| [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || 1839 || Op der {{N10}} tëscht Reisduerf an [[Héischdref]] || {{Coor dms|49|52|27.6|N|6|15|50.0|O}} || [[Fichier:Reisdorf wegekreuz.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft ënnen op der Sail:<br>S. IOHANNES<br> IOHANNES / PRINTZ<br>SUSANNA / REEF <br>1839 ? |- | [[Reisduerf]]|| [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || ''Route de Larochette 21'' || {{Coor dms|49|52|0.4|N|6|16|1.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Reisdorf route de Larochette 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Reisdorf route de Larochette 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Réiser]]|| [[Gemeng Réiser|Réiser]] || Éischt Halschecht vum 18. Jh. ||''rue d'Alzingen'' || {{Coor dms|49|32|47.9|N|06|09|07.7|O}} || [[Fichier:Weekräiz Réiser.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekräiz Réiser-001.jpg|center|105x110px]]|| "Théilekräiz"<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band IV, S.77-78</ref> |- | [[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1793 ||''rue Marguerite Thomas-Clement''|| {{Coor dms|49|32|43.22|N|06|08|56.99|O}} || [[Fichier:Réiser, Weekräiz, rue Thomas-Clement-001.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Réiser, Weekräiz, rue Thomas-Clement.jpg|center|105x110px]]|| E puer Haiser weider vun dësem restauréierte Weekräiz "Hengenhaus" steet eng Weekapell. |- |[[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1781 || um [[CR157]] op Héicht vum Leiteschhaff || {{Coor dms|49|33|03.4|N|06|09|07.0|O}} || || || ''Leiteschkräiz''<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band IV, S.78-79</ref> |- |[[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || || "A Wendelscht" an der Kéier vun der ''Rue d'Alzingen'' a vum ''Chemin Leiteschhaff'' 1,3&nbsp;km riicht aus steet d'Kräiz ronn 50m lénks vun der Kräizung || || || || Opschrëft: ''"Garde forestier J-P Kremer décédé 18.6.1908"'' D'Original vun dësem Kräiz "am Réiser Bësch" steet am [[Baueremusée zu Peppeng]].<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band IV, S.73</ref> <!---|- | [[Rëmeleng]] || [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]] || || || || || || ---> |- | [[Rëmerech]] || [[Gemeng Préizerdaul|Préizerdaul]] || ||am Flouer ''Längst dem Schandeler Weg'', um [[CR116]], ronn 200&nbsp;m no de leschten Haiser vum Duerf a Richtung Schandel ||{{Coor dms|49|47|38.22|N|05|57|23.4|O}} ||[[Fichier:Préizerdaul, croix de chemin Reimberg (101).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Préizerdaul, croix de chemin Reimberg (102).jpg|center|105x110px]] || |- | [[Rëmerschen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || un der Face vun der [[Kierch Rëmerschen|Kierch]] || {{Coor dms|49|29|26.16|N|06|21|03.54|O}} || [[Fichier:Remerschen Kräizegungszeen.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Rëmerschen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1805 || Beim Hotel-Restaurant Kohn-Gloden an der Wäistrooss ([[CR152]])|| {{Coor dms|49|29|15.54|N|06|21|04.31|O}} || [[Fichier:Weekräiz beim Hotel Kohn-Gloden, Remerschen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Hotel Kohn-Gloden, Remerschen-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Rëmerschen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || 90A, Wäistrooss ([[CR152]])|| {{Coor dms|49|29|13.43|N|06|21|08.96|O}} || [[Fichier:Weekräiz beim Haus 90A, Wäistrooss, Rëmerschen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Haus 90A, Wäistrooss, Rëmerschen-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Rëmerschen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || [[Wäistrooss (Lëtzebuerg)|Wäistrooss]] ([[CR152]]), nieft der Afaart op e Parking fir bei d'Baggerweieren ||{{Coor dms|49|29|01.08|N|06|21|33.69|O}} || [[Fichier:Weekräiz 1914-1918, Rëmerschen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz 1914-1918, Rëmerschen-103.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: ''Gekreuzigter Herr Jesus Christus erbarme Dich unser - 1914-1918.'' |- | [[Rëmerschen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Op der Proprietéit vum Haus Nr 116, Wäistrooss ([[CR152]]) ||{{Coor dms|49|29|09.47|N|06|21|19.49|O}} || [[Fichier:Weekräiz, 116, Wäistrooss, Remerschen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, 116, Wäistrooss, Remerschen-104.jpg|center|105x110px]] || Um Sockel d'''Arma Christi'' <!-- |- |- | [[Réngel]]||[[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Ried]]||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || || || || || || |- | [[Riedgen]]||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Reckeng]] || || || || || || |- | [[Rippeg]] ||[[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || |- | [[Rodange]]||[[Gemeng Péiteng|Péiteng]] || || || || || || |- | [[Rolleng (Bous)|Rolleng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || || || || || --> |- | [[Rolleng (Miersch)|Rolleng]] ||[[Gemeng Miersch|Miersch]] || 1755 || ''73 rue de Luxembourg''|| {{Coor dms|49|44|31.1|N|06|06|51.0|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Rollingen, 73 rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]]|| || |- | [[Rolleng (Péiteng)|Rolleng]]||[[Gemeng Péiteng|Péiteng]] || || ''17 rue de l'Église'' || {{Coor dms|49|32|39.3|N|05|51|20.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Lamadelaine rue de l'église 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Lamadelaine rue de l'église 01.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Rombech]]||[[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || --> |- | [[Roudemer]]|| [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || 1936 || um CR122 kuerz viru Roudemer || {{Coor dms|49|41|30.72|N|06|16|48.46|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Rodenbourg 01.jpg|center|105x110px]] || || Dëst Weekräiz gouf opgrond vun engem Accident opgeriicht dat hei den 21. Dezember 1935 geschitt ass. Dem Jeeër Pierre Mayer vu Lëtzebuerg ass no der Juegd säi Gewier erof gefall dat sech doduerch entlueden huet. Hie gouf duerch d'Schroutkugelen um Been an um Fouss blesséiert. Ufank Januar ass en un de Follge vun de Blessure gestuerwen.<ref>[https://persist.lu/ark:70795/thc2s7/pages/7/articles/DTL668?search=Mayer Doudesannonce vum Pierre Mayer] am Luxemburger Wort vum 6. Januar 1936</ref> <!-- |- | [[Rouderssen]]||[[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Rouspert]] || [[Gemeng Rouspert|Rouspert]] || || || || || || |- | [[Rued (Ell)]] ||[[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || |- | [[Rued (Simmer)]] ||[[Gemeng Simmer|Simmer]] || || || || || || --> |- | [[Rued-Sir]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || 1819 || Récksäit vun der Weekapell bei der aler Kierch || {{Coor dms|49|39|57.6|N|06|18|05.0|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Roodth-Syre, rue d'Olingen 01.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft: ''Joan Weidert S.K.''<br>De Johann Weidert gouf 1769 zu Rued-Sir gebuer, seng Fra Susanna Keiser (S.K.) 1775 zu Conter. <!-- |- | [[Rueder]]|| [[Gemeng Klierf|Klierf]] || || || || || || --> |} {{Referenzen}} [[Kategorie:Weekräizer zu Lëtzebuerg]] h744ftfje612frmlfjl9xb4yg1mtt0j Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/U 0 169394 2678397 2590511 2026-05-16T19:10:06Z Puscas 735 .... 2678397 wikitext text/x-wiki Dës Säit ass Deel vun der '''[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]'''. Op hir stinn d'[[Weekräiz]]er an den Uerschaften, déi mam '''Buschtaf U''' ufänken. Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënneräiten zu all Ufanksbuschtaf ze fannen. {| border="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="border-style: solid; padding:5px;" align=center | '''Index''' [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/A|A]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/B|B]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/C|C]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/D|D]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/E|E]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/F|F]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/G|G]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/H|H]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/I|I]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/J|J]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/K|K]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/L|L]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/M|M]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/N|N]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/O|O]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/P|P]] Q [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/R|R]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/S|S]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/T|T]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/U|U]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/V|V]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/W|W]] X Y [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/Z|Z]] |} {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Ueschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || niewent der aler Schoul, um Giewel vun der Post, Eck '' rue de la Marie'' a ''rue du Lac'' || {{Coor dms|49|51|36.7|N|05|50|35.3|O}} || [[Fichier:Weekräiz Ueschdref.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Ueschdrefer Schoul.JPG|center|105x110px]] || |- | [[Ueschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || An der Rue du Lac ([[CR309]]), e puer Meter ënner der “Teeschekapell”|| {{Coor dms|49|51|42.72|N|05|50|41.5|O}} || [[Fichier:Weekräiz bei der Teeschekapell, Uerschdref-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz bei der Teeschekapell, Uerschdref-103.jpg|center|105x110px]] || Mat enger [[Donatus vu Bad Münstereifel|Donatus-Skulptur]] |- | [[Uespelt]]|| [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || 1774 || Um Kläppchen, nieft der Bréck iwwer d'Gander, || {{Coor dms|49|31|13.1|N|6|13|28.5|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Aspelt um Kläppchen 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Aspelt um Kläppchen 02.jpg|center|105x110px]] || D'''Réintgeskräiz'', dat fréier zu enger klenger Kapell gehéiert huet déi bei der Bréck iwwer d'Gander stoung. 1884 gouf d'Kapell ofgerappt an d'Kappstéck gouf an d'Gaardemauer vum Café Raus-Saucy agebaut. Haut steet et um Eck vun enger Mauer nieft der Bréck. |- | [[Uespelt]]|| [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || 1819 || Um Dankebour, um Eck mat der Krokelshaff-Strooss ([[CR156]]) || {{Coor dms|49|31|22.5|N|6|12|59.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Aspelt Krokelshaff-Strooss Dankebour 01.jpg|center|105x110px]] || || Théilekräiz oder Donatuskräiz<ref>Wegkreuze der Gemeinde Frisingen S.3</ref> |- | [[Uesweller]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || 1631 || Um [[CR141]] Richtung Uesweller, ca 65 m vun der Kräizung mat dem [[CR368]] an [[CR370]] || {{Coor dms|49|47|0.9|N|6|27|21.8|O}} || [[Fichier:Osweiler wegekreuz.jpg|center|105x110px]]|| || Opschrëft: ''Im Kreuze ist Heil''<br>D'Kräiz gouf 1910 restauréiert<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.26</ref> |- | [[Uesweller]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || 1842 || Virum Haus 28 an der Haaptstrooss || {{Coor dms|49|47|7.9|N|6|26|25.1|O}} || [[Fichier:Osweiler wegekreuz 1842.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft um Sockel: 1842<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.27</ref> |- | [[Ueweraanwen]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || ||Beim Policebüro, 50, rue Andethana ([[CR132]]) || {{Coor dms|49|39|28.13|N|6|14|31.86|O}}|| [[Fichier:Weekräiz beim Policebüro, Ueweraanwen-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Policebüro, Ueweraanwen-103.jpg|center|105x110px]] || Polychromt Weekräiz mat enger Skulptur vun der Katharina vun Alexandrien. {{Commonscat|Weekräiz beim Policebüro, Ueweraanwen|}} |- | [[Uewerdonwen]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || Géigeniwwer dem Haus Nr. 12 an der ''rue de la Moselle'' || {{Coor dms|49|38|55.4|N|06|23|59.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Oberdonven rue de la Moselle 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Oberdonven rue de la Moselle 01.jpg|center|105x110px]]|| An der Fassad vun enger Scheier<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.75-77</ref> <!-- |- | [[Uewereesbech]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || --> |- | [[Uewerfeelen]] || [[Gemeng Feelen|Feelen]] || || Un der Fass vum Bauerenhaff op Nr 20 an der Areler Strooss ||{{Coor dms|49|50|50.74|N|06|02|27.47|O}} ||[[Fichier:20, route d'Arlon, Oberfeulen-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, 20, route d'Arlon, Oberfeulen-101.jpg|center|105x110px]] || Éischter d'Iwwerreschter vun engem Weekräiz, ma 't erkennt een nach d'Skulptur vun enger [[Pietà]] |- | [[Uewerfeelen]] || [[Gemeng Feelen|Feelen]] || || Baussen un der [[Ale Kierfecht vu Feelen|Kierfechtsmauer]] ||{{Coor dms|49|50|50.41|N|06|02|01.8|O}} ||[[Fichier:Weekräiz beim Kierfecht, Uewerfeelen-104.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Kierfecht, Uewerfeelen-103.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Uewerglabech]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || || || || || --> |- | [[Uewerkäerjeng]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || 1709|| ''rue de Bascharage'' || {{Coor dms|49|34|26.1|N|05|54|33.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Hautcharage rue de Bascharage 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Hautcharage rue de Bascharage 02.jpg|center|105x110px]]|| <!-- |- | [[Uewerkolpech]] || [[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || --> |- | [[Uewerkuer]] || [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] || 1631 || Eck ''route de Belvaux''<br>a ''rue Rattem''|| {{Coor dms|49|34|26.1|N|05|54|33.4|O}} || [[Fichier:Peschtkräiz Oberkorn 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Peschtkräiz Oberkorn 02.jpg|center|105x110px]] || Zanter dem 2. Februar 2015 op der Lëscht vum Zousazinventaire vun den [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|nationale Monumenter]] agedroen. Kuckt och: [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Déifferdeng]] <!-- |- | [[Uewerpallen]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || |- | [[Uewerwampech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- |[[Wuermer Bierg]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || Bei engem Bëschelchen op der Strooss vun der Cité Léibësch op de Wuermer Bierg || {{Coor dms|49|36|17.3|N|6|23|35.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Léibësch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Léibësch 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kräiz aus Bëtong gouf vun der Famill vun engem Wënzer opgestallt, deen op där Plaz vum Blëtz getraff gouf.<ref name="KreuzfahrtI73"/><ref name=KrzGéigend74>Weekräizer aus éiser Géigend, S.74</ref> |- |[[Wuermer Bierg]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || op Kockeberreg, nieft dem Waasserbehälter || {{Coor dms|49|36|38.1|N|6|23|26.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Kockeberreg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Kockeberreg 02.jpg|center|105x110px]] || Dat éischt Kräiz, dat hei stoung, war en Holzkräiz a gouf vum Jang Beckius-Hoffmann gestëft, dat zweet Kräiz hat en Daach aus Holz driwwer a gouf vum Nicolas Linden-Beckius gestëft. Wéi et verfall war gouf et vum Jos Linden duerch en dekorativ metalle Kräiz vum Kierfecht ersat. D'Kräiz soll un e Mann vum Wuermerbierg erënneren, deen hei um Wee fir op Lenneng en Hëtzschlag krut an do gestuerwern ass.<ref name=KreuzfahrtI73/><ref name=KrzGéigend74/> |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||10, rue de Boevange ([[Nationalstrooss 22]]) || {{Coor dms|49|46|12.78|N|5|58|50,56|O}} || [[Fichier:Weekräiz, 10, rue de Boevange, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz, 10, rue de Boevange, Useldeng-103.jpg|center|105x110px]] || ënnen eng verwittert Muttergottes-Skulptur |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||An enger Weekapell, vis-à-vis vun 8, rue de Boevange ([[Nationalstrooss 22]]) || {{Coor dms|49|46|11,94|N|5|58|49,77|O}} || [[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, rue de Boevange, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, rue de Boevange, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräizer um Sentier culturel zu Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräizer, Sentier culturel, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] ||1697 ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz vu 1697, Sentier culturel, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz vu 1697, Sentier culturel, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Eiser Här am Olivenhain, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Eiser Här schweest Blutt am Olivenhain |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Eiser Här schleeft säi Kräiz, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Eiser Här schleeft säi Kräiz |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Grafleeung, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || D'Grafleeung |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] ||||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kleeschen a Bäerbel, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Skulptur vum [[Kleeschen]] a vum [[Helleg Bäerbel|Hellegte Bäerbel]] |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kréinung Mariae, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Skulptur Kréinung vun der Muttergottes |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräizkapp, Sentier culturel, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräizkapp, Sentier culturel, Useldeng-103.jpg|center|105x110px]] || || |} {{Referenzen}} [[Kategorie:Weekräizer zu Lëtzebuerg]] 24i9yjc2a7ui10zapbm4yvbnyvc0req 2678398 2678397 2026-05-16T19:12:17Z Puscas 735 numm vun der Referenz gëtt et net 2678398 wikitext text/x-wiki Dës Säit ass Deel vun der '''[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]'''. Op hir stinn d'[[Weekräiz]]er an den Uerschaften, déi mam '''Buschtaf U''' ufänken. Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënneräiten zu all Ufanksbuschtaf ze fannen. {| border="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="border-style: solid; padding:5px;" align=center | '''Index''' [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/A|A]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/B|B]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/C|C]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/D|D]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/E|E]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/F|F]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/G|G]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/H|H]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/I|I]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/J|J]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/K|K]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/L|L]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/M|M]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/N|N]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/O|O]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/P|P]] Q [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/R|R]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/S|S]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/T|T]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/U|U]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/V|V]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/W|W]] X Y [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/Z|Z]] |} {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Ueschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || niewent der aler Schoul, um Giewel vun der Post, Eck '' rue de la Marie'' a ''rue du Lac'' || {{Coor dms|49|51|36.7|N|05|50|35.3|O}} || [[Fichier:Weekräiz Ueschdref.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Ueschdrefer Schoul.JPG|center|105x110px]] || |- | [[Ueschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || An der Rue du Lac ([[CR309]]), e puer Meter ënner der “Teeschekapell”|| {{Coor dms|49|51|42.72|N|05|50|41.5|O}} || [[Fichier:Weekräiz bei der Teeschekapell, Uerschdref-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz bei der Teeschekapell, Uerschdref-103.jpg|center|105x110px]] || Mat enger [[Donatus vu Bad Münstereifel|Donatus-Skulptur]] |- | [[Uespelt]]|| [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || 1774 || Um Kläppchen, nieft der Bréck iwwer d'Gander, || {{Coor dms|49|31|13.1|N|6|13|28.5|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Aspelt um Kläppchen 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Aspelt um Kläppchen 02.jpg|center|105x110px]] || D'''Réintgeskräiz'', dat fréier zu enger klenger Kapell gehéiert huet déi bei der Bréck iwwer d'Gander stoung. 1884 gouf d'Kapell ofgerappt an d'Kappstéck gouf an d'Gaardemauer vum Café Raus-Saucy agebaut. Haut steet et um Eck vun enger Mauer nieft der Bréck. |- | [[Uespelt]]|| [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || 1819 || Um Dankebour, um Eck mat der Krokelshaff-Strooss ([[CR156]]) || {{Coor dms|49|31|22.5|N|6|12|59.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Aspelt Krokelshaff-Strooss Dankebour 01.jpg|center|105x110px]] || || Théilekräiz oder Donatuskräiz<ref>Wegkreuze der Gemeinde Frisingen S.3</ref> |- | [[Uesweller]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || 1631 || Um [[CR141]] Richtung Uesweller, ca 65 m vun der Kräizung mat dem [[CR368]] an [[CR370]] || {{Coor dms|49|47|0.9|N|6|27|21.8|O}} || [[Fichier:Osweiler wegekreuz.jpg|center|105x110px]]|| || Opschrëft: ''Im Kreuze ist Heil''<br>D'Kräiz gouf 1910 restauréiert<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.26</ref> |- | [[Uesweller]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || 1842 || Virum Haus 28 an der Haaptstrooss || {{Coor dms|49|47|7.9|N|6|26|25.1|O}} || [[Fichier:Osweiler wegekreuz 1842.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft um Sockel: 1842<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.27</ref> |- | [[Ueweraanwen]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || ||Beim Policebüro, 50, rue Andethana ([[CR132]]) || {{Coor dms|49|39|28.13|N|6|14|31.86|O}}|| [[Fichier:Weekräiz beim Policebüro, Ueweraanwen-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Policebüro, Ueweraanwen-103.jpg|center|105x110px]] || Polychromt Weekräiz mat enger Skulptur vun der Katharina vun Alexandrien. {{Commonscat|Weekräiz beim Policebüro, Ueweraanwen|}} |- | [[Uewerdonwen]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || Géigeniwwer dem Haus Nr. 12 an der ''rue de la Moselle'' || {{Coor dms|49|38|55.4|N|06|23|59.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Oberdonven rue de la Moselle 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Oberdonven rue de la Moselle 01.jpg|center|105x110px]]|| An der Fassad vun enger Scheier<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.75-77</ref> <!-- |- | [[Uewereesbech]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || --> |- | [[Uewerfeelen]] || [[Gemeng Feelen|Feelen]] || || Un der Fass vum Bauerenhaff op Nr 20 an der Areler Strooss ||{{Coor dms|49|50|50.74|N|06|02|27.47|O}} ||[[Fichier:20, route d'Arlon, Oberfeulen-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, 20, route d'Arlon, Oberfeulen-101.jpg|center|105x110px]] || Éischter d'Iwwerreschter vun engem Weekräiz, ma 't erkennt een nach d'Skulptur vun enger [[Pietà]] |- | [[Uewerfeelen]] || [[Gemeng Feelen|Feelen]] || || Baussen un der [[Ale Kierfecht vu Feelen|Kierfechtsmauer]] ||{{Coor dms|49|50|50.41|N|06|02|01.8|O}} ||[[Fichier:Weekräiz beim Kierfecht, Uewerfeelen-104.