30. Mee

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lb">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>lbwiki</dbname>
    <base>https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.4</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spezial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskussioun</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Benotzer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Benotzer Diskussioun</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Wikipedia Diskussioun</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fichier</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Fichier Diskussioun</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki Diskussioun</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Schabloun</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Schabloun Diskussioun</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Hëllef</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Hëllef Diskussioun</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorie</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorie Diskussioun</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modul Diskussioun</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Veranstaltung</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Veranstaltung Diskussion</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>30. Mee</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1832</id>
    <revision>
      <id>2680378</id>
      <parentid>2680281</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Lëtzebuerg */</comment>
      <origin>2680378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6019" sha1="jkmbxxq4pu46d8chw9324e51hptdvlq" xml:space="preserve">{{Mountkalenner}}
Den '''30. [[Mee]]''' ass den 150. Dag vum Joer (151. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]].

== Evenementer ==
* [[1967]]: D'[[Republik Biafra]] erkläert sech vun [[Nigeria]] onofhängeg, wat ee Mount drop zum [[Biafra-Krich]] féiert.
* [[1975]]: D'Europäesch Weltraumagence [[European Space Agency|ESA]] gëtt gegrënnt.
* [[1982]]: [[Spuenien]] gëtt an d'[[NATO]] opgeholl.
* [[1992]]: Déi däitsch-franséisch Televisiounschaîne [[ARTE]] fänkt mat hire Programmer un.

===Lëtzebuerg===
* [[1954]]: Bei de [[Chamberwale vum 30. Mee 1954]] kritt d'[[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] 26 Sëtz, d'[[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] der 17, d'[[Demokratesch Partei|DP]] der 6 an d'[[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|KPL]] der 3.
* [[1976]]: Bei enger Serie vu [[Explosioun am Pafendall|Gasexplosiounen am Pafendall]] kommen 3 Leit ëm d'Liewen, iwwer 20 ginn der zum Deel schwéier blesséiert, an eng ganz Rëtsch Haiser zerstéiert oder onbewunnbar.

==Sport==
* [[1971]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Marburg an der Lahn]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Olympesch Summerspiller 1972]], 0:2 géint Éisträich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=243 D'Detailer vum Foussballlännermatch Éisträich-Lëtzebuerg den 30. Mee 1971 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
&lt;gallery&gt;
Fichier:Howard Hawks.JPG|Howard Hawks
Fichier:YoungAlfven.jpg|Hannes Alfvén
Fichier:Benny Goodman2.1971.JPG|Benny Goodman
&lt;/gallery&gt;

* [[1672]]: [[Péiter de Groussen]], russeschen Zar.
* [[1811]]: [[Ferdinand Nothomb]], Majouer an der Belscher Arméi.
* [[1842]]: [[Dominique-Antoine Pescatore]], [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Geschäftsmann a Politiker.
* [[1846]]: [[Peter Carl Fabergé]], russesche Goldschmadd. 
* [[1878]]: [[Raymond Smith Dugan]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[1887]]: [[Fernand Charpin]], franséische Schauspiller.
* [[1892]]: [[Joseph Schroeder]], lëtzebuergesche Politiker, Chemiker a Journalist.
* [[1896]]: [[Howard Hawks]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[1899]]: [[Irving Thalberg]], US-amerikanesche Filmproduzent.
* [[1902]]: [[Bernard Fischer]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1907]]: [[Robert Vernay]], franséische Filmregisseur.
* [[1908]]: [[Hannes Alfvén]], schweedesche Physiker an Nobelpräisdréier.
* [[1909]]: [[Benny Goodman]], US-amerikanesche Museker.
* 1909: [[Henri Schnadt]], lëtzebuergeschen Ingenieur.
* [[1910]]: [[Inge Meysel]], däitsch Schauspillerin.
* [[1915]]: [[Albert Ungeheuer]], lëtzebuergesche Resistenzler a [[Passeur]].
* [[1920]]: [[René Wendling]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 1920: [[Franklin J. Schaffner]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[1921]]: [[Camille Sutor]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[1926]]: [[Huguette Heldenstein]], lëtzebuergesch Sculptrice.
* [[1927]]: [[Clint Walker]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1928]]: [[Agnès Varda]], franséisch Filmregisseurin.
* [[1929]]: [[Margit Saad]], franséisch Schauspillerin a Filmregisseurin.
* [[1933]]: [[Sergio Citti]], italieenesche Filmregisseur.
* [[1934]]: [[Alexei Archipowitsch Leonow]], sowjetesche Kosmonaut.
* [[1936]]: [[Ruta Lee]], kanadesch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* 1936: [[Keir Dullea]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1938]]: [[Pierre Bohler]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[1939]]: [[Michael J. Pollard]], US-amerikanesche Schauspiller.
* 1939: [[Marisa Solinas]], italieenesch Schauspillerin a Sängerin.
* [[1948]]: [[Paul Lafontaine]], lëtzebuergeschen Historiker.
* [[1951]]: [[Fernando Lugo]], President vum Paraguay.
* [[1952]]: [[René Welter]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* [[1956]]: [[Katerina Sakellaropoulou]], griichesch Juristin a Staatspresidentin.
* [[1958]]: [[Marie Fredriksson]], schweedesch Musekerin.
* [[1970]]: [[Susanne Jaspers]], däitsch Schrëftstellerin.
* [[1993]]: [[Yannick Bastos]], portugisesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1996]]: [[Larry Valvasori]], lëtzebuergesche Vëlossportler.

== Gestuerwen ==
* [[1431]]: [[Jeanne d'Arc]], franséisch Nationalheldin a kathoulesch Helleg.
* [[1574]]: [[Charles IX. vu Frankräich|Charles IX.]], Kinnek vu Frankräich. 
* [[1593]]: [[Christopher Marlowe]], engleschen Dichter.
* [[1640]]: [[Peter Paul Rubens]], flämesche Moler.
* [[1744]]: [[Alexander Pope]], engleschen Dichter.
* [[1778]]: [[Voltaire]], franséische Schrëftsteller a Philosoph.
* [[1792]]: [[Jules Joseph Antoine Pescatore]], den Éischte vun der Lëtzebuerger Generatioun vun der Famill Pescatore.
* [[1819]]: [[Charles Louis François de Paule de Barentin]], franséische Minister.
* [[1886]]: [[Joseph Kriehuber]], éisträichesche Lithograph a Moler.
* [[1892]]: [[Lewis Morris Rutherfurd]], US-amerikaneschen Astrophysiker.
* [[1901]]: [[Victor d'Hondt]], belsche Jurist.
* [[1912]]: [[Wilbur Wright]], US-amerikanesche Fluchpionéier a Fligerconstructeur.
* [[1927]]: [[Vincenzo Cerulli]], italieeneschen Astronom.
* [[1944]]: [[Bruno Granichstaedten]], éisträichesche Komponist.
* [[1953]]: [[Jean-Pierre Pierrard]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1960]]: [[Boris Pasternak]], russeschen Dichter a Schrëftsteller.
* 1960: [[Frédéric Eyschen]], lëtzebuergesche Leefer a Foussballspiller an Olympionik.
* [[1967]]: [[Claude Rains]], englesche Schauspiller.
* [[1975]]: [[Michel Simon]], franséische Schauspiller.
* [[1986]]: [[Boy Gobert]], däitsch-éisträichesche Theaterregisseur a Schauspiller.
* [[1992]]: [[Karl Carstens]], däitsche Politiker a Bundespresident.
* [[2003]]: [[Günter Pfitzmann]], däitsche Schauspiller.
* [[2006]]: [[Shōhei Imamura]], japanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[2007]]: [[Jean-Claude Brialy]], franséische Schauspiller a Regisseur.
* [[2009]]: [[Luís Cabral]], Politiker aus Guinea-Bissau.
* [[2025]]: [[Jürgen Overdick]], däitsche Journalist.

== Feierdeeg ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|30 May|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Dag am Mee| 30]]</text>
      <sha1>jkmbxxq4pu46d8chw9324e51hptdvlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1976</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3063</id>
    <revision>
      <id>2680377</id>
      <parentid>2679296</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Lëtzebuerg */</comment>
      <origin>2680377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15663" sha1="oniihkgwmpk5ts7mjmzgbx7gpmk0k8f" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1976''' huet op engem [[Donneschdeg]] ugefaangen. Et war e [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[24. Januar]]: Äerdbiewe bei [[Muradiye]], [[Tierkei]], zirka 3.850 Doudeger
* {{2. Abrëll}}: [[Portugal]] gëtt sech eng nei Verfassung.
* {{5. Abrëll}}: Den [[James Callaghan]] gëtt Premierminister vu Groussbritannien.
* [[25. Abrëll]]: Parlamentswalen a Portugal, déi vun der sozialistescher Partei gewonne ginn.
* [[20. Juni]]: Parlamentswalen an [[Italien]].
* [[27. Juni]]: Den [[António Ramalho Eanes]] gëtt President a Portugal.
* [[10. Juli]]: Ekologesch Katastroph zu [[Seveso]], Italien.
* [[13. Juli]]: Den [[Giulio Andreotti]] gëtt Premierminister an Italien.
* [[23. Juli]]: De [[Mario Soares]] gëtt Premierminister a Portugal.
* [[25. August]]: De [[Raymond Barre]] gëtt Premierminister a Frankräich.
* {{3. Oktober}}: Bundestagswalen an Däitschland.
* {{8. Oktober}}: Den [[Thorbjörn Fälldin]] gëtt Premierminister a Schweden.
* [[17. November]]: A [[Spuenien|Spuenie]] gëtt per Gesetz d'Diktatur ofgeschaaft.

==== Lëtzebuerg ====
* [[30. Mee]]: Bei enger Serie vu [[Explosioun am Pafendall|Gasexplosiounen am Pafendall]] kommen 3 Leit ëm d'Liewen, iwwer 20 ginn der zum Deel schwéier blesséiert, an eng ganz Rëtsch Haiser zerstéiert oder onbewunnbar.
* [[18. Dezember]]: 10.000 Leit bedeelege sech un engem [[Streik]] fir d'Vollbeschäftegung.
&lt;gallery&gt;
File:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|[[Explosioun am Pafendall|Gasexplosioun ''Um Béinchen'']], am Pafendall&lt;/gallery&gt;

=== Afrika ===
* [[16. Juni]]: Brutal Nidderschloen duerch Police an Arméi vun enger friddlecher Manifestatioun vu Schüler zu [[Soweto]] a [[Südafrika]], déi géint d'Aféiere vun Afrikaans als Unterrechtsprooch protestéiert hunn ([[Opstand vu Soweto]]). 
* [[29. Juni]]: D'[[Seychellen]] ginn onofhängeg.

=== Amerika ===
==== USA ====
* {{2. Juli}}: Duerch de [[Supreme Court]] gëtt an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] d'[[Doudesstrof]] erëm agefouert ([https://web.archive.org/web/20050207141620/http://www.amnestyusa.org/abolish/greggvgeorgia/ Affär Gregg vs. Georgia]).
* {{2. November}}: De [[Jimmy Carter]] (Demokraten) gëtt mat 50,1&amp;nbsp;% vun de Stëmmen (40,8 Milliounen) géint den [[Gerald Ford]] (Republikaner) 48&amp;nbsp;% (39,2 Milliounen) als US-President gewielt. (47&amp;nbsp;% Enthalungen).

==== Südamerika ====
* [[24. Mäerz]]: [[Putsch]] vum Generol [[Jorge Rafael Videla]] an [[Argentinien]].

=== Asien ===
* [[2. Juli]]: Nord- a Südvietnam vereenege sech zu der [[Vietnam|Sozialistescher Republik Vietnam]].
* [[28. Juli]]: [[Äerdbiewen]] zu [[Tangshan]] a [[China]]: tëscht 650.000 (inoffiziell) a ronn 240.000 (offiziell) Doudeger.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===
* {{3. Abrëll}}: D'Grupp [[Brotherhood of Man]] gewënnt fir [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] mam Lidd ''[[Save Your Kisses for Me]]'' den [[Eurovision Song Contest 1976|21. Eurovision Song Contest]] zu [[Den Haag]].

== Wëssenschaft an Technik ==
* {{1. Abrëll}}: De [[Steve Jobs]] an de [[Steve Wozniak]] grënnen d'Firma [[Apple Inc.|Apple]].
* [[20. Juli]]: Der onbemannter [[NASA|NASA-Sonde]] [[Viking-Programm|Viking I]] geléngt déi éischt erfollegräich Landung um [[Planéit]] [[Mars (Planéit)|Mars]].

== Sport ==
* [[4. Februar|4.]] - [[15. Februar]]: [[Olympesch Wanterspiller 1976|Olympesch Wanterspiller]] zu [[Innsbruck]].
* [[24. Mee]]: De [[Muhammad Ali]] huet säi Boxkampf a Weltmeeschtertitel am Schwéiergewiicht géint de [[Richard Dunn]] an der Olympiahal zu München duerch technesche KO gewonnen.
* [[17. Juli]] - [[1. August]]: [[Olympesch Summerspiller 1976|Olympesch Summerspiller]] zu [[Montréal]] a [[Kanada]].
===Foussball===
* D'[[Jeunesse Esch]] gewënnt den nationale Foussballchampionnat an d'Coupe de Luxembourg.
* [[27. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Esch-Uelzecht]] 0:2 géint Frankräich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=226 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich de 27. Mäerz 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[24. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lier]] 0:3 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=227 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg de 24. Abrëll 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[21. August]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Reykjavík]] 1:3 géint Island. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den [[Nico Braun]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12450 D'Detailer vum Foussballlännermatch Island-Lëtzebuerg den 21. August 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[22. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Helsinki]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1978]], 1:7 géint Finnland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Gilbert Zender]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12463 D'Detailer vum Foussballlännermatch Finnland-Lëtzebuerg den 22. September 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[16. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1978, 1:4 géint Italien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den Nico Braun geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12480 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italien de 16. Oktober 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[10. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zur [[Déifferdeng]] 0:4 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=228 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch den 10. November 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* [[Gustavo Gimeno]], spuenesche Museker.
* {{4. Januar}}: [[August Diehl]], däitsche Schauspiller.
* {{0}}4. Januar: [[Patrick Schiltz]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{8. Januar}}: [[Christian Lavey]], lëtzebuergeschen Zauberkënschtler.
* [[14. Januar]]: [[Benoît Joachim]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[21. Januar]]: [[Emma Bunton]], brittesch Sängerin.
* [[23. Januar]]: [[Vincenzo Centrone]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 23. Januar: [[Roland Bosco]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* {{1. Februar}}: [[Katrín Jakobsdóttir]], islännesch Politikerin.
* [[17. Februar]]: [[Fred Neuen]], lëtzebuergesche Filmproduzent.
* [[24. Februar]]: [[Yuval Noah Harari]], israeeleschen Historiker an Auteur.
* [[25. Februar]]: [[Martine Schaul]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* {{1. Mäerz}}: [[Michéle Walerich]], lëtzebuergesch Kënschtlerin.
* {{8. Mäerz}}: [[Freddie Prinze jr.]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[16. Mäerz]]: [[Zhu Chen]], chineesesch Schachgroussmeeschterin.
* [[18. Mäerz]]: [[Malou Kerger]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[20. Mäerz]]: [[Chester Bennington]], Sänger vun der Band [[Linkin Park]]
* [[21. Mäerz]]: [[Héloïse Bock]], lëtzebuergesch Affekotin a Member vum Staatsrot.
* [[25. Mäerz]]: [[Wladimir Klitschko]], ukrainesche Boxer.
* [[29. Mäerz]]: [[Marc Vanacker]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{3. Abrëll}}: [[Ulrika Babiaková]], slowakesch Astronomin.
* [[24. Abrëll]]: [[Juan Manuel Gárate]], spuenesche Vëlossportler.
* [[27. Abrëll]]: [[Paul Manderscheid]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[14. Mee]]: [[Tom Jungen]], lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler.
* {{8. Juni}}: [[Nancy Weiland]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[18. Juni]]: [[Maxim Alexandrowitsch Galkin]], russesche Parodist an Entertainer.
* [[24. Juni]]: [[Julija Borissowna Nawalnaja]], russesch Ekonomistin an Aktivistin.
* {{3. Juli}}: [[Ralph Diseviscourt]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[30. Juli]]: [[Nikolai Kinski]], franséisch-US-amerikanesche Schauspiller.
* {{1. August}}: [[Iván Duque]], kolumbianesche Politiker.
* {{4. August}}: [[Linda Eischen]], lëtzebuergesch Konschthistorikerin.
* {{5. August}}: [[Yves Braun]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{6. August}}: [[Sonja Kmec]], lëtzebuergesch Historikerin.
* [[13. August]]: [[Laurent Felten]], lëtzebuergeschen Organist an Cembalist.
* [[15. August]]: [[Irina Mazjoukhina]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[25. August]]: [[Patricia Huijnen]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* [[26. August]]: [[Gaby Keilen]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[27. August]]: [[Mark Webber]], F1-Pilot.
* [[11. September]]: [[Marc Wilwert]], lëtzebuergesche Fotograf.
* [[24. September]]: [[Claude Lamberty]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[26. September]]: [[Michael Ballack]], däitsche Foussballspiller.
* [[27. September]]: [[Francesco Totti]], italieenesche Foussballspiller.
* [[18. Oktober]]: [[Dirk Bockel]], lëtzebuergeschen Triathleet.
* [[29. Oktober]]: [[Xu Yuhua]], chineesesch Groussmeeschterin.
* {{2. November}}: [[Raquel Barreira]], portugisesch Sängerin.
* {{5. November}}: [[Diane Becker]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[15. November]]: [[Virginie Ledoyen]], franséisch Schauspillerin a Mannequin.
* [[16. November]]: [[Pierre Hansen]], lëtzebuergesche Museker, Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[29. November]]: [[Chadwick Boseman]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[22. November]]: [[Ville Valo]], finnesche Rockmuseker (''HIM'').
* {{8. Dezember}}: [[Sandro Berettini]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* {{9. Dezember}}: [[Booba]], franséische Rapper.
* {{0}}9. Dezember: [[Sumo (Kënschtler)|Sumo]], däitsche Graffiti-Artist a Moler.
* [[23. Dezember]]: [[Martine Anne Breisch]], lëtzebuergesch Schauspillerin.

== Gestuerwen ==
* {{4. Januar}}: [[Rudolf Minkowski]], däitsch-amerikaneschen Astrophysiker.
* {{8. Januar}}: [[Zhou Enlai]], chineesesche Politiker.
* {{9. Januar}}: [[Germaine Michel]], franséisch Filmschauspillerin.
* [[12. Januar]]: [[Agatha Christie]], brittesch Schrëftstellerin.
* [[21. Januar]]: [[Josy Polfer]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[25. Januar]]: [[Johannes Meyer (Filmregisseur)|Johannes Meyer]], däitsche Filmregisseur.
* [[31. Januar]]: [[Fernand Sardou]], franséische Schauspiller a Sänger.
* [[17. Februar]]: [[Jean Servais]] belsche Schauspiller.
* {{1. Februar}}: [[Werner Heisenberg]], däitsche Physiker an Nobelpräisdréier.
* {{0}}1. Februar: [[Jules Prussen]], lëtzebuergesche Philosophieprofesser.
* {{4. Februar}}: [[Pit Schneider]], lëtzebuergesche Fotograf an Auteur.
* [[11. Februar]]: [[Lee J. Cobb]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[23. Februar]]: [[Nicolas Huberty]], lëtzebuergeschen Dokter a Resistenzler.
* [[25. Februar]]: [[Paul May (Filmregisseur)|Paul May]], däitsche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
*? Februar: [[Tommy Dallimore]], britteschen Trompettist.
* {{1. Mäerz}}: [[Albert Neumann]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* {{2. Mäerz}}: [[Kirsten Heiberg]], norwegesch Shauspillerin a Sängerin.
* [[14. Mäerz]]: [[Thérèse Dorny]], franséisch Schauspillerin.
* [[17. Mäerz]]: [[Luchino Visconti]], italieenesche Filmregisseur.
* [[18. Mäerz]]: [[Nicolas Margue]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[19. Mäerz]]: [[Albert Dieudonné]], franséische Schauspiller.
* [[24. Mäerz]]: [[Bernard Montgomery]], brittesche Feldmarschall.
* {{1. Abrëll}}: [[Max Ernst]], däitsche Moler, Dadaismus &amp; Surrealismus.
* {{5. Abrëll}}: [[Howard Hughes]], US-amerikanesche Pilot, Fligerbauer, Filmproduzent a Misanthrop. 
* [[15. Abrëll]]: [[Nicolas Amato]], franséische Schauspiller.
* [[20. Abrëll]]: [[Arno Stoffels]], lëtzebuergesche Moler.
* [[21. Abrëll]]: [[Léonide Moguy]], franséische Filmregisseur.
* [[22. Abrëll]]: [[Jos Kirpes]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[25. Abrëll]]: [[Carol Reed]], brittesche Filmregisseur a -produzent.
* {{2. Mee}}: [[Jean Muller (Resistenzler)|Jean Muller]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* {{9. Mee}}: [[Ulrike Meinhof]], Journalistin a Matgrënnerin vun der [[Rout Arméi Fraktioun|Rouder Arméi Fraktioun]].
* [[16. Mee]]: [[Albert Ruppert]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Wënzer.
* [[24. Mee]]: [[Karl Hugo Wieslander]], schweedesche Liichtathleet.
* [[26. Mee]]: [[Martin Heidegger]], däitsche Philosoph.
* [[31. Mee]]: [[Jules Krüger]], lëtzebuergesche Komponist.
* {{6. Juni}}: [[Jean Paul Getty]], US-amerikaneschen Industriellen a Konschtmäzen.
* {{7. Juni}}: [[Henri Diederich]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[11. Juni]]: [[René Delacroix]], franséische Filmregisseur.
* [[13. Juni]]: [[Jos Koetz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[29. Juni]]: [[Edouard Fellens]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Lokalpolitiker.
* [[25. Juni]]: [[Joseph Wolter]], lëtzebuergeschen Affekot a President vum 'Sequester'.
* {{7. Juli}}: [[Gustav Heinemann]], däitsche Politiker.
* [[18. Juli]]: [[Lucie Mannheim]], däitsch Schauspillerin.
* [[20. Juli]]: [[Guy de la Vasselais]], franséische Colonel.
* [[22. Juli]]: [[Rodolfo Zilli]], italieenesche Moler a Sculpteur.
* [[29. Juli]]: [[Jos Krecké]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* {{0}}? August: [[Théo Jeitz]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* {{2. August}}: [[Fritz Lang]], éisträichesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{5. August}}: [[Pierre Foucaud]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[10. August]]: [[Lambert Schaus]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat.
* [[17. August]]: [[Pierre Schmol]], lëtzebuergeschen Dokter an Direkter vum Staatslaboratoire.
* [[22. August]]: [[Juscelino Kubitschek]], brasilianesche Politiker a Staatspresident.
* {{9. September}}: [[Mao Zedong]], chineesesche Politiker.
* [[10. September]]: [[Dalton Trumbo]], US-amerikanesche Regisseur an Dréibuchauteur.
* [[12. September]]: [[Mathias Reckinger]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[14. September]]: [[Emile Burggraff]], lëtzebuergesche Journalist a Politiker.
* {{1. Oktober}}: [[Gust van Werveke]], lëtzebuergesche Journalist.
* [[20. Oktober]]: [[Andrée Viénot]], franséisch Politikerin.
* [[25. Oktober]]: [[Raymond Queneau]], franséische Schrëftsteller an Dichter.
* {{4. November}}: [[Massimo Dallamano]], italieenesche Kameramann, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[15. November]]: [[Jean Gabin]], franséische Schauspiller.
* [[16. November]]: [[Anna Madeleine Beicht|Anna Madeleine (&quot;Pepy&quot;) Beicht]], lëtzebuergesch Musikspedagogin, Pianistin a Komponistin.
* [[18. November]]: [[Man Ray]], US-amerikanesche Fotograf a Moler.
* [[23. November]]: [[André Malraux]], franséische Schrëftsteller a Politiker.
* 23. November: [[Pierre Hemmer]], lëtzebuergesche Leefer an Olympionik.
* [[24. November]]: [[Ernest Wurth]], lëtzebuergesche Moler a Jurist.
* [[25. November]]: [[Will Ollinger]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[30. November]]: [[Fritz Rasp]], däitsche Schauspiller.
* {{1. Dezember}}: [[Jane Marken]], franséisch Schauspillerin.
* {{2. Dezember}}: [[Jane Marnac]], belsch Schauspillerin.
* {{4. Dezember}}: [[Benjamin Britten]], englesche Komponist, Dirigent a Pianist.
* {{8. Dezember}}: [[Albert Borschette]], lëtzebuergeschen Diplomat a Schrëftsteller.
* [[14. Dezember]]: [[Alphonse Willems]], lëtzebuergesche Cheemiker.
* [[14. Dezember]]: [[Donald Howard Menzel]], US-amerikaneschen Astronom an ''Ufolog''.
* [[22. Dezember]]: [[Paul Weber]], lëtzebuergeschen Historiker a Schrëftsteller.
* [[24. Dezember]]: [[Gianni Graglia]], italieenesch-lëtzebuergesche Vëlossportler.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>oniihkgwmpk5ts7mjmzgbx7gpmk0k8f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680402</id>
      <parentid>2680377</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gestuerwen */ biller</comment>
      <origin>2680402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16458" sha1="nimfy4k4eygx3sbrbmmikuz50o8c0tq" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1976''' huet op engem [[Donneschdeg]] ugefaangen. Et war e [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[24. Januar]]: Äerdbiewe bei [[Muradiye]], [[Tierkei]], zirka 3.850 Doudeger
* {{2. Abrëll}}: [[Portugal]] gëtt sech eng nei Verfassung.
* {{5. Abrëll}}: Den [[James Callaghan]] gëtt Premierminister vu Groussbritannien.
* [[25. Abrëll]]: Parlamentswalen a Portugal, déi vun der sozialistescher Partei gewonne ginn.
* [[20. Juni]]: Parlamentswalen an [[Italien]].
* [[27. Juni]]: Den [[António Ramalho Eanes]] gëtt President a Portugal.
* [[10. Juli]]: Ekologesch Katastroph zu [[Seveso]], Italien.
* [[13. Juli]]: Den [[Giulio Andreotti]] gëtt Premierminister an Italien.
* [[23. Juli]]: De [[Mario Soares]] gëtt Premierminister a Portugal.
* [[25. August]]: De [[Raymond Barre]] gëtt Premierminister a Frankräich.
* {{3. Oktober}}: Bundestagswalen an Däitschland.
* {{8. Oktober}}: Den [[Thorbjörn Fälldin]] gëtt Premierminister a Schweden.
* [[17. November]]: A [[Spuenien|Spuenie]] gëtt per Gesetz d'Diktatur ofgeschaaft.

==== Lëtzebuerg ====
* [[30. Mee]]: Bei enger Serie vu [[Explosioun am Pafendall|Gasexplosiounen am Pafendall]] kommen 3 Leit ëm d'Liewen, iwwer 20 ginn der zum Deel schwéier blesséiert, an eng ganz Rëtsch Haiser zerstéiert oder onbewunnbar.
* [[18. Dezember]]: 10.000 Leit bedeelege sech un engem [[Streik]] fir d'Vollbeschäftegung.
&lt;gallery&gt;
File:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|[[Explosioun am Pafendall|Gasexplosioun ''Um Béinchen'']], am Pafendall&lt;/gallery&gt;

=== Afrika ===
* [[16. Juni]]: Brutal Nidderschloen duerch Police an Arméi vun enger friddlecher Manifestatioun vu Schüler zu [[Soweto]] a [[Südafrika]], déi géint d'Aféiere vun Afrikaans als Unterrechtsprooch protestéiert hunn ([[Opstand vu Soweto]]). 
* [[29. Juni]]: D'[[Seychellen]] ginn onofhängeg.

=== Amerika ===
==== USA ====
* {{2. Juli}}: Duerch de [[Supreme Court]] gëtt an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] d'[[Doudesstrof]] erëm agefouert ([https://web.archive.org/web/20050207141620/http://www.amnestyusa.org/abolish/greggvgeorgia/ Affär Gregg vs. Georgia]).
* {{2. November}}: De [[Jimmy Carter]] (Demokraten) gëtt mat 50,1&amp;nbsp;% vun de Stëmmen (40,8 Milliounen) géint den [[Gerald Ford]] (Republikaner) 48&amp;nbsp;% (39,2 Milliounen) als US-President gewielt. (47&amp;nbsp;% Enthalungen).

==== Südamerika ====
* [[24. Mäerz]]: [[Putsch]] vum Generol [[Jorge Rafael Videla]] an [[Argentinien]].

=== Asien ===
* [[2. Juli]]: Nord- a Südvietnam vereenege sech zu der [[Vietnam|Sozialistescher Republik Vietnam]].
* [[28. Juli]]: [[Äerdbiewen]] zu [[Tangshan]] a [[China]]: tëscht 650.000 (inoffiziell) a ronn 240.000 (offiziell) Doudeger.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===

=== Arabesch Welt ===

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===
* {{3. Abrëll}}: D'Grupp [[Brotherhood of Man]] gewënnt fir [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] mam Lidd ''[[Save Your Kisses for Me]]'' den [[Eurovision Song Contest 1976|21. Eurovision Song Contest]] zu [[Den Haag]].

== Wëssenschaft an Technik ==
* {{1. Abrëll}}: De [[Steve Jobs]] an de [[Steve Wozniak]] grënnen d'Firma [[Apple Inc.|Apple]].
* [[20. Juli]]: Der onbemannter [[NASA|NASA-Sonde]] [[Viking-Programm|Viking I]] geléngt déi éischt erfollegräich Landung um [[Planéit]] [[Mars (Planéit)|Mars]].

== Sport ==
* [[4. Februar|4.]] - [[15. Februar]]: [[Olympesch Wanterspiller 1976|Olympesch Wanterspiller]] zu [[Innsbruck]].
* [[24. Mee]]: De [[Muhammad Ali]] huet säi Boxkampf a Weltmeeschtertitel am Schwéiergewiicht géint de [[Richard Dunn]] an der Olympiahal zu München duerch technesche KO gewonnen.
* [[17. Juli]] - [[1. August]]: [[Olympesch Summerspiller 1976|Olympesch Summerspiller]] zu [[Montréal]] a [[Kanada]].
===Foussball===
* D'[[Jeunesse Esch]] gewënnt den nationale Foussballchampionnat an d'Coupe de Luxembourg.
* [[27. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Esch-Uelzecht]] 0:2 géint Frankräich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=226 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich de 27. Mäerz 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[24. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Lier]] 0:3 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=227 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg de 24. Abrëll 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[21. August]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Reykjavík]] 1:3 géint Island. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den [[Nico Braun]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12450 D'Detailer vum Foussballlännermatch Island-Lëtzebuerg den 21. August 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[22. September]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Helsinki]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1978]], 1:7 géint Finnland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Gilbert Zender]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12463 D'Detailer vum Foussballlännermatch Finnland-Lëtzebuerg den 22. September 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[16. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1978, 1:4 géint Italien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den Nico Braun geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12480 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italien de 16. Oktober 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[10. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zur [[Déifferdeng]] 0:4 géint Belsch.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=228 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch den 10. November 1976 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* [[Gustavo Gimeno]], spuenesche Museker.
* {{4. Januar}}: [[August Diehl]], däitsche Schauspiller.
* {{0}}4. Januar: [[Patrick Schiltz]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{8. Januar}}: [[Christian Lavey]], lëtzebuergeschen Zauberkënschtler.
* [[14. Januar]]: [[Benoît Joachim]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[21. Januar]]: [[Emma Bunton]], brittesch Sängerin.
* [[23. Januar]]: [[Vincenzo Centrone]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* 23. Januar: [[Roland Bosco]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* {{1. Februar}}: [[Katrín Jakobsdóttir]], islännesch Politikerin.
* [[17. Februar]]: [[Fred Neuen]], lëtzebuergesche Filmproduzent.
* [[24. Februar]]: [[Yuval Noah Harari]], israeeleschen Historiker an Auteur.
* [[25. Februar]]: [[Martine Schaul]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* {{1. Mäerz}}: [[Michéle Walerich]], lëtzebuergesch Kënschtlerin.
* {{8. Mäerz}}: [[Freddie Prinze jr.]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[16. Mäerz]]: [[Zhu Chen]], chineesesch Schachgroussmeeschterin.
* [[18. Mäerz]]: [[Malou Kerger]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[20. Mäerz]]: [[Chester Bennington]], Sänger vun der Band [[Linkin Park]]
* [[21. Mäerz]]: [[Héloïse Bock]], lëtzebuergesch Affekotin a Member vum Staatsrot.
* [[25. Mäerz]]: [[Wladimir Klitschko]], ukrainesche Boxer.
* [[29. Mäerz]]: [[Marc Vanacker]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{3. Abrëll}}: [[Ulrika Babiaková]], slowakesch Astronomin.
* [[24. Abrëll]]: [[Juan Manuel Gárate]], spuenesche Vëlossportler.
* [[27. Abrëll]]: [[Paul Manderscheid]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[14. Mee]]: [[Tom Jungen]], lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler.
* {{8. Juni}}: [[Nancy Weiland]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[18. Juni]]: [[Maxim Alexandrowitsch Galkin]], russesche Parodist an Entertainer.
* [[24. Juni]]: [[Julija Borissowna Nawalnaja]], russesch Ekonomistin an Aktivistin.
* {{3. Juli}}: [[Ralph Diseviscourt]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[30. Juli]]: [[Nikolai Kinski]], franséisch-US-amerikanesche Schauspiller.
* {{1. August}}: [[Iván Duque]], kolumbianesche Politiker.
* {{4. August}}: [[Linda Eischen]], lëtzebuergesch Konschthistorikerin.
* {{5. August}}: [[Yves Braun]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{6. August}}: [[Sonja Kmec]], lëtzebuergesch Historikerin.
* [[13. August]]: [[Laurent Felten]], lëtzebuergeschen Organist an Cembalist.
* [[15. August]]: [[Irina Mazjoukhina]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[25. August]]: [[Patricia Huijnen]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* [[26. August]]: [[Gaby Keilen]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[27. August]]: [[Mark Webber]], F1-Pilot.
* [[11. September]]: [[Marc Wilwert]], lëtzebuergesche Fotograf.
* [[24. September]]: [[Claude Lamberty]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[26. September]]: [[Michael Ballack]], däitsche Foussballspiller.
* [[27. September]]: [[Francesco Totti]], italieenesche Foussballspiller.
* [[18. Oktober]]: [[Dirk Bockel]], lëtzebuergeschen Triathleet.
* [[29. Oktober]]: [[Xu Yuhua]], chineesesch Groussmeeschterin.
* {{2. November}}: [[Raquel Barreira]], portugisesch Sängerin.
* {{5. November}}: [[Diane Becker]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[15. November]]: [[Virginie Ledoyen]], franséisch Schauspillerin a Mannequin.
* [[16. November]]: [[Pierre Hansen]], lëtzebuergesche Museker, Schauspiller, Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[29. November]]: [[Chadwick Boseman]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[22. November]]: [[Ville Valo]], finnesche Rockmuseker (''HIM'').
* {{8. Dezember}}: [[Sandro Berettini]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* {{9. Dezember}}: [[Booba]], franséische Rapper.
* {{0}}9. Dezember: [[Sumo (Kënschtler)|Sumo]], däitsche Graffiti-Artist a Moler.
* [[23. Dezember]]: [[Martine Anne Breisch]], lëtzebuergesch Schauspillerin.

== Gestuerwen ==
{{Méi Biller
 | direction = vertical
 | width = 100
 | Bild1 = Agatha Christie in Nederland (detectiveschrijfster), bij aankomst op Schiphol me, Bestanddeelnr 916-8898 (cropped).jpg
 | Text1 = Agatha Christie
 | Bild2 = Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg
 | Text2 = Werner Heisenberg
 | Bild3 = Luchino-visconti.jpg
 | Text3 =Luchino Visconti
 | Bild4=General Sir Bernard Montgomery in England, 1943 TR1036.jpg
 | Text4 = Bernard Montgomery
 | Bild5= Fritz Lang (1969).jpg
 | Text5= Fritz Lang
 | Bild6= Lambert Schaus.jpg
 | Text6= Lambert Schaus
 | Bild7= Mao Tse Tung.jpg
 | Text7= Mao Zedong
 | Bild8=Jean Gabin 1958.jpg
 | Text8= Jean Gabin
 |Bild9= André Malraux, Pic, 22.jpg
 |Text9=André Malraux
  |Bild10= Borschette 1970 (cropped).png
 |Text10=Albert Borschette
 }}
* {{4. Januar}}: [[Rudolf Minkowski]], däitsch-amerikaneschen Astrophysiker.
* {{8. Januar}}: [[Zhou Enlai]], chineesesche Politiker.
* {{9. Januar}}: [[Germaine Michel]], franséisch Filmschauspillerin.
* [[12. Januar]]: [[Agatha Christie]], brittesch Schrëftstellerin.
* [[21. Januar]]: [[Josy Polfer]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[25. Januar]]: [[Johannes Meyer (Filmregisseur)|Johannes Meyer]], däitsche Filmregisseur.
* [[31. Januar]]: [[Fernand Sardou]], franséische Schauspiller a Sänger.
* [[17. Februar]]: [[Jean Servais]] belsche Schauspiller.
* {{1. Februar}}: [[Werner Heisenberg]], däitsche Physiker an Nobelpräisdréier.
* {{0}}1. Februar: [[Jules Prussen]], lëtzebuergesche Philosophieprofesser.
* {{4. Februar}}: [[Pit Schneider]], lëtzebuergesche Fotograf an Auteur.
* [[11. Februar]]: [[Lee J. Cobb]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[23. Februar]]: [[Nicolas Huberty]], lëtzebuergeschen Dokter a Resistenzler.
* [[25. Februar]]: [[Paul May (Filmregisseur)|Paul May]], däitsche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur.
*? Februar: [[Tommy Dallimore]], britteschen Trompettist.
* {{1. Mäerz}}: [[Albert Neumann]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* {{2. Mäerz}}: [[Kirsten Heiberg]], norwegesch Shauspillerin a Sängerin.
* [[14. Mäerz]]: [[Thérèse Dorny]], franséisch Schauspillerin.
* [[17. Mäerz]]: [[Luchino Visconti]], italieenesche Filmregisseur.
* [[18. Mäerz]]: [[Nicolas Margue]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[19. Mäerz]]: [[Albert Dieudonné]], franséische Schauspiller.
* [[24. Mäerz]]: [[Bernard Montgomery]], brittesche Feldmarschall.
* {{1. Abrëll}}: [[Max Ernst]], däitsche Moler, Dadaismus &amp; Surrealismus.
* {{5. Abrëll}}: [[Howard Hughes]], US-amerikanesche Pilot, Fligerbauer, Filmproduzent a Misanthrop. 
* [[15. Abrëll]]: [[Nicolas Amato]], franséische Schauspiller.
* [[20. Abrëll]]: [[Arno Stoffels]], lëtzebuergesche Moler.
* [[21. Abrëll]]: [[Léonide Moguy]], franséische Filmregisseur.
* [[22. Abrëll]]: [[Jos Kirpes]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[25. Abrëll]]: [[Carol Reed]], brittesche Filmregisseur a -produzent.
* {{2. Mee}}: [[Jean Muller (Resistenzler)|Jean Muller]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* {{9. Mee}}: [[Ulrike Meinhof]], Journalistin a Matgrënnerin vun der [[Rout Arméi Fraktioun|Rouder Arméi Fraktioun]].
* [[16. Mee]]: [[Albert Ruppert]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Wënzer.
* [[24. Mee]]: [[Karl Hugo Wieslander]], schweedesche Liichtathleet.
* [[26. Mee]]: [[Martin Heidegger]], däitsche Philosoph.
* [[31. Mee]]: [[Jules Krüger]], lëtzebuergesche Komponist.
* {{6. Juni}}: [[Jean Paul Getty]], US-amerikaneschen Industriellen a Konschtmäzen.
* {{7. Juni}}: [[Henri Diederich]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[11. Juni]]: [[René Delacroix]], franséische Filmregisseur.
* [[13. Juni]]: [[Jos Koetz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[29. Juni]]: [[Edouard Fellens]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Lokalpolitiker.
* [[25. Juni]]: [[Joseph Wolter]], lëtzebuergeschen Affekot a President vum 'Sequester'.
* {{7. Juli}}: [[Gustav Heinemann]], däitsche Politiker.
* [[18. Juli]]: [[Lucie Mannheim]], däitsch Schauspillerin.
* [[20. Juli]]: [[Guy de la Vasselais]], franséische Colonel.
* [[22. Juli]]: [[Rodolfo Zilli]], italieenesche Moler a Sculpteur.
* [[29. Juli]]: [[Jos Krecké]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* {{0}}? August: [[Théo Jeitz]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* {{2. August}}: [[Fritz Lang]], éisträichesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{5. August}}: [[Pierre Foucaud]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[10. August]]: [[Lambert Schaus]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat.
* [[17. August]]: [[Pierre Schmol]], lëtzebuergeschen Dokter an Direkter vum Staatslaboratoire.
* [[22. August]]: [[Juscelino Kubitschek]], brasilianesche Politiker a Staatspresident.
* {{9. September}}: [[Mao Zedong]], chineesesche Politiker.
* [[10. September]]: [[Dalton Trumbo]], US-amerikanesche Regisseur an Dréibuchauteur.
* [[12. September]]: [[Mathias Reckinger]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[14. September]]: [[Emile Burggraff]], lëtzebuergesche Journalist a Politiker.
* {{1. Oktober}}: [[Gust van Werveke]], lëtzebuergesche Journalist.
* [[20. Oktober]]: [[Andrée Viénot]], franséisch Politikerin.
* [[25. Oktober]]: [[Raymond Queneau]], franséische Schrëftsteller an Dichter.
* {{4. November}}: [[Massimo Dallamano]], italieenesche Kameramann, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[15. November]]: [[Jean Gabin]], franséische Schauspiller.
* [[16. November]]: [[Anna Madeleine Beicht|Anna Madeleine (&quot;Pepy&quot;) Beicht]], lëtzebuergesch Musikspedagogin, Pianistin a Komponistin.
* [[18. November]]: [[Man Ray]], US-amerikanesche Fotograf a Moler.
* [[23. November]]: [[André Malraux]], franséische Schrëftsteller a Politiker.
* 23. November: [[Pierre Hemmer]], lëtzebuergesche Leefer an Olympionik.
* [[24. November]]: [[Ernest Wurth]], lëtzebuergesche Moler a Jurist.
* [[25. November]]: [[Will Ollinger]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[30. November]]: [[Fritz Rasp]], däitsche Schauspiller.
* {{1. Dezember}}: [[Jane Marken]], franséisch Schauspillerin.
* {{2. Dezember}}: [[Jane Marnac]], belsch Schauspillerin.
* {{4. Dezember}}: [[Benjamin Britten]], englesche Komponist, Dirigent a Pianist.
* {{8. Dezember}}: [[Albert Borschette]], lëtzebuergeschen Diplomat a Schrëftsteller.
* [[14. Dezember]]: [[Alphonse Willems]], lëtzebuergesche Cheemiker.
* [[14. Dezember]]: [[Donald Howard Menzel]], US-amerikaneschen Astronom an ''Ufolog''.
* [[22. Dezember]]: [[Paul Weber]], lëtzebuergeschen Historiker a Schrëftsteller.
* [[24. Dezember]]: [[Gianni Graglia]], italieenesch-lëtzebuergesche Vëlossportler.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>nimfy4k4eygx3sbrbmmikuz50o8c0tq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1978</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3064</id>
    <revision>
      <id>2680405</id>
      <parentid>2660114</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T05:52:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gestuerwen */ biller</comment>
      <origin>2680405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14277" sha1="tiaiy7hqaekj0wtkcfgp06tis1egond" xml:space="preserve">{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1978''' huet op engem [[Sonndeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]].

== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[16. Mäerz]]: Den Uelegtanker ''Amoco Cadiz'' leeft virun der [[Bretagne|bretonescher]] Küst aus.
* [[12. Mäerz|12.]] - [[19. Mäerz]]: Parlamentswalen a Frankräich.
* [[31. Mäerz]]: De [[Raymond Barre]] bleift Premierminister a Frankräich.
* [[16. Abrëll]]: Den italieenesche Premierminister [[Aldo Moro]] gëtt vun de [[Rout Brigaden|Roude Brigaden]] entfouert an den 9. Mee doutgemaach.
* [[28. August]]: A [[Portugal]] demissionéiert d'Regierung vum [[Mario Soares]].

==== Lëtzebuerg ====
* [[22. Juni]]: D'Regierung erkläert, de [[Atomzentral vu Remerschen (Projet)|Plang vun engem Atomkraaftwierk zu Remerschen]] net méi virundreiwen ze wëllen.
* [[31. Oktober]]: En neit Scheedungsgesetz trëtt a Kraaft.

=== Afrika ===
* Abrëll: Ufank vum [[Angolanesche Biergerkrich|Biergerkrich am Angola]].
* Abrëll: Putsch a Biergerkrich an [[Uganda]].
* [[22. August]]: Den [[Daniel Arap Moi]] gëtt President am Kenia (bis 2002).
* [[29. August]]: Den [[Hissène Habré]] gëtt Premierminister am [[Tschad]].
* [[29. September]]: De [[Pieter Willem Botha]] gëtt Premierminister a [[Südafrika]].
* Oktober: Biergerkrich a [[Somalia]] (bis 1991).

=== Amerika ===

==== USA ====
==== Mëttel- a Südamerika ====
* [[18. Abrëll]]: D'Zon vum [[Panamakanal]] geet u [[Panama]]; de Kanal selwer bleift bis 1999 an US-amerikanescher Hand.
* [[Beagle-Konflikt]]: militäresch Ausernanersetzung tëscht [[Argentinien]] am [[Chile]] ëm de Beagle-Kanal.
* [[21. Juli]]: [[Putsch]] vum Generol [[Juan Pereda Asbún]] a [[Bolivien]].
* {{7. August}}: Militärputsch an [[Honduras]].
* [[22. August]]: Den [[FSLN]] iwwerhëlt d'Muecht an [[Nicaragua]].
* {{3. November}}: [[Dominica]] gëtt onofhängeg.
* [[18. November]]: 914 Membere vun enger amerikanescher Sekt suizidéiere sech a [[Guyayana]].
* [[24. November]]: Den [[David Padilla Arancibia]] putscht a Bolivie géint de Pereda.

=== Asien ===
* [[27. Abrëll]]: Kommunistesche [[Putsch]] an [[Afghanistan]].
* [[25. Dezember]] - [[12. Januar]] [[1979]]: Nodeem d'[[Rout Khmer]] d'vietnameesesch Bevëlkerung am [[Kambodja]] doutgemaach hunn, iwwerfält de [[Vietnam]] de Kambodja. De [[Pol Pot]] leeft fort a gëtt vum [[Heng Samrin]] ersat, deen dem Vietnam nosteet.
* Dezember: Den [[Deng Xiaoping]] kënnt a [[China]] zeréck un d'Muecht.

=== Ozeanien &amp; Pazifik ===
* {{7. Juli}}: D'[[Salomonen]] gi vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] onofhängeg.
* {{1. Oktober}}: [[Tuvalu]] gëtt vu Groussbritannien onofhängeg.

=== Noen Osten an Arabesch Welt ===
* [[14. Mäerz]]: No engem [[Palestina|palestinenseschen]] Iwwerfall, dee 37 Doudesaffer gemaach huet, besetzt [[Israel]] de Süde vum [[Libanon]] (bis Juni, wou eng [[UNO]]-Trupp d'Grenz séchere kënnt).
* Biergerkrich am Libanon.
* [[17. September]]: [[Accorde vu Camp David]].
* {{0}}[[2. Oktober|2.]] - [[5. Oktober]]: Den 9. Arabesche Sommet stëmmt eestëmmeg (Egypten ass net derbäi) géint d'Accorde vu Camp David.
* {{6. Oktober}}: De [[Saddam Hussein]] geheit den [[Ayatollah Khomeyni]] aus dem [[Irak]]; dëse flücht a Frankräich.

== Konscht a Kultur ==

=== Molerei ===

=== Literatur ===

=== Musek ===
* [[22. Abrëll]]: Den [[Izhar Cohen]] an [[The Alphabeta]] gewanne fir [[Israel]] mam Lidd ''[[A-ba-ni-bi]]'' den [[Eurovision Song Contest 1978|23. Eurovision Song Contest]] zu [[Paräis]].

== Wëssenschaft an Technik ==

== Ekonomie ==
* [[16. Januar]]: De 16.500.000sten a leschte [[VW]]-&quot;Käfer&quot; gëtt zu [[Wolfsburg]] produzéiert.
* [[14. Dezember]]: Den [[Europäesche Wärungssystem]] gëtt geschaf.
== Sport ==
* De [[Progrès Nidderkuer]] gewënnt den nationale Championnat an och d'Coupe de Luxembourg am Foussball.
* [[28. Februar]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Dijon]] 0:4 géint Frankräich.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=231 D'Detailer vum Foussballlännermatch Frankräich-Lëtzebuerg den 28. Februar 1978 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[22. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:3 géint Polen. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jeannot Reiter]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12678 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Polen den 22. Mäerz 1978 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;
* [[23. Juli]]: De [[Bernard Hinault]] gewënnt mat 23 Joer bei senger éischter Participatioun de [[Tour de France 1978|65. Tour de France]]
* {{7. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Europameeschterschaft 1980]], 1:3 géint Frankräich. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Romain Michaux]] geschoss.&lt;ref&gt;[http://eu-football.info/_match.php?id=12790 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich de 7. Oktober 1978 op der Websäit vun European Football]&lt;/ref&gt;

== Gebuer ==
* {{eidelt Joer}} [[Andrea Costa-Delvaux]], lëtzebuergesch Politikerin an Aktivistin.
* {{eidelt Joer}} [[Andrew Gow]], brittesche Moler a Portraitist.

* [[25. Januar]]: [[Wolodymyr Selenskyj]], ukrainesche Schauspiller a Politiker.
* {{9. Februar}}: [[Anja Di Bartolomeo]], lëtzebuergesch Schrëftstellerin a Literaturkritikerin.
* [[17. Februar]]: [[Claire Thill]], lëtzebuergesch Schauspillerin.
* {{7. Mäerz}}: [[Saša Stanišić]], däitsch-bosnesche Schrëftsteller.
* [[13. Mäerz]]: [[Tessy Weis]], lëtzebuergesch Basketballspillerin.
* [[16. Mäerz]]: [[Annett Renneberg]], däitsch Schauspillerin.
* [[22. Mäerz]]: [[Martine Kraus]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[26. Mäerz]]: [[Stéphane Pisani]], lëtzebuergesche Magistrat.
* {{7. Abrëll}}: [[Cédric Anen]], lëtzebuergesche Fechter.
* {{0}}7. Abrëll: [[Carlo Pace (Fousballspiller)|Carlo Pace]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{0}}7. Abrëll: [[Duncan James]], brittesche Sänger.
* {{9. Abrëll}}: [[Maxime Prévot]], belsche Politiker.
* {{4. Mee}}: [[Patrick Fasbinder]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* {{8. Mee}}: [[Patrick Galbats]], lëtzebuergesche Fotograf.
* {{4. Juni}}: [[Max Becker]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{5. Juni}}: [[Jean-Paul Olinger (Ekonomist)|Jean-Paul Olinger]], lëtzebuergeschen Ekonomist.
* [[11. Juni]]: [[Marc Baum]], lëtzebuergesche Schauspiller.
* [[19. Juni]]: [[Dirk Nowitzki]], däitsche Basketballspiller.
* [[20. Juni]]: &quot;[[Ketty Maus]]&quot;, fiktiv Fra op lëtzebuergesche Pass-Modeller.
* 20. Juni: [[Frank Lampard]], englesche Foussballspiller.
* {{2. Juli}}: [[Jüri Ratas]], estesche Politiker.
* {{3. Juli}}: [[Kim Kirchen]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[11. Juli]]: [[John-Paul Gomez]], US-amerikaneschen Auteur.
* [[17. Juli]]: [[Anna Zatonskih]], ukrainesch-US-amerikanesch Schachspillerin.
* [[25. Juli]]: [[Louise Brown]], éischte Mënsch, den duerch eng In-Vitro-Fertilisatioun entstanen ass/
* [[17. August]]: [[Jelena Karleuša]], serbesch Sängerin
* [[23. August]]: [[Pascal Debra]], lëtzebuergesche Philosoph a Schrëftsteller.
* {{4. September}}: [[Jenny Bolkaerts]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* {{9. September}}: [[Alvin Jones]], lëtzebuergesch-amerikanesche Basketballspiller.
* [[10. September]]: [[Carole Calmes]], lëtzebuergesch Schéisserin.
* [[19. September]]: [[Michelle Alves]], brasilianescht Fotomodell.
* [[21. September]]: [[Sylvia Camarda]], lëtzebuergesch Dänzerin.
* [[22. September]]: [[Fabienne Gaul]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[27. September]]: [[Ani Lorak]], ukrainesch Sängerin.
* {{2. Oktober}}: [[Ayumi Hamasaki]], japanesch Sängerin.
* {{0}}2. Oktober: [[Marc Reuland]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[12. Oktober]]: [[Georg Hettich]], däitsche Schileefer.
* [[28. Oktober]]: [[Lisa Berg]], lëtzebuergesch Cellistin.
* [[29. Oktober]]: [[Alwin de Prins]], lëtzebuergesche Schwëmmer.
* [[11. November]]: [[Ludmilla Radchenko]], russesche Model, Moudendesignerin a Schauspillerin.
* [[15. November]]: [[Véronique Kolber]], lëtzebuergesch Fotografin.
* [[20. November]]: [[Yves Schaaf]], lëtzebuergesche Schauspiller.
* [[11. Dezember]]: [[Benjamin Day]], australesche Vëlossportler.
* [[12. Dezember]]: [[Christophe Schiltz]], lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.

== Gestuerwen ==
{{Méi Biller
 | direction = vertical
 | width = 100
 | Bild1 = ClaudeFrancois-1969-Milan.jpg
 | Text1 = Claude François
 | Bild2 = Jean-Pierre Beckius, Portrait du professeur Dr. Léon Lommel (1930).jpg
 | Text2 = Léon Lommel
 | Bild3 = Schauseugène.jpg
 | Text3 = Eugène Schaus
 | Bild4= Aldo Moro 1968.jpg
 | Text4 = Aldo Moro
 | Bild5= Paulus VI, by Fotografia Felici, 1969.jpg
 | Text5= Paul VI.
 | Bild6= Charles Boyer 1940s.jpg
 | Text6= Charles Boyer
 | Bild7= Robert Shaw.jpg
 | Text7= Robert Shaw
 | Bild8=Paus Johannes Paulus I (Bestanddeelnr 929-9074) (cropped).jpg
 | Text8= Jean-Paul I.
 |Bild9= Golda Meir 03265u-2 (cropped).jpg
 |Text9=Golda Meir
  |Bild10= 
 |Text10=
 }}
* {{3. Januar}}: [[Alfred Braun]], däitsche Journalist, Schauspiller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{7. Januar}}: [[Pierre-Joseph Müller]], lëtzebuergeschen Historiker a Lycéesprofesser.
* [[13. Januar]]: [[Maurice Carême]], belschen Auteur.
* 13. Januar: [[Hubert H. Humphrey]], US-amerikanesche Politiker.
* [[26. Januar]]: [[Leo Genn]], brittesche Schauspiller.
* [[28. Januar]]: [[Oskar Homolka]], éisträichesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* {{9. Februar}}: [[Max Goergen]], lëtzebuergeschen Theaterauteur.
* [[18. Februar]]: [[Derrick De Marney]], englesche Schauspiller.
* [[19. Februar]]: [[Abramo Dall'Agnol]], lëtzebuergesch-italieenesche Vëlossportler.
* [[24. Februar]]: [[Jean Wagner (Liichtathleet)|Jean Wagner]], lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.
* [[11. Mäerz]]: [[Claude François]], franséische Sänger.
* [[12. Mäerz]]: [[Léon Lommel]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Bëschof.
* [[15. Mäerz]]: [[Arthur Useldinger]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[17. Mäerz]]: [[Malvina Reynolds]], US-amerikanesch Folksängerin a -komponistin.
* [[25. Mäerz]]: [[Jack Hulbert]], brittesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Schauspiller.
* 25. Mäerz: [[Paul Hammer]], lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.
* [[29. Mäerz]]: [[Eugène Schaus]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{8. Abrëll}}: [[Albert Kaiser]], lëtzebuergesche Moler, Graveur a Gewerkschaftler.
* {{9. Abrëll}}: [[René Carol]], däitsche Schlagersänger.
* [[23. Abrëll]]: [[Jacques Rueff]], franséische Jurist an Ekonomist.
* [[29. Abrëll]]: [[Robert Debré]], franséische Pediater.
* {{9. Mee}}: [[Aldo Moro]], italieenesche Politiker.
* [[14. Mee]]: [[Alexander Kipnis]], ukrainesch-US-amerikanesche Basssänger.
* [[20. Mee]]: [[Eugène Auguste Collart]], lëtzebuergeschen Industriellen a Schmelzhär, Politiker, Diplomat a Publizist.
* [[21. Mee]]: [[Kurt Halbritter]], däitsche Karikaturist a satireschen Zeechner.
* 21. Mee: [[Gaston Dumont]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[27. Mee]]: [[Antoine Diederich]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[28. Mee]]: [[Bernard Borderie]], franséischen Dréibuchauteur, Filmproduzent a Regisseur.
* [[31. Mee]]: [[Paul Anen]], lëtzebuergesche Fechter.
* {{8. Juni}}: [[Jean Proess]], lëtzebuergesche Leefer.
* [[10. Juni]]: [[Victor Majerus]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[20. Juni]]: [[Mark Robson]], kanadesche Filmregisseur.
* [[27. Juni]]: [[Josette Day]], franséisch Schauspillerin.
* [[24. Juli]]: [[Christophe Didier]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[30. Juli]]: [[Umberto Nobile]], italieenesche Loftschëffpionéier.
* [[31. Juli]]: [[Werner Finck]], däitsche Kabarettist, Schauspiller a Schrëftsteller.
* {{2. August}}: [[Herbert Grabert]], Grënner vum Grabert-Verlag.
* {{5. August}}: [[Ernst Melchior]], éisträichesche Foussballspiller an -trainer.
* {{6. August}}: [[Paul VI. (Poopst)|Poopst Paul VI.]]
* [[17. August]]: [[Hans Wolter]], däitsche Physiker an Erfinder.
* [[18. August]]: [[Pierre Kaempff]], lëtzebuergesche Bobfuerer an Olympionik.
* 18. August: [[Bernard Herschbach]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[25. August]]: [[Olivier Hussenot]], franséische Schauspiller.
* [[12. September]]: [[O. E. Hasse]], däitsche Schauspiller.
* [[23. September]]: [[Marcel Goebel]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[24. September]]: [[Émile Knepper (1892)|Émile Knepper]], lëtzebuergeschen Turner an Olmpionik.
* [[26. August]]: [[Charles Boyer]], franséisch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[28. August]]: [[Robert Shaw (Schauspiller)|Robert Shaw]], englesche Schauspiller.
* [[21. September]]: [[Peter Vogel (Schauspiller)|Peter Vogel]], däitsche Schauspiller.
* [[22. September]]: [[Lina Carstens]], däitsch Schauspillerin.
* [[27. September]]: [[Georges Schmit (Sportler)|Georges Schmit]], lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.
* [[28. September]]: [[Jean-Paul I. (Poopst)|Poopst Jean-Paul I.]].
* {{6. Oktober}}: [[Raoul Weckbecker]], lëtzebuergesche Bobsportler a Schileefer.
* {{8. Oktober}}: [[Paul Dornseiffer]], lëtzebuergeschen Architekt.
* {{9. Oktober}}: [[Jacques Brel]], belsche Chansonnier a Schauspiller.
* [[10. Oktober]]: [[Eugène Huberty]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* [[13. Oktober]]: [[Lunsford E. Oliver]], US-amerikanesche Generolmajouer.
* [[16. Oktober]]: [[Dan Dailey]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[16. November]]: [[Claude Dauphin]], franséische Schauspiller.
* [[10. November]]: [[Theo Lingen]], däitsche Schauspiller, Regisseur an Auteur.
* [[18. November]]: [[Lennie Tristano]], US-amerikaneschen Jazzmuseker a -komponist.
* {{4. Dezember}}: [[Albrecht Schoenhals]], däitsche Schauspiller.
* {{5. Dezember}}: [[Jacques Daniel-Norman]], franséische Filmregisseur.
* {{8. Dezember}}: [[Golda Meir]], israeelesch Politikerin.
* [[10. Dezember]]: [[Fausto Tozzi]], italieenesche Schauspiller an Dréibuchauteur.
* [[16. Dezember]]: [[Jenny Lou Carson]], US-amerikanesch Country-Sängerin.
* [[20. Dezember]]: [[Mathias Erang]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik.
* [[27. Dezember]]: [[Serge Pelzer]], lëtzebuergeschen Handballspiller.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}</text>
      <sha1>tiaiy7hqaekj0wtkcfgp06tis1egond</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C. Bechstein Pianofortefabrik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9875</id>
    <revision>
      <id>2680409</id>
      <parentid>2474306</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>/* Dem Carl Bechstein seng Ierwen */ k</comment>
      <origin>2680409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3387" sha1="cuel49wa6zbr8ciodgn2fqdqt1n1kbk" xml:space="preserve">[[Fichier:Bechstein Art Nouveau Grand piano (1902).jpg|thumb|E Bechstein vun 1902]]

'''C. Bechstein Pianofortefabrik AG''' ass eng vum Carl Bechstein zu [[Berlin]] [[1853]] gegrënnte Pianosfabrick, ënner där hirem Numm nach haut [[Piano]]en a [[Fligel]]e gebaut ginn.
== Wéi et ugaangen ass ==
De [[Carl Bechstein]] huet um Ufank eleng geschafft. Bis [[1859]] hat hien 176 Instrumenter gebaut. Säin éischte Fligel, deen hien [[1856]] fir de Pianist [[Hans von Bülow]] gebaut hat, dréit d'Nummer 100.

Déi fir déi Zäit aussergewéinlech Soliditéit an déi héich Belaaschtbarkeet vun de Rummen huet dem Bechstein sengen Instrumenter e gudden Numm verschaaft. Um Enn vun den 1860er Joren huet seng Firma ugefaangen an déi ganz Welt ze liwweren, besonnesch an [[England]] an a [[Russland]]. D'Joresproduktioun vun [[1870]] ware schonn 500 Instrumenter. Eng zweet Fabrick gouf [[1882]] bannent Berlin opgeriicht, [[1885]] eng [[Filial]] zu [[London]] an [[1897]] eng drëtt zu Berlin.

== Dem Carl Bechstein seng Ierwen ==
Nom Doud vum Grënner [[1900]] hu seng dräi Jongen, Edwin (* 1859), Carl (* 1860) a Johannes (* 1863) d'Firma iwwerholl. [[1903]] gouf eng Filial zu [[Paräis]] opgemaach, d'Produktioun louch bei 4500 am Joer a Bechstein huet iwwer 800 Leit Brout ginn.

[[1916]] war et mat den auslännesche Filialen eriwwer. Déi englesch an déi [[Frankräich|franséisch]] Regierungen hunn d'Firma [[Expropriatioun|enteegent]]. [[1923]] gouf Bechstein an eng [[Société anonyme|Aktiegesellschaft]] ëmgestallt, an den Edwin a seng Fra Helene, eng gebuere Capito, hu sech nees akaaft, nodeem den Edwin sech no engem Sträit ausbezuele gelooss hat. Der Helene hiren däitlechen [[Antisemitismus]] an hir finanziell Ënnerstëtzung fir den [[Adolf Hitler]] huet ugefaange munch Clienten ze vergraulen. Si huet den Adolf Hitler veréiert. De [[Konrad Heiden]], den éischten Hitler-Biograph zitéiert si: &quot;Ech wéilt, hie wier mäi Jong&quot; (Band 1, Säit 131).&lt;ref&gt;
[http://www.zeit.de/2002/01/200201_24_bechstein_hau_xml BECHSTEIN Wohlklang aus Seifhennersdorf] op www.zeit.de (gekuckt den 3. September 2015)
&lt;/ref&gt;
 
Am [[Zweete Weltkrich]] huet Bechstein nieft de Pianoen och [[Fliger-Propeller]]e gebaut.