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Kierfecht, Uewerfeelen-103.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Uewerglabech]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || || || || || --> |- | [[Uewerkäerjeng]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || 1709|| ''rue de Bascharage'' || {{Coor dms|49|34|26.1|N|05|54|33.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Hautcharage rue de Bascharage 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Hautcharage rue de Bascharage 02.jpg|center|105x110px]]|| <!-- |- | [[Uewerkolpech]] || [[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || --> |- | [[Uewerkuer]] || [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] || 1631 || Eck ''route de Belvaux''<br>a ''rue Rattem''|| {{Coor dms|49|34|26.1|N|05|54|33.4|O}} || [[Fichier:Peschtkräiz Oberkorn 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Peschtkräiz Oberkorn 02.jpg|center|105x110px]] || Zanter dem 2. Februar 2015 op der Lëscht vum Zousazinventaire vun den [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|nationale Monumenter]] agedroen. Kuckt och: [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Déifferdeng]] <!-- |- | [[Uewerpallen]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || |- | [[Uewerwampech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- |[[Wuermer Bierg]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || Bei engem Bëschelchen op der Strooss vun der Cité Léibësch op de Wuermer Bierg || {{Coor dms|49|36|17.3|N|6|23|35.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Léibësch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Léibësch 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kräiz aus Bëtong gouf vun der Famill vun engem Wënzer opgestallt, deen op där Plaz vum Blëtz getraff gouf.<ref name=KrzGéigend74>Weekräizer aus éiser Géigend, S.74</ref> |- |[[Wuermer Bierg]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || op Kockeberreg, nieft dem Waasserbehälter || {{Coor dms|49|36|38.1|N|6|23|26.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Kockeberreg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange op Kockeberreg 02.jpg|center|105x110px]] || Dat éischt Kräiz, dat hei stoung, war en Holzkräiz a gouf vum Jang Beckius-Hoffmann gestëft, dat zweet Kräiz hat en Daach aus Holz driwwer a gouf vum Nicolas Linden-Beckius gestëft. Wéi et verfall war gouf et vum Jos Linden duerch en dekorativ metalle Kräiz vum Kierfecht ersat. D'Kräiz soll un e Mann vum Wuermerbierg erënneren, deen hei um Wee fir op Lenneng en Hëtzschlag krut an do gestuerwern ass.<ref name=KrzGéigend74/> |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||10, rue de Boevange ([[Nationalstrooss 22]]) || {{Coor dms|49|46|12.78|N|5|58|50,56|O}} || [[Fichier:Weekräiz, 10, rue de Boevange, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz, 10, rue de Boevange, Useldeng-103.jpg|center|105x110px]] || ënnen eng verwittert Muttergottes-Skulptur |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||An enger Weekapell, vis-à-vis vun 8, rue de Boevange ([[Nationalstrooss 22]]) || {{Coor dms|49|46|11,94|N|5|58|49,77|O}} || [[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, rue de Boevange, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, rue de Boevange, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräizer um Sentier culturel zu Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräizer, Sentier culturel, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] ||1697 ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz vu 1697, Sentier culturel, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz vu 1697, Sentier culturel, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Eiser Här am Olivenhain, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Eiser Här schweest Blutt am Olivenhain |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Eiser Här schleeft säi Kräiz, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Eiser Här schleeft säi Kräiz |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Grafleeung, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || D'Grafleeung |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] ||||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kleeschen a Bäerbel, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Skulptur vum [[Kleeschen]] a vum [[Helleg Bäerbel|Hellegte Bäerbel]] |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kréinung Mariae, Sentier culturel Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] || || Skulptur Kréinung vun der Muttergottes |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräizkapp, Sentier culturel, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Um Sentier culturel, tëscht der [[Kierch Useldeng|Kierch]] an der [[Atert (Baach)|Atert]], si ronderëm engem grousse Weekräiz vu 1697 d'Iwwerreschter vu siwen aneren opgestallt || {{Coor dms|49|46|05,96|N|5|58|44,14|O}} || [[Fichier:Weekräizkapp, Sentier culturel, Useldeng-103.jpg|center|105x110px]] || || |} {{Referenzen}} [[Kategorie:Weekräizer zu Lëtzebuerg]] 32x213r6upbzc20utgrf1196emvpe5k Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/W 0 169396 2678399 2652910 2026-05-16T19:15:12Z Puscas 735 Referenze mat deem Numm gëtt et net 2678399 wikitext text/x-wiki Dës Säit ass Deel vun der '''[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]'''. Op hir stinn d'[[Weekräiz]]er an den Uerschaften, déi mam '''Buschtaf W''' ufänken. Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënneräiten zu all Ufanksbuschtaf ze fannen. {| border="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="border-style: solid; padding:5px;" align=center | '''Index''' [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/A|A]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/B|B]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/C|C]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/D|D]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/E|E]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/F|F]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/G|G]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/H|H]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/I|I]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/J|J]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/K|K]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/L|L]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/M|M]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/N|N]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/O|O]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/P|P]] Q [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/R|R]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/S|S]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/T|T]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/U|U]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/V|V]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/W|W]] X Y [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/Z|Z]] |} {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! width=120px|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Waalsdref]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]]|| || || || || || --> |- |[[Waarken]] || [[Gemeng Ettelbréck|Ettelbréck]] ||1740 ||Lénks vum Kiercheportal vun der [[Kapell Waarken|Kapell]] || {{Coor dms|49|51|18.68|N|06|05|27.87|O}} || [[Fichier:Weekräiz lénks, Kapell Waarken-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz lénks, Kapell Waarken-102.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Waarken]] || [[Gemeng Ettelbréck|Ettelbréck]] ||1782 ||Riets vum Kiercheportal vun der [[Kapell Waarken|Kapell]] || {{Coor dms|49|51|18.78|N|06|05|27.72|O}} || [[Fichier:Weekräiz riets, Kapell Waarken-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz riets, Kapell Waarken-102.jpg|center|105x110px]] || Just nach de Kapp vum Weekräiz |- |[[Waasserbëlleg]] || [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || 1850 || ''rue du Bocksberg'' Richtung Mompech,<br>ca 350 m ausserhalb der Uertschaft || {{Coor dms|49|42|51.5|N|06|29|20.7|O}} || [[Fichier:Wasserbillig Wegekreuz.jpg|center|105x110px]] || || ''Schwoarzt Kräiz'' oder ''Hermeskräiz'',<br>Opschrëft: ''Errichtet zur Erinnerung an das Leiden und Sterben unseres Herrn Jesu Christi 1850''<ref name=KreuzfahrtII81>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.81</ref> |- |[[Waasserbëlleg]] || [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || || ''rue du Bocksberg'' Richtung Mompech,<br>ca 250 m ausserhalb der Uertschaft || {{Coor dms|49|42|53.8|N|06|29|25.4|O}} || [[Fichier:Wasserbillig Wegekreuz(2).jpg|center|105x110px]] || || ''Wäisst Kräiz''<ref name=KreuzfahrtII81 />, <br>Opschrëft: ''O JESU, Mit aufgespantn armen umarme du uns Reuige SÜNDER, Stehe uns bei und Verlasse uns nicht im Leben und im Tode, Am Tage der Trübsall und gefahr, Erlöse uns O JESU'' |- |[[Waasserbëlleg]] || [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || || ''rue des Ponts'' || {{Coor dms|49|42|53.8|N|06|29|25.4|O}} || [[Fichier:Wasserbillig Wegekreuz(4-2).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wasserbillig Wegekreuz(4-1).jpg|center|105x110px]] || Nëmmen e Kappstéck, an d'Fassad vun engem Haus integréiert<br>Opschrëft uewen: ''IHR DOTTEN KOMT ZU GERICHT''<ref name=KreuzfahrtII82>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.82</ref> |- |[[Waasserbëlleg]] || [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || || ''rue des Bateliers'' || {{Coor dms|49|42|51.1|N|6|30|8.9|O}} || [[Fichier:Wasserbillig Wegekreuz(5-4).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wasserbillig Wegekreuz(5-1).jpg|center|105x110px]] || Bei dësem Kräiz gouf fréier bei Pressessiounen en Altor opgeriicht. Opschrëft uewen: ''DEN NAMEN DES HEREN SEI GEBENEDEIT IO BI''<br>Opschrëft ënnen: ''IM NAMEN IESU SOLEN SIG BIGEN ALE KNIEN DI IM HIMEL AUF ERDEN UND UNTER DER ERDEN SEIN''<ref name=KreuzfahrtII82 /> |- |[[Wäicherdang]] || [[Gemeng Klierf|Klierf]] || || 11, Op der Bouch || {{Coor dms|50|02|15.94|N|5|59|19.07|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weicherdange Op der Bouch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weicherdange Op der Bouch 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: Denkmal für die Eheleute M. Pauls - M. Schmitz.<br>Erklärung: Effektiv gouf de 26. Januar 1818 an der deemoleger Gemeng Wäicherdang de Michael Pauls (Pols) mat der Maria Margaretha Schmitz bestuet, béid waren vu Wäicherdang gebierteg<ref>[https://query.an.etat.lu/Query/Dateien/11/D56619.pdf Hochzäitsakt Nr.1 vum 26. Januar 1818 Gemeng Wäicherdang]</ref> |- |[[Wäiswampech]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || Kräizung: ''Gruuss-Strooss - Urenerweeg'' || {{Coor dms|50|8|23.0|N|6|4|46.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach Gruuss-Strooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach Gruuss-Strooss 02.jpg|center|105x110px]] || Nieft der Hostellerie du Nord<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band VI, S.37</ref> |- |[[Wäiswampech]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || 1755 || Kiricheneck Nr. 51 || {{Coor dms|50|8|14.1|N|6|4|26.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach Kiricheneck 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach Kiricheneck 02.jpg|center|105x110px]] || Beim Haus G. Simon<br>Opschrëft op der Sail:<br>MARIA FRANCK DES E. CORNELI 1755<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band VI, S.38-39</ref> |- |[[Wäiswampech]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || Kiricheneck Nr. 6 || {{Coor dms|50|8|16.5|N|6|4|28.9|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach 6 Kiricheneck 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach 6 Kiricheneck 02.jpg|center|105x110px]] || Beim Haus Scheuren-Glod<br>Opschrëft op der Sail warscheinlech op Latäin, awer net lieserlech<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band VI, S.40-42</ref> |- |[[Wäiswampech]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || Kleine Weeg Nr. 2, d'Kräiz steet an der Duarrefstrooss || {{Coor dms|50|8|8.7|N|6|4|27.1|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach Kleine Weeg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weiswampach Kleine Weeg 02.jpg|center|105x110px]] || Beim Haus Thinnes; d'Kräiz gouf als Ersatz fir eng Seegenskapell opgeriicht, déi fréier do stoung<br>Opschrëft um Sockel:<br>''Sei ruhig Herz / sei stille / Und trage deine Last /Es ist ja Gottes / Wille / Was du zu / tragen hast''<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band VI, S.43-44</ref> <!-- |- |[[Wal (Réiden)|Wal]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || || || || || || |- |[[Waldbëlleg]] || [[Gemeng Waldbëlleg|Waldbëlleg]] || || || || || || ---> |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || 1863 || Um Ale Kierfecht, hanner der [[Kierch Waldbriedemes|Kierch]] || {{Coor dms|49|33|23.03|N|06|17|14.93|O}} || [[Fichier:Weekräiz, ale Kierfecht Waldbriedemes-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz, ale Kierfecht Waldbriedemes-102.jpg|center|105x110px]] || Stephanskräiz, mat der Opschrëft: ''das verfalenne Kreitz widerhergestellt von J Brandenburger und M Groos von Waldbredimus den 2. Merz 1863''<br>Dëst Kräiz stoung fréier baussent dem Duerf op der Säit vu Bus. Et war e Merci well d'Leit verschount blouwe virun der Pescht. Et huet en anert Kräiz ersat dat virdrun do stoung.<ref name=KreuzfahrtI53>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S. 53</ref> |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || 1866 || Eck 'Um Kiem' a 'Leemeck', an der Weekapell "Famill Marx"|| {{Coor dms|49|33|21.72|N|06|17|06.29|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Weekapell Marx, Waldbriedemes-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz, Weekapell Marx, Waldbriedemes-102.jpg|center|105x110px]] || 1999 renovéiert. |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || 1734 || Haaptstrooss ([[CR148]]), an der Weekapell vis-à-vis vum Veräinsbau || {{Coor dms|49|33|25.11|N|06|17|16.0|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Weekapell CR148 Waldbriedemes-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz, Weekapell CR148 Waldbriedemes-102.jpg|center|105x110px]] || d'"Kräiz an der Kapell" gouf opgeriicht fir d'Hëllef vum Härgott géint Krankheeten unzeruffen.<ref name=KreuzfahrtI55>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S. 55</ref> |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || 1717 || Haaptstrooss ([[CR148]]), um Haus Nr 54|| {{Coor dms|49|33|21.98|N|06|17|07.52|O}} || [[Fichier:Weekräiz, 54 Haaptstrooss, Waldbriedemes-101.jpg|center|105x110px]] || || Mörschkräiz, och Antheskräiz genannt<ref name=KreuzfahrtI55 /> |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || 1818 || Schoulstrooss 7 || {{Coor dms|49|33|22.0|N|06|17|15.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Waldbredimus rue de l'École 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Waldbredimus rue de l'École 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft um Sockel:<br>''Dises Kreutz ist aufgericht worden durch den Nicola Spanier im Jahre 1818 MN MA''<ref name=KreuzfahrtI53 /> |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Waldbriedemes|Waldbriedemes]] || 1458, 1709 || an der [[Kierch Waldbriedemes|Kierch]] || {{Coor dms|49|33|22.9|N|06|17|14.4|O}} || [[Fichier:Waldbriedemes L, Weekräiz-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Waldbriedemes L, Weekräiz-102.jpg|center|105x110px]] || "Peschtkräiz" oder "Biergerkräiz" genannt, mat der Opschrëft:<br>''EXSTR UCTA 1458 Frans (Plvmer) - 1709 Durch die Gemein von Waldtbredimus''<br>stoung fréier am Duerf op der Bausseréckwand vun enger Kapell. Et gouf zur Zäit vun enger [[Pescht]]epidemie opgeriicht, 1708 duerch d'Zaldote vum Herzog vu Bayeren zerstéiert an 1709 vun der Gemeng restauréiert. 1974 gouf et an d'Kierch gesat.<ref name=KreuzfahrtI55 /> |- |[[Walfer]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || 1642 || An der [[Kierch Walfer|Walfer Kierch]] || {{Coor dms|49|39|31.8|N|6|7|57.9|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kierch Walfer-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, Kierch Walfer-103.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft ënnen op der Sail:<br>''DIS CRVTZ HAT LASSEN AUFRICHTEN IN EHREN GOTTES IOHA MULLER HEINRICH BLEY 1642''<br>Dëst Peschtkräiz stoung fréier op der Bréck iwwer d'Uelzecht, nach virdrun stoung et am "Melleschpesch" um Bord vun der Strooss. Wéinst dem Numm Muller kann et sinn datt et vum deemolege Mëller opgeriicht gouf.<ref name=KreuzfahrtIII104>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band III, S. 104</ref> |- |[[Walfer]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || || An der [[Kierch Walfer|Walfer Kierch]] || {{Coor dms|49|39|31.8|N|6|7|57.9|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kierch Walfer.jpg|center|105x110px]] || || Kappstéck |- |[[Walfer]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || || Um [[Lieu-dit]] ''[[Doudeg Fra]]'' am [[Gréngewald]] || {{Coor dms|49|32|42.7|N|6|9|53.9|O}} || [[Fichier:Femme morte croix de chemin.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Femme morte croix de chemin détail.jpg|center|105x110px]] || <!--- |- |[[Wallenduerfer-Bréck]] || [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || || || || || |- |[[Walter]] ||[[Stauséigemeng]] || || || || || || |---> |- |[[Wandhaff (Buerschent)]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || Bei enger Grupp vu bemierkenswäerte Lannen um CR350 || {{Coor dms|49|52|15.23|N|6|3|53.3|O}} || [[Fichier:Bourscheid, Weekräiz beim Wandhaff (102).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bourscheid, Weekräiz beim Wandhaff (101).jpg|center|105x110px]] || Niewendrun eng Madonna hanner Gitter <!-- |[[Wanseler]] ||[[Gemeng Wanseler|Wanseler]] || || || || || || --> |- |[[Wecker (Biwer)|Wecker]] ||[[Gemeng Biwer|Biwer]] || 1843 || Haaptstrooss 9 ([[CR134]]) || {{Coor dms|49|41|38.7|N|6|23|0.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wecker 9 Haaptstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft ënnen op der Sail:<br>''MATHIAS MEHLEN / DETZEN EAM / II 1843 N.P. K.M.''<br>N.P. sinn d'Initiale vum Nikolaus Pinnel, K.M. déi vun der Katharina Mehlen. De Mathias Mehlen war där hire Papp. Detzen (oder Déitzen) war den Hausnumm vun der Famill Mehlen.<br>Op der Sail ass e Relief vum hl. Mathias ze gesinn.<ref name=KreuzfahrtII74>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.74</ref> |- |[[Wecker (Biwer)|Wecker]] ||[[Gemeng Biwer|Biwer]] || 1781 (Kräiz)<br>1783 (Sockel) || Härebierg, virun der [[Kierch Wecker|Kierch]] || {{Coor dms|49|41|45.6|N|6|23|15.9|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wecker Härebierg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wecker Härebierg 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft ënnen um Sockel:<br>DIES CREITZ HAT LASSEN MACHEN / UND AUFRICHTEN JOHANNES LENTZ / UND ELISABETDA LENTZ Z·EHREN / GOTTES VND DER FÜNF WUNDEN JESU / CHRISTUS EZEIT AUF WECKER MILLEN 1783<ref name=KreuzfahrtII74 /> <!-- |- |[[Wegdichen]] || [[Gemeng Wolz|Wolz]] || || || || || || |- |[[Weidert]] || [[Gemeng Fiels|Fiels]] || || || || || ||--> |- |[[Weydeg]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || ||Kräizung [[Nationalstrooss 14|N14]] mam [[CR132]] ||{{Coor dms|49|43|18.5|N|6|19|14.4|O}} ||[[Fichier:Biwer, Weidig wayside cross (1).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Biwer, Weidig wayside cross (2).jpg|center|105x110px]] || <!--|- |[[Weier]] || [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || || || || || || |- |[[Weiler (Pëtschent)|Weiler]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || || || || || |- |[[Weiler (Wëntger)|Weiler]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- |[[Weilerbaach]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || || || || || || --> |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || 1749 || Rue du Schlammesté Nr. 8 || {{Coor dms|49|32|29.7|N|6|11|52.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weiler-la-Tour rue du Schlammesté 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weiler-la-Tour rue du Schlammesté 02.jpg|center|105x110px]] || Op dëser Plaz stoung fréier d'Mertzvogtei.<br>Opschrëft ënnen op der Sail: ''FRANS MERDZ / IOHANATA SALSGEBER''.<br>De Relief op der Sail weist den hellege Franziskus.<ref name=KreuzfahrtIII63>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band III, S.63</ref> |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || Am Ausgang vun der Uertschaft, Richtung [[Schlammestee]], lénkser Hand bei den [[De Mythos vun der Onofhängegkeet 1839|Onofhängegkeetsmonumenter vun 1939 an 1989]] || {{Coor dms|49|32|19.48|N|6|11|37.01|O}} || [[Fichier:Weekräiz beim Onofhängegkeetsdenkmal, Weiler-la-Tour-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Onofhängegkeetsdenkmal, Weiler-la-Tour-102.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || Un der Kierfechtskapell um "Neie Kierfecht" || {{Coor dms|49|32|29.16|N|6|12|10.81|O}} || [[Fichier:Weekräiz un der Kierfechtskapell, Neie Kierfecht, Weiler-la-Tour-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz un der Kierfechtskapell, Neie Kierfecht, Weiler-la-Tour-103.jpg|center|105x110px]] || Um Fouss en Hellegerelief, drënner ''S. CARROLUS'' |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || Op der Proprietéit, 16, Läffelsgaass (Rue du Cimetière) || {{Coor dms|49|32|29.16|N|6|12|05.9|O}} || [[Fichier:Weekräiz an der Läffelsgaass, Weiler-la-Tour-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz an der Läffelsgaass, Weiler-la-Tour-102.jpg|center|105x110px]] || 2017 an den Hecke verstoppt <!--D'Haus ass an der Vente, vläit am Wanter fräigestallt --> |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || Am Agank vum Ale Kierfecht, Rue du Château || {{Coor dms|49|32|36.27|N|6|11|58.63|O}} || [[Fichier:Um Kierfecht zu Weiler-la-Tour-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Weimeschkierch]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || 1716 || ''rue Munchen-Tesch'',<br>um Eck mat der ''rue de Stavelot'' || {{Coor dms|49|37|40.8|N|06|08|0.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Weimerskirch rue Munchen-Tesch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Weimerskirch rue Munchen-Tesch 02.jpg|center|105x110px]] || an d'Fassad vum Haus integréiert |- | [[Weimeschkierch]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || Am Fond Saint-Martin || {{Coor dms|49|37|41.66|N|06|08|09.25|O}} || [[Fichier:Weimeschkierch, Weekräiz, Fond St Martin-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Weimeschkierch]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || [[1604]] || An der [[Kierch Lëtzebuerg-Weimeschkierch|Kierch]]|| {{Coor dms|49|37|40.19|N|06|08|06.61|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Kierch Weimeschkierch-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, Kierch Weimeschkierch-101.jpg|center|105x110px]]|| De Kapp vun engem Weekräiz huet hei an der Kierch e Refuge fonnt. |- |[[Welfreng]] || [[Gemeng Duelem|Duelem]] || 1735 || bei der [[Kierch Welfreng|Kierch]] || {{Coor dms|49|32|21.3|N|06|17|00|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Kirche Welfrange 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wayside cross in Welfrange 2013-08.jpg|center|105x110px]]|| D'"Missiounskräiz" staamt aus dem Atelier Greef vun Altwis a gouf vum August Reuter opstelle gelooss. Et stoung fréier direkt un der Mauer vun der aler Kapell, déi 1928 ofgerappt gouf. Dobäi ass d'Kräiz zesummegebrach, gouf spéider awer nees virun där neier [[Kierch Welfreng|Welfrenger Kierch]] opgestallt.