== Nom Zweete Weltkrich ==
Nodeem direkt nom Krich vun den Amerikaner [[Saisie]] op d'Firma gemaach gouf, eng Zäsi, déi [[1951]] opgehuewe gouf, konnt [[1953]] d'Joerhonnert gefeiert ginn. Fabricken zu [[Karlsruhe]] an zu [[Eschelbronn]] konnten d'Nofro berouegen an [[1973]] gouf dat Ganzt an eng {{S.à r.l.}} changéiert a koum ënner US-amerikanesch Gerance.

[[1984]] huet de Karl Schulze, deem den [[Oldenburg]]er Instrumentebuttek ''Piano-Sprenger'' gehéiert, Bechstein kaaft. No an no koumen nach aner Pianosmarken dobäi, wéi ''Zimmermann'', an [[1996]] gouf et nees eng Aktiegesellschaft.

2004 huet de südkoreanesche Museksinstrumenteproduzent [[Samick|Samick Musical Instruments Co.]] 49 % vun de Bechstein-Aktien iwwerholl.

== Bechstein-Pianisten ==
* [[Wilhelm Backhaus]]
* [[Claude Debussy]]
* [[Walter Gieseking]]
* [[Wilhelm Kempff]]
* [[Franz Liszt]]
* [[Arthur Schnabel]]

== Kuckt och ==
* [[Pianosfabrikanten]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|C. Bechstein Pianofortefabrik}}
* [https://web.archive.org/web/20150906032658/http://bechstein.com/startseite.html D'Websäit vu Bechstein] {{De}}{{Referenzen}}

[[Kategorie:Instrumentebauer]]</text>
      <sha1>cuel49wa6zbr8ciodgn2fqdqt1n1kbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pafendall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10509</id>
    <revision>
      <id>2680368</id>
      <parentid>2680203</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:11:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Geschicht */ Et war keng Gasexplosioun</comment>
      <origin>2680368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14459" sha1="g0lq7chuv6qfvljoz0q1d4it7q7n8yu" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg
 | Numm (Franséisch) = Pfaffenthal 
 | Numm (Däitsch)   = Pfaffenthal
 | Gemeng = {{Lëtzebuerg}}
 | Buergermeeschter  = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}}
 | Koordinaten    = {{coor dms|49|36|57|N|06|07|55|O}} 
}}
De '''Pafendall''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]].

== Geographie ==
De Pafendall läit an der Ënnerstad, am [[Uelzecht]]dall, tëscht de Quartieren [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch]] am [[Norden]] a [[Clausen]] am [[Süden]]. [[Osten|Ëstlech]] dervu läit de [[Kierchbierg]] a westlech de [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Stadgronn]], d'[[Uewerstad]] an de [[Lampertsbierg]]. De Quartier Pafendall besteet aus dem Pafendall selwer an aus dem [[Sichenhaff]] am Norden.

Op all Säit vun der [[Uelzecht]] steet eng gutt erhale Paart vun der [[Vauban]]s-[[Festung Lëtzebuerg|Festung]]: lénks d'[[Eecher Paart]] (''Porte d'Eich'') a riets d'[[Sichepaart]] (''Porte des Bons-Malades''). Béid Paarte sinn iwwer de [[Béinchen|Béinche]] matenee verbonnen. Aner Repère sinn d'[[Pont grande-duchesse Charlotte|Rout Bréck]], den neie [[Lift Pafendall-Uewerstad|Panorama-Lift]], den Arrêt [[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]] mam [[Funiculaire Pafendall-Kierchbierg|Funiculaire]], de Siège vum [[Sang &amp; Klang Pafendall|Sang a Klang]] an den [[Oekozenter Pafendall|Oekozenter]].

De Pafendall huet eng [[Fläch]] vun 37,52 [[Ar (Flächemooss)|ha]] a läit op enger Héicht tëscht 238,9 an 293,0 m.

==Geschicht==
{{Kapitel Info feelt}}
Schonn zu [[Réimescht Räich|Réimerzäite]] war am Pafendall eng Bréck iwwer d'Uelzecht, iwwer déi d'Strooss vu [[Reims]] op [[Arel]] a weider op [[Tréier]] gefouert huet&lt;ref&gt;Service des sites et monuments, 2005. ''L'héritage culturel Vauban à Luxembourg''.&lt;/ref&gt;. Iwwerreschter vun der Réimerbréck si bei Niddregwaasser an der Uelzecht no bei der haiteger Bréck ([[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|rue du Pont]]) vis-à-vis vun der [[Kierch Lëtzebuerg-Pafendall|Pafendaller Kierch]] ze gesinn&lt;ref&gt;Websäit vum Interesseveräin Pafendall-Sichenhaff, cf. ënner ''L'histoire en bref''.&lt;/ref&gt;.

=== Explosioun vum 30. Mee 1976 ===
Den [[30. Mee]] [[1976]] owes gouf et am Pafendall eng schwéier Explosioun an e grousst Feier. D'Ursaach war [[Bensinn]], deen zu [[Zéisseng]] vum Chauffer vun enger Transportfirma iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf, an där d'Gase méi spéit duerch Fonke vun engem Killaggregat explodéiert sinn&lt;ref&gt;René Clesse, ons stad 13, 1983.&lt;/ref&gt;. Den Ausgangspunkt vun der Explosioun war ''Beim Béinchen'', an deen Deel vum Pafendall war komplett an e Koup gefall. Et goufen dräi Doudeger a 17 Schwéierblesséiert dovun 2 Pompjeeën. 45 Leit déi keen Daach méi iwwer dem Kapp haten, goufen an der [[Jugendherbergen zu Lëtzebuerg|Jugendherberg]] opgeholl. Eng Plack an der ''rue du Pont'' erënnert un d'Accident.

=== Pafendaller Kierch===
Nodeem d'[[Kierch Pafendall|Pafendaller Kierc]]h hir Dieren 1847 opgemaach hat, goufen de Pafendall an de Sichenhaff vun der Par [[Méchelskierch (Stad Lëtzebuerg)|Sankt Méchel]] lassgeléist an als eege [[Par]] etabléiert&lt;ref&gt;J.-C. Loutsch 1982.&lt;/ref&gt;.

D'Kierch ass no dem [[Zweete Weltkrich]] bekannt ginn, well den deemolege Paschtouer [[Jean-Pierre Ries]] a säi Koschter Hary Wiesen mat Hëllef vun der Thérèse Strauss ënner Liewensgefor sechs Lëtzebuerger [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéiert]] am Kierchtuerm verstoppt haten, Lëtzebuerger, déi net an enger preisescher Uniform kämpfe wollten. Et waren dat de [[Vic Fischbach (Agronom)|Vic Fischbach]], de René Schiltz (Brudder vum [[Aloyse Schiltz]]), de Gaston Kerger, den Nicolas Schaefers, den Emile Schaefers an de Lucien Kraus&lt;ref&gt;René Schiltz, 1982.&lt;/ref&gt;.

{{Méi Info 1|Kierch Pafendall}}

== Awunner ==
Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} hunn am Pafendall {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Pafendall}} Leit gewunnt; den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Pafendall}}&amp;nbsp;%, géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Pafendall}}&amp;nbsp;% Auslänner&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{PopVDL}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Nationalitéiten am Pafendall ({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Rang 
!Nationalitéit 
!Awunner 
!Undeel
|-
|
|TOTAL
|align=right|1.380
|align=right|100,00%
|-
|1
|{{LUX}}
|align=right|539
|align=right|39,06%
|-
|2
|{{FRA}}
|align=right|182
|align=right|13,19%
|-
|3
|{{POR}}
|align=right|168
|align=right|12,17%
|-
|4
|{{ITA}}
|align=right|75
|align=right|5,43%
|-
|5
|{{ESP}}
|align=right|40
|align=right|2,90%
|-
|6
|{{DEU}}
|align=right|3
|align=right|0,22%
|-
|7
|{{BEL}}
|align=right|27
|align=right|1,96%
|-
|8
|{{ERI}}
|align=right|24
|align=right|1,74%
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |9
|{{GRE}}
|align=right|17
|align=right|1,23%
|-
|{{SYR}}
|align=right|17
|align=right|1,23%
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |10
|{{POL}}
| align=&quot;right&quot; |16
| align=&quot;right&quot; |1,16%
|-
|{{IRL}}
| align=&quot;right&quot; |16
| align=&quot;right&quot; |1,16%
|-
|
|Top 10
| align=&quot;right&quot; |1.124
| align=&quot;right&quot; |81,45%
|-
|
|Aner Nationalitéiten
| align=&quot;right&quot; |256
| align=&quot;right&quot; |18,55%
|}

==Fliederchersdag==
Den drëtte [[Sonndeg]] no [[Ouschteren|Ouschtere]] gëtt um Sichenhaff de [[Fliederchersdag]] gefeiert. Den Interesseveräi vum Pafendall-Sichenhaff, deen d'Feier organiséiert, verdeelt deen Dag virdrun, um [[Samschdeg]], no enger Mass an der Kapell um Kierfecht, Eeërfliedercher un d'Leit&lt;ref&gt;F.T. (Fernand Theato): ''Fliederchesdag um Sichenhaff''. Luxemburger Wort vum 27. Abrëll 2012, S. 26.&lt;/ref&gt;.

==Kuckeswäertes==
* Déi fréieren [[Hospice civil am Pafendall|Zivilhospiz vun der Stad Lëtzebuerg]] an der ''[[Rue Mohrfels|Muerbels]]'', an deem haut en Altersheem ass.
* Déi fréier Moschterfabréck ''[[Moutarderie de Luxembourg]]'' mat donieft der [[Muerbelsmillen]].
* De [[Béinchen]], Bréck iwwer d'Uelzecht tëscht der [[Eecher Paart]] an der [[Sichepaart]].
* De [[Féngerlek]], de Schaarschtech vum fréiere Waasserwierk.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Fichier:Hospice civil Luxembourg-Pfaffenthal 01.jpg|[[Hospice civil am Pafendall|fréieren Hospice civil]]
Fichier:Luxembourg 67 et 69 rue Mohrfels.jpg|[[Muerbelsmillen]]
Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 02.jpg|[[Béinchen]] a [[Sichepaart]]
Fichier:Féngerlek Pafendall 2015-07 --1.jpg|''Féngerlek''
Fichier:Luxembourg, vue Pfaffenthal.jpg|Vue op de Pafendall,&lt;br&gt;a Richtung Südoste gekuckt
&lt;/gallery&gt;

==Veräiner==
* De Gesangsveräin ''[[Sang &amp; Klang Pafendall]]''.
* De Foussballklub ''FC Red-Black Pfaffenthal'' deen um [[Stade Gaston-Diderich]] seng Heemspiller gespillt huet gouf [[1909]] gegrënnt, an huet [[2007]] mam ''FC Egalité Weimerskirch'' zum ''[[FC Red-Black/Egalité Pfaffenthal]]'' fusionéiert.

==Bekannt Leit aus dem Pafendall==
* [[Emmanuel Limpach]] (1721-1793), leschten Abt vun der [[Abtei Iechternach]]
* [[Jean Mersch-Wittenauer|Jean Mersch]] (1819-1879)&lt;ref&gt;Guy Krier 1982&lt;/ref&gt;, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg
* [[Théophile Funck-Brentano]] (1830-1906), Dokter an der Medezin, Soziolog
* [[Laurent Menager]] (1835-1902), Museker, Komponist
* [[Nicolas Gonner]] (1835-1892), Historiker, Schrëftsteller
* [[Martin Blum]] (1845-1924), Paschtouer, Historiker
* [[Albert Jean-Marie Keucker de Watlet|Albert Jean-Marie, Baron Keucker de Watlet]] (1851-1943), Generolleitnant an der belscher Arméi an Administrateur vun der [[Banque Centrale Luxembourgeoise]]
* [[Wilhelm Hülsemann]] (1871-1821), Paschtouer, Auteur
* [[Alfred Kowalsky]] (1879-1943), Komponist
* [[Henri Pensis]] (1900-1958), Museker, Dirigent
* [[Jacques Leurs]] (1910-1968), Gewerkschaftler, am Pafendall opgewuess

==Filmer iwwer de Pafendall==
* 1947: ''100 Joer Porfeier 1947''. De Film gouf vun der Firma ''Photo-Hall Bertogne'' realiséiert. En ass am [[CNA]] zu [[Diddeleng]] archivéiert.
* 1982: ''125 Joer Sang a Klang''. De 45-Minutte-laange Film ass vum Amateur-Cinéaste Henri Eltter. Et geet ëm d'Veräinsgeschicht, mä och ëm d'Pafendaller Festungs- a Lokalgeschicht. En ass am CNA zu Diddeleng archivéiert.
* 1991: ''[[Le pont rouge]]'' vum [[Geneviève Mersch]]. Am Film geet et ëm d'Reaktioun vun de betraffene Pafendaller Awunner op alles wat vun der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] an de Pafendall erof gefall ass, inklusiv d'Mënschen déi d'Flemm mam Liewen haten, dat bis datt 1993 e Schutzgelänner installéiert war.
* 2001: ''D'Stopp an der Pafendaller Kiirch 1943-1944''. De Film gouf am Joer 2001 vum René Schiltz am Optrag vun den [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Enrôlés de force]] realiséiert. Am Film geet et ëm déi sechs [[Refractaire (Lëtzebuerg)|Refractaire]]n déi am [[Zweete Weltkrich]] ënner dem Daach an der Pafendaller Kierch verstoppt waren. En ass am Besëtz vum CNA. All d'Acteure ware Member vum Sang a Klang Pafendall.&lt;ref&gt;Fir déi 4 Filmer iwwer de Pafendall, cf. ''Société chorale royale grand-ducale Sang &amp; Klang Pafendall 1857-2007'', S. 87-88.&lt;/ref&gt;

==Literatur==
* [[France Clarinval|Clarinval, F.]], 2026. ''Ascenseur pas si social. Dix ans après son désenclavement, le Pfaffenthal attire les convoitises. Son identité et sa spécificité s'en trouvent bouleversées.'' [[d'Lëtzebuerger Land]] vum 22. Mee 2026, S. 6-8.
* ''Kanner o Kanner: Le quartier du Pfaffenthal-Siechenhof ''. Luxemburg, Editions SILPS, 2020, 272 S.
*[[Rita Ruppert|Ruppert R.]] [http://www.wort.lu/de/lokales/vor-40-jahren-starben-bei-einer-explosion-in-pfaffenthal-drei-junge-menschen-wie-phoenix-aus-der-asche-574ab5deac730ff4e7f611e1 „Vor 40 Jahren starben bei einer Explosion in Pfaffenthal drei junge Menschen. - Wie Phönix aus der Asche“] op www.wort.lu an an der gedréckter Versioun am [[Luxemburger Wort]] vum 30. Mee 2016, S. 19 ([https://e-paper.wort.lu/eweb/media/spl/2016/05/30/pdf/30_05_2016_w_19_23a694b3f5.pdf PDF])
*[[Sophie Hermes|Hermes, S.]] [http://www.wort.lu/de/lokales/maei-quartier-pfaffenthal-ein-dorf-inmitten-der-stadt-56f54f291bea9dff8fa751d3 „Mäi Quartier - Pfaffenthal: Ein Dorf inmitten der Stadt“] op www.wort.lu an an der gedréckter Versioun („Die grüne Lunge der Hauptstadt“) am [[Luxemburger Wort]] vum 26. / 27. Mäerz 2016, S. 36 ([https://e-paper.wort.lu/eweb/media/spl/2016/03/26/pdf/26_03_2016_w_36_6cb3e79c3e.pdf PDF])
* Bley, N. &amp; F. Théato (Koord.), 2007. ''Société chorale royale grand-ducale Sang &amp; Klang Pafendall 1857-2007''. Éditions Sang &amp; Klang Pafendall. Dréckerei Victor Bück, Lëtzebuerg. 204 S.
*[[Fernand Théato]], 2006, ''Pafendall, geographeschen Zentrum vun der Stad Lëtzebuerg'' an: ''[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&amp;context=L&amp;vid=BIBNET&amp;search_scope=All_content&amp;tab=all_content&amp; Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg]'', Chorale Sang &amp; Klang. S. 82-87
* [[Service des sites et monuments nationaux]], 2005. ''L'héritage culturel Vauban à Luxembourg. Guide historique''. Éditions Saint-Paul, 103 S. (D'Broschür gëtt et och an anere Sproochen).
* [[ons stad]] Nr. 13, 1983. Spezialnummer iwwer de Pafendall.
** [[René Clesse|Clesse, R.]]. ''Um'' &quot;Béinchen&quot; ''rührt sich was. Der Wiederaufbau soll Ende 1985 abgeschlossen sein.'' S. 14-15. [http://www.onsstad.lu/uploads/media/ons_stad_13-1983_14-15.pdf PDF]
* 125 Joer Sang a Klang Pafendall, 1982. Dréckerei Print-Service, Lëtzebuerg, 280 S.
** Krier, G. ''Markante Persönlichkeiten aus Pfaffenthal''. S. 61-63.
** Schiltz, R. ''D'Jongen aus dem Tuurm.'' S. 172-174.
** [[Jean-Pierre Koltz|Koltz, J.-P.]]. ''Pfaffenthal''. S. 225-239.
* [https://web.archive.org/web/20110911053832/http://www.rivesdeclausen.eu/docs/histoire.pdf Geschichtleches iwwer d'Brauereien] op der Websäit vu rivesdeclausen.eu

== Kuckt och ==
* [[Théiwesbuer]]
* [[Sichenhaff]]
* [[Kapell Sichenhaff|Kapell um Sichenhaff]]
* [[Kierch Pafendall|Pafendaller Kierch]]
* [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg]]
* [[Lift Pafendall-Uewerstad]]

== Billergalerien ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot; widths=&quot;160&quot; caption=&quot;Fotoen&quot;&gt;
Fichier:Luxembourg Pfaffenthal church 01.jpg|D'Pafendaller Kierch vun der Bréck iwwer d'Uelzecht aus gesinn. Lénks den [[Théiwesbur]]
Fichier:Luxembourg Pafendall Sang a Klang 02.jpg|Bau vum Sang a Klang
Fichier:Luxembourg Pfaffenthal Alzette Béinchen 01.jpg|D'Uelzecht am Pafendall, vum ''Béinchen'' aus a Richtung [[Clausen]] gekuckt.
Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 01.jpg|De Béinchen, mat der Rouder Bréck. Riets d'Siichepaart (''Porte des Bons-Malades''), lénks de [[Féngerlek]]
Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 03.jpg|De Béinchen
Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal plaque 1976.jpg|Plack an der ''rue du Pont''.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot; widths=&quot;160&quot; caption=&quot;Historesch Fotoen&quot;&gt;
Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal 1868.jpg|De Pafendall ee Joer virum Schleefe vun de Festungsanlagen (1868). Cf Beschreiwung vum Bild (eemol op d'Bild klicken). Fir Annotatiounen am Bild, kuckt [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_1868.jpg d'Bild op Wikimedia Commons].
Fichier:Brandebourg Pafendall 1868.JPG|De Pafendall, [[Charles Brandebourg]], ëm 1868
Fichier:ChBernhoeft Le Luxembourg pittoresque 105.jpg|''Ville Basse du Pfaffenthal * Unterstadt Pfaffenthal'', [[Charles Bernhoeft]], ëm 1893
Fichier:ChBernhoeft Le Luxembourg pittoresque 108.jpg|''Ville Basse du Pfaffenthal * Unterstadt Pfaffenthal'', d'Vue vum [[Bockfiels|Bock]], [[Charles Bernhoeft]], ëm 1893
Fichier:ChBernhoeft Le Luxembourg pittoresque 110.jpg|''Ville Basse du Pfaffenthal * Unterstadt Pfaffenthal'', [[Charles Bernhoeft]], ëm 1893
Fichier:Bernhoeft Pfaffenthal.jpg|Rue des Tanneurs, Charles Bernhoeft, ëm 1904
&lt;/gallery&gt;

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Pfaffenthal/Pafendall|Pafendall}}
* [http://www.Pfaffenthal.info Websäit vum Interesseveräin Pafendall-Sichenhaff] {{fr}}
* [http://geo.uni.lu/joomla/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1398&amp;Itemid=484&amp;lang=french Websäit vun der Uni Lëtzebuerg iwwer d'Leprastatioun um Sichenhaff]
* Eng Kaart vum Pafendall mat de [http://map.geoportail.lu/?layers_visibility=&amp;layers=&amp;layers_opacity=&amp;bgLayer=&amp;map_id=facb4adf57a9401f8c4037ff5e29f517&amp;layers_indices=&amp;zoom=9&amp;bgOpacity=100.0&amp;selectedNode=None&amp;Y=77628.625&amp;X=75552.74998 lëtzebuergesche Stroossennimm].

{{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Pafendall| ]]</text>
      <sha1>g0lq7chuv6qfvljoz0q1d4it7q7n8yu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680369</id>
      <parentid>2680368</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>/* Explosioun vum 30. Mee 1976 */ +Méi Info</comment>
      <origin>2680369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14500" sha1="0iyu5wl6w5dueydcw2636e23c42n21p" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg
 | Numm (Franséisch) = Pfaffenthal 
 | Numm (Däitsch)   = Pfaffenthal
 | Gemeng = {{Lëtzebuerg}}
 | Buergermeeschter  = {{Buergermeeschter Lëtzebuerg}}
 | Koordinaten    = {{coor dms|49|36|57|N|06|07|55|O}} 
}}
De '''Pafendall''' ass ee vun de 24 offizielle Quartiere vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]].

== Geographie ==
De Pafendall läit an der Ënnerstad, am [[Uelzecht]]dall, tëscht de Quartieren [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch]] am [[Norden]] a [[Clausen]] am [[Süden]]. [[Osten|Ëstlech]] dervu läit de [[Kierchbierg]] a westlech de [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Stadgronn]], d'[[Uewerstad]] an de [[Lampertsbierg]]. De Quartier Pafendall besteet aus dem Pafendall selwer an aus dem [[Sichenhaff]] am Norden.

Op all Säit vun der [[Uelzecht]] steet eng gutt erhale Paart vun der [[Vauban]]s-[[Festung Lëtzebuerg|Festung]]: lénks d'[[Eecher Paart]] (''Porte d'Eich'') a riets d'[[Sichepaart]] (''Porte des Bons-Malades''). Béid Paarte sinn iwwer de [[Béinchen|Béinche]] matenee verbonnen. Aner Repère sinn d'[[Pont grande-duchesse Charlotte|Rout Bréck]], den neie [[Lift Pafendall-Uewerstad|Panorama-Lift]], den Arrêt [[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]] mam [[Funiculaire Pafendall-Kierchbierg|Funiculaire]], de Siège vum [[Sang &amp; Klang Pafendall|Sang a Klang]] an den [[Oekozenter Pafendall|Oekozenter]].

De Pafendall huet eng [[Fläch]] vun 37,52 [[Ar (Flächemooss)|ha]] a läit op enger Héicht tëscht 238,9 an 293,0 m.

==Geschicht==
{{Kapitel Info feelt}}
Schonn zu [[Réimescht Räich|Réimerzäite]] war am Pafendall eng Bréck iwwer d'Uelzecht, iwwer déi d'Strooss vu [[Reims]] op [[Arel]] a weider op [[Tréier]] gefouert huet&lt;ref&gt;Service des sites et monuments, 2005. ''L'héritage culturel Vauban à Luxembourg''.&lt;/ref&gt;. Iwwerreschter vun der Réimerbréck si bei Niddregwaasser an der Uelzecht no bei der haiteger Bréck ([[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|rue du Pont]]) vis-à-vis vun der [[Kierch Lëtzebuerg-Pafendall|Pafendaller Kierch]] ze gesinn&lt;ref&gt;Websäit vum Interesseveräin Pafendall-Sichenhaff, cf. ënner ''L'histoire en bref''.&lt;/ref&gt;.

=== Explosioun vum 30. Mee 1976 ===
Den [[30. Mee]] [[1976]] owes gouf et am Pafendall eng schwéier Explosioun an e grousst Feier. D'Ursaach war [[Bensinn]], deen zu [[Zéisseng]] vum Chauffer vun enger Transportfirma iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf, an där d'Gase méi spéit duerch Fonke vun engem Killaggregat explodéiert sinn&lt;ref&gt;René Clesse, ons stad 13, 1983.&lt;/ref&gt;. Den Ausgangspunkt vun der Explosioun war ''Beim Béinchen'', an deen Deel vum Pafendall war komplett an e Koup gefall. Et goufen dräi Doudeger a 17 Schwéierblesséiert dovun 2 Pompjeeën. 45 Leit déi keen Daach méi iwwer dem Kapp haten, goufen an der [[Jugendherbergen zu Lëtzebuerg|Jugendherberg]] opgeholl. Eng Plack an der ''rue du Pont'' erënnert un d'Accident.

{{Méi Info 1|Explosioun am Pafendall}}

=== Pafendaller Kierch===
Nodeem d'[[Kierch Pafendall|Pafendaller Kierc]]h hir Dieren 1847 opgemaach hat, goufen de Pafendall an de Sichenhaff vun der Par [[Méchelskierch (Stad Lëtzebuerg)|Sankt Méchel]] lassgeléist an als eege [[Par]] etabléiert&lt;ref&gt;J.-C. Loutsch 1982.&lt;/ref&gt;.

D'Kierch ass no dem [[Zweete Weltkrich]] bekannt ginn, well den deemolege Paschtouer [[Jean-Pierre Ries]] a säi Koschter Hary Wiesen mat Hëllef vun der Thérèse Strauss ënner Liewensgefor sechs Lëtzebuerger [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéiert]] am Kierchtuerm verstoppt haten, Lëtzebuerger, déi net an enger preisescher Uniform kämpfe wollten. Et waren dat de [[Vic Fischbach (Agronom)|Vic Fischbach]], de René Schiltz (Brudder vum [[Aloyse Schiltz]]), de Gaston Kerger, den Nicolas Schaefers, den Emile Schaefers an de Lucien Kraus&lt;ref&gt;René Schiltz, 1982.&lt;/ref&gt;.

{{Méi Info 1|Kierch Pafendall}}

== Awunner ==
Op den {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}} hunn am Pafendall {{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun|Quartier=Pafendall}} Leit gewunnt; den Undeel vun de Lëtzebuerger louch bei {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Lëtzebuerger|Quartier=Pafendall}}&amp;nbsp;%, géintiwwer {{Quartier Stad Lëtzebuerg Undeel Auslänner|Quartier=Pafendall}}&amp;nbsp;% Auslänner&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{PopVDL}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Nationalitéiten am Pafendall ({{Small|{{Quartier Stad Lëtzebuerg Populatioun Joer}}}})&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Rang 
!Nationalitéit 
!Awunner 
!Undeel
|-
|
|TOTAL
|align=right|1.380
|align=right|100,00%
|-
|1
|{{LUX}}
|align=right|539
|align=right|39,06%
|-
|2
|{{FRA}}
|align=right|182
|align=right|13,19%
|-
|3
|{{POR}}
|align=right|168
|align=right|12,17%
|-
|4
|{{ITA}}
|align=right|75
|align=right|5,43%
|-
|5
|{{ESP}}
|align=right|40
|align=right|2,90%
|-
|6
|{{DEU}}
|align=right|3
|align=right|0,22%
|-
|7
|{{BEL}}
|align=right|27
|align=right|1,96%
|-
|8
|{{ERI}}
|align=right|24
|align=right|1,74%
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |9
|{{GRE}}
|align=right|17
|align=right|1,23%
|-
|{{SYR}}
|align=right|17
|align=right|1,23%
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |10
|{{POL}}
| align=&quot;right&quot; |16
| align=&quot;right&quot; |1,16%
|-
|{{IRL}}
| align=&quot;right&quot; |16
| align=&quot;right&quot; |1,16%
|-
|
|Top 10
| align=&quot;right&quot; |1.124
| align=&quot;right&quot; |81,45%
|-
|
|Aner Nationalitéiten
| align=&quot;right&quot; |256
| align=&quot;right&quot; |18,55%
|}

==Fliederchersdag==
Den drëtte [[Sonndeg]] no [[Ouschteren|Ouschtere]] gëtt um Sichenhaff de [[Fliederchersdag]] gefeiert. Den Interesseveräi vum Pafendall-Sichenhaff, deen d'Feier organiséiert, verdeelt deen Dag virdrun, um [[Samschdeg]], no enger Mass an der Kapell um Kierfecht, Eeërfliedercher un d'Leit&lt;ref&gt;F.T. (Fernand Theato): ''Fliederchesdag um Sichenhaff''. Luxemburger Wort vum 27. Abrëll 2012, S. 26.&lt;/ref&gt;.

==Kuckeswäertes==
* Déi fréieren [[Hospice civil am Pafendall|Zivilhospiz vun der Stad Lëtzebuerg]] an der ''[[Rue Mohrfels|Muerbels]]'', an deem haut en Altersheem ass.
* Déi fréier Moschterfabréck ''[[Moutarderie de Luxembourg]]'' mat donieft der [[Muerbelsmillen]].
* De [[Béinchen]], Bréck iwwer d'Uelzecht tëscht der [[Eecher Paart]] an der [[Sichepaart]].
* De [[Féngerlek]], de Schaarschtech vum fréiere Waasserwierk.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;160&quot;&gt;
Fichier:Hospice civil Luxembourg-Pfaffenthal 01.jpg|[[Hospice civil am Pafendall|fréieren Hospice civil]]
Fichier:Luxembourg 67 et 69 rue Mohrfels.jpg|[[Muerbelsmillen]]
Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 02.jpg|[[Béinchen]] a [[Sichepaart]]
Fichier:Féngerlek Pafendall 2015-07 --1.jpg|''Féngerlek''
Fichier:Luxembourg, vue Pfaffenthal.jpg|Vue op de Pafendall,&lt;br&gt;a Richtung Südoste gekuckt
&lt;/gallery&gt;

==Veräiner==
* De Gesangsveräin ''[[Sang &amp; Klang Pafendall]]''.
* De Foussballklub ''FC Red-Black Pfaffenthal'' deen um [[Stade Gaston-Diderich]] seng Heemspiller gespillt huet gouf [[1909]] gegrënnt, an huet [[2007]] mam ''FC Egalité Weimerskirch'' zum ''[[FC Red-Black/Egalité Pfaffenthal]]'' fusionéiert.

==Bekannt Leit aus dem Pafendall==
* [[Emmanuel Limpach]] (1721-1793), leschten Abt vun der [[Abtei Iechternach]]
* [[Jean Mersch-Wittenauer|Jean Mersch]] (1819-1879)&lt;ref&gt;Guy Krier 1982&lt;/ref&gt;, Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg
* [[Théophile Funck-Brentano]] (1830-1906), Dokter an der Medezin, Soziolog
* [[Laurent Menager]] (1835-1902), Museker, Komponist
* [[Nicolas Gonner]] (1835-1892), Historiker, Schrëftsteller
* [[Martin Blum]] (1845-1924), Paschtouer, Historiker
* [[Albert Jean-Marie Keucker de Watlet|Albert Jean-Marie, Baron Keucker de Watlet]] (1851-1943), Generolleitnant an der belscher Arméi an Administrateur vun der [[Banque Centrale Luxembourgeoise]]
* [[Wilhelm Hülsemann]] (1871-1821), Paschtouer, Auteur
* [[Alfred Kowalsky]] (1879-1943), Komponist
* [[Henri Pensis]] (1900-1958), Museker, Dirigent
* [[Jacques Leurs]] (1910-1968), Gewerkschaftler, am Pafendall opgewuess

==Filmer iwwer de Pafendall==
* 1947: ''100 Joer Porfeier 1947''. De Film gouf vun der Firma ''Photo-Hall Bertogne'' realiséiert. En ass am [[CNA]] zu [[Diddeleng]] archivéiert.
* 1982: ''125 Joer Sang a Klang''. De 45-Minutte-laange Film ass vum Amateur-Cinéaste Henri Eltter. Et geet ëm d'Veräinsgeschicht, mä och ëm d'Pafendaller Festungs- a Lokalgeschicht. En ass am CNA zu Diddeleng archivéiert.
* 1991: ''[[Le pont rouge]]'' vum [[Geneviève Mersch]]. Am Film geet et ëm d'Reaktioun vun de betraffene Pafendaller Awunner op alles wat vun der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] an de Pafendall erof gefall ass, inklusiv d'Mënschen déi d'Flemm mam Liewen haten, dat bis datt 1993 e Schutzgelänner installéiert war.
* 2001: ''D'Stopp an der Pafendaller Kiirch 1943-1944''. De Film gouf am Joer 2001 vum René Schiltz am Optrag vun den [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Enrôlés de force]] realiséiert. Am Film geet et ëm déi sechs [[Refractaire (Lëtzebuerg)|Refractaire]]n déi am [[Zweete Weltkrich]] ënner dem Daach an der Pafendaller Kierch verstoppt waren. En ass am Besëtz vum CNA. All d'Acteure ware Member vum Sang a Klang Pafendall.&lt;ref&gt;Fir déi 4 Filmer iwwer de Pafendall, cf. ''Société chorale royale grand-ducale Sang &amp; Klang Pafendall 1857-2007'', S. 87-88.&lt;/ref&gt;

==Literatur==
* [[France Clarinval|Clarinval, F.]], 2026. ''Ascenseur pas si social. Dix ans après son désenclavement, le Pfaffenthal attire les convoitises. Son identité et sa spécificité s'en trouvent bouleversées.'' [[d'Lëtzebuerger Land]] vum 22. Mee 2026, S. 6-8.
* ''Kanner o Kanner: Le quartier du Pfaffenthal-Siechenhof ''. Luxemburg, Editions SILPS, 2020, 272 S.
*[[Rita Ruppert|Ruppert R.]] [http://www.wort.lu/de/lokales/vor-40-jahren-starben-bei-einer-explosion-in-pfaffenthal-drei-junge-menschen-wie-phoenix-aus-der-asche-574ab5deac730ff4e7f611e1 „Vor 40 Jahren starben bei einer Explosion in Pfaffenthal drei junge Menschen. - Wie Phönix aus der Asche“] op www.wort.lu an an der gedréckter Versioun am [[Luxemburger Wort]] vum 30. Mee 2016, S. 19 ([https://e-paper.wort.lu/eweb/media/spl/2016/05/30/pdf/30_05_2016_w_19_23a694b3f5.pdf PDF])
*[[Sophie Hermes|Hermes, S.]] [http://www.wort.lu/de/lokales/maei-quartier-pfaffenthal-ein-dorf-inmitten-der-stadt-56f54f291bea9dff8fa751d3 „Mäi Quartier - Pfaffenthal: Ein Dorf inmitten der Stadt“] op www.wort.lu an an der gedréckter Versioun („Die grüne Lunge der Hauptstadt“) am [[Luxemburger Wort]] vum 26. / 27. Mäerz 2016, S. 36 ([https://e-paper.wort.lu/eweb/media/spl/2016/03/26/pdf/26_03_2016_w_36_6cb3e79c3e.pdf PDF])
* Bley, N. &amp; F. Théato (Koord.), 2007. ''Société chorale royale grand-ducale Sang &amp; Klang Pafendall 1857-2007''. Éditions Sang &amp; Klang Pafendall. Dréckerei Victor Bück, Lëtzebuerg. 204 S.
*[[Fernand Théato]], 2006, ''Pafendall, geographeschen Zentrum vun der Stad Lëtzebuerg'' an: ''[https://a-z.lu/primo-explore/fulldisplay?docid=ALEPH_LUX01000568851&amp;context=L&amp;vid=BIBNET&amp;search_scope=All_content&amp;tab=all_content&amp; Kräiz a quier duerch d'Stad an d'Gemeng Lëtzebuerg]'', Chorale Sang &amp; Klang. S. 82-87
* [[Service des sites et monuments nationaux]], 2005. ''L'héritage culturel Vauban à Luxembourg. Guide historique''. Éditions Saint-Paul, 103 S. (D'Broschür gëtt et och an anere Sproochen).
* [[ons stad]] Nr. 13, 1983. Spezialnummer iwwer de Pafendall.
** [[René Clesse|Clesse, R.]]. ''Um'' &quot;Béinchen&quot; ''rührt sich was. Der Wiederaufbau soll Ende 1985 abgeschlossen sein.'' S. 14-15. [http://www.onsstad.lu/uploads/media/ons_stad_13-1983_14-15.pdf PDF]
* 125 Joer Sang a Klang Pafendall, 1982. Dréckerei Print-Service, Lëtzebuerg, 280 S.
** Krier, G. ''Markante Persönlichkeiten aus Pfaffenthal''. S. 61-63.
** Schiltz, R. ''D'Jongen aus dem Tuurm.'' S. 172-174.
** [[Jean-Pierre Koltz|Koltz, J.-P.]]. ''Pfaffenthal''. S. 225-239.
* [https://web.archive.org/web/20110911053832/http://www.rivesdeclausen.eu/docs/histoire.pdf Geschichtleches iwwer d'Brauereien] op der Websäit vu rivesdeclausen.eu

== Kuckt och ==
* [[Théiwesbuer]]
* [[Sichenhaff]]
* [[Kapell Sichenhaff|Kapell um Sichenhaff]]
* [[Kierch Pafendall|Pafendaller Kierch]]
* [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg]]
* [[Lift Pafendall-Uewerstad]]

== Billergalerien ==
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot; widths=&quot;160&quot; caption=&quot;Fotoen&quot;&gt;
Fichier:Luxembourg Pfaffenthal church 01.jpg|D'Pafendaller Kierch vun der Bréck iwwer d'Uelzecht aus gesinn. Lénks den [[Théiwesbur]]
Fichier:Luxembourg Pafendall Sang a Klang 02.jpg|Bau vum Sang a Klang
Fichier:Luxembourg Pfaffenthal Alzette Béinchen 01.jpg|D'Uelzecht am Pafendall, vum ''Béinchen'' aus a Richtung [[Clausen]] gekuckt.
Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 01.jpg|De Béinchen, mat der Rouder Bréck. Riets d'Siichepaart (''Porte des Bons-Malades''), lénks de [[Féngerlek]]
Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 03.jpg|De Béinchen
Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal plaque 1976.jpg|Plack an der ''rue du Pont''.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery perrow=&quot;6&quot; widths=&quot;160&quot; caption=&quot;Historesch Fotoen&quot;&gt;
Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal 1868.jpg|De Pafendall ee Joer virum Schleefe vun de Festungsanlagen (1868). Cf Beschreiwung vum Bild (eemol op d'Bild klicken). Fir Annotatiounen am Bild, kuckt [http://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_1868.jpg d'Bild op Wikimedia Commons].
Fichier:Brandebourg Pafendall 1868.JPG|De Pafendall, [[Charles Brandebourg]], ëm 1868
Fichier:ChBernhoeft Le Luxembourg pittoresque 105.jpg|''Ville Basse du Pfaffenthal * Unterstadt Pfaffenthal'', [[Charles Bernhoeft]], ëm 1893
Fichier:ChBernhoeft Le Luxembourg pittoresque 108.jpg|''Ville Basse du Pfaffenthal * Unterstadt Pfaffenthal'', d'Vue vum [[Bockfiels|Bock]], [[Charles Bernhoeft]], ëm 1893
Fichier:ChBernhoeft Le Luxembourg pittoresque 110.jpg|''Ville Basse du Pfaffenthal * Unterstadt Pfaffenthal'', [[Charles Bernhoeft]], ëm 1893
Fichier:Bernhoeft Pfaffenthal.jpg|Rue des Tanneurs, Charles Bernhoeft, ëm 1904
&lt;/gallery&gt;

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Pfaffenthal/Pafendall|Pafendall}}
* [http://www.Pfaffenthal.info Websäit vum Interesseveräin Pafendall-Sichenhaff] {{fr}}
* [http://geo.uni.lu/joomla/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=1398&amp;Itemid=484&amp;lang=french Websäit vun der Uni Lëtzebuerg iwwer d'Leprastatioun um Sichenhaff]
* Eng Kaart vum Pafendall mat de [http://map.geoportail.lu/?layers_visibility=&amp;layers=&amp;layers_opacity=&amp;bgLayer=&amp;map_id=facb4adf57a9401f8c4037ff5e29f517&amp;layers_indices=&amp;zoom=9&amp;bgOpacity=100.0&amp;selectedNode=None&amp;Y=77628.625&amp;X=75552.74998 lëtzebuergesche Stroossennimm].

{{Navigatioun Quartiere vu Lëtzebuerg}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Pafendall| ]]</text>
      <sha1>0iyu5wl6w5dueydcw2636e23c42n21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rollespill (Spill)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10896</id>
    <revision>
      <id>2680421</id>
      <parentid>2459559</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>blo</comment>
      <origin>2680421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="8e41906typezsflg10kmyxf1y8j8noy" xml:space="preserve">{{Skizz}}
[[Fichier:Dungeons &amp; Dragons Miniatures tournament.jpg|thumb|upright|D'Mënsche spillen ''[[Dungeons and Dragons]]'']]
An engem '''Rollespill''' iwwerhuelen d'Spiller d'Roll vu fiktive Charakteren, déi an enger meeschtens fiktiver Welt an Ëmgéigend agéieren.

Hëllefsmëttel fir d'Rollespiller sinn dobäi hir eege [[Fantasie]] souwéi e Reegelwierk, dat d'Konditiounen definéiert. Bei spontane Rollespiller, wéi bei ''Raiber a Gendaarm''-Kannerspiller sinn dës Reegele meeschtens implizéiert, zum Beispill duerch &quot;Ofschloe vum Géigner&quot;, wou et se awer bei reglementéierte Rollespiller a Form vun engem Handbuch oder änlechem ginn.

Am grousse Ganze loosse sech d'Rollespillaarte an zwou Kategorien ënnerdeelen: Rollespiller mat klore Reegelen a spontan Rollespiller.
Et existéieren ausserdeem eng ganz Rëtsch vun ënnerschiddleche Spillgenren:
* Science Fiction ''([[Star Trek]], [[Star Wars]], [[Cyberpunk]]...)''
* Fantasy ''([[The Lord of the Rings|Herr der Ringe]], [[Das schwarze Auge]], [[Dungeons and Dragons]]...)''
* Mëttelalter
* Wild West

== Rollespiller mat klore Reegelen ==
Bei reglementéierte Rollespiller ënnerscheet een nees tëscht verschiddene Varianten: LARP-Rollespill, Chat-Rollespill, E-Mail- &amp; Forumrollespill, Pen &amp; Paper-Rollespill...

=== LARP-Rollespill ===

LARP steet fir ''Live Action Role Playing'' oder och ''Large Area Role Playing''. Live-Rollespiller ass u sech eng Aart [[Improvisatiounstheater]]. D'Spiller treffe sech zu engem festgelueten Zäitpunkt, meeschten hirer Charakterfigur entspriechend verkleet. Gespillt gëtt entweeder an der fräier Natur oder an enger Ëmgéigend, déi aus Kulisse besteet (Buergen, Raumschëffbrécken etc.). Et gëtt seelen no engem Dréibuch gespillt, a wann, dann ass just eng bestëmmt Richtung virginn, an déi sech dat ganzt Spill entwéckele soll. Sou entstinn ëmmer nei Zenarien, déi een net virausgesi kann.

LARP-Rollespiller gi meeschtens a gréissere Gruppen oder Veräiner ausgedroen. Et gëtt effektiv souguer Waffe wéi Schwäerter an Axten aus [[Latex]], mat deenen ee Kampfzeenen nostelle kann, ouni datt d'Spiller sech blesséieren.

=== Computerrollespill ===
Do ënnerscheet een tëscht [[Chatrollespill]], [[Forumrollespill]] an [[Emailrollespill]].

=== Pen &amp; Paper ===
An dësem Beräich gëtt et etabléiert Rollespiller wei z.&amp;nbsp;B. ''Dungeons and Dragons, Das Schwarze Auge, Vampire The Masquerade'' (neierdéngs ''Vampire The Requiem''), ''Warhammer Fantasy Roleplay, Legends of the five rings''.

=== Cross-Over-Rollespill ===

== Klischeeën ==

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Role playing games}}

[[Kategorie:Spiller]]</text>
      <sha1>8e41906typezsflg10kmyxf1y8j8noy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Ierbessenzielereien</title>
    <ns>4</ns>
    <id>10907</id>
    <revision>
      <id>2680429</id>
      <parentid>2676559</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:02:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2026 */</comment>
      <origin>2680429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20166" sha1="hskdmkokq01h5z45otpkprmznyjns1h" xml:space="preserve">{| {{prettytable-R}}
|-
| align=&quot;center&quot;| Lb-Wiki   -   Entwécklung vun der Zuel vun den Artikelen
|-
|{{Graph:Chart
 |width=600
 |height=250
 |xAxisTitle=Datum
 |yAxisTitle=Artikelzuel
 |type=stackedarea
 |xAxisAngle = -45
 |x=Jul 04,Jan 05,Jul 05,Jan 06,Jul 06,Jan 07,Juli 07,Jan 08,Jul 08,Jan 09,Jul 09,Jan 10,Jul 10,Jan 11,Jul 11,Jan 12,Jul 12,Jan 13,Jul 13,Jan 14,Jul 14,Jan 15,Jul 15,Jan 16,Jun 16,Jan 17,Jul 17,Jan 18, Jul 18,Jan 19,Jul 19,Jan 20,Jul 20,Jan 21,Jul 21,Jan 22, Jul 22, Jan 23, Jul 23, Jan 24, Jul 24, Jan 25, Jul 25
|y1=0,2000,5000,7300,9750,12250,16000,19000,23000,25750,27100,28400,29600,31700,33000,34600,36500,37600,38900,40000,41300,42500,43900,45000,46000,47500,49600,50900,54200,55500,56750,57550,58500,59186,59814,60442,60917,61333,61837,62793,63467,64329,65312
 |colors= blue
}}
|-
|align=&quot;center&quot;|Entwécklung vun der Zuel vun den Artikelen op dëser Wikipedia&lt;br&gt;tëscht dem 21. Juli 2004 an dem 1. Juli 2025
|}
Dës Säit mat &quot;'''Ierbessenzielereien'''&quot; erméiglecht en Iwwerbléck iwwer d'Evolutioun vun der Zuel vun nei ugeluechten Artikelen am Laf vun de Joren 2004 bis haut.
[[File:Shelling peas.jpg|thumb|... a 6 mécht der 53...]]
Donnéeën aus de Jore virdru fannt Dir an dësem [[/Archiv|Archiv]].

== Meilesteng ==
Meilesteng si &quot;ronn&quot; Zuele vun allen Artikelen op dëser Wikipedia.
===2026===
* {{0}}2. Abrëll: '''67.000''': [[Iwwerlaf vum Argent-Double]] vum GilPe
* 25. Januar: '''66.500''': [[Glarus]] vum GilPe

===2025===
{{Div col|cols=2}}
* {{0}}2. November: '''66.000''': [[Systemateschen Elementsnumm]] vum GilPe
* {{0}}4. August: '''65.500''': [[Zealandia]] vum GilPe
* 29. Abrëll: '''65.000''': [[Paris-Nice 1975]] vum Mobby 12
* 21. Januar: '''64.500''': [[Northern Big Band]] vum Christian Ries
{{Div col end}}
===2024===
{{Div col|cols=2}}
* 11. Oktober: '''64.000''': [[Mummentaart]] vum GilPe
* {{0}}8. Juli: '''63.500''': [[Jaipur]] vum Zinneke
* {{0}}4. Februar: '''63.000''': [[Pontebier]] vum GilPe
{{Div col end}}
===2023===
{{Div col|cols=2}}
* am November: '''62.500''': ?
*{{0}}8. August: '''62.000''': [[Hollännesch Karibik]] vum GilPe
* 17. Februar: ‎'''61.500''': [[Quatre Jours des As-en-Provence]] vum Les Meloures
{{Div col end}}
===2022===
{{Div col|cols=2}}
* {{0}}6. August: '''61.000''': [[Vëlosummer]] vum GilPe
* 18. Januar: '''60.500''': [[Théophile Schroell]] vum Zinneke
{{Div col end}}
===2021===
{{Div col|cols=2}}
*31. Juli: '''60.000''': [[Pezuls]] vum Les Meloures
*29. Mäerz: '''59.500''': [[Michel Vianey ]] vum Johnny Chicago
{{Div col end}}
===2020===
{{Div col|cols=2}}
* {{0}}4. November: '''59.000''': [[Les amours célèbres]] vum Johnny Chicago
* 30. Juni: '''58.500''': [[Les Saintes-Nitouches]] vum Johnny Chicago
* 28. Mäerz: '''58.000''': [[Tunnel Rangwee]] vum GilPe
{{Div col end}}
===2019===
{{Div col|cols=2}}
* 25. Dezember: '''57.500''': [[François Vatel]] vum GilPe
* 16. August: '''57.000''': [[Sousceyrac-en-Quercy]] vum Les Meloures
* 10. Mee: '''56.500''': [[Seichamps]] vum Les Meloures
* 29. Mäerz: '''56.000''': [[Rouvrois-sur-Othain]] vum Les Meloures 
* 16. Januar: '''55.500''': [[Keng Tawng]] vum Wolverène
{{Div col end}}

===2018===
{{Div col|cols=2}}
* 23. November: '''55.000''': [[Anville (Moundkrater)‎]] vum Astro-Jupp
* 24. September: '''54.500''': [[Pickegen Drot]] vum Zinneke
* {{0}}8. Juni: '''54.000''': [[Ouides]] vum Nilrom
* 28. Mee: '''53.500''': [[Gervans]] vum Les Meloures
* 19. Mee: '''53.000''': [[Saint-Cirgues-de-Jordanne]] vum Les Meloures
* 11. Mee: '''52.500''': [[Preures]] vum Les Meloures
* {{0}}3. Mee: '''52.000''': [[Amplier]] vum Les Meloures
* {{0}}9. Mäerz: '''51.500''': [[Slacker Cats]] vum Wolverène
* 16. Januar: '''51.000''': [[Camon (Somme)]] vum Les Meloures
{{Div col end}}

===2017===
{{Div col|cols=2}}
* 18. Oktober: '''50.500''': [[Moçâmedes]] vum Bdx
* 10. September: '''50.000''': [[Rives de Clausen]] vum GilPe
* 22. Juni: '''49.500''': [[Isabelle Aubret]] vum Wolverène
* 16. Mee: '''49.000''': [[La Rosière (Haute-Saône)]] vum Les Meloures
* 15. Abrëll: '''48.500''': [[Grand Prix de Denain 2017]] vum Les Meloures
* 11. Februar: '''48.000''': [[Nicolas Entringer]] vum MMFE
{{Div col end}}

===2016===
{{Div col|cols=2}}
* 31. Dezember: '''47.500''': [[Martin Müller (Handballspiller)]] vum Wolverène
* 11. November: '''47.000''': [[Raoul Coutard]] vum Johnny Chicago
* 29. August: '''46.500''': [[Raymond Massey]] vum Johnny Chicago
* 28. Juni: '''46.000''': [[Kalininsk]] vum Wolverène
* 27. Mäerz: '''45.500''': [[Tour de Normandie 2014]] vum Les Meloures
{{Div col end}}

===2015===
{{Div col|cols=2}}
* 15. Dezember: '''45.000''': [[Canton de Villeneuvois et Villefranchois]] vum Les Meloures
* 21. Oktober: '''44.500''': [[Dia (Mound)]] vum SITCK 
* 18. Juli: '''44.000''': [[Heckefräsch (Zäitschrëft)]] vum Jamcelsus
* 28. Abrëll: '''43.500''': [[Carl Djerassi]] vum Zinneke
* 17. Februar: '''43.000''': [[The Appaloosa (Film 1966)]] vum Johnny Chicago
{{Div col end}}

===2014===
{{Div col|cols=2}}
* 26. Dezember: '''42.500''': [[TGV Réseau]] vum Helicopter2011
* 11. November: '''42.000''': [[Kapell Léifreg]] vum MMFE
* 13. August: '''41.500''': [[Palomar 3]] vum SITCK
* {{0}}4. Mee: '''41.000''': [[Pierre Zimmer]] vum Johnny Chicago
* 13. Februar: '''40.500''': [[Schëld H, 3a]] vum GilPe
{{Div col end}}

===2013===
{{Div col|cols=2}}
* 28. Dezember: '''40.000''': [[Liart]] vum Les Meloures
* 27. Oktober: '''39.500''': [[Harcy]] vum Les Meloures
* 28. Juli: '''39.000''': [[Lambertuskierch vu Grooljen]] vum MMFE
* 14. Abrëll: '''38.500''': [[Robert Edwards]] vum Zinneke
* 10. Februar: '''38.000''': [[Michel Nicolas Muller]] vum Jamcelsus
{{Div col end}}

===2012===
{{Div col|cols=2}}
* 20. Dezember: '''37.500''' [[Gewiichtsreduktioun]] vum Otets
* 30. September: '''37.000''' [[CR142]] vum MMFE
* {{0}}2. Juli: '''36.500''': [[Fred Neuen]] vum Apocaletz
* 14. Mee: '''36.000''':  [[Mutz vum Monomach]] vum Otets
* 18. Mäerz: '''35.500''':  [[Conrad Gesner]] vum Jamcelsus
* 1. Februar: '''35.000''':  [[European Launcher Development Organisation‎]] vum SITCK
{{Div col end}}

===2011===
{{Div col|cols=2}}
* 21.Dezember '''34.500''': [[Monument André Koch]] vum Fliedermaus
* 30. Oktober: '''34.000''': [[Rollainville]] vum Les Meloures
* 17. September: '''33.500''': [[Ashley Cole]] vum BigDom
* 30. Juni: '''33.000''': [[VKontakte]] vum Otets
* 16. Abrëll: '''32.500''': [[Beaumont (Meurthe-et-Moselle)]] vum Jwh
* 17. Februar: '''32.000''': [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Betzder]] vum Zinneke
{{Div col end}}

===2010===
{{Div col|cols=2}}
* {{0}}6. Dezember: '''31.500''': [[Robert Lentz]] vun der Fliedermaus
* {{0}}6. Oktober: '''31.000''': [[Thoiria]] vum Les Meloures
* {{0}}9. September: '''30.500''': [[Fraillicourt]] vum Les Meloures
* 21. August: '''30.000''': [[Krasnojarsk]] vum Otets
* 16. Juni: '''29.500''': [[Le repos du guerrier (Film)]] vum Johnny Chicago
* 10. Abrëll: '''29.000''': [[Oberstinzel]] vum Les Meloures
* 18. Januar: '''28.500''': [[Robert Winter]] vun der Fliedermaus
{{Div col end}}

=== 2009 ===
{{Div col|cols=2}}
* {{0}}4. November: '''28.000''': [[Helen Keller]] vum Jean Beurlet
* 31. August: '''27.500''': [[Jean-Georges Pfortzheim]] vum Les Meloures
* 15. Juni: '''27.000''': [[Vuelta Ciclista al País Vasco 2009]]  vum Les Meloures
* {{0}}5. Abrëll: '''26.500''': [[Bernard Ferdinand Lyot]] vum SITCK
* 27. Januar: '''26.000''': [[Christoph Salzmann]] vum Zinneke
{{Div col end}}

=== 2008 ===
{{Div col|cols=2}}
* 17. Dezember: '''25.500''': [[Erich Hartmann]] vum Les Meloures
* {{0}}3. Dezember: '''25.000''': [[Pierre Biwer]] vum Cornischong
* 26. Oktober: '''24.500''':  ‎[[CSI: Crime Scene Investigation]] vum Alexandra
* 24. August: '''24.000''': [[Willy Flener]] vum Reniarf
* 30. Juli: '''23.500''': [[Nëssmaart]] vum Ernmuhl
* {{0}}6. Juli: '''23.000''': [[T-34]] vum Ernmuhl
* {{0}}6. Juni: '''22.500''': [[Canton de Rueil-Malmaison]] vum Les Meloures
* 16. Mee: '''22.000''': [[Canton d'Hazebrouck-Sud]]‎ vum Les Meloures
* 25. Abrëll: '''21.500''': [[Canton de Digoin]] vum Les Meloures
* 15. Abrëll: '''21.000''': [[Canton d'Albi-Sud]] vum Les Meloures
* 13. Mäerz: '''20.500''': [[Canton de Thiers]] vum Les Meloures
* {{0}}2. Februar: '''20.000''': [[TSV Schwieberdingen]] vun der IP ‎88.67.142.122
* 14. Januar: '''19.500''': ?
{{Div col end}}

=== 2007 ===
{{Div col|cols=2}}
* 28. Dezember: '''19.000''': &quot;Canton de Saint-Agrève&quot; vum Les Meloures
* {{0}}5. Dezember: '''18.500''': &quot;Lyndon B. Johnson&quot; vum Robby
* 20. Oktober: '''18.000''': &quot;Canton de Damville&quot; vum Les Meloures
* 15. September: '''17.500''': &quot;Arrondissement Roanne&quot; vum Les Meloures
* 15. August: '''17.000''': &quot;NGC 2360&quot; vum SITCK
* 22. Juli: '''16.500''': &quot;Canton de Marmoutier&quot; vum Les Meloures
* {{0}}3. Juli: '''16.000''': &quot;Bassurels&quot; vum Les Meloures
* 12. Juni: '''15.500''': &quot;‎Le Magny (Vosges)&quot; vum Les Meloures
* 18. Mee: '''15.000''': &quot;Escles&quot; vum Les Meloures
* 12. Abrëll: '''14.500''': &quot;Avrainville&quot; vum Les Meloures
* 19. Mäerz: '''14.000''': &quot; ‎Girauvoisin&quot; vum Les Meloures
* {{0}}5. Mäerz: '''13.500''': &quot;Ugny&quot; vum Les Meloures
* 12. Februar: '''13.000''': &quot;Dalhain&quot; vum Les Meloures
* 16. Januar: '''12.500''': &quot;Hans-Gert Poetering&quot; vum Ernmuhl
{{Div col end}}

=== 2006 ===
{{Div col|cols=2}}
* 19. Dezember: '''12.000''': &quot;Lëscht vun de gréisste Stären&quot; vum SITCK
* 20. November: '''11.500''': &quot;Astronomical Journal&quot; vum Cornischong
* {{0}}9. Oktober: '''11.000''': &quot;Wässeg&quot; vum Cornischong
* 27. August: '''10.500''': &quot;Parverband Bartreng-Stroossen&quot; vum Pear
* 23. Juli: '''10.000''':  &quot;Schütze (Homonymie)&quot; vum Alexandra
* 25. Mee: '''9.500''': &quot;Lëscht vun de Weltierwen (Amerika)&quot; vum Alexandra
* {{0}}4. Abrëll: '''9.000''': &quot;Pythagoras vu Samos&quot; vum Alexandra
* {{0}}9. Mäerz: '''8.500''': &quot;Technolink&quot; vum G2
* {{0}}3. Februar: '''8.000''': &quot;Lëscht vu Lëtzebuerger Zeitungen&quot; vum Alexandra
* {{0}}8. Januar: '''7.500''': &quot;Gouvy&quot; vum Zinneke
{{Div col end}}

=== 2005, 2004 ===
''kuckt: [[Wikipedia:Ierbessenzielereien/Archiv]]''

== Eng Ierbes am Mount ==
* elo grad: '''{{NUMBEROFARTICLES}}'''
===2026===
* 1. Juni: '''67.349'''
* 1. Mee: '''67.209'''
* 1. Abrëll: '''66.975'''
* 1. Mäerz: ''' 66.744'''
* 1. Februar: '''66.555'''
* 1. Januar: ''' 66.377'''

===2025===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''66.116'''
* 1. November: '''65.980'''
* 1. Oktober: '''65.784'''
* 1. September: ''' 65.637'''
* 1. August: '''65.476'''
* 1. Juli: '''65.312'''
* 1. Juni: '''65.145'''
* 1. Mee: '''65.032'''
* 1. Abrëll: '''64.886'''
* 1. Mäerz: '''64.771'''
* 1. Februar: '''64.581'''
* 1. Januar: '''64.329'''
{{Div col end}}

===2024===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''64.216'''
* 1. November: '''64.128'''
* 1. Oktober: '''63.916'''
* 1. September: '''63.736'''
* 1. August: '''63.620'''
* 1. Juli: '''63.467'''
* 1. Juni: '''63.409'''
* 1. Mee:  '''63.338'''
* 1. Abrëll: '''63.244'''
* 1. Mäerz: '''63.108'''
* 1. Februar: '''62.983'''
* 1. Januar: '''62.793'''
{{div col end}}

===2023===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''62.623'''
* 1 November: '''62.440'''
* 1. Oktober: '''62.258'''
* 1. September: '''62.140'''
* 1. August: ''' 61.949'''
* 1. Juli: '''61.837'''
* 1. Juni: '''61.768'''
* 1. Mee: '''61.683'''
* 1. Abrëll: '''61.635'''
* 1. Mäerz: '''61.536'''
* 1. Februar: '''61.429'''
* 1. Januar: '''61.333'''
{{div col end}}

===2022===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''61.282'''
* 1. November: '''61.198'''
* 1. Oktober: '''61.147'''
* 1. September: '''61.079'''
* 1. August: '''60.975'''
* 1. Juli: '''60.917'''
* 1. Juni: '''60.860'''
* 1. Mee: '''60.807'''
* 1. Abrëll: '''±60.700'''
* 1. Mäerz: '''60.621'''
* 1. Februar: '''60.536'''
* 1. Januar: '''60.442'''
{{Div col end}}

===2021===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''60.359'''
* 1. November: '''60.287'''
* 1. Oktober: ''' 60.241'''
* 1. September; '''60.190'''
* 1. August: '''60.010'''
* 1. Juli: '''59.814'''
* 1. Juni: '''59.775'''
* 1. Mee: '''59.674'''
* 1. Abrëll: '''59.528'''
* 1. Mäerz: '''59.364'''
* 1. Februar: '''59.293'''
* 1. Januar: '''59.186'''
{{Div col end}}

===2020===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''59.109'''
* 1. November: '''58.973'''
* 1. Oktober: '''58.813'''
* 1. September: '''58.712'''
* 1. August: '''58.616'''
* 1. Juli: '''58.504'''
* 1. Juni: '''58.386'''
* 1. Mee: '''58.253'''
* 1. Abrëll: '''58.035'''
* 1. Mäerz: '''57.820'''
* 1. Februar: '''57.652'''
* 1. Januar: '''57.540'''
{{Div col end}}

===2019===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''57.408'''
* 1. November: '''57.319'''
* 1. Oktober: ''' 57.243'''
* 1. September: '''57.150'''
* 1. August: '''56.894'''
* 1. Juli: '''56.739'''
* 1. Juni: '''56.606'''
* 1. Mee: '''56.444'''
* 1. Abrëll: '''56.100'''
* 1. Mäerz: '''55.848'''
* 1. Februar: '''55.690'''
* 1. Januar: '''55.332'''
{{Div col end}}

===2018===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''55.115'''
* 1. November: '''54.685'''
* 1. Oktober: '''54.529'''
* 1. September: '''54.416'''
* 1. August: '''54.302'''
* 1. Juli: '''54.189'''
* 1. Juni: '''53.755'''
* 1. Mee: '''51.956'''
* 1. Abrëll: '''51.651'''
* 1. Mäerz: '''51.404'''
* 1. Februar: '''51.171'''
* 1. Januar: '''50.820'''
{{Div col end}}

===2017===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''50.711'''
* 1. November: '''50.579'''
* 1. Oktober: '''50.390'''
* 1. September: '''49.974'''
* 1. August: '''49.844'''
* 1. Juli: ''' 49.619'''
* 1. Juni: ''' 49.251'''
* 1. Mee: '''48.663'''
* 1. Abrëll: '''48.379'''
* 1. Mäerz: '''48.171'''
* 1. Feburar: '''47.869'''
* 1. Januar: '''47.507'''
{{Div col end}}

===2016===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''47.186'''
* 1. November: '''46.926'''
* 1. Oktober: '''46.715'''
* 1. September: '''46.529'''
* 1. August: '''46.262'''
* 1. Juli: '''46.032'''
* 1. Juni: '''45.783'''
* 1. Mee: '''45.660'''
* 1. Abrëll: '''45.547'''
* 1. Mäerz: '''45.417'''
* 1. Februar: '''45.273'''
* 1. Januar: '''45.100'''
{{Div col end}}

=== 2015 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''44.830'''
* 1. November: '''44.543'''
* 1. Oktober: '''44.364'''
* 1. September: '''44.242'''
* 1. August: '''44.070'''
* 1. Juli: '''43.901'''
* 1. Juni: '''43.686'''
* 1. Mee: '''43.514'''
* 1. Abrëll: '''43.319'''
* 1. Mäerz: '''43.084'''
* 1. Februar: ?
* 1. Januar: '''42.550'''
{{Div col end}}
=== 2014 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''42.180'''
* 1. November: '''41.947'''
* 1. Oktober: '''41.769'''
* 1. September: '''41.609'''
* 1. August: '''41.444'''
* 1. Juli: '''41.275'''
* 1. Juni: '''41.127'''
* 1. Mee: '''40.984'''
* 1. Abrëll: '''40.861'''
* 1. Mäerz: '''40.668''' 
* 1. Februar: '''40.382'''
* 1. Januar: '''40.100'''
{{Div col end}}
=== 2013 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''39.752'''
* 1. November: '''39.552'''
* 1. Oktober: ''' 39.302'''
* 1. September: '''39.169'''
* 1. August: ''' 39.022'''
* 1. Juli: ''' 38.874'''
* 1. Juni: '''38.732'''
* 1. Mee: '''38.596'''
* 1. Abrëll: '''38.400'''
* 1. Mäerz: '''38.194'''
* 1. Februar: '''37.946'''
* 1. Januar: '''37.687'''
{{Div col end}}
=== 2012 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''37.345'''
* 1. November: '''37.181'''
* 1. Oktober: '''37.008'''
* 1. September: '''36.826'''
* 1. August: '''36.649'''
* 1. Juli: '''36.469'''
* 1. Juni: '''36.229'''
* 1. Mee: '''35.863'''
* 1. Abrëll: '''35.641'''
* 1. Mäerz: '''35.358'''
* 1. Februar: '''35.000'''
* 1. Januar: '''34.614'''
{{Div col end}}
=== 2011 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''34.335'''
* 1. November: '''34.032'''
* 1. Oktober: '''33.578'''
* 1. September: '''33.446'''
* 1. August: '''33.306'''
* 1. Juli: ''' 33.012'''
* 1. Juni: ''' 32.763'''
* 1. Mee: '''32.579'''
* 1. Abrëll: '''32.396'''
* 1. Mäerz: '''32.115'''
* 1. Februar: '''31.862'''
* 1. Januar: '''31.644'''
{{Div col end}}
=== 2010 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''31.451'''
* 1. November: '''31.263'''
* 1. Oktober: '''30.816'''
* 1. September: '''30.280'''
* 1. August: '''29.681'''
* 1. Juli: '''29.574'''
* 1. Juni: '''29.400'''
* 1. Mee: '''29.217'''
* 1. Abrëll: '''28.911'''
* 1. Mäerz: '''28.706'''
* 1. Februar: '''28.596'''
* 1. Januar: '''28.372'''
{{Div col end}}
=== 2009 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''28.194'''
* 1. November: '''27.981'''
* 1. Oktober: '''27.690'''
* 1. September: '''27.507'''
* 1. August: '''27.325'''
* 1. Juli: '''27.117'''
* 1. Juni: '''26.911'''
* 1. Mee: ''' 26.647'''
* 1. Abrëll: ''' 26.473'''
* 1. Mäerz: '''26.231'''
* 1. Februar: '''26.017'''
* 1. Januar: '''25.781'''
{{Div col end}}
=== 2008 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember: '''24.990'''
* 1. November:'''24.567'''
* 1. Oktober: '''24.332'''
* 1. September: '''24.161'''
* 1. August: '''23.521'''
* 1. Juli: '''22.901'''
* 1. Juni: '''22.301'''
* 1. Mee: '''21.607'''
* 1. Abrëll: '''20.758'''
* 1. Mäerz:'''20.334'''
* 1. Februar:'''19.990'''
* 1. Januar:'''19.100'''
{{Div col end}}
=== 2007 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember:'''18.451'''
* 1. November:'''18.134'''
* 1. Oktober: '''17.738'''
* 1. September: '''17.294'''
* 1. August: '''16.781'''
* 1. Juli: '''15.953'''
* 1. Juni: '''15.225'''
* 1. Mee: '''14.715'''
* 1. Abrëll: '''14.245'''
* 1. Mäerz 2007: '''13.405'''
* 1. Februar 2007: '''12.670'''
* 1. Januar 2007: '''12.192'''
{{div col end}}

=== 2006 ===
{{Div col|cols=4}}
* 1. Dezember 2006: '''11.635'''
* 1. November 2006: '''11.275'''
* 1. Oktober 2006: '''10.914'''
* 1. September: '''10.573'''
* 1. August: '''10.135'''
* 1. Juli: '''9.747'''
* 1. Juni: '''9.542'''
* 1. Mee: '''9.301'''
* 1. Abrëll: '''8.937'''
* 1. Mäerz: '''8.343'''
* 1. Februar: '''7.972'''
* 1. Januar: '''7.292'''
{{div col end}}

=== 2005, 2004 ===
''kuckt [[Wikipedia:Ierbessenzielereien/Archiv]]''

== Nach méi Ierbessenzielereien ==
* [https://tools.wmflabs.org/pageviews/?project=lb.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;agent=user&amp;range=latest-20&amp;pages=Jean-Claude_Juncker|Xavier_Bettel Tool fir ze vergläiche watfireng Wikisäit wéi dacks gekuckt gëtt]
* [https://tools.wmflabs.org/topviews/?project=lb.wikipedia.org&amp;platform=all-access&amp;date=last-month&amp;excludes= Am dackste gekuckt Säite vum viregte Mount]
&lt;!--LINK GEET NET * [http://stats.grok.se/lb/top D'Säite vun der lëtzebuergescher Wikipedia no der Zuel vun den Opriff am '''Mäerz 2014''']
* [http://stats.grok.se/lb/latest30/G%C3%ABlle_Fra Nosichen, wéi dacks eng bestëmmt Säit am leschte Mount ugeklickt gouf] dëse Link weist op d'Säit vun der Gëlle Fra
--&gt;
* [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias Lëscht vun de Wikien no der Artikelzuel] {{en}} (ëmmer ganz aktuell)
* [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaLB.htm Statistik iwwer d'lb-wikipedia an Tabelleform] an [http://stats.wikimedia.org/EN/ChartsWikipediaLB.htm als Graphik] {{en}} (November 2018)
* [https://stats.wikimedia.org/v2/#/lb.wikipedia.org Déi nei Statistiken iwwer d'lb-Wikipedia]
* [http://stats.wikimedia.org/EN/EditsRevertsLB.htm Ännerungen a Reverten op der lb-Wikipedia am Laf vun der Zäit opgedeelt op registréiert an anonym Benotzer]  {{en}} (31. Dezember 2016)
* [http://en.wikipedia.org/wikistats/EN/Sitemap.htm Vergläicher tëscht deenen eenzele Wikien]
* [http://www.wikistatistics.net/wiki/lb Interaktiv Statistiken]
* [[:en:Wikipedia:Wikipedia|Artikele pro Populatioun vu Spriecher]]
* [http://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_News Säit mat Zuelespillereien iwwer déi verschidde Wikien]
* [https://tools.wmflabs.org/guc/index.php Compteur vun den Ännerunge pro Benotzernumm op alle Wikien]
* [https://tools.wmflabs.org/xtools/pcount/index.php Dem X! säin 'Edit Counter' op enger Wiki]
* [https://tools.wmflabs.org/quentinv57-tools/tools/sulinfo.php En änleche Compteur: SUL Info]
* [[Benotzer:Emijrp/List_of_Wikipedians_by_number_of_edits|Lëscht vun den lb.Wikipedianer no der Zuel vun Ännerungen, Stand 20. Juni 2012]]
* [https://wiki-talents.toolforge.org/en/wiki-lb Wiki-talents] - erméiglecht d'Bewäertung vum Bäitrag vu Wikipedianer op Basis vum Verhältnes tëscht dem Ëmfang vun hire Beaarbechtungen an der Zuel vun den Opriff vun den Artikelen, bei deene se matgeschafft hunn.