<ref name=KreuzfahrtII104>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.101</ref> |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1718|| rue de l'Église,<br>géigeniwwer der [[Kierch Welleschten|Kierch]] || {{Coor dms|49|31|26.6|N|06|20|32.3|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wellenstein rue de l'Église 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:WeeKrWe22.JPG|center|105x110px]]|| "Anekräiz" aus Schengener Sandsteen, mat der Opschrëft: ''Avfgerigt zv Ehren Gotes vnd Trost der Lebenigen vnd Abgestorben Gal.... 1718''<ref name=KreuzfahrtI60>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.60</ref> |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''rue de Remich'' um Eck mat der ''rue de l'Église'' || {{Coor dms|49|31|29.7|N|06|20|30.6|O}} || [[Fichier:Weekräiz Wellesteen, rue de l'église-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Weekräiz Wellesteen, rue de l'église-103.jpg|center|105x110px]]|| D'Kräiz stoung bis 1963 am Zentrum vum Duerf virun engem Haus.<ref name=KreuzfahrtI60/> |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1718 || ''rue de Remich'' || {{Coor dms|49|31|31.3|N|06|20|33.1|O}} || [[Fichier:Weekräiz Wellesteen, rue de Remich-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Weekräiz Wellesteen, rue de Remich-102.jpg|center|105x110px]]|| Steet nieft enger Weekapell. Opschrëft um Kappstëck: ''Aufgericht zu Ehren Gottes und der Erzbruderschaft der Heiligen Anna Gott allein die Ehr Anno 1718''<ref name=KreuzfahrtI60/> |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1862 || beim Kierfecht || {{Coor dms|49|31|30.9|N|06|20|43.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wellenstein, beim Kierfecht 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz beim Kierfecht, Wellesteen-101.jpg|center|105x110px]]|| Kräiz op Maes, mat der Opschrëft:<br>''Zum Andenken der Jungfrau Maria Sünnen von Wellenstein, welche der Herr an dieser Stelle am 2. August 1862 im Alter von 27 Jahren zu sich rief. Forsche Gottes Ratschlüssen nicht nach, wenn auch unversehends Gott dein Herr sein will. Sie werden alle klar am Jüngsten Tag. Nun bete für mich und wandle still.''<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.60+62</ref> |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || G88Q+M7 Schengen || {{Coor dms|49|31|00.1|N|6|20|17.8|O}} || [[Fichier:Welleschten Gedenkplaz Leo Hentzen 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Welleschten Gedenkplaz Leo Hentzen 2.jpg|center|105x110px]]|| Niewent dem Weekräiz steet eng Hubertusstatu. Dozou och eng Plakett mt der Opschrëft "Eisem Jagdfrënd Leo Hentzen + 1966" |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1803, 1809, 1818 || am Haff bei der Heenegässel || {{Coor dms|49|31|27.2|N|06|20|28.4|O}} || [[Fichier:Weekraiz Welleschten Heenegässel 5.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekraiz Welleschten Heenegässel 1.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekraiz Welleschten Heenegässel 3.jpg|left|105x110px]] [[Fichier:Weekraiz Welleschten Heenegässel 4.jpg|right|105x110px]] An dësem Bannenhaff sinn dës 3 Weekräizer opgeriicht ginn, déi op verschiddene Plazen an der Gewan stoungen. <!-- |- | [[Welschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || |- |[[Welsduerf]] ||[[Gemeng Colmer-Bierg|Colmer-Bierg]] || || || || || || |- |[[Wëlwerwolz]] ||[[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]]|| || || || || || |- |[[Wëntger]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- |[[Wëntreng]] ||[[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''Wäistrooss'' am Agank vu Wëntreng a Richtung Remerschen || {{Coor dms|49|30|0.6|N|06|21|11.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wintrange Wäistrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wintrange Wäistrooss 02.jpg|center|105x110px]] || "Kräiz op der Quäschwiss"<br>Dat ursprénglech Kappstéck, dat d'Kräizegungsgrupp gewisen huet, gouf bei engem Verkéiersaccident zerstéiert an duerch en einfacht Kräiz mat Metallchristus ersat.<ref name=KreuzfahrtI64>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.64</ref> |- |[[Wëntreng]] ||[[Gemeng Schengen|Schengen]] || || am ''Brékelter'' || {{Coor dms|49|30|02.93|N|06|21|03.59|O}} || [[Fichier:Wëntreng, Weekräiz.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, 6, Brékelter, Wëntreng-103.jpg|center|105x110px]] || Schéint Weekräiz um Haff vum Nic Rock, zirka 250 Joer al.<ref name=KreuzfahrtI64 /> |- |[[Weyer]] ||[[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || 1773 || CR101 || {{Coor dms|49|43|32.9|N|06|11|46.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Weyer 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Weyer 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: PETRUS KAHN 1773 |- |[[Wilwerdang]] ||[[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || 1631 || D'«Zaangeltskräiz» steet am Wämperweeg ([[CR336]]) am Ausgang vun der Uertschaft || {{Coor dms|50|08|25.18|N|06|01|46.65|O}} || [[Fichier:Zaangeltskräiz, Wämperweeg - CR336, Wilwerdang-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Zaangeltskräiz, Wämperweeg - CR336, Wilwerdang-104.jpg|center|105x110px]]|| |- |[[Wilwerdang]] ||[[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || Op der N12 virun den Haiser N°55 an N° 57.|| {{Coor dms|50|08|27.00|N|06|01|28.60|O}} || || || |- | [[Wolwen]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1831 || [[Wolwener Klaus]] || {{Coor dms|49|49|53.8|N|05|46|44.1|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wolwener Klaus 01.jpg|center|105x110px]] || || |- |[[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] || [[Gemeng Wolz|Wolz]] || 1502 || [[Justizkräiz (Wolz)|Justizkräis]] um Eck vun der Grand-Rue mat der Rue Hannelast|| {{Coor dms|49|57|57.78|N|05|56|13.31|O}} || [[Fichier:Justizkräiz_Wolz_Bommenzinnes.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Justizkräiz Wolz A.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- |[[Wuelessen]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || --> |- |[[Wuelper]] || [[Gemeng Konsdref|Konsdref]] || ëm 1815 || Beim Wolperhaff laanscht der {{N11}} || {{Coor dms|49|45|54.6|N|6|21|47.6|O}} || [[Fichier:Wolperhaff wayside cross.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz beim Wolperhaff-101.jpg|center|105x110px]] || D'Kräiz gouf opgeriicht als Erënnerung un e Gendaarm deen an engem strenge Wanter ëm 1815 vun engem Ruddel [[Wollef|Wëllef]] ugegraff a bis op e puer Reschter opgefriess gouf.<ref name=KreuzfahrtIII43>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band III, S.43</ref> {{Commonscat|Weekräiz beim Wolperhaff|}} |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || ''route Principale'' beim "Hellegenhaischen" || {{Coor dms|49|36|16.9|N|06|24|02.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange route Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange route Principale 02.jpg|center|105x110px]] || Iwwer dëst Weekräizkappstéck gëtt et zwou Soen<ref name=KreuzfahrtI72>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.72</ref> |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || ''route Principale, 152'' || {{Coor dms|49|36|41.7|N|06|24|20.9|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange route Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange route Principale 02.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1720 || ''Krunnegaass, 23'' || {{Coor dms|49|36|40.3|N|06|24|25.3|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange Krunnegaass 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange Krunnegaass 02.jpg|center|105x110px]] || Et ass dat schéinste Weekräiz zu Wuermer<ref name=KrzGéigend70>Weekräizer aus éiser Géigend, S.70</ref> |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || Kräizung vum [[CR146A]] mam [[CR122]] || {{Coor dms|49|37|04.0|N|06|24|06.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange CR146A 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange CR146A 02.jpg|center|105x110px]] || Weekapell mam Kappstéck vum "Schneiderjahnskräiz"<br>Opschrëft:''Maria du reine Jungfrau, bitte deinen lieben Sohn für uns in unserer Sterbestunde''.<ref name=KreuzfahrtI72/><ref name=KrzGéigend70/> |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1882 || Kräizung vum [[CR146A]] mam [[CR122]] || {{Coor dms|49|37|03.9|N|06|24|07.3|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange CR146A 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wormeldange Wegekreuz 1882.jpg|center|105x110px]]|| Opschrëft: ''O, ihr alle, die ihr vorübergehet am Wege gebet Acht und sehet ob ein Schmerz gleich sei meinem Schmerz - Jeremias 1.12''.<br>D'Weekräiz kënnt aus dem Atelier vum Mathias Sadler (1836-1903) vu Wuermer. D'Kräiz uewendrop gouf schonn e puermol erneiert. Fréier stoung hei d'Weekräiz deem säi Kappstéck (Schneiderjahnskräiz) haut an der Kapell op der anerer Säit vun der Strooss steet.<ref name=KreuzfahrtI72 /><ref name=KrzGéigend70/> |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || ''rue du Cimetière'' || {{Coor dms|49|36|39.76|N|06|24|22.95|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange rue du Cimetière 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Wormeldange rue du Cimetière 02.jpg|center|105x110px]] || Ural Weekräiz dat scho fréier an der Kierfechtsmauer agebaut war, 2020 gouf et restauréiert an nees an eng Nisch an déi nei erbaute Kierfechtsmauer gesat. Fréier gouf op Palmsonndeg virum Kräiz de "Pällem" niddergeluecht an duerno verbrannt. D'Äsche sinn dann dat Joer drop op Äschermëttwoch benotzt ginn. |} {{Referenzen}} [[Kategorie:Weekräizer zu Lëtzebuerg]] 20jvhin60kslnnmboau6708bwyfssg3 Les petites Cardinal 0 169639 2678461 2675322 2026-05-16T19:44:43Z VolvoxBot 61746 /* Ëm wat geet et am Film? */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678461 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film nei |Plakat= |Produktiounsland= |Produktiounsjoer= |Dauer=93 Min |Originalsprooch= |Regie=[[Gilles Grangier]] |Dréibuch=[[Françoise Giroud]]<br>[[Marc-Gilbert Sauvajon]] |Fotografie=[[Marcel Grignon]] |Format={{1,37:1}} |Faarf=[[Schwaarz-Wäiss]] |Faarftechnik= |Musek=[[Vincent Scotto]] |Schnëtt=[[André Gug]] |Dekoren=[[Raymond Druart]] |Produzent=[[Claude Dolbert]] |Produktiounsgesellschaft=Codo Cinéma |Haaptacteuren=[[Saturnin Fabre]] als Cardinal<br>[[Denise Grey]] als Mme Cardinal<br>[[Véra Norman]] als Virginie Cardinal<br>[[Sophie Leclair]] als Pauline Cardinal<br>[[Jean Tissier]] als Marquis Alberto de Cavalcanti<br>[[Claude Nicot]] als Gaspard<br>[[Jacques Castelot]] als Baron des Glaïeuls<br>[[Jacques Meyran]] als Giuseppe Chamborini<br>[[Jacqueline Noëlle]] als Anais<br>[[ Henri Niel]] als Concierge<br>[[ Paul Azaïs]]<br>[[ Jacques Beauvais]]<br>[[ Gérard Buhr]]<br>[[ René Hell]]<br>[[ Charles Lemontier]]<br>[[ Albert Michel]]<br>[[ Georges Paulais]]}} ''' Les petites Cardinal''' ass e franséische Film vum [[Gilles Grangier]] aus dem Joer 1951 no engem Roman vum [[Ludovic Halévy]] mam [[Saturnin Fabre]] a mat der [[Denise Grey]] an den Haaptrollen. == Ëm wat geet et am Film? == [[1870]]er-Joren zu Paräis: D'Virginie an d'Pauline Cardinal sinn allebéid Ballerinaen an der [[Opéra Garnier|Paräisser Oper]]. Hir Eltere si schaarf drop, se mat enger ''gudder Partie'' ze bestueden, si selwer hunn aner Ambitiounen... == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Petites Cardinal}} [[Kategorie:Franséisch Filmer]] [[Kategorie:Franséisch Schwaarz-Wäiss-Filmer]] [[Kategorie:Filmer 1951]] [[Kategorie:Filmer vum Gilles Grangier]] 78la41dquekghy7p4ehela8fb302keg FC Atert Bissen 0 170237 2678649 2623051 2026-05-17T09:47:30Z Basile LOSC 55189 2678649 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Atert Bissen | Logo = | Offiziellen Numm = Football Club Atert Bissen | Spëtznumm = | Grënnung = [[1917]] | Veräinsfaarwen = | Opgeléist = | Stadion = Stade Klengbousbierg,<br>[[Biissen]] | Plazen = 1500 | President = Carlos Teixeira | Liga = [[BGL Ligue|BGL Ligue]] }} Den '''FC Atert Bissen''' ass e lëtzebuergesche [[Foussball]]club vu [[Biissen]] an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. == Um Spaweck == * [https://www.fcbissen.lu/ Websäit vum FC Atert Bissen] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Bissen]] [[Kategorie:Gemeng Biissen]] pfh67yz3uda7r87g0m3lcjbwst63aaz 2678650 2678649 2026-05-17T09:51:27Z Basile LOSC 55189 2678650 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Atert Bissen | Logo =https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fichier:Logo_FC_Atert_Bissen_2023.svg&lang=fr (original at https://extranet.flf.lu/api/export/clublogo/500012) | Offiziellen Numm = Football Club Atert Bissen | Spëtznumm = | Grënnung = [[1917]] (als FC Jeunesse Bissen) [[1929]] (als Red Star Bissen) [[1945]] (als FC Atert Bissen) | Veräinsfaarwen = | Opgeléist = | Stadion = Stade Klengbousbierg,<br>[[Biissen]] | Plazen = 1500 | President = Carlos Teixeira | Liga = [[BGL Ligue|BGL Ligue]] }} Den '''FC Atert Bissen''' ass e lëtzebuergesche [[Foussball]]club vu [[Biissen]] an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. == Um Spaweck == * [https://www.fcbissen.lu/ Websäit vum FC Atert Bissen] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Bissen]] [[Kategorie:Gemeng Biissen]] 5xomcank7e6qky53sb4uv41wmhmedyz 2678651 2678650 2026-05-17T09:52:43Z Basile LOSC 55189 2678651 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Atert Bissen | Logo =https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Fichier:Logo_FC_Atert_Bissen_2023.svg&lang=fr | Offiziellen Numm = Football Club Atert Bissen | Spëtznumm = | Grënnung = [[1917]] (als FC Jeunesse Bissen) [[1929]] (als Red Star Bissen) [[1945]] (als FC Atert Bissen) | Veräinsfaarwen = | Opgeléist = | Stadion = Stade Klengbousbierg,<br>[[Biissen]] | Plazen = 1500 | President = Carlos Teixeira | Liga = [[BGL Ligue|BGL Ligue]] }} Den '''FC Atert Bissen''' ass e lëtzebuergesche [[Foussball]]club vu [[Biissen]] an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. == Um Spaweck == * [https://www.fcbissen.lu/ Websäit vum FC Atert Bissen] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Bissen]] [[Kategorie:Gemeng Biissen]] jq44e5qhhf8j6cznfz3mibf90gcgsvn 2678652 2678651 2026-05-17T09:54:47Z Basile LOSC 55189 2678652 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Atert Bissen | Logo =FC Atert Bissen Logo.svg | Offiziellen Numm = Football Club Atert Bissen | Spëtznumm = | Grënnung = [[1917]] (als FC Jeunesse Bissen) [[1929]] (als Red Star Bissen) [[1945]] (als FC Atert Bissen) | Veräinsfaarwen = | Opgeléist = | Stadion = Stade Klengbousbierg,<br>[[Biissen]] | Plazen = 1500 | President = Carlos Teixeira | Liga = [[BGL Ligue|BGL Ligue]] }} Den '''FC Atert Bissen''' ass e lëtzebuergesche [[Foussball]]club vu [[Biissen]] an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. == Um Spaweck == * [https://www.fcbissen.lu/ Websäit vum FC Atert Bissen] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Bissen]] [[Kategorie:Gemeng Biissen]] f2bnciylm47wuoifi4k34e56vf71my7 2678655 2678652 2026-05-17T09:57:34Z GilPe 14980 e lokale Fichier vun der fr.wiki kann hei net ugewise ginn 2678655 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Atert Bissen | Offiziellen Numm = Football Club Atert Bissen | Spëtznumm = | Grënnung = [[1917]] (als FC Jeunesse Bissen) [[1929]] (als Red Star Bissen) [[1945]] (als FC Atert Bissen) | Veräinsfaarwen = | Opgeléist = | Stadion = Stade Klengbousbierg,<br>[[Biissen]] | Plazen = 1500 | President = Carlos Teixeira | Liga = [[BGL Ligue|BGL Ligue]] }} Den '''FC Atert Bissen''' ass e lëtzebuergesche [[Foussball]]club vu [[Biissen]] an der [[BGL Ligue (Lëtzebuerg)|BGL Ligue]]. == Um Spaweck == * [https://www.fcbissen.lu/ Websäit vum FC Atert Bissen] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Bissen]] [[Kategorie:Gemeng Biissen]] 7b8c3qihqeow04lb18ih8c6tj9rv2bx Ophrys insectifera 0 171967 2678290 2678230 2026-05-16T16:46:16Z Volvox 4050 cf. [[Diskussioun:Ophrys insectifera]]) 2678290 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Mécken-Aperhoerorchidee]] [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Orchideeën zu Lëtzebuerg]] ppbbo8ty19u3oye5qt1hozcs8uyoxfd Schabloun:Infobox Element 10 172688 2678401 2643767 2026-05-16T19:24:20Z Puscas 735 k 2678401 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard |name = |bodystyle = |abovestyle = background:#BBBBBB; |subheaderstyle= background:#BBBBBB; |above = {{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAME}}}} |subheader = {{fr}} {{#invoke:WikidataIB|getLabel|qid={{#invoke:WikidataIB|getQid}}|lang=fr}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Positioun|}}}|{{wikidata|property|P242}}-TableImage.svg|maxsize=250px|alt={{{alt|}}}}}}} |caption = {{small|Positioun vum {{PAGENAME}} am Periodesystem}} |autoheaders = y |headerstyle = background:#EEEEEE; |labelstyle = background: |datastyle = |header10 = Allgemenges | label11 = [[Elementsymbol|Symbol]] | data11 = {{If empty | {{{Elementsymbol|}}} | {{wikidata|property|P246}} }} | label12 = [[Uerdnungszuel]] | data12 = {{If empty | {{{Uerdnungszuel|}}} | {{wikidata|property|P1086}} }} | label14 = Virgänger | data14 = {{#invoke:WikidataIB|getQualifierValue|P31|pval=Q11344|qual=P155|onlysourced=no|fetchwikidata=ALL}} | label15 = Nofollger | data15 = {{#invoke:WikidataIB|getQualifierValue|P31|pval=Q11344|qual=P156|onlysourced=no|fetchwikidata=ALL}} | label16 = [[Elementkategorie]] | data16 = {{{Elementkategorie|}}} | label17 = Gehéiert zu | data17 = {{If empty | {{{Gehéiert zu|}}} | {{wikidata|properties|linked|P361|sep=<br>}} }} | label18 = Faarf | data18 = {{If empty | {{{Faarf|}}} | {{wikidata|property|P462}} }} | label19 = [[CAS-Nummer]] | data19 = {{If empty | {{{CAS-Nummer|}}} | {{wikidata|property|P231}} }} |header20 = Atomar | label22 = [[Atommass]] | data22 = {{If empty | {{{Atommass|}}} | {{wikidata|property|P2067}} }} | label23 = [[Elektronekonfiguratioun]] | data23 = {{If empty | {{{Elektronekonfiguratioun|}}} | {{wikidata|property|P8000}} }} |header30 = Physikalesch | label31 = [[Dicht]] | data31 = {{If empty | {{{Dicht|}}} | {{wikidata|property|P2054}} }} | label32 = [[Schmëlzpunkt]] | data32 = {{If empty | {{{Schmëlzpunkt|}}} | {{wikidata|properties|P2101}} }} | label33 = [[Kachpunkt]] | data33 = {{If empty | {{{Kachpunkt|}}} | {{wikidata|properties|P2102}} }} |header40 = Cheemesch | label42 = [[Elektronegativitéit]] | data42 = {{If empty | {{{Elektronegativitéit|}}} | {{wikidata|property|P2054}} }} |header50 = Aner Informatiounen | label51 = Entdecker | data51 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P61}}|{{{Entdecker|}}}}} | label52 = Datum | data52 = {{If empty | {{{Kachpunkt|}}} | {{wikidata|property|P575}} }} | label54 = Genannt no | data54 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P138}}|{{{Genannt no|}}}}} |header60 = Elektronecouche | below = {{Infobox | subbox = yes | child = yes | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Bild|}}}|{{wikidata|property|raw|P5555}}}}|size=250px|alt={{{Kaartbild_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P5555}}}}|{{small|Elektronekonfiguratioun vum {{PAGENAME}}}}}} |belowstyle = background:#BBBBBB; | below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|15px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}} }} }}<noinclude>{{Dokumentatioun}}</noinclude> 7tgwaor478c3f5qq7r6y8q849thd5b8 2678402 2678401 2026-05-16T19:26:30Z Puscas 735 k 2678402 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard |name = |bodystyle = |abovestyle = background:#BBBBBB; |subheaderstyle= background:#BBBBBB; |above = {{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAME}}}} |subheader = {{fr}} {{#invoke:WikidataIB|getLabel|qid={{#invoke:WikidataIB|getQid}}|lang=fr}} |image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Positioun|}}}|{{wikidata|property|P242}}-TableImage.svg|size=250px|alt={{{alt|}}}}}}} |caption = {{small|Positioun vum {{PAGENAME}} am Periodesystem}} |autoheaders = y |headerstyle = background:#EEEEEE; |labelstyle = background: |datastyle = |header10 = Allgemenges | label11 = [[Elementsymbol|Symbol]] | data11 = {{If empty | {{{Elementsymbol|}}} | {{wikidata|property|P246}} }} | label12 = [[Uerdnungszuel]] | data12 = {{If empty | {{{Uerdnungszuel|}}} | {{wikidata|property|P1086}} }} | label14 = Virgänger | data14 = {{#invoke:WikidataIB|getQualifierValue|P31|pval=Q11344|qual=P155|onlysourced=no|fetchwikidata=ALL}} | label15 = Nofollger | data15 = {{#invoke:WikidataIB|getQualifierValue|P31|pval=Q11344|qual=P156|onlysourced=no|fetchwikidata=ALL}} | label16 = [[Elementkategorie]] | data16 = {{{Elementkategorie|}}} | label17 = Gehéiert zu | data17 = {{If empty | {{{Gehéiert zu|}}} | {{wikidata|properties|linked|P361|sep=<br>}} }} | label18 = Faarf | data18 = {{If empty | {{{Faarf|}}} | {{wikidata|property|P462}} }} | label19 = [[CAS-Nummer]] | data19 = {{If empty | {{{CAS-Nummer|}}} | {{wikidata|property|P231}} }} |header20 = Atomar | label22 = [[Atommass]] | data22 = {{If empty | {{{Atommass|}}} | {{wikidata|property|P2067}} }} | label23 = [[Elektronekonfiguratioun]] | data23 = {{If empty | {{{Elektronekonfiguratioun|}}} | {{wikidata|property|P8000}} }} |header30 = Physikalesch | label31 = [[Dicht]] | data31 = {{If empty | {{{Dicht|}}} | {{wikidata|property|P2054}} }} | label32 = [[Schmëlzpunkt]] | data32 = {{If empty | {{{Schmëlzpunkt|}}} | {{wikidata|properties|P2101}} }} | label33 = [[Kachpunkt]] | data33 = {{If empty | {{{Kachpunkt|}}} | {{wikidata|properties|P2102}} }} |header40 = Cheemesch | label42 = [[Elektronegativitéit]] | data42 = {{If empty | {{{Elektronegativitéit|}}} | {{wikidata|property|P2054}} }} |header50 = Aner Informatiounen | label51 = Entdecker | data51 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P61}}|{{{Entdecker|}}}}} | label52 = Datum | data52 = {{If empty | {{{Kachpunkt|}}} | {{wikidata|property|P575}} }} | label54 = Genannt no | data54 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P138}}|{{{Genannt no|}}}}} |header60 = Elektronecouche | below = {{Infobox | subbox = yes | child = yes | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Bild|}}}|{{wikidata|property|raw|P5555}}}}|size=250px|alt={{{Kaartbild_alt|}}}}} | caption = {{#if:{{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P5555}}}}|{{small|Elektronekonfiguratioun vum {{PAGENAME}}}}}} |belowstyle = background:#BBBBBB; | below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|15px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}} }} }}<noinclude>{{Dokumentatioun}}</noinclude> 11f2eftlq70u3awcexxycqs73rzec4s Napoleon-Monument am Jauferbësch 0 173164 2678491 2646475 2026-05-16T19:47:26Z VolvoxBot 61746 /* top */ clean up, replaced: er Jore → er-Jore using [[Project:AWB|AWB]] 2678491 wikitext text/x-wiki {{Infobox Archeologesch Plaz}} D''''Napoleon-Monument am Jauferbësch''' ass eng [[Nationaalt Kulturierwe vu Lëtzebuerg#Archeologescht Kulturierwen|national geschützt]] [[Archeologie|archeologesch]] Plaz am [[Flouernumm|Flouer]] ''Jauferbësch''<ref>aner Schreifweisen: Jaufferbësch, Jauf(f)erbüsch, Jauf(f)erbusch</ref> vun der [[Gemeng Luerenzweiler]]. Se läit nordëstlech vu [[Luerenzweiler]], südlech vun der [[Kaaselterbaach]] an ëstlech vun der [[Leembaach]], op enger Héicht vu ronn 600&nbsp;m. Et handelt sech ëm e sougenannt Napoleon-Monument, e Landschaftsmonument, dat an den [[1810]]er-Joren zur Éier vum [[Napoleon II.