== Kuckt och ==
* [[Wikipedia:Geschicht|D'Geschicht vun der Wikipedia op Lëtzebuergesch]]

[[Kategorie:Wikipedia-Administratioun]]</text>
      <sha1>hskdmkokq01h5z45otpkprmznyjns1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guillaume vu Lëtzebuerg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16970</id>
    <revision>
      <id>2680376</id>
      <parentid>2669026</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8847" sha1="rt3omvtla05ha9wwmmvwmknvqc8ixw5" xml:space="preserve">{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem '''''Groussherzog '''''Guillaume|Leit mat engem änlechen Numm|Guillaume vu Lëtzebuerg (Homonymie)}}
{{Infobox Dynastie
| Amtszäit1 = Lieutenant-Représentant vu Lëtzebuerg
| vu = 8. Oktober 2024 - 3. Oktober 2025
| Amtszäit2 = Groussherzog vu Lëtzebuerg
| vu2 = 3. Oktober 2025 -
| Virgänger2 = [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]]
}}
De '''Guillaume Jean Joseph Marie vu Lëtzebuerg''', och '''Guillaume V.''', gebuer den [[11. November]] [[1981]] an der [[Maternité Grande-Duchesse Charlotte]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], ass zanter dem [[3. Oktober]] [[2025]] deen zéngte [[Groussherzog vu Lëtzebuerg]] an Herzog vun Nassau a vu Bourbon-Parma. Hien ass dee siwente [[lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Staatschef aus der Dynastie vun [[Nassau-Weilburg]].

Hien ass den [[18. Dezember]] [[2000]] offiziell zum [[Ierfgroussherzog]] vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an den 8. Oktober 2024 [[Lieutenant-Représentant]] ernannt ginn. Den 3. Oktober 2025 huet hie vu sengem Papp [[Henri vu Lëtzebuerg]] [[Trounwiessel (Lëtzebuerg)|den Troun iwwerholl]].&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html|Titel=Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht|Gekuckt=2025-10-04|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;

Säi vollstännegen Titel ass &quot;Seng kinneklech Altess Groussherzog vu Lëtzebuerg, Herzog vun Nassau, Grof vu Sayn, Königstein, [[Katzenelnbogen]] an Diez, Buerggrof vun Hammerstein, Här vu Mahlberg, Wiesbaden, Idstein, Merenberg, Limburg an Eppstein&quot;.

== Iwwersiicht ==
Hien ass den eelste Jong vum Groussherzog [[Henri vu Lëtzebuerg]] an der Groussherzogin [[Maria Teresa Mestre|Maria Teresa]].

Hien ass am [[Lycée Robert-Schuman]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] an an de [[Schwäiz]]er Pensionater ''Beau Soleil'' an ''Institut Le Rosey'' an de Lycée gaangen an huet duerno op der ''Royal Military Academy Sandhurst'', bei [[Camberley]] am [[Berkshire]] an [[England]] eng Offizéieschausbildung gemaach.

Vun 2000 bis [[2011]] huet de Prënz Guillaume de Verwaltungsrot vun der [[Fondatioun Kräizbierg]] presidéiert, déi sech an den Déngscht vun handicapéierte Leit setzt. Am Mäerz 2011 huet de Prënz d'Éierepresidentschaft vun dëser Fondatioun akzeptéiert.

Hie gouf den 23. Juni 2009, um [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag|Nationalfeierdag]], zum Majouer vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] ernannt. Duerch en Arrêté grand-ducal vum 25. Mee 2012 gouf hie Lieutenant-colonel genannt, an dëst mat Wierkung vum 23. Juni 2012 un&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121009061349/http://www.wort.lu/de/view/erbgrossherzog-guillaume-wird-lieutenant-colonel-4fde9d3be4b005e6196a6e3e wort.lu], 18. Juni 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/adm/pa/2012/06/11/n3/jo|Titel=Armée - Nomination|Gekuckt=14.08.2020|Datum=11.06.2012|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Seng [[Geschicht]]s- a [[Politologie]]studien op der Universitéit vun [[Durham]] huet en net ofgeschloss.

Wéi och säi Papp, wéi deen Ierfgroussherzog war, ass hien Éierepresident vum [[Board of Industrial Development|Board of Economic Development]] (zanter Ufank [[2001]]). Hie war och zanter dem [[24. Juni]] [[2005]] Member vum [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], huet dee Posten awer opginn wéi e [[Lieutenant-Représentant]] genannt gouf&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2238557.html|Titel=Papp a Fils am Interview: Prett fir eng nei Etapp an hirem Liewen|Gekuckt=08.10.2024|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;.

Sou wéi säi Papp, de Grand-Duc Henri, dat am Kader vum [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag|Nationalfeierdag]] 2024 ugekënnegt hat&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://monarchie.lu/fr/actualites/annonce-de-la-lieutenance-de-son-altesse-royale-le-grand-duc-heritier|Titel=Annonce de la Lieutenance de Son Altesse Royale le Grand-Duc Héritier {{!}} Cour grand-ducale|Gekuckt=24.06.2024|Wierk=monarchie.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;, huet dësen den 8. Oktober 2024 dem Prënz Guillaume d'[[Lieutenant-Représentant|Lieutenance]] iwwerdroen.&lt;ref&gt;Kevin Kayser a Pierre Weimerskirch: [https://www.rtl.lu/news/national/a/2239033.html &quot;Lieutenant-Représentant huet Eed ofgeluecht: 'Nei Etapp, déi fir déi ganz Famill ufänkt', esou den Ierfgroussherzog.&quot;] rtl.lu, 08.10.2024.&lt;/ref&gt; Den 3. Oktober 2025 war den [[Trounwiessel (Lëtzebuerg)|Trounwiessel]], an de Guillaume ass zanterhier offiziell Grand-Duc vu Lëtzebuerg.

== Famill ==
[[Fichier:Guillaume &amp; Stéphanie av Luxemburg.jpg|thumb|upright|D'Koppel bei hirer Hochzäit (2013)…]]
[[Fichier:Luxembourg, Trounwiessel 2025 chd.lu (102).jpg|thumb|…a bei der Vereedegung vum Guillaume als Grand-Duc (2025)]]
[[Fichier:Dual Cypher of Prince Guillaume and Princess Stephanie of Luxembourg.svg|thumb|100px|De gemeinsame Monogramm]]
De 27. Abrëll 2012 huet hie sech mat der Gräfin [[Stéphanie vu Lëtzebuerg|Stéphanie de Lannoy]] verloobt. Den 19. Oktober 2012 huet de Stater Buergermeeschter [[Xavier Bettel]] d'Koppel am Gemengenhaus um Knuedler an der Stad Lëtzebuerg zivil bestuet. Déi kierchlech Feier war den 20. Oktober 2012 an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Kathedral vun der Stad Lëtzebuerg]] a gouf vum Äerzbëschof [[Jean-Claude Hollerich|Hollerich]] zelebréiert.

=== Kanner ===
D'Koppel huet zwéi Jongen:

Den 10. Mee 2020 koum um 5:13 an der [[Maternité Grande-Duchesse Charlotte]] an der Stad Lëtzebuerg hire Jong [[Charles vu Lëtzebuerg (2020)|Charles Jean Philippe Joseph Marie Guillaume]] op d'Welt.&lt;ref&gt;[http://www.monarchie.lu/fr/actualites/evenements/2020/05/052020-naissance-princiere/index.html &quot;Naissance du premier enfant du couple héritier.&quot;] op monarchie.lu, 10. Mee 2020.&lt;/ref&gt;

De 27. Mäerz 2023 koum um 10:04 an der Maternité Grande-Duchesse Charlotte an der Stad Lëtzebuerg hiren 2. Jong [[François vu Lëtzebuerg|François Henri Luis Marie Guillaume]] op d'Welt.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://monarchie.lu/fr/actualites/naissance-de-sar-le-prince-francois|Titel=Naissance de S.A.R. le Prince François|Gekuckt=27.3.2023|Datum=17.3.2023|Editeur=monarchie.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Offiziell Portraiten ==
Déi offiziell Portraiten an d'Büst sinn en Deel vun der offizieller Sammlung vum groussherzogleche Palais, wou si ausgestallt sinn, mat der Ausnam vun deem vum Andrew Gow, deen der Chamber gehéiert an do am Plenarsall hänkt&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://monarchie.lu/lu/noriichten/offiziell-portraite-vum-zukunftege-grand-duc|Titel=Offiziell Portraite vum zukünftege Grand-Duc {{!}} Cour grand-ducale|Gekuckt=2026-02-12|Wierk=monarchie.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;.&lt;gallery widths=200px heights=200px perrow=4 caption=&quot;Grand-Duc Guillaume&quot;&gt;
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery widths=200px heights=200px perrow=1 caption=&quot;Grande-Duchesse Stéphanie&quot;&gt;
&lt;/gallery&gt;
== Gielercher ==
* {{OCCGC| (Promotioun 2012)&lt;ref&gt;[http://www.legilux.public.lu/adm/b/archives/2012/0103/b103.pdf Memorial B n° 103 vun 2012 mat der Lëscht vun de Leit déi 2012 eng national Auszeechnung kritt hunn]&lt;/ref&gt;}}
* {{NHGLCH|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.monarchie.lu/|Titel=S.A.R. le Grand-Duc Héritier {{!}} Cour grand-ducale|Gekuckt=26.07.2023|Wierk=www.monarchie.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;}}
* {{OMANGC|&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;}}
* {{LHGO| (Promotioun 2015)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;}}
* Bronze Wollef vum Weltscoutskomitee (2024)&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.scout.org/bronze-wolf-awardees|Titel=Bronze Wolf Awardees {{!}} WOSM|Gekuckt=2026-02-21|Wierk=www.scout.org|Sprooch=en}}&lt;/ref&gt;

== Kuckt och ==
* [[Guillaume vu Lëtzebuerg (1963)]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* ''Le Grand-Duc'' op [http://www.monarchie.lu/fr/famille/grand-duc-heritier/index.html monarchie.lu]
* ''Le Grand-Duc'' op [http://www.gouvernement.lu/dossiers/famille_grand_ducale/heritier/index.html gouvernement.lu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=HM3aZfMGxsk Hochzäit vum Stéphanie a Guillaume den 20. Oktober 2012 Deel 1] op youtube.com
* [https://www.youtube.com/watch?v=Grsf0-Ps2Wc Hochzäit vum Stéphanie a Guillaume den 20. Oktober 2012 Deel 2] op youtube.com

{{Trounfolleg|Titel= [[Groussherzog vu Lëtzebuerg]]|virdrun= [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]]|duerno=-|Joren=zanter [[2025]] }}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerg Guillaume vu}}
[[Kategorie:Membere vum Staatsrot zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Offizéier]]
[[Kategorie:Grand-croix de l'ordre de la couronne de chêne]]
[[Kategorie:Haus Lëtzebuerg-Nassau|Guillaume]]
[[Kategorie:Gebuer 1981]]
[[Kategorie:Ritter vum Nassaueschen Hausuerde vum Gëllene Léiw]]
[[Kategorie:Grand-croix de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]]
[[Kategorie:Grand officier de la Légion d'honneur]]
[[Kategorie:Lieutenant-Représentantë vu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Groussherzoge vu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>rt3omvtla05ha9wwmmvwmknvqc8ixw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680382</id>
      <parentid>2680376</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>...</comment>
      <origin>2680382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8858" sha1="gn5womlnsad2cclfdmfh58vavhd1zeh" xml:space="preserve">{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem '''''Groussherzog '''''Guillaume|Leit mat engem änlechen Numm|Guillaume vu Lëtzebuerg (Homonymie)}}
{{Infobox Dynastie
| Amtszäit1 = Lieutenant-Représentant vu Lëtzebuerg
| vu = 8. Oktober 2024 - 3. Oktober 2025
| Amtszäit2 = Groussherzog vu Lëtzebuerg
| vu2 = 3. Oktober 2025 -
| Virgänger2 = [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]]
}}
De '''Guillaume Jean Joseph Marie vu Lëtzebuerg''', och '''Guillaume V.'''{{source?}}, gebuer den [[11. November]] [[1981]] an der [[Maternité Grande-Duchesse Charlotte]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], ass zanter dem [[3. Oktober]] [[2025]] deen zéngte [[Groussherzog vu Lëtzebuerg]] an Herzog vun Nassau a vu Bourbon-Parma. Hien ass dee siwente [[lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Staatschef aus der Dynastie vun [[Nassau-Weilburg]].

Hien ass den [[18. Dezember]] [[2000]] offiziell zum [[Ierfgroussherzog]] vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an den 8. Oktober 2024 [[Lieutenant-Représentant]] ernannt ginn. Den 3. Oktober 2025 huet hie vu sengem Papp [[Henri vu Lëtzebuerg]] [[Trounwiessel (Lëtzebuerg)|den Troun iwwerholl]].&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html|Titel=Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht|Gekuckt=2025-10-04|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;

Säi vollstännegen Titel ass &quot;Seng kinneklech Altess Groussherzog vu Lëtzebuerg, Herzog vun Nassau, Grof vu Sayn, Königstein, [[Katzenelnbogen]] an Diez, Buerggrof vun Hammerstein, Här vu Mahlberg, Wiesbaden, Idstein, Merenberg, Limburg an Eppstein&quot;.

== Iwwersiicht ==
Hien ass den eelste Jong vum Groussherzog [[Henri vu Lëtzebuerg]] an der Groussherzogin [[Maria Teresa Mestre|Maria Teresa]].

Hien ass am [[Lycée Robert-Schuman]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] an an de [[Schwäiz]]er Pensionater ''Beau Soleil'' an ''Institut Le Rosey'' an de Lycée gaangen an huet duerno op der ''Royal Military Academy Sandhurst'', bei [[Camberley]] am [[Berkshire]] an [[England]] eng Offizéieschausbildung gemaach.

Vun 2000 bis [[2011]] huet de Prënz Guillaume de Verwaltungsrot vun der [[Fondatioun Kräizbierg]] presidéiert, déi sech an den Déngscht vun handicapéierte Leit setzt. Am Mäerz 2011 huet de Prënz d'Éierepresidentschaft vun dëser Fondatioun akzeptéiert.

Hie gouf den 23. Juni 2009, um [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag|Nationalfeierdag]], zum Majouer vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] ernannt. Duerch en Arrêté grand-ducal vum 25. Mee 2012 gouf hie Lieutenant-colonel genannt, an dëst mat Wierkung vum 23. Juni 2012 un&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121009061349/http://www.wort.lu/de/view/erbgrossherzog-guillaume-wird-lieutenant-colonel-4fde9d3be4b005e6196a6e3e wort.lu], 18. Juni 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/adm/pa/2012/06/11/n3/jo|Titel=Armée - Nomination|Gekuckt=14.08.2020|Datum=11.06.2012|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.

Seng [[Geschicht]]s- a [[Politologie]]studien op der Universitéit vun [[Durham]] huet en net ofgeschloss.

Wéi och säi Papp, wéi deen Ierfgroussherzog war, ass hien Éierepresident vum [[Board of Industrial Development|Board of Economic Development]] (zanter Ufank [[2001]]). Hie war och zanter dem [[24. Juni]] [[2005]] Member vum [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]], huet dee Posten awer opginn wéi e [[Lieutenant-Représentant]] genannt gouf&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2238557.html|Titel=Papp a Fils am Interview: Prett fir eng nei Etapp an hirem Liewen|Gekuckt=08.10.2024|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;.

Sou wéi säi Papp, de Grand-Duc Henri, dat am Kader vum [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag|Nationalfeierdag]] 2024 ugekënnegt hat&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://monarchie.lu/fr/actualites/annonce-de-la-lieutenance-de-son-altesse-royale-le-grand-duc-heritier|Titel=Annonce de la Lieutenance de Son Altesse Royale le Grand-Duc Héritier {{!}} Cour grand-ducale|Gekuckt=24.06.2024|Wierk=monarchie.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;, huet dësen den 8. Oktober 2024 dem Prënz Guillaume d'[[Lieutenant-Représentant|Lieutenance]] iwwerdroen.&lt;ref&gt;Kevin Kayser a Pierre Weimerskirch: [https://www.rtl.lu/news/national/a/2239033.html &quot;Lieutenant-Représentant huet Eed ofgeluecht: 'Nei Etapp, déi fir déi ganz Famill ufänkt', esou den Ierfgroussherzog.&quot;] rtl.lu, 08.10.2024.&lt;/ref&gt; Den 3. Oktober 2025 war den [[Trounwiessel (Lëtzebuerg)|Trounwiessel]], an de Guillaume ass zanterhier offiziell Grand-Duc vu Lëtzebuerg.

== Famill ==
[[Fichier:Guillaume &amp; Stéphanie av Luxemburg.jpg|thumb|upright|D'Koppel bei hirer Hochzäit (2013)…]]
[[Fichier:Luxembourg, Trounwiessel 2025 chd.lu (102).jpg|thumb|…a bei der Vereedegung vum Guillaume als Grand-Duc (2025)]]
[[Fichier:Dual Cypher of Prince Guillaume and Princess Stephanie of Luxembourg.svg|thumb|100px|De gemeinsame Monogramm]]
De 27. Abrëll 2012 huet hie sech mat der Gräfin [[Stéphanie vu Lëtzebuerg|Stéphanie de Lannoy]] verloobt. Den 19. Oktober 2012 huet de Stater Buergermeeschter [[Xavier Bettel]] d'Koppel am Gemengenhaus um Knuedler an der Stad Lëtzebuerg zivil bestuet. Déi kierchlech Feier war den 20. Oktober 2012 an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Kathedral vun der Stad Lëtzebuerg]] a gouf vum Äerzbëschof [[Jean-Claude Hollerich|Hollerich]] zelebréiert.

=== Kanner ===
D'Koppel huet zwéi Jongen:

Den 10. Mee 2020 koum um 5:13 an der [[Maternité Grande-Duchesse Charlotte]] an der Stad Lëtzebuerg hire Jong [[Charles vu Lëtzebuerg (2020)|Charles Jean Philippe Joseph Marie Guillaume]] op d'Welt.&lt;ref&gt;[http://www.monarchie.lu/fr/actualites/evenements/2020/05/052020-naissance-princiere/index.html &quot;Naissance du premier enfant du couple héritier.&quot;] op monarchie.lu, 10. Mee 2020.&lt;/ref&gt;

De 27. Mäerz 2023 koum um 10:04 an der Maternité Grande-Duchesse Charlotte an der Stad Lëtzebuerg hiren 2. Jong [[François vu Lëtzebuerg|François Henri Luis Marie Guillaume]] op d'Welt.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://monarchie.lu/fr/actualites/naissance-de-sar-le-prince-francois|Titel=Naissance de S.A.R. le Prince François|Gekuckt=27.3.2023|Datum=17.3.2023|Editeur=monarchie.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

== Offiziell Portraiten ==
Déi offiziell Portraiten an d'Büst sinn en Deel vun der offizieller Sammlung vum groussherzogleche Palais, wou si ausgestallt sinn, mat der Ausnam vun deem vum Andrew Gow, deen der Chamber gehéiert an do am Plenarsall hänkt&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://monarchie.lu/lu/noriichten/offiziell-portraite-vum-zukunftege-grand-duc|Titel=Offiziell Portraite vum zukünftege Grand-Duc {{!}} Cour grand-ducale|Gekuckt=2026-02-12|Wierk=monarchie.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;.&lt;gallery widths=200px heights=200px perrow=4 caption=&quot;Grand-Duc Guillaume&quot;&gt;
&lt;/gallery&gt;

&lt;gallery widths=200px heights=200px perrow=1 caption=&quot;Grande-Duchesse Stéphanie&quot;&gt;
&lt;/gallery&gt;
== Gielercher ==
* {{OCCGC| (Promotioun 2012)&lt;ref&gt;[http://www.legilux.public.lu/adm/b/archives/2012/0103/b103.pdf Memorial B n° 103 vun 2012 mat der Lëscht vun de Leit déi 2012 eng national Auszeechnung kritt hunn]&lt;/ref&gt;}}
* {{NHGLCH|&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.monarchie.lu/|Titel=S.A.R. le Grand-Duc Héritier {{!}} Cour grand-ducale|Gekuckt=26.07.2023|Wierk=www.monarchie.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;}}
* {{OMANGC|&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;}}
* {{LHGO| (Promotioun 2015)&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;}}
* Bronze Wollef vum Weltscoutskomitee (2024)&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.scout.org/bronze-wolf-awardees|Titel=Bronze Wolf Awardees {{!}} WOSM|Gekuckt=2026-02-21|Wierk=www.scout.org|Sprooch=en}}&lt;/ref&gt;

== Kuckt och ==
* [[Guillaume vu Lëtzebuerg (1963)]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* ''Le Grand-Duc'' op [http://www.monarchie.lu/fr/famille/grand-duc-heritier/index.html monarchie.lu]
* ''Le Grand-Duc'' op [http://www.gouvernement.lu/dossiers/famille_grand_ducale/heritier/index.html gouvernement.lu]
* [https://www.youtube.com/watch?v=HM3aZfMGxsk Hochzäit vum Stéphanie a Guillaume den 20. Oktober 2012 Deel 1] op youtube.com
* [https://www.youtube.com/watch?v=Grsf0-Ps2Wc Hochzäit vum Stéphanie a Guillaume den 20. Oktober 2012 Deel 2] op youtube.com

{{Trounfolleg|Titel= [[Groussherzog vu Lëtzebuerg]]|virdrun= [[Henri vu Lëtzebuerg|Henri]]|duerno=-|Joren=zanter [[2025]] }}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Letzebuerg Guillaume vu}}
[[Kategorie:Membere vum Staatsrot zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Offizéier]]
[[Kategorie:Grand-croix de l'ordre de la couronne de chêne]]
[[Kategorie:Haus Lëtzebuerg-Nassau|Guillaume]]
[[Kategorie:Gebuer 1981]]
[[Kategorie:Ritter vum Nassaueschen Hausuerde vum Gëllene Léiw]]
[[Kategorie:Grand-croix de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]]
[[Kategorie:Grand officier de la Légion d'honneur]]
[[Kategorie:Lieutenant-Représentantë vu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Groussherzoge vu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>gn5womlnsad2cclfdmfh58vavhd1zeh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kommunistesch Partei Lëtzebuerg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17421</id>
    <revision>
      <id>2680348</id>
      <parentid>2680223</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:11:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7251" sha1="feom1ejz5novssqbe8xqko7whjbbxyo" xml:space="preserve">{{Infobox Partei
 | Numm = Kommunistesch Partei Lëtzebuerg
 | Logo = Kommunistesch Partei Letzebuerg Logo.svg
 | Faarfcode = red
 | Ofkierzung = KPL
 | President = [[Ali Ruckert]]
 | Vizepresident = [[Gilbert Simonelli]]
 | Tresorière = [[Georgette Schweich]]
 | Gegrënnt = [[2. Januar]] [[1921]]
 | Ideologien = [[Kommunismus]]&lt;br&gt;[[Marxismus–Leninismus]]&lt;br&gt;[[Euroskeptizismus|Extreemen-Euroskeptizismus]]
 | Parteizentral = 3, rue Zénon Bernard &lt;br&gt;L-4030 [[Esch-Uelzecht]]
 | Websäit = [http://kommunisten.lu http://kommunisten.lu]
 | Land = Lëtzebuerg
 | Jugendorganisatioun = [[déi jonk Kommunisten]]
 | Politesch Positioun = [[Lénksextremismus]]
 | International Affiliatiounen = [[Internationaalt Treffe vu Kommunisteschen a Aarbechterparteien]]&lt;br&gt;[[Internationale kommunistesche Seminaire]]
 | Faarf = Rout
 | Sëtz1_Titel = [[Chamber]]
 | Sëtz1 = {{Infobox Partei/Sëtz|0|60|hex=#FF0000}}
 | Sëtz2_Titel = [[Europaparlament]]
 | Sëtz2 = {{Infobox Partei/Sëtz|0|60|hex=#FF0000}}
}}
D''''Kommunistesch Partei Lëtzebuerg''' ('''KPL''') ass eng [[Politesch Parteien zu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger politesch Partei]].

== Geschicht ==
D'Kommunistesch Partei Lëtzebuerg ass den [[2. Januar]] [[1921]] zu [[Nidderkuer]], duerch eng Ofspléckung vun der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|Sozialistescher Partei]], gegrënnt ginn.

An der [[Tëschekrichszäit]] hat s'et net einfach: den [[Zénon Bernard (1893)|Zénon Bernard]], hiren éischten Deputéierten, deen [[1934]] an d'[[Chamber]] gewielt gouf, krut säi Mandat entzunn, an e Versuch vun der konservativer [[Regierung Bech|Bech-Regierung]], d'KPL duerch e Gesetz verbidden ze loossen, gouf [[1937]] duerch den Ausgang vum [[Referendumen zu Lëtzebuerg|Referendum]] zum ''Uerdnungsgesetz'' (besser bekannt als ''[[Maulkuerfgesetz]]'') knapps verhënnert.&lt;ref&gt;Déi Lénk: [http://www.dei-lenk.lu/node/1426/campaign-monitor ''&quot;Das Maulkorbgesetz: Daten und Fakten&quot;'']&lt;/ref&gt;

Am [[Zweete Weltkrich]] war d'KPL vum Nazi-Okkupant verbueden, an hir Memberen hu missen ënnerdauchen. Vill vun hinnen hu sech, nom [[Operatioun Barbarossa|Nazi-Iwwerfall a Russland]] am Juni [[1941]], an der [[Resistenz (Politik)|Resistenz]] organiséiert.&lt;ref&gt;Histoprim: [https://web.archive.org/web/20080617105429/http://histoprim.cte.lu/lehrer/wk12.html ''&quot;Die organisierte Resistenz in Luxemburg&quot;'']&lt;/ref&gt; Nom Krich ass hir dat ugerechent ginn, a si gouf e feste Bestanddeel vun der Lëtzebuerger Parteielandschaft. Trotz der Polariséierung am [[Kale Krich]] hat si am Aarbechtermilieu trei Unhänger. [[1968]] hat d'KPL sechs Deputéierten an der Chamber, an a Südgemenge wéi zu [[Esch-Uelzecht|Esch]] war si am Schäfferot an huet heiansdo och de Buergermeeschter gestallt.

Nom Zesummebroch vum [[Kommunismus]] an Osteuropa an an der [[Sowjetunioun]], ëm [[1990]], ass et och mat der KPL rapid biergof gaangen. Dozou hunn och Spléckunge bäigedroen: en Deel vun hire Memberen, wéi den [[André Hoffmann (Politiker)|André Hoffmann]], déi eng méi kritesch Analys vum [[Stalinismus]] haten, hunn 1993 d'[[Nei Lénk]] gegrënnt. Souwuel d'KPL wéi Nei Lénk hu sech [[1994]] un de Chamberwale bedeelegt (mä d'Nei Lénk just am Bezierk Süden): d'Nei Lénk krut kee Sëtz an d'KPL huet hire leschte Sëtz verluer a war fir d'éischt Kéier an der Nokrichszäit net méi an der Chamber.

[[1999]] gouf [[Déi Lénk]] gegrënnt, un där sech och d'KPL bedeelegt huet. Zesummen hunn déi zwou Formatiounen nach vun [[1999]]-[[2004]] een Deputéierte &quot;gedeelt&quot;; 2004 konnte se sech net méi op e Walbündnis eenegen, a weeder Déi Lénk nach d'KPL ware fir d'Legislaturperiod 2004-2009 duerch en Deputéierte vertrueden. Och 2009, 2013, 2018 an 2023 gouf kee KPL-Deputéierten an d'Chamber gewielt.

No de [[Gemengewalen]] 2017 war d'KPL an de Gemengeréit vun zwou Stied vertrueden: Zu [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] an zu [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]]. An der leschtgenannter war se, a Koalitioun mat der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]], am [[Schäfferot]].

Bei de Wale vun 2023 gouf den [[Ali Ruckert]] zu Déifferdeng net méi erëmgewielt. Zu Rëmeleng krut d'KPL zwar nach ee Sëtz; well awer d'LSAP d'absolutt Majoritéit am Gemengerot kritt huet, ass d'KPL mat hirem eenzege Sëtz nees just am Gemengerot vertrueden.

Den 2. Januar 2021 gouf zum 100-järege Bestoe vun der Partei zu [[Nidderkuer]] an der Hiel, genee virun deem Café, an deem d'KPL den 2. Januar 1921 gegrënnt gouf, e Monument ageweit. Op der Plack steet geschriwwen:
&lt;blockquote&gt; ''1921 - 2021 Den 2. Januar 1921 ass zu Nidderkuer an der Rue de Longwy op Nummer 25 d'Kommunistesch Partei vu Lëtzebuerg (KPL) gegrënnt gin'' {{sic}}&lt;/blockquote&gt; Et goufen och rout [[Oeillete]] néiergeluecht.&lt;ref&gt;[https://www.rtl.lu/news/national/a/1639022.html Jeannot Ries, ''100 Joer KPL, Eng Geschicht mat Héichten an Déiften''], gelies op RTL.lu de 4. Januar 2021&lt;/ref&gt;

== Literatur zum Theema ==
* Laboulle, Luc: &quot;Zum letzten Gefecht.&quot; in: ''d'Lëtzebuerger Land'' 70. Jg. Nr.26, 30.06.2023, S.6.
* [[Stéphanie Kovacs|Kovacs, Stéphanie]]: ''Communisme et anticommunisme au Luxembourg 1917-1932'', Lëtzebuerg, Rapidpress, 2002, 457 Säiten
* Kovacs, Stéphanie: ''L'extrème gauche au pouvoir. Stratégie et politique du Parti Communiste Luxembourgeois de la fin de la Seconde Guerre Mondiale au début de la guerre froide (1945-1947).'' Luxembourg 2010.
* [[Ali Ruckert|Ruckert, Ali]]: ''Geschichte der Kommunistischen Partei Luxemburgs, Teil I: 1921-1946'', Lëtzebuerg, KPL, 2006, 176 Säiten
* Ruckert, Ali: ''Geschichte der Kommunistischen Partei Luxemburgs, Teil II: 1947-1954'', Lëtzebuerg, KPL, 2007, 176 Säiten
* Ruckert, Ali: ''Geschichte der Kommunistischen Partei Luxemburgs, Teil III: 1955-1960'', Lëtzebuerg, KPL, 2010, 176 Säiten
* Ruckert, Ali: ''100 Joer KPL: Die Geschichte einer revolutionären Partei. Teil 1: 1921-1970'', Lëtzebuerg, KPL, 2021.

== Kuckt och ==
* [[Jeunesse communiste luxembourgoise]] (JCL/Déi Jonk Kommunisten), d'Jugendorganisatioun vun der KPL
* ''[[Zeitung vum Lëtzebuerger Vollek]]''
* ''[[Der Kampf]]''
* ''[[Der Junge Kommunist]]''
* [[Déi Lénk]]
* [[Kommunismus]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://kommunisten.lu Websäit vun der KPL]
* [https://web.archive.org/web/20160304224450/http://www.kp-l.org/jeunesse%20communiste2.html Websäit vun der JCL]
* Nicolas Anen: [https://web.archive.org/web/20210103103425/https://www.wort.lu/de/lokales/vor-100-jahren-wurde-in-niederkorn-die-kpl-gegruendet-5fedac60de135b92363ee081 &quot;Vor 100 Jahren wurde in Niederkorn die KPL gegründet.&quot;] wort.lu, 2. Januar 2021
* Marc Hoscheid: [https://web.archive.org/web/20210104104438/https://www.wort.lu/de/politik/ali-ruckert-den-kapitalismus-abschaffen-5fec3d97de135b92368ad4c6 &quot;Ali Ruckert: Den Kapitalismus abschaffen.&quot;] wort.lu de 4. Januar 2021, och am ''[[Luxemburger Wort]]'', 4. Januar 2021, S. 2.
* Luc Laboulle: &quot;[https://www.land.lu/page/article/768/337768/FRE/index.html &quot;Hört die Signale.&quot;] ''d'Lëtzebuerger Land'', Nr.7, 19.02.2021, S.6.

{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Politesch Parteien zu Lëtzebuerg}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Politesch Parteien zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Kommunistesch Parteien]]</text>
      <sha1>feom1ejz5novssqbe8xqko7whjbbxyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Lord of the Rings</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20096</id>
    <revision>
      <id>2680427</id>
      <parentid>2232990</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:47:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>...........</comment>
      <origin>2680427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="mpi4luqu2ul40os8oayc84p3b1lw0g1" xml:space="preserve">{{skizzLiteratur}}

'''''The Lord of the Rings''''' ass e Roman vum britteschen Auteur [[J. R. R. Tolkien]] a gëllt als Klassiker vun der [[Fantasy]]-Literatur. Am engleschen Original koum d'Wierk an dräi Deeler an de Joren [[1954]] a [[1955]] eraus.
 
Déi dräi Deeler heeschen:
* [[The Fellowship of the Ring]], (D'Gesellschaft vum Rank)
* [[The Two Towers]], (D'zwéin Tierm)
* [[The Return of the King]], (De Retour vum Kinnek).

Weltwäit gouf de Roman bis haut zirka 120 milliounemol verkaaft.

De Roman gouf ausserdeem zimmlech erfollegräich a mat groussem Opwand vum [[Peter Jackson]] verfilmt.

== Kuckt och ==
* [[The Lord of the Rings: The Fellowship of the Ring (Film)]]
* [[The Lord of the Rings: The Two Towers (Film)]] 
* [[The Lord of the Rings: The Return of the King (Film)]]
{{Navigatioun Tolkien}}
{{LinkPortalMiddle-earth}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

[[Kategorie:The Lord of the Rings| ]]
[[Kategorie:Brittesch Literatur|Lord of the Rings]]
[[Kategorie:Engleschsproocheg Literatur|Lord of the Rings]]
[[Kategorie:Fantasyromaner|Lord of the Rings]]
[[Kategorie:Literatur 1954]]</text>
      <sha1>mpi4luqu2ul40os8oayc84p3b1lw0g1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amnéville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32583</id>
    <revision>
      <id>2680422</id>
      <parentid>2678966</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tourismus */ léiwer op d'franséisch Wiki verlinken wéi op eng Websäit</comment>
      <origin>2680422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3862" sha1="nw6r8j1bs36zotlzu2fd5n8kgd5dbxx" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Frankräich
 | Numm = Amnéville
 | Wopen = Blason Amnéville 57.svg
 | Bild = Amnéville - Town hall - 1.jpg
 | Bildtext = 
 | Regioun = {{Grand Est}}
 | Departement = {{Moselle}}
 | Arrondissement = [[Arrondissement Metz|Metz]]
 | Kanton = [[Canton de Rombas|Rombas]]
 | Insee = 57019
 | Plz = 57360
 | Koordinaten = {{Coor dms|49|15|41|N|06|08|33|O}}
 | Fläch = 1.046
 | Bevëlkerung = 10.172
 | Bevëlkerungsdatum = [[2006]]
}}
'''Amnéville''', op [[Loutrengesch|Romanesch Loutrengesch]] ''Aumnevelle''&lt;ref&gt;Bouteiller - Dictionnaire topographique de l'ancien département de la Moselle, vun 1868&lt;/ref&gt;, op [[Fränkesch Loutrengesch]] an op [[Lëtzebuergesch]] ''Stolem'' a ''Stoolheem'' (vum éischten Numm vun der Uertschaft ''Stahlheim'') ass eng [[Gemeng (Frankräich)|franséisch Gemeng]] am [[Departement Moselle|Museldepartement]] an der Regioun [[Grand Est]].
D'Uertschaft gouf am Joer [[1075]] fir d'éischt als ''Amerellivilla'' ernimmt.

D'Awunner vun Amnéville heeschen Amnévillois.

Amnéville läit net wäit vun der franséischer [[Autobunn A3 (Frankräich)|Autobunn A3]] op hallwem Wee tëscht [[Metz]] an [[Diddenuewen]].

Amnéville gëtt och nach ''Amnéville-les-Thermes'' genannt, deen Numm fënnt een haaptsächlech am touristesche Beräich an op Stroosseschëlter.

==Geschichtleches==
Amnéville huet net ëmmer Amnéville geheescht. Dëst ass eréischt zanter dem Enn vum [[Éischte Weltkrich]] sou. Amnéville dat am Ufank eng Uertschaft mat lauter Aarbechterhaiser (Kolonien) war, gouf virun 1914 ënner däitscher Herrschaft opgeriicht fir Wunnengen ze hu fir déi vill Aarbechter, déi aus allen Ecke wéinst der Stolindustrie dohi schaffen a wunne koumen.

Well d'Uertschaft enk mat der Stolproduktioun verbonne war, hat den däitsche Kanzler [[Otto von Bismarck|Bismarck]] sech et net huele gelooss fir den Numm ze bestëmmen an huet der Uertschaft den Numm '''''Stahlheim''''' ginn. Hie war och perséinlech bei der Aweiung vun den éischten Haiser op der Plaz.

==Tourismus==
Amnéville ass als Touristen- an Thermaluertschaft bekannt. Zu Amnéville fanne mer ënner anerem:
*En zoologesche Park ([[fr:Parc zoologique d'Amnéville|Säit vum Zoo op Franséisch]])
*E [[Casino (Gebai)|Casino]]
*En ''Espace d'art contemporain'' '''Crid'Art''' [http://www.cridart.com Säit vum Espace contemporain op Franséisch]
*E grousse Sall fir Opféierunge mat 12.000 Plazen, de [[Galaxie (Amnéville)|Galaxie]]
*E Kinosmultiplex
*Bieder
*Eng [[Indoor Schi|Indoorschipist]] d'[[Snow hall d'Amnéville|Snow hall]]
*E Musée mat Motoen a Vëloen, d'[[Maurice Chapleur|Collection Maurice Chapleur]]

{{Kuckt och Moselle}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070311034815/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=52686 Amnéville sur le site de l'Institut géographique national]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070312122156/http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=57019&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;lang=FR&amp;quelcas=LISTE Amnéville sur le site de l'Insee]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080119100259/http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&amp;req=Amn%C3%A9ville Amnéville sur le site du Quid]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.859773430262715&amp;RadLong1=0.107206849309519 Communes les plus proches d'Amnéville]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=570019 Localisation d'Amnéville sur une carte de France]
* {{fr}} [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=49.2613888888889&amp;longitude=6.1425&amp;zoom=8 Plan d'Amnéville sur Mapquest]
* {{fr}} [http://www.amneville.com Site officiel de la ville d'Amnéville]

[[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Metz]]
[[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Metz]]</text>
      <sha1>nw6r8j1bs36zotlzu2fd5n8kgd5dbxx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680424</id>
      <parentid>2680422</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>...</comment>
      <origin>2680424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3844" sha1="aki4lvsl2w4kd9gt45lm7y8exx002at" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Frankräich
 | Numm = Amnéville
 | Wopen = Blason Amnéville 57.svg
 | Bild = Amnéville - Town hall - 1.jpg
 | Bildtext = 
 | Regioun = {{Grand Est}}
 | Departement = {{Moselle}}
 | Arrondissement = [[Arrondissement Metz|Metz]]
 | Kanton = [[Canton de Rombas|Rombas]]
 | Insee = 57019
 | Plz = 57360
 | Koordinaten = {{Coor dms|49|15|41|N|06|08|33|O}}
 | Fläch = 1.046
 | Bevëlkerung = 10.172
 | Bevëlkerungsdatum = [[2006]]
}}
'''Amnéville''', op [[Loutrengesch|Romanesch Loutrengesch]] ''Aumnevelle''&lt;ref&gt;Bouteiller - Dictionnaire topographique de l'ancien département de la Moselle, vun 1868&lt;/ref&gt;, op [[Fränkesch Loutrengesch]] an op [[Lëtzebuergesch]] ''Stolem'' a ''Stoolheem'' (vum éischten Numm vun der Uertschaft ''Stahlheim'') ass eng [[Gemeng (Frankräich)|franséisch Gemeng]] am [[Departement Moselle|Museldepartement]] an der Regioun [[Grand Est]].
D'Uertschaft gouf am Joer [[1075]] fir d'éischt als ''Amerellivilla'' ernimmt.

D'Awunner vun Amnéville heeschen Amnévillois.

Amnéville läit net wäit vun der franséischer [[Autobunn A3 (Frankräich)|Autobunn A3]] op hallwem Wee tëscht [[Metz]] an [[Diddenuewen]].

Amnéville gëtt och nach ''Amnéville-les-Thermes'' genannt, deen Numm fënnt een haaptsächlech am touristesche Beräich an op Stroosseschëlter.

==Geschichtleches==
Amnéville huet net ëmmer Amnéville geheescht. Dëst ass eréischt zanter dem Enn vum [[Éischte Weltkrich]] sou. Amnéville dat am Ufank eng Uertschaft mat lauter Aarbechterhaiser (Kolonien) war, gouf virun 1914 ënner däitscher Herrschaft opgeriicht fir Wunnengen ze hu fir déi vill Aarbechter, déi aus allen Ecke wéinst der Stolindustrie dohi schaffen a wunne koumen.

Well d'Uertschaft enk mat der Stolproduktioun verbonne war, hat den däitsche Kanzler [[Otto von Bismarck|Bismarck]] sech et net huele gelooss fir den Numm ze bestëmmen an huet der Uertschaft den Numm '''''Stahlheim''''' ginn. Hie war och perséinlech bei der Aweiung vun den éischten Haiser op der Plaz.

==Tourismus==
Amnéville ass als Touristen- an Thermaluertschaft bekannt. Zu Amnéville fanne mer ënner anerem:
*En zoologesche Park , de [[Parc zoologique d'Amnéville]]
*E [[Casino (Gebai)|Casino]]
*En ''Espace d'art contemporain'' '''Crid'Art'''&lt;ref&gt; [http://www.cridart.com Säit vum Espace contemporain op Franséisch]&lt;/ref&gt;
*E grousse Sall fir Opféierunge mat 12.000 Plazen, de [[Galaxie (Amnéville)|Galaxie]]
*E Kinosmultiplex
*Bieder
*Eng [[Indoor Schi|Indoorschipist]] d'[[Snow hall d'Amnéville|Snow hall]]
*E Musée mat Motoen a Vëloen, d'[[Maurice Chapleur|Collection Maurice Chapleur]]

{{Kuckt och Moselle}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070311034815/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=52686 Amnéville sur le site de l'Institut géographique national]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070312122156/http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=57019&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;lang=FR&amp;quelcas=LISTE Amnéville sur le site de l'Insee]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080119100259/http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&amp;req=Amn%C3%A9ville Amnéville sur le site du Quid]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.859773430262715&amp;RadLong1=0.107206849309519 Communes les plus proches d'Amnéville]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=570019 Localisation d'Amnéville sur une carte de France]
* {{fr}} [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=49.2613888888889&amp;longitude=6.1425&amp;zoom=8 Plan d'Amnéville sur Mapquest]
* {{fr}} [http://www.amneville.com Site officiel de la ville d'Amnéville]

[[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Metz]]
[[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Metz]]</text>
      <sha1>aki4lvsl2w4kd9gt45lm7y8exx002at</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680425</id>
      <parentid>2680424</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>...</comment>
      <origin>2680425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3916" sha1="iub4oq0i4cv8w0qf7obatvym8h575e8" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Frankräich
 | Numm = Amnéville
 | Wopen = Blason Amnéville 57.svg
 | Bild = Amnéville - Town hall - 1.jpg
 | Bildtext = 
 | Regioun = {{Grand Est}}
 | Departement = {{Moselle}}
 | Arrondissement = [[Arrondissement Metz|Metz]]
 | Kanton = [[Canton de Rombas|Rombas]]
 | Insee = 57019
 | Plz = 57360
 | Koordinaten = {{Coor dms|49|15|41|N|06|08|33|O}}
 | Fläch = 1.046
 | Bevëlkerung = 10.172
 | Bevëlkerungsdatum = [[2006]]
}}
'''Amnéville''', op [[Loutrengesch|Romanesch Loutrengesch]] ''Aumnevelle''&lt;ref&gt;Bouteiller - Dictionnaire topographique de l'ancien département de la Moselle, vun 1868&lt;/ref&gt;, op [[Fränkesch Loutrengesch]] an op [[Lëtzebuergesch]] ''Stolem'' a ''Stoolheem'' (vum éischten Numm vun der Uertschaft ''Stahlheim'') ass eng [[Gemeng (Frankräich)|franséisch Gemeng]] am [[Departement Moselle|Museldepartement]] an der Regioun [[Grand Est]].
D'Uertschaft gouf am Joer [[1075]] fir d'éischt als ''Amerellivilla'' ernimmt.

D'Awunner vun Amnéville heeschen Amnévillois.

Amnéville läit net wäit vun der franséischer [[Autobunn A3 (Frankräich)|Autobunn A3]] op hallwem Wee tëscht [[Metz]] an [[Diddenuewen]].

Amnéville gëtt och nach ''Amnéville-les-Thermes'' genannt, deen Numm fënnt een haaptsächlech am touristesche Beräich an op Stroosseschëlter.

==Geschichtleches==
Amnéville huet net ëmmer Amnéville geheescht. Dëst ass eréischt zanter dem Enn vum [[Éischte Weltkrich]] sou. Amnéville dat am Ufank eng Uertschaft mat lauter Aarbechterhaiser (Kolonien) war, gouf virun 1914 ënner däitscher Herrschaft opgeriicht fir Wunnengen ze hu fir déi vill Aarbechter, déi aus allen Ecke wéinst der Stolindustrie dohi schaffen a wunne koumen.

Well d'Uertschaft enk mat der Stolproduktioun verbonne war, hat den däitsche Kanzler [[Otto von Bismarck|Bismarck]] sech et net huele gelooss fir den Numm ze bestëmmen an huet der Uertschaft den Numm '''''Stahlheim''''' ginn. Hie war och perséinlech bei der Aweiung vun den éischten Haiser op der Plaz.

==Tourismus==
Amnéville ass als Touristen- an Thermaluertschaft bekannt. Zu Amnéville fanne mer ënner anerem:
*En zoologesche Park , de [[Parc zoologique d'Amnéville]]&lt;ref&gt;([http://www.zoo-amneville.com/ Säit vum Zoo op Franséisch]&lt;/ref&gt;
*E [[Casino (Gebai)|Casino]]
*En ''Espace d'art contemporain'' '''Crid'Art'''&lt;ref&gt; [http://www.cridart.com Säit vum Espace contemporain op Franséisch]&lt;/ref&gt;
*E grousse Sall fir Opféierunge mat 12.000 Plazen, de [[Galaxie (Amnéville)|Galaxie]]
*E Kinosmultiplex
*Bieder
*Eng [[Indoor Schi|Indoorschipist]] d'[[Snow hall d'Amnéville|Snow hall]]
*E Musée mat Motoen a Vëloen, d'[[Maurice Chapleur|Collection Maurice Chapleur]]

{{Kuckt och Moselle}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070311034815/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=52686 Amnéville sur le site de l'Institut géographique national]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070312122156/http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=57019&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;lang=FR&amp;quelcas=LISTE Amnéville sur le site de l'Insee]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080119100259/http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&amp;req=Amn%C3%A9ville Amnéville sur le site du Quid]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.859773430262715&amp;RadLong1=0.107206849309519 Communes les plus proches d'Amnéville]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=570019 Localisation d'Amnéville sur une carte de France]
* {{fr}} [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=49.2613888888889&amp;longitude=6.1425&amp;zoom=8 Plan d'Amnéville sur Mapquest]
* {{fr}} [http://www.amneville.com Site officiel de la ville d'Amnéville]

[[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Metz]]
[[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Metz]]</text>
      <sha1>iub4oq0i4cv8w0qf7obatvym8h575e8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680426</id>
      <parentid>2680425</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Um Spaweck */</comment>
      <origin>2680426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="i05psmpsm761xwu73to6vv62cc5rruu" xml:space="preserve">{{Infobox Uertschaft Frankräich
 | Numm = Amnéville
 | Wopen = Blason Amnéville 57.svg
 | Bild = Amnéville - Town hall - 1.jpg
 | Bildtext = 
 | Regioun = {{Grand Est}}
 | Departement = {{Moselle}}
 | Arrondissement = [[Arrondissement Metz|Metz]]
 | Kanton = [[Canton de Rombas|Rombas]]
 | Insee = 57019
 | Plz = 57360
 | Koordinaten = {{Coor dms|49|15|41|N|06|08|33|O}}
 | Fläch = 1.046
 | Bevëlkerung = 10.172
 | Bevëlkerungsdatum = [[2006]]
}}
'''Amnéville''', op [[Loutrengesch|Romanesch Loutrengesch]] ''Aumnevelle''&lt;ref&gt;Bouteiller - Dictionnaire topographique de l'ancien département de la Moselle, vun 1868&lt;/ref&gt;, op [[Fränkesch Loutrengesch]] an op [[Lëtzebuergesch]] ''Stolem'' a ''Stoolheem'' (vum éischten Numm vun der Uertschaft ''Stahlheim'') ass eng [[Gemeng (Frankräich)|franséisch Gemeng]] am [[Departement Moselle|Museldepartement]] an der Regioun [[Grand Est]].
D'Uertschaft gouf am Joer [[1075]] fir d'éischt als ''Amerellivilla'' ernimmt.

D'Awunner vun Amnéville heeschen Amnévillois.

Amnéville läit net wäit vun der franséischer [[Autobunn A3 (Frankräich)|Autobunn A3]] op hallwem Wee tëscht [[Metz]] an [[Diddenuewen]].

Amnéville gëtt och nach ''Amnéville-les-Thermes'' genannt, deen Numm fënnt een haaptsächlech am touristesche Beräich an op Stroosseschëlter.

==Geschichtleches==
Amnéville huet net ëmmer Amnéville geheescht. Dëst ass eréischt zanter dem Enn vum [[Éischte Weltkrich]] sou. Amnéville dat am Ufank eng Uertschaft mat lauter Aarbechterhaiser (Kolonien) war, gouf virun 1914 ënner däitscher Herrschaft opgeriicht fir Wunnengen ze hu fir déi vill Aarbechter, déi aus allen Ecke wéinst der Stolindustrie dohi schaffen a wunne koumen.

Well d'Uertschaft enk mat der Stolproduktioun verbonne war, hat den däitsche Kanzler [[Otto von Bismarck|Bismarck]] sech et net huele gelooss fir den Numm ze bestëmmen an huet der Uertschaft den Numm '''''Stahlheim''''' ginn. Hie war och perséinlech bei der Aweiung vun den éischten Haiser op der Plaz.

==Tourismus==
Amnéville ass als Touristen- an Thermaluertschaft bekannt. Zu Amnéville fanne mer ënner anerem:
*En zoologesche Park , de [[Parc zoologique d'Amnéville]]&lt;ref&gt;([http://www.zoo-amneville.com/ Säit vum Zoo op Franséisch]&lt;/ref&gt;
*E [[Casino (Gebai)|Casino]]
*En ''Espace d'art contemporain'' '''Crid'Art'''&lt;ref&gt; [http://www.cridart.com Säit vum Espace contemporain op Franséisch]&lt;/ref&gt;
*E grousse Sall fir Opféierunge mat 12.000 Plazen, de [[Galaxie (Amnéville)|Galaxie]]
*E Kinosmultiplex
*Bieder
*Eng [[Indoor Schi|Indoorschipist]] d'[[Snow hall d'Amnéville|Snow hall]]
*E Musée mat Motoen a Vëloen, d'[[Maurice Chapleur|Collection Maurice Chapleur]]

{{Kuckt och Moselle}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070311034815/http://www.ign.fr/affiche_rubrique.asp?rbr_id=1087&amp;CommuneId=52686 Amnéville sur le site de l'Institut géographique national]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070312122156/http://www.recensement.insee.fr/RP99/rp99/co_navigation.co_page?nivgeo=C&amp;codgeo=57019&amp;theme=ALL&amp;typeprod=ALL&amp;lang=FR&amp;quelcas=LISTE Amnéville sur le site de l'Insee]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080119100259/http://www.quid.fr/communes.html?mode=query&amp;req=Amn%C3%A9ville Amnéville sur le site du Quid]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatProximiteCoord.php?RadLat1=0.859773430262715&amp;RadLong1=0.107206849309519 Communes les plus proches d'Amnéville]
* {{fr}} [http://www.lion1906.com/Pages/ResultatLocalisation.php?InseeVille=570019 Localisation d'Amnéville sur une carte de France]
* {{fr}} [http://www.mapquest.com/maps/map.adp?latlongtype=decimal&amp;latitude=49.2613888888889&amp;longitude=6.1425&amp;zoom=8 Plan d'Amnéville sur Mapquest]
* {{fr}} [http://www.amneville.com Site officiel de la ville d'Amnéville]
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Metz]]
[[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Metz]]</text>
      <sha1>i05psmpsm761xwu73to6vv62cc5rruu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:SkizzGeschicht</title>
    <ns>10</ns>
    <id>34896</id>
    <revision>
      <id>2680363</id>
      <parentid>1863605</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="rto6sy0p56yf9axe6yw4bprltadzk0f" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div id=&quot;Skizz&quot;&gt;
{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;hintergrundfarbe1 rahmenfarbe2&quot; style=&quot;width: 100%; font-size: 95%; border-style: solid; margin-top: 2px; margin-bottom: 2px; clear: both&quot;
| style=&quot;width: 50px&quot; | [[Fichier:History template (SVG version).svg|48px]]
| Dëse '''[[Portal:Geschicht|Geschichtsartikel]]''' ass eréischt just eng '''[[:Kategorie:Wikipedia:Skizzen|Skizz]]'''. {{SkizzMéi}}
|}
&lt;/div&gt;[[Kategorie:Wikipedia:Skizzen (Geschicht)]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Dokumentatioun}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rto6sy0p56yf9axe6yw4bprltadzk0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680364</id>
      <parentid>2680363</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <origin>2680364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="530" sha1="siwn0btg06p0j3uojp9zbxh1iznu9l3" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;div id=&quot;Skizz&quot;&gt;
{| cellspacing=&quot;8&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;hintergrundfarbe1 rahmenfarbe2&quot; style=&quot;width: 100%; font-size: 95%; border-style: solid; margin-top: 2px; margin-bottom: 2px; clear: both&quot;
| style=&quot;width: 50px&quot; | [[Fichier:History template (SVG version).svg|45px]]
| Dëse '''[[Portal:Geschicht|Geschichtsartikel]]''' ass eréischt just eng '''[[:Kategorie:Wikipedia:Skizzen|Skizz]]'''. {{SkizzMéi}}
|}
&lt;/div&gt;[[Kategorie:Wikipedia:Skizzen (Geschicht)]]&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;{{Dokumentatioun}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>siwn0btg06p0j3uojp9zbxh1iznu9l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Minoesch Kultur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41499</id>
    <revision>
      <id>2680353</id>
      <parentid>2607068</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <origin>2680353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28768" sha1="gm2h7hh2hmj8uhex5k5ty2u3yhyrv4t" xml:space="preserve">[[Fichier:Knossos frise2.JPG|thumb|350px|Minoesche Fresko zu [[Knossos]].]]
Nom [[Griichesch Mythologie|mythesche]] Kinnek [[Minos]] gëtt déi [[Antiquitéit|antik]] Kultur vu [[Kreta]] an der [[Bronzezäit]] '''Minoesch Kultur''' genannt. Am Ënnerscheed dozou gëtt déi zäitgläich Kultur um [[Griicheland|griichesche]] Festland [[Helladesch Kultur]] genannt. D'Minoesch Kultur war déi fréisten [[Héichkultur]] vun [[Europa (Kontinent)|Europa]].

De Begrëff &quot;minoesch&quot; gouf schonn [[1883]] vum [[Arthur Milchhöfer]] benotzt&lt;ref&gt;„''Ich glaube nun in der That, dass wir in den Grundlagen, auf denen die minoische Herrschaft erwuchs, diejenigen Elemente und Beziehungen wiederfinden, aus denen sich uns auf anderm Wege auch die Gesamterscheinung der ältesten Kunst und Cultur in Griechenland und namentlich auf Mykenae ergab''.“ (Arthur Milchhöfer, ''Die Anfänge der Kunst in Griechenland'', Brockhaus, Leipzig, 1883, S. 128).&lt;/ref&gt; an duerch de [[Arthur Evans|Sir Arthur Evans]], deen zanter [[1899]] op [[Kreta]] Ausgruewungen duerchgefouert huet, bekannt. Op &quot;Minos&quot; en Numm oder wéi [[Pharao]] en Titel war, bleift allerdéngs op.

== Geschicht ==

Déi eelst Spueren, datt op [[Kreta]] Leit gewunnt hunn, stamen aus dem [[Neolithikum]], deen op [[Kreta]] wuel ëm [[7000 v. Chr.|7000]] bis [[6000 v. Chr.]] ugefaangen huet. D'Erfuerschung vu [[Kreta]] stécht allerdéngs nach an de Kannerschong, soudatt keng fundéiert Aussoe méiglech sinn. Ëm [[3000 v. Chr.]] huet déi kretesch [[Bronzezäit]] ugefaangen. Op verschiddene Plazen huet sech eng dominant Uewerschicht gebilt, déi fir Héichkulturen typesch war. Ongeféier ee Joerdausend drop sinn déi sougenannt Palaisen entstanen, wéi si zu [[Knossos]], [[Malia]], [[Phaistos]], [[Galatas]] a [[Kato Zakros]] ausgegruewe goufen. Ëm [[1700 v. Chr.]] koum et, warscheinlech duerch en [[Äerdbiewen]], zu der Zerstéierung vun dëse Palaisen, déi duerno nëmmen zum Deel nees opgebaut goufen. No weideren Äerdbiewen ëm 100 Joer méi spéit goufen déi nei Palaisen nach méi formidabel nees opgebaut. An der spéitminoescher Phas ''SM I B''&lt;ref&gt;Klassifikatioun nom [[Nikolaos Platon]] an [[Arthur Evans]].&lt;/ref&gt; ass den Afloss vun de [[Mykene|mykenesche Griiche]] festzestellen. Warscheinlech ëm [[1430 v. Chr.]] koum et zu enger Eruewerung vu [[Kreta]] duerch d'Mykener an der endgülteger Zerstéierung vun de Palaisen. Nëmmen de Palais vu [[Knossos]] gouf nees nei opgebaut. Do kann een elo eng [[Helladesch Kultur|helladesch]] Herrscherschicht feststellen. Entweeder ëm [[1370 v. Chr.]] oder och eréischt ëm [[1200 v. Chr.]] gouf och de jéngste Palais vu Knossos néiergebrannt.

{{Méi Info 1|Geschicht vu Kreta}}
=== Chronologie vun der minoescher Kultur ===

D'[[Chronologie]] vun der minoescher Zäit werft bis haut vill Problemer op. Eng Ënnerdeelung vun de minoeschen Epochen hunn de [[Arthur Evans|Sir Arthur Evans]]&lt;ref&gt;De [[Arthur Evans|Sir Arthur Evans]] ([[1851]]-[[1941]]) huet de Palais vu [[Knossos]] ausgegruewen.&lt;/ref&gt; an den [[Nikolaos Platon]]&lt;ref&gt;Den [[Nikolaos Platon]] ([[1909]]-[[1992]]) huet de Palais vu [[Kato Zakros]] entdeckt.&lt;/ref&gt; opgestallt. Den Evans huet d'minoesch Geschicht no de [[Keramik]]stiler a &quot;Fréiminoesch&quot;, &quot;Mëttelminoesch&quot; a &quot;Spéitminoesch&quot; agedeelt. Dës Phas goufen a méi fein Abschnitter (I, II an III) ënnerdeelt.

D'Klassifizéierung nom Platon geet no de Bauphase vun de minoesche Palaisen. Hien huet tëscht enger &quot;Virpalaiszäit&quot;, enger &quot;Alpalaiszäit&quot;, enger &quot;Neipalaiszäit&quot; an enger &quot;Nopalaiszäit&quot;&lt;ref&gt;Zäit no der entgülteger Zerstéierung vum Palais vu [[Knossos]].&lt;/ref&gt; ënnerscheet.
 
Déi absolut Datéierung vun den Epochen ass net geséchert, a gëtt och haut nach weider diskutéiert. Wichtegst Unhaltspunkte fir déi zäitlech Anuerdnung si kretesch Importer an [[Egypten]] an ëmgekéiert, souwéi den Zäitpunkt vun der [[Minoesch Eruptioun|minoescher Eruptioun]] vun der Vulkaninsel [[Thera]]. Mä och déi [[Egyptesch Chronologie]] ass vum jeeweils aktuelle Stand vun der Fuerschung ofhängeg. Sollt sech bestätegen, datt de Vulkanausbroch op Thera tatsächlech ëm [[1630 v. Chr.]] war, wéi nei wëssenschaftlech Analysen noleeën, an net wéi bis elo ugeholl ëm [[1530 v. Chr.|1530]]/[[1500 v. Chr.|1500]], verschibe sech verschidden Zäitstufe vum Mëttel- a Spéitminoikum. Besonnesch den Ufank vun de Stufen ''SM IA'' an ''SM IB'' an d'Enn vun ''MM III'' missten op d'mannst ee Joerhonnert éischter ugesat ginn. D'Synchronisatioun mat der Egyptescher Chronologie kënnt no der Usiicht vu ville Fuerscher mat den traditionellen Daten allerdéngs besser hin, d'Diskussioun ass also nach net ofgeschloss&lt;ref&gt;Vgl. J. Lesley Fitton, ''Die Minoer'', S. 27-32.&lt;/ref&gt;.

[[Fichier:Throne Hall Knossos.jpg|thumb|400px|right|Trounsall am Palais zu [[Knossos]].]]
{| {{prettytable}}
|+style=&quot;caption-side:bottom&quot; | ''Periodiséierungen no Evans a Platon''
|-
! Evans
! Platon
! traditionell Chronologie
! laang Chronologie
|-
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | Fréiminoesch
| rowspan=&quot;6&quot; valign=&quot;middle&quot; | Virpalaiszäit
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
|-
| FM I
| 3100–2700 v. Chr.
|-
| FM II
| 2700–2200 v. Chr.
|-
| FM III
| 2200–2000 v. Chr.
|-
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | Mëttelminoesch&amp;nbsp;
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
|-
| MM I A
| 2000–1900 v. Chr.
|-
| MM I B
| rowspan=&quot;2&quot; | Alpalaiszäit
| 1900–1800 v. Chr.
|-
| MM II
| 1800–1700 v. Chr.
|-
| MM III A
| rowspan=&quot;5&quot; | Neipalaiszäit
| 1700–1600 v. Chr.
| 
|-
| MM III B
| 1600–1550 v. Chr.
| 1850–1740 v. Chr.
|-
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | Spéitminoesch
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
|-
| SM I A
| 1550–1520 v. Chr.
| 1740–1660 v. Chr.
|-
| SM I B
| 1520–1430 v. Chr.&amp;nbsp;
| 1660–1612 v. Chr.
|-
| SM II
| rowspan=&quot;5&quot; | Nopalaiszäit&amp;nbsp;
| 1430–1400 v. Chr.
| 1612–1570 v. Chr.
|-
| SM III A
| 1400–1330 v. Chr.
| 1570–1460 v. Chr.
|-
| SM III B
| 1330–1200 v. Chr.
| 1460–1410 v. Chr.
|-
| SM III C
| 1200–1100 v. Chr.
| zanter 1410 v. Chr. 
|-
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | Subminoesch
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
| style=&quot;background:#EEEEEE;&quot; | &amp;nbsp;
|}

[[Fichier:Phaestos entrée palais.jpg|thumb|450px|right|Agank vum Palais zu [[Phaistos]].]]
Mat der laanger Chronologie verschiibt sech d'Synchroniséierung mat [[Egypten]] wesentlech:

{| {{prettytable}}
|- style=&quot;background:#efe4c4&quot;
! [[Kreta]]
! [[Zypern]]
! [[Griicheland|Festland]]
! [[Egypten]]
|-
| MM IB, Fréi Palaiszäit || MC IB ||&amp;nbsp;|| 12. Dynastie
|-
| MM II, Fréi Palaiszäit || MC II ||&amp;nbsp;|| 13. Dynastie
|-
| MM III, Spéit Palaiszäit || MCIII || MH (Schachtgriewer) || [[Zweet Tëschenzäit (Egypten)|Zweet Tëschenzäit]], zanter 1680
|-
| SM IA, Spéit Palaiszäit || LCIA || SH IA || Zweet Tëschenzäit
|-
| SM IB I || LC IB || [[Spéithelladikum|SH]] IB || [[Neit Räich (Egypten)|18. Dynastie]] (zanter 1550)
|-
| SM IB I || LC IB || SH IB || 18. Dynastie
|-
| SM IC I || LC IC || SH IC || 18. Dynastie 
|}

==== Virpalaiszäit ====

D'Virpalaiszäit (zirka [[3100 v. Chr.|3100]]–[[2000 v. Chr.]]) war duerch eng Erhéijung vun der Uertschaftsdicht markéiert. D'Uertschafte ware meeschtens kleng Dierfer, an deene fënnef bis aacht Familljen&lt;ref&gt;25-50 Persounen.&lt;/ref&gt; an Haiser, déi unenee gebaut waren, gewunnt hunn. Dës Zort vun der Bebauung war anscheinend fir d'Verdeedegung gutt, sou hunn d'Haiser vu [[Phornou Korphi]] eng zoue Fassad duergestallt. An der [[Keramik]]produktioun sinn nei Formen opgedaucht, an et gouf mat der Veraarbechtung vu [[Metall]] ugefaangen. Am Süde vun der Insel goufen haaptsächlech [[Dromos|Kuppelgriewer]] fonnt. Géigestänn an de Griewer weisen op eng Erausbildung vun enger gesellschaftlecher Elite hin. Handelskontakter hat [[Kreta]] virun allem mat de [[Kykladen]]inselen, awer och mat [[Egypten]] an dem [[Orient|Viischten Orient]]. Wärend der Phas ''FM III'' ass e staarke Bevëlkerungsréckgank ze verzeechnen. Vill Uertschafte goufen opginn, d'Ursaachen heifir sinn onkloer, an och d'[[Archeologie]] kann net weiderhëllefen. An der follgender Epoch ''MM I'' koum et nees zu engem Opschwong a [[Ekonomie|wirtschaftlecher]] a [[kultur]]eller Hisiicht.

==== Alpalaiszäit ====
An der Alpalaiszäit (zirka [[2000 v. Chr.|2000]]–[[1700 v. Chr.]]) si Palaisen als zentral Verwaltungseenheeten entstanen. An der premonetärer [[Ekonomie|Wirtschaft]] vu [[Kreta]] goufen do och Wuere vun all Zort verkaaft a gelagert. D'Palaisen haten och eng [[kult]]esch Funktioun a waren de Sëtz vun der [[Relioun|reliéiser]] a [[Politik|politescher]] Elite. Am Land si fir d'éischt Kéier Stied mat remarkabelen [[Drénkwaasser]]- an [[Ofwaasser]]systemer entstanen.

Am [[17. Joerhonnert v. Chr.|17. Jh. v. Chr]] goufen d'Palaisen duerch en [[Äerdbiewen]] zerstéiert, awer séier nees opgebaut.

==== Neipalaiszäit ====

Den Iwwergang zu der Neipalaiszäit ([[1700 v. Chr.|1700]]–[[1400 v. Chr.]]) war relativ harmonesch. De Palais vu [[Knossos]] gouf nei opgebaut a vergréissert, de Palais vu [[Phaistos]] verklengert. Dës Period ass duerch hir héichentwéckelt [[Architektur]] markéiert. 
[[Fichier:Palazzo Minosse7.jpg|thumb|left|450px|De Palais zu [[Knossos]].]]
Ëm [[1430 v. Chr.]] sinn iwwerall op [[Kreta]] Spuere vu Bränn an Zerstéierungen nozeweisen. Dës si wuel op d'Eruewerung vu Kreta duerch d'[[mykene]]sch [[Griicheland|Festland]]-Griichen zeréckzeféieren. D'Palaiszentre goufen zerstéiert. Nëmme [[Knossos]] hat nach bis ongeféier [[1375 v. Chr.]] Bestand, warscheinlech als Sëtz vun engem mykeneschen Herrscher. De Palais soll no der Usiicht vu verschiddene Geléierten ëm dës Zäit zerstéiert gi sinn. Aner Fuerscher sinn allerdéngs der Meenung, d'Datéierung vun de Schrëfttafele vu Knossos wier falsch, a géif op Feeler bei den éischten Ausgruewunge vum [[Arthur Evans|Evans]] zeréckgoen: dësen hätt Geschier aus engem eelere Gebai an de selwechte Kontext wéi d'Schrëfttafele gesat. Dës [[Linear-B]]-Tafelen - an domat d'Zerstéierung vum Palais vu Knossos - wieren domat éischter ëm [[1200 v. Chr.|1200]] ze datéieren. D'Unhänger vun dëser Theorie ginn dovun aus, datt Kreta ëm [[1400 v. Chr.|1400]] ënner [[mykene]]sch Kontroll geroden ass, mä datt awer op d'mannst Knossos ënner den neien Hären nach knapps 200 Joer Bestand hat.

==== Nopalaiszäit ====

An der Nopalaiszäit ([[1400 v. Chr.|1450/1400]]–[[1100 v. Chr.|1100/1050 v. Chr.]]) huet d'minoesch Konscht weider bestanen. Wärend virdrun d'minoesch Kultur staark d'[[Mykenesch Kultur]] beaflosst hat, a warscheinlech de [[Peloponnes]] eruewert hat, sinn elo minoesch a mykenesch Kultur matenee verschmëlzt. Allerdéngs sinn op [[Kreta]] typesch minoesch Elementer bis zum Enn vun der Period erhale bliwwen&lt;ref&gt;Zum Deel och mat Nowierkungen an d'[[Archaik|Archaiesch Zäit]].&lt;/ref&gt;. [[Politik|Politesch]] gesi war Kreta en Deel vun der mykenescher Welt a gouf vu Griiche beherrscht. Mykenesch Herrscher hunn zu [[Knossos]] an eventuell och zu [[Kydonia]] regéiert. Déi aner fréier Palaise sinn eidel bliwwen. An der Zäit ëm ongeféier [[1200 v. Chr.]] gouf et um Festland vill Zerstéierungen, vun deenen och Kreta net verschount bliwwen ass. Dat minoesch-mykenescht huet sech nach bis ongeféier [[1050 v. Chr.|1050]] gehalen. D'Geschicht vu Kreta an den [[Däischter Zäitalteren|&quot;Däischteren Zäitalteren&quot;]] tëscht [[1100 v. Chr.|1100]] a [[750 v. Chr.]] ass bis haut zum gréissten Deel onkloer.

=== Theorien iwwer den Ënnergang ===

[[Fichier:Map Minoan Crete-en.svg|thumb|450px|Kaart vum minoesche Kreta.]]
Den Ënnergang vun de Minoer bleift bis haut voller Rätselen, déi natierlech Plaz fir Spekulatioune loossen. Den [[James Baikie]] huet [[1910]] e Buch erausbruecht, wat sech fir d'éischt Kéier mam Ausbroch vun der Vulkaninsel [[Santorini|Thera]] beschäftegt huet, an dëse fir d'Enn vun de Minoer verantwortlech gemaach huet. De [[Griicheland|griicheschen]] [[Archeologie|Archeolog]] [[Spyridon Marinatos]] huet dës Iddi [[1939]] opgegraff, a seng Theorie verëffentlecht, wouno den Ausbroch ëm d'Joer [[1500 v. Chr.]] all minoesch Küstestied zerstéiert soll hunn.

Dës Theorie, déi wäitverbreet ass, gëllt haut an aller Reegel als widderluecht. D'[[Minoesch Eruptioun|Thera-Eruptioun]] kann den Ënnergang vun de Minoer net direkt erbäigefouert hunn, well d'minoesch Kultur och nach bal 100 Joer nom Ausbroch weider existéiert huet. D'Katastropheszenarien, déi vu risegen [[Tsunami]]en op der Nordküst vu Kreta schwätzen&lt;ref&gt;John Antonopoulos, &quot;The great Minoan eruption of Thera volcano and the ensuing tsunami in the Greek Archipelago&quot;, in: ''Natural Hazards'' 5, 1992, S. 153-168.&lt;/ref&gt;, däerfen no der Erkenntnes, datt den Ausbroch nëmmen hallef sou grouss war, wéi de Marinatos ugeholl huet&lt;ref&gt;Floyd W. McCoy &amp; Grant Heiken, &quot;The Late-Bronze Age explosive eruption of Thera (Santorini), Greece – Regional and local effects&quot;, in: ''Volcanic Hazards and Disasters in Human Antiquity'', 2000, S. 43–70.&lt;/ref&gt; als iwwerdriwwe gëllen. Nach ëmmer diskutéiert gëtt allerdéngs d'Méiglechkeet, datt d'Thera-Eruptioun d'Minoesch Kultur indirekt a laangfristeg geschiedegt huet&lt;ref&gt;Jan Driessen &amp; Colin F. MacDonald, ''The troubled island. Minoan Crete before and after the Santorini Eruption'', 1997.&lt;/ref&gt;.

Weider stinn awer aner schwéier Äerdbiewen, d'Ewechfale vun Ofsazmäert fir kretesch Produiten oder Onrouen als Ursaache fir den Niddergang vun de Minoer zur Diskussioun. Sécher ass nëmmen, datt schliisslech [[Achaier|achäesch]] Herrscher de Palais zu [[Knossos]] iwwerholl hunn. Dobäi kënnt nëmmen eng militäresch Eruewerung a Betruecht. D'Fro no dem Ënnergang vun der minoescher Kultur, déi eng net-indoeuropäesch Kultur war, hat um Ufank vun de Fuerschungen dowéinst groussen Interessi, well d'Minoer ouni Verbindung zu der méi spéider Kultur vu Griicheland verschwonne waren, wéi et geschéngt huet. D'Entzifferung vun der [[Linearschrëft B]] huet awer bewisen, datt et op Kreta an der Nopalaiszäit eng Herrscherschicht gouf déi [[griichesch]] geschwat huet a geneesou gouf et eng netgriichesch, an domat net indoeuropäesch, Herrscherschicht an der [[Linearschrëft A|Linear A Phas]]. D'''Kontinuitéit'' an der Kultur vu Kreta iwwer den Ëmbroch ewech an de Bäitrag vun de Minoer zum Entstoe vum Griichentum ginn zanterhier ëmmer méi däitlech. Well sech och [[Griichesch Mythologie|mythologesch]] Hiweiser op d'Gebuert vum [[Zeus]] op Kreta fannen, sinn dës mam Entstoe vun den Onrouen, déi dës Relioun iwwerliwwert huet, vläicht och en Deel vun der geschichtlecher Wourecht.

== Bevëlkerung a Gesellschaft ==

D'Besiidlungsgeschicht vu Kreta a minoescher Zäit entsprécht um Land zirka der haiteger. D'Stied waren allerdéngs däitlech méi kleng wéi déi modern Stied. Fir [[Knossos]] variéieren d'Schätzungen tëscht 10.000 an 20.000 Awunner. Kreta war domat fir déi deemoleg Verhältnesser zimmlech staark bewunnt.

Dem [[Homer]] seng Beschreiwung vu Kreta als Land mat 90 Stied an enger Mëschung aus Faarwen a Sprooche gëtt vill zitéiert: 
[[Fichier:Lady Cretan costume 1400 BC Staatliche Antikensammlungen.jpg|thumb|left|250px|Eng Fra a kretesche Kleeder ([[Sparta]], ëm [[1400 v. Chr.]]).]]
:::''„Kreta ist ein Land im dunkelwogenden Meer''
:::''Fruchtbar und anmutsvoll und rings umflossen. Es wohnen''
:::''Unzählige Menschen, und ihre Städte sind neunzig:''
:::''Völker von mancherlei Stamm und mancherlei Sprachen. Es wohnen''
:::''Dort Achaier, Kydonen und eingeborene Kreter,''
:::''Dorier, welche sich dreifach verteilet, und edle Pelasger.''
:::''Ihrer Könige Stadt ist Knossos, wo Minos geherrscht hat [...]“''&lt;ref&gt;''[[Odyssee]]'', 19.&amp;nbsp;Gesang, 173-179, Iwwersetzung nom [[Johann Heinrich Voss]].&lt;/ref&gt;

Dës Verse bezéie sech zwar op eng méi spéit Epoch, mä och a minoescher Zäit kéinte schonn [[Ethnie|ethnesch Gruppen]] am Kader vun den Handelsbezéiungen op d'Insel komm sinn.

Ouni Zweiwel huet sech déi minoesch Gesellschaft um Wee zu hirer Héichkulturphas sozial differenzéiert. Ënnerschiddlech Votivgeschenker an de Griewer loossen op ënnerschiddlech sozial Stellungen zu Liefzäite schléissen. Geneesou ass eng staark Spezialiséierung festzestellen: et gouf Fëscher, Rudderer, Kapitänen, Zaldoten, Schreiwer, Moler, Bauaarbechter, Architekten, Museker asw. Ongekläert bleift awer, wouran déi sozial Stellung begrënnt war, op s'ierflech war, an op schonn tëscht Sklaven a Fräien en Ënnerscheed gemaach gouf.

Déi prominent Duerstellung vu Fraen, warscheinlech [[Paschtouer|Paschtéiesch]], an der minoescher Konscht - typescherweis mat plakeger Broscht - huet zu Spekulatiounen iwwer e [[Matriarchat]] gefouert. Ouni Zweiwel hate Fraen - zum Beispill als Paschtéiesch - gesellschaftlech wichteg Funktiounen. Awer och wann d'griichesch Iwwerliwwerung fir eng aflossräich Positioun vun de minoesche Frae schwätzt, bleift d'Fro no der Stellung vun de minoesche Fraen, a vun de Verhältnesser tëscht de Geschlechter ouni Äntwert, well d'Quelle feelen.

== Konscht a Kultur ==

Haaptwierker an der minoescher Konscht waren nieft der [[Architektur]] virun allem déi sëlleg Wand- a Vasemolereien. Besonnesch ernimme muss een och d'[[Glyptik]]. D'[[Plastik]] huet eng méi kleng Roll gespillt.

Grondformen an der minoescher Konscht ware logesch [[Geometrie|geometresch]] Zeechnungen, déi mat Spiralen a Planzemotiver verbonne goufen. Hei sinn och Welleranken a Palmetten opgetrueden.

[[Fichier:Knossos Bull-Leaping Fresco.jpg|thumb|450px|Fresko vun engem Stéier zu [[Knossos]].]]
Schonn zanter [[2500 v. Chr.]] goufe Vase mat einfache geometresche Mustere bemoolt. Mam Ufank vun der [[Bronzezäit|Mëttlerer Bronzezäit]] ëm [[2000 v. Chr.]] an domat dem Ufank vun der minoescher Héichkultur am méi enke Sënn, hat d'Vasemolerei hir éischt Bléi. D'Vase waren dacks ganz fein an op däischterem Hannergrond mat ville florale Motiver bemoolt&lt;ref&gt;Vgl. [[Kamares-Stil]].&lt;/ref&gt;. Zanter ongeféier [[1650 v. Chr.|1650]] huet de [[Mieresstil]] ugefaangen. Besonnesch Biller vu Mierbewunner ware beléift. D'Faarwegkeet vun der Bemolung gouf e bëssen ageschränkt. Zanter [[1450 v. Chr.]] ass e gewëssen Niddergang festzestellen. D'Vase goufe méi graff an d'Biller vun de Planze goufen ëmmer méi stiliséiert.

Schonn zanter [[2500 v. Chr.]] goufe wichteg Raim [[stuck]]éiert a rout bemoolt. Zanter der Phas ''MM I'' (zirka [[2000 v. Chr.]]) gëtt et Beleeger fir einfach geomeetresch Musteren zu [[Malia]] an zu [[Phaistos]].
Virun allem am Palais vu [[Knossos]], mä och op anere Plazen, goufe [[Wandmolerei]]e fonnt. Déi eelst Beispiller ginn ëm [[1700 v. Chr.|1700]] bis [[1600 v. Chr.]] ugesat. D'Wandmolerei weist vun Ufank un eng Virléift fir Naturzeenen, Blummen a stiliséiert Landschaften. Besonnesch gutt gelonge sinn de Minoer d'Duerstellunge vun de Beweegungen, déi d'minoesch Konscht däitlech vun der [[Egypten|egyptescher]] a [[Mesopotamien|mesopotamescher]] ënnerscheet. D'Molereie falen och duerch hir vill Faarwen op. Et goufe méi oder manner liewensgrouss Duerstellunge gemoolt, awer och Biller, déi als Miniaturfreske bezeechent ginn.

Besonnesch waren och déi flaach Relieffer aus Stuck, déi virun allem zu Knossos fonnt goufen. Heirop goufe Figuren duergestallt, awer och endlos Musteren. Dës Stuckrelieffe waren an der Reegel och bemoolt.
[[Fichier:Linear A tablets filt.jpg|thumb|left|400px|[[Linearschrëft A|Linear A]]-Tafelen aus [[Akrotiri (Santorini)|Arkotiri]] op [[Santorini]].]]
D'minoesch [[Plastik]] war meeschtens relativ kleng. [[Terrakotta|Terrakotte]] waren éischter usprochslos. Kleng Bronzefiguren, déi net méi grouss wéi 25&amp;nbsp;cm sinn, sinn dogéint immens no un der Natur. Si stelle meeschtens Leit duer, déi bieden, an dofir d'Äerm an der Luucht hunn. Geneesou realistesch sinn d'Déierefiguren, besonnesch vu Stéieren a Geessen.

D'kretesch Palaise waren onbefestegt, a fir de Kult ëm grouss Häff gruppéiert.

Déi kretesch Relioun war duerch hir Duerstellung op Vasen a Mauere grondverschidde vun den [[Neolithikum|neolithesche]] Reliounen: si huet d'Gëtter net als gräifbaart Idol veréiert, mä als Naturmuechten, deenen hir Gestalt nëmmen a Visiounen ze gesi war, an deenen hiert Geheimnis an urale [[Seechen|Legende]] vun der Gebuert, der Léift an de Kämpf vun de Gëtter ugedeit ginn ass.

=== Sprooch a Schrëft ===

Eelsten Zeie fir de Gebrauch vun der Schrëft ass e Sigel aus der Phas ''MM I'' deen zu [[Archanes]] fonnt ginn ass. D'Zeeche goufen no der Plaz wou si fonnt goufen ''Archanesschrëft'' genannt. Spéider Entwécklungsstufe vun der Schrëft sinn d'[[Kretesch Hieroglyphen|Hieroglyphen]] déi virun allem am Norde benotzt goufen, souwéi d'[[Linearschrëft A]], déi parallel dozou existéiert huet, wat duerch Sigelen an Tountafelfragmenter iwwerliwwert ass. Eenzegaarteg a rätselhaft ass den [[Diskos vu Phaistos]], dee mat agestempelte Schrëftzeechen dekoréiert ass. D'Benotzung vu Stempelen als Schrëftzeeche stellt fir d'Zäit virun 3700 Joer eng extreem Innovatioun duer.
[[Fichier:Diskos.von.Phaistos Seite.A 11-Aug-2004 asb PICT3371.JPG|thumb|350px|Den [[Diskos vu Phaistos]].]]

Aus der minoescher [[Linearschrëft A]] huet sech déi méi spéit vun de [[Mykene]]r benotzt [[Linearschrëft B]] ofgeleet. D'Textzeien, déi hieroglyphesch a méi spéit a Linearschrëft A festgehale goufen, weisen op eng minoesch Sprooch hin, déi zwar duerch Vergläicher mat der Linearschrëft B zum Deel ze liesen ass, awer nach net komplett entschlësselt konnt ginn. D'Sprooch konnt och nach kenger bekannte [[Sprooch]]efamill zougeuerdent ginn. Am Oste vu Kreta huet d'Sprooch offensichtlech bis an d'historesch Zäit iwwerlieft. Hei goufen Inscriptiounen a [[Griichescht Alphabet|griichescher Schrëft]] fonnt, d'Sprooch vun dësen Inscriptioune gëtt [[Eteokretesch]] genannt.

== Relioun a Mythologie ==

Zentre vun der kretescher [[Relioun]] ware Biergspëtzten an Hielenhellegtemer. Och Palaisen hate kultesch Funktiounen.

Duerstellungen, virun allem op Sigelen a Réng, loossen op eng [[Polytheismus|polytheistesch Relioun]] schléissen, déi fir Akerbaugesellschaften typesch war. Méiglecherweis war d'kretesch Relioun méi geschlechtsspezifesch wéi déi méi spéit [[griichesch Relioun]]. Frae goufe meeschtens mat weibleche Gottheeten duergestallt, Männer mat männlechen.

An den Hellegtemer goufe Votivgeschenker aus Toun, [[Bronze]] a [[Sëlwer]] entdeckt, déi Miniaturbiller vun Déieren, [[Fabelwiesen]] a mënschlechen Extremitéiten duerstellen. Biller vun engem [[Stéier]] kënnen als symbolescht Affer vum duergestallten Déier, e Fouss als Gebiet fir d'Gesondheet vun dësem Kierperdeel interpretéiert ginn.
[[Fichier:Snake Goddess Crete 1600BC.jpg|thumb|left|250px|Eng minoesch Schlaangegottheet (Palais vu [[Knossos]], ëm [[1600 v. Chr.]]).]]
D'Bemolung vun engem [[Sarkophag]], deen zu [[Agia Triada]] fonnt gouf, weist ënner anerem eng Afferzeen: Paschtéiesche afferen der Gottheet e Stéier. De Stéier gëtt dofir op engem separaten [[Altor]] geschluecht. Am Hannergrond ass e Flüttespiller ze gesinn. Um rietse Bord vum Bild sinn en [[Altor]], eng Duebelaaxt sou eng Zort Schräin mat Duebelharen an e Bam z'erkennen. Eventuell huet sou d'Geschicht vun der „''Kinneksduechter''“ [[Europa (Kontinent)|Europa]] wuel e realen Hannergrond.

Duerch nei [[Archeologie|archeologesch]] Ausgruewunge bei [[Anemospilia]] a [[Knossos]] am Joer [[1979]] goufen och op Kreta déi fir vergläichbar Reliounen typesch [[Mënschenaffer]] beluecht.

Den [[Theseus|Theseus-Mythos]] beschreift wuel verzerrt an an enger [[Metapher]] déi kultesch Zesummenhäng op Kreta, wat als Wéi vun der europäescher Kultur gëllt. Och d'Gebuert vum [[Zeus]] gëtt am Mythos an eng Hiel um Bierg [[Ida]] verluecht. Well bei der Aféierung vu senger Relioun ëmmer vu Kämpf erzielt gëtt, kéint de Verfall vun der Kultur och mat engem bluddege Reliounswiessel vum [[Kronos]] op den Zeus ze dinn hunn, deen, wéi en op d'[[Griicheland|Festland]] komm ass, déi [[Däischter Zäitalteren]] ausgeléist respektiv verlängert huet.

== Bezéiungen no Baussen ==

D'Minoer ware gutt Séifuerer, an déi méi spéit [[Griichesch Mythologie|griichesch Mythe]] schwätze vläicht vun enger [[Thalassokratie]] vum Kinnek [[Minos]], deen déi éischt Séimuecht am [[Mëttelmier]] opgebaut huet. Dës Stellung hunn nom Ënnergang vun der minoescher Kultur wuel d'[[Phenizier]] iwwerholl - allerdéngs ass d'Thees vun enger minoescher Séiherrschaft an der Fuerschung haut net méi onëmstridden.

Op jiddwer Fall beleeën [[Archeologie|archeologesch]] Ausgruewungen eng Verbreedung vun der minoescher Kultur am ëstleche Mëttelmier bis op [[Sizilien]]. Op der Inselgrupp vun de [[Kykladen]] an der südlecher [[Egäescht Mier|Egäis]] huet d'[[Kykladekultur]] vun der [[Bronzezäit]] staark Bezich op d'minoesch Kultur opweises, an den Uertschaftsnumm &quot;Minoa&quot; op de Kykladen an de griichesche Küste weist op eng Presenz vun de Kreter hin. Ënner kreteschem Afloss stoungen ënner anerem d'Inselen [[Santorini|Thera]], [[Kythera]], [[Rhodos]]&lt;ref&gt;Virun allem [[Ialysos]].&lt;/ref&gt; a [[Melos]] souwéi [[Milet]] a [[Klengasien]] an evtl. och [[Zypern]]. Och wann de Charakter an d'Ausmooss vun der politescher a wirtschaftlecher Ofhängegkeet vu Kreta ënnerschiddlech gewäert ka ginn, sou ginn dës Ausseposte vu mionescher Kultur dacks als kretesch Handelsstatiounen ugeschwat.

Enk Bezéiunge gouf et zu [[Egypten]]. Bis ëm [[1400 v. Chr.]] fënnt een an egyptesche Griewer ëmmer nees Duerstellunge vun Emissären aus Kreta. Am egypteschen [[Avaris]] gouf souguer e Palaiskomplex aus der [[18. Dynastie]] fräigeluecht, deen am minoesche Stil gebaut gi war.

Schrëften aus [[Mesopotamien]] beleeën och Kontakter an dës Regioun.

== Archeologesch Sitten ==
[[Fichier:Kreta Gournia.jpg|thumb|450px|right|Iwwerbléck iwwer d'Ausgruewungen zu [[Gournia]].]]
* [[Agía Photia]]: minoesche Landsëtz a Griewerfeld.
* [[Agía Triáda]]: minoesche Landsëtz
* [[Akrotiri (Santorini)|Akrotiri]]: Uertschaft op [[Santorini]] mat minoeschen Aflëss.
* [[Armeni]]: alminoescht Griewerfeld
* [[Eileithyia-Höhl]]: Kulthiel
* [[Fourní|Phourni]]: Nekropol a Kuppelgriewer
* [[Gournia]]: spéitminoesch Stad
* [[Iraklion]]: archeologesche Musée
* [[Itanos]]: minoesch-doresch Hafestad
* [[Kato Zakros]]: minoesche Palais
* [[Knossos]]: minoesche Palais
* [[Malia]]: minoesche Palais
* [[Mochlos]]: minoesch Ausgruewungen
* [[Palekastro|Palékastro]]: minoesch Stad
* [[Phaistos]]: minoesche Palais
* [[Phylakopi]]: minoesch Uertschaft
* [[Tylisos]]: minoesche Landsëtz
* [[Vathipetro|Vathypetro]]: minoesche Landsëtz
* [[Vasiliki]]: minoesche Landsëtz

== Literatur zum Theema ==

* Angelos Chaniotis, ''Das antike Kreta'', C.H. Beck, München, 2004. {{small|(ISBN 3-406-50850-2)}}
* J. Lesley Fitton, ''Die Minoer'', Konrad Theiss Verlag, Stuttgart, 2004. {{small|(ISBN 3-8062-1862-5)}}
* Moses Finley, ''Les Premiers Temps de la Grèce'', Maspéro, Paräis, 1973.
* Reynold Higgins, ''Minoan and Mycenaen Art '', Thames &amp; Hudson, London 1997. {{small|(ISBN 978-0-500-20303-3)}}
* Edmond Lévy, ''Le Système palatial en Orient, en Grèce et à Rome'', Brill, Leyde, 1987.
* Hans Lohmann, &quot;Die Santorin-Katastrophe - ein archäologischer Mythos&quot; in: ''Naturkatastrophen in der antiken Welt'', Stuttgart, 1998.
* Brinna Otto, ''König Minos und sein Volk'', Artemis &amp; Winkler Verlag, Düsseldorf/Zürich, 1997. {{small|(ISBN 3-7608-1219-8)}}
* Jean-Claude Poursat, ''La Grèce préclassique, des origines à la fin du VIe siècle'', Éd. du Seuil, Paräis, 1995. {{small|(ISBN 2-02-013127-7)}}
* Harald Siebenmorgen (Ersg.), ''Im Labyrinth des Minos. Kreta - die erste europäische Hochkultur'', Biering &amp; Brinkmann, München, 2000. {{small|(ISBN 3-930609-26-6)}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Minoan civilization|Minoesch Kultur}}
* {{de}} [http://www.wissenschaft-online.de/artikel/859444 Abenteuer Archäologie: Joachim Schüring, ''Eine unendliche Geschichte''.]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20080530030137/http://www.ancient-cultures.com/griechische_zivilisation.php ''Beginn der griechischen Zivilisation - Minoer und Mykener''.]
* {{en}} [http://www.sacred-texts.com/cla/moc/index.htm Donald A. Mackenzie, ''Myths of Crete &amp; Pre-hellenic Europe''.]
* {{fr}} [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/le_peuple_de_minos.asp Paul Faure, ''Le peuple de Minos''.]

{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Minoesch Kultur| ]]</text>
      <sha1>gm2h7hh2hmj8uhex5k5ty2u3yhyrv4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Navigatioun Geschicht vu Griicheland</title>
    <ns>10</ns>
    <id>41500</id>
    <revision>
      <id>2680350</id>
      <parentid>2049071</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>De(n) Mobby 12 huet d'Säit [[Schabloun:Geschicht vu Griicheland]] op [[Schabloun:Navigatioun Geschicht vu Griicheland]] geréckelt</comment>
      <origin>2049071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1035" sha1="8rh3hm0rhlz4w3ycpaa1yy187audbdi" xml:space="preserve">{{Navbox
|name= Geschicht vu Griicheland
|listclass = hlist
|state=collapsed
|BILD=[[Fichier:Parthenon from west.jpg|60px]]
|title=[[Geschicht]] vu [[Griicheland]]
|group1=[[Prehellenescht Griicheland]]
|list1=
*[[Virgeschicht vu Griicheland]]
*[[Kykladekultur]]
*[[Minoesch Kultur]]
*[[Mykenesch Kultur]]
|group2=[[Antikt Griicheland]]
|list2=
*[[Däischter Zäitalteren]]
*[[Archaik]]
*[[Klasseschen Zäitalter]]
*[[Hellenismus]]
*[[Réimescht Griicheland]]
|group3=[[Griicheland am Mëttelalter|Mëttelalterlecht Griicheland]]
|list3=
*[[Byzantinescht Räich]]
*[[Ottomanescht Griicheland]]&lt;br&gt;
|group4=[[Griicheland am 19. an 20. Joerhonnert|Zäitgeschichtlecht Griicheland]]
|list4=
*[[Republik vun de Ioneschen Inselen]]
*[[Griicheschen Onofhängegkeetskrich|Onofhängegkeetskrich]]
*[[Griichesche Biergerkrich|Biergerkrich]]
*[[Griichesch Militärdiktatur|Militärdiktatur]]
*[[Griicheland|Hellenesch Republik]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Navigatiounsläischten:Geschicht|Griicheland]]
[[Kategorie:Griicheland| S]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8rh3hm0rhlz4w3ycpaa1yy187audbdi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680362</id>
      <parentid>2680350</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nom Réckelen Numm vun der Schabloun adaptéiert</comment>
      <origin>2680362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1037" sha1="caomj3jbqdmny3xzgruu0gu752zo0os" xml:space="preserve">{{Navbox
|name= Navigatioun vu Griicheland
|listclass = hlist
|state=collapsed
|BILD=[[Fichier:Parthenon from west.jpg|60px]]
|title=[[Geschicht]] vu [[Griicheland]]
|group1=[[Prehellenescht Griicheland]]
|list1=
*[[Virgeschicht vu Griicheland]]
*[[Kykladekultur]]
*[[Minoesch Kultur]]
*[[Mykenesch Kultur]]
|group2=[[Antikt Griicheland]]
|list2=
*[[Däischter Zäitalteren]]
*[[Archaik]]
*[[Klasseschen Zäitalter]]
*[[Hellenismus]]
*[[Réimescht Griicheland]]
|group3=[[Griicheland am Mëttelalter|Mëttelalterlecht Griicheland]]
|list3=
*[[Byzantinescht Räich]]
*[[Ottomanescht Griicheland]]&lt;br&gt;
|group4=[[Griicheland am 19. an 20. Joerhonnert|Zäitgeschichtlecht Griicheland]]
|list4=
*[[Republik vun de Ioneschen Inselen]]
*[[Griicheschen Onofhängegkeetskrich|Onofhängegkeetskrich]]
*[[Griichesche Biergerkrich|Biergerkrich]]
*[[Griichesch Militärdiktatur|Militärdiktatur]]
*[[Griicheland|Hellenesch Republik]]
}}
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Navigatiounsläischten:Geschicht|Griicheland]]
[[Kategorie:Griicheland| S]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>caomj3jbqdmny3xzgruu0gu752zo0os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mykenesch Kultur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41532</id>
    <revision>
      <id>2680354</id>
      <parentid>2665919</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31532" sha1="19he5mnbat15ncyy50iwdvdu0ihgrou" xml:space="preserve">[[Fichier:MaskeAgamemnon.JPG|thumb|280px|Mykenesch Mask, déi fälschlecherweis [[Mask vum Agamemnon]] genannt gëtt (Archeologesche Musée vun [[Athen]]).]]
D''''Mykenesch Kultur''' war eng [[Griicheland|hellenesch]] Kultur am [[Spéithelladikum]] um Enn vun der [[Bronzezäit]]. Den Numm kënnt vun der Stad [[Mykene]], déi um [[Peloponnes]] louch.

D'Mykenesch Kultur gouf um Enn vum [[19. Joerhonnert]] duerch d'Ausgruewunge vum [[Heinrich Schliemann]] zu [[Mykene]] ([[1874]]) an [[Tiryns]] ([[1886]]) bekannt. Dësen huet geduecht, hien hätt d'Welt aus den [[Epos|Epe]] vum [[Homer]], der ''[[Ilias]]'' an der ''[[Odyssee]]'' fonnt. An engem Graf zu [[Mykene]] huet hien eng gëlle Mask fonnt, déi hie &quot;[[Mask vum Agamemnon]]&quot; genannt huet. Och e Palais deen zu [[Pylos]] ausgegruewe ginn ass, huet den Numm &quot;Palais vum [[Nestor]]&quot;. Eréischt d'Ausgruewunge vum [[Arthur Evans|Sir Arthus Evans]] hunn der mykenescher Welt eng eegen Autonomie vis-à-vis vun der [[Minoesch Kultur|minoescher Kultur]] ginn, déi [[Chronologie|chronologesch]] virdru läit.

Bei Ausgruewungen zu [[Knossos]] op [[Kreta]] huet den Evans Dausende vun Tountafele fonnt, déi duerch en Accident beim Brand vum Palais ëm [[1450 v. Chr.]] gebak goufen. Hien huet dës Schrëft [[Linearschrëft B]] genannt, well si senger Meenung no méi wäit entwéckelt war, wéi d'[[Linearschrëft A]]. [[1952]] konnt d'Linearschrëft B vum [[Michael Ventris]] an den [[John Chadwick]] entschlësselt an als fréi Form vum [[Griichesch]]en entziffert ginn. Dat huet d'mykenesch Zivilisatioun vun der [[Protogeschicht]] an d'[[Geschicht]] katapultéiert, an hir d'Plaz an der [[Bronzezäit]] vun der [[Egäescht Mier|Egäis]] ginn.

Allerdéngs bleiwen d'Tafelen a Linearschrëft B eng begrenzte Quell. Zesumme mat den Inskriptiounen op de Vase kënnt e Korpus vu knapps 5000 Texter eraus. Am Géigesaz dozou goufen am [[Orient]] Honnerte vu [[sumer]]eschen an [[Akkadescht Räich|akkadeschen]] Tafele fonnt. Déi meescht Texter sinn ausserdeem zimmlech kuerz a meeschtens vun administrativer Natur, wéi zum Beispill Inventairen, déi net fir Archivzwecker bestëmmt waren. Allerdéngs bidden dës Tafelen och en objektive Bléck op d'mykenesch Welt ouni [[Monarchie|kinneklech]] Propaganda.

== Chronologie ==

D'Chronologie vun der mykenescher Kultur gouf vum [[Schweden|schweedeschen]] [[Archeologie|Archeolog]] [[Arne Furumark]] no der Typologie vun den Objeten déi fonnt goufen an der [[Stratigraphie]] vun den Ausgruewungsplazen opgestallt&lt;ref&gt;Arne Furumark, ''Mycenaean Pottery'', Band II: ''Chronology'', 1941.&lt;/ref&gt;. Och wann dës Chronologie kritiséiert gëtt, sou gëtt si dach weider benotzt. Fir dës Period gëtt de Begrëff [[Spéithelladikum]] (SH) benotzt.
[[Fichier:Mycenae ruins dsc06388.jpg|thumb|left|380px|Ruinen zu [[Mykene]].]]
{| {{prettytable}}
|-
| SH I: || zirka 1550 - 1500 v. Chr. 
|-
| SH II A: || zirka 1500 - 1450 v. Chr.
|-
| SH II B: || zirka 1450 - 1425 v. Chr. (D'Mykener kommen op [[Knossos]] (?))
|-
| SH III A1: || zirka 1425 - 1380 v. Chr. (Zerstéierung vu Knossos)
|-
| SH III A2: || zirka 1380 - 1300 v. Chr. (Héichzäit vun de mykenesche Palaisen)
|-
| SH III B1: || zirka 1300 - 1250 v. Chr.
|-
| SH III B2: || zirka 1250 - 1200 v. Chr. (Zerstéierung vun de mykenesche Palaisen um Kontinent)
|-
| SH III C1: || zirka 1200 - 1125 v. Chr.
|-
| SH III C2: || zirka 1125 - 1100 v. Chr.
|}

D'Phas ''SH I'' ass gläichzesetze mat der Transitioun tëscht [[Helladikum|Mëttelhelladikum]] a [[Spéithelladikum]]. De kulturelle Charakter vun der mykenescher Zivilsatioun huet sech an dëser Period opgebaut.

An der Phas ''SH II'' koum et zu enger Steigerung vun den archeologesche Sitten. Um Enn vun dëser Period goufen d'[[Minoesch Kultur|minoesch]] Palaise vu [[Knossos]], [[Phaistos]], [[Malia]] a [[Kato Zakros]] zerstéiert. Nëmme Knossos gouf op en Neits bewunnt, an huet mykenesch Zich ugeholl. Et gëtt ugeholl datt de Palais vu &quot;Mykener&quot;, déi [[Kreta]] eruewert hunn, okkupéiert gouf, an déi hei un d'Muecht komm sinn. D'Archiver a [[Linearschrëft B]] vu [[Pylos]] stamen ongeféier aus der Phas ''SH II B''.

An der Phas ''SH III'' huet sech mykenesch Zivilisatioun weider verbreet. Ausser [[Kreta]] gouf et elo och op aneren Inselen an der [[Egäescht Mier|Egäis]], wéi zum Beispill op de [[Kykladen]] an zu [[Rhodos]] mykenesch Sitten, a souguer bis a [[Klengasien]] sinn d'Mykener gereest. Mykenesch Objete goufen am ganze [[Mëttelmier]]raum, an [[Europa (Kontinent)|Zentraleuropa]] an op de [[Vereenegt Kinnekräich|Britteschen Insele]] fonnt. Mykenesch Stied goufen op [[Zypern]] an am [[Levante]] gegrënnt.

Um [[Griicheland|griichesche Festland]] goufen d'Palais-Festungen, d'''Tholoï'', ëmmer méi monumental. Fir d'Period ''SH III B1'' beweisen d'Schätz déi zu [[Mykene]] an [[Orchomenos]] fonnt goufen, datt d'mykenesch Herrscher zimmlech räich waren. Dës Period war och den Héichpunkt vun der mykenescher Zivilisatioun. D'Archiver vu Knossos stame wuel aus der Phas ''SH III B'' (zirka [[1250 v. Chr.]]).

== Wie waren d'Mykener ? ==

Zanter der Entschlësselung vun den Tafelen a [[Linearschrëft B]] ass gewosst, datt dat Vollek, wat &quot;Mykener&quot; genannt gëtt, [[Griicheland|Griiche]] waren. Keng geschriwwe Quell vun engem mykenesche Site verréid eis, wéi sech dëst Vollek selwer genannt huet. No der ''[[Ilias]]'', déi Griichen dacks [[Achaier]] nennt, an andeems een och d'[[Hethiter]] mat abezitt, déi vun engem [[Ahhiyawa]] schwätzen, wollt een de Mykener den Numm Achaier ginn. Mä d'Hethiter-Argument ass nach laang net vun alle Fuerscher akzeptéiert, a wat den [[Homer]] ugeet, sou kann d'Wuert &quot;Achaier&quot; bei him verschidde Bedeitungen hunn.
[[Fichier:NAMA Mycènes Dame au lys.jpg|thumb|380px|Fresko aus dem [[13. Joerhonnert v. Chr.|13. Joerhonnert]] zu [[Mykene]].]]
D'[[Linguistik|linguistesch]] Analys vun den Texter a [[Linearschrëft B]] bréngt d'mykenesch Sprooch no u griichesch Dialekter vu spéideren Zäiten erun, mä éischter dem [[Ionien|ioneschen]], dem [[Attika|atteschen]] an dem [[Aioler|ailoeschen]] wéi den achaieschen Dialekter a klassescher Zäit. Sou géifen déi éischt vum mykeneschen hierkommen, déi zweet wieren zwar mam mykenesche verwandt, mä géifen zu enger Grupp gehéieren, déi scho verschidde vun de Mykener an der [[Bronzezäit]] war.

D'linguistesch Fro, déi sech op e Verglach mat de Sprooche vun de follgende Periode baséiert, geet awer sécherlech net duer, fir d'Mykener kloer z'identifizéieren. Näischt beweist, datt dës Mykener eng eenzeg [[Ethnie|ethnesch]] a linguistesch Communautéit waren, an et ass méi probabel, an hinnen eng Sammlung vu Vëlker ze gesinn, déi hirersäits d'Virfahre vun den Achaier, Ionier asw. waren.

D'mykenesch Gesellschaft schéngt an zwou Gruppe vu fräie Männer opgedeelt gewiescht ze sinn: den Entourage vum Kinnek, dee sech ëm d'Administratioun am Palais gekëmmert huet, an d'Vollek, den ''da-mo'', deen an de Gemenge gewunnt huet. Dëst Vollek an de Gemenge gouf vu kinneklechen Agenten encadréiert, huet missen Aarbechte leeschten, a Steieren un de Palais bezuelen.

Déi, déi am Palais geschafft hunn, waren dacks héich Fonctionnairen, déi wuel déi grouss Haiser, déi ronderëm d'Palaise fonnt goufen, bewunnt hunn. Et gouf awer och aner Persounen, déi duerch hire Beruff zwar un de Palais gebonne waren, awer net onbedéngt méi räich wéi d'Membere vum ''da-mo'' waren: Handwierker, Baueren, evtl. Händler. Ganz um Enn vun der sozialer Leeder stoungen d'[[Sklaverei am ale Griicheland|Sklaven]], ''do-e-ro'' (männl.) an ''do-e-ra'' (weibl.). An den Texter geet nëmme vun deene Leit riets, déi vir de Palais geschafft hunn.

== Politesch Organisatioun ==

Well et keng direkt Quelle ginn, kann déi generell politesch Organisatioun vun der mykenescher Welt net sécher gewosst sinn. Dem [[Homer]] no war [[Griicheland]] a verschidde Staaten ënnerdeelt, déi hien an der ''[[Ilias]]'' ernimmt: [[Mykene]], [[Pylos]] an [[Orchomenos]], déi och duerch d'[[Archeologie]] bekannt sinn, mä vläicht och [[Sparta]] oder [[Ithaka]]. D'Archeologie kann dëst awer net confirméieren. Nëmmen d'Staate vu [[Pylos]] a [[Knossos]] si kloer duerch Texter a [[Linearschrëft B]] attestéiert. Deemno ass net gewoss, wat den dominante politeschen Zentrum vun der [[Argolis]] war: [[Mykene]], [[Tiryns]] oder [[Argos]] ? Wat war mat [[Athen]], [[Gla]] a [[Iolkos]] ? 
[[Fichier:Sites mycéniens.png|thumb|left|450px|Déi wichtegst mykenesch Stied a [[Griicheland]].]]
An den [[Hethiter|hethitesche]] Quelle geet vun engem &quot;Kinnek vun [[Ahhiyawa]] » riets, deen de selwechte soll si wéi de &quot;Kinnek vun den [[Achaier]]&quot;. An der ''[[Ilias]]'' ass de Kinnek vun den Achaier keen anere wéi de Kinnek vu [[Mykene]], den [[Agamemnon]]. Mä näischt beweist, datt dës Ahhiyawa och Achaier waren, an d'Lokalisatioun vun hirem Räich bleift ëmstridden: [[Klengasien]], [[Rhodos]], [[Griicheland|Kontinentalgriicheland]] ? Wa verschidde Fuerscher sech op d'hethitesch an homeresch Quelle beruffe wëllen, fir aus dem mykenesche Griicheland eng Konfederatioun vu Staaten ze maachen, déi duerch e Kinnek, ''primus inter pares'', wuel de Kinnek vu Mykene, dominéiert goufen, sou gëtt et heifir bis haut keng Beweiser.

Op méi klengem Plang wësse mir allerdéngs besser Bescheed iwwer d'intern Organistatioun vun zwee Kinnekräicher, [[Pylos]] a [[Knossos]]. Mä och hei ass nach laang net alles gewosst.

De Staat schéngt e [[Monarchie|Kinnekräich]] gewiescht ze sinn, dat vun engem Kinnek, dem ''wa-na-ka'' (ϝάναξ / ''wánax'') dirigéiert ginn ass, an dee wuel eng militäresch, juristesch a reliéis Roll hat. Dëse ka mam [[homer]]eschen ἄναξ / ''anax'' identifizéiert ginn, dem &quot;gëttlechen Här&quot;, dem &quot;Meeschter vum Haus&quot;. An den Affertexter gëtt de Begrëff néngmol ernimmt, wat drop hindeit, datt d'Herrscher vu Pylos a Knossos e Kult kruten. Mä, wéi beim Homer, kann de Begrëff och eng Gottheet bezeechnen.

Ënner dem Kinnek stoung de ''ra-wa-ke-ta'' (''lawagetas''), wuel de Chef vun der Arméi. Allebéid hate si eegent Land, wat ''te-me-no'' (τέμενος / ''témenos'') genannt gouf. Aner Würdendréier waren d&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''te-re-ta'' (''telestai''), déi an den Texter als Landbesëtzer ernimmt ginn. Si hate vläicht och eng reliéis Funktioun. D&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''e-qe-ta'' (''equetai''), waren den Entourage vum Kinnek. Dës ware Krieger.

Nieft de Membere vum Haff waren nach aner Dignitaire fir déi lokal Administratioun vum Territoire zoustänneg. D'Kinnekräich vu [[Pylos]] war an zwou grouss Provënzen ënnerdeelt, d&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''De-we-ra ka-ra-i-ja'', déi no Provënz ronderëm Pylos, an d&lt;nowiki&gt;'&lt;/nowiki&gt;''Pe-ra-ko-ra-i-ja'', déi méi wäit ewech ronderëm d'Stad ''Re-u-ko-to-ro'' louch. Weiderhi war d'Kinnekräich a 16 Distriker an a Gemengen ënnerdeelt. Fir dës Distrikter z'administréieren, huet de Kinnek e ''ko-re-te'' (''koreter'', « Gouverneur ») an e ''pro-ko-re-te'' (''prokoreter'', « Sous-Gouverneur ») ernimmt. En ''do-mo-ko-ro'' (''damokoros'', « dee sech ëm den Damos këmmert »), huet sech ëm d'Gemengen, d'''da-mo'' (wuertwiertlech « Vëlker », δῆμος / ''dễmos'') gekëmmert, an e ''pa-si-re-u'' (βασιλεύς / ''basileús'') hat och eng Charge op Gemengenniveau, déi awer net genee preziséiert ass. Et schéngt wéi wann hien eng Versammlung vun den Eeleren, ''ke-ro-si-ja'' (γερουσία / ''[[Gerousia|gerousía]]''), dirigéiert hätt. Et ass interessant ze gesinn, datt bei de klassesche Griichen, de ''Basileus'' de Kinnek war, wéi wann tëscht dem Verfall vun der mykenescher Gesellschaft an der klassescher Zäit nëmmen de Gemengefonctionnaire als héchst Autoritéit iwwer d'Generatiounen iwwerlieft hätt.

== Wirtschaft ==

D'Organisatioun vun der [[Ekonomie|Wirtschaft]] an de mykenesche Kinnekräicher schéngt an zwee gedeelt gewiescht ze sinn: Eng éischt Grupp huet am Orbit vum Palais geschafft, wärend eng aner fir sech selwer geschafft huet. Dëst passt och bei d'sozial Organisatioun. Dëst huet natierlech déi Leit, déi fir de Palais geschafft hunn, net dovun ofgehalen, och hiren eegene Geschäfter nozegoen.
[[Fichier:Olivesfromjordan.jpg|thumb|350px|Oliven, déi ugebaut goufen, fir [[Olivenueleg]] ze produzéieren.]]
D'Wirtschaft gouf vun de [[Schreiwer]] kontrolléiert, déi d'Entréeën an d'Sortie vun de Produitse kontrolléiert hunn, d'Aarbecht verdeelt hunn, a sech ëm d'Distributioun vun de Ratioune gekëmmert hunn. Den ''du-ma-te'' schéngt eng Zort vun Intendant gewiescht ze sinn, deen ee Beräich vun der Wirtschaft iwwerwaacht huet.

=== Akerbau ===

D'Land vun de Kinnekräicher vu [[Pylos]] a [[Knossos]] war an zwee gedeelt: de ''ki-ti-me-na'', den Territoire vum Palais, an de ''ke-ke-me-na'', den Territoire vun der Gemeng, dee vu sougenannte ''ka-ma-na-e-we'' kultivéiert ginn ass, déi wuel aus dem ''da-mo'' koumen. D'Lännereie vum Palais sinn déi, déi an den Texter ze fanne sinn. Een Deel dovu war den ''te-me-no'' vum ''wa-ka-na'' a vum ''ra-wa-ge-ta''. Den aneren Deel, ''o-na-te-re'', huet de Membere vun der Administratioun vum Palais gehéiert. Dëse konnten dëse bebaue loosse vu Sklaven, oder och vu fräie Leit, déi si un d'Land gebonnen hunn.

D'Akerbauproduktioun vun dëse Kinnekräicher ass an der traditioneller &quot;[[Mëttelmier]]-Trilogie&quot; bliwwen: Kar, Olivebeem, Wäin. D'ugebaute Käre waren de [[Weess]] a [[Geescht (Fruucht)|Geescht]]. Ausserdeem goufen [[Olivebam|Olivebeem]] ugeplanzt fir [[Olivenueleg]] ze produzéieren. Dësen Ueleg gouf awer net onbedéngt fir d'Ernierung benotzt, mä éischter fir d'Kierperfleg an de [[Parfum]]. Och [[Wäin]] gouf ugebaut. Niewebäi gouf et [[Léngen]] fir d'Kleeder a [[Sesam]] fir den Ueleg, souwéi verschidde Friichtebeem wéi de [[Figen|Figebam]].

D'Véizucht gouf duerch d'[[Schof]] an d'[[Geess]]en dominéiert. D'[[Kou|Kéi]] an d'[[Schwäin]] ware méi rar. D'[[Päerd]] goufe geziicht, fir d'Krichsween ze zéien.

=== Handwierk ===

D'Organisatioun vum Handwierk ass virun allem am Palaiskader bekannt. D'Archiver vu [[Pylos]] weisen op eng spezialiséiert Aarbecht hin, all Aarbechter huet zu enger preziser Kategorie gehéiert an hat eng spezifesch Plaz an den Etappe vun der Produktioun, besonnesch an der [[Textilindustrie]].

D'[[Textilindustrie]] war ee vun den Haaptsekteure vun der mykenescher [[Ekonomie]]. D'Tafele vu [[Knossos]] weisen eng ganz Produktiounsketten, vun de [[Schof]] bis zum Stockage vum fäerdege Produit an de Geschäfter vum Palais. Fir de Palais vu [[Pylos]] hunn eng ronn 550 Aarbechter an der Textilindustrie geschafft. Zu Knossos waren et der bal 900. 15 Spezialiséierungen an der Textilveraarbechtung konnten identifizéiert ginn. No der [[Woll]] gouf [[Léngen]] am meeschte benotzt.
[[Fichier:Linear B (Mycenaean Greek) NAMA Tablette 7671.jpg|thumb|380px|left|Mykenesch Tafel wou iwwer eng Commande vu [[Woll]] riets geet.]]
Och d'[[Metall]]industrie konnt zu Pylos attestéiert ginn, wou 400 Aarbechter agestallt goufen. De Quellen no gouf d'Metall ënner hinne verdeelt, fir datt si hir Aarbecht maachen, an der Moyenne 3,5&amp;nbsp;kg [[Bronze]] pro Atelier. Wéi si bezuelt goufen ass allerdéngs net bekannt. Op den Distributiounslëschte vun de Ratioune feelen d'Metallaarbechter komplett. Zu Knossos schwätze verschidden Tafele vun enger Schwäertproduktioun, ouni awer op eng richteg Metallindustrie hinzedeiten.

D'Industrie vun der [[Parfumerie]] konnt och nogewise ginn. D'Tafele schwätze vum Hierstelle vu parfuméiertem Ueleg: [[Rous]], [[Salbei]] asw. Duerch d'[[Archeologie]] ass ausserdeem gewosst, datt d'Palaisen och nach aner Handwierker haten: e [[Goldschmatt]], Handwierker déi [[Elfebeen]] verschafft hunn, a [[Keramik]]-Atelieren. Och Olivenueleg gouf produzéiert. Verschidde Beräicher hunn hir Produiten och exportéiert.

=== Handel ===

Den Handel feelt gréisstendeels an de Quellen. Sou ass zum Beispill net gewosst, wat mat parfuméierten Ueleg geschitt ass, nodeem en zu [[Pylos]] stockéiert gouf. Grouss Tounkréi mat Ueleg goufen zu [[Theben (Griicheland)|Theben]] a [[Böotien]] erëmfonnt. Op dëse Kréi goufen Inskriptiounen a [[Linearschrëft B]] fonnt, déi gesot hunn, wou d'Kréi hierkomm sinn, nämlech vu [[Kreta]]. Op de kreteschen Tafele steet awer kee Wuert iwwer d'Exportatioun vun Ueleg. Iwwer d'Textilindustrie gëtt et och nëmme wéineg Informatiounen. Et ass gewosst datt d'[[Minoesch Kultur|Minoer]] hir Stëfter an [[Egypten]] exportéiert hunn, sou kann ugeholl ginn datt d'Mykener dat selwecht gemaach hunn. Si hu warscheinlech d'Erfarunge vun de Minoer fir sech benotzt, grad sou wéi vill Handelsweeër. Obschonn d'Quelle feelen, kann een awer dovun ausgoen, datt verschidden Industrien och exportéiert hunn, well hir Produktioun méi héich war, wéi an de Stied selwer gebraucht gouf.

Wat d'Exportatioun vu mykenesche Produite baussent [[Griicheland]] ugeet, sou kann hei och d'[[Archeologie]] hëllefen. Vill Vase goufen an der [[Egäescht Mier|Egäis]], an [[Anatolien]], am [[Levante]], an [[Egypten]] mä och méi westlech op [[Sizilien]] a souguer an [[Europa (Kontinent)|Zentraleuropa]] bis a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannie]] fonnt. D'Circulatioun vu mykenesche Produkter ka wéinst klengen Tountafelen, de Virgänger vun eise modernen Etiketten, novollzu ginn, . Op dëse klengen Tafelen ass e Sigel an eng Ideogramm mam Objet ze gesinn, deelweis goufen och nach aner Informatiounen notéiert: Qualitéit, Hierkonft, Destinatioun asw.

55 vun dësen &quot;Etikette&quot; goufen [[1982]] zu [[Theben]] fonnt, si haten alleguer en Ideogramm vun enger [[Kou]]. Sou konnt de Wee vum Véi rekonstituéiert ginn&lt;ref&gt;Chr. Piteros, J.-P. Olivier a J.-L. Melena, « Les inscriptions en linéaire B des nodules de Thèbes (1982): la fouilles, les documents, les possibilités d'interprétation », ''Bulletin de correspondance hellénique'', 114 (1990), S.&amp;nbsp;103–184.&lt;/ref&gt;: si koumen aus ganz [[Böotien]] an [[Euböa]] a goufen op Thebe geschéckt, fir geaffert ze ginn. Duerch d'Etikette konnt bewise ginn, datt d'Véi net geklaut war, an och wou et hierkomm ass. Nodeem d'Véi ukomm waren, goufen d'Etikette gesammelt, an eng Compatbilitéitstafel erstallt.

== Relioun a Mythologie ==

[[Fichier:La Dame de Mycènes, fresco.jpg|thumb|350px|Fresko aus dem [[13. Joerhonnert v. Chr.]] zu [[Mykene]] op deem eng weiblech Gottheet duergestallt ass.]]
Et ass net einfach, d'[[Relioun]] fir d'mykenesch Zivilisatioun z'identifizéieren, besonnesch bei den archeologesche Sitten, wou et komplizéiert bleift, eng Kultplaz mat Sécherheet z'identifizéieren. Nëmmen d'Affertexter ginn eis Nimm vun de Gëtter, mä erzielen näischt vun de Ritualer.