|Napoleon François Joseph Charles Bonaparte]], dem eenzege Fils vum franséische Keeser [[Napoleon Bonaparte]] an der [[Marie-Louise vun Éisträich]] ugeluecht gouf. De Site Jauferbësch besteet aus engem dräieckegen Äerdwall, deen awer hautdesdaags wéinst der dichter Vegetatioun kaum nach z'erkennen ass; en ass zënter dem 20. Juni 2025 als [[Nationaalt Kulturierwe vu Lëtzebuerg|nationaalt Kulturierwe]] klasséiert. == Kuckt och == * [[Napoleonsgaart|Napoleonsgaart bei Schwiddelbruch]] * [[Napoleonsgaart um Potaschbierg]] == Quell == Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: ''Inventar der Baukultur'', S. 373 == Um Spaweck == * [https://inpa.public.lu/dam-assets/fr/publications/nib-livre-lorentzweiler-book-web.pdf ''Inventar der Baukultur im Großherzogtum Luxemburg'' ''- Gemeinde Lorentzweiler''.] Luxembourg Service des sites et monuments nationaux, und Institut national pour le patrimoine architectural, 2017. ISBN [[Spezial:Bicher mat hirer ISBN sichen/9782919883523|978-2-919883-52-3]]. {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gemeng Luerenzweiler]] [[Kategorie:Archeologesch Plazen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:National Monumenter a Landschaften zu Lëtzebuerg]] hcek22ju6z02dxduoi1gv11cbhepz7t Schabloun:Infobox Bezierk Wien 10 173904 2678392 2656466 2026-05-16T18:30:23Z Puscas 735 ..... 2678392 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | abovestyle = padding-top:0.3em; padding-bottom:0.3em; border-top:3px solid #b81a20; border-bottom:3px solid #b81a20; line-height: 1; background-color: #ffffff; | above = {{#invoke:WikidataIB|getLabel|qid={{#invoke:WikidataIB|getQid}}|lang=lb}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Wopen|}}}|{{wikidata|property|raw|P94}}}}|size=80px|alt={{{image_alt|}}}}} | caption = {{{Wopebeschreiwung|}}} | image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Foto|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}|size=250px|alt={{{alt|}}}}} | caption2 = {{If empty|{{#if:{{{Foto|}}}|{{{FotoLegend|}}}}}|{{#if:{{wikidata|property|raw|P18}}|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}} | image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Logo|}}}|{{wikidata|property|raw|P154}}}}|size=100px|alt={{{alt|}}}}} | caption3 = {{If empty|{{#if:{{{Logo|}}}|{{{Logotext|}}}}}|{{#if:{{wikidata|property|raw|P154}}|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}} |header10 = Allgemenges | label11 = Vewaltungseenheet | data11 = {{If empty|{{{Verwaltungseenheet|}}}|{{wikidata|property|linked|P131}}}} | label12 = Bezierk | data12 = {{#invoke:WikidataIB|getQualifierValue|P31|pval=Q261023|qual=P1545|onlysourced=no|fetchwikidata=ALL}}. {{If empty|{{{Bezierk|}}}|{{wikidata|property|linked|P31}}}} | label13 = Buergermeeschter | data13 = {{If empty|{{{Buergermeeschter|}}}|{{wikidata|property|linked|P6}}}} | class13 = agent | label15 = Quartieren | data15 = {{If empty|{{{Quartieren|}}}|{{wikidata|property|P527}}}} | label16 = Telefonszon | data16 = {{If empty|{{{Telefonszon|}}}|{{wikidata|property|P473}}}} | label17 = Postcode | data17 = {{If empty|{{{Postcode|}}}|{{wikidata|property|P281}}}} | label18 = Jumeléiert mat | data18 = {{If empty|{{{Jumeléiert mat|}}}|{{wikidata|properties|linked|P190}}}} | label19 = Websäit | data19 = {{If empty|{{{Websäit|}}}|{{wikidata|property|linked|P856}}}} |header20 = Demographie | label21 = Awunner | data21 = {{If empty|{{{Awunner|}}}|{{wikidata|property|linked|P1082}}}} | label22 = &nbsp; | data22 = {{If empty|{{{Awunnerdatum|}}}|{{wikidata|qualifier|P1082|P585}}}} | label23 = Bevëlkerungsdicht ([[Quadratkilometer|km&sup2;]]) | data23 = {{{Bevëlkerungsdicht|}}} |header30 = Geographie | label31 = Koordinaten | data31 = {{If empty|{{{Koordinaten|}}}|{{wikidata|property|linked|P625}}}} | label32 = Fläch | data32 = {{If empty|{{{Fläch|}}}|{{wikidata|property|linked|P2046}}}} | label33 = Héicht | data33 = {{If empty|{{{Héicht|}}}|{{wikidata|property|linked|P2044}}}} | label34 = Grenzt un | data34 = {{If empty|{{{Grenzt un|}}}|{{wikidata|properties|linked|P47}}}} | below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|20px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}} {{Infobox | subbox = yes | child = yes | above = {{#if:{{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P242}}}}|{{small|Lag op der Kaart}}}} | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P242}}}}|size={{{Kaartegréisst|}}}|alt={{{Kaartebild_alt|}}}}} | caption = {{{Kaartentext|}}}}} }}<noinclude>{{Dokumentatioun}}</noinclude> iv6ojt3d954zxp2fn1movrckudo4g2s Eurovision Song Contest 2026 0 173971 2678598 2678028 2026-05-16T20:13:20Z MMFE 16576 /* 1. Halleffinall */ k. 2678598 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 <!-- |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Schwäiz --> |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gëtt vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass den . . . . . vun . . . . . . === 1. Halleffinall === Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel)) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | |} === 2. Halleffinall === Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall ass de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 26 Länner an der Finall sinn: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzlechen 38. Televoting gewäert gëtt. <!-- {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''18.''' | align="center" | {{0}}1 | {{NOR}} |[[Kyle Alessandro]] |''Lighter '' |[[Englesch]] | align="center" | 22/67/'''89''' |- | align="center" |'''22.''' | align="center" | {{0}}2 |{{LUX}} |[[Laura Thorn]] |''[[La poupée monte le son]]'' |[[Franséisch]] | align="center" | 23/24/'''47''' |- | align="center" |'''{{0}}3.''' | align="center" | {{0}}3 |{{EST}} |[[Tommy Cash]] |''Espresso Macchiato'' |[[Italieenesch]], Englesch | align="center" | 98/258/'''356''' |- | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | {{0}}4 |{{ISR}} |[[Yuval Raphael]] |''New Day Will Rise'' |Englesch, Franséisch, [[Hebräesch]] | align="center" | 60/297/'''357''' |- | align="center" |'''16.''' | align="center" | {{0}}5 |{{LTU}} |[[Katarsis]] |''Tavo akys'' |[[Litauesch]] | align="center" | 34/62/'''96''' |- | align="center" |'''24.''' | align="center" | {{0}}6 |{{ESP}} |[[Melody (spuenesch Sängerin)|Melody]] |''Esa diva'' |[[Spuenesch]] | align="center" | 27/10/'''37''' |- | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Ziferblat]] |''Bird of Pray'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | 60/158/'''218''' |- | align="center" |'''19.''' | align="center" | {{0}}8 |{{GBR}} |[[Remember Monday]] |''What the Hell Just Happened?'' |Englesch | align="center" | 88/0/'''88''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1.''' | align="center" | {{0}}9 | {{AUT}} |[[Johannes Pietsch|JJ]] |''Wasted Love'' |Englesch | align="center" | 258/178/'''436 ''' |- | align="center" |'''25.''' | align="center" | 10 |{{ISL}} |[[Væb]] |''Róa'' |[[Islännesch]] | align="center" | 0/33/'''33''' |- | align="center" |'''13.''' | align="center" | 11 |{{LAT}} |[[Tautumeitas]] |''Bur man laimi'' |[[Lettesch]] | align="center" | 116/42/'''158''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | 12 |{{NED}} |[[Claude (Sänger)|Claude]] |''C’est la vie'' |Franséisch, Englesch | align="center" | 133/42/'''175''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | 13 |{{FIN}} |[[Erika Vikman]] |''Ich komme'' |[[Finnesch]], däitschen Titel | align="center" | 88/108/'''196''' |- | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 14 |{{ITA}} |[[Lucio Corsi]] |''Volevo essere un duro'' |Italieenesch | align="center" | 159/97/'''256''' |- | align="center" |'''14.''' | align="center" | 15 |{{POL}} |[[Justyna Steczkowska]] |''Gaja'' |[[Polnesch]], Englesch | align="center" | 17/139/'''156''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | 16 |{{DEU}} |[[Abor & Tynna]] |''Baller '' |[[Däitsch]] | align="center" | 77/74/'''151''' |- | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | 17 |{{GRE}} |[[Klavdia (Sängerin)|Klavdia]] |''Asteromata (Αστερομάτα)'' |[[Griichesch]] | align="center" | 105/126/'''231''' |- | align="center" |'''20.''' | align="center" | 18 |{{ARM}} |[[PARG]] |''Survivor '' |Englesch | align="center" | 42/30/'''72''' |- | align="center" |'''10.''' | align="center" | 19 | {{CHE}} |[[Zoë Më]] |''Voyage'' |Franséisch | align="center" | 214/ /'''214''' |- | align="center" |'''17.''' | align="center" | 20 |{{MLT}} |[[Miriana Conte]] |''Serving'' |Englesch | align="center" | 83/8/'''91''' |- | align="center" |'''21.''' | align="center" | 21 | {{PRT}} |[[NAPA]] |''Deslocado'' |[[Portugisesch]] | align="center" | 37/13/'''50''' |- | align="center" |'''23.''' | align="center" | 22 |{{DNK}} |[[Sissal]] |''Hallucination'' |Englesch | align="center" | 45/2/'''47''' |- | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | 23 |{{SWE}} |[[KAJ (Band)|KAJ]] |''Bara bada bastu'' |[[Schweedesch]] | align="center" | 126/195/'''321''' |- | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | 24 |{{FRA}} |[[Louane]] |''Maman'' |Franséisch | align="center" | 180/50/'''230''' |- | align="center" |'''26.''' | align="center" | 25 |{{SMR}} |[[Gabry Ponte]] |''Tutta l’Italia'' |Italieenesch | align="center" | 9/18/'''27''' |- | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 26 |{{ALB}} |[[Shkodra Elektronike]] |''Zjerm'' |[[Albanesch]] | align="center" | 45/173/'''218''' |} --> == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] lyi3grcsbrfj1tmwkjowjrac4fir4cz 2678601 2678598 2026-05-16T21:35:18Z MMFE 16576 /* Finall */ Opstellung fir d'Finall 2678601 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 <!-- |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Schwäiz --> |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gëtt vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass den . . . . . vun . . . . . . === 1. Halleffinall === Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel)) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | |} === 2. Halleffinall === Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | / /''' ''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] 4iq4s67rfbh0npxwu4g5s8x3s4nnwrw 2678602 2678601 2026-05-16T23:05:10Z MMFE 16576 /* Finall */ Gewënner 2678602 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 <!-- |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Schwäiz --> |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gëtt vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass den . . . . . vun . . . . . . === 1. Halleffinall === Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel)) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | |} === 2. Halleffinall === Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | 204/312/'''516 ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | / /''' ''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] c5egq2nhf2rrn8o3uegpqtszznwgxo0 2678603 2678602 2026-05-16T23:09:22Z MMFE 16576 2678603 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Bulgarien |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gouf vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass d'[[Dara (Sängerin)|Dara]] vu Bulgarien. === 1. Halleffinall === Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel)) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | |} === 2. Halleffinall === Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | 204/312/'''516 ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | / /''' ''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] ejfo6ka28wa3qwh8ah5umtpz89oe4x2 2678620 2678603 2026-05-17T06:35:46Z GilPe 14980 2678620 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Bulgarien |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gouf vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass d'[[Dara (Sängerin)|Dara]] aus [[Bulgarien]]. == 1. Halleffinall == Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | |} == 2. Halleffinall == Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | 204/312/'''516 ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | / /''' ''' |- | align="center" |'''.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | / /''' ''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] 6ma79n2lp2ud83x308q7lfyjz5p6270 2678636 2678620 2026-05-17T08:24:35Z MMFE 16576 /* Finall */ Wertunge vun der Finall 2678636 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Bulgarien |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gouf vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass d'[[Dara (Sängerin)|Dara]] aus [[Bulgarien]]. == 1. Halleffinall == Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | |- bgcolor= | align="center" |'''''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | |} == 2. Halleffinall == Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | 165/78/'''243''' |- | align="center" |'''23.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | 12/0/'''12''' |- | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | 123/220 /'''343 ''' |- | align="center" |'''21.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | 36/0/'''36''' |- | align="center" |'''13.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | 60/85/'''145''' |- | align="center" |'''10.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | 73/147/'''220''' |- | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | 54/167/'''221''' |- | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | 165/122/'''287''' |- | align="center" |'''17.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | 38/52/'''90 ''' |- | align="center" |'''18.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | 81/8/'''89''' |- | align="center" |'''16.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | 104/9/'''113''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | 204/312/'''516 ''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | 53/71/'''124''' |- | align="center" |'''25.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | 1/0/'''1''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | 144/14/'''158''' |- | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | 43/183/'''226''' |- | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | 141/138 /'''279 ''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | 133/17/'''150''' |- | align="center" |'''22.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | 10/12/'''22''' |- | align="center" |'''20.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | 35/16/'''51''' |- | align="center" |'''19.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | 41/34/'''75''' |- | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | 134/147/'''281 ''' |- | align="center" |'''14.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | 115/19/'''134 ''' |- | align="center" |'''{{0}}3.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | 64/232/'''296''' |- | align="center" |'''24.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | 1/5/'''6''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] 8z5xnf6ilx9dl3mzrva6h641fa2s876 2678657 2678636 2026-05-17T10:04:53Z MMFE 16576 /* 1. Halleffinall */ Wertungen 1. Halleffinall 2678657 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Bulgarien |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gouf vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass d'[[Dara (Sängerin)|Dara]] aus [[Bulgarien]]. == 1. Halleffinall == Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten<br>(J./Z./T.) |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | 62/146/'''208''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | 79/17/'''96''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | 85/90/'''175''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | 88/71/'''159''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | 39/35/'''74''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | 3/2/'''5''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}3''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | 127/100/'''227''' |- bgcolor= | align="center" |'''13.''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | 26/45/'''71''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | 33/46/'''79''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}1.''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | 106/163/'''269''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''10.''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | 81/10/'''91''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | 46/55/'''101''' |- bgcolor= | align="center" |'''14.''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | 18/23/'''41''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | 137/110/'''247''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | 56/131/'''187''' |} == 2. Halleffinall == Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | |- | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | 165/78/'''243''' |- | align="center" |'''23.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | 12/0/'''12''' |- | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | 123/220 /'''343 ''' |- | align="center" |'''21.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | 36/0/'''36''' |- | align="center" |'''13.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | 60/85/'''145''' |- | align="center" |'''10.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | 73/147/'''220''' |- | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | 54/167/'''221''' |- | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | 165/122/'''287''' |- | align="center" |'''17.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | 38/52/'''90 ''' |- | align="center" |'''18.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | 81/8/'''89''' |- | align="center" |'''16.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | 104/9/'''113''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | 204/312/'''516 ''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | 53/71/'''124''' |- | align="center" |'''25.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | 1/0/'''1''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | 144/14/'''158''' |- | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | 43/183/'''226''' |- | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | 141/138 /'''279 ''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | 133/17/'''150''' |- | align="center" |'''22.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | 10/12/'''22''' |- | align="center" |'''20.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | 35/16/'''51''' |- | align="center" |'''19.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | 41/34/'''75''' |- | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | 134/147/'''281 ''' |- | align="center" |'''14.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | 115/19/'''134 ''' |- | align="center" |'''{{0}}3.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | 64/232/'''296''' |- | align="center" |'''24.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | 1/5/'''6''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] 02p5xzgahmxa5n3f48sp50dpvxd4p4r 2678666 2678657 2026-05-17T11:48:47Z MMFE 16576 /* 2. Halleffinall */ Wertungen 2. Halleffinall 2678666 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; margin-left: 15px; width: 300px;" id="toc" cellpadding="2" ! colspan="2" style="text-align: center" bgcolor="white" |<!-- [[Fichier:Eurovision Song Contest 2026 logo.png|280px]]--> |- ! colspan="2" bgcolor="#ffcc00" |70. Eurovision Song Contest |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Motto | ''United by Music''<br>''(Vereent duerch Musek)'' |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Datum |12. Mee 2026<br>(1. Halleffinall)<br>14. Mee 2026<br>(2. Halleffinall)<br>16. Mee 2026 (Finall) |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gaaschtland | {{AUT}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Stad | [[Wien]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Gebai |[[Fichier:Wiener Stadthalle Aussen 2008.jpg|150px]]<br />Wiener Stadthalle |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Organisateur | [[Fichier:ORF logo.svg|40px|verweis=Österreichischer Rundfunk]] |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Moderatioun | | [[Michael Ostrowski]] & [[Victoria Swarovski]], [[Emily Busvine]] (Green Room) |- <!---| style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Executive Supervisor |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Opening Act | '''Halleffinall:''' <br>'''Finall:''' |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Interval Act | '''Halleffinall 1:'''<br>'''Halleffinall 2:''' <br />'''Finall:''' --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Zuel vu Länner |35 |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Gewënner |Bulgarien |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Nei Participatiounen | keng |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participanten déi zeréckkoumen | {{BGR}}<br>{{MDA}}<br>{{ROU}} |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Participatiounen zeréckgezunn | {{IRL}}<br>{{ISL}}<br>{{NLD}}<br>{{SVN}}<br>{{ESP}} <!-- |- |style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;"|Disqualifizéiert Participanten | --> |- | style="background:#DDEEFF; text-align: left; font-weight: bold; padding: 3px; vertical-align: top;" |Ofstëmmungsreegel |All Land verdeelt, op Basis vum Jury a vum Televoting, zweemol 1-8, 10 an 12 Punkten un déi zéng bescht Lidder. |} De '''70. [[Eurovision Song Contest]]''' (ESC) gouf vum [[12. Mee]] bis de [[16. Mee]] [[2026]] an der ''Stadthalle'' zu [[Wien]] ofgehalen. De Gewënner vum Concours ass d'[[Dara (Sängerin)|Dara]] aus [[Bulgarien]]. == 1. Halleffinall == Déi éischt Halleffinall war den 12. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Däitschland]] (no Israel) an [[Italien]] (no Georgien) sinn, obschonn se souwisou Finaliste waren, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten<br>(J./Z./T.) |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | {{0}}1 || {{MDA}}|| [[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] || ''Viva, Moldova!''