Am mykenesche Pantheon gouf et schonn eng Partie Gëtter, déi spéider och am klassesche Griicheland ze fanne waren. De [[Poseidon]] schéngt eng wichteg Plaz ageholl ze hunn, virun allem an den Texter vu [[Knossos]]. Et war wuel eng [[Chthonesch Gëtter|chthonesch Gottheet]], déi mat den [[Äerdbiewen|Ärdbiewe]] verbonne war. Et goufen och eng Partie &quot;Damme&quot; fonnt, ''Potnia'', déi mat de Kultplazen ze dinn haten, wéi zum Beispill d'&quot;Damme vum Labyrinth&quot; op [[Kreta]]. Och vun enger [[Mammegottheet]] mam Numm ''Diwia'' geet riets. Aner Gëtter, déi identifizéiert konnte ginn waren den [[Zeus]], d'[[Hera]], den [[Ares]], den [[Hermes]], d'[[Athena]], d'[[Artemis]], den [[Dionysos]], d'[[Erinyen]] asw. Net veréiert goufen den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]], d'[[Aphrodite]] an d'[[Demeter]] (orientalesch Gottheeten) an den [[Hephaistos]].

Fir d'mykenesch Zäit konnt kee groussen Tempel identifizéiert ginn. Verschidden Hellegtümer goufen allerdéngs fonnt, sou zum Beispill zu [[Phylakopi]], wou vill kleng Statuette fonnt goufen, déi wuel als Kado fir d'Gëtter geduecht waren.

=== Begriefnesritualer ===

Zanter dem [[Spéithelladikum]] goufen d'Leit d'meeschtens ënner dem Buedem begruewen. D'Griewer waren ënner den Haiser, oder baussent de Residenzzonen op Kiefeger oder an engem [[Tumulus]] (θόλος / ''thólos''). Dës Form geet bis an déi eelst Periode vun den Indoeuropäer a [[Griicheland]] zeréck, an d'Wuerzele sinn an de Balkankulture vum [[3. Joerdausend v. Chr.]] bis zu der [[Kurgankultur]] ze sichen.
[[Fichier:Mykene.Treasure.of.Atreus.tholos.jpg|thumb|left|280px|Agank vum « Graf vum [[Agamemnon]] » zu [[Mykene]].]]
D'individuell Griewer waren a Form vun enger ''[[cista]]''. Am ''SH I'' koumen och d'Grafmiwwelen op. Am Spéithelladikum gouf et och Gemeinschaftsgriewer an der Form vun engem Rechteck. Et ass schwéier ze beweisen, op déi verschidde Griewer mat enger Hierarchisatioun vun der Gesellschaft ze dinn hunn. Um Enn vun der Period koum et ëmmer méi dacks zu [[Anäscherung]]en, an déi Praxis gouf ganz wichteg am ''[[Spéithelladikum|SH III C]]''.

Zu den impressionanteste Griewer vun der mykenescher Zäit zielen d'monumental kinneklech Griewer zu [[Mykene]]. Dat berüümtste Graf ass dat &quot;vum [[Agamemnon]]&quot; (de &quot;Schaz vum [[Atreus]]&quot;) an der Form vun engem ''Tholos''. An der Géigend leien d'Griewer vun &quot;der [[Klytaimnestra]]&quot; an &quot;vum [[Aigisthos]]&quot;. Hei goufen iwwerall impressionant Schätz fonnt, déi de [[Heinrich Schliemann|Schliemann]] bei sengen Ausgrueweungen zu [[Mykene]] entdeckt huet.

== Konscht a Kultur ==

[[Fichier:Mycenaean stirrup vase Louvre AO19201.jpg|thumb|350px|Mykenesch Vas ([[14. Joerhonnert v. Chr|14.]]-[[13. Joerhonnert v. Chr.]]).]]
D'[[Archeologie]] huet fir d'mykenesch Zäit vill Keramikwuere fonnt, mat ganz verschiddene Stiler. D'Gréisst vun de Vase war ënnerschiddlech. D'Modeller waren am ''SH III B'' fir d'mykenesch Welt ganz homogeen. Zu dëser Zäit ass och d'Produktioun an d'Luucht gaangen, virun allem an der [[Argolis]], wou déi meescht Vasen hierkomm sinn, déi aus [[Griicheland]] exportéiert goufen. D'Produktioun déi fir d'Exportatioun bestëmmt war, war generell méi luxuriéis an hat gemoolten Dekore mat [[Griichesch Mythologie|mythologeschen]], Krichs- an Déieremotiver. Eng aner Zort Geschier aus [[Metall]] (virun allem [[Bronze]]) gouf op de mykenesche Site fonnt. Verschidde Vase waren och aus [[Elfebeen]] oder [[Faïence]].

Grouss Statue gouf et an der mykenescher Period net. Déi meescht Statue ware kleng a reng an aus Toun, si goufe virun allem zu [[Phylakopi]] mä och zu [[Mykene]], [[Tiryns]] an [[Asinè]] fonnt. D'Majoritéit vun dëse Statuette waren anthromorph Figuren, männlech a weiblech. Hir Bedeitung ass net sécher gekläert, mä et kann een dovun ausgoen, datt déi meescht vun dëse Statuetten als Geschenker fir d'Gëtter geduecht waren, well si op Kultplazen erëmfonnt gi sinn.

D'Molerei vun der mykenescher Zäit war staark duerch d'[[Minoesch Kultur|minoesch]] Molerei beaflosst. Verschidde Freske goufen an de mykenesche Palaisen erëmfonnt. D'Themen op dëse Freske si verschidden: [[Juegd]], Kämpf, [[Pressioun]]en, mythologesch Geschichten. Op anere Freske goufen och geometresch Motiver fonnt.

=== Architektur ===
Déi grouss mykenesch Stied waren alleguer befestegt. Si konnten op [[Akropolis|Akropoleis]] wéi [[Athen]] oder [[Tiryns]] gebaut sinn, un engem groussen Hiwwel wéi [[Mykene]] leien, oder um Mier wéi [[Gla]] a [[Pylos]]. Nieft dëse groussen Zitadelle goufen och kleng isoléiert Festunge fonnt, déi wuel fir d'militäresch Kontroll vum Territoire zoustänneg waren. D'mykenesch Mauere goufen aus grousse Bléck gebaut, déi bis zu 8 Meter Duerchmiesser konnten hunn. Dës Bléck goufen ouni Toun openaner geluecht. Den Agank zu dëse Festunge konnte monumental Paarte sinn, Rampen awer och Galerien. Aus Angscht virun engem Ugrëff haten d'Sitten och hir eege Bure fir sech am Fall vun enger Belagerung mat Waasser kënnen ze versuergen.
[[Fichier:Mycenae lion gate dsc06382.jpg|thumb|left|350px|Léiwepaart zu [[Mykene]].]]
D'mykenesch Sitten haten och verschidden Typpe vun Haiser. Déi klengst Haiser ware quadratesch an tëscht 5 an 20 Meter breet. Hei hunn déi nidderegst sozial Schichte gewunnt. Dës Haiser haten een oder méi Säll. Méi grouss Haiser waren tëscht 20 a 35 Meter laang, hate verschidde Säll an dacks och e Bannenhaff. Si waren änlech wéi d'Palaisen organiséiert. Et ka sinn, datt hei d'Adeleg gewunnt hunn, mä dat ass ëmstridden, well d'Gebaier no beim Palais leien, kann et och sinn, datt dëst Niewegebaier waren, déi zum Palais gehéiert hunn.

Déi gréisst mykenesch Palaise goufen zu [[Mykene]], [[Tiryns]] a [[Pylos]] fonnt. Si waren den Zentrum vun der Administratioun, wat aus den Tafelen ervirgeet, déi hei fonnt goufen. Op architektoneschem Plang ware si d'Ierwe vun de [[Minoesch Kultur|minoesche]] Palaisen, awer och vun anere grousse Residenzen, déi a Griicheland am [[Spéithelladikum]] gebaut goufen. Si goufe ronderëm en Ensembel vun Häff organiséiert. Den Zentrum vum Palais war de [[Megaron]]: dëst war den Trounsall dee ronderëm e ronne Foyer opgebaut war, a wou véier Saile stoungen.

=== Bewaffnung ===

[[Fichier:NAMA Mycènes bouclier 1.jpg|thumb|250px|Fresko zu [[Mykene]] wou e Schëld duergestallt ass.]]
An de Schätz vun der mykenescher Zäit goufen och Waffe fonnt, zu de wichtegsten Entdeckungen zielt d'Bewaffnung vun [[Dendra]], wou de kompletten Ekipement vun engem Krieger fonnt ginn ass. Bronze Placke waren hei op Lieder gebutt, doduerch war d'Rëschtung immens schwéier, a sou gëtt dovun ausgaangen, datt dëse Krieger op engem Sträitwon suz. D'defensiv Bewaffnung déi op de mykenesche Site fonnt ginn ass, ware virun allem Helmer, dorënner och Helmer a Form vum Kapp vun engem [[Wëllschwäin]]. Zwéin Typpe vu Schëlder goufe benotzt: e Modell a Form vun enger 8 an e méi rechteckegt Schëld, wat no uewen ofgerënnt war. Dës Schëlder waren aus Holz a Lieder.

{{Méi Info 1|Aspis}}

D'offensiv Waffe ware virun allem aus [[Bronze]]. Sou goufe Lanzen a Schwäerter a verschiddene Gréisste fonnt. Och Dolchen a Feiler hunn zu der Bewaffnung vun dëser Zäit gehéiert.

== Enn vun der Mykenescher Kultur ==

D'Enn vun der mykenescher Period stellt d'Fuerscher virun eng Partie Problemer, déi nach ëmmer net geléist sinn, souwuel wat d'Chronologie ugeet, wéi och d'Interpretatioun vun den Evenementer.

D'Enn vun der Phas ''SH III B1'' ass duerch Zerstéierunge markéiert, virun allem zu [[Mykene]]. Am ''SH III B2'' sinn d'Defensivanlage vun de mykenesche Stied verbessert ginn, en Zeechen dofir, datt d'Onsécherheet an d'Luucht gaangen ass. Mä dëst war keng Kriseperiod, d'[[Archeologie]] konnt weiderhi Material fannen, wat drop hindeit, datt d'Mykenesch Zivilisatioun nach ëmmer räich war. Um Enn vun dëser Period loosse sech awer vill Zerstéierunge bei de mykenesche Sitten um [[Griicheland|griichesche Festland]] noweisen.
[[Fichier:Mycenes.JPG|thumb|450px|left|D'Ruine vu [[Mykene]].]]
Am ''SH III C'' ass d'Zuel vun de mykenesche Stied a [[Griicheland]] zeréckgaangen, deelweis ëm eng grouss Zuel jee no Regioun&lt;ref&gt;9/10 vun de Sitten a [[Böotien]] si verschwonnen, 2/3 an der [[Argolis]]&lt;/ref&gt;. Aner Site wéi [[Mykene]] oder [[Tiryns]] si weider bewunnt bliwwen, an hei goufen och nach ëmmer mykenesch Spuere fonnt, déi dozou gefouert hunn, datt den ''SH III C'' als een Niveau vun der mykenescher Zivilisatioun ugesi gëtt. Gläichzäiteg huet sech awer och eng nei &quot;barbaresch&quot; [[Keramik]] verbreet, dësen Numm krut si well si auslänneschen Eruewerer zougeschriwwe ginn ass.

Vill Ursaache gi fir den Ënnergang vun der mykenescher Kultur an dëser Period genannt. D'natierlech Facteure wéi e [[Klima]]wandel oder [[Äerdbiewen|Äerdbiewe]] ginn haut verworf. Iwwreg bleiwen zwou grouss Theorien: Vëlkerwanderungen an intern Konflikter. D'Theorie vun de Vëlkerwanderunge beschëllegt Eruewerer, d'mykenesch Sitten zerstéiert ze hunn. Als Eruewerer ginn souwuel d'[[Dorier]] wéi och d'[[Séivëlker]] genannt. Allerdéngs ass vun den Dorier gewosst, datt si och scho virun dëser Zäit um [[Griicheland|griichesche Festland]] doheem waren, a sou ass eng &quot;doresch Invasioun&quot; net warscheinlech. D'Vëlkerwanderungen an sech, déi vum [[Balkan]] bis an den [[Noen Osten|Noen Oste]] gaange sinn, an déi och an den [[Egypten|egypteschen]] Inskriptiounen ernimmt ginn, déi vun Eruewerer als &quot;[[Séivëlker]]&quot; schwätzen, sinn eng Realitéit. Et ass och gewosst datt dës Vëlker fir vill Zerstéierungen an [[Anatolien]] an am [[Levante]] responsabel waren. D'Ernimmung vun engem Vollek mam Numm ''Eqwesh'' an engem egypteschen Text vum [[12. Joerhonnert v. Chr.|12. Joerhonnert]] huet d'Spezialiste spekuléiere gelooss, datt d'Mykener eventuell un dësen Invasioune bedeelegt waren. Dëst ass awer weeder sécher, nach gëtt eng Äntwert op dat, wat an der griichescher Welt geschitt ass.

Bleift déi zweet Theorie, déi d'mykenesch Zivilisatioun duerch intern sozial Konflikter ënnergoe léisst. Dës Hypothees gëtt och deelweis mat der éischter Theorie genannt, andeems nieft de sozialen Divisiounen och [[Ethnie|ethnesch Divisiounen]] derbäigezielt ginn.

Wat och ëmmer d'Ursaache waren, sécher ass, datt d'mykenesch Kultur nom ''SH III C'' verschwonnen ass, an d'Site vu [[Mykene]] an [[Tiryns]] op en Neits zerstéiert goufen, an u Bedeitung verluer hunn. Dëst Enn, wat op déi lescht Jore vum [[12. Joerhonnert v. Chr.|12. Joerhonnert]] datéiert gëtt, koum no engem luesen Néiergang, dee vill Jore gebraucht huet, bis d'mykenesch Zivilisatioun verschwonnen ass. Den Ufank vum [[11. Joerhonnert v. Chr.|11. Joerhonnert]] huet en neie Kontext opgemaach, dee vum Proto-geometreschen an domat dem [[geometreschen Zäitalter]], déi sougenanntn [[Däischter Zäitalteren]] an der traditioneller [[Historiographie]].

== Literatur zum Theema ==
* &quot;Les Mycéniens. Des Grecs du II&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; millénaire&quot; in: ''Les Dossiers d'Archéologie'', n°&amp;nbsp;195, 1994.
* John Chadwick, ''The Mycenaean World'', Cambridge University Press, 1976. {{small|(ISBN 0521290376)}}
* John Chadwick, ''Le déchiffrement du linéaire B'', Gallimard, 1972.
* John Chadwick, ''Corpus of Mycenaean Inscriptions from Knossos'', 4 Bänn, Cambridge University Press, 1987–1999.
* Isabelle Ozanne, ''Les Mycéniens, paysans, pillards et poètes'', Armand Colin, Paräis, 1992. {{small|(ISBN 2200212461)}}
* Jean-Claude Poursat, ''La Grèce préclassique, des origines à la fin du VI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle'', Éd. du Seuil, Paräis, 1995. {{small|(ISBN 2-02-013127-7)}}
* René Treuil, Pascal Darque, Jean-Claude Poursat a Gilles Touchais, ''Les Civilisations égéennes du Néolithique et de l'Âge du Bronze'', PUF, Paräis, 1990. {{small|(ISBN 2130422802)}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Mycenaean civilization|Mykenesch Kultur}}
* {{fr}} [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/la_grece_mycenienne__du_mythe_a_l_histoire.asp Pascal Darcque, ''La Grèce mycénienne: du mythe à l'histoire''.]
* {{en}} [http://www.metmuseum.org/toah/hd/myce/hd_myce.htm D'Mykenesch Kultur am Metropolitan Museum of Art.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20111201050413/http://projectsx.dartmouth.edu/history/bronze_age/ Prehistoresch Archeologie an der Egäis.]
* {{fr}} [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/les_citadelles_myceniennes.asp Louis Godart, ''Les citadelles mycéniennes''.]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20070624085214/http://www.methana.de/cms/mycenean_sanctuary_methana.html Mykenescht Hellegtum bei Methana.]

{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Mykenesch Kultur| ]]</text>
      <sha1>19he5mnbat15ncyy50iwdvdu0ihgrou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Däischter Zäitalteren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41741</id>
    <revision>
      <id>2680355</id>
      <parentid>2646381</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:17:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6664" sha1="o1wyaicec9sbipm290s21xb12vedk1d" xml:space="preserve">[[Fichier:Geometric oinochoe Louvre CA1821.jpg|thumb|340px|[[Geometreschen Zäitalter|Geometresch]] Vas ëm [[750 v. Chr.|750]], nom Enn vun den Däischteren Zäitalteren.]]
An der moderner [[Historiographie]] sinn d''''Däischter Zäitalteren''' (''Dark Ages'' nom Ausdrock vun der englescher Historiographie) am [[Antikt Griicheland|anticke Griicheland]] d'Epoch vum [[12. Joerhonnert v. Chr.|12.]] bis [[8. Joerhonnert v. Chr.]]

D'Invasiounen, déi zu der Zerstéierung vun der [[Mykenesch Kultur|mykenescher Kultur]] gefouert hunn, markéieren den Ufank vun dëser Period. Dat Submykenescht fänkt ëm [[1200 v. Chr.|1200]] un a geet bis [[1015 v. Chr.|1015]]. Duerno koum de [[Geometreschen Zäitalter|Proto-geometreschen Zäitalter]] deen domat opgehalen huet, wéi [[Athen]] sech als kulturelle Foyer ëm [[875 v. Chr.|875]] etabléiert huet, wat duerch de Succès vun enger neier Form vu [[Keramik]], déi [[Geometreschen Zäitalter|geometresch]] genannt gëtt, komm ass, an dem Ufank vum Zäitalter vun de [[Polis|Poleis]].

== E griichescht Mëttelalter ? ==

D'Expressioun &quot;Däischter Zäitalteren&quot; gouf duerch d'Bicher ''The Dark Age'' ([[1971]]) vum [[Anthony Snodgrass]] an ''The Greek Dark Ages'' ([[1972]]) vum R.&amp;nbsp;A. Desborough populariséiert. Zu dëser Zäit huet d'Enn vum [[13. Joerhonnert v. Chr.|13. Joerhonnert]] wéi e komplette Stuerz vun der [[Mykenesch Kultur|mykenescher Kultur]] ausgesinn, a gouf sougouer &quot;d'Katastroph&quot; genannt. D'[[8. Joerhonnert v. Chr.|8. Joerhonnert]] dogéint huet wéi eng richteg [[Renaissance]] a Griicheland ausgesinn. Dem Desborough no hu sech d'Däischter Zäitalteren duerch grouss Invasiounen erkläre gelooss. De Snodgrass war e bësse méi virsiichteg. Allenzwee ware si sech awer eens, en [[Apokalyps|apokalypteschen]] Tableau vun der Period ze molen: dramatesche Stuerz vun der [[Demographie]], d'[[Schrëft]] souwéi [[Architektur|architektonesch Technike]] si verluer gaangen, d'Leit waren aarm asw.

Déi grouss mykenesch Palaise si Bränn zu [[Mykene]], [[Tiryns]], [[Pylos]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] zum Affer gefall. Ausser op [[Kreta]] goufe keng grouss Konstruktiounen aus Steen ënnerholl. Déi grouss Massegriewer goufen duerch individuell Griewer ersat, oder d'Leit goufe verbrannt. D'Aarbecht mam [[Bronze]] huet opgehalen, well et keng Kontakter méi no bausse gouf, fir [[Koffer]] an [[Zënn]] z'importéieren. Eenzeg d'[[Keramik]] ass als materiell Spuer vun der Kultur vun dëser Zäit iwwereg bliwwen. D'[[Linearschrëft B]] ass ausser op [[Zypern]] komplett verschwonnen. Grouss Regioune wéi [[Lakonien]] a [[Messenien]] goufe verlooss. Verschidde Vëlker hunn opgehalen, op hire Felder ze schaffen, an nëmmen nach Déiere geziicht.

== Nei Historiographie ==

Zanter der Zäit vu Snodgrass an Desborough weise sech d'[[Geschicht|Historiker]] allerdéngs méi virsichteg wat en Tableau vun engem Zäitalter ugeet, deen un d'negatiivt Bild vum [[Mëttelalter]] erënnert.

D'rezent [[Archeologie]] huet méi opmierksam d'Site vun den Däischteren Zäitalteren ënner d'Lupp geholl. D'[[Stratographie]] huet eng wichteg Plaz am Buedem an an de Strukture vun de Gebaier ageholl, a sou konnte Spuere vun Tempele fonnt ginn. Et gouf och op Plaze gegruewen, déi net direkt nieft de grousse mykenesche Palaise louchen, an iwwer déi souguer fir d'[[Achaier|achaiesch]] Ära net vill bekannt war. Et goufe sou och wichteg Sitten entdeckt. Op éischter Plaz steet do den [[Heroekult|Herôon]] vu [[Lefkandi]], an [[Euböa]]. Dat war e grousst Gebai aus Stee mat Kolonnen aus Holz, dat iwwer 40 Meter laang war, a war d'Graf vun engem räiche Mann, deen no de Rite begruewe gi war, wéi den [[Homer]] se beschriwwen huet. Dat Graf gëtt op d'[[10. Joerhonnert v. Chr.|10. Joerhonnert]] geschat. Ronderëm den Herôon war e ganze Kierfecht, mat schéin dekoréierte Griewer. Aner Site si [[Kalapodi]], [[Assiros Toumba]] a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] an [[Nichoria]] a [[Messenien]].

D'[[Ethnographie]] huet versicht, d'Evolutioune vun der griichescher Gesellschaft duerch Vergläicher mat anere bekannte Gesellschaften z'erklären. D'Schofhirten aus [[Epirus]] goufen eals Modell fir d'Enn vun der Period benotzt. D'hierarchesch Struktur vun de [[Melanesianer]] gouf benotzt, fir d'Muechtrelatiounen aus den Texter vum [[Homer]] z'ënnersichen. D'[[Archeologie]] muss heifir allerdéngs nach zum Deel d'Beweiser bréngen.

[[Athen]] ass e besonnescht Beispill. Der [[Griichesch Mythologie|griichescher Mythologie]] no huet Athen net ënner der post-mykenescher Regressioun gelidden, well sech hei d'Neleiden zeréckgezunn hunn, d'Nokomme vum [[Neleus]], déi aus [[Pylos]] verdriwwe goufen. Athen huet seng [[Agrikultur]] a seng artistesch Aktivitéit behalen, besonnesch duerch d'proto-geometresch Keramik.

Hautdesdaags ginn d'&quot;Däischter Zäitalteren&quot; éischter als eng Period vu Changementer ugesinn, an net als kompletten Niddergang. Nei Kulten, nei rutuell Praktiken (virun allem bei de Begriefnesritualer) sinn opkomm. Et schéngt och net méi, wéi wann d'[[Polis]] op eemol am [[8. Joerhonnert v. Chr.|8. Joerhonnert]] opgedaucht wir, si ass scho filigran an den [[homer]]eschen Texter ze fannen.

== Literatur zum Theema ==

* Vincent R. D'Arba Desborough, ''The Greek Dark Ages'', Palgrave Macmillan, 1972.
* Claude Mossé, ''La Grèce archaïque d'Homère à Eschyle'', Éd. du Seuil, Paräis, 1990. {{small|(ISBN 2-02-006944-X)}}
* Annie Schnapp-Gourbeillon, &quot;Ces âges qu'on disait obscurs…&quot; in: ''La Méditerranée d'Homère, de la guerre de Troie au retour d'Ulysse'', Les collections de L'Histoire, N°&amp;nbsp;24, 2004.
* Anthony M. Snodgrass, ''The Dark Age of Greece: An Archaeological Survey of the Eleventh to the Eight Centuries BC'', Routledge, 2001. {{small|(ISBN 0-415-93636-5)}}
* James Whitley, ''Style and Society in Dark Age Greece: The Changing Face of a Pre-Literate Society 1100-700 BC'', Cambridge University Press, 2003. {{small|(ISBN 0-521-54585-4)}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20080612060024/http://user.uni-frankfurt.de/~gejic/tod_jenseits/lefkandi.html Ausgruewungen zu Lefkandi.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070711182337/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/aegean/pre-greece/greekdarkages.html ''The Greek Dark Ages''.]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070707195026/http://www.memo.fr/article.asp?ID=ANT_GRE_002#Som2 ''Les siècles obscurs.'']

{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}

[[Kategorie:Aalt Griicheland|Daischter Zäitalteren]]
[[Kategorie:Griichesch Historiographie|Daischter Zäitalteren]]</text>
      <sha1>o1wyaicec9sbipm290s21xb12vedk1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Archaik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41781</id>
    <revision>
      <id>2680356</id>
      <parentid>2525276</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <origin>2680356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9296" sha1="o08wduiiuxbr3x32stzrrn0zz6okk6g" xml:space="preserve">[[Fichier:Temple of Heracles - Agrigento - Italy 2015 (2).JPG|thumb|upright|Den Tempel vum [[Herakles]] zu [[Agrigento]] ([[Sizilien]]).]]
[[Fichier:Thucydides-bust-cutout ROM.jpg|thumb|upright|De griicheschen Historiker [[Thukydides (Historiker)|Thukydides]].]]

D''''Archaik''' ass eng vun de fënnef Epoche vun der [[Griicheland|Geschicht vum ale Griicheland]], déi op der Basis vun der [[Keramik]] definéiert ginn ass.

Den archaieschen Zäitalter geet vu [[620 v. Chr.|620]] bis [[480 v. Chr.]], mä de Begrëff gëtt och deelweis am méi breede Sënn fir d'Period vu [[750 v. Chr.|750]] bis [[480 v. Chr.]] benotzt. Virgänger sinn d'[[Däischter Zäitalteren]] an d'[[Geometreschen Zäitalter|Geometresch Period]], Nofollger ass dat [[Klasseschen Zäitalter|Klassescht Griicheland]].

== Quellen ==

De [[Klasseschen Zäitalter]] huet sech aus de politeschen a soziale Kadere vun der Archaik entwéckelt. Dës Period ass bis haut awer nëmmen zum Deel bekannt. Un éischter Linn stinn d'Poeten, dorënner virun allem den [[Homer]] mat senger ''[[Ilias]]'' an der ''[[Odyssee]]'', wat déi eenzeg Quell fir d'[[2. Joerdausend v. Chr.|2. Joerdausend]] ass. Méi rezent wéi den Homer huet och den [[Hesiod]] geschriwwen, deen Uerdnung an d'[[Griichesch Mythologie|Mythen]] an d'[[Griichesch Mythologie|Gëtter]] bruecht huet, an dee virun allem duerch säi Wierk ''[[D'Aarbechten an d'Deeg]]'' bekannt ass.
Duerno gëtt et virun allem Auteuren aus der klassescher Zäit, Historiker wéi den [[Herodot]] an den [[Thukydides (Historiker)|Thukydides]]. Den Herodot erzielt virun allem ganz gär [[Anekdot]]en a wëll ëmmer säi ganzt Wësse matdeelen. A sengem Haaptwierk geet et ëm d'Geschicht vun de [[Perserkricher]] tëscht de [[Griicheland|griichesche]] [[Polis|Poleis]] an dem [[Perserräich]]. Fir dëse Konflikt z'erklären, geet hien an d'Archaik zeréck. Den Thukydides huet als Reaktioun op den Herodot geschriwwen, a wëll eng Geschicht schreiwen, déi op Fakte baséiert. Säin Haaptwierk ass de [[Peloponnesesche Krich]].

Den Herodot an den Thukydides koumen awer net aus dem selwechte Milieu. Den Herodot ass um Ufank vum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] a [[Karien]] gebuer, an ass vill gereest. E groussen Deel vu sengem Liewen huet hien zu [[Athen]] verbruecht. Den Thukydides war en [[Athen|atteschen]] [[Adel|Aristokrat]]. Dem Thukydides ass virun allem a sengem éischte Buch zeréck an d'Archaik gaangen, fir verschidde Saache besser z'erklären. 
Den ''[[Athenaion politeia]]'', deem dem [[Aristoteles]] zougeschriwwe gëtt, an deen an den [[330]]er Jore geschriwwe ginn ass, fänkt mat enger politescher Geschicht vun Athen un.

Ausserdeem kann d'[[Archeologie]] en Deel zum Wësse bäidroen. Si leet awer éischter Wäert op Ëmbréch wéi op Kontinuitéiten, a virun allem déi grouss Site goufen ënnersicht.

== D'Entwécklung vun der griichescher Welt ==
=== D'Poleis ===

Net all d'Griichen hunn an enger [[Polis]] gewunnt, virun allem am Norde vu [[Griicheland]] huet sech dëse Modell net direkt verbreet. Wéini d'Poleis opkomm sinn, ass ëmstridden, an et gëtt zwou grouss Tendenzen. Fir déi eng sinn d'Poleis eng Erfindung vun der Archaik, fir déi aner si si schonn am [[2. Joerdausend v. Chr.|2. Joerdausend]] ënner de [[Mykenesch Kultur|Mykener]] opgetrueden, an d'Konzept huet sech an der Archaik ëmmer méi verbreet.
[[Fichier:Sparta ruins.PNG|thumb|upright|Ruine vun der griichescher [[Polis]] [[Sparta]].]]
Nëmme wéineg Quelle schwätzen iwwer d'Gebuert vun der Polis. Den eelsten Zeien ass e Gesetz aus dem [[8. Joerhonnert v. Chr.|8. Joerhonnert]] op [[Kreta]], wat seet datt d'Polis dëst beschloss huet. An der ''[[Ilias]]'' gëtt net direkt vu Poleis geschwat, mä vun engem [[Oikos]] riets, de Chef heivu war en [[Adel|Aristokrat]]. An der ''[[Odyssee]]'' gi Plazen ernimmt, déi der Polis no kommen, an och vun enger Versammlungsplaz, der [[Agora]], geet riets.

{{Méi Info 1|Polis}}

No den [[Däischter Zäitalteren|Däischteren Zäitaltere]] koum et zu enger neier Organisatioun vum Raum an de Gëtter gouf eng méi grouss Plaz an a ronderëm d'Stied ginn. Am [[8. Joerhonnert v. Chr.|8. Joerhonnert]] koum et zu Verännerunge vun de Begriefnesritualer. Virun allem am [[7. Joerhonnert v. Chr.|7. Joerhonnert]] koum et och zu enger demographescher Explosioun, soudatt d'Stied méi grouss gi sinn.

{{Méi Info 1|Däischter Zäitalteren}}

Och d'Relioun huet eng wichteg Roll gespillt. D'Kulte kruten eng méi grouss Bedeitung an der Archaik an hunn d'Existenz vun enger Communautéit markéiert. Och den [[Heroekult]] war e grousst Theema am archaiesche Griicheland. D'Poleis hu sech eng Gottheet gesicht, déi dacks am Rescht vu Griicheland keng gréisser Bedeitung hat, a si als &quot;Papp&quot; ugesinn. Sou hat zum Beispill d'Polis [[Megara]] déi op der Grenz tëscht [[Attika]] a [[Peloponnes]] louch, den [[Alkathoos]] als Grënnungsheros.

An der Archaik koum et zu enger neier Manéier vu militäresche Kämpf, zwee Regimenter vu schwéierer Infanterie stounge sech géintiwwer. Dëst waren d'[[hoplit]]esch [[Phalanx]]en. Dës Phalanx huet an deem Sënn eng Roll bei de Poleis gespillt, well si d'sozial Bezéiunge verännert huet.

{{Méi Info 1|Hoplit}}
== Kolonisatioun an Handel ==
[[Fichier:Selinonte Temple E2.jpg|thumb|Den Tempel vun der [[Hera]] (och [[Tempel E]] genannt) op der archeolescher Plaz [[Selinunte]] an der Gemeng [[Castelvetrano]] op [[Sizilien]]]].
Zu der [[Griichesch Kolonisatioun|griichescher Kolonisatioun]] koum et am [[8. Joerhonnert v. Chr.|8.]] a [[7. Joerhonnert v. Chr.]]. D'Kolonie si bis an de Weste vum [[Mëttelmier]] mat [[Marseille|Massalia]] an [[Nice|Nikaia]] gaangen. Dëse Phenomeen huet um Enn vum [[7. Joerhonnert v. Chr.]] opgehalen.

Am [[7. Joerhonnert v. Chr.|7. Joerhonnert]] koum et zu ville Grënnungen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] an am [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]], dorënner [[Byzanz]] [[660 v. Chr.|660]]. Am Weste gouf virun allem [[Sizilien]] helleniséiert.

Duerch déi Kolonie koum et zu groussem Wuelstand iwwer den Handel. Sou gouf zum Beispill [[Aigina (Insel)|Aigina]], wat selwer keng Kolonien hat, duerch den Handel mat de Kolonien am Okzident an am Schwaarze Mier zimmlech räich.

Zwou weider Konsequenze vun der Kolonisatioun waren d'[[Alphabet]] vun de [[Phenizier]], wat d'Griichen adoptéiert hunn, souwéi d'Suen, déi vum Kinnek vu [[Lydien]] [[Krösus]] erfonnt gi waren. All griichesch Polis huet ugefaangen, seng eege Mënze mat hirem besonnesche Symbol ze drécken, sou zum Beispill d'[[Eil]] fir [[Athen]].

{{Méi Info 1|Griichesch Kolonisatioun}}

== D'Erfindung vun der Politik ==

Wärend der Archaik sinn d'Regimer opkomm, déi eng [[Constitutioun]] haten. Virdru gouf et a [[Griicheland]] virun allem [[Monarchie]]n. Virun de Legislatioune vun [[Drakon]] a [[Solon]] hunn d'[[Adel|aristokratesch]] Famillen dominéiert. Duerch de System vun der [[Isonomie]] sollt eng politesch Egalitéit geschaf ginn.

D'Legislateure vun [[Athen]] si ganz bekannt. Den [[Drakon]] huet e strenge juristesche Code op d'Bee gestallt; vun him kënnt och den Ausdrock &quot;drakonesch&quot;. De [[Solon]] war en anere wichtege Legislateur, deen an de Jore [[594 v. Chr.|594]]-[[593 v. Chr.|593]] [[Archont]] zu Athen war. Seng Gesetzer goufe wéi eng Constitutioun behandelt, a ware fir eng laang Zäit op Panneauen aus Holz op der [[Agora]] ze gesinn.

{{Méi Info 2|Drakon|Solon}}
=== Tyrannis ===

Eng aner Regierungsform vun där Zäit war d'[[Tyrannis]], déi eréischt a [[Klasseschen Zäitalter|klassescher Zäit]] e schlechten Numm krut. Den [[Aristoteles]] huet en däischtere Portrait vun engem Tyrann beschriwwen&lt;ref&gt;Aristoteles, ''Politeia'', V, 1310b.&lt;/ref&gt;: den Tyrann koum ëmmer ouni Constitutioun un d'Muecht, an huet dës illegal behalen. Hie war ëmmer e populäre Chef, deen d'Vollek géint déi al aristokratesch Klass beschützt huet, déi virdrun un der Muecht war. Dacks koum hien awer och selwer aus genee dëser Klass. Seng Muecht war ni vu laanger Dauer, soubal den Tyrann d'Gonscht vum Vollek verluer hat, oder seng Interessen net méi déi selwecht waren, war et nees eriwwer.

D'[[Tyrannis]] war eng politesch Léisung am [[6. Joerhonnert v. Chr.]]. Allerdéngs huet sech de Sënn vun der Tyrannis am [[Klasseschen Zäitalter|klassesche Griicheland]] verännert. Zu där Zäit gouf et d'Tyrannis virun allem an [[Ionien]], mä dës Tyrannen hu géint d'Averständnis vun der Bevëlkerung regéiert, si goufe vum [[Perserräich|perseschen]] Herrscher un d'Spëtzt vun de Stied gestallt. D'Tyrannis huet net déi selwecht Evolutioun matgemaach, wéi d'[[Polis]].

{{Méi Info 1|Tyrannis}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070821102015/http://hypo.ge-dip.etat-ge.ch/www/cliotexte/html/grece.societe.archaique.html Gesellschaft an der Archaik.]
* {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=ANT_GRE_003 Memo: ''L'époque archaïque''.]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20071011105523/http://www.gottwein.de/graeca/GrL05.php ''Die Griechische Archaik''.]
* {{en}} [http://www.fhw.gr/chronos/04/en/ Foundation of the Hellenic World, ''The Archaic Period''.]

{{Autoritéitskontroll}}
{{Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Archaik|!]]</text>
      <sha1>o08wduiiuxbr3x32stzrrn0zz6okk6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680360</id>
      <parentid>2680356</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:19:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nom Réckelen Numm vun der Schabloun adaptéiert</comment>
      <origin>2680360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9308" sha1="ft3w9uux3nt9wdhq1oj5wl9mx4idw69" xml:space="preserve">[[Fichier:Temple of Heracles - Agrigento - Italy 2015 (2).JPG|thumb|upright|Den Tempel vum [[Herakles]] zu [[Agrigento]] ([[Sizilien]]).]]
[[Fichier:Thucydides-bust-cutout ROM.jpg|thumb|upright|De griicheschen Historiker [[Thukydides (Historiker)|Thukydides]].]]

D''''Archaik''' ass eng vun de fënnef Epoche vun der [[Griicheland|Geschicht vum ale Griicheland]], déi op der Basis vun der [[Keramik]] definéiert ginn ass.

Den archaieschen Zäitalter geet vu [[620 v. Chr.|620]] bis [[480 v. Chr.]], mä de Begrëff gëtt och deelweis am méi breede Sënn fir d'Period vu [[750 v. Chr.|750]] bis [[480 v. Chr.]] benotzt. Virgänger sinn d'[[Däischter Zäitalteren]] an d'[[Geometreschen Zäitalter|Geometresch Period]], Nofollger ass dat [[Klasseschen Zäitalter|Klassescht Griicheland]].

== Quellen ==

De [[Klasseschen Zäitalter]] huet sech aus de politeschen a soziale Kadere vun der Archaik entwéckelt. Dës Period ass bis haut awer nëmmen zum Deel bekannt. Un éischter Linn stinn d'Poeten, dorënner virun allem den [[Homer]] mat senger ''[[Ilias]]'' an der ''[[Odyssee]]'', wat déi eenzeg Quell fir d'[[2. Joerdausend v. Chr.|2. Joerdausend]] ass. Méi rezent wéi den Homer huet och den [[Hesiod]] geschriwwen, deen Uerdnung an d'[[Griichesch Mythologie|Mythen]] an d'[[Griichesch Mythologie|Gëtter]] bruecht huet, an dee virun allem duerch säi Wierk ''[[D'Aarbechten an d'Deeg]]'' bekannt ass.
Duerno gëtt et virun allem Auteuren aus der klassescher Zäit, Historiker wéi den [[Herodot]] an den [[Thukydides (Historiker)|Thukydides]]. Den Herodot erzielt virun allem ganz gär [[Anekdot]]en a wëll ëmmer säi ganzt Wësse matdeelen. A sengem Haaptwierk geet et ëm d'Geschicht vun de [[Perserkricher]] tëscht de [[Griicheland|griichesche]] [[Polis|Poleis]] an dem [[Perserräich]]. Fir dëse Konflikt z'erklären, geet hien an d'Archaik zeréck. Den Thukydides huet als Reaktioun op den Herodot geschriwwen, a wëll eng Geschicht schreiwen, déi op Fakte baséiert. Säin Haaptwierk ass de [[Peloponnesesche Krich]].

Den Herodot an den Thukydides koumen awer net aus dem selwechte Milieu. Den Herodot ass um Ufank vum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] a [[Karien]] gebuer, an ass vill gereest. E groussen Deel vu sengem Liewen huet hien zu [[Athen]] verbruecht. Den Thukydides war en [[Athen|atteschen]] [[Adel|Aristokrat]]. Dem Thukydides ass virun allem a sengem éischte Buch zeréck an d'Archaik gaangen, fir verschidde Saache besser z'erklären. 
Den ''[[Athenaion politeia]]'', deem dem [[Aristoteles]] zougeschriwwe gëtt, an deen an den [[330]]er Jore geschriwwe ginn ass, fänkt mat enger politescher Geschicht vun Athen un.

Ausserdeem kann d'[[Archeologie]] en Deel zum Wësse bäidroen. Si leet awer éischter Wäert op Ëmbréch wéi op Kontinuitéiten, a virun allem déi grouss Site goufen ënnersicht.

== D'Entwécklung vun der griichescher Welt ==
=== D'Poleis ===

Net all d'Griichen hunn an enger [[Polis]] gewunnt, virun allem am Norde vu [[Griicheland]] huet sech dëse Modell net direkt verbreet. Wéini d'Poleis opkomm sinn, ass ëmstridden, an et gëtt zwou grouss Tendenzen. Fir déi eng sinn d'Poleis eng Erfindung vun der Archaik, fir déi aner si si schonn am [[2. Joerdausend v. Chr.|2. Joerdausend]] ënner de [[Mykenesch Kultur|Mykener]] opgetrueden, an d'Konzept huet sech an der Archaik ëmmer méi verbreet.
[[Fichier:Sparta ruins.PNG|thumb|upright|Ruine vun der griichescher [[Polis]] [[Sparta]].]]
Nëmme wéineg Quelle schwätzen iwwer d'Gebuert vun der Polis. Den eelsten Zeien ass e Gesetz aus dem [[8. Joerhonnert v. Chr.|8. Joerhonnert]] op [[Kreta]], wat seet datt d'Polis dëst beschloss huet. An der ''[[Ilias]]'' gëtt net direkt vu Poleis geschwat, mä vun engem [[Oikos]] riets, de Chef heivu war en [[Adel|Aristokrat]]. An der ''[[Odyssee]]'' gi Plazen ernimmt, déi der Polis no kommen, an och vun enger Versammlungsplaz, der [[Agora]], geet riets.

{{Méi Info 1|Polis}}

No den [[Däischter Zäitalteren|Däischteren Zäitaltere]] koum et zu enger neier Organisatioun vum Raum an de Gëtter gouf eng méi grouss Plaz an a ronderëm d'Stied ginn. Am [[8. Joerhonnert v. Chr.|8. Joerhonnert]] koum et zu Verännerunge vun de Begriefnesritualer. Virun allem am [[7. Joerhonnert v. Chr.|7. Joerhonnert]] koum et och zu enger demographescher Explosioun, soudatt d'Stied méi grouss gi sinn.

{{Méi Info 1|Däischter Zäitalteren}}

Och d'Relioun huet eng wichteg Roll gespillt. D'Kulte kruten eng méi grouss Bedeitung an der Archaik an hunn d'Existenz vun enger Communautéit markéiert. Och den [[Heroekult]] war e grousst Theema am archaiesche Griicheland. D'Poleis hu sech eng Gottheet gesicht, déi dacks am Rescht vu Griicheland keng gréisser Bedeitung hat, a si als &quot;Papp&quot; ugesinn. Sou hat zum Beispill d'Polis [[Megara]] déi op der Grenz tëscht [[Attika]] a [[Peloponnes]] louch, den [[Alkathoos]] als Grënnungsheros.

An der Archaik koum et zu enger neier Manéier vu militäresche Kämpf, zwee Regimenter vu schwéierer Infanterie stounge sech géintiwwer. Dëst waren d'[[hoplit]]esch [[Phalanx]]en. Dës Phalanx huet an deem Sënn eng Roll bei de Poleis gespillt, well si d'sozial Bezéiunge verännert huet.

{{Méi Info 1|Hoplit}}
== Kolonisatioun an Handel ==
[[Fichier:Selinonte Temple E2.jpg|thumb|Den Tempel vun der [[Hera]] (och [[Tempel E]] genannt) op der archeolescher Plaz [[Selinunte]] an der Gemeng [[Castelvetrano]] op [[Sizilien]]]].
Zu der [[Griichesch Kolonisatioun|griichescher Kolonisatioun]] koum et am [[8. Joerhonnert v. Chr.|8.]] a [[7. Joerhonnert v. Chr.]]. D'Kolonie si bis an de Weste vum [[Mëttelmier]] mat [[Marseille|Massalia]] an [[Nice|Nikaia]] gaangen. Dëse Phenomeen huet um Enn vum [[7. Joerhonnert v. Chr.]] opgehalen.

Am [[7. Joerhonnert v. Chr.|7. Joerhonnert]] koum et zu ville Grënnungen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] an am [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]], dorënner [[Byzanz]] [[660 v. Chr.|660]]. Am Weste gouf virun allem [[Sizilien]] helleniséiert.

Duerch déi Kolonie koum et zu groussem Wuelstand iwwer den Handel. Sou gouf zum Beispill [[Aigina (Insel)|Aigina]], wat selwer keng Kolonien hat, duerch den Handel mat de Kolonien am Okzident an am Schwaarze Mier zimmlech räich.

Zwou weider Konsequenze vun der Kolonisatioun waren d'[[Alphabet]] vun de [[Phenizier]], wat d'Griichen adoptéiert hunn, souwéi d'Suen, déi vum Kinnek vu [[Lydien]] [[Krösus]] erfonnt gi waren. All griichesch Polis huet ugefaangen, seng eege Mënze mat hirem besonnesche Symbol ze drécken, sou zum Beispill d'[[Eil]] fir [[Athen]].

{{Méi Info 1|Griichesch Kolonisatioun}}

== D'Erfindung vun der Politik ==

Wärend der Archaik sinn d'Regimer opkomm, déi eng [[Constitutioun]] haten. Virdru gouf et a [[Griicheland]] virun allem [[Monarchie]]n. Virun de Legislatioune vun [[Drakon]] a [[Solon]] hunn d'[[Adel|aristokratesch]] Famillen dominéiert. Duerch de System vun der [[Isonomie]] sollt eng politesch Egalitéit geschaf ginn.

D'Legislateure vun [[Athen]] si ganz bekannt. Den [[Drakon]] huet e strenge juristesche Code op d'Bee gestallt; vun him kënnt och den Ausdrock &quot;drakonesch&quot;. De [[Solon]] war en anere wichtege Legislateur, deen an de Jore [[594 v. Chr.|594]]-[[593 v. Chr.|593]] [[Archont]] zu Athen war. Seng Gesetzer goufe wéi eng Constitutioun behandelt, a ware fir eng laang Zäit op Panneauen aus Holz op der [[Agora]] ze gesinn.

{{Méi Info 2|Drakon|Solon}}
=== Tyrannis ===

Eng aner Regierungsform vun där Zäit war d'[[Tyrannis]], déi eréischt a [[Klasseschen Zäitalter|klassescher Zäit]] e schlechten Numm krut. Den [[Aristoteles]] huet en däischtere Portrait vun engem Tyrann beschriwwen&lt;ref&gt;Aristoteles, ''Politeia'', V, 1310b.&lt;/ref&gt;: den Tyrann koum ëmmer ouni Constitutioun un d'Muecht, an huet dës illegal behalen. Hie war ëmmer e populäre Chef, deen d'Vollek géint déi al aristokratesch Klass beschützt huet, déi virdrun un der Muecht war. Dacks koum hien awer och selwer aus genee dëser Klass. Seng Muecht war ni vu laanger Dauer, soubal den Tyrann d'Gonscht vum Vollek verluer hat, oder seng Interessen net méi déi selwecht waren, war et nees eriwwer.

D'[[Tyrannis]] war eng politesch Léisung am [[6. Joerhonnert v. Chr.]]. Allerdéngs huet sech de Sënn vun der Tyrannis am [[Klasseschen Zäitalter|klassesche Griicheland]] verännert. Zu där Zäit gouf et d'Tyrannis virun allem an [[Ionien]], mä dës Tyrannen hu géint d'Averständnis vun der Bevëlkerung regéiert, si goufe vum [[Perserräich|perseschen]] Herrscher un d'Spëtzt vun de Stied gestallt. D'Tyrannis huet net déi selwecht Evolutioun matgemaach, wéi d'[[Polis]].

{{Méi Info 1|Tyrannis}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070821102015/http://hypo.ge-dip.etat-ge.ch/www/cliotexte/html/grece.societe.archaique.html Gesellschaft an der Archaik.]
* {{fr}} [http://www.memo.fr/article.asp?ID=ANT_GRE_003 Memo: ''L'époque archaïque''.]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20071011105523/http://www.gottwein.de/graeca/GrL05.php ''Die Griechische Archaik''.]
* {{en}} [http://www.fhw.gr/chronos/04/en/ Foundation of the Hellenic World, ''The Archaic Period''.]

{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Archaik|!]]</text>
      <sha1>ft3w9uux3nt9wdhq1oj5wl9mx4idw69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klasseschen Zäitalter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41826</id>
    <revision>
      <id>2680358</id>
      <parentid>2663580</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nom Réckelen Numm vun der Schabloun adaptéiert</comment>
      <origin>2680358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20190" sha1="9g6y5ey52zpqp9gz50ljkowdhm4jgsv" xml:space="preserve">[[Fichier:Acropolis wide view.jpg|thumb|De [[Parthenon]] zu [[Athen]].]]
De '''Klasseschen Zäitalter''' war a [[Griicheland]] de groussen Deel vum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5.]] a [[4. Joerhonnert v. Chr.]], vum Stuerz vun der [[Tyrannis]] zu [[Athen]] [[510 v. Chr.|510]] bis zum Doud vum [[Alexander de Groussen|Alexander dem Groussen]] [[323 v. Chr.|323]]. Aner Historiker fänke fir de klasseschen Zäitalter och eréischt [[480 v. Chr.|480]] mat de [[Perserkricher]] un.

D'Expressioun vun engem &quot;klasseschen Zäitalter&quot; koum méi spéit vun de Griichen, déi d'Welt, wéi si virum [[Alexander de Groussen|Alexander]] ausgesinn huet als &quot;Gëllen Zäitalter&quot; gesinn hunn. Hautdesdaags gëtt den Ausdrock och benotzt, fir d'Period ze beschreiwen, wéi d'griichesch Valeuren a fundamental Institutiounen hiren Héichpunkt haten.

== 5. Joerhonnert v. Chr.: Perser, Athen a Sparta ==

D'klassescht [[5. Joerhonnert v. Chr.]] ass vu [[500 v. Chr.|500]] bis [[404 v. Chr.]] gaangen, mat liichte Variante jee no [[Geschicht|Historiker]]. Dëst Joerhonnert gouf vun de meeschten Historiker aus [[athen]]escher Siicht ënnersicht, well dës [[Polis]] déi meescht Erzielungen, Theaterstécker a Wierker hannerlooss huet. Andeems sech op Athen konzentréiert gëtt, kann de klasseschen Zäitalter och [[510 v. Chr.|510]] mat dem Stuerz vun der [[Tyrannis]] an de Reforme vum [[Kleisthenes vun Athen|Kleisthenes]] ufänken. Fir d'griichesch Welt war d'Joer [[500 v. Chr.|500]] den Ufank vun der [[Ionesch Revolt|ionescher Revolt]], déi d'[[Perserkricher]] mat sech gezunn huet. Nom Krich koum et zum [[Attesche Séibond]], an [[Athen]] huet seng Muecht ausgebaut, bis [[Sparta]] drop opmierksam ginn ass. [[431 v. Chr.|431]] ass de [[Peloponnesesche Krich]] ausgebrach, an Athen huet schlussendlech [[404 v. Chr.|404]] missen de Kierzeren zéien.

=== De Stuerz vun der Tyrannis an de Kleisthenes ===

[[510 v. Chr.|510]] huet [[Athen]] mat Hëllef vu [[Sparta|lakedemoneschen]] Truppen den [[Tyrannis|Tyrann]] [[Hippias (Tyrann)|Hippias]] gestierzt. De [[Kleomenes I. vu Sparta|Kleomenes I.]] huet eng [[Oligarchie]] an den Hänn vum [[Isagoras]] zu Athen agefouert, mä säi Rival, de [[Kleisthenes vun Athen|Kleisthenes]] konnt d'Muecht u sech rappen, well hie vun der Bevëlkerung a vun den Demokraten ënnerstëtzt gouf. De Kleomenes huet zwar versicht anzegräifen ([[508 v. Chr.|508]] a [[506 v. Chr.|506]]) mä d'Athener stounge fest hanner dem Kleisthenes. D'Reforme vum Kleisthenes&lt;ref&gt;D'Sizilianesch Vesper war en Opstand aus dem Joer 1282 géint d'Herrschaft vum [[Charles I. vu Sizilien|Charles vun Anjou]].&lt;/ref&gt; hunn der [[Polis]] [[Isonomie|isonomesch]] Institutioune ginn, a si sollen och den [[Ostrakismos]] agefouert hunn.

D'[[Isonomie|isonomesch]] an [[Isegoria|isegoresch]] Demokratie huet méi spéit an de Joren [[460 v. Chr.|460]]/[[450 v. Chr.|450]] zu enger méi breeder [[Attesch Demokratie|attescher Demokratie]] gefouert.

{{Méi Info 2|Kleisthenes vun Athen|Attesch Demokratie}}
=== Perserkricher ===

[[500 v. Chr.|500]]/[[499 v. Chr.|499]] hu sech d'[[Griicheland|griichesch]] [[Polis|Poleis]] vun [[Ionien]] am haitegen [[Anatolien]] géint d'[[Perserräich|persesch]] Dominatioun erhuewen. [[Athen]] huet d'Revoltéiert ënnerstëtzt, mä huet nees séier missen opginn. [[494 v. Chr.|494]] hunn d'Griichen d'[[Schluecht vu Lade]] verluer, a [[Klengasien]] ass nees un d'Perser gefall.

[[Fichier:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG|thumb|350px|left|[[Jacques-Louis David]], ''Léonidas aux Thermopyles'', [[1814]].]]
[[492 v. Chr.|492]] hunn d'persesch Genereel [[Mardonios]] an [[Datis]] en Ugrëff op d'Inselen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] ugefaangen, déi sech hinnen ënnerworf hunn, an hu versicht bei [[Schluecht vu Marathon|Marathon]] am Joer [[490 v. Chr.|490]] ze landen, an [[Athen]] anzehuelen. Mä d'athenesch [[Hoplit]]e souwéi d'Verstäerkung vu [[Plataiai]] konnten d'Perser ophalen, a si nees op hir Schëffer zeréckdrécken. D'Zaldote sinn nees séier op Athen zeréckgaangen, a wéi d'persesch Flott hei ukomm ass, an déi komplett Arméi nees viru sech hat, sinn si nees ofgezunn.

[[483 v. Chr.|483]] gouf eng [[Sëlwer]]minn bei [[Laurion]] entdeckt, an duerch d'Mënzen, déi heimat konnte gedréckt ginn, konnt sech [[Athen]] et leeschten, 200 [[Triere]] bauen ze loossen, fir géint d'Piraterie vun der klenger Polis vun [[Aigina (Insel)|Aigina]] virzegoen.

[[480 v. Chr.|480]] huet de [[Xerxes I.]], Grousskinnek vun de Perser, en neie Versuch gewot, fir [[Griicheland]] anzehuelen. Dem [[Herodot]] no hat hien 1.207 Schëffer an iwwer 300.000 Zaldoten. Zwou Brécke goufen um [[Hellespont]] gebaut, fir de Männer, den Déieren an de Wueren de Wee iwwer dës Mierengt z'erlaben. D'Arméi konnt [[Thrakien]] anhuelen, an ass weider Richtung [[Thessalien]] a [[Böotien]] gezunn. D'persesch Flott ass no bei de Küste bliwwen, an huet d'Arméi mam néidege Proviant versuergt. D'griichesch Flott huet versicht, de Kap Artemision ze blockéieren, wärend eng kleng Grupp ënner dem Kinnek vu Sparta [[Leonidas]] sech an der [[Schluecht vun den Thermopylen]] geaffert huet.

D'persesch Zaldote sinn iwwer de Landwee op [[Athen]] komm, a konnten d'Stad anhuelen, d'Awunner waren ewell evakuéiert. Mä d'griichesch Flott louch nach ëmmer an der Bucht virun Athen. Den [[Themistokles]] huet beschloss, d'Perser an d'Mierengt vu [[Schluecht vu Salamis|Salamis]] ze lackelen, an d'Griiche konnten d'Perser hei [[480 v. Chr.|480]] schloen. E Joer drop koum et um Land zu der [[Schluecht vu Plataiai]], souwéi um Mier zu der [[Schluecht vu Mykale]], der definitiver Néierlag vun der persescher Marinn.

D'Perser hu sech doropshin nees zeréckgezunn, an Athen huet seng Positioun, déi et duerch d'Perserkricher kritt hat, ausgebaut an ausgenotzt.

{{Méi Info 2|Ionesch Revolt|Perserkricher}}

=== Den Attesche Séibond an den atheneschen Imperialismus ===

[[Fichier:Map athenian empire 431 BC-fr.svg|right|500px|thumb|Den [[Attesche Séibond]]: aus enger Allianz vu fräie Griiche géint d'Perser gouf en Instrument vun der athenescher Politik.]]
Fir hir Resistenz vis-à-vis vun de Perser weider auszebauen, sinn d'griichesch [[Polis|Poleis]] an enger militärescher Allianz bliwwen, wouvun [[Athen]] d'[[Hegemonie]] iwwerholl huet. D'[[Kykladen]] an [[Thrakien]] goufe befreit, mä zimmlech séier huet d'Arméi virun allem den Zwecker vun Athen gedéngt, well d'Perser definitiv keng Gefor méi waren. [[Naxos]] huet den [[Attesche Séibond]] am Joer [[470 v. Chr.|470]] verlooss, mä gouf vun Athen belagert an huet sech misse fügen a seng Participatioun am Séibond weider bezuelen ([[Phoros]]).

{{Méi Info 1|Attesche Séibond}}
[[464 v. Chr.|464]] koum et um [[Peloponnes]] zu engem [[Äerdbiewen]] an d'[[Heloten]]&lt;ref&gt;Vgl. [[Italieenesch Kricher]].&lt;/ref&gt; hu vun der Katastroph profitéiert, an eng Revolt ugefaangen. [[Sparta]] hat Problemer, d'Uerdnung nees hierzestellen, an huet schlussendlech [[Athen]] ëm Hëllef gefrot. De [[Kimon]] ass mat 4.000 Hopliten op [[Sparta]] gereest. Säi Géigner, den [[Ephialtes]], huet an der Tëschenzäit zu [[Athen]] dovu profitéiter, datt de Kimon fort war, fir [[Demokratie|demokratesch]] Reformen duerchzebréngen.

{{Méi Info 1|Attesch Demokratie}}
[[458 v. Chr.|458]] gouf de Bau vun de [[Laang Maueren|Laange Maueren]] tëscht [[Athen]] an dem [[Piräus]] ugefaangen, an de Schaz vum Séibond gouf vun [[Delos]] op Athen bruecht. Dëse Schaz gouf séier mat de Keesse vun der Stad vermëscht, a gouf och fir d'Konstruktioun vu grousse Gebaier wéi dem [[Parthenon]] benotzt. No [[450 v. Chr.|450]] hat den Attesche Séibond eigentlech kee Sënn méi, Griichen a Perser hu géigesäiteg hir Aflosszone respektéiert. [[447 v. Chr.|447]] huet [[Theben (Griicheland)|Theben]] als Reaktioun op de Séibond d'[[Konfederatioun vu Böotien]] gegrënnt.

Den Dynamismus vun Athen huet zu Spannunge mat Sparta gefouert. [[446 v. Chr.|446]]/[[445 v. Chr.|445]] hunn déi zwou [[Polis|Poleis]] zwar e Friddensofkommes geschwur, mä den atheneschen Afloss huet sech weider verbreet.

=== De Peloponnesesche Krich ===

[[Sparta]] huet dem Spill net méi laang nogekuckt, a sou ass och dem [[Thukydides (Historiker)|Thukydides]] no ee vun den Haaptgrënn fir de [[Peloponnesesche Krich]] an atheneschem Dynamismus. Aner Grënn waren d'Allianz vun Athen mat [[Korkyra]] géint [[Korinth]], d'Belagerung vu [[Potidaia]] an den Handelsblokus vu [[Megara]]. D'[[Peloponnesesch Liga]] huet géint d'Pazifikatiounsvirschéi vum spartanesche Kinnek [[Archidamos]] Athen de Krich erkläert.
[[Fichier:Map Peloponnesian War 431 BC-fr.svg|thumb|440px|left|De [[Peloponnesesche Krich]], [[431 v. Chr.|431]] - [[404 v. Chr.|404]].]]
De Krich huet [[431 v. Chr.|431]] mat der Belagerung vu [[Plataiai]] duerch d'Böotier a Peloponnesier ugefaangen. Ausserdeem sinn d'[[Sparta|Lakedemonier]] an [[Attika]] agefall. D'Athenesch Strategie war, sech hanner de [[Laang Maueren|Laange Maueren]] ze verstoppen, a sech duerch säi Séiräich verfleegen ze loossen. [[430 v. Chr.|430]] koum et zu Athen hanner de Maueren zu enger Epidemie, een Drëttel vun der Bevëlkerung, dorënner de [[Perikles]], sinn ëm d'Liewe komm. [[422 v. Chr.|422]] konnt Sparta d'[[Schluecht vun Amphipolis]] gewannen, mä souwuel de [[Brasidas]] wéi och de [[Kleon]] sinn hei ëm d'Liewe komm. Den [[Nikiasfridden]] gouf [[421 v. Chr.|421]] beschloss. Trotz dem virleefegen Enn vum Krich war d'Period bis [[413 v. Chr.|413]] nach laang net friddlech. [[Athen]] huet sech als nei Alliéiert [[Argos]], [[Elis]] a [[Mantineia (Polis)|Mantineia]] erausgesicht, mä d'Peloponnesesch Liga ass stabil bliwwen, wat si och an der [[Schluecht vu Mantineia (418 v. Chr.)|Schluecht vu Mantineia]] bewisen huet. [[415 v. Chr.|415]] koum et ënner dem [[Alkibiades]] zum Desaster vun der [[Sizilienexpeditioun]].

[[Sparta]] huet [[414 v. Chr.|414]] de Krich nees nei ugefaangen, zesumme mat der Hëllef vum persesche Satrap [[Tissaphernes]]. [[411 v. Chr.|411]] koum et zu Athen zu engem Staatsstreech an eng [[Oligarchie]] gouf an d'Liewe geruff. An der [[Schluecht vun Aigos Potamos]] [[405 v. Chr.|405]] gouf d'Athenesch Flott zerstéiert, an Athen huet sech [[404 v. Chr.|404]] erginn.

D'direkt Konsequenze vum Peloponnesesche Krich waren d'Enn vu Séiräich vun Athen an d'[[Tyrannis]] vun den [[Herrschaft vun den Drësseg|Drësseg]]. [[Sparta]] huet hegemonesch Tendenze gewisen, an um Horizont sinn och aner [[Polis|Poleis]] zu neier Muecht komm: [[Korinth]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]].

{{Méi Info 1|Peloponnesesche Krich}}
== 4. Joerhonnert v. Chr.: Kampf ëm d'Hegemonie ==

De [[Peloponnesesche Krich]] war eng radikal Wenn an der griichescher Welt. Viru [[403 v. Chr.|403]] waren d'Saache kloer. Op der enger Säit gouf et [[Athen]] mat sengen Alliéierten, wat eng Zon vun Afloss an Dominatioun war, op der anerer Säit hat [[Sparta]] d'Hand iwwer de [[Peloponnes]]. No [[403 v. Chr.|403]] goufen d'Saache méi komplizéiert, an eng Partie [[Polis|Poleis]] hunn hir Chance gesicht, fir eng Hegemonie op d'Been ze stellen, déi allerdéngs ni vu laanger Dauer war.

[[390 v. Chr.|390]] huet [[Athen]] en neie Versuch gewot, zu enger Groussmuecht ze ginn, konnt awer d'Positioun aus der Vergaangenheet net méi anhuelen.

=== Spartanesch Hegemonie ===
[[Fichier:Sparta ruins.PNG|thumb|350px|Ruine vu [[Sparta]] haut.]]
Sparta konnt eng staark mä kuerz Hegemonie op d'Bee stellen. Um Enn vum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] war Sparta Meeschter iwwer [[Athen]] a seng Alliéiert. Duerno hunn d'Spartaner nëmmen nach dru geduecht, hir eege [[Polis]] ze verdeedegen. Zu dësem Theema koum et zu Diskussiounen ënner de Spartaner. Fir de [[Lysandros]] sollen d'Spartaner d'athenescht Séiräich zu hirem eegene Profit nees opbauen. Allerdéngs hunn d'Gesetzer vu [[Sparta]] de Besëtz vun [[Eedelmetall]] verbueden, all Eedelmetaller waren d'Proprietéit vun der [[Polis]]&lt;ref&gt;Vgl. [[Schwësterrepublik]]&lt;/ref&gt;. D'Spartaner ware mat souenger Ännerung allerdéngs net averstanen.

Um Ufank vum [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] koum den [[Agesilaos II. vu Sparta|Agesilaos]] op den Troun, deen eng dynamesch Politik bedriwwen huet, a virun allem op d'Gefill vun [[Panhellenismus]] gebaut huet. Hien huet eng Campagne géint d'[[Perserräich|Perser]] ugefaangen, déi zwar erfollegräich war, mä och eng persesch Reaktioun mat sech gezunn huet. D'Persescht Gold ass op [[Athen]] komm, soudatt si hir Flott nees nei opbaue konnten, genee wéi hir Maueren déi [[404 v. Chr.|404]] zerstéiert gi waren. [[394 v. Chr.|394]] hunn d'spartanesch Autoritéiten den Agesilaos nees zeréck op [[Sparta]] geholl, an et koum zu engem [[Guerilla]]krich tëscht Sparta a [[Korinth]], wat vun Athen ënnerstëtzt gouf. D'Spartaner ware sech bewosst, datt si net op zwee Fronte kämpfe konnten, an hu sech mat de Perser alliéiert.

De persesche Grousskinnek huet d'griichesch [[Polis|Poleis]] a [[Klengasien]] an op [[Zypern]] behalen, d'Stied an der [[Egäescht Mier|Egäis]] hu bis op [[Lymnos]], [[Imbros]] a [[Skyros]] hir Onofhängegkeet behalen. D'Allianzsystemer sollten opgeléist ginn, an et gouf och verbueden, nei Konfederatiounen ze grënnen. Sparta war de Garant vun dësem Fridden.

[[Theben (Griicheland)|Theben]], wat géint eng spartanesch Dominatioun war, ass eng Allianz mat [[Athen]] agaangen, an huet versicht déi al [[Konfederatioun vu Böotien]] nees opzebauen. An den [[370 v. Chr.|370er]] Jore koum et zu Affrontementer tëscht Sparta an Theben. Athen huet sech Gedanke gemaach, well hinnen d'Muecht vun den Thebaner och lues awer sécher ze grouss ginn ass, an huet [[375 v. Chr.|375]] d'Säite gewiesselt, an ass eng Allianz mat Sparta agaangen. [[371 v. Chr.|371]] gouf Sparta an der [[Schluecht vu Leuktra]] geschloen, an huet seng Hegemonie verluer, déi un [[Athen]] gaangen ass.

=== Athen: Zeréck an d'5. Joerhonnert ? ===

D'Athener ware géint e Réckgank an d'[[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]]. An engem Dekreet vum [[Aristoteles]]&lt;ref&gt;D'Reformen, déi als &quot;Reforme vum Kleisthenes&quot; an d'Geschicht agaange sinn, hu sech wuel lues a lues tëscht [[510 v. Chr.|510]] a [[485 v. Chr.|485]] entwéckelt, an et ass domat net sécher, datt si alleguer vum Kleisthenes selwer waren.&lt;/ref&gt; heescht et, datt d'athenesch Hegemonie e Géigegewiicht zu [[Sparta]] soll sinn. D'Athener souzen och net am Conseil, dee sech reegelméisseg versammelt huet, an och e politescht a militärescht Géigegewiicht zu [[Athen]] war. 
[[Fichier:Athens acropolis Erechtheion 4-2004.JPG|thumb|350px|left|Den [[Erechtheion]] zu [[Athen]].]]
Et gouf kee [[Phoros]] méi, an d'Kontributiounen un d'Allianz sinn net méi an eng federal Keess gaangen, de [[Syntaxeis]] gouf direkt un d'[[Strategos|Stratege]] vun Athen bezuelt, déi domat Truppe fir Athen an d'Alliéiert finanzéiert hunn. Athen selwer huet eng Kontributioun misse leeschten, d'[[Eisphora]].

Um Terrain huet sech allerdéngs wéineg zum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] verännert. D'Alliéiert hu sech nees beklot, datt sech näischt geännert hätt. D'Strategen hu gemaach, wat si wollten, an d'Allianz mat Athen war net méi sou attraktiv. Heifir gouf et strukturell Ursaachen. De Sënn vun der Allianz war d'Angscht viru [[Sparta]], mä nodeem dës [[371 v. Chr.|371]] geschloe gi waren, war d'Allianz hifälleg. D'Athener hate Problemer, hir eege Marinn ze finanzéieren, a konnten hiren Alliéierten net richteg hëllefen. [[364 v. Chr.|364]] hu [[Byzanz]] an [[Naxos]] d'Allianz verlooss. Tëscht [[357 v. Chr.|357]] an [[355 v. Chr.|355]] koum et zum sougenannte [[Krich vun den Alliéierten]] géint [[Athen]]. D'Perser hunn agegraff, an domat ass den zweete Versuch vun enger Hegemonie vun den Athener op en Enn gaangen.

{{Méi Info 1|Zweeten Attesche Séibond}}
=== Den thebanesche Versuch ===

Et war net déi éischt Kéier, datt d'[[Theben (Griicheland)|Theben]] versicht huet, seng Plaz als wichtegste [[Polis]] vu [[Böotien]] auszebreeden. D'[[Konfederatioun vu Böotien]] gouf et schonn am [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] an d'Spartaner ware frou, dës Muecht mam [[Kinneksfridden]] opléisen ze kënnen. Allerdéngs hunn d'Thebaner an den [[370 v. Chr.|370er]] Joren net opgehalen, hir Konfederatioun nees opzebauen.

De [[Pelopidas]] an den [[Epaminondas]] hunn Theben demokratesch Instutioune ginn, déi deene vun Athen geglach hunn, an hunn hire Wëlle kloer gemaach, d'[[Konfederatioun vu Böotien]] nees nei opzebauen, wat hinnen no der [[Schluecht vu Leuktra]] gelongen ass. [[Sparta]] war geschloen an den Epaminondas huet d'pro-spartanesch [[Oligarchie]]n opgeléist, an Demokratien installéiert. Hien huet sech och ëm eng Rekonstruktioun vun der [[Polis]] [[Messene]] gekëmmert, [[Lakonien]] iwwerfall fir d'[[Heloten]] ze befreien a [[Messenien]] nees hierzestelle mat [[Messene]] als Haaptstad.
[[Fichier:Thebes-1.jpg|thumb|450px|Ruine vun [[Theben (Griicheland)|Theben]].]]
Den Epaminondas huet decidéiert, iwwerall am [[Peloponnes]] kleng Konfederatiounen an d'Liewen ze ruffen, sou zum Beispill d'[[Konfederatioun vun Arkadien]]. De [[Kinneksfridden|Kinneksfridde]] vun [[367 v. Chr.|367]]/[[366 v. Chr.|366]] huet der Konfederatioun vun Arkadien e Stréch duerch d'Rechnung gemaach, a [[Messene]] huet seng Autonomie behalen.

[[362 v. Chr.|362]] war dann definitiv Schluss no der [[Schluecht vu Mantineia]], déi dohier komm ass, datt d'Thebaner Problemer haten, Konfederatiounen op d'Been ze stellen. D'Thebaner hunn doropshi kee weidere Versuch am [[Peloponnes]] gestart.

{{Méi Info 1|Konfederatioun vu Böotien}}
=== Bilan ===

Dem [[Xenophon]] no war d'Geschicht vun der griichescher Welt an der éischter Hallschent vum [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] net méi kloer. D'Notioun vun enger [[Hegemonie]] ass verschwonnen, an zanter [[362 v. Chr.|362]] gouf et keng [[Polis]] méi, déi kapabel war, dës Plaz anzehuelen. [[Sparta]] war geschloen, d'[[Athen]]er kruten hir Flott net an de Grëff a stoungen no [[365 v. Chr.|365]] ouni Alliéierten do. [[Theben (Griicheland)|Theben]] konnt seng Hegemonie net laang halen. Den [[Epaminondas]] konnt zwar Sparta an Athen klappen, mä konnt sech a [[Klengasien]] net duerchsetzen.

Et koum zu ville klenge Kricher tëscht den eenzele Poleis bis zu deem Punkt, wéi d'griichesch Welt vun de Poleis en neie Meeschter sollt fannen: de Kinnek vu [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]].

{{Méi Info 2|Philippe II. vu Makedonien|Alexander de Groussen}}

== Literatur zum Theema ==

* Marie-Claire Amouretti, ''La Civilisation de la Grèce classique'', CNDP, Paräis, 1987.
* Anne-Marie Buttin, ''La Grèce classique'', Belles lettres, Paräis, 2002. {{small|(ISBN 2-251-41012-0)}}
* Jean Charbonneau, ''Grèce classique: 480-330 av. J.-C'', Gallimard, Paräis, 1985. {{small|(ISBN 2-03-509600-6)}}
* Robert Flacelière, ''La Grèce au siècle de Périclès: V&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle avant J.-C.'', Hachette, Paräis, 1996. {{small|(ISBN 2-01-235236-7)}}
* Gustave Glotz, ''La Grèce au IV&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle: la lutte pour l'hégémonie (404-336)'', PUF, Paräis, 1941.
* Anne Jacquemin, ''La Grèce classique: 510-336 av. J.-C.'', Ellipses, Paräis, 2002. {{small|(ISBN 2-7298-0848-5)}}
* Edmond Lévy, ''La Grèce au V&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle: de Clisthène à Socrate'', Ed. du Seuil, Paräis, 1997. {{small|(ISBN 2-02-013128-5)}}
* Charles Picard, ''La Vie dans la Grèce classique'', PUF, Paräis, 1967.

== Um Spaweck ==

* {{en}} [http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/GREECE.HTM Richard Hooker, ''Archaic and Classical Greece''.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120103215608/http://ancienthistory.about.com/cs/greecehellas1/a/classicalgreece.htm N.S. Gill, ''Classical Greece''.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070614162339/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ulc/ulce.html Billergalerie fir de Klasseschen Zäitalter.]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20070928015001/http://referateguru.heim.at/Griechenland.htm ''Das klassische Griechenland''.]

{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Klasseschen Zäitalter| ]]</text>
      <sha1>9g6y5ey52zpqp9gz50ljkowdhm4jgsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680359</id>
      <parentid>2680358</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <origin>2680359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20229" sha1="1ac2fcdjkmzli16duncpbnbsboy01vs" xml:space="preserve">[[Fichier:Acropolis wide view.jpg|thumb|De [[Parthenon]] zu [[Athen]].]]
De '''Klasseschen Zäitalter''' war a [[Griicheland]] de groussen Deel vum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5.]] a [[4. Joerhonnert v. Chr.]], vum Stuerz vun der [[Tyrannis]] zu [[Athen]] [[510 v. Chr.|510]] bis zum Doud vum [[Alexander de Groussen|Alexander dem Groussen]] [[323 v. Chr.|323]]. Aner Historiker fänke fir de klasseschen Zäitalter och eréischt [[480 v. Chr.|480]] mat de [[Perserkricher]] un.

D'Expressioun vun engem &quot;klasseschen Zäitalter&quot; koum méi spéit vun de Griichen, déi d'Welt, wéi si virum [[Alexander de Groussen|Alexander]] ausgesinn huet als &quot;Gëllen Zäitalter&quot; gesinn hunn. Hautdesdaags gëtt den Ausdrock och benotzt, fir d'Period ze beschreiwen, wéi d'griichesch Valeuren a fundamental Institutiounen hiren Héichpunkt haten.

== 5. Joerhonnert v. Chr.: Perser, Athen a Sparta ==

D'klassescht [[5. Joerhonnert v. Chr.]] ass vu [[500 v. Chr.|500]] bis [[404 v. Chr.]] gaangen, mat liichte Variante jee no [[Geschicht|Historiker]]. Dëst Joerhonnert gouf vun de meeschten Historiker aus [[athen]]escher Siicht ënnersicht, well dës [[Polis]] déi meescht Erzielungen, Theaterstécker a Wierker hannerlooss huet. Andeems sech op Athen konzentréiert gëtt, kann de klasseschen Zäitalter och [[510 v. Chr.|510]] mat dem Stuerz vun der [[Tyrannis]] an de Reforme vum [[Kleisthenes vun Athen|Kleisthenes]] ufänken. Fir d'griichesch Welt war d'Joer [[500 v. Chr.|500]] den Ufank vun der [[Ionesch Revolt|ionescher Revolt]], déi d'[[Perserkricher]] mat sech gezunn huet. Nom Krich koum et zum [[Attesche Séibond]], an [[Athen]] huet seng Muecht ausgebaut, bis [[Sparta]] drop opmierksam ginn ass. [[431 v. Chr.|431]] ass de [[Peloponnesesche Krich]] ausgebrach, an Athen huet schlussendlech [[404 v. Chr.|404]] missen de Kierzeren zéien.

=== De Stuerz vun der Tyrannis an de Kleisthenes ===

[[510 v. Chr.|510]] huet [[Athen]] mat Hëllef vu [[Sparta|lakedemoneschen]] Truppen den [[Tyrannis|Tyrann]] [[Hippias (Tyrann)|Hippias]] gestierzt. De [[Kleomenes I. vu Sparta|Kleomenes I.]] huet eng [[Oligarchie]] an den Hänn vum [[Isagoras]] zu Athen agefouert, mä säi Rival, de [[Kleisthenes vun Athen|Kleisthenes]] konnt d'Muecht u sech rappen, well hie vun der Bevëlkerung a vun den Demokraten ënnerstëtzt gouf. De Kleomenes huet zwar versicht anzegräifen ([[508 v. Chr.|508]] a [[506 v. Chr.|506]]) mä d'Athener stounge fest hanner dem Kleisthenes. D'Reforme vum Kleisthenes&lt;ref&gt;D'Sizilianesch Vesper war en Opstand aus dem Joer 1282 géint d'Herrschaft vum [[Charles I. vu Sizilien|Charles vun Anjou]].&lt;/ref&gt; hunn der [[Polis]] [[Isonomie|isonomesch]] Institutioune ginn, a si sollen och den [[Ostrakismos]] agefouert hunn.

D'[[Isonomie|isonomesch]] an [[Isegoria|isegoresch]] Demokratie huet méi spéit an de Joren [[460 v. Chr.|460]]/[[450 v. Chr.|450]] zu enger méi breeder [[Attesch Demokratie|attescher Demokratie]] gefouert.

{{Méi Info 2|Kleisthenes vun Athen|Attesch Demokratie}}
=== Perserkricher ===

[[500 v. Chr.|500]]/[[499 v. Chr.|499]] hu sech d'[[Griicheland|griichesch]] [[Polis|Poleis]] vun [[Ionien]] am haitegen [[Anatolien]] géint d'[[Perserräich|persesch]] Dominatioun erhuewen. [[Athen]] huet d'Revoltéiert ënnerstëtzt, mä huet nees séier missen opginn. [[494 v. Chr.|494]] hunn d'Griichen d'[[Schluecht vu Lade]] verluer, a [[Klengasien]] ass nees un d'Perser gefall.

[[Fichier:Léonidas aux Thermopyles (Jacques-Louis David).PNG|thumb|350px|left|[[Jacques-Louis David]], ''Léonidas aux Thermopyles'', [[1814]].]]
[[492 v. Chr.|492]] hunn d'persesch Genereel [[Mardonios]] an [[Datis]] en Ugrëff op d'Inselen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] ugefaangen, déi sech hinnen ënnerworf hunn, an hu versicht bei [[Schluecht vu Marathon|Marathon]] am Joer [[490 v. Chr.|490]] ze landen, an [[Athen]] anzehuelen. Mä d'athenesch [[Hoplit]]e souwéi d'Verstäerkung vu [[Plataiai]] konnten d'Perser ophalen, a si nees op hir Schëffer zeréckdrécken. D'Zaldote sinn nees séier op Athen zeréckgaangen, a wéi d'persesch Flott hei ukomm ass, an déi komplett Arméi nees viru sech hat, sinn si nees ofgezunn.

[[483 v. Chr.|483]] gouf eng [[Sëlwer]]minn bei [[Laurion]] entdeckt, an duerch d'Mënzen, déi heimat konnte gedréckt ginn, konnt sech [[Athen]] et leeschten, 200 [[Triere]] bauen ze loossen, fir géint d'Piraterie vun der klenger Polis vun [[Aigina (Insel)|Aigina]] virzegoen.

[[480 v. Chr.|480]] huet de [[Xerxes I.]], Grousskinnek vun de Perser, en neie Versuch gewot, fir [[Griicheland]] anzehuelen. Dem [[Herodot]] no hat hien 1.207 Schëffer an iwwer 300.000 Zaldoten. Zwou Brécke goufen um [[Hellespont]] gebaut, fir de Männer, den Déieren an de Wueren de Wee iwwer dës Mierengt z'erlaben. D'Arméi konnt [[Thrakien]] anhuelen, an ass weider Richtung [[Thessalien]] a [[Böotien]] gezunn. D'persesch Flott ass no bei de Küste bliwwen, an huet d'Arméi mam néidege Proviant versuergt. D'griichesch Flott huet versicht, de Kap Artemision ze blockéieren, wärend eng kleng Grupp ënner dem Kinnek vu Sparta [[Leonidas]] sech an der [[Schluecht vun den Thermopylen]] geaffert huet.

D'persesch Zaldote sinn iwwer de Landwee op [[Athen]] komm, a konnten d'Stad anhuelen, d'Awunner waren ewell evakuéiert. Mä d'griichesch Flott louch nach ëmmer an der Bucht virun Athen. Den [[Themistokles]] huet beschloss, d'Perser an d'Mierengt vu [[Schluecht vu Salamis|Salamis]] ze lackelen, an d'Griiche konnten d'Perser hei [[480 v. Chr.|480]] schloen. E Joer drop koum et um Land zu der [[Schluecht vu Plataiai]], souwéi um Mier zu der [[Schluecht vu Mykale]], der definitiver Néierlag vun der persescher Marinn.

D'Perser hu sech doropshin nees zeréckgezunn, an Athen huet seng Positioun, déi et duerch d'Perserkricher kritt hat, ausgebaut an ausgenotzt.

{{Méi Info 2|Ionesch Revolt|Perserkricher}}

=== Den Attesche Séibond an den atheneschen Imperialismus ===

[[Fichier:Map athenian empire 431 BC-fr.svg|right|500px|thumb|Den [[Attesche Séibond]]: aus enger Allianz vu fräie Griiche géint d'Perser gouf en Instrument vun der athenescher Politik.]]
Fir hir Resistenz vis-à-vis vun de Perser weider auszebauen, sinn d'griichesch [[Polis|Poleis]] an enger militärescher Allianz bliwwen, wouvun [[Athen]] d'[[Hegemonie]] iwwerholl huet. D'[[Kykladen]] an [[Thrakien]] goufe befreit, mä zimmlech séier huet d'Arméi virun allem den Zwecker vun Athen gedéngt, well d'Perser definitiv keng Gefor méi waren. [[Naxos]] huet den [[Attesche Séibond]] am Joer [[470 v. Chr.|470]] verlooss, mä gouf vun Athen belagert an huet sech misse fügen a seng Participatioun am Séibond weider bezuelen ([[Phoros]]).

{{Méi Info 1|Attesche Séibond}}
[[464 v. Chr.|464]] koum et um [[Peloponnes]] zu engem [[Äerdbiewen]] an d'[[Heloten]]&lt;ref&gt;Vgl. [[Italieenesch Kricher]].&lt;/ref&gt; hu vun der Katastroph profitéiert, an eng Revolt ugefaangen. [[Sparta]] hat Problemer, d'Uerdnung nees hierzestellen, an huet schlussendlech [[Athen]] ëm Hëllef gefrot. De [[Kimon]] ass mat 4.000 Hopliten op [[Sparta]] gereest. Säi Géigner, den [[Ephialtes]], huet an der Tëschenzäit zu [[Athen]] dovu profitéiter, datt de Kimon fort war, fir [[Demokratie|demokratesch]] Reformen duerchzebréngen.

{{Méi Info 1|Attesch Demokratie}}
[[458 v. Chr.|458]] gouf de Bau vun de [[Laang Maueren|Laange Maueren]] tëscht [[Athen]] an dem [[Piräus]] ugefaangen, an de Schaz vum Séibond gouf vun [[Delos]] op Athen bruecht. Dëse Schaz gouf séier mat de Keesse vun der Stad vermëscht, a gouf och fir d'Konstruktioun vu grousse Gebaier wéi dem [[Parthenon]] benotzt. No [[450 v. Chr.|450]] hat den Attesche Séibond eigentlech kee Sënn méi, Griichen a Perser hu géigesäiteg hir Aflosszone respektéiert. [[447 v. Chr.|447]] huet [[Theben (Griicheland)|Theben]] als Reaktioun op de Séibond d'[[Konfederatioun vu Böotien]] gegrënnt.

Den Dynamismus vun Athen huet zu Spannunge mat Sparta gefouert. [[446 v. Chr.|446]]/[[445 v. Chr.|445]] hunn déi zwou [[Polis|Poleis]] zwar e Friddensofkommes geschwur, mä den atheneschen Afloss huet sech weider verbreet.

=== De Peloponnesesche Krich ===

[[Sparta]] huet dem Spill net méi laang nogekuckt, a sou ass och dem [[Thukydides (Historiker)|Thukydides]] no ee vun den Haaptgrënn fir de [[Peloponnesesche Krich]] an atheneschem Dynamismus. Aner Grënn waren d'Allianz vun Athen mat [[Korkyra]] géint [[Korinth]], d'Belagerung vu [[Potidaia]] an den Handelsblokus vu [[Megara]]. D'[[Peloponnesesch Liga]] huet géint d'Pazifikatiounsvirschéi vum spartanesche Kinnek [[Archidamos]] Athen de Krich erkläert.
[[Fichier:Map Peloponnesian War 431 BC-fr.svg|thumb|440px|left|De [[Peloponnesesche Krich]], [[431 v. Chr.|431]] - [[404 v. Chr.|404]].]]
De Krich huet [[431 v. Chr.|431]] mat der Belagerung vu [[Plataiai]] duerch d'Böotier a Peloponnesier ugefaangen. Ausserdeem sinn d'[[Sparta|Lakedemonier]] an [[Attika]] agefall. D'Athenesch Strategie war, sech hanner de [[Laang Maueren|Laange Maueren]] ze verstoppen, a sech duerch säi Séiräich verfleegen ze loossen. [[430 v. Chr.|430]] koum et zu Athen hanner de Maueren zu enger Epidemie, een Drëttel vun der Bevëlkerung, dorënner de [[Perikles]], sinn ëm d'Liewe komm. [[422 v. Chr.|422]] konnt Sparta d'[[Schluecht vun Amphipolis]] gewannen, mä souwuel de [[Brasidas]] wéi och de [[Kleon]] sinn hei ëm d'Liewe komm. Den [[Nikiasfridden]] gouf [[421 v. Chr.|421]] beschloss. Trotz dem virleefegen Enn vum Krich war d'Period bis [[413 v. Chr.|413]] nach laang net friddlech. [[Athen]] huet sech als nei Alliéiert [[Argos]], [[Elis]] a [[Mantineia (Polis)|Mantineia]] erausgesicht, mä d'Peloponnesesch Liga ass stabil bliwwen, wat si och an der [[Schluecht vu Mantineia (418 v. Chr.)|Schluecht vu Mantineia]] bewisen huet. [[415 v. Chr.|415]] koum et ënner dem [[Alkibiades]] zum Desaster vun der [[Sizilienexpeditioun]].

[[Sparta]] huet [[414 v. Chr.|414]] de Krich nees nei ugefaangen, zesumme mat der Hëllef vum persesche Satrap [[Tissaphernes]]. [[411 v. Chr.|411]] koum et zu Athen zu engem Staatsstreech an eng [[Oligarchie]] gouf an d'Liewe geruff. An der [[Schluecht vun Aigos Potamos]] [[405 v. Chr.|405]] gouf d'Athenesch Flott zerstéiert, an Athen huet sech [[404 v. Chr.|404]] erginn.

D'direkt Konsequenze vum Peloponnesesche Krich waren d'Enn vu Séiräich vun Athen an d'[[Tyrannis]] vun den [[Herrschaft vun den Drësseg|Drësseg]]. [[Sparta]] huet hegemonesch Tendenze gewisen, an um Horizont sinn och aner [[Polis|Poleis]] zu neier Muecht komm: [[Korinth]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]].

{{Méi Info 1|Peloponnesesche Krich}}
== 4. Joerhonnert v. Chr.: Kampf ëm d'Hegemonie ==

De [[Peloponnesesche Krich]] war eng radikal Wenn an der griichescher Welt. Viru [[403 v. Chr.|403]] waren d'Saache kloer. Op der enger Säit gouf et [[Athen]] mat sengen Alliéierten, wat eng Zon vun Afloss an Dominatioun war, op der anerer Säit hat [[Sparta]] d'Hand iwwer de [[Peloponnes]]. No [[403 v. Chr.|403]] goufen d'Saache méi komplizéiert, an eng Partie [[Polis|Poleis]] hunn hir Chance gesicht, fir eng Hegemonie op d'Been ze stellen, déi allerdéngs ni vu laanger Dauer war.

[[390 v. Chr.|390]] huet [[Athen]] en neie Versuch gewot, zu enger Groussmuecht ze ginn, konnt awer d'Positioun aus der Vergaangenheet net méi anhuelen.

=== Spartanesch Hegemonie ===
[[Fichier:Sparta ruins.PNG|thumb|350px|Ruine vu [[Sparta]] haut.]]
Sparta konnt eng staark mä kuerz Hegemonie op d'Bee stellen. Um Enn vum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] war Sparta Meeschter iwwer [[Athen]] a seng Alliéiert. Duerno hunn d'Spartaner nëmmen nach dru geduecht, hir eege [[Polis]] ze verdeedegen. Zu dësem Theema koum et zu Diskussiounen ënner de Spartaner. Fir de [[Lysandros]] sollen d'Spartaner d'athenescht Séiräich zu hirem eegene Profit nees opbauen. Allerdéngs hunn d'Gesetzer vu [[Sparta]] de Besëtz vun [[Eedelmetall]] verbueden, all Eedelmetaller waren d'Proprietéit vun der [[Polis]]&lt;ref&gt;Vgl. [[Schwësterrepublik]]&lt;/ref&gt;. D'Spartaner ware mat souenger Ännerung allerdéngs net averstanen.

Um Ufank vum [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] koum den [[Agesilaos II. vu Sparta|Agesilaos]] op den Troun, deen eng dynamesch Politik bedriwwen huet, a virun allem op d'Gefill vun [[Panhellenismus]] gebaut huet. Hien huet eng Campagne géint d'[[Perserräich|Perser]] ugefaangen, déi zwar erfollegräich war, mä och eng persesch Reaktioun mat sech gezunn huet. D'Persescht Gold ass op [[Athen]] komm, soudatt si hir Flott nees nei opbaue konnten, genee wéi hir Maueren déi [[404 v. Chr.|404]] zerstéiert gi waren. [[394 v. Chr.|394]] hunn d'spartanesch Autoritéiten den Agesilaos nees zeréck op [[Sparta]] geholl, an et koum zu engem [[Guerilla]]krich tëscht Sparta a [[Korinth]], wat vun Athen ënnerstëtzt gouf. D'Spartaner ware sech bewosst, datt si net op zwee Fronte kämpfe konnten, an hu sech mat de Perser alliéiert.

De persesche Grousskinnek huet d'griichesch [[Polis|Poleis]] a [[Klengasien]] an op [[Zypern]] behalen, d'Stied an der [[Egäescht Mier|Egäis]] hu bis op [[Lymnos]], [[Imbros]] a [[Skyros]] hir Onofhängegkeet behalen. D'Allianzsystemer sollten opgeléist ginn, an et gouf och verbueden, nei Konfederatiounen ze grënnen. Sparta war de Garant vun dësem Fridden.

[[Theben (Griicheland)|Theben]], wat géint eng spartanesch Dominatioun war, ass eng Allianz mat [[Athen]] agaangen, an huet versicht déi al [[Konfederatioun vu Böotien]] nees opzebauen. An den [[370 v. Chr.|370er]] Jore koum et zu Affrontementer tëscht Sparta an Theben. Athen huet sech Gedanke gemaach, well hinnen d'Muecht vun den Thebaner och lues awer sécher ze grouss ginn ass, an huet [[375 v. Chr.|375]] d'Säite gewiesselt, an ass eng Allianz mat Sparta agaangen. [[371 v. Chr.|371]] gouf Sparta an der [[Schluecht vu Leuktra]] geschloen, an huet seng Hegemonie verluer, déi un [[Athen]] gaangen ass.

=== Athen: Zeréck an d'5. Joerhonnert ? ===

D'Athener ware géint e Réckgank an d'[[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]]. An engem Dekreet vum [[Aristoteles]]&lt;ref&gt;D'Reformen, déi als &quot;Reforme vum Kleisthenes&quot; an d'Geschicht agaange sinn, hu sech wuel lues a lues tëscht [[510 v. Chr.|510]] a [[485 v. Chr.|485]] entwéckelt, an et ass domat net sécher, datt si alleguer vum Kleisthenes selwer waren.&lt;/ref&gt; heescht et, datt d'athenesch Hegemonie e Géigegewiicht zu [[Sparta]] soll sinn. D'Athener souzen och net am Conseil, dee sech reegelméisseg versammelt huet, an och e politescht a militärescht Géigegewiicht zu [[Athen]] war. 
[[Fichier:Athens acropolis Erechtheion 4-2004.JPG|thumb|350px|left|Den [[Erechtheion]] zu [[Athen]].]]
Et gouf kee [[Phoros]] méi, an d'Kontributiounen un d'Allianz sinn net méi an eng federal Keess gaangen, de [[Syntaxeis]] gouf direkt un d'[[Strategos|Stratege]] vun Athen bezuelt, déi domat Truppe fir Athen an d'Alliéiert finanzéiert hunn. Athen selwer huet eng Kontributioun misse leeschten, d'[[Eisphora]].

Um Terrain huet sech allerdéngs wéineg zum [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] verännert. D'Alliéiert hu sech nees beklot, datt sech näischt geännert hätt. D'Strategen hu gemaach, wat si wollten, an d'Allianz mat Athen war net méi sou attraktiv. Heifir gouf et strukturell Ursaachen. De Sënn vun der Allianz war d'Angscht viru [[Sparta]], mä nodeem dës [[371 v. Chr.|371]] geschloe gi waren, war d'Allianz hifälleg. D'Athener hate Problemer, hir eege Marinn ze finanzéieren, a konnten hiren Alliéierten net richteg hëllefen. [[364 v. Chr.|364]] hu [[Byzanz]] an [[Naxos]] d'Allianz verlooss. Tëscht [[357 v. Chr.|357]] an [[355 v. Chr.|355]] koum et zum sougenannte [[Krich vun den Alliéierten]] géint [[Athen]]. D'Perser hunn agegraff, an domat ass den zweete Versuch vun enger Hegemonie vun den Athener op en Enn gaangen.

{{Méi Info 1|Zweeten Attesche Séibond}}
=== Den thebanesche Versuch ===

Et war net déi éischt Kéier, datt d'[[Theben (Griicheland)|Theben]] versicht huet, seng Plaz als wichtegste [[Polis]] vu [[Böotien]] auszebreeden. D'[[Konfederatioun vu Böotien]] gouf et schonn am [[5. Joerhonnert v. Chr.|5. Joerhonnert]] an d'Spartaner ware frou, dës Muecht mam [[Kinneksfridden]] opléisen ze kënnen. Allerdéngs hunn d'Thebaner an den [[370 v. Chr.|370er]] Joren net opgehalen, hir Konfederatioun nees opzebauen.

De [[Pelopidas]] an den [[Epaminondas]] hunn Theben demokratesch Instutioune ginn, déi deene vun Athen geglach hunn, an hunn hire Wëlle kloer gemaach, d'[[Konfederatioun vu Böotien]] nees nei opzebauen, wat hinnen no der [[Schluecht vu Leuktra]] gelongen ass. [[Sparta]] war geschloen an den Epaminondas huet d'pro-spartanesch [[Oligarchie]]n opgeléist, an Demokratien installéiert. Hien huet sech och ëm eng Rekonstruktioun vun der [[Polis]] [[Messene]] gekëmmert, [[Lakonien]] iwwerfall fir d'[[Heloten]] ze befreien a [[Messenien]] nees hierzestelle mat [[Messene]] als Haaptstad.
[[Fichier:Thebes-1.jpg|thumb|450px|Ruine vun [[Theben (Griicheland)|Theben]].]]
Den Epaminondas huet decidéiert, iwwerall am [[Peloponnes]] kleng Konfederatiounen an d'Liewen ze ruffen, sou zum Beispill d'[[Konfederatioun vun Arkadien]]. De [[Kinneksfridden|Kinneksfridde]] vun [[367 v. Chr.|367]]/[[366 v. Chr.|366]] huet der Konfederatioun vun Arkadien e Stréch duerch d'Rechnung gemaach, a [[Messene]] huet seng Autonomie behalen.

[[362 v. Chr.|362]] war dann definitiv Schluss no der [[Schluecht vu Mantineia]], déi dohier komm ass, datt d'Thebaner Problemer haten, Konfederatiounen op d'Been ze stellen. D'Thebaner hunn doropshi kee weidere Versuch am [[Peloponnes]] gestart.

{{Méi Info 1|Konfederatioun vu Böotien}}
=== Bilan ===

Dem [[Xenophon]] no war d'Geschicht vun der griichescher Welt an der éischter Hallschent vum [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] net méi kloer. D'Notioun vun enger [[Hegemonie]] ass verschwonnen, an zanter [[362 v. Chr.|362]] gouf et keng [[Polis]] méi, déi kapabel war, dës Plaz anzehuelen. [[Sparta]] war geschloen, d'[[Athen]]er kruten hir Flott net an de Grëff a stoungen no [[365 v. Chr.|365]] ouni Alliéierten do. [[Theben (Griicheland)|Theben]] konnt seng Hegemonie net laang halen. Den [[Epaminondas]] konnt zwar Sparta an Athen klappen, mä konnt sech a [[Klengasien]] net duerchsetzen.

Et koum zu ville klenge Kricher tëscht den eenzele Poleis bis zu deem Punkt, wéi d'griichesch Welt vun de Poleis en neie Meeschter sollt fannen: de Kinnek vu [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]].

{{Méi Info 2|Philippe II. vu Makedonien|Alexander de Groussen}}

== Literatur zum Theema ==

* Marie-Claire Amouretti, ''La Civilisation de la Grèce classique'', CNDP, Paräis, 1987.
* Anne-Marie Buttin, ''La Grèce classique'', Belles lettres, Paräis, 2002. {{small|(ISBN 2-251-41012-0)}}
* Jean Charbonneau, ''Grèce classique: 480-330 av. J.-C'', Gallimard, Paräis, 1985. {{small|(ISBN 2-03-509600-6)}}
* Robert Flacelière, ''La Grèce au siècle de Périclès: V&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle avant J.-C.'', Hachette, Paräis, 1996. {{small|(ISBN 2-01-235236-7)}}
* Gustave Glotz, ''La Grèce au IV&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle: la lutte pour l'hégémonie (404-336)'', PUF, Paräis, 1941.
* Anne Jacquemin, ''La Grèce classique: 510-336 av. J.-C.'', Ellipses, Paräis, 2002. {{small|(ISBN 2-7298-0848-5)}}
* Edmond Lévy, ''La Grèce au V&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; siècle: de Clisthène à Socrate'', Ed. du Seuil, Paräis, 1997. {{small|(ISBN 2-02-013128-5)}}
* Charles Picard, ''La Vie dans la Grèce classique'', PUF, Paräis, 1967.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.wsu.edu/~dee/GREECE/GREECE.HTM Richard Hooker, ''Archaic and Classical Greece''.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120103215608/http://ancienthistory.about.com/cs/greecehellas1/a/classicalgreece.htm N.S. Gill, ''Classical Greece''.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070614162339/http://www.hp.uab.edu/image_archive/ulc/ulce.html Billergalerie fir de Klasseschen Zäitalter.]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20070928015001/http://referateguru.heim.at/Griechenland.htm ''Das klassische Griechenland''.]

{{Autoritéitskontroll}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Klasseschen Zäitalter| ]]</text>
      <sha1>1ac2fcdjkmzli16duncpbnbsboy01vs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hellenismus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41901</id>
    <revision>
      <id>2680357</id>
      <parentid>2663546</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:18:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nom Réckelen Numm vun der Schabloun adaptéiert</comment>
      <origin>2680357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47335" sha1="c0nhnxw632u7uox54p3inm9jvavutyq" xml:space="preserve">[[Fichier:NAMA Galate.jpg|thumb|380px|Blesséierte [[Galater|galatesche]] Kriger, e [[Griicheland|griichescht]] Statuenthema wat no der Victoire vum [[Attalos I. vu Pergamon|Attalos I.]] vu [[Pergamon]] iwwer d'[[Gallier]] ëm [[237 v. Chr.]] opkomm ass.]]
Den '''Hellenismus''' oder den '''Hellenisteschen Zäitalter''' ([[4. Joerhonnert v. Chr.|4.]]-[[1. Joerhonnert v. Chr.]]) ass eng [[Geschicht]]speriod a [[Griicheland]], déi bis op d'grouss Figure wéi den [[Alexander de Groussen]] oder d'[[Kleopatra VII.|Kleopatra]] relativ mëssverstane gëtt. Den Hellenismus gëtt dacks als eng Transitiounsperiod, a souguer Dekadenz, tëscht dem Glanz vum [[Klasseschen Zäitalter]] an der Muecht vum ''[[Réimescht Räich|Imperium Romanum]]'' ugesinn. Allerdéngs hunn de Glanz vun de Stied wéi [[Alexandria]], [[Antiochia]] a [[Pergamon]], d'[[Ekonomie]], d'Mëschung vun de Kulturen, d'dominant Roll von der [[griichesch|griichescher Sprooch]] an hir Diffusioun d'Bild vum anticken [[Noen Osten|Noen Oste]] verännert.

Den Hellenismus gouf duerch [[Geschicht|Historiker]] aus dem [[19. Joerhonnert]] definéiert. De Begrëff &quot;hellenistesch&quot; gouf fir d'éischt Kéier vum [[Däitschland|däitschen]] Historiker [[Johann Gustav Droysen]] benotzt&lt;ref&gt;[[Johann Gustav Droysen]], ''Geschichte des Hellenismus'' ([[1836]] an [[1843]]).&lt;/ref&gt; a koum duerch de [[Linguistik|linguisteschen]] a kulturelle Krittär, der spektakulärer Erweiderung vun de Regiounen, wou griichesch geschwat ginn ass ([[Griichesch|gr.]]: ἑλληνίζειν / ''hellênízein'') an domat duerch de Phenomeen vun der Expansioun vum Hellenismus. Dëse Phenomeen vun enger Hellenisatioun an dem Kontakt tëscht den alen [[Noen Osten|orientaleschen]] Zivilisatiounen an de Griichen ass ënner der [[Réimescht Griicheland|réimescher Dominatioun]] weidergaangen&lt;ref&gt;De [[Paul Veyne]] schwätzt vun engem ''Empire gréco-romain''.&lt;/ref&gt;. D'[[Chronologie vum ale Griicheland|chronologesch]] Grenze vum hellenisteschen Zäitalter si konventionell a [[Politik|politesch]]: si fänke mam Doud vum [[Alexander de Groussen|Alexander dem Groussen]] un, an halen op, wéi sech de leschte groussen hellenisteschen Herrscher, d'[[Kleopatra VII.|Kleopatra]] vun [[Egypten]], d'Liewe geholl huet, an der [[Réimescht Räich|réimescher]] Dominanz d'Plaz iwwerlooss huet.

D'rezent [[Archeologie|archeologesch]] an [[Geschicht|historesch]] Aarbechte ginn an d'Richtung, dës Period no zwéin Aspekter nei ze bewäerten: d'Existenz an d'Gewiicht vun de grousse Kinnekräicher mat ursprénglech griicheschen oder [[Kinnekräich Makedonien|makedoneschen]] Dynastien&lt;ref&gt;[[Ptolemäer|Lagiden]], [[Seleukideräich|Seleukiden]], [[Antigoniden]], [[Attaliden]] asw.&lt;/ref&gt; mä och d'Roll vun de ville Stied, deenen hir Wichtegkeet net ofgeholl huet, och wann dës Meenung laang Zäit vertruede war.

== Politesch Evolutioun vun der hellenistescher Welt ==
=== D'Eruewerunge vum Alexander ===

[[Fichier:MakedonischesReich.jpg|thumb|380px|D'hellenistesch Welt nom Doud vum [[Alexander de Groussen|Alexander]].]]
Am Alter vum 20 Joer war den [[Alexander de Groussen]] Kinnek vu [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]], zwee Joer drop Meeschter iwwer dat antikt [[Griichland]], an huet a senger kuerzer Zäit um Troun — knapps 13 Joer vun [[336 v. Chr.|336]] bis [[323 v. Chr.]] — déi spektakulärsten a séiersten Eruewerung vun der [[Antiquitéit]] fäerdegbruecht. E klengt Kinnekräich, wat sech mat verschiddene griichesche [[Polis|Poleis]] zesummegedo hat, huet dat gréisst Räich vun dëser Zäit an d'Knéie gezwongen, d'[[Perserräich]] vum [[Dareios III. vu Persien|Dareios III.]] Den [[Achämenideräich|achämenideschen]] Herrscher gouf bannent véier Joer ([[334 v. Chr.|334]]-[[330 v. Chr.|330]]) an dräi Schluechte geschloen, um [[Schluecht um Granikos|Granikos]], zu [[Schluecht vun Issos|Issos]] a [[Schluecht vu Gaugamela|Gaugamela]]. Déi dräi Joer drop, bis [[327 v. Chr.|327]], goufe lues awer sécher d'[[Satrapie]]n an [[Asien|Zentralasien]] ageholl, a bis [[325 v. Chr.|325]] huet den Alexander d'makedonesch Dominatioun iwwer den Nordoste vun [[Indien]] geséchert. Hei huet den Alexander ënner dem Drock vu sengen Truppe missen ophalen, an ass zeréck a [[Mesopotamien]] gaangen, dem Häerz vu sengem Räich.

Fir seng Muecht op laang Zäit ze halen, huet hie versicht d'[[Achämenideräich|achämenidesch]] Herrscherklass vum ale Räich mat der Administratioun vu sengem Räich zesummenzebréngen. Hien huet op dësem Wee versicht, eng [[Monarchie]] ze grënnen, déi engersäits op der [[Kinnekräich Makedonien|makedonesch]]-[[Griicheland|griichescher]] Traditioun baséiert huet, an anerersäits och d'[[Perserräich|persesch]] Ierfschaft net vergiess huet. De plëtzlechen Doud vum Kinnek am Alter vun 33 Joer huet dësem originelle Versuch en Enn gesat, dee vu sengem Entourage allerdéngs och kritiséiert ginn ass.
=== D'Period vun den Diadochen ([[323 v. Chr.|323]]-[[281 v. Chr.]]) ===

[[Fichier:Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg|thumb|left|200px|Büst vum [[Ptolemaios I.|Ptolemaios I. Soter]], ee vun den [[Diadochen]].]]
Den [[Alexander de Groussen]] hat kee wierklechen Nofollger hannerlooss, dee seng Plaz konnt anhuelen, a virun allem keen, dee sech géint d'[[Diadochen|Diadoche]] behaapte konnt, Offizéier vu senge Campagnen déi sech 40 Joer laang ëm d'Ierfschaft gestridden hunn. D'Kricher tëscht dem [[Perdikkas (Diadoch)|Perdikkas]], dem [[Ptolemaios I.|Ptolemaios]], dem [[Kassander vu Makedonien|Kassander]], dem [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]], dem [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]] an dem [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos]], fir nëmmen déi wichtegst z'ernimmen, déi bis [[281 v. Chr.]] gedauert hunn, hunn d'Famill vum Alexander verschwanne gelooss, an d'Räich gesprengt. Den [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]], alen Offizéier dee vague mat der kinneklecher makedonescher Famill verwandt war, hat et bal geschafft, d'Räich nees opzebauen, mä eng Koalitioun vu senge Rivalen huet hie bei der [[Schluecht vun Ipsos]] [[301 v. Chr.]] geschloen.

[[Griicheland]], [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] a [[Klengasien]] goufe vun de militäresche Campagne vun den [[Diadochen|Diadoche]] markéiert, wärend sech den ëstlechen Deel vum Räich séier emanzipéiert huet, an zum [[Griichesch-Baktrescht Kinnekräich|griichesche Räich vu Baktrien]] ginn ass. Dëse Genereel war et egal, iwwer wéi eng Partie vum Räich si d'Soen haten, d'Haaptsaach war, si haten en Troun. Den [[Demetrios I. Poliorketes|Demetrios Poliorketes]], Jong vum [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]], huet zesumme mat sengem Papp iwwer de gréissten Deel vun [[Asien]] geherrscht, an nom Doud vu sengem Papp huet hie versicht, Makedonien anzehuelen, wat him provisoresch och gelongen ass. Schlussendlech huet hie sech awer misse geschloe ginn, an ass miserabel gestuerwen. Den eelste Jong vum [[Ptolemaios I.|Ptolemaios]], de [[Ptolemaios Keraunos]], gouf vu sengem Papp aus [[Egypten]] verdriwwen, an huet sech beim [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]] an [[Thrakien]] opgehalen. De Ptolemaios Keraunos huet Thrakien souwéi Makedonien besat, an de Seleukos ëmbrénge gelooss, dee géint hie virgoe wollt. Den [[Noen Osten|Noen Oste]] war vun den Ambitioune vun dëse Genereel dominéiert, déi sech séier de Kinnekstitel ginn hunn, hir Truppen hunn aus griicheschen a makedonesche [[Sëldner]] bestanen.

Am beschte geschloen huet sech de [[Ptolemaios I.]], e Kandheetsfrënd vum Alexander, aus deem verschidden Auteuren och de Baaschtert vum [[Philippe II. vu Makedonien|Philippe II.]] gemaach hunn. Hie konnt sech séier [[Egypten]] ënner den Nol rappen, an huet versicht, hei en dauerhafte Staat opzebauen. Domat huet hien imperial Ambitiounen opginn, déi hie selwer fir wéineg realistesch gehalen huet. Domat war hien zwar ee vun deenen, déi mat &quot;Schold&quot; dru waren, datt aus der imperialer Iddi näischt ginn ass, mä anerersäits war hien och e Grënner vun der hellenistescher Welt.
=== D'Gläichgewiicht vum 3. Joerhonnert ===

[[Fichier:Seleucus I Louvre.jpg|thumb|200px|De [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos I. Nikator]], Grënner vun der Dynastie vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]].]]
Am [[3. Joerhonnert v. Chr.]] koum et zu engem kuerze Gläichgewiicht tëscht den dräi Dynastien, déi aus den [[Diadochen]] ervirgaange waren. [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] gouf vun den Nofollger vum [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]] regéiert&lt;ref&gt;Vgl. [[Antigoniden]].&lt;/ref&gt;, [[Egypten]] vun de [[Ptolemäer|Lagiden]], an e grousst Räich, wat net homoge war&lt;ref&gt;[[Klengasien]], [[Syrien]], [[Mesopotamien]].&lt;/ref&gt; vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]]. Allerdéngs gouf et nach méi Divisiounen an der hellenistescher Welt. Nieft den dräi grousse Monarchië gouf et eng Partie kleng Kinnekräicher, déi keng sou grouss Roll gespillt hunn. Sou hunn d'[[Attaliden]] hiert Kinnekräich ronderëm [[Pergamon]] opgebaut, an et goufe Kinnekräicher um [[Kinnekräich Pontos|Pontos]] an a [[Bithynien]]. Den [[Hieron II. vu Syrakus|Hieron II.]] huet a [[Magna Graecia|Grouss-Griicheland]] e Kinnekräich zu [[Syrakus]] op d'Bee gestallt.

Zu dëse ville klenge Monarchie kommen ausserdeem nach d'Konfederatioune vun de [[Polis|Poleis]], déi sech zum Deel mat Erfolleg, géint d'Ambitioune vun den hellenistesche Kinnekräicher - virun allem Makedonien - duerchgesat hunn. Zwee vun dëse federale Staaten, d'[[Achaiiesch Liga]] ënner dem [[Aratos vu Sikyon|Aratos]] an d'[[Aitolesch Liga]] hunn eng grouss Roll bis zu der [[Réimescht Räich|réimescher]] Eruewerung gespillt. Verschidde [[Polis|Poleis]] konnte souguer hir Onofhängegkeet behalen, a ware mat de Kinnekräicher gläichgestallt. Dat bescht Beispill heifir ass [[Rhodos]].

=== D'Réimer an d'politescht Enn vun der hellenistescher Welt ===

Um Enn vum [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] ass d'''[[Magna Graecia]]'' - [[Italien|Süditalien]] a [[Sizilien]] - no bal engem Joerhonnert vu Kämpf, sief et duerch de [[Pyrrhos vu Makedonien|Pyrrhos]] oder duerch d'[[Punesch Kricher]], ënner [[Réimescht Räich|réimesch]] Dominatioun gefall. Et huet allerdéngs nach bis zum Ufank vum [[2. Joerhonnert v. Chr.|2. Joerhonnert]] gedauert, bis [[Roum]] wierklech am [[Orient]] agegraff huet. An enger éischter Zäit hunn d'Réimer militäresch d'[[Antigoniden]] a virun allem den [[Antiochos III. vum Seleukideräich|Antiochos III.]] - déi lescht grouss politesch Figur ënner den hellenisteschen Herrscher virum [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates VI.]] an der [[Kleopatra VII.|Kleopatra]] - ënner hir Fuchtel bruecht. An engem laangen a luese Prozess, dee bal zwee Joerhonnerte laang gedauert huet, konnt [[Roum]] mat der Hëllef vun de [[Polis|Poleis]] an dem Kinnekräich vu [[Pergamon]] d'ëstlecht [[Mëttelmier]] u sech rappen. Dëse leschten Akt bei der Eruewerung war de Sträit tëscht dem [[Augustus|Octavian]] an dem [[Marcus Antonius]], dee mat der leschter Herrscherin vun [[Egypten]], der [[Kleopatra VII.]], alliéiert war, a geschloe gouf. D'Kleopatra huet sech [[30 v. Chr.]] d'Liewe geholl.

Allerdéngs sinn d'Réimer am Orient och op Resistenze gestouss, an et huet dräi Kricher gebraucht, fir de Kinnek vu [[Kinnekräich Pontos|Pontos]], de [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates VI.]], am [[1. Joerhonnert v. Chr.|1. Joerhonnert]] ze schloen. De [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] huet [[63 v. Chr.]] d'[[Seleukideräich]] ofgeschaf, an den Orient no réimeschem Modell nei organiséiert. D'hellenistesch Welt gouf zu engem Terrain fir d'Ambitioune vun de verschiddene Genereel vun der [[Réimesch Republik|réimescher Republik]]&lt;ref&gt;Schluechte vu [[Schluecht vu Pharsalos|Pharsalos]], [[Schluecht vu Philippi|Philippi]] a [[Schluecht vun Actium|Actium]].&lt;/ref&gt; bis zu der entgülteger Victoire vum [[Augustus|Octavian]].

Parallel dozou ass de politeschen Afloss vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]] an [[Asien|Zentralasien]], [[Persien]] a [[Mesopotamien]] no der Herrschaft vum [[Antiochos III. vum Seleukideräich|Antiochos III.]] ([[223 v. Chr.|223]]-[[187 v. Chr.]]) brutal gefall. Dësen hat nach d'Mëttel, eng Expeditioun bis un d'Grenze vun [[Indien]] op d'Been ze stellen. Ënner der Herrschaft vu sengem Jong konnten d'Seleukiden emol net méi den Opstand vun de [[Makkabäer]] a [[Palestina]] zeréckgeschloen. D'[[Parther]] déi agefall sinn, hunn dës politesch Dekompositioun beschleunegt an um Ufank vum [[1. Joerhonnert v. Chr.]] hunn d'Seleukiden nëmmen nach [[Syrien]] iwwereg gehat.

== De permanente politesche Kader: Kinnekräicher a Poleis ==
=== D'hellenistescht Kinnekräich, eng absolut Monarchie === 
[[Fichier:Lagid queen Isis Ma3546.jpg|thumb|230px|right|[[Ptolemäer|Lagidesch]] Kinnigin (vläicht d'[[Kleopatra II.]] oder d'[[Kleopatra III.]]) als [[Isis (Mythologie)|Isis]].]]

D'hellenistesch [[Monarchie]] war perséinlech. Dat heescht datt de Kinnek dee war, deen duerch seng eege Leeschtungen, déi meeschtens militäresch waren, a säi Behuelen, un den Titel ''[[Basileus]]'' (&quot;Kinnek&quot;) komm ass. Sou war eng militäresch Victoiren dacks de legitimen Akt, fir op den Troun ze kommen, an iwwer eng Provënz oder e Staat ze herrschen. D'[[Seleukideräich|Seleukiden]] hunn d'Eruewerung vu [[Babylon]] duerch de [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos I.]] am Joer [[312 v. Chr.|312]] benotzt, fir hir Presenz a [[Mesopotamien]] ze legitiméieren, oder och d'Victoire iwwer de [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]] [[281 v. Chr.|281]] fir hir Revendikatiounen op [[Thrakien]] ze rechtfertegen. D'Kinneke vu [[Bithynien]] hunn aus der Pseudo-Victoire vum [[Nikomedes I. vu Bithynien|Nikomedes I.]] aus dem Joer [[277 v. Chr.|277]] profitéiert, fir vis-à-vis vun de [[Galater]] hir Herrschaft ze legitiméieren&lt;ref&gt;&quot;Pseudo-Victoire&quot; dowéinst, well den Nikomedes seng Géigner eigentlech net um Schluechtfeld geklappt huet, mä duerch eng Konzessioun vun aneren Territoiren eng Allianz agaangen ass.&lt;/ref&gt;.

An dëser Monarchie gouf et keng kloer Ierfschaftsreegelen, a sou koum et dacks zu Streidereien an Ermuerdungen, wa méi wéi een Ierwen a Fro komm ass. Et gouf och keng fundamental Gesetzer oder Texter, déi d'Muecht vum Kinnek reglementéiert hunn. Alles koum vum Kinnek, a besonnesch d'Gesetzer huet hie selwer opgestallt. Dësen [[Absolutismus|absolutten]] a perséinleche Charakter vun der hellenistescher Monarchie war gläichzäiteg d'Stäerkt an d'Schwächt vun dëse Kinnekräicher, well et extreem vun der Perséinlechkeet vum Herrscher selwer ofgehaangen huet. Sou war et och wichteg, bis op [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]], wou d'Monarchie eng al Institutioun war, fir sech [[Ideologie]]n opzebauen, fir d'Dominatioun vu makedoneschen a [[griicheland|griicheschen]] Dynastien iwwer Vëlker, déi näischt mat dëser Zivilisatioun ze dinn haten, ze rechtfertegen. D'[[Ptolemäer|Lagide]] goufen zu [[Pharao]]nen an den [[A (Sënnesorgan)|Ae]] vun den [[Egypten|Egypter]], a ware sou gescheit, sech mam [[Klerus]] duerch grouss Spenden un d'[[Tempel]]e guttzehalen.

Déi Kinneken haten d'[[Absolutismus|absolut Muecht]] mä haten doduerch och vill Flichten, wéi sech Kollaborateuren ze sichen, d'Feinden ze schloen, hir kinneklech Natur duerch hiert Behuelen ze beweisen, an hir Funktioun duerch eng Divinatioun vun hirer Persoun ze legitiméieren. Am [[klasseschen Zäitalter]], war de Modell vun der Monarchie, dee vun de [[Philosophie|Philosophe]] verworf gouf [[Asien|asiatesch]] ; am hellenisteschen Zäitalter war de Modell [[Griicheland|griichesch]].

{{Méi Info 1|Hellenistesch Monarchie}}
=== E gëllenen Zäitalter fir d'Polis ?===

Am Verglach mam [[klasseschen Zäitalter]] gëtt gär vun engem Néiergang vun der [[Polis]] an der hellenistescher Period geschwat. Allerdéngs ass et besser, dëst net ze verallgemengeren. [[Sparta]], [[Athen]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] waren Eenzelfäll vun imperialistesche [[Polis|Poleis]], mä d'grouss Majoritéit vun de griichesche Poleis am [[5. Joerhonnert v. Chr.|5.]]-[[4. Joerhonnert v. Chr.]] huet sech hirer oder der Autoritéit vun den [[Achämenideräich|Achämenide]] misse fügen.
[[Fichier:Modell Pergamonmuseum.jpg|thumb|left|Maquette vu [[Pergamon]], Pergamon-Museum, Staatliche Museen zu [[Berlin]].]]
Dës Situatioun war identesch am hellenisteschen Zäitalter, och wann d'imperialistesch Muecht vun de Stied net méi existéiert huet ([[Athen]]) oder definitiv gebrach gouf wéi fir [[Sparta]] [[222 v. Chr.]]&lt;ref&gt;Néierlag vum Kinnek vu [[Sparta]], [[Kleomenes III. vu Sparta|Kleomenes III.]], géint d'[[Kinnekräich Makedonien|Makedonier]] an d'[[Achaiiesch Liga]].&lt;/ref&gt;. Eng Partie Poleis hu sech a grousse Federatiounen zesummegedo, wéi d'[[Achaiiesch Liga|Achaiiaesch]] oder [[Aitolesch Liga]]. Anerer konnten iwwer eng laang Zäit hir Onofhängegkeet behalen, wéi [[Rhodos]]. Vill Poleis hunn och mat de Konflikter ënner den Herrscher gespillt, fir - och wann et nëmme provisoresch war - hir Onofhängegkeet ze behalen, déi fir si ganz wichteg war.

An der Realitéit huet d'Unzuel vun de Poleis an dëser Period souguer däitlech zougeholl. D'[[Hellenistesch Monarchie|hellenistesch Monarchen]] hu vill Stied an hire Kinnekräicher gegrënnt, ugefaange mat hiren Haaptstied&lt;ref&gt;[[Alexandria]], [[Antiochia]], [[Seleukia]] oder och [[Pergamon]].&lt;/ref&gt;. D'Seleukiden hu Stied um [[iran]]esche Plateau gegrënnt&lt;ref&gt;[[Apameia um Orontes|Apameia]], [[Laodikeia]].&lt;/ref&gt;, a [[Mesopotamien]]&lt;ref&gt;[[Neapolis]].&lt;/ref&gt; a verschidde Stied mam Numm [[Seleukia]] a [[Syrien]]. D'[[Ptolemäer|Lagide]] waren [[Zypern]] aktiv&lt;ref&gt;[[Neapaphos]], [[Arsinoe]].&lt;/ref&gt; souwéi a [[Klengasien]]. Deelweis goufe griichesch Stied duerch e Monarch och einfach nei gegrënnt&lt;ref&gt;[[Sikyon]] gouf vum [[Demetrios I. Poliorketes]] an [[Demetrias]] nei gegrënnt.&lt;/ref&gt;, oder och eenheimesch Stied a griichesch Stied transforméiert&lt;ref&gt;[[Damaskus]] gouf zu ''Arsinoeia''.&lt;/ref&gt;. Wéineg Stied goufe wierklech ''ex nihilo'' gegrënnt, bei de meeschten neie [[Polis|Poleis]] gouf einfach eng eenheimesch Plaz geholl, oder sech an dëser Géigend installéiert.

Déi meescht Grënnunge goufen um Ufank vun der hellenistescher Period tëscht den Eruewerunge vum [[Alexander de Groussen|Alexander]] an der Mëtt vum [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] gemaach, zu de gréisste Baumeeschter hunn d'[[Seleukideräich|Seleukide]] gezielt. Dat éischt Zil wat net d'Hellenisatioun, wat éischter eng Konsequenz war, mä e militärescht a strategescht Zil: an de Stied gouf eng Garnisoun installéiert, fir den Territoire oder eng Handelsstrooss ze kontrolléieren. A [[Griicheland]] koum ausserdeem dobäi, datt sech déi kleng Stied zesumme wollte setzen, fir eng méi zolidd Eenheet duerzestellen. Natierlech gouf et och e politesche Wëlle vun den Herrscher, fir duerch hir Haaptstied hir Muecht an de Lännereien ze festegen. Manner wichteg waren natierlech och d'[[Ekonomie|Wirtschaftsbezéiungen]].

[[Fichier:Attica 06-13 Athens 22 View from Acropolis Hill - Museum of Ancient Agora.jpg|thumb|300px|[[Stoa vum Attalos]] op der ëstlecher Säit vun der [[Agora (Athen)|Agora]] zu [[Athen]].]]

Verschidde Stied hate vun Ufank un eng zolidd Gréisst&lt;ref&gt;[[Antiochia]], [[Alexandria]], [[Pergamon]], [[Seleukia um Tigris]] oder och [[Ai Khanoum]] an [[Asien|Zentralasien]].&lt;/ref&gt;, mä vill Stied waren einfach militäresch Befestungen, a sinn eréischt am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] zu richtege Stied ginn&lt;ref&gt;[[Dura Europos]] oder [[Seleukia]] um [[Euphrat]].&lt;/ref&gt;. Net all Grënnung war erfollegräich, a verschidde Plaze goufen och nees verlooss.

D'Kinneken hu keng einfach Stied gegrënnt, mä wierklech ''[[polis|Poleis]]'' nom klassesche griichesche Modell. Dëse Modell huet sech an de Communautéite vun [[Asien|Zentralasien]] a [[Phenizien]] verbreet, déi helleniséiert goufen. D'Liewen, iwwer dat duerch vill Texter e groussen Deel bekannt ass, war räich. Et schéngt es, wéi wann d'[[Oligarchie]] ëmmer méi ofgeholl huet, wouvun d'[[Demokratie]] profitéiert huet, déi zu enger Norm an der hellenistescher Welt ginn ass. E globale Konsens, deen heiansdo vu [[Biergerkrich]]er ënnerbrach gouf, ass zustan komm. D'Bindung zu der Polis war nach ëmmer ganz staark, a vill Bierger hunn net gezéckt, zu de Waffen ze gräifen, fir hir Onofhängegkeet ze verdeedegen.

=== Komplex Bezéiungen tëscht Kinneken a Poleis ===

[[Fichier:Dedication Ptolemy VI Louvre Ma4977.jpg|thumb|300px|left|Widmung un de [[Ptolemaios VI. vun Egypten|Ptolemaios VI. Philometor]], Mëtt vum [[2. Joerhonnert v. Chr.]]]]
D'Bezéiungen tëscht den hellenistesche Kinneken an de [[Polis|Poleis]], déi si dominéiert hunn, oder versicht hunn ze dominéieren, ware komplex. Generell hu sech d'Poleis géint d'[[Absolutismus|absolut]] Autoritéit vun de Kinneke gewiert. Allerdéngs huet dëst dacks vum och dovun ofgehaangen, wéi de Muechtrapport tëscht deenen zwee war. Generell hat e Kinnek d'Recht, eng Polis déi hien eruewert hat, ze zerstéieren, mä meeschtens gouf eng Eenegung fonnt, an d'Polis gouf méi oder manner gewollt zu enger Alliéierter vum Kinnek. Et muss een tëscht ville klenge Poleis ënnerscheeden, iwwer déi de Kinnek eng grouss Kontroll hat&lt;ref&gt;Presenz vu kinneklechen Truppen a Fonctionnairen, en [[Tribut]] huet misse bezuelt ginn asw.&lt;/ref&gt;, an déi och als Deel vum kinneklechen Territoire konnte weidergi ginn, an anere Stied, déi zwar dem Kinnek ënnerstallt waren, awer eng grouss Autonomie behalen hunn. Dëst war meeschtens de Fall fir d'Poleis aus der [[Egäescht Mier|Egäis]], déi dacks laang virun den hellenistesche Kinnekräicher gegrënnt gi waren.