|| [[Rumänesch]] || align="center" | 62/146/'''208''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}2 || {{SWE}}|| [[Felicia Eriksson|Felicia]] ||''My System'' || [[Englesch]] || align="center" | 79/17/'''96''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | {{0}}3 || {{HRV}}|| [[Lelek (Band)|Lelek]] || ''Andromeda'' || [[Kroatesch]] || align="center" | 85/90/'''175''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | {{0}}4 || {{GRE}}|| [[Akylas]] || ''Ferto'' || [[Griichesch]] || align="center" | 88/71/'''159''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | {{0}}5 || {{PRT}}|| [[Bandidos do Cante]] ||''Rosa'' || [[Portugisesch]] || align="center" | 39/35/'''74''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | {{0}}6 || {{GEO}}|| [[Bzikebi]] || ''On Replay'' || Englesch || align="center" | 3/2/'''5''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}3''' | align="center" | {{0}}7 || {{FIN}}|| [[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] || ''Liekinheitin'' || [[Finnesch]] || align="center" | 127/100/'''227''' |- bgcolor= | align="center" |'''13.''' | align="center" | {{0}}8 || {{MNE}}|| [[Tamara Živković]] || ''Nova zora'' || [[Montenegrinesch]] || align="center" | 26/45/'''71''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | {{0}}9 || {{EST}}|| [[Vanilla Ninja]] || ''Too Epic to Be True'' || Englesch || align="center" | 33/46/'''79''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}1.''' | align="center" | 10 || {{ISR}}|| [[Noam Bettan]] || ''Michelle''|| [[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch || align="center" | 106/163/'''269''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''10.''' | align="center" | 11 || {{BEL}}|| [[Essyla]]||''Dancing on the Ice'' || Englesch || align="center" | 81/10/'''91''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 12 || {{LTU}}|| [[Lion Ceccah]] || ''Sólo quiero más'' || [[Litauesch]], Englesch, [[Spuenesch]] || align="center" | 46/55/'''101''' |- bgcolor= | align="center" |'''14.''' | align="center" | 13 || {{SMR}}|| [[Senhit]] feat. [[Boy George]] ||''Superstar'' || Englesch || align="center" | 18/23/'''41''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | 14 || {{POL}}|| [[Alicja Szemplińska|Alicja]] || ''Pray'' || Englesch || align="center" | 137/110/'''247''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 15 || {{SRB}}|| [[Lavina]] || ''Kraj mene'' || [[Serbesch]] || align="center" | 56/131/'''187''' |} == 2. Halleffinall == Déi zweet Halleffinall war de 14. Mee 2026 um 21:00 Auer ([[Mëtteleuropäesch Summerzäit|MESZ]]). [[Frankräich]] (no Tschechien), [[Éisträich]] (no Zypern) an d'[[Vereenegt Kinnekräich]] (no der Ukrain) sinn, obschonn se souwisou Finaliste sinn, an dëser Halleffinall opgetrueden a waren och stëmmberechtegt. Ausserdeem haten och déi 15 Länner déi matgemaach hunn, d'Walrecht an dëser Halleffinall. An d'Finall koumen déi faarweg markéiert Länner. {| class="prettytable sortable" |+ |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="50" | Punkten<br>(J./Z./T.) |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}1.''' | align="center" | {{0}}1 || {{BGR}} || [[Dara (Sängerin)|Dara]] || ''Bangaranga'' || [[Englesch]] || align="center" | 94/184/'''278''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | {{0}}2 || {{AZE}} || [[Jiva (Sängerin)|Jiva]] || ''Just Go '' || Englesch, [[Aserbaidjanesch]] || align="center" | 2/0/'''2''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | {{0}}3 || {{ROU}} || [[Alexandra Căpitănescu]] || ''Choke Me'' || Englesch || align="center" | 87/147/'''234''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | {{0}}4 || {{LUX}} || [[Eva Marija]] || ''[[Mother Nature]]'' || Englesch || align="center" | 26/34/'''60''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}5 || {{CZE}} || [[Daniel Žižka]] || ''Crossroads (Lied)'' || Englesch || align="center" | 108/34/'''142''' |- | align="center" |'''14.''' | align="center" | {{0}}6 || {{ARM}} || [[Simon Howhannisjan|Simón]] || ''Paloma Rumba'' || Englesch || align="center" | 30/19/'''49''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | {{0}}7 || {{CHE}} || [[Veronica Fusaro]] || ''Alice (Veronica-Fusaro-Lied)'' || Englesch || align="center" | 48/60/'''108''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''10.''' | align="center" | {{0}}8 || {{CYP}} || [[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] || ''Jalla'' || Englesch, [[Griichesch]] || align="center" | 47/75/'''122''' |- | align="center" |'''13.''' | align="center" | {{0}}9 || {{LVA}} || [[Atvara]] || ''Ēnā'' || [[Lettesch]] || align="center" | 28/21/'''49''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 10 || {{DNK}} || [[Søren Torpegaard Lund]] || ''Før vi går hjem'' || [[Dänesch]] || align="center" | 124/75/'''199''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}3.''' | align="center" | 11 || {{AUS}} || [[Delta Goodrem]] || ''Eclipse (Delta-Goodrem-Lied)'' || Englesch || align="center" | 137/85/'''222''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | 12 || {{UKR}} || [[Wiktorija Leleka|Leléka]] || ''Ridnym'' || Englesch, [[Ukrainesch]] || align="center" | 75/99/'''174''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | 13 || {{ALB}} || [[Alis (Sänger)|Alis]] || ''Nân'' || [[Albanesch]] || align="center" | 45/113/'''158''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 14 || {{MLT}} || [[Aidan (Sänger)|Aidan]] || ''Bella'' || Englesch, [[Malteesesch]] || align="center" | 84/59/'''143''' |- bgcolor="#CCFFCC" | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | 15 || {{NOR}} || [[Jonas Lovv]] || ''Ya Ya Ya'' || Englesch || align="center" | 109/97/'''206''' |- |} == Finall == D'Finall war de 16. Mee 2026 um 21:00 Auer (MESZ). Déi 25 Länner an der Finall waren: :* Déi „4 Grouss“: Frankräich, Däitschland, Italien a Groussbritannien :* Déi bescht 10 Länner aus der éischter Halleffinall :* Déi bescht 10 Länner aus der zweeter Halleffinall :* De Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]], Éisträich Am Fall vun engem ''[[ex aequo]]'' gewënnt dee mat der héchster Eenzelwäertung. An der Finall ass all Land, dat beim ESC matgemaach huet, berechtegt seng Stëmm ofzeginn. Zousätzlech gëtt et en Online-Voting fir d'Zuschauer aus Länner déi net beim ESC matgemaach hunn an deen dann als zousätzleche 36. Televoting gewäert gëtt. {| class="prettytable sortable" |- ! bgcolor="#DBDBDB" width="30" | Plaz ! bgcolor="#DBDBDB" width="10" | Startnr. ! bgcolor="#DBDBDB" width="160" | Land ! bgcolor="#DBDBDB" width="140" | Interpret ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Titel ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" | Sprooch ! bgcolor="#DBDBDB" width="150" class="unsortable" | Punkten<br>(Jury/Zuschauer/Total) |- | align="center" |'''{{0}}7.''' | align="center" | {{0}}1 | {{DNK}} |[[Søren Torpegaard Lund]] |''Før vi går hjem '' |[[Dänesch]] | align="center" | 165/78/'''243''' |- | align="center" |'''23.''' | align="center" | {{0}}2 |{{DEU}} |[[Sarah Engels]] |''Fire (Sarah-Engels-Lidd)|Fire'' |[[Englesch]] | align="center" | 12/0/'''12''' |- | align="center" |'''{{0}}2.''' | align="center" | {{0}}3 |{{ISR}} |[[Noam Bettan]] |''Michelle'' |[[Franséisch]], [[Hebräesch]], Englesch | align="center" | 123/220 /'''343 ''' |- | align="center" |'''21.''' | align="center" | {{0}}4 |{{BEL}} |[[Essyla]] |''Dancing on the Ice'' |Englesch | align="center" | 36/0/'''36''' |- | align="center" |'''13.''' | align="center" | {{0}}5 |{{ALB}} |[[Alis (Sänger)|Alis]] |''Nân'' |[[Albanesch]] | align="center" | 60/85/'''145''' |- | align="center" |'''10.''' | align="center" | {{0}}6 |{{GRC}} |[[Akylas]] |''Ferto'' |[[Griichesch]] | align="center" | 73/147/'''220''' |- | align="center" |'''{{0}}9.''' | align="center" | {{0}}7 |{{UKR}} |[[Wiktorija Leleka|Leléka]] |''Ridnym'' |Englesch, [[Ukrainesch]] | align="center" | 54/167/'''221''' |- | align="center" |'''{{0}}4.''' | align="center" | {{0}}8 |{{AUS}} |[[Delta Goodrem]] |''Eclipse (Delta-Goodrem-Lidd)|Eclipse'' |Englesch | align="center" | 165/122/'''287''' |- | align="center" |'''17.''' | align="center" | {{0}}9 | {{SRB}} |[[Lavina]] |''Kraj mene'' |[[Serbesch]] | align="center" | 38/52/'''90 ''' |- | align="center" |'''18.''' | align="center" | 10 |{{MLT}} |[[Aidan (Sänger)|Aidan]] |''Bella (Lidd)|Bella'' |Englesch, [[Malteesesch]] | align="center" | 81/8/'''89''' |- | align="center" |'''16.''' | align="center" | 11 |{{CZE}} |[[Daniel Žižka]] |''Crossroads (Lidd)|Crossroads'' |Englesch | align="center" | 104/9/'''113''' |- bgcolor="gold" | align="center" |'''{{0}}1''' | align="center" | 12 |{{BGR}} |[[Dara (Sängerin)|Dara]] |''Bangaranga'' |Englesch | align="center" | 204/312/'''516 ''' |- | align="center" |'''15.''' | align="center" | 13 |{{HRV}} |[[Lelek (Band)|Lelek]] |''Andromeda (Lelek-Lidd)|Andromeda'' |[[Kroatesch]] | align="center" | 53/71/'''124''' |- | align="center" |'''25.''' | align="center" | 14 |{{GBR}} |[[Look Mum No Computer]] |''Eins, Zwei, Drei (Lidd)|Eins, Zwei, Drei'' |Englesch | align="center" | 1/0/'''1''' |- | align="center" |'''11.''' | align="center" | 15 |{{FRA}} |[[JMonroe (Sängerin)|Monroe]] |''Regarde|Regarde&nbsp;!'' |Franséisch | align="center" | 144/14/'''158''' |- | align="center" |'''{{0}}8.''' | align="center" | 16 |{{MDA}} |[[Satoshi (Sänger)|Satoshi]] |''Viva, Moldova! '' |[[Rumänesch]] | align="center" | 43/183/'''226''' |- | align="center" |'''{{0}}6.''' | align="center" | 17 |{{FIN}} |[[Linda Lampenius]] & [[Pete Parkkonen]] |''Liekinheitin'' |[[Finnesch]] | align="center" | 141/138 /'''279 ''' |- | align="center" |'''12.''' | align="center" | 18 |{{POL}} |[[Alicja Szemplińska|Alicja]] |''Pray (Lidd)|Pray '' |Englesch | align="center" | 133/17/'''150''' |- | align="center" |'''22.''' | align="center" | 19 | {{LTU}} |[[Lion Ceccah]] |''Sólo quiero más'' |[[Litauesch]] | align="center" | 10/12/'''22''' |- | align="center" |'''20.''' | align="center" | 20 |{{SWE}} |[[Felicia Eriksson|Felicia]] |''My System]'' |Englesch | align="center" | 35/16/'''51''' |- | align="center" |'''19.''' | align="center" | 21 | {{CYP}} |[[Antigoni (Sängerin)|Antigoni]] |''Jalla (Lidd)|Jalla'' |Englesch, Griichesch | align="center" | 41/34/'''75''' |- | align="center" |'''{{0}}5.''' | align="center" | 22 |{{ITA}} |[[Sal Da Vinci]] |''Per sempre sì'' |[[Italieenesch]] | align="center" | 134/147/'''281 ''' |- | align="center" |'''14.''' | align="center" | 23 |{{NOR}} |[[Jonas Lovv]] |''Ya Ya Ya'' |Englesch | align="center" | 115/19/'''134 ''' |- | align="center" |'''{{0}}3.''' | align="center" | 24 |{{ROU}} |[[Alexandra Căpitănescu]] |''Choke Me'' |Englesch | align="center" | 64/232/'''296''' |- | align="center" |'''24.''' | align="center" | 25 |{{AUT}} |[[Cosmó]] |''Tanzschein'' |[[Däitsch]] | align="center" | 1/5/'''6''' |- |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Eurovision Song Contest 2026}} * [http://www.eurovision.tv Offiziell Säit vum ESC] {| style="border: 1px solid #999; white-space: nowrap" cellpadding="10" border="0" align="center" ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Basel]] (Schwäiz) ! width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Fichier:Esc-wäiss1.png|100x100px]] ! width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" | |- | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2025|ESC 2025]] | width="40%" bgcolor="#FFFF99" align="center" |[[Eurovision Song Contest]] | width="30%" bgcolor="#FFCC33" align="center" |[[Eurovision Song Contest 2027|ESC 2027]] |} {{Navigatioun Eurovision Song Contest}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Eurovision Song Contest no Joren|2026]] [[Kategorie:Musek 2026]] j74adui3qv0iitvg4k8dksx12godd6x CFL-Évasion 0 174180 2678394 2670019 2026-05-16T18:44:12Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2678394 wikitext text/x-wiki {{Infobox Entreprise}} '''CFL-Évasion''' (eege styliséiert Schreifweis '''CFL evasion''') war eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Société anonyme|Aktiegesellschaft]] (''société anonyme'', kuerz ''SA'') déi 1998 gegrënnt gouf<ref>{{Citation|URL=https://blogcfl.lu/fr/groupe-cfl/du-nouveau-pour-cfl-evasion|Titel=Du nouveau pour CFL Evasion|Gekuckt=2026-01-27|Auteur=Nadine Frisch|Datum=2019-10-09|Wierk=Blog CFL - Société Nationale des Chemins de Fer Luxembourgeois|Sprooch=fr-FR}}</ref>. Et war eng 100-prozenteg Duechtergesellschaft vun der [[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]], déi sech als [[Reesagence]] ëm d'Organisatioun vu [[Rees|Reesen]], d'Ausstelle vu Reesbilljeeën, asw. gekëmmert huet. Am Kader vun hirer strateegescher Planung huet d'CFL Enn Januar 2026 matgedeelt, datt si op den 31. Mäerz mat den Aktivitéite vun CFL-Évasion géifen ophalen, an datt „[[Travel Group Luxembourg]]“ (« We love to travel » an « Émile Weber ») jidder Dossier géifen iwwerhuelen<ref>{{Citation|URL=https://groupe.cfl.lu/Cfl.Groupe/media/Publications/Communiques/2026-01-26-CFL-Evasion-arrete-ses-activites-au-31-mars-2026.pdf|Titel=CFL Evasion arrête ses activités au 31 mars 2026|Gekuckt=26.01.2026|Datum=26.01.2026|Editeur=groupe.cfl.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20250626011704/https://groupe.cfl.lu/fr-fr/affiliates/detail/cfl-evasion Informatioun iwwer CFL-Évasion] op groupe.cfl.lu {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Tourismus zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:CFL]] 1bhziw3r6ebpfv2swjimcwge9m5ltts Nordjemen 0 175140 2678294 2669855 2026-05-16T16:51:24Z Volvox 4050 2678294 wikitext text/x-wiki {{Homonymie}} Mat '''Nordjemen''' ka gemengt sinn: * [[Kinnekräich Jemen]] (1911–1962) * [[Jemenittesch Arabesch Republik]] (1962–1990) ayzw0hd3rn73vvez69i0w1g66dflh30 Mother Nature 0 175144 2678311 2669907 2026-05-16T17:47:14Z Zinneke 34 2678311 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lidd | Label = FFMM GmbH }} '''''Mother Nature''''' ass en [[Englesch|engleschsproochegt]] Lidd vun der [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescher]] [[Sänger|Sängerin]], [[Songwriter|Songwriterin]] a Violonistin [[Eva Marija]]. Mat deem Lidd huet d'Eva Marija Lëtzebuerg beim [[Eurovision Song Contest 2026]] zu [[Wien]] vertrueden. D'Lidd gouf am Kader vun der nationaler Selektioun ''[[Luxembourg Song Contest 2026]]'' de 24. Januar 2026 ausgewielt. Zu Wien huet et et net iwwer d'Halleffinall ewech gepackt. == Um Spaweck == * [https://genius.com/Eva-marija-mother-nature-lyrics Den Text vum Lidd] op genius.com * [https://open.spotify.com/intl-fr/track/4kYfZeuXXmCWLvhnPIjyr1?si=e0948cb2f9994f3f Mother Nature] op spotify.com {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Poplidder]] [[Kategorie:Engleschsproocheg Lidder]] [[Kategorie:Lidder 2026]] [[Kategorie:Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest]] p946vshdxwygr1dwt9jb7rgbfejrv44 2678623 2678311 2026-05-17T06:46:32Z GilPe 14980 +Detail 2678623 wikitext text/x-wiki {{Infobox Lidd | Label = FFMM GmbH }} '''''Mother Nature''''' ass en [[Englesch|engleschsproochegt]] Lidd vun der [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescher]] [[Sänger|Sängerin]], [[Songwriter|Songwriterin]] a Violonistin [[Eva Marija]]. Mat deem Lidd huet d'Eva Marija Lëtzebuerg beim [[Eurovision Song Contest 2026]] (ESC) zu [[Wien]] vertrueden. D'Lidd gouf am Kader vun der nationaler Selektioun ''[[Luxembourg Song Contest 2026]]'' de 24. Januar 2026 ausgewielt; et war dat éischt Lidd fir Lëtzebuerg am [[Eurovision Song Contest 2026|Eurovision Song Contest]] dat ganz op Englesch war. Zu Wien huet et et net iwwer d'Halleffinall ewech gepackt. == Um Spaweck == * [https://genius.com/Eva-marija-mother-nature-lyrics Den Text vum Lidd] op genius.com * [https://open.spotify.com/intl-fr/track/4kYfZeuXXmCWLvhnPIjyr1?si=e0948cb2f9994f3f Mother Nature] op spotify.com {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Poplidder]] [[Kategorie:Engleschsproocheg Lidder]] [[Kategorie:Lidder 2026]] [[Kategorie:Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest]] t0uaurlw9fyn6x5qecncn21p7lwlu92 Eva Marija 0 175145 2678262 2677768 2026-05-16T15:07:13Z Zinneke 34 Wien 2678262 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Eva Marija Kavaš Puc''', gebuer de [[24. Dezember]] [[2005]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/luksemburg-bo-na-evroviziji-zastopala-pevka-slovenskih-korenin/771192|Titel=Luksemburg bo na Evroviziji zastopala pevka slovenskih korenin|Gekuckt=2026-04-04|Auteur=Ž E. Č|Wierk=rtvslo.si|Sprooch=sl}}</ref>, bekannt als '''Eva Marija''', ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Sängerin]], [[Songwriter|Songwriterin]] a Violonistin. Si huet Lëtzebuerg beim [[Eurovision Song Contest 2026]] mam Lidd ''[[Mother Nature]]'' vertrueden<ref name=":0" />. == Biographie == D'Eva Marija ass zu Lëtzebuerg als Kand vu [[Slowenien|sloweeneschen]] Elteren op d'Welt komm an opgewuess. Hire Papp ass vu [[Ljubljana]] an hir Mamm ass vu [[Beltinci]]. Si koumen 2003 wéinst hirer Aarbecht an den [[Institutioune vun der Europäescher Unioun]] op Lëtzebuerg<ref>{{Citation|URL=https://slovenskenovice.delo.si/bulvar/glasba-in-film/na-evrovizijo-odhaja-vnukinja-zupana-beltincev-ce-ne-zmagam-me-bog-ocitno-vodi-skozi-druga-vrata|Titel=To je Slovenka, za katero bomo na Evroviziji navijali vsi: Eva je vnukinja župana Beltincev|Gekuckt=2026-04-04|Wierk=slovenskenovice.delo.si|Sprooch=sl}}</ref>. D'Eva Marija ass an d'[[Europäesch Schoul|Europäesch Schoul Lëtzebuerg II]] gaangen an huet duerno weider um [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg]] studéiert, wou si eng villfälteg musikalesch Ausbildung krut. Zënter 2026 studéiert si Songwriting um [[Institute of Contemporary Music Performance]] (ICMP) zu [[London]]<ref>{{Citation|URL=https://today.rtl.lu/radio/news/meet-steve-castile-and-eva-marija-luxembourg-song-contest-hopefuls-150574554|Titel=Finalist profiles: Meet Steve Castile and Eva Marija, Luxembourg Song Contest hopefuls|Gekuckt=2026-04-05|Datum=2026-01-10|Wierk=RTL Today|Sprooch=en}}</ref>. [[File:Eva Marija performing Mother Nature, representing Luxembourg in the 2nd Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 23.jpg|thumb|left]] Den 30. Oktober 2025 huet [[RTL Lëtzebuerg]] bekannt ginn, datt d'Eva Marija mam Lidd „Mother Nature“ um [[Luxembourg Song Contest 2026]] deelhuele géif<ref>{{Citation|URL=https://eurovisionworld.com/esc/eight-artists-to-compete-at-luxembourg-song-contest-2026|Titel=Eight artists to compete at Luxembourg Song Contest 2026|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2025-10-30|Wierk=Eurovisionworld|Sprooch=en-gb}}</ref>. Si huet souwuel d'Jury- gradewéi d'ëffentlech Ofstëmmung an der Finall de 24. Januar 2026 gewonnen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/kultur/musek/deva-marija-gewennt-de-luxembourg-song-contest-a-geet-op-wien-2007751812|Titel="Et ass vraiment crazy": D'Eva Marija gewënnt de Luxembourg Song Contest|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2026-01-24|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, soudatt si Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest 2026 zu [[Wien]] vertruden huet. Do huet si et allerdéngs net iwwer d'Halleffinall eraus gepackt.<ref>[https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-the-second-semi-final-qualifiers/ Eurovision 2026: The Second Semi-Final Qualifiers.] eurovision.com, 14.05.2026.</ref> == Discographie == === Singelen === * 2021: When 2 Lovers Meet * 2023: Toxic Trait * 2025: Time to Go * 2025: Sweet Child * 2025: Mother Nature == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gebuer 2005]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sänger]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest]] e3lp1nosh21lwfl3um0z3r8mr2i0cjs 2678263 2678262 2026-05-16T15:08:36Z Zinneke 34 /* Um Spaweck */ 2678263 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} D''''Eva Marija Kavaš Puc''', gebuer de [[24. Dezember]] [[2005]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/luksemburg-bo-na-evroviziji-zastopala-pevka-slovenskih-korenin/771192|Titel=Luksemburg bo na Evroviziji zastopala pevka slovenskih korenin|Gekuckt=2026-04-04|Auteur=Ž E. Č|Wierk=rtvslo.si|Sprooch=sl}}</ref>, bekannt als '''Eva Marija''', ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Sängerin]], [[Songwriter|Songwriterin]] a Violonistin. Si huet Lëtzebuerg beim [[Eurovision Song Contest 2026]] mam Lidd ''[[Mother Nature]]'' vertrueden<ref name=":0" />. == Biographie == D'Eva Marija ass zu Lëtzebuerg als Kand vu [[Slowenien|sloweeneschen]] Elteren op d'Welt komm an opgewuess. Hire Papp ass vu [[Ljubljana]] an hir Mamm ass vu [[Beltinci]]. Si koumen 2003 wéinst hirer Aarbecht an den [[Institutioune vun der Europäescher Unioun]] op Lëtzebuerg<ref>{{Citation|URL=https://slovenskenovice.delo.si/bulvar/glasba-in-film/na-evrovizijo-odhaja-vnukinja-zupana-beltincev-ce-ne-zmagam-me-bog-ocitno-vodi-skozi-druga-vrata|Titel=To je Slovenka, za katero bomo na Evroviziji navijali vsi: Eva je vnukinja župana Beltincev|Gekuckt=2026-04-04|Wierk=slovenskenovice.delo.si|Sprooch=sl}}</ref>. D'Eva Marija ass an d'[[Europäesch Schoul|Europäesch Schoul Lëtzebuerg II]] gaangen an huet duerno weider um [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg]] studéiert, wou si eng villfälteg musikalesch Ausbildung krut. Zënter 2026 studéiert si Songwriting um [[Institute of Contemporary Music Performance]] (ICMP) zu [[London]]<ref>{{Citation|URL=https://today.rtl.lu/radio/news/meet-steve-castile-and-eva-marija-luxembourg-song-contest-hopefuls-150574554|Titel=Finalist profiles: Meet Steve Castile and Eva Marija, Luxembourg Song Contest hopefuls|Gekuckt=2026-04-05|Datum=2026-01-10|Wierk=RTL Today|Sprooch=en}}</ref>. [[File:Eva Marija performing Mother Nature, representing Luxembourg in the 2nd Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 23.jpg|thumb|left]] Den 30. Oktober 2025 huet [[RTL Lëtzebuerg]] bekannt ginn, datt d'Eva Marija mam Lidd „Mother Nature“ um [[Luxembourg Song Contest 2026]] deelhuele géif<ref>{{Citation|URL=https://eurovisionworld.com/esc/eight-artists-to-compete-at-luxembourg-song-contest-2026|Titel=Eight artists to compete at Luxembourg Song Contest 2026|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2025-10-30|Wierk=Eurovisionworld|Sprooch=en-gb}}</ref>. Si huet souwuel d'Jury- gradewéi d'ëffentlech Ofstëmmung an der Finall de 24. Januar 2026 gewonnen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/kultur/musek/deva-marija-gewennt-de-luxembourg-song-contest-a-geet-op-wien-2007751812|Titel="Et ass vraiment crazy": D'Eva Marija gewënnt de Luxembourg Song Contest|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2026-01-24|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, soudatt si Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest 2026 zu [[Wien]] vertruden huet. Do huet si et allerdéngs net iwwer d'Halleffinall eraus gepackt.<ref>[https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-the-second-semi-final-qualifiers/ Eurovision 2026: The Second Semi-Final Qualifiers.] eurovision.com, 14.05.2026.</ref> == Discographie == === Singelen === * 2021: When 2 Lovers Meet * 2023: Toxic Trait * 2025: Time to Go * 2025: Sweet Child * 2025: Mother Nature == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gebuer 2005]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sänger]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest]] fluini0uwpehidit9v8vdhzk45y71f0 2678266 2678263 2026-05-16T15:20:14Z Puscas 735 .... 2678266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[File:Eva Marija performing Mother Nature, representing Luxembourg in the 2nd Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 23.jpg|thumb]] D''''Eva Marija Kavaš Puc''', gebuer de [[24. Dezember]] [[2005]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/luksemburg-bo-na-evroviziji-zastopala-pevka-slovenskih-korenin/771192|Titel=Luksemburg bo na Evroviziji zastopala pevka slovenskih korenin|Gekuckt=2026-04-04|Auteur=Ž E. Č|Wierk=rtvslo.si|Sprooch=sl}}</ref>, bekannt als '''Eva Marija''', ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Sängerin]], [[Songwriter|Songwriterin]] a Violonistin. Si huet Lëtzebuerg beim [[Eurovision Song Contest 2026]] mam Lidd ''[[Mother Nature]]'' vertrueden<ref name=":0" />. == Biographie == D'Eva Marija ass zu Lëtzebuerg als Kand vu [[Slowenien|sloweeneschen]] Elteren op d'Welt komm an opgewuess. Hire Papp ass vu [[Ljubljana]] an hir Mamm ass vu [[Beltinci]]. Si koumen 2003 wéinst hirer Aarbecht an den [[Institutioune vun der Europäescher Unioun]] op Lëtzebuerg<ref>{{Citation|URL=https://slovenskenovice.delo.si/bulvar/glasba-in-film/na-evrovizijo-odhaja-vnukinja-zupana-beltincev-ce-ne-zmagam-me-bog-ocitno-vodi-skozi-druga-vrata|Titel=To je Slovenka, za katero bomo na Evroviziji navijali vsi: Eva je vnukinja župana Beltincev|Gekuckt=2026-04-04|Wierk=slovenskenovice.delo.si|Sprooch=sl}}</ref>. D'Eva Marija ass an d'[[Europäesch Schoul|Europäesch Schoul Lëtzebuerg II]] gaangen an huet duerno weider um [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg]] studéiert, wou si eng villfälteg musikalesch Ausbildung krut. Zënter 2026 studéiert si Songwriting um [[Institute of Contemporary Music Performance]] (ICMP) zu [[London]]<ref>{{Citation|URL=https://today.rtl.lu/radio/news/meet-steve-castile-and-eva-marija-luxembourg-song-contest-hopefuls-150574554|Titel=Finalist profiles: Meet Steve Castile and Eva Marija, Luxembourg Song Contest hopefuls|Gekuckt=2026-04-05|Datum=2026-01-10|Wierk=RTL Today|Sprooch=en}}</ref>. Den 30. Oktober 2025 huet [[RTL Lëtzebuerg]] bekannt ginn, datt d'Eva Marija mam Lidd „Mother Nature“ um [[Luxembourg Song Contest 2026]] deelhuele géif<ref>{{Citation|URL=https://eurovisionworld.com/esc/eight-artists-to-compete-at-luxembourg-song-contest-2026|Titel=Eight artists to compete at Luxembourg Song Contest 2026|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2025-10-30|Wierk=Eurovisionworld|Sprooch=en-gb}}</ref>. Si huet souwuel d'Jury- gradewéi d'ëffentlech Ofstëmmung an der Finall de 24. Januar 2026 gewonnen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/kultur/musek/deva-marija-gewennt-de-luxembourg-song-contest-a-geet-op-wien-2007751812|Titel="Et ass vraiment crazy": D'Eva Marija gewënnt de Luxembourg Song Contest|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2026-01-24|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, soudatt si Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest 2026 zu [[Wien]] vertruden huet. Do huet si et allerdéngs net iwwer d'Halleffinall eraus gepackt.