D'Rapporten tëscht Kinnek a Polis waren duerch e politesche Modell dominéiert, deen [[Euergetismus|euergeteschen Handel]] genannt gëtt: e wohltätege Kinnek géint Éieren, déi d'Stad him bruecht huet. Dëse Modell gouf zur Norm fir d'Bezéiungen tëscht [[Monarchie|Monarch]] a [[Polis]]. De Kinnek gouf als mächtegen Herrscher duergestallt, dee wohltäteg fir d'Stad war, d'Stad beschützt huet an e Garant vun hirer Properitéit war. D'Polis huet hiren Devouement proklaméiert, wat fir de Kinnek e Mëttel war, seng Legitimitéit ze stäerken, him Statue gebaut an zum Deel och [[Heroekult|kultesch Éiere]] bruecht. Den [[Euergetismus]] war sou den ideologeschen Haaptkader an de politesche Bezéiungen tëscht Kinneken a Poleis. Et koum och fir, datt sech den Euergetismus a Stied manifestéiert huet, déi net zu der Aflosszon vum Kinnek gehéiert hunn. Sou gouf [[Rhodos]] vun allen hellenistesche Monarchen nom schlëmmen [[Äerdbiewen|Äerdbiewe]] vun [[227 v. Chr.]] ënnerstëtzt. D'[[Attaliden]] hunn eng Partie Monumenter zu [[Athen]] finanzéiert&lt;ref&gt;Duerch eng gutt [[Diplomatie]] an de Prestige vun der Stad konnten d'Athener hir Stad wärend dem Hellenismus verschéineren.&lt;/ref&gt;, dorënner déi berüümte [[Stoa vum Attalos]], déi am [[19. Joerhonnert]] duerch d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesch]] [[Archeologie|archeologesch]] Schoul vun Athen nees opgebaut ginn ass.

D'Poleis stounge seelen an der éischter Rei, mä hunn an der hellenistescher Welt - wat e weideren Unitéitsfakteur war - hir Identitéit an hir Traditioune vis-à-vis vun de Kinneken erhalen.

== Unitéit an Diversitéit an der hellenistescher Zivilisatioun ==
=== Hellenisatioun: Sproochen a Koexistenz vun de Kulturen ===
==== D'Koiné ====
[[Fichier:Stèle cintrée en grec - Cléopâtre VII et Isis - Musée du Louvre (E 27113).jpg|miniatur|370x370px|D'[[Kleopatra VII.]] am Kleed vum [[Pharao]] op enger griichescher Sail, [[51 v. Chr.]]]]
D'Fro no de Rapporten tëscht [[Griicheland|Griichen]] a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonier]] op der enger Säit a mat den netgriichesche Vëlker op der anerer Säit huet sech a [[Griicheland]] oder a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] ënner der Dominatioun vun den [[Antigoniden]] natierlech net gestallt. Mä an [[Asien]], an de [[Seleukideräich|seleukideschen]] Territoiren oder an [[Egypten]] war déi breet mass vun den Awunner net griichesch. Dës [[heemesch]] Bauere ware gréisstendeels fräi, mä ënnerstoungen awer der kinneklecher a steierlecher Administratioun. An dësem Punkt waren d'hellenistesch Kinnekräicher net vill anescht wéi hir Virgänger am [[Noen Osten]], bis op ee Punkt: dës Dynastie ware Friemherrschaften duerch hiren Ursprong, hir Liewensart a virun allem hir Sprooch.

Sou hunn d'griichesch Besatzer refuséiert, déi lokal Sproochen ze léieren, an hunn d'griichesch Sprooch als Kommunikatiounsmëttel fir d'Steieren, d'Administratioun, d'Militär an d'Politik gefuerdert. D'[[Kleopatra VII.]], déi vill Sprooche geschwat huet, schéngt hei eng Ausnam bei de [[Ptolemäer|Lagiden]] gewiescht ze sinn. D'[[Egypten|egyptesch]] an d'[[Juddentum|jiddesch]] Elite souwéi déi grouss Notabelen a [[Klengasien]] hunn ugefaangen, griichesch ze schwätzen&lt;ref&gt;D'''[[Koiné]]'', d'gemeinsam griichesch Sprooch.&lt;/ref&gt;. Dëse Phenomeen hat am [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] a [[Klengasien]] scho virun den Eruewerunge vum [[Alexander de Groussen|Alexander]] ugefaangen. An de Kinnekräicher ronderëm d'hellenistesch Welt&lt;ref&gt;[[Kappadokien]], [[Kinnekräich Pontos|Pontos]], [[Kommagene]], [[Parthia]].&lt;/ref&gt; hunn d'Herrscher heefeg versicht, hire Philhellenismus ënner Beweis ze stellen, a mat hire Sujeten op [[griichesch]] kommunizéiert. Verschidden [[Anatolien|anatolesch]] Sprooche si verschwonnen, op d'mannst an de schrëftlechen Dokumenter. D'Griichescht gouf lues awer sécher d'Sprooch vun der [[Politik]], der Administratioun, der [[Diplomatik]] an der [[Kultur]].

[[Fichier:BuddhaHead.JPG|thumb|left|200px|Representatioun vum [[Buddha]], e Beispill fir d'[[griichesch-buddhistesch Konscht]] vum [[Gandhara]], [[2. Joerhonnert v. Chr.|2.]]-[[1. Joerhonnert v. Chr.]]]]

D'griichesch Sprooch konnt sech souguer nach eng Zäitchen duerchsetzen, wéi d'politesch Dominatioun vun der hellenistescher Welt net méi wéi e Souvenir war, sou zum Beispill am Nordweste vun [[Indien]] an an [[Asien|Zentralasien]]. Um Site vun [[Ai Khanoum]] um [[Amudarja|Oxus]] a [[Baktrien]] goufen Iwwerreschter vun enger kinneklecher Trésorerie fonnt, mat Archiver op griichesch. En anert Beispill war d'Stad [[Kandahar|Alexandria an Arachosia]], wou eng kosmopolitesch Bevëlkerung gelieft huet, an déi am [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] ënner d'Dominatioun vun de [[Maurya-Räich|Maurya]] gefall ass. De berüümtsten Herrscher vun dëser Dynastie, den [[Ashoka]], huet Edikter a sengem ganze Räich gravéiere gelooss. Eng grouss Partie dovu goufen zu [[Kandahar|Alexandria an Arachosia]] erëmfonnt, a waren deels op [[aramäesch]] a virun allem op griichesch. An engem vun dësen Edikter huet de Keeser d'[[Buddhismus|buddhistesch]] Prinzipien opgeschriwwen&lt;ref&gt;M. Clair, ''Comptes rendus des séances de l'Académie des inscriptions et Belles Lettres'', 1964, S.&amp;nbsp;140-141.&lt;/ref&gt;.

Och wann d'Adaptatioun vun den Edikter vum Ashoka fir d'Griichen a sengem Räich geduecht war, sou waren aner Texter, déi op griichesch iwwersat goufen, fir Net-Griiche geduecht. Sou zum Beispill d'[[Tora]]&lt;ref&gt;Och als ''[[Septuaginta]]'' bekannt, well d'Iwwersetzung 70 Leit zougeschriwwe ginn ass.&lt;/ref&gt; déi aus dem [[hebräesch]]en an d'griichescht am [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] iwwersat ginn ass, eng Initiativ déi dem Kinnek [[Ptolemaios III. vun Egypten|Ptolemaios III.]] zougeschriwwe gëtt&lt;ref&gt;M. Sartre, ''D'Alexandre à Zénobie. Histoire du Levant antique'', Fayard, 2001.&lt;/ref&gt;, dee wollt datt seng Geriichter e Code op griichesch hätten, fir de [[Juddentum|Judden]] eng Justiz no hirem Gesetz ze bidden. D'Tora gouf an de [[Synagog]]en och op griichesch gelies, wat en Indiz vun der Penetratioun vun dëser Sprooch bei de Judde vun der [[Diaspora]] ass.

Am [[klasseschen Zäitalter]] war d'griichesch Sprooch a vill Dialekter ënnerdeelt, déi enger Regioun hir Identitéit ginn hunn&lt;ref&gt;[[Böotien|böotesch]], [[Ionien|ionesch]], [[Arkadien|arkadesch]] asw.&lt;/ref&gt;. Am hellenisteschen Zäitalter huet sech vum [[Mëttelmier]] bis zum [[Indus]] d''Koiné'' duerchgesat, déi aus dem [[Algriichesch Dialekter|ionesch-atteschen]] entstanen ass. Déi al Dialekter sinn a [[Griicheland]] och an den offiziellen Dokumenter weider benotzt ginn, mä iwwerall soss huet sech d'''Koiné'' duerchgesat. An dëser Sprooch goufe och d'Wierker vun den hellenisteschen Auteure geschriwwen, ob si griichesch waren oder net. Dat &quot;klassescht&quot; algriichesch war eng Kreatioun vum Hellenismus, déi sech op d'athenesch Ierfschaft vum klasseschen Zäitalter baséiert huet.
==== Eng Mëschung vun de Kulturen ? ====

[[Fichier:Serapis Pio-Clementino Inv689 n2.jpg|thumb|250px|De [[Serapis]] mam ''Modius'' um Kapp, Kopie vun der Büst vum [[Bryaxis]] fir de Serapeion vun [[Alexandria]].]]

Wa sech d'Sprooch verbreet huet, wéi war et mat der griichescher Liewensart ? Wéi hu sech d'Griiche vis-à-vis vun de Kulture beholl, déi si gouvernéiert hunn ?

Fir dat aalt [[Egypten]] gëtt et eng prezis Äntwert, hir Zivilisatioun war souguer an den Ae vun de Griiche prestigiéis. D'egyptesch Kulten hu sech am [[Mëttelmier]]raum an dëser Period verbreet. De Kult vun der [[Isis (Mythologie)|Isis]] am [[1. Joerhonnert v. Chr.]] konnt a [[Phönikien]], [[Klengasien]], [[Griicheland]], [[Kyrenaika]], [[Sizilien]] a bis op [[Roum]] nogewise ginn. Am Joer [[70|70 n. Chr.]] ass den Isiskult och bis a [[Gallien]] an a [[Baetica]] komm&lt;ref&gt;Laurent Bricault, ''Atlas de la diffusion des cultes isiaques. Mémoires de l'Académie des Belles Lettres'', De Boccard, 2001.&lt;/ref&gt;. Dës Diffusioun vun den [[Mysteriekult|orientalesche Kulten]], meeschtens och griichesch Adaptatioune vun orientalesche Gottheeten&lt;ref&gt;De [[Serapis]] zum Beispill war de Gott [[Osiris|Oser]]-[[Apis|Api]] vun den Egypter.&lt;/ref&gt;, ass vun den egyptesche Griichen a vun den Egypter ronderëm d'Mëttelmier ausgaangen.

Et schéngt es allerdéngs, wéi wann d'Egypter net vun der hellenescher Liewensart begeeschtert waren. Natierlech hunn d'egyptesch Eliten, virun allem d'Paschtéier, nieft der Sprooch och e griicheschen Numm ugeholl, souwéi d'griichesch Gouvernements-Praktiken. Deelweis hu si och um griichesche Kult deelgeholl, opmaannst un deem fir den Herrscher. Mä déi grouss Mass vun der Bevëlkerung huet sech net mat der griichescher Kultur a [[Relioun]] befaasst. D'[[Ptolemäer|Lagiden]] hunn d'Privileegie vun den Tempelen an d'heemesch Kulte respektéiert, a goufe sou an den Ae vun hire Sujeten Herrscher, déi de [[pharao]]nesche Modell vun der [[Monarchie]] ugeholl hunn. Et schéngt es och, wéi wann eng Partie Griichen, déi an Egypte gewunnt hunn, verschidden egyptesch Kulten ugeholl hunn, wéi zum Beispill Begriefnesritualer. Gemëscht Hochzäite waren net seelen (ausser an der kinneklecher Dynastie), a vill Leit haten en duebelen Numm, en egyteschen an e griicheschen. Sou gouf et zu [[Edfu]] en Offizéier, dee bei de Griichen ''Apollonios'' genannt gouf, bei den Egypter ''Pashou''&lt;ref&gt;Pierre Frohlich, ''Les Grecs en Orient, l'héritage d'Alexandre'', Documentation photographique, Dossier 8040, 2004, S.&amp;nbsp;9-14.&lt;/ref&gt;. An engem Land wou d'ethnesch Identitéit schwéier z'etabléiere war, an dacks duerch d'Sprooch bestëmmt war, war d'duebel Kultur staark verbreet, op jiddwer Fall an de méi héije soziale Klassen. D'Geriichter vun egypteschem a griicheschem Recht hunn zesummegeschafft, an u wéiee Geriicht ee geschriwwen huet, huet eigentlech nëmmen dovun ofgehaangen, a wéi enger Sprooch de Kontrakt war, ëm dee gestridde gouf (Handelsvertrag, Hochzäitsvertrag asw.). Global huet d'Identitéit virun allem dovun ofgehaangen, wéi sech den Eenzele beholl huet, wat seng reliéis, politesch a kulturell Praktike waren, a wéi e vun den anere Leit gesi gouf: Griich war een, wann ee vun de Griiche sou ugesi ginn ass. D'[[Juddentum|Judden]], déi an Egypte gelieft hunn, a griichesch geschwat hunn, goufe mat den Hellenen an een Dëppe gehäit.

Iwwer [[Phönikien]], [[Syrien]], [[Mesopotamien]] an [[Asien|Zentralasien]] ass manner gewosst. Och wann eng Partie heemesch Sproochen op d'mannst aus de schrëftlechen Dokumenter verschwonne sinn, sou huet d'[[aramäesch|aramäesch Sprooch]] sech awer behaapt. D'[[Seleukideräich|Seleukiden]] hunn allgemeng déi lokal Relioune respektéiert&lt;ref&gt;Eng Ausnam war hei den [[Antiochos IV. vum Seleukideräich|Antiochos IV.]] mat de Judden aus [[Palestina]].&lt;/ref&gt;, souwéi och déi lokal politesch Konzepter, wéi dee vun der [[Monarchie]] a [[Mesopotamien]]. Et ass gutt méiglech, wéi zum Beispill zu [[Ai Khanoum]] a [[Baktrien]], datt et an de Stied eng gemëschte Kultur gouf, virun allem an der Relioun an an der [[Architektur]]. A [[Palestina]] huet d'Hellenisatioun zu Spannungen an der Bevëlkerung gefouert, ënner anerem am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] ënner den [[Hasmonäer]].

[[Fichier:Harpocratic Eros Louvre Myr805.jpg|thumb|320px|left|Den [[Eros]] als [[Harpokrates]], [[Myrina (Mysien)|Myrina]], Ufank vum [[1. Joerhonnert v. Chr.]]]]

D'griichesch Liewensart huet sech mat der Entwécklung vun de [[Polis|Poleis]] wäit verbreet. Déi al Handelsrivalitéit tëscht Griichen a Phönikier war zwar net aus der Welt geschaf, mä de politeschen a kulturellen Hegemonismus vun de Griiche war sou staark, datt verschidde Phönikier hir Kanner als [[Ephebos|Epheben]] op [[Athen]] geschéckt hunn, an u Concoursen a Griicheland deelgeholl hunn. Dëst seet aus, datt si wéi Griichen ugesi goufen. Vill Phönikier mat griichescher Kultur, oder Griichen déi zu [[Sidon]] gewunnt hunn, hunn op d'[[Griichesch Mythologie|mythologesch]] Bezéiungen tëscht [[Sidon]], [[Argos]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] opmierksam gemaach. A Syrien huet de Bau vun der grousser Metropol vun de Seleukiden, [[Antiochia]], zu der Hellenisatioun vun dëser Regioun bäigedroen, a war och déi lescht Bastioun vun der Dynastie am [[1. Joerhonnert v. Chr.]]

A [[Klengasien]] huet d'Entwécklung vun de Poleis a [[Karien]] an a [[Lykien]] am [[4. Joerhonnert v. Chr.]] huet de ganze westlechen Deel vun [[Anatolien]] betraff, mä ni wierklech d'Banneland. Net-griichesch Vëlker hunn dacks spontan d'Herrscher gefrot, fir kënne an enger Polis ze wunnen. Dëst setzt nieft der Sprooch och eng Gewunnecht mat der griichescher Politik an der Educatioun viraus, et goufen och vill [[Gymnasion|Gymnase]] gebaut. Mä och wann d'Stied a Klengasien Tempelen, [[Agora]]en an Theateren haten, sou sinn awer hir Traditiounen net verschwonnen. A Phönikien konnt dat selwecht festgestallt ginn. Sou ass de Fall vun engem Awunner vu Sidon bekannt, den ''Diotimos'', deen zu [[Argos]] d'Concourse gewonnen hat, an de [[phönizesch]]en Titel ''Sophet'' (&quot;Riichter&quot;) hat&lt;ref name=&quot;Pierre Frohlich, op.cit&quot;&gt;Pierre Frohlich, op.cit.&lt;/ref&gt;. Ënner dem griichesche Lack si lokal Funktiounen a Gewunnechte weiderhi bäibehale ginn.

Et ass schwéier, d'Realitéit an d'Déift vun der Hellenisatioun ze generaliséieren. D'Situatioune ware verschidde jee no Kinnekräich, no Provënz an deelweis och no den Eenzelpersounen. Deelweis gouf et och staark helleniséiert Regiounen (virun allem d'Stied), déi direkt u Regioune louchen, an deenen de Phenomeen nëmmen uewerflächlech war. Déi grouss Diversitéit bei de Quelle féiert zu enger grousser Virsiicht, wann ee vun Hellenisatioun oder [[Akkulturatioun]] schwätzt. D'griichesch Kultur war allerdéngs zimmlech dominant, an dësen Aspekt huet och nach no der [[Réimescht Räich|réimescher]] Eruewerung Bestand gehat.

=== Zirkulatioun vun Iddien a vu Leit ===

Wärend der hellenistescher Period koum et zu engem Accroissement vun der Zirkulatioun vu Wueren, vun Iddien a vu Leit, déi an dëser Regioun sou nach net do war.

Un éischter Linn stoungen d'Zaldoten, déi sech iwwer Dausende Kilometer deplazéiert hunn. An dëser Zäit koum et och zu enger Entwécklung vum [[Sëldner]]tum. Sou hunn d'Awunner vu [[Sagalassos]] a [[Pisidien]] laang Zäit Sëldner gestallt, virun allem fir d'[[Ptolemäer|Lagiden]]. Mä och d'Artisten an d'[[Philophie|Philosophe]] si wäit gereest, sou zum Beispill de [[Klearchos vu Soloi]], e Schüler vum [[Aristoteles]], deem seng Presenz zu [[Ai Khanoum]] attestéiert ass. D'Kanner vun Notabele goufen dacks an déi grouss griichesch Stied geschéckt ([[Athen]], [[Delphi]] asw.) fir hei en Enseignement an der [[Rhetorik]] ze kréien, déi fir eng politesch oder diplomatesch Carrière noutwenneg war. E gewëssene ''Moschiôn'', Bierger vu [[Priene]], huet seng Stad an de Concourse vun de Stied ronderëm vertrueden, a gouf duerno [[Ambassade]]ur bei de [[Seleukideräich|Seleukiden]], an [[Egypten]] a spéider zu [[Roum]]. Et schéngt es, wéi wann hie bis op [[Petra (Stad)|Petra]] an [[Arabien]] komm wier&lt;ref name=&quot;Pierre Frohlich, op.cit&quot;/&gt;. Identesch Carrière waren näischt aussergewéinleches, a sinn dacks virkomm.

Och d'Dokteren, Artisten a Magistrate si gereest. Verschidde Stied haten et souguer léiwer, wann e Riichter aus enger anerer Stad de Fall iwwerholl huet, well dës zum Deel manner virageholl waren, oder manner ënner Drock gesat goufen. Heiduerch ass et och sécher zu engem Rapprochement tëscht de juristesche Praktiken tëscht de Stied komm. Aus wéi engem Grond och ëmmer e Griich an enger anerer Stad wéi senger eegener war, wann hie seng Saach hei gutt gemaach huet, gouf seng Presenz mat engem Dekreet geéiert. Dacks goufen dës diplomatesch Relatiounen duerch d'[[Griichesch Mythologie|Mythologie]] verstäerkt. Well all Stad behaapt huet, vun engem mythologeschen [[Heros]] ofzestamen, an d'griichesch Mythologie immens komplex ass, war et net schwéier, gemeinsam Virfahren ze fannen. Wéi déi kleng Stad [[Kytenion]] ([[Dorier]]) eng [[Ambassade]] an d'Haaptstad vu [[Lykien]], [[Xanthos (Stad)|Xanthos]], geschéckt huet, hu si sech Méi ginn, e gemeinsame Virfahren ze fannen: den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]] soll zu Xanthos op d'Welt komm sinn, an zu gläicher Zäit de mythesche Virfahre vun de Kytenier gewiescht sinn&lt;ref name=&quot;Pierre Frohlich, op.cit&quot;/&gt;. Dës Praktike goufen immens eescht geholl an enger Zäit wou [[Griichesch Mythologie|Mythos]] a [[Geschicht]] net ënnerscheet goufen, an et wichteg war ze beweisen, datt een en [[homer]]eschen [[Heros]] als Virfahren hat. De Geste vum [[Alexander de Groussen|Alexander]], deen, wéi e knapps an [[Asien]] ukomm war, den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]] an de [[Patrokles]] geéiert huet, ass e weideren Zeie vun deem Gedanken.

=== Den Handel ===

[[Fichier:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|thumb|250px|[[Nike vu Samothrake]], [[Rhodos]], [[2. Joerhonnert v. Chr.]]]]
Wat d'[[Ekonomie]] ugeet, sou goufen an der hellenistescher Period d'Suen ëmmer méi benotzt, besonnesch d'[[Sëlwer]]mënzen. D'[[Diadochen]] hunn d'Sëlwermënzen, déi den [[Alexander de Groussen|Alexander]] agefouert hat, iwwerholl, an hunn doraus d'Währung vun der hellenistescher Welt gemaach. All Herrscher huet zwar seng eege Mënze gedréckt, mä si haten all dat selwecht Gewiicht, an hu sech vun engem Territoire an den nächste verbreet, ouni datt een huet misse Sue wiesselen. Dëst huet den Handel natierlech vereinfacht. Am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] hunn d'[[Ptolemäer|Lagiden]] an d'[[Attaliden]] allerdéngs op hirem Territoire verlaangt, datt nëmmen nach hir Mënze géife benotzt ginn. Duerch de Geldwiessel konnte si e grousse Gewënn maachen, well getosch gouf 1 zu 1, obschonn hir Mënze manner Gewiicht haten, wéi déi aner Mënze vun dëser Zäit. Fir d'alldeeglech Akeef hunn d'Herrscher eng Mënz aus [[Bronze]] drécke gelooss, déi eng reng lokal Roll gespillt huet.

Am internationalen Handel koum et zu wichtegen Erneierungen. Och wann d'Produiten net wierklech changéiert hunn ([[Weess]], [[Wäin]], [[Ueleg]], [[Sklaverei|Sklaven]]), sou hunn d'Distanze staark zougeholl, d'hellenistesch Gesellschaften, déi hu misse versuergt ginn, si bis un d'Diere vun [[Indien]] gaangen. [[Egypten]] huet Wäi vu [[Gaza]], [[Chios]], [[Thasos (Insel)|Thasos]] oder [[Knidos]] importéiert, éier si eng eege Wäikultur opgebaut ginn ass. [[Olivenueleg]] gouf bis an [[Asien|Zentralasien]] exportéiert, wou keen Ueleg produzéiert ginn ass.

D'Zentre vum hellenisteschen Handel hu sech verännert. [[Alexandria]] war en enormt Lager fir d'egyptesch Wueren, mä och d'Entrée fir déi ander Staate vum egyptesche Maart. Bis [[168 v. Chr.]] war [[Rhodos]] den Haapthafen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] an e wichtegen Zentrum fir d'Redistributioun vum [[Weess]]. Politesch komplett onofhängeg huet Rhodos och net gezéckt, seng Handelsfräiheet mat de Waffen ze verdeedegen. Sou huet sech d'Insel géint d'[[Piraterie]] gewiert, a sech [[220 v. Chr.]] souguer mat [[Byzanz]] ugeluecht. Fir Rhodos fir seng Neutralitéit ze bestrofen, huet [[Roum]], wat am Konflikt mat [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] war, aus [[Delos]] e [[Fräihafen|Fräihafe]] gemaach. Sou gouf aus Delos den Haaptpunkt vum ägäeschen Handel, an och den Haaptsklavemaart vun der Regioun bis zu der Zerstéierung duerch de [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates]] am Joer [[88 v. Chr.]] Kontinentalgriicheland war an enger déiwer [[Ekonomie|wirtschaftlecher]] Kris baussent der ägäescher Welt. Déi verschidden hellenistesch Räicher hu gréisstendeels hir Produite selwer produzéiert. Griicheland huet nach ëmmer vill [[Kärenzorten|Fruucht]] gebraucht, an d'Präisser sinn an d'Luucht gaangen. Ausserdeem gouf nëmme wéineg [[Wäin]] an [[Ueleg]] exportéiert, souwéi Luxusproduiten, déi d'Handwierk zu [[Athen]] a [[Korinth]] um Liewe gehalen hunn. Sou koum et zu enger konstanter Aarmut vun der Bevëlkerung, an d'Léin si gefall. Fir vill fräi Leit war et schwéier eng Aarbecht ze fannen, déi eenzeg Léisung war d'[[Sëldner]]tum&lt;ref&gt;Pierre Lévêque, ''Le Monde hellénistique'', Armand Colin, 1969, S.&amp;nbsp;21-22.&lt;/ref&gt;.

Wat den Handel am [[Persesche Golf]], am [[Rout Mier|Roude Mier]] oder an [[Asien|Zentralasien]] ugeet, sou ass duerch e Manktem un Dokumenter nëmme wéineg iwwer den Handel an dëse Regioune bekannt. D'[[Geschicht|Historiker]] hunn d'Tendenz de groussen internationalen Handel ze minimiséieren, a virun allem op eng Opdeelung vun de Mäert opmierksam ze maachen (Delos huet bal nëmmen Handel mat der [[Egäescht Mier|Egäis]] bedriwwen, an nëmme wéineg mam [[Orient]]) souwéi d'Wichtegkeet vum regionalen Handel z'ënnersträichen.

=== Hellenistesch Konscht ===

[[Fichier:Greek diadem Louvre Bj119.jpg|thumb|left|300px|Elementer vun engem [[Diadem]] aus dem [[3. Joerhonnert v. Chr.]]]]
Laang Zäit gouf d'[[hellenistesch Konscht]] als mannerwäerteg am Verglach mam klasseschen Zäitalter ugesinn, dës Meenung huet sech hautdesdaags allerdéngs verännert. D'Multiplikatioun vun hellenistesche Kinnekräicher huet zu enger Diffusioun vun artistesche Praktiken an Techniken an der [[Architektur]], der [[Skulptur]] an an der Wandmolerei gefouert.

Artistesch Erfindunge goufen och net méi exklusiv a Kontinentalgriicheland gemaach: sou ass zu [[Pergamon]] den &quot;hellenistesche Barock&quot; opkomm, wouvun zum Beispill de monumentale [[Pergamonaltor]]. Rezent [[Archeologie|archeologesch]] Entdeckungen hu Wandmolereien zu [[Vergina]] ([[Aigai]]) a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] gewisen, souwéi och a [[Bulgarien]].

An dëser Period gouf och ëmmer manner op Vase gemoolt, an et gouf méi an der &quot;klenger&quot; Konscht geschafft: [[Metall]]aarbechten, [[Elfebeen]] oder och [[Glas (Matière)|Glas]], [[Mosaik]] asw. D'Tounfiguren hunn de reliéise Kader verlooss, an et goufen éischter Zeenen aus dem alldeegleche Liewe representéiert, allerdéngs och &quot;Groteske&quot; wéi zu [[Smyrna]] oder [[Alexandria]], déi d'&quot;klassesch griichesch Schéinheet&quot; a Fro gestallt hunn.

{{Méi Info 1|Hellenistesch Konscht}}

== Bilan ==

D'Enn vum [[Ptolemäer|lagidesche]] Räich vun [[Egypten]] duerch de Selbstmuerd vun der leschter Herrscherin [[Kleopatra VII.|Kleopatra]] [[30 v. Chr.]] huet de [[Réimescht Räich|Réimer]] erlaabt, d'ganzt [[Mëttelmier]] ze kontrolléieren, a war domat och d'Enn vun der hellenistescher Period. D'Réimer hunn d'hellenistesch Ierfschaft fir sech benotzt. Sou huet sech de Modell vun der [[Polis]] weider entwéckelt, och wann eng [[Politik|politesch]] Onofhängegkeet net méi méiglech war, an d'[[griichesch|griichesch Sprooch]] ass déi dominant Sprooch am ëstlechen Deel vum [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] bliwwen. D'griichesch Kutur huet sech bei der réimescher Elite sou verbreet, datt et zu enger gemeinsamer Kultur komm ass, déi aus der hellenistescher Welt eraus entstanen ass, an déi sech am Räich duerchgesat huet. Aneschters war et baussent den ëstleche Grenze vum Réimesche Räich. Nodeem d'[[Parther]] [[Mesopotamien]] am [[1. Joerhonnert v. Chr.|1. Joerhonnert]] eruewert haten, an d'[[Griichesch-Baktrescht Kinnekräich]] gefall war, ass och d'politesch, d'kulturell an d'wirtschaftlech Dominatioun vun der griichescher Welt op en Enn gaangen. D'hellenistesch Ierfschaft ass zwar nach an der [[Hellenistesch Konscht|Konscht]] bestoe bliwwen, allerdéngs war dëst nëmmen nach e klengen Deel an enger Kultur wou d'[[Asien|asiatesch]] an [[Indien|indesch]] Elementer nees méi wichteg gi sinn.

== Literatur zum Theema ==

* Pierre Cabanes, ''Le Monde hellénistique de la mort d'Alexandre à la paix d'Apamée'', Éd. du Seuil, Paräis, 1995. {{small|(ISBN 2-02-013130-7)}}
* Andrew Erskine (Ersg.), ''Le Monde hellénistique'', Presses universitaires de Rennes, Rennes, 2004. {{small|(ISBN 2868478751)}}
* Édouard Will, ''Histoire politique du monde hellénistique 323-30 av. J.-C.'', Éd. du Seuil, Paräis, 2003. {{small|(ISBN 202060387X)}}
* Pierre Fröhlich, ''Les Grecs en Orient'', Documentation photographique, N. 8040, 2004.
* Pierre Lévêque, ''Le Monde hellénistique'', Pocket, Paräis, 2003. {{small|(ISBN 2266101404)}}
* Francis Prost, ''L'Orient méditerranéen de la mort d'Alexandre aux campagnes de Pompée. Cités et royaumes à l'époque hellénistique'', PUR-Pallas, Rennes, 2003 {{small|(ISBN 2868478409)}}
* Michel Rostovtseff, ''Histoire économique et sociale du monde hellénistique'', Robert Laffont, Paräis, 1989.

== Um Spaweck ==

{{Commonscat|Hellenistic art|Hellenistesch Konscht}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080531071923/http://www.insecula.com/salle/EP0052.html Hellenistescht Griicheland an de Muséeen.]
* {{fr}} [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/le_monde_hellenistique_belliqueux_et_novateur.asp André Bernand, ''Le monde hellénistique, belliqueux et novateur.'']
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20170223163031/http://www.yrub.com/histoire/athenes.htm Atrium: Hellenistescht Athen.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20051204015952/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/asbook08.html#Art%20and%20Architecture Linksammlung zu der hellenistescher Welt.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120905141006/http://www.historians.org/pubs/Free/BURSTEIN.HTM Stanley M. Burstein, ''The Hellenistic Period in World History.'']
* {{en}} [http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft0000035f/ Peter Green, ''Hellenistic History and Culture'']

{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Hellenismus| ]]</text>
      <sha1>c0nhnxw632u7uox54p3inm9jvavutyq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680361</id>
      <parentid>2680357</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>……………</comment>
      <origin>2680361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47296" sha1="fzcfwvq23b45duhxk45w6iflrgv95k4" xml:space="preserve">[[Fichier:NAMA Galate.jpg|thumb|380px|Blesséierte [[Galater|galatesche]] Kriger, e [[Griicheland|griichescht]] Statuenthema wat no der Victoire vum [[Attalos I. vu Pergamon|Attalos I.]] vu [[Pergamon]] iwwer d'[[Gallier]] ëm [[237 v. Chr.]] opkomm ass.]]
Den '''Hellenismus''' oder den '''Hellenisteschen Zäitalter''' ([[4. Joerhonnert v. Chr.|4.]]-[[1. Joerhonnert v. Chr.]]) ass eng [[Geschicht]]speriod a [[Griicheland]], déi bis op d'grouss Figure wéi den [[Alexander de Groussen]] oder d'[[Kleopatra VII.|Kleopatra]] relativ mëssverstane gëtt. Den Hellenismus gëtt dacks als eng Transitiounsperiod, a souguer Dekadenz, tëscht dem Glanz vum [[Klasseschen Zäitalter]] an der Muecht vum ''[[Réimescht Räich|Imperium Romanum]]'' ugesinn. Allerdéngs hunn de Glanz vun de Stied wéi [[Alexandria]], [[Antiochia]] a [[Pergamon]], d'[[Ekonomie]], d'Mëschung vun de Kulturen, d'dominant Roll von der [[griichesch|griichescher Sprooch]] an hir Diffusioun d'Bild vum anticken [[Noen Osten|Noen Oste]] verännert.

Den Hellenismus gouf duerch [[Geschicht|Historiker]] aus dem [[19. Joerhonnert]] definéiert. De Begrëff &quot;hellenistesch&quot; gouf fir d'éischt Kéier vum [[Däitschland|däitschen]] Historiker [[Johann Gustav Droysen]] benotzt&lt;ref&gt;[[Johann Gustav Droysen]], ''Geschichte des Hellenismus'' ([[1836]] an [[1843]]).&lt;/ref&gt; a koum duerch de [[Linguistik|linguisteschen]] a kulturelle Krittär, der spektakulärer Erweiderung vun de Regiounen, wou griichesch geschwat ginn ass ([[Griichesch|gr.]]: ἑλληνίζειν / ''hellênízein'') an domat duerch de Phenomeen vun der Expansioun vum Hellenismus. Dëse Phenomeen vun enger Hellenisatioun an dem Kontakt tëscht den alen [[Noen Osten|orientaleschen]] Zivilisatiounen an de Griichen ass ënner der [[Réimescht Griicheland|réimescher Dominatioun]] weidergaangen&lt;ref&gt;De [[Paul Veyne]] schwätzt vun engem ''Empire gréco-romain''.&lt;/ref&gt;. D'[[Chronologie vum ale Griicheland|chronologesch]] Grenze vum hellenisteschen Zäitalter si konventionell a [[Politik|politesch]]: si fänke mam Doud vum [[Alexander de Groussen|Alexander dem Groussen]] un, an halen op, wéi sech de leschte groussen hellenisteschen Herrscher, d'[[Kleopatra VII.|Kleopatra]] vun [[Egypten]], d'Liewe geholl huet, an der [[Réimescht Räich|réimescher]] Dominanz d'Plaz iwwerlooss huet.

D'rezent [[Archeologie|archeologesch]] an [[Geschicht|historesch]] Aarbechte ginn an d'Richtung, dës Period no zwéin Aspekter nei ze bewäerten: d'Existenz an d'Gewiicht vun de grousse Kinnekräicher mat ursprénglech griicheschen oder [[Kinnekräich Makedonien|makedoneschen]] Dynastien&lt;ref&gt;[[Ptolemäer|Lagiden]], [[Seleukideräich|Seleukiden]], [[Antigoniden]], [[Attaliden]] asw.&lt;/ref&gt; mä och d'Roll vun de ville Stied, deenen hir Wichtegkeet net ofgeholl huet, och wann dës Meenung laang Zäit vertruede war.

== Politesch Evolutioun vun der hellenistescher Welt ==
=== D'Eruewerunge vum Alexander ===

[[Fichier:MakedonischesReich.jpg|thumb|380px|D'hellenistesch Welt nom Doud vum [[Alexander de Groussen|Alexander]].]]
Am Alter vum 20 Joer war den [[Alexander de Groussen]] Kinnek vu [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]], zwee Joer drop Meeschter iwwer dat antikt [[Griichland]], an huet a senger kuerzer Zäit um Troun — knapps 13 Joer vun [[336 v. Chr.|336]] bis [[323 v. Chr.]] — déi spektakulärsten a séiersten Eruewerung vun der [[Antiquitéit]] fäerdegbruecht. E klengt Kinnekräich, wat sech mat verschiddene griichesche [[Polis|Poleis]] zesummegedo hat, huet dat gréisst Räich vun dëser Zäit an d'Knéie gezwongen, d'[[Perserräich]] vum [[Dareios III. vu Persien|Dareios III.]] Den [[Achämenideräich|achämenideschen]] Herrscher gouf bannent véier Joer ([[334 v. Chr.|334]]-[[330 v. Chr.|330]]) an dräi Schluechte geschloen, um [[Schluecht um Granikos|Granikos]], zu [[Schluecht vun Issos|Issos]] a [[Schluecht vu Gaugamela|Gaugamela]]. Déi dräi Joer drop, bis [[327 v. Chr.|327]], goufe lues awer sécher d'[[Satrapie]]n an [[Asien|Zentralasien]] ageholl, a bis [[325 v. Chr.|325]] huet den Alexander d'makedonesch Dominatioun iwwer den Nordoste vun [[Indien]] geséchert. Hei huet den Alexander ënner dem Drock vu sengen Truppe missen ophalen, an ass zeréck a [[Mesopotamien]] gaangen, dem Häerz vu sengem Räich.

Fir seng Muecht op laang Zäit ze halen, huet hie versicht d'[[Achämenideräich|achämenidesch]] Herrscherklass vum ale Räich mat der Administratioun vu sengem Räich zesummenzebréngen. Hien huet op dësem Wee versicht, eng [[Monarchie]] ze grënnen, déi engersäits op der [[Kinnekräich Makedonien|makedonesch]]-[[Griicheland|griichescher]] Traditioun baséiert huet, an anerersäits och d'[[Perserräich|persesch]] Ierfschaft net vergiess huet. De plëtzlechen Doud vum Kinnek am Alter vun 33 Joer huet dësem originelle Versuch en Enn gesat, dee vu sengem Entourage allerdéngs och kritiséiert ginn ass.
=== D'Period vun den Diadochen ([[323 v. Chr.|323]]-[[281 v. Chr.]]) ===

[[Fichier:Ptolemy I Soter Louvre Ma849.jpg|thumb|left|200px|Büst vum [[Ptolemaios I.|Ptolemaios I. Soter]], ee vun den [[Diadochen]].]]
Den [[Alexander de Groussen]] hat kee wierklechen Nofollger hannerlooss, dee seng Plaz konnt anhuelen, a virun allem keen, dee sech géint d'[[Diadochen|Diadoche]] behaapte konnt, Offizéier vu senge Campagnen déi sech 40 Joer laang ëm d'Ierfschaft gestridden hunn. D'Kricher tëscht dem [[Perdikkas (Diadoch)|Perdikkas]], dem [[Ptolemaios I.|Ptolemaios]], dem [[Kassander vu Makedonien|Kassander]], dem [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]], dem [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]] an dem [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos]], fir nëmmen déi wichtegst z'ernimmen, déi bis [[281 v. Chr.]] gedauert hunn, hunn d'Famill vum Alexander verschwanne gelooss, an d'Räich gesprengt. Den [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]], alen Offizéier dee vague mat der kinneklecher makedonescher Famill verwandt war, hat et bal geschafft, d'Räich nees opzebauen, mä eng Koalitioun vu senge Rivalen huet hie bei der [[Schluecht vun Ipsos]] [[301 v. Chr.]] geschloen.

[[Griicheland]], [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] a [[Klengasien]] goufe vun de militäresche Campagne vun den [[Diadochen|Diadoche]] markéiert, wärend sech den ëstlechen Deel vum Räich séier emanzipéiert huet, an zum [[Griichesch-Baktrescht Kinnekräich|griichesche Räich vu Baktrien]] ginn ass. Dëse Genereel war et egal, iwwer wéi eng Partie vum Räich si d'Soen haten, d'Haaptsaach war, si haten en Troun. Den [[Demetrios I. Poliorketes|Demetrios Poliorketes]], Jong vum [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]], huet zesumme mat sengem Papp iwwer de gréissten Deel vun [[Asien]] geherrscht, an nom Doud vu sengem Papp huet hie versicht, Makedonien anzehuelen, wat him provisoresch och gelongen ass. Schlussendlech huet hie sech awer misse geschloe ginn, an ass miserabel gestuerwen. Den eelste Jong vum [[Ptolemaios I.|Ptolemaios]], de [[Ptolemaios Keraunos]], gouf vu sengem Papp aus [[Egypten]] verdriwwen, an huet sech beim [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]] an [[Thrakien]] opgehalen. De Ptolemaios Keraunos huet Thrakien souwéi Makedonien besat, an de Seleukos ëmbrénge gelooss, dee géint hie virgoe wollt. Den [[Noen Osten|Noen Oste]] war vun den Ambitioune vun dëse Genereel dominéiert, déi sech séier de Kinnekstitel ginn hunn, hir Truppen hunn aus griicheschen a makedonesche [[Sëldner]] bestanen.

Am beschte geschloen huet sech de [[Ptolemaios I.]], e Kandheetsfrënd vum Alexander, aus deem verschidden Auteuren och de Baaschtert vum [[Philippe II. vu Makedonien|Philippe II.]] gemaach hunn. Hie konnt sech séier [[Egypten]] ënner den Nol rappen, an huet versicht, hei en dauerhafte Staat opzebauen. Domat huet hien imperial Ambitiounen opginn, déi hie selwer fir wéineg realistesch gehalen huet. Domat war hien zwar ee vun deenen, déi mat &quot;Schold&quot; dru waren, datt aus der imperialer Iddi näischt ginn ass, mä anerersäits war hien och e Grënner vun der hellenistescher Welt.
=== D'Gläichgewiicht vum 3. Joerhonnert ===

[[Fichier:Seleucus I Louvre.jpg|thumb|200px|De [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos I. Nikator]], Grënner vun der Dynastie vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]].]]
Am [[3. Joerhonnert v. Chr.]] koum et zu engem kuerze Gläichgewiicht tëscht den dräi Dynastien, déi aus den [[Diadochen]] ervirgaange waren. [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] gouf vun den Nofollger vum [[Antigonos I. Monophthalmos|Antigonos]] regéiert&lt;ref&gt;Vgl. [[Antigoniden]].&lt;/ref&gt;, [[Egypten]] vun de [[Ptolemäer|Lagiden]], an e grousst Räich, wat net homoge war&lt;ref&gt;[[Klengasien]], [[Syrien]], [[Mesopotamien]].&lt;/ref&gt; vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]]. Allerdéngs gouf et nach méi Divisiounen an der hellenistescher Welt. Nieft den dräi grousse Monarchië gouf et eng Partie kleng Kinnekräicher, déi keng sou grouss Roll gespillt hunn. Sou hunn d'[[Attaliden]] hiert Kinnekräich ronderëm [[Pergamon]] opgebaut, an et goufe Kinnekräicher um [[Kinnekräich Pontos|Pontos]] an a [[Bithynien]]. Den [[Hieron II. vu Syrakus|Hieron II.]] huet a [[Magna Graecia|Grouss-Griicheland]] e Kinnekräich zu [[Syrakus]] op d'Bee gestallt.

Zu dëse ville klenge Monarchie kommen ausserdeem nach d'Konfederatioune vun de [[Polis|Poleis]], déi sech zum Deel mat Erfolleg, géint d'Ambitioune vun den hellenistesche Kinnekräicher - virun allem Makedonien - duerchgesat hunn. Zwee vun dëse federale Staaten, d'[[Achaiiesch Liga]] ënner dem [[Aratos vu Sikyon|Aratos]] an d'[[Aitolesch Liga]] hunn eng grouss Roll bis zu der [[Réimescht Räich|réimescher]] Eruewerung gespillt. Verschidde [[Polis|Poleis]] konnte souguer hir Onofhängegkeet behalen, a ware mat de Kinnekräicher gläichgestallt. Dat bescht Beispill heifir ass [[Rhodos]].

=== D'Réimer an d'politescht Enn vun der hellenistescher Welt ===

Um Enn vum [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] ass d'''[[Magna Graecia]]'' - [[Italien|Süditalien]] a [[Sizilien]] - no bal engem Joerhonnert vu Kämpf, sief et duerch de [[Pyrrhos vu Makedonien|Pyrrhos]] oder duerch d'[[Punesch Kricher]], ënner [[Réimescht Räich|réimesch]] Dominatioun gefall. Et huet allerdéngs nach bis zum Ufank vum [[2. Joerhonnert v. Chr.|2. Joerhonnert]] gedauert, bis [[Roum]] wierklech am [[Orient]] agegraff huet. An enger éischter Zäit hunn d'Réimer militäresch d'[[Antigoniden]] a virun allem den [[Antiochos III. vum Seleukideräich|Antiochos III.]] - déi lescht grouss politesch Figur ënner den hellenisteschen Herrscher virum [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates VI.]] an der [[Kleopatra VII.|Kleopatra]] - ënner hir Fuchtel bruecht. An engem laangen a luese Prozess, dee bal zwee Joerhonnerte laang gedauert huet, konnt [[Roum]] mat der Hëllef vun de [[Polis|Poleis]] an dem Kinnekräich vu [[Pergamon]] d'ëstlecht [[Mëttelmier]] u sech rappen. Dëse leschten Akt bei der Eruewerung war de Sträit tëscht dem [[Augustus|Octavian]] an dem [[Marcus Antonius]], dee mat der leschter Herrscherin vun [[Egypten]], der [[Kleopatra VII.]], alliéiert war, a geschloe gouf. D'Kleopatra huet sech [[30 v. Chr.]] d'Liewe geholl.

Allerdéngs sinn d'Réimer am Orient och op Resistenze gestouss, an et huet dräi Kricher gebraucht, fir de Kinnek vu [[Kinnekräich Pontos|Pontos]], de [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates VI.]], am [[1. Joerhonnert v. Chr.|1. Joerhonnert]] ze schloen. De [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] huet [[63 v. Chr.]] d'[[Seleukideräich]] ofgeschaf, an den Orient no réimeschem Modell nei organiséiert. D'hellenistesch Welt gouf zu engem Terrain fir d'Ambitioune vun de verschiddene Genereel vun der [[Réimesch Republik|réimescher Republik]]&lt;ref&gt;Schluechte vu [[Schluecht vu Pharsalos|Pharsalos]], [[Schluecht vu Philippi|Philippi]] a [[Schluecht vun Actium|Actium]].&lt;/ref&gt; bis zu der entgülteger Victoire vum [[Augustus|Octavian]].

Parallel dozou ass de politeschen Afloss vun de [[Seleukideräich|Seleukiden]] an [[Asien|Zentralasien]], [[Persien]] a [[Mesopotamien]] no der Herrschaft vum [[Antiochos III. vum Seleukideräich|Antiochos III.]] ([[223 v. Chr.|223]]-[[187 v. Chr.]]) brutal gefall. Dësen hat nach d'Mëttel, eng Expeditioun bis un d'Grenze vun [[Indien]] op d'Been ze stellen. Ënner der Herrschaft vu sengem Jong konnten d'Seleukiden emol net méi den Opstand vun de [[Makkabäer]] a [[Palestina]] zeréckgeschloen. D'[[Parther]] déi agefall sinn, hunn dës politesch Dekompositioun beschleunegt an um Ufank vum [[1. Joerhonnert v. Chr.]] hunn d'Seleukiden nëmmen nach [[Syrien]] iwwereg gehat.

== De permanente politesche Kader: Kinnekräicher a Poleis ==
=== D'hellenistescht Kinnekräich, eng absolut Monarchie === 
[[Fichier:Lagid queen Isis Ma3546.jpg|thumb|230px|right|[[Ptolemäer|Lagidesch]] Kinnigin (vläicht d'[[Kleopatra II.]] oder d'[[Kleopatra III.]]) als [[Isis (Mythologie)|Isis]].]]

D'hellenistesch [[Monarchie]] war perséinlech. Dat heescht datt de Kinnek dee war, deen duerch seng eege Leeschtungen, déi meeschtens militäresch waren, a säi Behuelen, un den Titel ''[[Basileus]]'' (&quot;Kinnek&quot;) komm ass. Sou war eng militäresch Victoiren dacks de legitimen Akt, fir op den Troun ze kommen, an iwwer eng Provënz oder e Staat ze herrschen. D'[[Seleukideräich|Seleukiden]] hunn d'Eruewerung vu [[Babylon]] duerch de [[Seleukos I. vum Seleukideräich|Seleukos I.]] am Joer [[312 v. Chr.|312]] benotzt, fir hir Presenz a [[Mesopotamien]] ze legitiméieren, oder och d'Victoire iwwer de [[Lysimachos vu Makedonien|Lysimachos]] [[281 v. Chr.|281]] fir hir Revendikatiounen op [[Thrakien]] ze rechtfertegen. D'Kinneke vu [[Bithynien]] hunn aus der Pseudo-Victoire vum [[Nikomedes I. vu Bithynien|Nikomedes I.]] aus dem Joer [[277 v. Chr.|277]] profitéiert, fir vis-à-vis vun de [[Galater]] hir Herrschaft ze legitiméieren&lt;ref&gt;&quot;Pseudo-Victoire&quot; dowéinst, well den Nikomedes seng Géigner eigentlech net um Schluechtfeld geklappt huet, mä duerch eng Konzessioun vun aneren Territoiren eng Allianz agaangen ass.&lt;/ref&gt;.

An dëser Monarchie gouf et keng kloer Ierfschaftsreegelen, a sou koum et dacks zu Streidereien an Ermuerdungen, wa méi wéi een Ierwen a Fro komm ass. Et gouf och keng fundamental Gesetzer oder Texter, déi d'Muecht vum Kinnek reglementéiert hunn. Alles koum vum Kinnek, a besonnesch d'Gesetzer huet hie selwer opgestallt. Dësen [[Absolutismus|absolutten]] a perséinleche Charakter vun der hellenistescher Monarchie war gläichzäiteg d'Stäerkt an d'Schwächt vun dëse Kinnekräicher, well et extreem vun der Perséinlechkeet vum Herrscher selwer ofgehaangen huet. Sou war et och wichteg, bis op [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]], wou d'Monarchie eng al Institutioun war, fir sech [[Ideologie]]n opzebauen, fir d'Dominatioun vu makedoneschen a [[griicheland|griicheschen]] Dynastien iwwer Vëlker, déi näischt mat dëser Zivilisatioun ze dinn haten, ze rechtfertegen. D'[[Ptolemäer|Lagide]] goufen zu [[Pharao]]nen an den [[A (Sënnesorgan)|Ae]] vun den [[Egypten|Egypter]], a ware sou gescheit, sech mam [[Klerus]] duerch grouss Spenden un d'[[Tempel]]e guttzehalen.

Déi Kinneken haten d'[[Absolutismus|absolut Muecht]] mä haten doduerch och vill Flichten, wéi sech Kollaborateuren ze sichen, d'Feinden ze schloen, hir kinneklech Natur duerch hiert Behuelen ze beweisen, an hir Funktioun duerch eng Divinatioun vun hirer Persoun ze legitiméieren. Am [[klasseschen Zäitalter]], war de Modell vun der Monarchie, dee vun de [[Philosophie|Philosophe]] verworf gouf [[Asien|asiatesch]] ; am hellenisteschen Zäitalter war de Modell [[Griicheland|griichesch]].

{{Méi Info 1|Hellenistesch Monarchie}}
=== E gëllenen Zäitalter fir d'Polis ?===

Am Verglach mam [[klasseschen Zäitalter]] gëtt gär vun engem Néiergang vun der [[Polis]] an der hellenistescher Period geschwat. Allerdéngs ass et besser, dëst net ze verallgemengeren. [[Sparta]], [[Athen]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] waren Eenzelfäll vun imperialistesche [[Polis|Poleis]], mä d'grouss Majoritéit vun de griichesche Poleis am [[5. Joerhonnert v. Chr.|5.]]-[[4. Joerhonnert v. Chr.]] huet sech hirer oder der Autoritéit vun den [[Achämenideräich|Achämenide]] misse fügen.
[[Fichier:Modell Pergamonmuseum.jpg|thumb|left|Maquette vu [[Pergamon]], Pergamon-Museum, Staatliche Museen zu [[Berlin]].]]
Dës Situatioun war identesch am hellenisteschen Zäitalter, och wann d'imperialistesch Muecht vun de Stied net méi existéiert huet ([[Athen]]) oder definitiv gebrach gouf wéi fir [[Sparta]] [[222 v. Chr.]]&lt;ref&gt;Néierlag vum Kinnek vu [[Sparta]], [[Kleomenes III. vu Sparta|Kleomenes III.]], géint d'[[Kinnekräich Makedonien|Makedonier]] an d'[[Achaiiesch Liga]].&lt;/ref&gt;. Eng Partie Poleis hu sech a grousse Federatiounen zesummegedo, wéi d'[[Achaiiesch Liga|Achaiiaesch]] oder [[Aitolesch Liga]]. Anerer konnten iwwer eng laang Zäit hir Onofhängegkeet behalen, wéi [[Rhodos]]. Vill Poleis hunn och mat de Konflikter ënner den Herrscher gespillt, fir - och wann et nëmme provisoresch war - hir Onofhängegkeet ze behalen, déi fir si ganz wichteg war.

An der Realitéit huet d'Unzuel vun de Poleis an dëser Period souguer däitlech zougeholl. D'[[Hellenistesch Monarchie|hellenistesch Monarchen]] hu vill Stied an hire Kinnekräicher gegrënnt, ugefaange mat hiren Haaptstied&lt;ref&gt;[[Alexandria]], [[Antiochia]], [[Seleukia]] oder och [[Pergamon]].&lt;/ref&gt;. D'Seleukiden hu Stied um [[iran]]esche Plateau gegrënnt&lt;ref&gt;[[Apameia um Orontes|Apameia]], [[Laodikeia]].&lt;/ref&gt;, a [[Mesopotamien]]&lt;ref&gt;[[Neapolis]].&lt;/ref&gt; a verschidde Stied mam Numm [[Seleukia]] a [[Syrien]]. D'[[Ptolemäer|Lagide]] waren [[Zypern]] aktiv&lt;ref&gt;[[Neapaphos]], [[Arsinoe]].&lt;/ref&gt; souwéi a [[Klengasien]]. Deelweis goufe griichesch Stied duerch e Monarch och einfach nei gegrënnt&lt;ref&gt;[[Sikyon]] gouf vum [[Demetrios I. Poliorketes]] an [[Demetrias]] nei gegrënnt.&lt;/ref&gt;, oder och eenheimesch Stied a griichesch Stied transforméiert&lt;ref&gt;[[Damaskus]] gouf zu ''Arsinoeia''.&lt;/ref&gt;. Wéineg Stied goufe wierklech ''ex nihilo'' gegrënnt, bei de meeschten neie [[Polis|Poleis]] gouf einfach eng eenheimesch Plaz geholl, oder sech an dëser Géigend installéiert.

Déi meescht Grënnunge goufen um Ufank vun der hellenistescher Period tëscht den Eruewerunge vum [[Alexander de Groussen|Alexander]] an der Mëtt vum [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] gemaach, zu de gréisste Baumeeschter hunn d'[[Seleukideräich|Seleukide]] gezielt. Dat éischt Zil wat net d'Hellenisatioun, wat éischter eng Konsequenz war, mä e militärescht a strategescht Zil: an de Stied gouf eng Garnisoun installéiert, fir den Territoire oder eng Handelsstrooss ze kontrolléieren. A [[Griicheland]] koum ausserdeem dobäi, datt sech déi kleng Stied zesumme wollte setzen, fir eng méi zolidd Eenheet duerzestellen. Natierlech gouf et och e politesche Wëlle vun den Herrscher, fir duerch hir Haaptstied hir Muecht an de Lännereien ze festegen. Manner wichteg waren natierlech och d'[[Ekonomie|Wirtschaftsbezéiungen]].

[[Fichier:Attica 06-13 Athens 22 View from Acropolis Hill - Museum of Ancient Agora.jpg|thumb|300px|[[Stoa vum Attalos]] op der ëstlecher Säit vun der [[Agora (Athen)|Agora]] zu [[Athen]].]]

Verschidde Stied hate vun Ufank un eng zolidd Gréisst&lt;ref&gt;[[Antiochia]], [[Alexandria]], [[Pergamon]], [[Seleukia um Tigris]] oder och [[Ai Khanoum]] an [[Asien|Zentralasien]].&lt;/ref&gt;, mä vill Stied waren einfach militäresch Befestungen, a sinn eréischt am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] zu richtege Stied ginn&lt;ref&gt;[[Dura Europos]] oder [[Seleukia]] um [[Euphrat]].&lt;/ref&gt;. Net all Grënnung war erfollegräich, a verschidde Plaze goufen och nees verlooss.

D'Kinneken hu keng einfach Stied gegrënnt, mä wierklech ''[[polis|Poleis]]'' nom klassesche griichesche Modell. Dëse Modell huet sech an de Communautéite vun [[Asien|Zentralasien]] a [[Phenizien]] verbreet, déi helleniséiert goufen. D'Liewen, iwwer dat duerch vill Texter e groussen Deel bekannt ass, war räich. Et schéngt es, wéi wann d'[[Oligarchie]] ëmmer méi ofgeholl huet, wouvun d'[[Demokratie]] profitéiert huet, déi zu enger Norm an der hellenistescher Welt ginn ass. E globale Konsens, deen heiansdo vu [[Biergerkrich]]er ënnerbrach gouf, ass zustan komm. D'Bindung zu der Polis war nach ëmmer ganz staark, a vill Bierger hunn net gezéckt, zu de Waffen ze gräifen, fir hir Onofhängegkeet ze verdeedegen.

=== Komplex Bezéiungen tëscht Kinneken a Poleis ===

[[Fichier:Dedication Ptolemy VI Louvre Ma4977.jpg|thumb|300px|left|Widmung un de [[Ptolemaios VI. vun Egypten|Ptolemaios VI. Philometor]], Mëtt vum [[2. Joerhonnert v. Chr.]]]]
D'Bezéiungen tëscht den hellenistesche Kinneken an de [[Polis|Poleis]], déi si dominéiert hunn, oder versicht hunn ze dominéieren, ware komplex. Generell hu sech d'Poleis géint d'[[Absolutismus|absolut]] Autoritéit vun de Kinneke gewiert. Allerdéngs huet dëst dacks vum och dovun ofgehaangen, wéi de Muechtrapport tëscht deenen zwee war. Generell hat e Kinnek d'Recht, eng Polis déi hien eruewert hat, ze zerstéieren, mä meeschtens gouf eng Eenegung fonnt, an d'Polis gouf méi oder manner gewollt zu enger Alliéierter vum Kinnek. Et muss een tëscht ville klenge Poleis ënnerscheeden, iwwer déi de Kinnek eng grouss Kontroll hat&lt;ref&gt;Presenz vu kinneklechen Truppen a Fonctionnairen, en [[Tribut]] huet misse bezuelt ginn asw.&lt;/ref&gt;, an déi och als Deel vum kinneklechen Territoire konnte weidergi ginn, an anere Stied, déi zwar dem Kinnek ënnerstallt waren, awer eng grouss Autonomie behalen hunn. Dëst war meeschtens de Fall fir d'Poleis aus der [[Egäescht Mier|Egäis]], déi dacks laang virun den hellenistesche Kinnekräicher gegrënnt gi waren.

D'Rapporten tëscht Kinnek a Polis waren duerch e politesche Modell dominéiert, deen [[Euergetismus|euergeteschen Handel]] genannt gëtt: e wohltätege Kinnek géint Éieren, déi d'Stad him bruecht huet. Dëse Modell gouf zur Norm fir d'Bezéiungen tëscht [[Monarchie|Monarch]] a [[Polis]]. De Kinnek gouf als mächtegen Herrscher duergestallt, dee wohltäteg fir d'Stad war, d'Stad beschützt huet an e Garant vun hirer Properitéit war. D'Polis huet hiren Devouement proklaméiert, wat fir de Kinnek e Mëttel war, seng Legitimitéit ze stäerken, him Statue gebaut an zum Deel och [[Heroekult|kultesch Éiere]] bruecht. Den [[Euergetismus]] war sou den ideologeschen Haaptkader an de politesche Bezéiungen tëscht Kinneken a Poleis. Et koum och fir, datt sech den Euergetismus a Stied manifestéiert huet, déi net zu der Aflosszon vum Kinnek gehéiert hunn. Sou gouf [[Rhodos]] vun allen hellenistesche Monarchen nom schlëmmen [[Äerdbiewen|Äerdbiewe]] vun [[227 v. Chr.]] ënnerstëtzt. D'[[Attaliden]] hunn eng Partie Monumenter zu [[Athen]] finanzéiert&lt;ref&gt;Duerch eng gutt [[Diplomatie]] an de Prestige vun der Stad konnten d'Athener hir Stad wärend dem Hellenismus verschéineren.&lt;/ref&gt;, dorënner déi berüümte [[Stoa vum Attalos]], déi am [[19. Joerhonnert]] duerch d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesch]] [[Archeologie|archeologesch]] Schoul vun Athen nees opgebaut ginn ass.

D'Poleis stounge seelen an der éischter Rei, mä hunn an der hellenistescher Welt - wat e weideren Unitéitsfakteur war - hir Identitéit an hir Traditioune vis-à-vis vun de Kinneken erhalen.

== Unitéit an Diversitéit an der hellenistescher Zivilisatioun ==
=== Hellenisatioun: Sproochen a Koexistenz vun de Kulturen ===
==== D'Koiné ====
[[Fichier:Stèle cintrée en grec - Cléopâtre VII et Isis - Musée du Louvre (E 27113).jpg|miniatur|370x370px|D'[[Kleopatra VII.]] am Kleed vum [[Pharao]] op enger griichescher Sail, [[51 v. Chr.]]]]
D'Fro no de Rapporten tëscht [[Griicheland|Griichen]] a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonier]] op der enger Säit a mat den netgriichesche Vëlker op der anerer Säit huet sech a [[Griicheland]] oder a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] ënner der Dominatioun vun den [[Antigoniden]] natierlech net gestallt. Mä an [[Asien]], an de [[Seleukideräich|seleukideschen]] Territoiren oder an [[Egypten]] war déi breet mass vun den Awunner net griichesch. Dës [[heemesch]] Bauere ware gréisstendeels fräi, mä ënnerstoungen awer der kinneklecher a steierlecher Administratioun. An dësem Punkt waren d'hellenistesch Kinnekräicher net vill anescht wéi hir Virgänger am [[Noen Osten]], bis op ee Punkt: dës Dynastie ware Friemherrschaften duerch hiren Ursprong, hir Liewensart a virun allem hir Sprooch.

Sou hunn d'griichesch Besatzer refuséiert, déi lokal Sproochen ze léieren, an hunn d'griichesch Sprooch als Kommunikatiounsmëttel fir d'Steieren, d'Administratioun, d'Militär an d'Politik gefuerdert. D'[[Kleopatra VII.]], déi vill Sprooche geschwat huet, schéngt hei eng Ausnam bei de [[Ptolemäer|Lagiden]] gewiescht ze sinn. D'[[Egypten|egyptesch]] an d'[[Juddentum|jiddesch]] Elite souwéi déi grouss Notabelen a [[Klengasien]] hunn ugefaangen, griichesch ze schwätzen&lt;ref&gt;D'''[[Koiné]]'', d'gemeinsam griichesch Sprooch.&lt;/ref&gt;. Dëse Phenomeen hat am [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] a [[Klengasien]] scho virun den Eruewerunge vum [[Alexander de Groussen|Alexander]] ugefaangen. An de Kinnekräicher ronderëm d'hellenistesch Welt&lt;ref&gt;[[Kappadokien]], [[Kinnekräich Pontos|Pontos]], [[Kommagene]], [[Parthia]].&lt;/ref&gt; hunn d'Herrscher heefeg versicht, hire Philhellenismus ënner Beweis ze stellen, a mat hire Sujeten op [[griichesch]] kommunizéiert. Verschidden [[Anatolien|anatolesch]] Sprooche si verschwonnen, op d'mannst an de schrëftlechen Dokumenter. D'Griichescht gouf lues awer sécher d'Sprooch vun der [[Politik]], der Administratioun, der [[Diplomatik]] an der [[Kultur]].