<ref>[https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-the-second-semi-final-qualifiers/ Eurovision 2026: The Second Semi-Final Qualifiers.] eurovision.com, 14.05.2026.</ref> == Discographie == === Singelen === * 2021: When 2 Lovers Meet * 2023: Toxic Trait * 2025: Time to Go * 2025: Sweet Child * 2025: Mother Nature == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gebuer 2005]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sänger]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest]] g3vjzmlu8p85xlg8erhy41rxpmoehp6 2678319 2678266 2026-05-16T18:19:16Z Volvox 4050 2678319 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[File:Eva Marija performing Mother Nature, representing Luxembourg in the 2nd Semi Final of the 2026 Eurovision Song Contest in Vienna 23.jpg|thumb]] D''''Eva Marija Kavaš Puc''', gebuer de [[24. Dezember]] [[2005]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.rtvslo.si/zabava-in-slog/glasba/luksemburg-bo-na-evroviziji-zastopala-pevka-slovenskih-korenin/771192|Titel=Luksemburg bo na Evroviziji zastopala pevka slovenskih korenin|Gekuckt=2026-04-04|Auteur=Ž E. Č|Wierk=rtvslo.si|Sprooch=sl}}</ref>, bekannt als '''Eva Marija''', ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Sängerin]], [[Songwriter|Songwriterin]] a Violonistin. Si huet Lëtzebuerg beim [[Eurovision Song Contest 2026]] mam Lidd ''[[Mother Nature]]'' vertrueden<ref name=":0" />. == Biographie == D'Eva Marija ass zu Lëtzebuerg als Kand vu [[Slowenien|sloweeneschen]] Elteren op d'Welt komm an opgewuess. Hire Papp ass vu [[Ljubljana]] an hir Mamm ass vu [[Beltinci]]. Si koumen 2003 wéinst hirer Aarbecht an den [[Institutioune vun der Europäescher Unioun]] op Lëtzebuerg<ref>{{Citation|URL=https://slovenskenovice.delo.si/bulvar/glasba-in-film/na-evrovizijo-odhaja-vnukinja-zupana-beltincev-ce-ne-zmagam-me-bog-ocitno-vodi-skozi-druga-vrata|Titel=To je Slovenka, za katero bomo na Evroviziji navijali vsi: Eva je vnukinja župana Beltincev|Gekuckt=2026-04-04|Wierk=slovenskenovice.delo.si|Sprooch=sl}}</ref>. D'Eva Marija ass an d'[[Europäesch Schoul|Europäesch Schoul Lëtzebuerg II]] gaangen an huet duerno weider um [[Conservatoire vun der Stad Lëtzebuerg]] studéiert, wou si eng villfälteg musikalesch Ausbildung krut. Zënter 2026 studéiert si Songwriting um [[Institute of Contemporary Music Performance]] (ICMP) zu [[London]]<ref>{{Citation|URL=https://today.rtl.lu/radio/news/meet-steve-castile-and-eva-marija-luxembourg-song-contest-hopefuls-150574554|Titel=Finalist profiles: Meet Steve Castile and Eva Marija, Luxembourg Song Contest hopefuls|Gekuckt=2026-04-05|Datum=2026-01-10|Wierk=RTL Today|Sprooch=en}}</ref>. Den 30. Oktober 2025 huet [[RTL Lëtzebuerg]] bekannt ginn, datt d'Eva Marija mam Lidd „Mother Nature“ um [[Luxembourg Song Contest 2026]] deelhuele géif<ref>{{Citation|URL=https://eurovisionworld.com/esc/eight-artists-to-compete-at-luxembourg-song-contest-2026|Titel=Eight artists to compete at Luxembourg Song Contest 2026|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2025-10-30|Wierk=Eurovisionworld|Sprooch=en-gb}}</ref>. Si huet souwuel d'Jury- gradewéi d'ëffentlech Ofstëmmung an der Finall de 24. Januar 2026 gewonnen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/kultur/musek/deva-marija-gewennt-de-luxembourg-song-contest-a-geet-op-wien-2007751812|Titel="Et ass vraiment crazy": D'Eva Marija gewënnt de Luxembourg Song Contest|Gekuckt=2026-04-04|Datum=2026-01-24|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, soudatt si Lëtzebuerg beim Eurovision Song Contest 2026 zu [[Wien]] vertrueden huet. Do huet si et allerdéngs net iwwer d'Halleffinall eraus gepackt<ref>[https://www.eurovision.com/stories/eurovision-2026-the-second-semi-final-qualifiers/ Eurovision 2026: The Second Semi-Final Qualifiers.] eurovision.com, 14.05.2026.</ref>. == Discographie == === Singelen === * 2021: When 2 Lovers Meet * 2023: Toxic Trait * 2025: Time to Go * 2025: Sweet Child * 2025: Mother Nature == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Gebuer 2005]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sänger]] [[Kategorie:Participantë beim Eurovision Song Contest]] pot08296b7087rr4ptcs0my9swdv8bk Benotzer Diskussioun:~2026-22449-12 3 175398 2678665 2673344 2026-05-17T11:48:02Z GilPe 14980 geläscht 2678665 wikitext text/x-wiki {{Direkt Läschen Info|'''The Reluctant Dragon'''}} [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 05:43, 16. Abr. 2026 (UTC) {{Test3}} :Zënter engem Mount näischt bäikomm: ''The Reluctant Dragon'' gouf geläscht. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 11:48, 17. Mee 2026 (UTC) 9vy0aq495wj8t0xk9us3obexavye4mc Fleegeversécherung 0 175690 2678259 2677875 2026-05-16T14:26:00Z GilPe 14980 /* Um Spaweck */ 2678259 wikitext text/x-wiki D''''Fleegeversécherung''' oder '''Assurance dépendance''' an och alt '''Assurance autonomie''' ass a ville Länner an Europa en Deel vum [[Sozialversécherung]]system an deckt de Risiko vun der Noutwennegkeet vun enger Laangzäitfleeg of. Wann eng Persoun eng Laangzäitfleeg brauch, da stellt d'Fleegeversécherung finanziell oder materiell Leeschtungen zur Verfügung, fir déi néideg Fleeg ze garantéieren. D'Leeschtunge begräifen am Allgemengen eng stationär gradewéi eng Fleeg doheem. == Situatioun zu Lëtzebuerg == [[Fichier:Luxembourg, Cité de la sécurité sociale (103).jpg|thumb|De ''Centre commun vun de Sozialversécherungen'' an der [[Rue Mercier (Stad Lëtzebuerg)|rue Mercier]], an deem och d'AEC hire Sëtz huet]] D'Noutwennegkeet vun engem Modell fir d'Finanzéierung vun der Fleeg doheem an am Heem, besonnesch bei eelere Matbierger, gouf an den 1990er Joren zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] vun den Associatiounen, déi Fleeg an Hëllef doheem ubidden, gradewéi och vu Senioreverbänn, Behënnerten-[[Stëftung|Stëftungen]] a vun de Bedreiwer vun den [[Altersheem|Alters]]- a [[Fleegeheem|Fleegeheemer]] ëmmer méi intensiv gefuerdert. Doropshin huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|Regierung]] de Sozial- a Gesondheetsminister [[Johny Lahure]] beoptraagt, en entspriechende Gesetzesprojet virzebereeden. D'Auteure vum Gesetz hu sech staark um däitsche Modell orientéiert. No laangen Diskussioune mat de [[Gewerkschaften zu Lëtzebuerg|Gewerkschaften]] an an der [[Chamber]] gouf zeréckbehalen, datt eng reegelrecht nei Versécherung sollt entstoen, an déi sech un de Leeschtungen déi am [[Code de la sécurité sociale|Kodex iwwert d'sozial Sécherheet]] virgesi sinn orientéiere sollt. D'Gesetz gouf den 19. Juni 1998 an der Chamber gestëmmt an ass den 3. Juli 1998 a Kraaft getrueden, mat Ausnam vu verschiddenen Artikelen, déi eréischt zënter dem 1. Januar 1999 gëllen. D'Prinzippie vun dëser neier Versécherung sinn : *sozial Solidaritéit, änlech wéi am Krankheetsfall oder fir d'Pensiounen; * en allgemengt Recht op Hëllef fir jiddereen, dee betraff ass; * eng onofhängeg staatlech Kontroll vun der Noutwennegkeet bei den eventuelle Beneficiairen. All Resident, dee bei der [[Caisse nationale de santé|Gesondheetskeess]] ugemellt ass, bezilt obligatoresch iwwert säin Akommes, Loun oder Pensioun, an d'Fleegeversécherung an: aktuell {{small|(2026)}} 1,4&nbsp;%. De Staat iwwerhëlt 40&nbsp;% vun den Ausgabe vun der Versécherung. Als ''Ofhängeg'' (am Sënn vum Gesetz) gëlle Persounen, déi opgrond vun enger kierperlecher, psychescher oder mentaler Behënnerung reegelméisseg Hëllef vun enger Drëttpersoun brauchen, dëst fir déi weesentlech Akte vum Alldag. D'Hëllefe mussen op mannst fir 3,5 Stonnen an der Woch néideg sinn, an dat méi wéi 6 Méint, ausser wann d'Ursaach vun der Behënnerung se irreversibel mécht. De Grad vun der Ofhängegkeet an d'Definitioun vun der Noutwendegkeet gi vun der ''[[Admimistration de l'évaluation et de contrôle de l'assurance dépendance]] (AEC)'' bestëmmt. Weesentlech Alldagsakte sinn d'Kierperhygiène, d'Toilette, d'Ernierung, d'Un- an Ausdoen an d'Mobilitéit. D'Versécherung iwwerhëlt am Prinzip: * d'Fleeg an d'Betreiung doheem oder an engem Heem; * d'Bereetstelle vun techneschen Hëllefsmëttel; * d'Upasse vun der Wunneng; * Geldleeschtunge fir d'Persounen oder d'Servicer déi Hëllef doheem ubidden. Besonnesch fir déi adequat Hëllefsmëttel a fir d'Upasse vun der Wunneng bitt d'[[Adapth]] den Administratiounen an de Beneficiairë fachgerecht Rot an Hëllef un. D'Demande fir d'Recht op Leeschtunge vun der Fleegeversécherung muss beim Service vun der Assurance dépendance vun der [[Caisse nationale de santé]] (CNS) gemaach ginn.<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1998/06/19/n1|Titel=Loi du 19 juin 1998 portant introduction d'une assurance dépendance|Gekuckt=10.05.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> == Kuckt och == * [[Wuelfaartsstaat Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == * {{fr}} [https://www.secu.lu/assurance-dependance Legislativ Texter iwwer d'Fleegeversécherung] op secu.lu * {{fr}} [https://cns.public.lu/dam-assets/publications/decompte-annuel/cns-budget-ad-2024.pdf Budget de l'assurance dépendance - Exercice 2024] op cns.public.lu * {{Fr}} [http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1925/12/17/n1 Code de la sécurité sociale] op legilux.lu {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Sozialwiesen zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Sozialwiesen]] hytgdbutq5k1emqy2n5uz5ra8b2ur75 Diskussioun:Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg 1 175759 2678638 2678200 2026-05-17T08:30:13Z Zinneke 34 /* Reiefolleg */ 2678638 wikitext text/x-wiki == Reiefolleg == Moien, mir als Laien erschléisst sech net ganz, op wat déi Reiefolleg vun der Lëscht baséiert. Vläicht kinnt dat um Wupp vun der Tabell preziséiert ginn. Och wier et praktesch, wann d'Tabell alphabeetesch zortéierbar wier, da fënnt ee méi séier eppes erëm. Ma soss eng fei Saach, a flott, dass et elo vun enger Autoritéit festgeluechten (oder op d'mannst gebrauchten) lèëtzebuergesch Nimm gëtt. Dat erlaabt eis, op Wikipedia d'Lemmaen deemnetspriechend och op Lëtzebuergesch (an net just op Latäin) unzeleeën. E Merci en passant dofir un de Volvox, dee mam gudde Beispill vir geet. -- [[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 09:27, 15. Mee 2026 (UTC) :Moien @[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]], d'Reiefolleg vun der Lëscht ass déi selwecht wéi am Ferrantia 90. D'Päiperleke ginn der Famill no gruppéiert an innerhalb vun enger Famill gi se no Ënnerfamille gruppéiert. Dat ass an där enger oder anerer Form an deene meeschte Päiperleksbicher üblech, mee ech ka grad éierlech gesot net novollzéien, wéi se am Ferrantia 90 innerhalb vun enger Ënnerfamill d'Aarte sortéiert hunn. Ech probéieren där Saach mol op de Grond ze goen, eng Erklärung derbäizesetzen a falls néideg d'Reiefolleg z'änneren. :Ech hu mech sengerzäit schwéier gefreet, wou de Ferrantia 90 erauskoum. Ech si just mat dräi, véier Nimm guer net d'accord: :# „Klengt Ochsena“ fir de ''Pyronia tithonus'' ass guer net an der Rei, well am Däitschen „Kleines Ochsenauge“ schonn den Numm vum ''Hyponephele lycaon'' ass. Dee kënnt zwar zu Lëtzebuerg net vir, mee ech ginn dovun aus, datt vill Lëtzebuerger hir Päiperleksbestëmmungsbicher op Däitsch hunn, an dann ass d'Verwiesslung virprogramméiert. Se hätte solle „Routbrongt Ochsena“ huelen, analog zum däitschen Numm. :# „Ochsena“ fir de ''Maniola jurtina'' geet och net. Am Däitsche gëtt et „Großes Ochsenauge“, „Kleines Ochsenauge“ a „Rotbraunes Ochsenauge“. Wat fir ee vun deenen dräi soll „Ochsena“ da sinn? Do hätt ee sollen „Grousst Ochsena“ huelen. :# „Eechen-Zipfelfalter“ fir de ''Favonius quercus'' ass aus deem selwechte Grond net an der Rei. Et gëtt nämlech de „Brongen Eechen-Zipfelfalter“ (''Satyrium ilicis''); da misst deen heiten – wéi am Däitschen – „Bloen Eechen-Zipfelfalter“ heeschen. :# „Sonneréische-Bläuling“ fir den ''Aricia agestis'' ass änlech ongeschéckt, well et e „Kleiner Sonnenröschen-Bläuling“ gëtt (deen hei gemengt ass), awer och ee „Großer Sonnenröschen-Bläuling“ (''Aricia artaxerxes''), deen zwar rëm net zu Lëtzebuerg virkënnt, mee wéi beim éischte Fall zu Verwiesslung beim Gebrauch vun däitschsproochege Bestëmmungsbicher féiere kann. :Ech weess awer net, ob ech mer hei op der lbwiki d'Fräiheet huele soll, aus de genannte Grënn vun den Nimm ofzeweechen, déi am Ferrantia 90 virgeschloe goufen. Op där anerer Säit hunn ech offensichtlech orthographesch Feeler och schonn ugepasst, da wier dat hei eventuell och ok. :Egal wéi ass d'Tabell awer elo mol sortéierbar. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:15, 15. Mee 2026 (UTC) ::Moien, merci fir déi Recherchen an déi pertinent Remarquen. Ech géif soen, wa scho vun enger staatlecher Plaz aus eng Zort Nomenklatur proposéiert gouf, solle mer dat ënnerstëtzen an eis bei de Lemmaen hei drun halen, quitt datt mer am Artikel selwer, duerchaus deng (pertinent) Informatiounen zum Choix vum Numm kënnen ënnerbréngen. Vläicht hëlleft jo och schonn, wann s de dem Naturmusée deng Kommentare matdeels? Beschtefall publizéieren se eng Kéier en Erratum an iwwerhuelen dann deng Propos (mer sinn e klengt Land, sot een...). ::--[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 08:30, 17. Mee 2026 (UTC) 73utsjech8klp4iykq4s622hbqabbyz Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg 0 175760 2678260 2678242 2026-05-16T14:39:05Z Zinneke 34 Quell a Legend 2678260 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaartenn zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] 9lxgbu64j9esc6sp2f2q0dwofohjuof 2678261 2678260 2026-05-16T14:42:03Z Zinneke 34 2678261 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaartenn zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || de:''Übersehene Fingerwurz'' || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} --- Legend: DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss- CR = - LC = - NT = - RE = [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] mi8gdlxhievoh3z3bs0sdqv0bol9bcj 2678277 2678261 2026-05-16T15:43:05Z Puscas 735 .... 2678277 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || de:''Übersehene Fingerwurz'' || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} --- Legend: DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss- CR = - LC = - NT = - RE = [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] pv67fr5kjymxpqw44tivrx804jdwq4h 2678282 2678277 2026-05-16T16:13:52Z Zinneke 34 zeréckgesat op eng Vertsioun, déi iertimlech duerch eng eeler iwwerschriwwe gouf. 2678282 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] hg4ukcyywt328wvmifgibbttleuvch7 2678283 2678282 2026-05-16T16:16:07Z Zinneke 34 1 Bild fir unzefänken 2678283 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] o2skxv7jf627lh10cobdhrjd4seeth6 2678285 2678283 2026-05-16T16:21:24Z Zinneke 34 2678285 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || [[File:(MHNT) Ophrys apifera - Villeneuve-lès-Bouloc - Flower.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[File:Ophrys holosericea flower.JPG|100px]] || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || [[File:Ophrys sphegodes, Folkestone 1.JPG|100px]] || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] c6cr0ko1v0tnf5tbelats5nnev2yub7 2678287 2678285 2026-05-16T16:28:34Z Zinneke 34 biller orchis 2678287 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || [[File:(MHNT) Ophrys apifera - Villeneuve-lès-Bouloc - Flower.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[File:Ophrys holosericea flower.JPG|100px]] || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || [[File:Ophrys sphegodes, Folkestone 1.JPG|100px]] || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Aceras anthropophora (detail).jpg|100px]] || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis mascula inflorescence - Keila.jpg|100px]] || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Hall käpp (Military Orchid, orchis militaris).jpg|100px]] || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis purpurea .jpg|100px]] || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || [[File:Orchis simia flowers.jpg|100px]] || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] 8cp4lowltb72grj5xr51tiubcc6m861 2678296 2678287 2026-05-16T16:53:24Z Zinneke 34 epipacits biller 2678296 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || [[File:Dactylorhiza incarnata 190505.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || [[File:Heath spotted-orchid - Flickr - gailhampshire.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || [[File:Rietorchis closeup.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || [[File:Dactylorhiza sambucina Rheinland-Pfalz 03.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || [[File:Dactylorhiza viridis (flowers).jpg|100px]] |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || [[File:Epipactis atrorubens flowers.jpg|100px]] |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || [[File:Epipactis helleborine - Keila.jpg|100px]] |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipactis leptochila 180706.jpg|100px]] |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipactis microphylla Saarland 02.jpg|100px]] |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || [[This is a file from the Wikimedia Commons File:Epipactis muelleri flowers.jpg|100px]] |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || [[File:Soo-neiuvaip.jpg|100px]] |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || [[File:Epipactis purpurata Luxemburg 94.jpg|100px]] || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || [[File:(MHNT) Ophrys apifera - Villeneuve-lès-Bouloc - Flower.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[File:Ophrys holosericea flower.JPG|100px]] || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || [[File:Ophrys sphegodes, Folkestone 1.JPG|100px]] || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Aceras anthropophora (detail).jpg|100px]] || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis mascula inflorescence - Keila.jpg|100px]] || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Hall käpp (Military Orchid, orchis militaris).jpg|100px]] || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis purpurea .jpg|100px]] || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || [[File:Orchis simia flowers.jpg|100px]] || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] e3d8x7u834yrivaqu2vh4nsjj20kdqy 2678298 2678296 2026-05-16T16:55:04Z Zinneke 34 2678298 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || [[File:Dactylorhiza incarnata 190505.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || [[File:Heath spotted-orchid - Flickr - gailhampshire.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || [[File:Rietorchis closeup.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || [[File:Dactylorhiza sambucina Rheinland-Pfalz 03.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || [[File:Dactylorhiza viridis (flowers).jpg|100px]] |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || [[File:Epipactis atrorubens flowers.jpg|100px]] |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || [[File:Epipactis helleborine - Keila.jpg|100px]] |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipactis leptochila 180706.jpg|100px]] |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipactis microphylla Saarland 02.jpg|100px]] |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || [[File:Epipactis muelleri flowers.jpg|100px]] |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || [[File:Soo-neiuvaip.jpg|100px]] |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || [[File:Epipactis purpurata Luxemburg 94.jpg|100px]] || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || [[File:(MHNT) Ophrys apifera - Villeneuve-lès-Bouloc - Flower.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[File:Ophrys holosericea flower.JPG|100px]] || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || [[File:Ophrys sphegodes, Folkestone 1.JPG|100px]] || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Aceras anthropophora (detail).jpg|100px]] || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis mascula inflorescence - Keila.jpg|100px]] || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Hall käpp (Military Orchid, orchis militaris).jpg|100px]] || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis purpurea .jpg|100px]] || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || [[File:Orchis simia flowers.jpg|100px]] || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] 009erirc2jmn9ll634x6ug7j5l2ulmn 2678642 2678298 2026-05-17T09:09:16Z Zinneke 34 nach biller 2678642 wikitext text/x-wiki Dëst ass d''''Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg'''. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] si 45 wëll [[Aart (Biologie)|Aarte]] vun [[ Orchideeën]] an ënnerschiddleche [[Biotop|Liewensraim]] [[eenheemesch]]. Dovu sinn der 9 ausgestuerwen, 14 Aarte si bedreet oder a Gefor. Orchideeë weise ganz empfindlech op biologesch intakt Liewensraim hinn an do wou se virkommen, fënnt een dacks nach aner seelen Déieren- a Planzenaarten. Dës Lëscht baséiert op Recherchë vum [[Naturmusée]].<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/aartelescht/ "Lëscht vun de wëllwuessenden Orchideeë vu Lëtzebuerg."] Websäit zu der Ausstellung "Täuschend echt: Wëll Ochideeën zu Lëtzebuerg", orchid.mnha.lu (nogekuckt: 15.05.2026); ([https://orchid.mnhn.lu/media/filer_public/3a/c5/3ac5000d-0a96-4260-b4a9-b3553cc4bca9/katalog-taeuschend-echt-l_web.pdf PDF] vum Kagalog),</ref>. {| class="wikitable sortable" style="width: 100%" ! Wëssenschaftlechen Numm !! Lëtzebuergeschen Numm !! Liewensraum !! Rout Lëscht 2023 !! Bild |- | ''Anacamptis coriophora'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Wanzen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || [[File:Mg-k ddf00079.jpg|100px]] |- | ''Anacamptis morio'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Boken-Hondswuerzel]] || DRY || CR || [[File:Anacamptis morio hampe.jpg|100px]] |- | ''Anacamptis palustris'' (Jacq.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Suppen-Hondswuerzel]] || MAR || RE || [[File:Mgk d0802127.jpg|100px]] |- |''Anacamptis pyramidalis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Pyramiden-Hondswuerzel]] || DRY || LC || [[File:AnacamptisPyramidalis.jpg|100px]] |- |''Cephalanthera damasonium'' (Mill.) Druce || [[Bleeche Bëschvillchen]] || FOR || LC || [[File:Cephalanthera damasonium 210505.jpg|100px]] |- | ''Cephalanthera longifolia'' (L.) Fritsch || [[Laangbliederege Bëschvillchen]] || FOR || VU || [[File:Cephalanthera longifolia - identifiée7.jpg|100px]] |- | ''Cephalanthera rubra'' (L.) L.C.M Rich. || [[Roude Bëschvillchen]] || FOR || EN || [[File:Cephalanthera rubra-001.jpg|100px]] |- | ''Cypripedium calceolus'' L. || [[Giel Venusschlapp]] || FOR || RE || [[File:Cypripedium calceolus inflorescence.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza fuchsii (Druce)'' Soó || [[Fuchs-Fangerwuerzel]] || MAR || VU || [[File:Dactylorhiza fuchsii Mariazell 01.JPG|100px]] |- | ''Dactylorhiza incarnata'' (L.) Soó || [[Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || EN || [[File:Dactylorhiza incarnata 190505.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza incarnata ssp. cungsii'' Kreutz || [[Cungs' Fleeschrout Fangerwuerzel]] || MAR || CR || |- | ''Dactylorhiza maculata'' (L.) Soó || [[Gefleckt Fangerwuerzel]] || MAR || LC || [[File:Heath spotted-orchid - Flickr - gailhampshire.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza majalis'' (Reichenb.) P.F. Hunt et Summerh. || [[Breetbliedereg Fangerwuerzel]] || MAR || LC || |- | ''Dactylorhiza praetermissa'' (Druce) Soó || [[Vernoléissegt Fangerwuerzel]] || MAR || EN || [[File:Dactylorhiza praetermisa, Southern Marsh Orchid, Trawscoed, North Wales, June 2022.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza sambucina'' (L.) Soó || [[Hielenner-Fangerwuerzel]] || DRY || RE || [[File:Dactylorhiza sambucina Rheinland-Pfalz 03.jpg|100px]] |- | ''Dactylorhiza viridis'' (L.) R.M.Bateman, Pridgeon & M.W.Chase || [[Gréng Fangerwuerzel]] || DRY || CR || [[File:Dactylorhiza viridis (flowers).jpg|100px]] |- |Epipactis atrorubens (Hoffmann) Besser || [[Donkelrout Harespelorchidee]] || DRY || VU || [[File:Epipactis atrorubens flowers.jpg|100px]] |- | ''Epipactis helleborine'' (L.) Crantz || [[Breetbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || LC || [[File:Epipactis helleborine - Keila.jpg|100px]] |- | ''Epipactis leptochila'' (Godfery) Godfery || [[Schmuellëpseg Harespelorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipactis leptochila 180706.jpg|100px]] |- | ''Epipactis microphylla'' (Ehrh.) Swartz || [[Klengbliedereg Harespelorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipactis microphylla Saarland 02.jpg|100px]] |- | ''Epipactis muelleri'' Godf. || [[Müller-Harespelorchidee]] || FOR || EN || [[File:Epipactis muelleri flowers.jpg|100px]] |- | ''Epipactis palustris'' (L.) Crantz || [[Suppen-Harespelorchidee]] || MAR || EN || [[File:Soo-neiuvaip.jpg|100px]] |- | ''Epipactis purpurata'' Smith || [[Roudelzeg Harespelorchidee]] || FOR || EN || [[File:Epipactis purpurata Luxemburg 94.jpg|100px]] || |- | ''Epipogium aphyllum'' Swartz || [[Ouniblat-Geeschterorchidee]] || FOR || CR || [[File:Epipogium aphyllum Luxembourg 005.jpg|100px]] |- | ''Goodyera repens'' (L.) R. Brown || [[Krauchend Netzblat]] || FOR || / || [[File:Goodyera repens flowers in detail - Männiku.jpg|100px]] |- | ''Gymnadenia conopsea'' (L.) R. Brown || [[Mécken-Handwuerzel]] || DRY || LC || [[File:Mücken-Händelwurz Gymnadenia conopsea.jpg|100px]] |- | ''Gymnadenia odoratissima'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Dofteg Handwuerzel]] || DRY || RE || [[File:Gymnadenia odoratissima - Niitvälja bog.jpg|100px]] |- | ''Herminium monorchis'' (L.) R. Brown || [[Eenzelknoll-Hunnegorchidee]] || DRY || RE || || [[File:Herminium monorchis (flowers).jpg|100px]] |- | ''Himantoglossum hircinum'' (L.) Spreng. || [[Bock-Rimmerzong]] || DRY || LC || [[File:BockriemenzungeH3b.jpg|100px]] |- | ''Limodorum abortivum'' (L.) Swartz || [[Mof Limodore]] || FOR || RE || |- | ''Neotinea tridentata'' (Scop.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Dräizänn-Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neotinea ustulata'' (L.) R.M. Bateman, Pridgeon et M.W. Chase || [[Gesengt Bouwekraut]] || DRY || RE || || |- | ''Neottia nidus-avis'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Vullennascht-Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Neottia ovata'' (L.) Bluff et Fingerh. || [[Grousst Zweeblat]] || FOR || LC || || |- | ''Ophrys apifera'' Huds. || [[Beien-Aperhoerorchidee]] || FOR || LC || [[File:(MHNT) Ophrys apifera - Villeneuve-lès-Bouloc - Flower.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys holosericea'' (Burm. f.) Greuter || [[Bommelen-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[File:Ophrys holosericea flower.JPG|100px]] || |- | ''Ophrys insectifera'' L. || [[Mécken-Aperhoerorchidee]] || DRY || NT || [[Fichier:Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg|100px]] || |- | ''Ophrys sphegodes'' Mill. || [[Spannen-Aperhoerorchidee]] || DRY || CR || [[File:Ophrys sphegodes, Folkestone 1.JPG|100px]] || |- |''Orchis anthropophora'' (L.) All. || [[Gaalgemännche-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Aceras anthropophora (detail).jpg|100px]] || |- | ''Orchis mascula'' (L.) L. || [[Maans-Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis mascula inflorescence - Keila.jpg|100px]] || |- | ''Orchis militaris'' L. || [[Zaldote-Bouwekraut]] || DRY || NT || [[File:Hall käpp (Military Orchid, orchis militaris).jpg|100px]] || |- | ''Orchis purpurea'' Huds. || [[Purpurrout Bouwekraut]] || DRY || LC || [[File:Orchis purpurea .jpg|100px]] || |- | ''Orchis simia'' Lam. || [[Afe-Bouwekraut]] || FOR || CR || [[File:Orchis simia flowers.jpg|100px]] || |- | ''Platanthera bifolia'' (L.) L.C.M. Rich. || [[Wäiss Kräizblumm]] || DRY || LC || |- | ''Platanthera chlorantha'' (Cust.) Reichenb. || [[Gréngelzeg Kräizblumm]] || FOR || LC || |} '''Legend:<br> DRY = Dréchewues - FOR = Bësch - MAR = Fiicht Wiss.<br> CR = staark gefärdet a vum Ausstierwe bedrot - EN = gefärdet - LC = net bedrot - NT = just net bedrot - RE = zu Lëtzebuerg ausgestuerwen - VU = bedrot. {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Lëschten (Biologie)]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] 68r8lfhdawb7hgu6tw8ipuodd1g102g Echo.lu 0 175770 2678276 2678234 2026-05-16T15:37:45Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Internetsitten zu Lëtzebuerg]] derbäigesat 2678276 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:echo.lu}} '''echo.lu''' ass en Internetportal, dee Manifestatiounen zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] zentraliséiert a vum [[Groupement d'intérêt économique]] [[Luxembourgticket GIE]]<ref>cf. https://www.luxembourgticket-gie.lu/</ref> bedriwwe gëtt, deen och den Zerwiss [[luxembourgticket]]<ref>cf. https://www.luxembourg-ticket.lu/</ref> an de Kulturportal [[Culture.lu|culture.lu]]<ref>cf. https://www.culture.lu/</ref> bedreift. Follgend Typpe vu Manifestatioune sinn um Portal vertrueden: [[Concert]]en, [[Spektakel]]en, touristesch Aktivitéiten, [[Ausstellung]]en, Salonen a [[Foire]]n, sportlech Eventer, [[Volleksfest]]er, asw. D'Benotze vum Portal ass gratis, souwuel fir d'Besicher ewéi fir Organisateuren vu Manifestatiounen. Eng ganz Rei Medie bedénge sech op echo.lu, z.&nbsp;B. [[Zeitung]]en ([[woxx]], [[City (Zäitschrëft)|City]], [[Luxemburger Wort]] ...) an Online-Kalenneren (https://www.luxembourg-city.com/fr/agenda, https://www.vdl.lu/fr/agenda, ...). Iwwert eng gratis [[API (Informatik)|API]] kann eng Selektioun vu Manifestatiounen op aner Internetsäiten ugewise ginn. ==Um Spaweck== *[https://echo.lu Websäit vun echo.lu] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Internetsitten zu Lëtzebuerg]] m7v9qcj7yo252u9x3rcbfu8efqzep20 Demokratesch Volleksrepublik Jemen 0 175772 2678291 2678243 2026-05-16T16:48:57Z Volvox 4050 richteg Kaart an der Box 2678291 wikitext text/x-wiki {{SkizzPolitik}} {{Infobox Land | Numm = Demokratesch Volleksrepublik Jemen<br>جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية<br>Dschumhūrīyat al-Yaman ad-Dīmuqrātīya asch-Schaʿbīya | Fändel = Flag of South Yemen.svg{{!}}border | Fändel Bildbreet = | Fändel Artikel = Fändel vum Jemen | Wopen = Coat of arms of South Yemen (1970-1990).svg | Wope Breet = 100px | Wopen Artikel = Wope vum Jemen | National Devise = | Kaart = South Yemen in its region.svg | Kaart Breet = | Offiziell Sprooch = [[Arabesch]] | Haaptstad = [[Aden]] | Haaptstad Awunner = | Haaptstad Koordinaten = | Staatsform = [[Volleksrepublik]]<br>[[Eeparteiesystem]] | Landeschef Titel = | Landeschef = | Regierungschef Titel = | Regierungschef = | Total Fläch = 332.970 | Fläch Plaz = | Waasserfläch = | Bevëlkerung = 2.100.000 <small>(1982)</small> | Bevëlkerung Plaz = | Bevëlkerungsdicht = | Onofhängegkeet = | Nationalfeierdag = | Nationalhymn = ''Peace to the Land'' (1962–1978)<br>''A Nation's Will'' (1978–1990) | Wärung = [[Südjemenitteschen Dinar]] (YDD) | Zäitzon = +3 | Internet TLD = +969 | Telefonsprefix = | Notizen = | Extra Bild = | Extra Bild2 = }} D''''Demokratesch Volleksrepublik Jemen''', och nach '''Südjemen''', war e [[Staat]] an [[Asien]], dee vum [[30. November]] [[1967]] bis den [[22. Mee]] [[1990]] existéiert huet. Virun 1967 housch de Staat '''Volleksrepublik Jemen'''. 1990 huet de Staat mat [[Jemenittesch Arabesch Republik|Nordjemen]] zum [[Jemen|Jeme]] fusionéiert. == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Südjemen| ]] sn92mbkkq2ow205vxrcp6tzyomxgim4 Lëtzebuerg sicht de Luxonaut 0 175774 2678264 2026-05-16T15:14:38Z GilPe 14980 Nei Säit am Opbau 2678264 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} {{Infobox Comic |Zeechnungen = Dan Altmann }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass eng [[Graphic Novel]] … == Ëm wat geet et? == == Personnagen am Album == {{div col|4}} {{div col end}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Comics]] hnqmn0ywbymruhgevxeouilkqcuzt2n 2678278 2678264 2026-05-16T15:57:14Z GilPe 14980 2678278 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} {{Infobox Comic |Zeechnungen = Dan Altmann }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass e pedagogesche [[Comics|Comic]] vun der [[Luxembourg Space Agency]] (LSA) deen [[2025]] erauskoum. Et ass ass Deel vun de Sensibiliséierungs- an Ausbildungsinitiativë vun der LSA, mam Zil fir jonk Leit fir d'Beruffer am Secteur vun der Raumfaart ze begeeschteren. De Comic ass de 16. Juli 2025 am Kader vum ''Space Afternoon'' um lëtzebuergesche Pavillon op der [[Weltausstellung]] zu [[Osaka]] virgestallt ginn. Als Zeeche vun der kooperativer Bezéiung tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Japan]] am Raumfaartsecteur gouf d'Wierk och speziell op [[Japanesch]] iwwersat; aner Editiounen gëtt et op [[Däitsch]], [[Franséisch]] an [[Englesch]]. == Hannergrond == D'LSA gesäit déi talentéiert jonk Generatioun als e wichtege strateegesche Faktor fir d'Zukunft vum Raumfaartsecteur zu Lëtzebuerg. An engem Kontext vu staarker internationaler Konkurrenz ëm limitéiert Fachpersonal ass d'Awierkung op Schüler a Studenten e wichtege Bestanddeel vun hirer Aarbecht. Zu dësen Efforte gehéieren Initiativen ewéi de nationale Concours ''Astronaut for a Day'', mat deem d'LSA d'Faszinatioun fir de Weltall notzt, fir d'Interesse un de raumfaartrelevante Beruffer ze fërderen. == Ëm wat geet et? == == Personnagen am Album == {{div col|4}} {{div col end}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Comics]] 6p1ooalriz61m2wh8ieo54wfa3wkkdk 2678284 2678278 2026-05-16T16:18:57Z GilPe 14980 2678284 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} {{Infobox Comic |Zeechnungen = Dan Altmann }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass e pedagogesche [[Comics|Comic]] vun der [[Luxembourg Space Agency]] (LSA) deen a Kollaboratioun tëscht dem [[Lucien Czuga]] (Texter) an dem Illustrateur a Kënschtler [[Dan Altmann]] entstanen ass. Et ass en Deel vun de Sensibiliséierungs- an Ausbildungsinitiativë vun der LSA, mam Zil fir jonk Leit fir d'Beruffer am Secteur vun der [[Raumfaart]] ze begeeschteren. De Comic ass fir d'éischt de 16. Juli 2025 am Kader vum ''Space Afternoon'' um lëtzebuergesche Pavillon op der [[Weltausstellung]] zu [[Osaka]] virgestallt ginn. Als Zeeche vun der kooperativer Bezéiung tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Japan]] am Raumfaartsecteur gouf d'Wierk och speziell op [[Japanesch]] iwwersat; aner Editioune gëtt et op [[Däitsch]], [[Franséisch]] an [[Englesch]]. Zu Lëtzebuerg gouf d'Bande dessinée den 19. Juli 2025 um ''[[Festival international de la bande dessinée à Contern|Festival international de la bande dessinée]]'' zu [[Conter]] vum Minister [[Lex Delles]] presentéiert. == Hannergrond == D'LSA gesäit déi talentéiert jonk Generatioun als e wichtege strateegesche Faktor fir d'Zukunft vum Raumfaartsecteur zu Lëtzebuerg. An engem Kontext vu staarker internationaler Konkurrenz ëm limitéiert Fachpersonal ass d'Awierkung op Schüler a Studenten e wichtege Bestanddeel vun hirer Aarbecht. Zu dësen Efforte gehéieren Initiativen ewéi de nationale Concours ''Astronaut for a Day'', mat deem d'LSA d'Faszinatioun fir de Weltall notzt, fir d'Interesse un de raumfaartrelevante Beruffer ze fërderen. == Ëm wat geet et? == D'Geschicht steet an der Traditioun vun de Wierker vum [[Lucien Czuga]] a kombinéiert Humor mat villen Uspillungen op d'[[Kultur|lëtzebuergesch Kultur]]. D'Haaptfigur ''Renya'', eng jonk [[Roude Fuuss|Féchsin]] an eng Nofollgerin vum bekannte literaresche [[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]], mécht am Joer 2048 beim Concours vun enger lëtzebuergescher Raumfaartfirma mat, bei deem den éischte ''Luxonaut'' sicht, deen op de [[Mars (Planéit)|Mars]] fléie soll. Zesumme mat hirem Frënd ''Dix'' muss d'''Renya'' eng Rei komplex Tester an Erausfuerderunge meeschteren, déi sech un de reelle Formatiounsprozedure fir Astronauten orientéieren. Am Laf vun enger Rei Aventuren a Wendunge gëtt den Opbau vun enger astronautescher Karriär op eng verständlech a spilleresch Aart vermëttelt. Um Enn stellt sech eraus, wien als éischte ''Luxonaut'' op de Mars reest. == Personnagen am Album == {{div col|4}} * ''Renya Rodange'' * ''Dix'' * ''Boma Renée'' * ''Olga Komarova'' * ''Eric Hawkins'' * ''Björn Beauregard'' {{div col end}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Comics]] eiklbjt2zfqfazaicq478zr987inaep 2678295 2678284 2026-05-16T16:52:46Z GilPe 14980 2678295 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} {{Infobox Comic |Zeechnungen = Dan Altmann |Dréckerei = Reka, Esch-Uelzecht }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass e pedagogesche [[Comics|Comic]] vun der [[Luxembourg Space Agency]] (LSA) deen a Kollaboratioun tëscht dem [[Lucien Czuga]] (Texter) an dem Illustrateur a Kënschtler [[Dan Altmann]] entstanen ass. Et ass en Deel vun de Sensibiliséierungs- an Ausbildungsinitiativë vun der LSA, mam Zil fir jonk Leit fir d'Beruffer am Secteur vun der [[Raumfaart]] ze begeeschteren. De Comic ass fir d'éischt de 16. Juli 2025 am Kader vum ''Space Afternoon'' um lëtzebuergesche Pavillon op der [[Weltausstellung]] zu [[Osaka]] virgestallt ginn. Als Zeeche vun der kooperativer Bezéiung tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Japan]] am Raumfaartsecteur gouf d'Wierk och speziell op [[Japanesch]] iwwersat; aner Editioune gëtt et op [[Däitsch]], [[Franséisch]] an [[Englesch]]. Zu Lëtzebuerg gouf d'Bande dessinée den 19. Juli 2025 um ''[[Festival international de la bande dessinée à Contern|Festival international de la bande dessinée]]'' zu [[Conter]] vum Minister [[Lex Delles]] presentéiert. == Hannergrond == D'LSA gesäit déi talentéiert jonk Generatioun als e wichtege strateegesche Faktor fir d'Zukunft vum Raumfaartsecteur zu Lëtzebuerg. An engem Kontext vu staarker internationaler Konkurrenz ëm limitéiert Fachpersonal ass d'Awierkung op Schüler a Studenten e wichtege Bestanddeel vun hirer Aarbecht. Zu dësen Efforte gehéieren Initiativen ewéi de nationale Concours ''Astronaut for a Day'', mat deem d'LSA d'Faszinatioun fir de Weltall notzt, fir d'Interesse un de raumfaartrelevante Beruffer ze fërderen. == Ëm wat geet et? == D'Geschicht steet an der Traditioun vun de Wierker vum [[Lucien Czuga]] a kombinéiert Humor mat villen Uspillungen op d'[[Kultur|lëtzebuergesch Kultur]]. D'Haaptfigur ''Renya'', eng jonk [[Roude Fuuss|Féchsin]] an eng Nofollgerin vum bekannte literaresche [[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]], mécht am Joer 2048 beim Concours vun enger lëtzebuergescher Raumfaartfirma mat, bei deem den éischte ''Luxonaut'' sicht, deen op de [[Mars (Planéit)|Mars]] fléie soll. Zesumme mat hirem Frënd ''Dix'' muss d'''Renya'' eng Rei komplex Tester an Erausfuerderunge meeschteren, déi sech un de reelle Formatiounsprozedure fir Astronauten orientéieren. Am Laf vun enger Rei Aventuren a Wendunge gëtt den Opbau vun enger astronautescher Karriär op eng verständlech a spilleresch Aart vermëttelt. Um Enn stellt sech eraus, wien als éischte ''Luxonaut'' op de Mars reest. == Personnagen am Album == {{div col|4}} * ''Renya Rodange'' * ''Dix'' * ''Boma Renée'' * ''Olga Komarova'' * ''Eric Hawkins'' * ''Björn Beauregard'' {{div col end}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Comics]] 360ko6icx1dz8d8s2a8jtmzedbrv10t 2678305 2678295 2026-05-16T17:05:57Z GilPe 14980 Nei Säit; enCours ewech 2678305 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comic |Bild = Lëtzebuerg sicht de Luxonaut.jpg |Zeechnungen = Dan Altmann |Dréckerei = Reka, Esch-Uelzecht }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass e pedagogesche [[Comics|Comic]] vun der [[Luxembourg Space Agency]] (LSA) deen a Kollaboratioun tëscht dem [[Lucien Czuga]] (Texter) an dem Illustrateur a Kënschtler [[Dan Altmann]] entstanen ass. Et ass en Deel vun de Sensibiliséierungs- an Ausbildungsinitiativë vun der LSA, mam Zil fir jonk Leit fir d'Beruffer am Secteur vun der [[Raumfaart]] ze begeeschteren. De Comic ass fir d'éischt de 16. Juli 2025 am Kader vum ''Space Afternoon'' um lëtzebuergesche Pavillon op der [[Weltausstellung]] zu [[Osaka]] virgestallt ginn. Als Zeeche vun der kooperativer Bezéiung tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Japan]] am Raumfaartsecteur gouf d'Wierk och speziell op [[Japanesch]] iwwersat; aner Editioune gëtt et op [[Däitsch]], [[Franséisch]] an [[Englesch]]. Zu Lëtzebuerg gouf d'Bande dessinée den 19. Juli 2025 um ''[[Festival international de la bande dessinée à Contern|Festival international de la bande dessinée]]'' zu [[Conter]] vum Minister [[Lex Delles]] presentéiert. == Hannergrond == D'LSA gesäit déi talentéiert jonk Generatioun als e wichtege strateegesche Faktor fir d'Zukunft vum Raumfaartsecteur zu Lëtzebuerg. An engem Kontext vu staarker internationaler Konkurrenz ëm limitéiert Fachpersonal ass d'Awierkung op Schüler a Studenten e wichtege Bestanddeel vun hirer Aarbecht. Zu dësen Efforte gehéieren Initiativen ewéi de nationale Concours ''Astronaut for a Day'', mat deem d'LSA d'Faszinatioun fir de Weltall notzt, fir d'Interesse un de raumfaartrelevante Beruffer ze fërderen. == Ëm wat geet et? == D'Geschicht steet an der Traditioun vun de Wierker vum [[Lucien Czuga]] a kombinéiert Humor mat villen Uspillungen op d'[[Kultur|lëtzebuergesch Kultur]]. D'Haaptfigur ''Renya'', eng jonk [[Roude Fuuss|Féchsin]] an eng Nofollgerin vum bekannte literaresche [[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]], mécht am Joer 2048 beim Concours vun enger lëtzebuergescher Raumfaartfirma mat, bei deem den éischte ''Luxonaut'' sicht, deen op de [[Mars (Planéit)|Mars]] fléie soll. Zesumme mat hirem Frënd ''Dix'' muss d'''Renya'' eng Rei komplex Tester an Erausfuerderunge meeschteren, déi sech un de reelle Formatiounsprozedure fir Astronauten orientéieren. Am Laf vun enger Rei Aventuren a Wendunge gëtt den Opbau vun enger astronautescher Karriär op eng verständlech a spilleresch Aart vermëttelt. Um Enn stellt sech eraus, wien als éischte ''Luxonaut'' op de Mars reest. == Personnagen am Album == {{div col|4}} * ''Renya Rodange'' * ''Dix'' * ''Boma Renée'' * ''Olga Komarova'' * ''Eric Hawkins'' * ''Björn Beauregard'' {{div col end}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Comics]] 9r4xakns5zplgp1zbbqg96t2vmo136e 2678624 2678305 2026-05-17T06:53:18Z GilPe 14980 +Quell 2678624 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comic |Bild = Lëtzebuerg sicht de Luxonaut.jpg |Zeechnungen = Dan Altmann |Dréckerei = Reka, Esch-Uelzecht }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass e pedagogesche [[Comics|Comic]] vun der [[Luxembourg Space Agency]] (LSA) deen a Kollaboratioun tëscht dem [[Lucien Czuga]] (Texter) an dem Illustrateur a Kënschtler [[Dan Altmann]] entstanen ass. Et ass en Deel vun de Sensibiliséierungs- an Ausbildungsinitiativë vun der LSA, mam Zil fir jonk Leit fir d'Beruffer am Secteur vun der [[Raumfaart]] ze begeeschteren. De Comic ass fir d'éischt de 16. Juli 2025 am Kader vum ''Space Afternoon'' um lëtzebuergesche Pavillon op der [[Weltausstellung]] zu [[Osaka]] virgestallt ginn. Als Zeeche vun der kooperativer Bezéiung tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Japan]] am Raumfaartsecteur gouf d'Wierk och speziell op [[Japanesch]] iwwersat; aner Editioune gëtt et op [[Däitsch]], [[Franséisch]] an [[Englesch]]. Zu Lëtzebuerg gouf d'Bande dessinée den 19. Juli 2025 um ''[[Festival international de la bande dessinée à Contern|Festival international de la bande dessinée]]'' zu [[Conter]] vum Minister [[Lex Delles]] presentéiert. == Hannergrond == D'LSA gesäit déi talentéiert jonk Generatioun als e wichtege strateegesche Faktor fir d'Zukunft vum Raumfaartsecteur zu Lëtzebuerg. An engem Kontext vu staarker internationaler Konkurrenz ëm limitéiert Fachpersonal ass d'Awierkung op Schüler a Studenten e wichtege Bestanddeel vun hirer Aarbecht. Zu dësen Efforte gehéieren Initiativen ewéi de nationale Concours ''Astronaut for a Day'', mat deem d'LSA d'Faszinatioun fir de Weltall notzt, fir d'Interesse un de raumfaartrelevante Beruffer ze fërderen. == Ëm wat geet et? == D'Geschicht steet an der Traditioun vun de Wierker vum [[Lucien Czuga]] a kombinéiert Humor mat villen Uspillungen op d'[[Kultur|lëtzebuergesch Kultur]]. D'Haaptfigur ''Renya'', eng jonk [[Roude Fuuss|Féchsin]] an eng Nofollgerin vum bekannte literaresche [[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]], mécht am Joer 2048 beim Concours vun enger lëtzebuergescher Raumfaartfirma mat, bei deem den éischte ''Luxonaut'' sicht, deen op de [[Mars (Planéit)|Mars]] fléie soll. Zesumme mat hirem Frënd ''Dix'' muss d'''Renya'' eng Rei komplex Tester an Erausfuerderunge meeschteren, déi sech un de reelle Formatiounsprozedure fir Astronauten orientéieren. Am Laf vun enger Rei Aventuren a Wendunge gëtt den Opbau vun enger astronautescher Karriär op eng verständlech a spilleresch Aart vermëttelt. Um Enn stellt sech eraus, wien als éischte ''Luxonaut'' op de Mars reest. == Personnagen am Album == {{div col|4}} * ''Renya Rodange'' * ''Dix'' * ''Boma Renée'' * ''Olga Komarova'' * ''Eric Hawkins'' * ''Björn Beauregard'' {{div col end}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} * Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: [https://meco.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement2024%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2025%2B07-juillet%2B16-bande-dessinee-lsa.html "À la recherche d'un Luxonaute", la première bande dessinée de l'Agence spatiale luxembourgeoise] [[Kategorie:Comics]] 2ixc74s9a4uhaqwppq1nci7u4jbwck4 2678626 2678624 2026-05-17T07:09:58Z Puscas 735 .... 2678626 wikitext text/x-wiki {{Infobox Comic |Bild = Lëtzebuerg sicht de Luxonaut.jpg |Zeechnungen = Dan Altmann |Dréckerei = Reka, Esch-Uelzecht }} '''''Lëtzebuerg sicht de Luxonaut''''' ass e pedagogesche [[Comics|Comic]] vun der [[Luxembourg Space Agency]] (LSA) deen a Kollaboratioun tëscht dem [[Lucien Czuga]] (Texter) an dem Illustrateur a Kënschtler [[Dan Altmann]] entstanen ass. Et ass en Deel vun de Sensibiliséierungs- an Ausbildungsinitiative vun der LSA, mam Zil fir jonk Leit fir d'Beruffer am Secteur vun der [[Raumfaart]] ze begeeschteren. De Comic ass fir d'éischt de 16. Juli 2025 am Kader vum ''Space Afternoon'' am lëtzebuergesche Pavillon op der [[Weltausstellung]] zu [[Osaka]] virgestallt ginn. Als Zeeche vun der kooperativer Bezéiung tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Japan]] am Raumfaartsecteur gouf d'Wierk och speziell op [[Japanesch]] iwwersat; aner Editioune gëtt et op [[Däitsch]], [[Franséisch]] an [[Englesch]]. Zu Lëtzebuerg gouf d'Bande dessinée den 19. Juli 2025 um ''[[Festival international de la bande dessinée à Contern|Festival international de la bande dessinée]]'' zu [[Conter]] vum Minister [[Lex Delles]] presentéiert. == Hannergrond == D'LSA gesäit déi talentéiert jonk Generatioun als e wichtege strateegesche Faktor fir d'Zukunft vum Raumfaartsecteur zu Lëtzebuerg. An engem Kontext vu staarker internationaler Konkurrenz ëm limitéiert Fachpersonal ass d'Awierkung op Schüler a Studenten e wichtege Bestanddeel vun hirer Aarbecht. Zu dësen Efforte gehéieren Initiativen ewéi den nationale Concours ''Astronaut for a Day'', mat deem d'LSA d'Faszinatioun fir de Weltall ausnotzt, fir d'Interesse un de raumfaartrelevante Beruffer ze fërderen. == Ëm wat geet et? == D'Geschicht steet an der Traditioun vun de Wierker vum [[Lucien Czuga]] a kombinéiert Humor mat villen Uspillungen op d'[[Kultur|lëtzebuergesch Kultur]]. D'Haaptfigur ''Renya'', eng jonk [[Roude Fuuss|Féchsin]] an eng Nofollgerin vum bekannte literaresche [[Reenert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Reenert]], mécht am Joer 2048 beim Concours vun enger lëtzebuergescher Raumfaartfirma mat, bei deem den éischte ''Luxonaut'' gesicht gëtt, deen op de [[Mars (Planéit)|Mars]] fléie soll. Zesumme mat hirem Frënd ''Dix'' muss d'''Renya'' eng Rei komplex Tester an Erausfuerderunge meeschteren, déi sech un de reelle Formatiounsprozedure fir Astronauten orientéieren. Am Laf vun enger Rei Aventuren a Wendunge gëtt den Opbau vun enger astronautescher Karriär op eng verständlech a spilleresch Aart vermëttelt. Um Enn stellt sech eraus, wien als éischte ''Luxonaut'' op de Mars reest. == Personnagen am Album == ''Renya Rodange'' - ''Dix'' - ''Boma Renée'' - ''Olga Komarova'' - ''Eric Hawkins'' - ''Björn Beauregard'' {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} * Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: [https://meco.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement2024%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2025%2B07-juillet%2B16-bande-dessinee-lsa.html "À la recherche d'un Luxonaute", la première bande dessinée de l'Agence spatiale luxembourgeoise] [[Kategorie:Comics]] bru3x4vli76zlikfabzgxlqfqnj7qt7 Angelica Domröse 0 175775 2678270 2026-05-16T15:31:54Z Johnny Chicago 17 nei 2678270 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} D''''Angelica Domröse''', gebuer de [[4. Abrëll]] [[1941]] zu [[Berlin]] an och do gestuerwen de [[15. Mee]] [[2026]], war eng [[Däitschland|däitsch]] [[Schauspiller]]in. Si ass besonnesch bekannt an der Roll vun der Paula am [[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]]-Kultfilm ''[[Die Legende von Paul und Paula]]'' (1973) vum [[Heiner Carow]]. == Filmographie == === Kino === * 1959: ''Verwirrung der Liebe'' - Regie: [[Slatan Dudow]] - Haaptacteuren: [[Annekathrin Bürger]], [[Willi Schrade]] - (als Siegi) * 1961: ''Die Liebe und der Co-Pilot'' - Regie: [[Richard Groschopp]] - Haaptacteuren: [[Horst Drinda]], [[Günther Simon]] - (als Madelon Lussi) * 1962: ''Die aus der 12b'' - Regie: [[Rudi Kurz]] - Haaptacteuren: [[Ernst-Georg Schwill]], [[Peter Reusse]] - (als Annegret) * 1962: ''Wenn Du zu mir hältst'' - Regie: [[Hans-Erich Korbschmitt]] - Haaptacteuren: [[Walter Taub]], [[Klaus Gendries]] - (als Liane) * 1963: ''An französischen Kaminen'' - Regie: [[Kurt Maetzig]] - Haaptacteuren: [[Arno Wyzniewski]], [[Hannjo Hasse]] - (als Jeanne) * 1963: ''Sonntagsfahrer'' - Regie: [[Gerhard Klein]] - Haaptacteuren: [[Erika Dunkelmann]], [[Gerd Ehlers]] - (als Sabine) * 1963: ''Julia lebt'' - Regie: [[Frank Vogel]] - Haaptacteuren: [[Jutta Hoffmann]], [[Peter Sindermann]] - (als Li) * 1965: '' [[Die Abenteuer des Werner Holt (Film)|Die Abenteuer des Werner Holt]]'' - Regie: [[Joachim Kunert]] - Haaptacteuren: [[Klaus-Peter Thiele]], [[Manfred Karge]] - (als Uta Barnim) * 1965: ''Chronik eines Mordes'' - Regie: [[Joachim Hasler]] - Haaptacteuren: [[Ulrich Thein]], [[Jirí Vrstála]] - (als Ruth Bodenheim) * 1965: ''Entlassen auf Bewährung'' - Regie: [[Richard Groschopp]] - Haaptacteuren: [[Helga Göring]], [[Heinz Klevenow Jr.]] - (als Ute Lockhoff) * 1967: ''Ein Lord am Alexanderplatz'' - Regie: [[Günter Reisch]] - Haaptacteuren: [[Erwin Geschonneck]], [[Armin Mueller-Stahl]] - (als Ina Honig) * 1967: ''Já, spravedlnost'' - Regie: [[Zbyněk Brynych]] - Haaptacteuren: [[Karel Höger]], Jirí Vrstála - (als Inge) * 1973: ''[[Die Legende von Paul und Paula]]'' - Regie: [[Heiner Carow]] - Haaptacteuren: [[Winfried Glatzeder]], [[Heidemarie Wenzel]] - (als Paula) * 1973: ''[[Unterm Birnbaum (1973)|Unterm Birnbaum]]'' - Regie: [[ Ralf Kirsten]] - Haaptacteuren: [[Erik S. Klein]], [[Agnes Kraus]] - (als Ursula Hradschek) * 1979: ''[[Bis daß der Tod euch scheidet (1979)|Bis daß der Tod euch scheidet]]'' - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: [[Katrin Sass]], [[Martin Seifert]] * 1983: ''[[Randale (Film)|Randale]]'' - Regie: [[Manfred Purzer]] - Haaptacteuren: [[Jocelyne Boisseau]], [[Konrad Georg]] - (als Frau Schuritz) * 1989: ''Die Skorpionfrau'' - Regie: [[Susanne Zanke]] - Haaptacteuren: [[Fritz Hammel]], [[Péter Andorai]] - (als Lisa) * 1992: ''Die Verfehlung'' - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: [[Gottfried John]], [[Jörg Gudzuhn]] - (als Elisabeth Bosch) * 2012: ''Bis zum Horizont, dann links! '' - Regie: [[Bernd Böhlich]] - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Ralf Wolter]] - (als Margarete Simon) == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Domrose Angelica}} [[Kategorie:Däitsch Theaterschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1941]] [[Kategorie:Gestuerwen 2026]] 45p6mmrxf4t1ovqii8z74y6h2x6cc6n 2678308 2678270 2026-05-16T17:23:37Z Mobby 12 60927 k 2678308 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} D''''Angelica Domröse''', gebuer de [[4. Abrëll]] [[1941]] zu [[Berlin]], an och do gestuerwen de [[15. Mee]] [[2026]], war eng [[Däitschland|däitsch]] [[Schauspiller]]in. Si ass besonnesch bekannt an der Roll vun der Paula am [[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]]-Kultfilm ''[[Die Legende von Paul und Paula]]'' (1973) vum [[Heiner Carow]]. == Filmographie == === Kino === * 1959: ''Verwirrung der Liebe'' - Regie: [[Slatan Dudow]] - Haaptacteuren: [[Annekathrin Bürger]], [[Willi Schrade]] - (als Siegi) * 1961: ''Die Liebe und der Co-Pilot'' - Regie: [[Richard Groschopp]] - Haaptacteuren: [[Horst Drinda]], [[Günther Simon]] - (als Madelon Lussi) * 1962: ''Die aus der 12b'' - Regie: [[Rudi Kurz]] - Haaptacteuren: [[Ernst-Georg Schwill]], [[Peter Reusse]] - (als Annegret) * 1962: ''Wenn Du zu mir hältst'' - Regie: [[Hans-Erich Korbschmitt]] - Haaptacteuren: [[Walter Taub]], [[Klaus Gendries]] - (als Liane) * 1963: ''An französischen Kaminen'' - Regie: [[Kurt Maetzig]] - Haaptacteuren: [[Arno Wyzniewski]], [[Hannjo Hasse]] - (als Jeanne) * 1963: ''Sonntagsfahrer'' - Regie: [[Gerhard Klein]] - Haaptacteuren: [[Erika Dunkelmann]], [[Gerd Ehlers]] - (als Sabine) * 1963: ''Julia lebt'' - Regie: [[Frank Vogel]] - Haaptacteuren: [[Jutta Hoffmann]], [[Peter Sindermann]] - (als Li) * 1965: '' [[Die Abenteuer des Werner Holt (Film)|Die Abenteuer des Werner Holt]]'' - Regie: [[Joachim Kunert]] - Haaptacteuren: [[Klaus-Peter Thiele]], [[Manfred Karge]] - (als Uta Barnim) * 1965: ''Chronik eines Mordes'' - Regie: [[Joachim Hasler]] - Haaptacteuren: [[Ulrich Thein]], [[Jirí Vrstála]] - (als Ruth Bodenheim) * 1965: ''Entlassen auf Bewährung'' - Regie: [[Richard Groschopp]] - Haaptacteuren: [[Helga Göring]], [[Heinz Klevenow Jr.]] - (als Ute Lockhoff) * 1967: ''Ein Lord am Alexanderplatz'' - Regie: [[Günter Reisch]] - Haaptacteuren: [[Erwin Geschonneck]], [[Armin Mueller-Stahl]] - (als Ina Honig) * 1967: ''Já, spravedlnost'' - Regie: [[Zbyněk Brynych]] - Haaptacteuren: [[Karel Höger]], Jirí Vrstála - (als Inge) * 1973: ''[[Die Legende von Paul und Paula]]'' - Regie: [[Heiner Carow]] - Haaptacteuren: [[Winfried Glatzeder]], [[Heidemarie Wenzel]] - (als Paula) * 1973: ''[[Unterm Birnbaum (1973)|Unterm Birnbaum]]'' - Regie: [[ Ralf Kirsten]] - Haaptacteuren: [[Erik S. Klein]], [[Agnes Kraus]] - (als Ursula Hradschek) * 1979: ''[[Bis daß der Tod euch scheidet (1979)|Bis daß der Tod euch scheidet]]'' - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: [[Katrin Sass]], [[Martin Seifert]] * 1983: ''[[Randale (Film)|Randale]]'' - Regie: [[Manfred Purzer]] - Haaptacteuren: [[Jocelyne Boisseau]], [[Konrad Georg]] - (als Frau Schuritz) * 1989: ''Die Skorpionfrau'' - Regie: [[Susanne Zanke]] - Haaptacteuren: [[Fritz Hammel]], [[Péter Andorai]] - (als Lisa) * 1992: ''Die Verfehlung'' - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: [[Gottfried John]], [[Jörg Gudzuhn]] - (als Elisabeth Bosch) * 2012: ''Bis zum Horizont, dann links! '' - Regie: [[Bernd Böhlich]] - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Ralf Wolter]] - (als Margarete Simon) == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Domrose Angelica}} [[Kategorie:Däitsch Theaterschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1941]] [[Kategorie:Gestuerwen 2026]] 4por354qquy3myd4ly8kexdw1ib5ldo 2678621 2678308 2026-05-17T06:37:03Z GilPe 14980 2678621 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} D''''Angelica Domröse''', gebuer de [[4. Abrëll]] [[1941]] zu [[Berlin]], an och do gestuerwen de [[15. Mee]] [[2026]], war eng [[Däitschland|däitsch]] [[Schauspiller]]in. Si ass besonnesch bekannt an der Roll vun der Paula am [[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]]-Kultfilm ''[[Die Legende von Paul und Paula]]'' (1973) vum [[Heiner Carow]]. == Filmographie == === Kino === * 1959: ''Verwirrung der Liebe'' - Regie: [[Slatan Dudow]] - Haaptacteuren: [[Annekathrin Bürger]], [[Willi Schrade]] - (als Siegi) * 1961: ''Die Liebe und der Co-Pilot'' - Regie: [[Richard Groschopp]] - Haaptacteuren: [[Horst Drinda]], [[Günther Simon]] - (als Madelon Lussi) * 1962: ''Die aus der 12b'' - Regie: [[Rudi Kurz]] - Haaptacteuren: [[Ernst-Georg Schwill]], [[Peter Reusse]] - (als Annegret) * 1962: ''Wenn Du zu mir hältst'' - Regie: [[Hans-Erich Korbschmitt]] - Haaptacteuren: [[Walter Taub]], [[Klaus Gendries]] - (als Liane) * 1963: ''An französischen Kaminen'' - Regie: [[Kurt Maetzig]] - Haaptacteuren: [[Arno Wyzniewski]], [[Hannjo Hasse]] - (als Jeanne) * 1963: ''Sonntagsfahrer'' - Regie: [[Gerhard Klein]] - Haaptacteuren: [[Erika Dunkelmann]], [[Gerd Ehlers]] - (als Sabine) * 1963: ''Julia lebt'' - Regie: [[Frank Vogel]] - Haaptacteuren: [[Jutta Hoffmann]], [[Peter Sindermann]] - (als Li) * 1965: ''[[Die Abenteuer des Werner Holt (Film)|Die Abenteuer des Werner Holt]]'' - Regie: [[Joachim Kunert]] - Haaptacteuren: [[Klaus-Peter Thiele]], [[Manfred Karge]] - (als Uta Barnim) * 1965: ''Chronik eines Mordes'' - Regie: [[Joachim Hasler]] - Haaptacteuren: [[Ulrich Thein]], [[Jirí Vrstála]] - (als Ruth Bodenheim) * 1965: ''Entlassen auf Bewährung'' - Regie: [[Richard Groschopp]] - Haaptacteuren: [[Helga Göring]], [[Heinz Klevenow Jr.]] - (als Ute Lockhoff) * 1967: ''Ein Lord am Alexanderplatz'' - Regie: [[Günter Reisch]] - Haaptacteuren: [[Erwin Geschonneck]], [[Armin Mueller-Stahl]] - (als Ina Honig) * 1967: ''Já, spravedlnost'' - Regie: [[Zbyněk Brynych]] - Haaptacteuren: [[Karel Höger]], Jirí Vrstála - (als Inge) * 1973: ''[[Die Legende von Paul und Paula]]'' - Regie: [[Heiner Carow]] - Haaptacteuren: [[Winfried Glatzeder]], [[Heidemarie Wenzel]] - (als Paula) * 1973: ''[[Unterm Birnbaum (1973)|Unterm Birnbaum]]'' - Regie: [[Ralf Kirsten]] - Haaptacteuren: [[Erik S. Klein]], [[Agnes Kraus]] - (als Ursula Hradschek) * 1979: ''[[Bis daß der Tod euch scheidet (1979)|Bis daß der Tod euch scheidet]]'' - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: [[Katrin Sass]], [[Martin Seifert]] * 1983: ''[[Randale (Film)|Randale]]'' - Regie: [[Manfred Purzer]] - Haaptacteuren: [[Jocelyne Boisseau]], [[Konrad Georg]] - (als Frau Schuritz) * 1989: ''Die Skorpionfrau'' - Regie: [[Susanne Zanke]] - Haaptacteuren: [[Fritz Hammel]], [[Péter Andorai]] - (als Lisa) * 1992: ''Die Verfehlung'' - Regie: Heiner Carow - Haaptacteuren: [[Gottfried John]], [[Jörg Gudzuhn]] - (als Elisabeth Bosch) * 2012: ''Bis zum Horizont, dann links!'' - Regie: [[Bernd Böhlich]] - Haaptacteuren: [[Otto Sander]], [[Ralf Wolter]] - (als Margarete Simon) == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Domrose Angelica}} [[Kategorie:Däitsch Theaterschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Däitsch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Gebuer 1941]] [[Kategorie:Gestuerwen 2026]] 59luvezu54mw061p2i2nryh5iohvqkr Diskussioun:Ophrys insectifera 1 175776 2678288 2026-05-16T16:44:02Z Volvox 4050 Neien Abschnitt /* Kategorien */ 2678288 wikitext text/x-wiki == Kategorien == Salut @[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]], als Reaktioun op deng Ännerung mam Resümmee „Kategorien a Redirecte sinn an der Reegel onnéideg“: Am Allgemenge jo. Mee bei Déieren- a Planzenaarten, wou mer e lëtzebuergesche Lemma hunn, fannen ech et nëtzlech, wann och de wëssenschaftlechen Numm an der jeeweileger Kategorie steet. Da fënnt een, deen de lëtzebuergeschen Numm net kennt (z.&nbsp;B. well en net geleefeg ass respektiv carrément eng Neischöpfung), an de Kategorien déi Aart, déi e sicht, zumindest unhand vum wëssenschaftlechen Numm erëm. An och wann een Net-Expert de wëssenschaftlechen Numm net onbedéngt ëmmer auswenneg kennt, sou ass deen awer méi séier nogeschlo, wéi de lëtzebuergeschen Numm, deen oft just an enger eenzeger Quell nogekuckt ka ginn. Dofir hat ech och bei de Päiperleke systematesch d'Viruleedunge mam wëssenschaftlechen Numm an d'Kategorië gesat (mee bei de Viruleedunge fir alternativ lëtzebuergesch Nimm géif dat natierlech kee Sënn erginn). Ausserdeem ass et a Bestëmmungsbicher oft esou, datt een zum Schluss en Index vun den ëmgangssproochlechen an de wëssenschaftlechen Nimm huet. Deelweis stinn do déi ëmgangssproochlech an déi wëssenschaftlech an där selwechter Lëscht, woubäi déi ëmgangssproochlech normal an déi wëssenschaftlech (wéi üblech) kursiv geschriwwe sonn, wouduerch ee sech trotz der Vermëschung gutt erëmfënnt beim Sichen. Wéi den (an dësem Fall glécklechen) Zoufall et wëll, gi Viruleedungen a Kategorien och kursiv ugewisen, wouwéinst dat perfekt passt, fir d'Viruleedunge mat wëssenschaftlechen Nimm och ze kategoriséieren. Dohier erlaben ech mer d'Kategorien erëm derbäzesetzen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 16:44, 16. Mee 2026 (UTC) axw1a3o76nnt1dj8ovuaj1ste38j9ib 2678289 2678288 2026-05-16T16:45:17Z Volvox 4050 2678289 wikitext text/x-wiki == Kategorien == Salut @[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]], als Reaktioun op deng Ännerung mam Resümmee „Kategorien a Redirecte sinn an der Reegel onnéideg“: Am Allgemenge jo. Mee bei Déieren- a Planzenaarten, wou mer e lëtzebuergesche Lemma hunn, fannen ech et nëtzlech, wann och de wëssenschaftlechen Numm an der jeeweileger Kategorie steet. Da fënnt een, deen de lëtzebuergeschen Numm net kennt (z.&nbsp;B. well en net geleefeg ass respektiv carrement eng Neischöpfung), an de Kategorien déi Aart, déi e sicht, zumindest unhand vum wëssenschaftlechen Numm erëm. An och wann een Net-Expert de wëssenschaftlechen Numm net onbedéngt ëmmer auswenneg kennt, sou ass deen awer méi séier nogeschlo, wéi de lëtzebuergeschen Numm, deen oft just an enger eenzeger Quell nogekuckt ka ginn. Dofir hat ech och bei de Päiperleke systematesch d'Viruleedunge mam wëssenschaftlechen Numm an d'Kategorië gesat (mee bei de Viruleedunge fir alternativ lëtzebuergesch Nimm géif dat natierlech kee Sënn erginn). Ausserdeem ass et a Bestëmmungsbicher oft esou, datt een zum Schluss en Index vun den ëmgangssproochlechen an de wëssenschaftlechen Nimm huet. Deelweis stinn do déi ëmgangssproochlech an déi wëssenschaftlech an där selwechter Lëscht, woubäi déi ëmgangssproochlech normal an déi wëssenschaftlech (wéi üblech) kursiv geschriwwe sonn, wouduerch ee sech trotz der Vermëschung gutt erëmfënnt beim Sichen. Wéi den (an dësem Fall glécklechen) Zoufall et wëll, gi Viruleedungen a Kategorien och kursiv ugewisen, wouwéinst dat perfekt passt, fir d'Viruleedunge mat wëssenschaftlechen Nimm och ze kategoriséieren. Dohier erlaben ech mer d'Kategorien erëm derbäizesetzen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 16:44, 16. Mee 2026 (UTC) jdm774irctytrtu2tgh0z4rsz3l3nwp 2678300 2678289 2026-05-16T16:57:15Z Zinneke 34 2678300 wikitext text/x-wiki == Kategorien == Salut @[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]], als Reaktioun op deng Ännerung mam Resümmee „Kategorien a Redirecte sinn an der Reegel onnéideg“: Am Allgemenge jo. Mee bei Déieren- a Planzenaarten, wou mer e lëtzebuergesche Lemma hunn, fannen ech et nëtzlech, wann och de wëssenschaftlechen Numm an der jeeweileger Kategorie steet. Da fënnt een, deen de lëtzebuergeschen Numm net kennt (z.&nbsp;B. well en net geleefeg ass respektiv carrement eng Neischöpfung), an de Kategorien déi Aart, déi e sicht, zumindest unhand vum wëssenschaftlechen Numm erëm. An och wann een Net-Expert de wëssenschaftlechen Numm net onbedéngt ëmmer auswenneg kennt, sou ass deen awer méi séier nogeschlo, wéi de lëtzebuergeschen Numm, deen oft just an enger eenzeger Quell nogekuckt ka ginn. Dofir hat ech och bei de Päiperleke systematesch d'Viruleedunge mam wëssenschaftlechen Numm an d'Kategorië gesat (mee bei de Viruleedunge fir alternativ lëtzebuergesch Nimm géif dat natierlech kee Sënn erginn). Ausserdeem ass et a Bestëmmungsbicher oft esou, datt een zum Schluss en Index vun den ëmgangssproochlechen an de wëssenschaftlechen Nimm huet. Deelweis stinn do déi ëmgangssproochlech an déi wëssenschaftlech an där selwechter Lëscht, woubäi déi ëmgangssproochlech normal an déi wëssenschaftlech (wéi üblech) kursiv geschriwwe sonn, wouduerch ee sech trotz der Vermëschung gutt erëmfënnt beim Sichen. Wéi den (an dësem Fall glécklechen) Zoufall et wëll, gi Viruleedungen a Kategorien och kursiv ugewisen, wouwéinst dat perfekt passt, fir d'Viruleedunge mat wëssenschaftlechen Nimm och ze kategoriséieren. Dohier erlaben ech mer d'Kategorien erëm derbäizesetzen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 16:44, 16. Mee 2026 (UTC) :Moien, d'accord, dat liicht mer an. -- bbwy9vsv7vsq0t8xo3jeeshfg0igeco 2678301 2678300 2026-05-16T16:57:33Z Zinneke 34 2678301 wikitext text/x-wiki == Kategorien == Salut @[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]], als Reaktioun op deng Ännerung mam Resümmee „Kategorien a Redirecte sinn an der Reegel onnéideg“: Am Allgemenge jo. Mee bei Déieren- a Planzenaarten, wou mer e lëtzebuergesche Lemma hunn, fannen ech et nëtzlech, wann och de wëssenschaftlechen Numm an der jeeweileger Kategorie steet. Da fënnt een, deen de lëtzebuergeschen Numm net kennt (z.&nbsp;B. well en net geleefeg ass respektiv carrement eng Neischöpfung), an de Kategorien déi Aart, déi e sicht, zumindest unhand vum wëssenschaftlechen Numm erëm. An och wann een Net-Expert de wëssenschaftlechen Numm net onbedéngt ëmmer auswenneg kennt, sou ass deen awer méi séier nogeschlo, wéi de lëtzebuergeschen Numm, deen oft just an enger eenzeger Quell nogekuckt ka ginn. Dofir hat ech och bei de Päiperleke systematesch d'Viruleedunge mam wëssenschaftlechen Numm an d'Kategorië gesat (mee bei de Viruleedunge fir alternativ lëtzebuergesch Nimm géif dat natierlech kee Sënn erginn). Ausserdeem ass et a Bestëmmungsbicher oft esou, datt een zum Schluss en Index vun den ëmgangssproochlechen an de wëssenschaftlechen Nimm huet. Deelweis stinn do déi ëmgangssproochlech an déi wëssenschaftlech an där selwechter Lëscht, woubäi déi ëmgangssproochlech normal an déi wëssenschaftlech (wéi üblech) kursiv geschriwwe sonn, wouduerch ee sech trotz der Vermëschung gutt erëmfënnt beim Sichen. Wéi den (an dësem Fall glécklechen) Zoufall et wëll, gi Viruleedungen a Kategorien och kursiv ugewisen, wouwéinst dat perfekt passt, fir d'Viruleedunge mat wëssenschaftlechen Nimm och ze kategoriséieren. Dohier erlaben ech mer d'Kategorien erëm derbäizesetzen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 16:44, 16. Mee 2026 (UTC) :Moien, d'accord, dat liicht mer an. --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 16:57, 16. Mee 2026 (UTC) tw0g6ipujwh9tiwdrlrwb2oqkanqj41 Kategorie:Nordjemen 14 175777 2678293 2026-05-16T16:50:22Z Volvox 4050 Nei 2678293 wikitext text/x-wiki {{Kategorie}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Fréier Länner an Asien]] m0omhyl81itgr0ttuehh0ruuelm2i3h 2678297 2678293 2026-05-16T16:53:34Z Volvox 4050 2678297 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zum Theema '''[[Jemenittesch Arabesch Republik]]''' (ëmgangsproochlech '''Nordjemen'''), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Fréier Länner an Asien]] 67soh30y4npb02wwpcnckuhbt9lmc79 2678299 2678297 2026-05-16T16:57:04Z Volvox 4050 2678299 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zum Theema '''[[Jemenittesch Arabesch Republik]]''' (ëmgangsproochlech '''Nordjemen'''), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} [[Kategorie:Fréier Länner an Asien]] 0q0l0du0zvmo1qh0nu0gcv3yfmg04g9 Kategorie:Südjemen 14 175778 2678302 2026-05-16T16:59:43Z Volvox 4050 Nei 2678302 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zum Theema '''[[Demokratesch Volleksrepublik Jemen]]''' (ëmgangsproochlech '''Südjemen'''), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} [[Kategorie:Fréier Länner an Asien]] koxaq9xhwnjbxytk1d5cidq6ptpu3ej 2678303 2678302 2026-05-16T17:00:08Z Volvox 4050 2678303 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zum Theema '''[[Demokratesch Volleksrepublik Jemen]]''' (ëmgangsproochlech '''Südjemen'''), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Fréier Länner an Asien]] dxpbwdtr9t911650u8t1uto97gup41o Fichier:Lëtzebuerg sicht de Luxonaut.jpg 6 175779 2678304 2026-05-16T17:01:16Z GilPe 14980 * Beschreiwung: Lëtzebuerg sicht de Luxonaut * Source: Scan * EDP-Richtlinn: Cover * Lizenz: {{Bild-FU}} 2678304 wikitext text/x-wiki == Resümmee == * Beschreiwung: Lëtzebuerg sicht de Luxonaut * Source: Scan * EDP-Richtlinn: Cover * Lizenz: {{Bild-FU}} == Lizenz == {{Bild-FU}} qs8exyws3fhlzfchgsuidw2qgwsnr7k ESC 2026 0 175780 2678632 2026-05-17T07:32:11Z MMFE 16576 Virugeleet op [[Eurovision Song Contest 2026]] 2678632 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Eurovision Song Contest 2026]] ftwktlvv907vfgdpr7rrf8zx5lerisn The Waltz King 0 175781 2678637 2026-05-17T08:28:02Z Johnny Chicago 17 neie Film 2678637 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}} {{Infobox Film nei |Plakat= |Produktiounsland= |Produktiounsjoer = |Dauer= |Originalsprooch= |Regie=[[Steve Previn]] |Dréibuch=[[Maurice Trombagel]]<br>[[Fritz Eckhardt]] |Fotografie=[[Günther Anders]] |Faarftechnik= |Format={{1,33:1}} |Musek=[[Maurice Froschauer]] |Schnëtt=[[Alfred Srp]] |Dekoren= |Produzent= |Produktiounsgesellschaft=Walt Disney Productions |Haaptacteuren=[[Kerwin Mathews]] als Johann Strauss<br>[[Senta Berger]] als [[Jetty Treffz|Henriette Treffz]]<br>[[Brian Aherne]] als Johann Strauss (Papp)<br>[[Peter Kraus]] als Josef Strauss<br>[[Fritz Eckhardt]] als Haslinger<br>[[Kai Fischer]] als Gräfin Polensky<br>[[Vilma Degischer]]<br>[[Michael Janisch]] <br>[[Karl Lieffen]] als Stieglitz<br>[[Peter Wehle]] als Jacques Offenbach}} '''The Waltz King''' ass en [[Däitschland|däitsch]]-[[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] Film vum [[Steve Previn]] aus dem Joer 1963 mam [[Kerwin Mathews]] a mat der [[Senta Berger]] an den Haaptrollen. == Ëm wat geet et am Film? == {{Kapitel Info feelt}} == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Waltz King}} [[Kategorie:US-amerikanesch Filmer]] [[Kategorie:Musikalesch Filmer]] [[Kategorie:Filmer 1963]] [[Kategorie:Filmer vum Steve Previn]] nq9v60p37kppfg06p32oqrvt0y36kqm Benotzer Diskussioun:Basile LOSC 3 175782 2678653 2026-05-17T09:56:19Z GilPe 14980 Säit ugeluecht mat: '{{Moien 2}}~~~~ ----' 2678653 wikitext text/x-wiki {{Moien 2}}[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:56, 17. Mee 2026 (UTC) ---- s05alvjdqcpisuzdxskvww34bi5pbuc 2678656 2678653 2026-05-17T10:00:54Z GilPe 14980 FC Atert Bissen 2678656 wikitext text/x-wiki {{Moien 2}}[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:56, 17. Mee 2026 (UTC) ---- == FC Atert Bissen == Moien a Merci fir deng Kontributiounen. Den Artikel besteet momentan just aus engem eenzege Saz; wéini de Veräin ënner wat fir engem Numm gegrënnt gouf, steet besser am Artikel wéi an der Infobox. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 10:00, 17. Mee 2026 (UTC) ntnlh6296zdwdbhx9mysv9o1if8wycv Benotzer:Basile LOSC 2 175783 2678654 2026-05-17T09:56:55Z GilPe 14980 Säit ugeluecht mat: '{{Info Benotzersäit}}' 2678654 wikitext text/x-wiki {{Info Benotzersäit}} 58phlzi90zry1i2cnf0jgy1baay4z47