[[Fichier:BuddhaHead.JPG|thumb|left|200px|Representatioun vum [[Buddha]], e Beispill fir d'[[griichesch-buddhistesch Konscht]] vum [[Gandhara]], [[2. Joerhonnert v. Chr.|2.]]-[[1. Joerhonnert v. Chr.]]]]

D'griichesch Sprooch konnt sech souguer nach eng Zäitchen duerchsetzen, wéi d'politesch Dominatioun vun der hellenistescher Welt net méi wéi e Souvenir war, sou zum Beispill am Nordweste vun [[Indien]] an an [[Asien|Zentralasien]]. Um Site vun [[Ai Khanoum]] um [[Amudarja|Oxus]] a [[Baktrien]] goufen Iwwerreschter vun enger kinneklecher Trésorerie fonnt, mat Archiver op griichesch. En anert Beispill war d'Stad [[Kandahar|Alexandria an Arachosia]], wou eng kosmopolitesch Bevëlkerung gelieft huet, an déi am [[4. Joerhonnert v. Chr.|4. Joerhonnert]] ënner d'Dominatioun vun de [[Maurya-Räich|Maurya]] gefall ass. De berüümtsten Herrscher vun dëser Dynastie, den [[Ashoka]], huet Edikter a sengem ganze Räich gravéiere gelooss. Eng grouss Partie dovu goufen zu [[Kandahar|Alexandria an Arachosia]] erëmfonnt, a waren deels op [[aramäesch]] a virun allem op griichesch. An engem vun dësen Edikter huet de Keeser d'[[Buddhismus|buddhistesch]] Prinzipien opgeschriwwen&lt;ref&gt;M. Clair, ''Comptes rendus des séances de l'Académie des inscriptions et Belles Lettres'', 1964, S.&amp;nbsp;140-141.&lt;/ref&gt;.

Och wann d'Adaptatioun vun den Edikter vum Ashoka fir d'Griichen a sengem Räich geduecht war, sou waren aner Texter, déi op griichesch iwwersat goufen, fir Net-Griiche geduecht. Sou zum Beispill d'[[Tora]]&lt;ref&gt;Och als ''[[Septuaginta]]'' bekannt, well d'Iwwersetzung 70 Leit zougeschriwwe ginn ass.&lt;/ref&gt; déi aus dem [[hebräesch]]en an d'griichescht am [[3. Joerhonnert v. Chr.|3. Joerhonnert]] iwwersat ginn ass, eng Initiativ déi dem Kinnek [[Ptolemaios III. vun Egypten|Ptolemaios III.]] zougeschriwwe gëtt&lt;ref&gt;M. Sartre, ''D'Alexandre à Zénobie. Histoire du Levant antique'', Fayard, 2001.&lt;/ref&gt;, dee wollt datt seng Geriichter e Code op griichesch hätten, fir de [[Juddentum|Judden]] eng Justiz no hirem Gesetz ze bidden. D'Tora gouf an de [[Synagog]]en och op griichesch gelies, wat en Indiz vun der Penetratioun vun dëser Sprooch bei de Judde vun der [[Diaspora]] ass.

Am [[klasseschen Zäitalter]] war d'griichesch Sprooch a vill Dialekter ënnerdeelt, déi enger Regioun hir Identitéit ginn hunn&lt;ref&gt;[[Böotien|böotesch]], [[Ionien|ionesch]], [[Arkadien|arkadesch]] asw.&lt;/ref&gt;. Am hellenisteschen Zäitalter huet sech vum [[Mëttelmier]] bis zum [[Indus]] d''Koiné'' duerchgesat, déi aus dem [[Algriichesch Dialekter|ionesch-atteschen]] entstanen ass. Déi al Dialekter sinn a [[Griicheland]] och an den offiziellen Dokumenter weider benotzt ginn, mä iwwerall soss huet sech d'''Koiné'' duerchgesat. An dëser Sprooch goufe och d'Wierker vun den hellenisteschen Auteure geschriwwen, ob si griichesch waren oder net. Dat &quot;klassescht&quot; algriichesch war eng Kreatioun vum Hellenismus, déi sech op d'athenesch Ierfschaft vum klasseschen Zäitalter baséiert huet.
==== Eng Mëschung vun de Kulturen ? ====

[[Fichier:Serapis Pio-Clementino Inv689 n2.jpg|thumb|250px|De [[Serapis]] mam ''Modius'' um Kapp, Kopie vun der Büst vum [[Bryaxis]] fir de Serapeion vun [[Alexandria]].]]

Wa sech d'Sprooch verbreet huet, wéi war et mat der griichescher Liewensart ? Wéi hu sech d'Griiche vis-à-vis vun de Kulture beholl, déi si gouvernéiert hunn ?

Fir dat aalt [[Egypten]] gëtt et eng prezis Äntwert, hir Zivilisatioun war souguer an den Ae vun de Griiche prestigiéis. D'egyptesch Kulten hu sech am [[Mëttelmier]]raum an dëser Period verbreet. De Kult vun der [[Isis (Mythologie)|Isis]] am [[1. Joerhonnert v. Chr.]] konnt a [[Phönikien]], [[Klengasien]], [[Griicheland]], [[Kyrenaika]], [[Sizilien]] a bis op [[Roum]] nogewise ginn. Am Joer [[70|70 n. Chr.]] ass den Isiskult och bis a [[Gallien]] an a [[Baetica]] komm&lt;ref&gt;Laurent Bricault, ''Atlas de la diffusion des cultes isiaques. Mémoires de l'Académie des Belles Lettres'', De Boccard, 2001.&lt;/ref&gt;. Dës Diffusioun vun den [[Mysteriekult|orientalesche Kulten]], meeschtens och griichesch Adaptatioune vun orientalesche Gottheeten&lt;ref&gt;De [[Serapis]] zum Beispill war de Gott [[Osiris|Oser]]-[[Apis|Api]] vun den Egypter.&lt;/ref&gt;, ass vun den egyptesche Griichen a vun den Egypter ronderëm d'Mëttelmier ausgaangen.

Et schéngt es allerdéngs, wéi wann d'Egypter net vun der hellenescher Liewensart begeeschtert waren. Natierlech hunn d'egyptesch Eliten, virun allem d'Paschtéier, nieft der Sprooch och e griicheschen Numm ugeholl, souwéi d'griichesch Gouvernements-Praktiken. Deelweis hu si och um griichesche Kult deelgeholl, opmaannst un deem fir den Herrscher. Mä déi grouss Mass vun der Bevëlkerung huet sech net mat der griichescher Kultur a [[Relioun]] befaasst. D'[[Ptolemäer|Lagiden]] hunn d'Privileegie vun den Tempelen an d'heemesch Kulte respektéiert, a goufe sou an den Ae vun hire Sujeten Herrscher, déi de [[pharao]]nesche Modell vun der [[Monarchie]] ugeholl hunn. Et schéngt es och, wéi wann eng Partie Griichen, déi an Egypte gewunnt hunn, verschidden egyptesch Kulten ugeholl hunn, wéi zum Beispill Begriefnesritualer. Gemëscht Hochzäite waren net seelen (ausser an der kinneklecher Dynastie), a vill Leit haten en duebelen Numm, en egyteschen an e griicheschen. Sou gouf et zu [[Edfu]] en Offizéier, dee bei de Griichen ''Apollonios'' genannt gouf, bei den Egypter ''Pashou''&lt;ref&gt;Pierre Frohlich, ''Les Grecs en Orient, l'héritage d'Alexandre'', Documentation photographique, Dossier 8040, 2004, S.&amp;nbsp;9-14.&lt;/ref&gt;. An engem Land wou d'ethnesch Identitéit schwéier z'etabléiere war, an dacks duerch d'Sprooch bestëmmt war, war d'duebel Kultur staark verbreet, op jiddwer Fall an de méi héije soziale Klassen. D'Geriichter vun egypteschem a griicheschem Recht hunn zesummegeschafft, an u wéiee Geriicht ee geschriwwen huet, huet eigentlech nëmmen dovun ofgehaangen, a wéi enger Sprooch de Kontrakt war, ëm dee gestridde gouf (Handelsvertrag, Hochzäitsvertrag asw.). Global huet d'Identitéit virun allem dovun ofgehaangen, wéi sech den Eenzele beholl huet, wat seng reliéis, politesch a kulturell Praktike waren, a wéi e vun den anere Leit gesi gouf: Griich war een, wann ee vun de Griiche sou ugesi ginn ass. D'[[Juddentum|Judden]], déi an Egypte gelieft hunn, a griichesch geschwat hunn, goufe mat den Hellenen an een Dëppe gehäit.

Iwwer [[Phönikien]], [[Syrien]], [[Mesopotamien]] an [[Asien|Zentralasien]] ass manner gewosst. Och wann eng Partie heemesch Sproochen op d'mannst aus de schrëftlechen Dokumenter verschwonne sinn, sou huet d'[[aramäesch|aramäesch Sprooch]] sech awer behaapt. D'[[Seleukideräich|Seleukiden]] hunn allgemeng déi lokal Relioune respektéiert&lt;ref&gt;Eng Ausnam war hei den [[Antiochos IV. vum Seleukideräich|Antiochos IV.]] mat de Judden aus [[Palestina]].&lt;/ref&gt;, souwéi och déi lokal politesch Konzepter, wéi dee vun der [[Monarchie]] a [[Mesopotamien]]. Et ass gutt méiglech, wéi zum Beispill zu [[Ai Khanoum]] a [[Baktrien]], datt et an de Stied eng gemëschte Kultur gouf, virun allem an der Relioun an an der [[Architektur]]. A [[Palestina]] huet d'Hellenisatioun zu Spannungen an der Bevëlkerung gefouert, ënner anerem am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] ënner den [[Hasmonäer]].

[[Fichier:Harpocratic Eros Louvre Myr805.jpg|thumb|320px|left|Den [[Eros]] als [[Harpokrates]], [[Myrina (Mysien)|Myrina]], Ufank vum [[1. Joerhonnert v. Chr.]]]]

D'griichesch Liewensart huet sech mat der Entwécklung vun de [[Polis|Poleis]] wäit verbreet. Déi al Handelsrivalitéit tëscht Griichen a Phönikier war zwar net aus der Welt geschaf, mä de politeschen a kulturellen Hegemonismus vun de Griiche war sou staark, datt verschidde Phönikier hir Kanner als [[Ephebos|Epheben]] op [[Athen]] geschéckt hunn, an u Concoursen a Griicheland deelgeholl hunn. Dëst seet aus, datt si wéi Griichen ugesi goufen. Vill Phönikier mat griichescher Kultur, oder Griichen déi zu [[Sidon]] gewunnt hunn, hunn op d'[[Griichesch Mythologie|mythologesch]] Bezéiungen tëscht [[Sidon]], [[Argos]] an [[Theben (Griicheland)|Theben]] opmierksam gemaach. A Syrien huet de Bau vun der grousser Metropol vun de Seleukiden, [[Antiochia]], zu der Hellenisatioun vun dëser Regioun bäigedroen, a war och déi lescht Bastioun vun der Dynastie am [[1. Joerhonnert v. Chr.]]

A [[Klengasien]] huet d'Entwécklung vun de Poleis a [[Karien]] an a [[Lykien]] am [[4. Joerhonnert v. Chr.]] huet de ganze westlechen Deel vun [[Anatolien]] betraff, mä ni wierklech d'Banneland. Net-griichesch Vëlker hunn dacks spontan d'Herrscher gefrot, fir kënne an enger Polis ze wunnen. Dëst setzt nieft der Sprooch och eng Gewunnecht mat der griichescher Politik an der Educatioun viraus, et goufen och vill [[Gymnasion|Gymnase]] gebaut. Mä och wann d'Stied a Klengasien Tempelen, [[Agora]]en an Theateren haten, sou sinn awer hir Traditiounen net verschwonnen. A Phönikien konnt dat selwecht festgestallt ginn. Sou ass de Fall vun engem Awunner vu Sidon bekannt, den ''Diotimos'', deen zu [[Argos]] d'Concourse gewonnen hat, an de [[phönizesch]]en Titel ''Sophet'' (&quot;Riichter&quot;) hat&lt;ref name=&quot;Pierre Frohlich, op.cit&quot;&gt;Pierre Frohlich, op.cit.&lt;/ref&gt;. Ënner dem griichesche Lack si lokal Funktiounen a Gewunnechte weiderhi bäibehale ginn.

Et ass schwéier, d'Realitéit an d'Déift vun der Hellenisatioun ze generaliséieren. D'Situatioune ware verschidde jee no Kinnekräich, no Provënz an deelweis och no den Eenzelpersounen. Deelweis gouf et och staark helleniséiert Regiounen (virun allem d'Stied), déi direkt u Regioune louchen, an deenen de Phenomeen nëmmen uewerflächlech war. Déi grouss Diversitéit bei de Quelle féiert zu enger grousser Virsiicht, wann ee vun Hellenisatioun oder [[Akkulturatioun]] schwätzt. D'griichesch Kultur war allerdéngs zimmlech dominant, an dësen Aspekt huet och nach no der [[Réimescht Räich|réimescher]] Eruewerung Bestand gehat.

=== Zirkulatioun vun Iddien a vu Leit ===

Wärend der hellenistescher Period koum et zu engem Accroissement vun der Zirkulatioun vu Wueren, vun Iddien a vu Leit, déi an dëser Regioun sou nach net do war.

Un éischter Linn stoungen d'Zaldoten, déi sech iwwer Dausende Kilometer deplazéiert hunn. An dëser Zäit koum et och zu enger Entwécklung vum [[Sëldner]]tum. Sou hunn d'Awunner vu [[Sagalassos]] a [[Pisidien]] laang Zäit Sëldner gestallt, virun allem fir d'[[Ptolemäer|Lagiden]]. Mä och d'Artisten an d'[[Philophie|Philosophe]] si wäit gereest, sou zum Beispill de [[Klearchos vu Soloi]], e Schüler vum [[Aristoteles]], deem seng Presenz zu [[Ai Khanoum]] attestéiert ass. D'Kanner vun Notabele goufen dacks an déi grouss griichesch Stied geschéckt ([[Athen]], [[Delphi]] asw.) fir hei en Enseignement an der [[Rhetorik]] ze kréien, déi fir eng politesch oder diplomatesch Carrière noutwenneg war. E gewëssene ''Moschiôn'', Bierger vu [[Priene]], huet seng Stad an de Concourse vun de Stied ronderëm vertrueden, a gouf duerno [[Ambassade]]ur bei de [[Seleukideräich|Seleukiden]], an [[Egypten]] a spéider zu [[Roum]]. Et schéngt es, wéi wann hie bis op [[Petra (Stad)|Petra]] an [[Arabien]] komm wier&lt;ref name=&quot;Pierre Frohlich, op.cit&quot;/&gt;. Identesch Carrière waren näischt aussergewéinleches, a sinn dacks virkomm.

Och d'Dokteren, Artisten a Magistrate si gereest. Verschidde Stied haten et souguer léiwer, wann e Riichter aus enger anerer Stad de Fall iwwerholl huet, well dës zum Deel manner virageholl waren, oder manner ënner Drock gesat goufen. Heiduerch ass et och sécher zu engem Rapprochement tëscht de juristesche Praktiken tëscht de Stied komm. Aus wéi engem Grond och ëmmer e Griich an enger anerer Stad wéi senger eegener war, wann hie seng Saach hei gutt gemaach huet, gouf seng Presenz mat engem Dekreet geéiert. Dacks goufen dës diplomatesch Relatiounen duerch d'[[Griichesch Mythologie|Mythologie]] verstäerkt. Well all Stad behaapt huet, vun engem mythologeschen [[Heros]] ofzestamen, an d'griichesch Mythologie immens komplex ass, war et net schwéier, gemeinsam Virfahren ze fannen. Wéi déi kleng Stad [[Kytenion]] ([[Dorier]]) eng [[Ambassade]] an d'Haaptstad vu [[Lykien]], [[Xanthos (Stad)|Xanthos]], geschéckt huet, hu si sech Méi ginn, e gemeinsame Virfahren ze fannen: den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]] soll zu Xanthos op d'Welt komm sinn, an zu gläicher Zäit de mythesche Virfahre vun de Kytenier gewiescht sinn&lt;ref name=&quot;Pierre Frohlich, op.cit&quot;/&gt;. Dës Praktike goufen immens eescht geholl an enger Zäit wou [[Griichesch Mythologie|Mythos]] a [[Geschicht]] net ënnerscheet goufen, an et wichteg war ze beweisen, datt een en [[homer]]eschen [[Heros]] als Virfahren hat. De Geste vum [[Alexander de Groussen|Alexander]], deen, wéi e knapps an [[Asien]] ukomm war, den [[Apollo (Mythologie)|Apollo]] an de [[Patrokles]] geéiert huet, ass e weideren Zeie vun deem Gedanken.

=== Den Handel ===

[[Fichier:Nike of Samothrake Louvre Ma2369 n4.jpg|thumb|250px|[[Nike vu Samothrake]], [[Rhodos]], [[2. Joerhonnert v. Chr.]]]]
Wat d'[[Ekonomie]] ugeet, sou goufen an der hellenistescher Period d'Suen ëmmer méi benotzt, besonnesch d'[[Sëlwer]]mënzen. D'[[Diadochen]] hunn d'Sëlwermënzen, déi den [[Alexander de Groussen|Alexander]] agefouert hat, iwwerholl, an hunn doraus d'Währung vun der hellenistescher Welt gemaach. All Herrscher huet zwar seng eege Mënze gedréckt, mä si haten all dat selwecht Gewiicht, an hu sech vun engem Territoire an den nächste verbreet, ouni datt een huet misse Sue wiesselen. Dëst huet den Handel natierlech vereinfacht. Am [[2. Joerhonnert v. Chr.]] hunn d'[[Ptolemäer|Lagiden]] an d'[[Attaliden]] allerdéngs op hirem Territoire verlaangt, datt nëmmen nach hir Mënze géife benotzt ginn. Duerch de Geldwiessel konnte si e grousse Gewënn maachen, well getosch gouf 1 zu 1, obschonn hir Mënze manner Gewiicht haten, wéi déi aner Mënze vun dëser Zäit. Fir d'alldeeglech Akeef hunn d'Herrscher eng Mënz aus [[Bronze]] drécke gelooss, déi eng reng lokal Roll gespillt huet.

Am internationalen Handel koum et zu wichtegen Erneierungen. Och wann d'Produiten net wierklech changéiert hunn ([[Weess]], [[Wäin]], [[Ueleg]], [[Sklaverei|Sklaven]]), sou hunn d'Distanze staark zougeholl, d'hellenistesch Gesellschaften, déi hu misse versuergt ginn, si bis un d'Diere vun [[Indien]] gaangen. [[Egypten]] huet Wäi vu [[Gaza]], [[Chios]], [[Thasos (Insel)|Thasos]] oder [[Knidos]] importéiert, éier si eng eege Wäikultur opgebaut ginn ass. [[Olivenueleg]] gouf bis an [[Asien|Zentralasien]] exportéiert, wou keen Ueleg produzéiert ginn ass.

D'Zentre vum hellenisteschen Handel hu sech verännert. [[Alexandria]] war en enormt Lager fir d'egyptesch Wueren, mä och d'Entrée fir déi ander Staate vum egyptesche Maart. Bis [[168 v. Chr.]] war [[Rhodos]] den Haapthafen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] an e wichtegen Zentrum fir d'Redistributioun vum [[Weess]]. Politesch komplett onofhängeg huet Rhodos och net gezéckt, seng Handelsfräiheet mat de Waffen ze verdeedegen. Sou huet sech d'Insel géint d'[[Piraterie]] gewiert, a sech [[220 v. Chr.]] souguer mat [[Byzanz]] ugeluecht. Fir Rhodos fir seng Neutralitéit ze bestrofen, huet [[Roum]], wat am Konflikt mat [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] war, aus [[Delos]] e [[Fräihafen|Fräihafe]] gemaach. Sou gouf aus Delos den Haaptpunkt vum ägäeschen Handel, an och den Haaptsklavemaart vun der Regioun bis zu der Zerstéierung duerch de [[Mithridates VI. vu Pontos|Mithridates]] am Joer [[88 v. Chr.]] Kontinentalgriicheland war an enger déiwer [[Ekonomie|wirtschaftlecher]] Kris baussent der ägäescher Welt. Déi verschidden hellenistesch Räicher hu gréisstendeels hir Produite selwer produzéiert. Griicheland huet nach ëmmer vill [[Kärenzorten|Fruucht]] gebraucht, an d'Präisser sinn an d'Luucht gaangen. Ausserdeem gouf nëmme wéineg [[Wäin]] an [[Ueleg]] exportéiert, souwéi Luxusproduiten, déi d'Handwierk zu [[Athen]] a [[Korinth]] um Liewe gehalen hunn. Sou koum et zu enger konstanter Aarmut vun der Bevëlkerung, an d'Léin si gefall. Fir vill fräi Leit war et schwéier eng Aarbecht ze fannen, déi eenzeg Léisung war d'[[Sëldner]]tum&lt;ref&gt;Pierre Lévêque, ''Le Monde hellénistique'', Armand Colin, 1969, S.&amp;nbsp;21-22.&lt;/ref&gt;.

Wat den Handel am [[Persesche Golf]], am [[Rout Mier|Roude Mier]] oder an [[Asien|Zentralasien]] ugeet, sou ass duerch e Manktem un Dokumenter nëmme wéineg iwwer den Handel an dëse Regioune bekannt. D'[[Geschicht|Historiker]] hunn d'Tendenz de groussen internationalen Handel ze minimiséieren, a virun allem op eng Opdeelung vun de Mäert opmierksam ze maachen (Delos huet bal nëmmen Handel mat der [[Egäescht Mier|Egäis]] bedriwwen, an nëmme wéineg mam [[Orient]]) souwéi d'Wichtegkeet vum regionalen Handel z'ënnersträichen.

=== Hellenistesch Konscht ===

[[Fichier:Greek diadem Louvre Bj119.jpg|thumb|left|300px|Elementer vun engem [[Diadem]] aus dem [[3. Joerhonnert v. Chr.]]]]
Laang Zäit gouf d'[[hellenistesch Konscht]] als mannerwäerteg am Verglach mam klasseschen Zäitalter ugesinn, dës Meenung huet sech hautdesdaags allerdéngs verännert. D'Multiplikatioun vun hellenistesche Kinnekräicher huet zu enger Diffusioun vun artistesche Praktiken an Techniken an der [[Architektur]], der [[Skulptur]] an an der Wandmolerei gefouert.

Artistesch Erfindunge goufen och net méi exklusiv a Kontinentalgriicheland gemaach: sou ass zu [[Pergamon]] den &quot;hellenistesche Barock&quot; opkomm, wouvun zum Beispill de monumentale [[Pergamonaltor]]. Rezent [[Archeologie|archeologesch]] Entdeckungen hu Wandmolereien zu [[Vergina]] ([[Aigai]]) a [[Kinnekräich Makedonien|Makedonien]] gewisen, souwéi och a [[Bulgarien]].

An dëser Period gouf och ëmmer manner op Vase gemoolt, an et gouf méi an der &quot;klenger&quot; Konscht geschafft: [[Metall]]aarbechten, [[Elfebeen]] oder och [[Glas (Matière)|Glas]], [[Mosaik]] asw. D'Tounfiguren hunn de reliéise Kader verlooss, an et goufen éischter Zeenen aus dem alldeegleche Liewe representéiert, allerdéngs och &quot;Groteske&quot; wéi zu [[Smyrna]] oder [[Alexandria]], déi d'&quot;klassesch griichesch Schéinheet&quot; a Fro gestallt hunn.

{{Méi Info 1|Hellenistesch Konscht}}

== Bilan ==

D'Enn vum [[Ptolemäer|lagidesche]] Räich vun [[Egypten]] duerch de Selbstmuerd vun der leschter Herrscherin [[Kleopatra VII.|Kleopatra]] [[30 v. Chr.]] huet de [[Réimescht Räich|Réimer]] erlaabt, d'ganzt [[Mëttelmier]] ze kontrolléieren, a war domat och d'Enn vun der hellenistescher Period. D'Réimer hunn d'hellenistesch Ierfschaft fir sech benotzt. Sou huet sech de Modell vun der [[Polis]] weider entwéckelt, och wann eng [[Politik|politesch]] Onofhängegkeet net méi méiglech war, an d'[[griichesch|griichesch Sprooch]] ass déi dominant Sprooch am ëstlechen Deel vum [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] bliwwen. D'griichesch Kutur huet sech bei der réimescher Elite sou verbreet, datt et zu enger gemeinsamer Kultur komm ass, déi aus der hellenistescher Welt eraus entstanen ass, an déi sech am Räich duerchgesat huet. Aneschters war et baussent den ëstleche Grenze vum Réimesche Räich. Nodeem d'[[Parther]] [[Mesopotamien]] am [[1. Joerhonnert v. Chr.|1. Joerhonnert]] eruewert haten, an d'[[Griichesch-Baktrescht Kinnekräich]] gefall war, ass och d'politesch, d'kulturell an d'wirtschaftlech Dominatioun vun der griichescher Welt op en Enn gaangen. D'hellenistesch Ierfschaft ass zwar nach an der [[Hellenistesch Konscht|Konscht]] bestoe bliwwen, allerdéngs war dëst nëmmen nach e klengen Deel an enger Kultur wou d'[[Asien|asiatesch]] an [[Indien|indesch]] Elementer nees méi wichteg gi sinn.

== Literatur zum Theema ==

* Pierre Cabanes, ''Le Monde hellénistique de la mort d'Alexandre à la paix d'Apamée'', Éd. du Seuil, Paräis, 1995. {{small|(ISBN 2-02-013130-7)}}
* Andrew Erskine (Ersg.), ''Le Monde hellénistique'', Presses universitaires de Rennes, Rennes, 2004. {{small|(ISBN 2868478751)}}
* Édouard Will, ''Histoire politique du monde hellénistique 323-30 av. J.-C.'', Éd. du Seuil, Paräis, 2003. {{small|(ISBN 202060387X)}}
* Pierre Fröhlich, ''Les Grecs en Orient'', Documentation photographique, N. 8040, 2004.
* Pierre Lévêque, ''Le Monde hellénistique'', Pocket, Paräis, 2003. {{small|(ISBN 2266101404)}}
* Francis Prost, ''L'Orient méditerranéen de la mort d'Alexandre aux campagnes de Pompée. Cités et royaumes à l'époque hellénistique'', PUR-Pallas, Rennes, 2003 {{small|(ISBN 2868478409)}}
* Michel Rostovtseff, ''Histoire économique et sociale du monde hellénistique'', Robert Laffont, Paräis, 1989.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080531071923/http://www.insecula.com/salle/EP0052.html Hellenistescht Griicheland an de Muséeen.]
* {{fr}} [http://www.clio.fr/BIBLIOTHEQUE/le_monde_hellenistique_belliqueux_et_novateur.asp André Bernand, ''Le monde hellénistique, belliqueux et novateur.'']
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20170223163031/http://www.yrub.com/histoire/athenes.htm Atrium: Hellenistescht Athen.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20051204015952/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/asbook08.html#Art%20and%20Architecture Linksammlung zu der hellenistescher Welt.]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120905141006/http://www.historians.org/pubs/Free/BURSTEIN.HTM Stanley M. Burstein, ''The Hellenistic Period in World History.'']
* {{en}} [http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft0000035f/ Peter Green, ''Hellenistic History and Culture'']

{{Navigatioun Geschicht vu Griicheland}}
{{LinkPortalHellenopedia}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Hellenismus| ]]</text>
      <sha1>fzcfwvq23b45duhxk45w6iflrgv95k4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zwak (Mythologie)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46764</id>
    <revision>
      <id>2680420</id>
      <parentid>2629428</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>blo.</comment>
      <origin>2680420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4580" sha1="p7ubfzhznw6ielln481xenk4gp1jobf" xml:space="preserve">[[Fichier:Andrea Mantegna 053 (38647148581).jpg|thumb|200px|E weiblechen Zwak an enger mëttelalterlecher Duerstellung (1474)]]
En '''Zwak''', dacks gëtt dat däitscht Wuert ''Zwerg'' gebraucht, ass an der Mythologie e Wiesen, dat meeschtens ënner dem Buedem lieft. Dacks gëtt sou Wiesen eng iwwermënschlech Kraaft a Muecht nogesot. Der Seeche no, gëlle se als raffinéiert a kënne souguer Zauberkräft hunn. Hiren Urspronk hu se an der [[Nordesch Mythologie|nordescher Mythologie]].

Ernimmt gi se virun allem an der [[Edda]], donieft awer och an anere [[Seechen|Seeërcher]]. D'Zwake spillen awer och a ville [[Märchen|Märercher]] aus dem 14. a 15. Joerhonnert eng grouss Roll. Haut begéint ee se heefeg an der moderner [[Fantasy]]-Literatur, sou zum Beispill am [[J. R. R. Tolkien]] sengem Buch ''[[The Hobbit: or There and Back Again|De klengen Hobbit]]'' oder dem ''[[The Lord of the Rings]]''-Eepos.

D'[[Etymologie]] vum Wuert ''Zwak'' oder ''Zwerg'' ass ongewëss. Ugeholl gëtt, datt et en Zesummenhang mam alhéichdäitsche Wuert ''gidrog'' (Geescht, Gespenst) resp. mam alindeschen ''dhvaras'' (dämonescht Wiesen). Grad dat lescht Beispill ass Famill mam [[englesch]]en ''Dwarf''. Munnech Zwaken hunn Nimm, déi drop hiweisen, datt se ursprénglech Doudesdämone waren, zum Beispill ''Nár'' (Läich), ''Bláinn'' (Blo, dës Faarf symboliséiert den Doud) oder ''Dáinn'' (Doud).
Dat lëtzebuergescht Wuert ''Zwak'', u sech schonn en aalt Wuert, fënnt zanter kuerzem nees eng gréisser Verbreedung duerch d'Iwwersetzung vum [[The Hobbit: or There and Back Again|Klengen Hobbit]].

== Hannergrond vum Zwakemythos ==
Et gëtt verschidden Hypotheesen iwwer den Urspronk vum Zwakemythos. Eng geet dovun aus, datt de geschichtlechen Hannergrond an der [[Bronzzäit]] ze siche wier: wärend där Epoch si vill Mënschen aus dem [[Mëttelmier]]raum an de Norde vun [[Europa (Kontinent)|Europa]] ausgewandert, fir do [[Zënn]] ofzebauen, dee fir d'Fabrikatioun vu [[Bronze]] gebraucht gouf. Déi Biergleit ware vun der Kierpergréisst hier méi kleng wéi d'Nordeuropäer. Doduerch loosse sech zwou Tatsaachen erklären: Fir d'éischt déi, datt d'Zwaken zu de wéinege Figuren an der Mythologie gehéieren, déi enger kierperlecher Aarbecht noginn an dann d'Tatsaach, datt ee meeschtens vu männlechen Zwake schwätzt, well weiblech Biergleit och zu där Zäit relativ rar waren. Dobäi kënnt nach, datt fréier dacks Kanner fir sou Aarbechten agesat gi sinn, sou wéi dat haut och nach a verschiddenen Entwécklungslänner de Fall ass. Déi haart Aarbecht am Kanneralter hat net rar als Folleg, datt de Wuesstem staark gehënnert gouf. Verkrëppelungen an e Bockel waren och net rar, dat beleeën och Schanken déi aus där Zäit fonnt goufen.

Weider charakteristesch Opfällegkeeten, wéi een se vun engem Zwak aus de [[Bridder Grimm]] [[Märchen|Märercher]] kennt, ass d'Zipfelmutz. Dat huet e geschichtlechen Hannergrond: well déi fréi Biergleit keng Helmer haten, wéi mer se haut kennen, hu se ze grouss gerode Mutze mat Woll ausgestoppt, fir de Kapp vu Steng, déi eroffalen, ze schützen. Dat Bild vun Zwake gouf virun allem duerch d'[[Schnéiwittchen|Schnéiwittchegeschichten]] an de Filmer verbreet.

[[Fichier:Dwarf by BrokenMachine86.jpg|thumb|200px|Eng Zeechnung vun engem &quot;modernen&quot; Zwak]]

== D'Zwaken am Fantasy-Genre ==
D'Zwake sinn e feste Bestanddeel an der Fantasy-Literatur. Sou gehéiere se zum Beispill zu de ''Fräie Vëlker'' am [[J. R. R. Tolkien|Tolkien]] sengem Wierk [[Lord of the Rings]] souwéi zu den Haaptcharakteren a Spillfiguren a ville Bicher a [[Rollespill]]systemer wéi [[Das Schwarze Auge]] an [[Dungeons &amp; Dragons]].
Déi Wierker hunn den Archetyp vum Zwak geformt. Sou stellt ee sech den Zwak haut wéi e klenge Biergaarbechter vir, deen ënner dem Buedem no Metaller a Karfonkelsteng grueft. Zwake sinn ënner sech geselleg a fir all Drénkfest ze hunn, Frieme géintiwwer wierken se awer zeréckhalent wa net souguer aggressiv. Zanter de ''Réngkricher'' a Middleearth stellt ee se sech mat enger [[Aaxt]] vir.

== Kuckt och ==
*[[Wichtelchen]]
*[[Heinzelmännchen]]

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Dwarves (legendary creatures)|Zwak (Mythologie)}}
* [https://web.archive.org/web/20071006081947/http://www.o-brinkop.de/gemanischeMythologie/Germanische_Mythologie_Artikel_29_.html Zwaken an der germanescher Mythologie]
* [http://www.einsamer-berg.de Zesummefaassung vun de wichtegsten Informatiounen iwwer d'Zwaken a Middle-Earth]

[[Kategorie:Literaresch Figuren]]
[[Kategorie:Märercher]]
[[Kategorie:Mythologie]]</text>
      <sha1>p7ubfzhznw6ielln481xenk4gp1jobf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Portaler (Geographie)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>51130</id>
    <revision>
      <id>2680366</id>
      <parentid>2123465</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:27:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>2680366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="941hr0cv9gwz9yr00dpu5cfz7515515" xml:space="preserve">&lt;table&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Länner-Portaler'''&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;[[Fichier:Flag of Australia.svg|border|25px]]&amp;nbsp;[[Portal:Australien|Australien]]&amp;nbsp;· [[Fichier:Flag of Belgium.svg|border|15px]]&amp;nbsp;[[Portal:Belsch|Belsch]]&amp;nbsp;· [[Fichier:Flag of France.svg|border|20px]]&amp;nbsp;[[Portal:Frankräich|Frankräich]]&amp;nbsp;· [[Fichier:Flag of Luxembourg.svg|border|22px]]&amp;nbsp;[[Portal:Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]]&amp;nbsp;· [[Fichier:Flag of Switzerland.svg|border|14px]]&amp;nbsp;[[Portal:Schwäiz|Schwäiz]]&amp;nbsp;· [[Fichier:Flag of Spain.svg|border|20px]]&amp;nbsp;[[Portal:Spuenien|Spuenien]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 

&lt;tr&gt;&lt;td&gt;[[Fichier:Flag of Europe.svg|border|22px]][[Portal:EU|Europäesch Unioun]]&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;tr&gt;&lt;td&gt;'''Stied-Portaler'''&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;[[Portal:Berlin|Berlin]]&amp;nbsp;· [[Portal:Stad Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]]&amp;nbsp;· [[Portal:Paräis|Paräis]]&amp;nbsp;· [[Portal:Wien|Wien]]&amp;nbsp;· &lt;/td&gt;&lt;/tr&gt; 
&lt;/table&gt;&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Schablounen:Portaler:Geographie‎| ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>941hr0cv9gwz9yr00dpu5cfz7515515</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yvonne Useldinger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60208</id>
    <revision>
      <id>2680410</id>
      <parentid>2598591</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sultan Edijingo</username>
        <id>1468</id>
      </contributor>
      <comment>ref LW</comment>
      <origin>2680410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4721" sha1="46rs3ht0fvqsojo78ma0x5fwtfo5sh9" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
D''''Yvonne Useldinger''', gebuer '''Yvonne Hostert''' de [[6. November]] [[1921]] zu [[Stengefort]], a gestuerwen den [[11. Februar]] [[2009]]&lt;ref&gt;http://tageblatt.editpress.lu/news/117/ARTICLE/11268/2009-02-11.html &quot;Yvonne Useldinger s'est éteint.&quot; ''tageblatt.lu''.&lt;/ref&gt; zu [[Esch-Uelzecht]], war eng [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Politiker]]in ([[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|KPL]]), Fraen-Aktivistin a [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzlerin]].

== Liewen ==
D'Yvonne Hostert ass zu [[Déifferdeng]] opgewuess a gouf [[1937]] Member vun der Sozialistescher Jugend.&lt;ref&gt;Dësen Artikel ass eng Iwwersetzung vun deem mam [[:de:Yvonne Useldinger|selwechten Numm aus der däitschsproocheger Wikipedia]]&lt;/ref&gt; [[1938]] ass si der [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|Kommunistescher Partei Lëtzebuerg]] (KPL) bäigetrueden. [[1940]] huet si sech mam [[Arthur Useldinger]] bestuet, engem vun den Haaptleit vun der KPL. [[1941]] gouf si eng éischt Kéier vun der [[Gestapo]] verhaft, gouf awer nees fräigelooss, well hir näischt nogewise konnt ginn. Ee Joer drop - si huet an der Tëschenzäit e Puppelchen erwaart – gouf si mat hiren Elteren Alfons a Katharina Hostert an hirem Brudder Walter op en Neits verhaft. Hir Duechter Fernande ass am Police-Prisong vun [[Tréier]] op d'Welt komm. Enn Juni [[1943]] gouf si an d'[[KZ Ravensbrück]] verschleeft, wou se méi spéit Member vun der illegaler Lagerorganisatioun gouf.

Hire Papp koum fir d'éischt an d'[[SS-Sonderlager Hinzert]] an dunn an d'[[KZ Mauthausen]], hire Brudder an d'[[KZ Dachau]]. Just hir Mamm gouf nees fräigelooss an huet sech ëm de Puppelche gekëmmert.

D'Yvonne Useldinger gouf am Dezember [[1944]], vum KZ Ravensbrück an en Niewelager, dat vum [[Siemens AG|Siemens]]-Konzern direkt niewendrun opgebaut gi war, iwwerfouert. Nodeem d'[[Rout Arméi]] d'KZ Ravensbrück befreit hat, gouf se Enn Abrëll [[1945]] vum schweedesche [[Rout Kräiz|Roude Kräiz]] a [[Schweden]] evakuéiert (Aktioun „[[Folke Bernadotte|Bernadotte]]“). Kuerz drop koum se zeréck op Lëtzebuerg.

1945 huet si d'''Union des femmes luxembourgeoises'' (UFL) matgegrënnt, a gouf méi spéit hir Presidentin.

Der Yvonne Useldinger hiert Tagebuch ass eent vun de wéinegen Originaldokumenter, déi aus dem KZ Ravensbrück gerett konnte ginn.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.wort.lu/politik/yvonne-useldinger-trotzte-der-gestapo-mit-einem-tagebuch/153700532.html|Titel=Yvonne Useldinger trotzte der Gestapo mit einem Tagebuch|Gekuckt=01.06.2026|Auteur=Ricardo J. Rodrigues|Datum=01.06.2026|Editeur=wort.lu [€], Luxemburger Wort, S. 8-9}}&lt;/ref&gt;

Zu Esch-Uelzecht gouf 2025 eng Plaz op der Rouder Lëns no hir genannt.&lt;ref&gt;Marco Goetz: [https://www.tageblatt.lu/headlines/gemeinderaete-debattieren-ueber-neue-strassennamen-tice-und-sport/ &quot;Esch: Gemeinderäte debattieren über neue Straßennamen, TICE und Sport.&quot;] tageblatt.lu, 14.03,2025.&lt;/ref&gt;

== Literatur ==
* Meß, Kathrin: ''&quot;...als fiele ein Sonnenschein in meine einsame Zelle&quot;: Das Tagebuch der Luxemburgerin Yvonne Useldinger aus dem Frauen-KZ Ravensbrück''. Metropol 2008. ISBN 9783940938015
*Meß, Kathrin: &quot;[https://web.archive.org/web/20150924015020/http://www.forum.lu/pdf/artikel/5844_259_Me%C3%9F.pdf Yvonne Useldinger – eine Luxemburgerin im Frauen-KZ Ravensbrück]&quot;. In: ''Forum für Politik, Gesellschaft und Kultur''. Luxemburg, Nr. 259 (Sept. 2006), S. 48–52.
* Kathrin Meß: ''&quot;Dann habe ich keinen Hunger mehr gespürt ...&quot; Kunst zwischen Widerstand, Zeugnis und Überlebensstrategie im Frauen-Konzentrationslager Ravensbrück am Beispiel der Luxemburgerin Yvonne Useldinger''. Differdingen: Institut für Geschichte und Soziales Luxemburg, 2019, ISBN 978-2-919784-02-8
* Schwarz, Helga / Szepansky, Gerda [Hgg.]: ''[https://web.archive.org/web/20150924075932/http://www.politische-bildung-brandenburg.de/publikationen/pdf/ravensbrueck.pdf Frauen-KZ Ravensbrück... und dennoch blühten Blumen. Dokumente, Berichte, Gedichte und Zeichnungen vom Lageralltag 1939–1945]''. Brandenburgische Landeszentrale für politische Bildung, Potsdam 2000 (ISBN 3-932502-25-6), S. 108 und 166f.

== Um Spaweck ==
*[https://web.archive.org/web/20120111164638/http://tomwag.com/twg2/v/Archiv/Archiv2006/20061208-32089/ Säit aus dem Tagebuch, Zeechnung a Fotoe vun der Yvonne Useldinger]
* [http://land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/mess_051208.html Rezensioun vu Meß (2008) op land.lu]
{{Referenzen}}

{{DEFAULTSORT:Useldinger Yvonne}}
[[Kategorie:Politiker (Lëtzebuerg)]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Resistenzler]]
[[Kategorie:Gebuer 1921]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2009]]
[[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]]</text>
      <sha1>46rs3ht0fvqsojo78ma0x5fwtfo5sh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Béinchen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80977</id>
    <revision>
      <id>2680393</id>
      <parentid>2589645</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Beim Béinchen */</comment>
      <origin>2680393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4557" sha1="l3j6k3ims1jlbm7b2fc3leqn9g7ayi7" xml:space="preserve">{{Infobox Bréck
| Numm = Béinchen
| Bild= Luxemb Pafendall Béinchen 05.jpg
| Land= {{LUX}}
| Plaz= Lëtzebuerg [[Pafendall]]
| Koordinaten= {{Coor dms|49|37|00.1|N|06|07|55.3|O}}
| Iwwer= [[Uelzecht]]
| Funktioun= Foussgängerbréck
| Typ= 
| Längt= ca 100 m (tëscht den Tierm)
| Felder= 3 
| Breet=
| Héicht=
| Material= Steng
| Opgaangen= 
| Architekten=
|Bildtext=De Béinche vun der Uelzecht aus gesinn, mat der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]]. Riets d'Sichepaart. Lénks de [[Féngerlek]], de Schaarschtech vun der fréierer Pompelstatioun, déi Quellwaasser an d'Uewerstad eropgepompelt huet.}}
[[Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 03.jpg|thumb|300px|De Foussgängerwee iwwer de Béinchen. Hannen am Bild: d'Sichepaart.]]
[[Fichier:Luxembourg Pfaffenthal Alzette Béinchen 01.jpg|thumb|300px|D'Uelzecht vum Béinchen a Richtung Pafendaller Kierch gekuckt. Riets en Deel vum Quartiersdeel ''beim Béinchen''.]]
[[Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal 1868.jpg|thumb|300px|De Pafendall mam Béinchen am Joer 1868, ee Joer virum Schleefe vun der Festung. Lénks d'Sichepaart, riets d'Eecher Paart.]]

De '''Béinchen''' ass eng Bréck vun der fréierer [[Festung Lëtzebuerg]] am Quartier [[Pafendall]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]].

D'Bréck, déi haut als Foussgängerbréck benotzt gëtt, verbënnt d'[[Eecher Paart]] (''Porte d'Eich'') mat der [[Sichepaart]] (''Porte des Bons-Malades''), déi um lénkse respektiv um rietsen Uwänner vun der [[Uelzecht]] stinn.

==Den Numm==
D'Bréck huet dräi kleng Béi (Méizuel vu ''[[Boubréck|Bou]]''), wouraus ''Béinchen'' am Volleksmond gouf.&lt;ref&gt;F. Théato, 2007. ''Beim Béinchen'', S. 108.&lt;/ref&gt;

==D'Festungsbréck==
De Béinchen ass en Deel vun der Festungsmauer déi vu [[1684]] bis [[1685]] no de Pläng vum [[Vauban]] queesch duerch den Uelzechtdall gebaut gouf, dat fir de Pafendall an d'Festung opzehuelen.

De Béinche war deemools befestegt an de Wee iwwer d'Bréck huet tëscht zwou héije Mauere mat [[Schéissschacht]]e gefouert. Wann néideg goufe Gittere laanscht d'Bréckebéi erofgelooss, dat fir ze verhënneren datt feindlech Truppen iwwer d'Uelzecht an d'Festung era komme konnten.

No [[1867]], beim Schleefe vun der Festung, goufen déi zwou Maueren op zirka 1 Meter erof gesat.

==D'Restauréierung an den Itinéraire Vauban==
Op Initiativ vum [[Institut national pour le patrimoine architectural|Service des sites et monuments nationaux]] goufen an den 1990er Joren de Béinchen, déi zwou Vaubanspaarten an d'Festungsanlage bei der Eecher Paart restauréiert. De selwechte Service huet och den [[Itinéraire Vauban]] uleeë gelooss, e kulturellen Trëppeltour, mat Informatiounspanneauen an enger Broschür, deen ënner anerem iwwer de Béinche féiert.

== UNESCO-Weltierwen==
Zanter [[1994]] stinn de Béinchen an d'Vaubanstierm zesumme mat den aneren Iwwerreschter vun der fréierer Festung Lëtzebuerg op der [[Weltierwen|UNESCO-Lëscht vun de Weltierwen]].

==''Beim Béinchen''==
''Beim Béinchen'' ass den Numm vum Quartiersdeel nieft dem Béinchen um lénksen Uwänner vun der Uelzecht. Dee ganzen Haiserblock gouf den [[30. Mee]] [[1976]] duerch d'[[Explosioun vam Pafendall|Explosioun vu Bensinnsgasen]] an der Kanalisatioun an e Koup gehäit, woubäi dräi Mënschen ëm d'Liewe koumen. Tëscht 198x an 1986 gouf de Quartiersdeel erëm nei opgeriicht.

== Literatur ==
* [[Service des sites et monuments nationaux]] (Cyrille Savin, Text a Realisatioun), 2005. ''L'héritage culturel Vauban à Luxembourg. Guide historique. Itinéraire Vauban''. Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg. 103 S. ISBN 2-87963-513-6
* [[Fernand Théato|Théato, F.]], 2007. ''Beim Béinchen''. Société chorale royale grand-ducale Sang &amp; Klang Pafendall. 1857 2007. S. 108. Éditions Sang &amp; Klang Pafendall. Dréckerei Victor Bück, Lëtzebuerg.

== Kuckt och ==
* [[Festung Lëtzebuerg]]
* [[Franséisch Okkupatioun (1684-1697)]]
* [[Openthalt vum Louis XIV. vu Frankräich zu Lëtzebuerg]] (21. bis 26. Mee 1687)
* [[Sichenhaff]], en Deel vum Quartier Pafendall
* [[Kierch Lëtzebuerg-Pafendall|Pafendaller Kierch]]
* [[Théiwesbuer]], de Buer nieft der Pafendaller Kierch

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.Pfaffenthal.info Websäit vum Interesseveräin Pafendall-Sichenhaff] {{fr}}

{{Referenzen an Notten}}
{{Navigatioun Brécken an der Stad Lëtzebuerg}}

{{DEFAULTSORT:Beinchen}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:Brécken an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Brécken iwwer d'Uelzecht]]
[[Kategorie:Festung Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 1685]]</text>
      <sha1>l3j6k3ims1jlbm7b2fc3leqn9g7ayi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680394</id>
      <parentid>2680393</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Beim Béinchen */</comment>
      <origin>2680394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4556" sha1="3iy1nk46u09trhoj8x6a982e80l9uof" xml:space="preserve">{{Infobox Bréck
| Numm = Béinchen
| Bild= Luxemb Pafendall Béinchen 05.jpg
| Land= {{LUX}}
| Plaz= Lëtzebuerg [[Pafendall]]
| Koordinaten= {{Coor dms|49|37|00.1|N|06|07|55.3|O}}
| Iwwer= [[Uelzecht]]
| Funktioun= Foussgängerbréck
| Typ= 
| Längt= ca 100 m (tëscht den Tierm)
| Felder= 3 
| Breet=
| Héicht=
| Material= Steng
| Opgaangen= 
| Architekten=
|Bildtext=De Béinche vun der Uelzecht aus gesinn, mat der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]]. Riets d'Sichepaart. Lénks de [[Féngerlek]], de Schaarschtech vun der fréierer Pompelstatioun, déi Quellwaasser an d'Uewerstad eropgepompelt huet.}}
[[Fichier:Luxemb Pafendall Béinchen 03.jpg|thumb|300px|De Foussgängerwee iwwer de Béinchen. Hannen am Bild: d'Sichepaart.]]
[[Fichier:Luxembourg Pfaffenthal Alzette Béinchen 01.jpg|thumb|300px|D'Uelzecht vum Béinchen a Richtung Pafendaller Kierch gekuckt. Riets en Deel vum Quartiersdeel ''beim Béinchen''.]]
[[Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal 1868.jpg|thumb|300px|De Pafendall mam Béinchen am Joer 1868, ee Joer virum Schleefe vun der Festung. Lénks d'Sichepaart, riets d'Eecher Paart.]]

De '''Béinchen''' ass eng Bréck vun der fréierer [[Festung Lëtzebuerg]] am Quartier [[Pafendall]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]].

D'Bréck, déi haut als Foussgängerbréck benotzt gëtt, verbënnt d'[[Eecher Paart]] (''Porte d'Eich'') mat der [[Sichepaart]] (''Porte des Bons-Malades''), déi um lénkse respektiv um rietsen Uwänner vun der [[Uelzecht]] stinn.

==Den Numm==
D'Bréck huet dräi kleng Béi (Méizuel vu ''[[Boubréck|Bou]]''), wouraus ''Béinchen'' am Volleksmond gouf.&lt;ref&gt;F. Théato, 2007. ''Beim Béinchen'', S. 108.&lt;/ref&gt;

==D'Festungsbréck==
De Béinchen ass en Deel vun der Festungsmauer déi vu [[1684]] bis [[1685]] no de Pläng vum [[Vauban]] queesch duerch den Uelzechtdall gebaut gouf, dat fir de Pafendall an d'Festung opzehuelen.

De Béinche war deemools befestegt an de Wee iwwer d'Bréck huet tëscht zwou héije Mauere mat [[Schéissschacht]]e gefouert. Wann néideg goufe Gittere laanscht d'Bréckebéi erofgelooss, dat fir ze verhënneren datt feindlech Truppen iwwer d'Uelzecht an d'Festung era komme konnten.

No [[1867]], beim Schleefe vun der Festung, goufen déi zwou Maueren op zirka 1 Meter erof gesat.

==D'Restauréierung an den Itinéraire Vauban==
Op Initiativ vum [[Institut national pour le patrimoine architectural|Service des sites et monuments nationaux]] goufen an den 1990er Joren de Béinchen, déi zwou Vaubanspaarten an d'Festungsanlage bei der Eecher Paart restauréiert. De selwechte Service huet och den [[Itinéraire Vauban]] uleeë gelooss, e kulturellen Trëppeltour, mat Informatiounspanneauen an enger Broschür, deen ënner anerem iwwer de Béinche féiert.

== UNESCO-Weltierwen==
Zanter [[1994]] stinn de Béinchen an d'Vaubanstierm zesumme mat den aneren Iwwerreschter vun der fréierer Festung Lëtzebuerg op der [[Weltierwen|UNESCO-Lëscht vun de Weltierwen]].

==''Beim Béinchen''==
''Beim Béinchen'' ass den Numm vum Quartiersdeel nieft dem Béinchen um lénksen Uwänner vun der Uelzecht. Dee ganzen Haiserblock gouf den [[30. Mee]] [[1976]] duerch d'[[Explosioun am Pafendall|Explosioun vu Bensinnsgasen]] an der Kanalisatioun an e Koup gehäit, woubäi dräi Mënschen ëm d'Liewe koumen. Tëscht 198x an 1986 gouf de Quartiersdeel erëm nei opgeriicht.

== Literatur ==
* [[Service des sites et monuments nationaux]] (Cyrille Savin, Text a Realisatioun), 2005. ''L'héritage culturel Vauban à Luxembourg. Guide historique. Itinéraire Vauban''. Éditions Saint-Paul, Lëtzebuerg. 103 S. ISBN 2-87963-513-6
* [[Fernand Théato|Théato, F.]], 2007. ''Beim Béinchen''. Société chorale royale grand-ducale Sang &amp; Klang Pafendall. 1857 2007. S. 108. Éditions Sang &amp; Klang Pafendall. Dréckerei Victor Bück, Lëtzebuerg.

== Kuckt och ==
* [[Festung Lëtzebuerg]]
* [[Franséisch Okkupatioun (1684-1697)]]
* [[Openthalt vum Louis XIV. vu Frankräich zu Lëtzebuerg]] (21. bis 26. Mee 1687)
* [[Sichenhaff]], en Deel vum Quartier Pafendall
* [[Kierch Lëtzebuerg-Pafendall|Pafendaller Kierch]]
* [[Théiwesbuer]], de Buer nieft der Pafendaller Kierch

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.Pfaffenthal.info Websäit vum Interesseveräin Pafendall-Sichenhaff] {{fr}}

{{Referenzen an Notten}}
{{Navigatioun Brécken an der Stad Lëtzebuerg}}

{{DEFAULTSORT:Beinchen}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:Brécken an der Stad Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Brécken iwwer d'Uelzecht]]
[[Kategorie:Festung Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Bauwierker 1685]]</text>
      <sha1>3iy1nk46u09trhoj8x6a982e80l9uof</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avant l'aube</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82940</id>
    <revision>
      <id>2680370</id>
      <parentid>2577214</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2680370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1368" sha1="60385jeeypf2vqe8x4g0n1m0ee2pp99" xml:space="preserve">{{skizzFilm}}
{{Infobox Film nei|Plakat=|Produktiounsland= [[Frankräich]]&lt;br&gt;[[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]|Produktiounsjoer= [[2011]]|Dauer=|Originalsprooch= [[Franséisch]]|Regie= [[Raphaël Jacoulot]]|Fotografie= [[Benoît Chamaillard]]|Format=|Produzent= [[Dominique Besnehard]]&lt;br&gt;[[Michel Feller]]&lt;br&gt;[[Nicolas Steil]]|Dréibuch= [[Raphaël Jacoulot]]&lt;br&gt;[[Lise Macheboeuf]]|Musek= [[André Dziezuk]] |Haaptacteuren= [[Jean-Pierre Bacri]] als Jacques Couvreur&lt;br&gt;[[Vincent Rottiers]] als Frédéric&lt;br&gt;[[Ludmila Mikaël]] als Michèle Couvreur&lt;br&gt;[[Sylvie Testud]] als Sylvie Poncet&lt;br&gt;[[Gino Cervi]] als Quadrato&lt;br&gt;[[Rina Morelli]] als Faustina&lt;br&gt;[[Céline Sallette]]&lt;br&gt;[[Xavier Robic]]&lt;br&gt;[[Patrick Hastert]]&lt;br&gt;[[Yannick Géraud]]}}

'''''Avant l'aube''''' ass e franséisch-lëtzebuergesche Film aus dem Joer 2011 mam [[Jean-Pierre Bacri]], deen deelweis zu Lëtzebuerg gedréint gouf.

==Ëm wat geet et am Film?==
De Frédéric schafft an engem Hotel an de Bierger. Do ass viru Kuerzem e Client verschwonnen, an hien huet de Veracht, datt d'Hoteliersfamill méi weess, wéi se der Police gesot huet...

== Um Spaweck ==
[https://web.archive.org/web/20160307115550/http://ugcdistribution.fr/film/avant-laube_184 Site officiel]

{{Autoritéitskontroll}}

[[Kategorie:Franséisch Filmer]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmer]]
[[Kategorie:Filmer 2011]]</text>
      <sha1>60385jeeypf2vqe8x4g0n1m0ee2pp99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doudege Wénkel (Film)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85541</id>
    <revision>
      <id>2680412</id>
      <parentid>2592903</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T07:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dréiplazen */</comment>
      <origin>2680412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4840" sha1="2adl6alxas1769rcpcwv4u19mfk2rel" xml:space="preserve">{{Infobox Film nei|Plakat= Affiche Doudege Wénkel.jpg|Produktiounsland= [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]&lt;br&gt;[[Belsch]]|Produktiounsjoer= [[2012]]|Dauer=|Originalsprooch= [[Lëtzebuergesch]]&lt;br&gt;[[Franséisch]]|Regie= [[Christophe Wagner]]|Fotografie= [[Jako Raybaut]]|Produzent= [[Samsa Film]]&lt;br&gt;[[Artémis Productions]]|Dréibuch= [[Christophe Wagner]]&lt;br&gt;[[Frédéric Zeimet]]|Musek= [[André Mergenthaler]]|Haaptacteuren= [[André Jung]] als Hastert&lt;br&gt;[[Jules Werner]] als Olivier Faber&lt;br&gt;[[Brigitte Urhausen]] als Isa Da Silva&lt;br&gt;[[Luc Feit]] als Schroeder&lt;br&gt;[[Gilles Soeder]] als Roemer&lt;br&gt;[[Nicole Max]] als Carnevale&lt;br&gt;[[Mickey Hardt]] als Tom Faber&lt;br&gt;[[Patrick Descamps]] als Beaulieue&lt;br&gt;[[Gintare Parulyte]] als Marie&lt;br&gt;[[Stefan Weinert]] als Huremovic&lt;br&gt;[[Irina Lavrinovic]] als Elina&lt;br&gt;[[Nicole Colchat]] als Mamm vun de Fabesch&lt;br&gt;[[Raoul Schlechter]] als Riichter Schlesser&lt;br&gt;[[Hervé Sogne]] als Hoffmann&lt;br&gt;[[Jean-Paul Maes]] als Michelson&lt;br&gt;[[Myriam Muller]] als Cecile&lt;br&gt;[[Germain Wagner]] als Dr. Ferretti}}
'''''Doudege Wénkel''''' (och ''Angle mort'' oder ''Blind Spot'') ass e Spillfilm vum [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Regisseur [[Christophe Wagner]]. Et ass e [[Film noir]], deem säin Dréibuch de Christophe Wagner zesumme mam [[Frédéric Zeimet]] geschriwwen huet.

De Film gouf vum 1. August bis Mëtt September [[2011]] gedréit&lt;ref&gt;{{Citation |URL=http://samsa.lu/index.php?c=c81e728d9d4c2f636f067f89cc14862c&amp;v=313f4539bd2a541af84dda6bcf61a475 |Titel=samsa.lu |Gekuckt=2011-07-25 |archivedate=2017-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111033626/http://www.samsa.lu/index.php?c=c81e728d9d4c2f636f067f89cc14862c&amp;v=313f4539bd2a541af84dda6bcf61a475 }}&lt;/ref&gt; an eng éischt Kéier den 20. Abrëll 2012 um ''Festival international du film policer'' zu Léck gewisen.&lt;ref&gt;[http://festivaliege.be/calendrier-films-evenements/ Programm] vum Festival&lt;/ref&gt; E koum den 3. Oktober 2012 an d'Kinoen.

== Ëm wat geet et am Film? ==
De Polizist Tom Faber ass hannert der [[Gare (Stad Lëtzebuerg)|Stater Gare]], a sengem Auto, erschoss opfonnt ginn. Den Inspekter Hastert (André Jung) vun der Police judiciaire leet d'Enquête a sicht zesumme mam Olivier (Jules Werner), dem Brudder vum Ermuerten, deen och e Polizist ass, nom Mäerder. No enger éischter Spuer, déi an den Drogemilieu gefouert huet, daucht eng Prostituéiert op, déi ausseet, si wier mam Tom zesummegewiescht, an hätt vun him e Schlëssel kritt vun anzwousch, wou eppes Wichteges verstoppt wier. Et stellt sech eraus, datt et en Dossier an engem Gefaach am Vestiaire vun der Nationalbibliothéik ass, mat Dokumenter, déi noleeën, datt den Tom viru sengem Doud de knaschtege Geschäfter vun engen aflossräiche Geschäftsmann op der Spuer war. Mee nach gesäit den Olivier net, wat sech am [[doudege Wénkel]] vun der Enquête verstoppt...

==Soss==
2012 waren 20.150 Leit de Film an de Kino kucken. Domat war ''Doudege Wénkel'' deeen 12.-meescht gekuckte Film 2012 an de Lëtzebuerger Kinoen.&lt;ref&gt;[http://download.rtl.lu/2013/01/10/5c25884a78acd5ad339f85262fa6dcdb.pdf Pressecommuniqué] vun der F.L.E.C, 10.01.2013.&lt;/ref&gt; 2013 koumen nach eng 2.000 Spectateure bäi.&lt;ref name=face&gt;Post vum 25. Abrëll 2014 op der Facebookäit vum Film&lt;/ref&gt;

D'DVD koum uganks Oktober 2013 eraus. Eng 3.000 Stéck goufen der dovu verkaf.&lt;ref name=face /&gt;

2014 krut ''Doudege Wénkel'' de [[Lëtzebuerger Filmpräis]] fir de beschte Film, de Jules Werner fir seng Roll als Inspekter Faber dee fir déi bescht kënschtleresch Kontributioun an de Jako Raybaut fir seng Kameraaarbecht dee fir déi bescht technesch Kontributioun.

==Dréiplazen==
&lt;gallery&gt;
File:Luxembourg mai 2011 22 (8345305117).jpg|Philippsgaass a Groussgaass
Fichier:Filmmaking Josy Welter.JPG|Déierebuttek [[Josy Welter (S.à r.l.)|Josy Welter]] (Foto wärend den Dréiaarbechten)
File:1997-2005 Luxembourg Philharmonie 02.jpg|[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]]
Fichier:Rue Joseph-Junck-101.jpg|Garer Quartier
File:Luxembourg Railway Station, View from Above, 2014 (3).JPG|Daach vum Parking Neipperg
File:Luxembourg, HRS Hôpital Kirchberg (105).jpg|[[Hôpital Kirchberg|Kierchbierg Spidol]]
File:Sunset at the SCHUEBERFOUER (Luxembourg City).jpg|[[Schueberfouer]]
&lt;/gallery&gt;

== Kuckt och ==
* [[Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer]]
* [[Doudege Wénkel]]

== Um Spaweck ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=92wJIJbmMrU Trailer] op youtube.com
&lt;!-- FUTTISSE LINK * [http://www.doudegewenkel.lu Offiziell Websäit vum Film] --&gt;
* [http://www.takeonecff.com/2012/doudege-wenkel-blind-spot Kritik vum Film op Take One]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Lëtzebuergesch Kriminalfilmer]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmer]]
[[Kategorie:Filmer 2012]]
[[Kategorie:Filmer vum Christophe Wagner]]
[[Kategorie:Filmer, déi de Lëtzebuerger Filmpräis kruten]]</text>
      <sha1>2adl6alxas1769rcpcwv4u19mfk2rel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeunesses musicales Luxembourg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87733</id>
    <revision>
      <id>2680383</id>
      <parentid>2654554</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T16:03:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fëschmaart</username>
        <id>54234</id>
      </contributor>
      <comment>déi wiirklech Wourecht betreffend d'Opléisung vun de JML</comment>
      <origin>2680383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4434" sha1="5by90wjmmqgzl5xlbvt2f8ji8kqdc58" xml:space="preserve">{{Infobox Veräin}}
D''''Jeunesses musicales du Grand-Duché de Luxembourg''' (JML) war eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Association sans but lucratif|ASBL]] déi sech d'Zil gesat hat, de Kanner an de Jugendlechen zu Lëtzebuerg d'Freed un der [[Musek]], besonnesch och der [[klassesch Musek|klassescher Musek]], ze vermëttelen, dat virun allem duerch d'Organisatioun vu [[Concert]]en a Konferenze fir Schoulklassen.

D'Jeunesses musicales Luxembourg huet de [[Prix Norbert-Stelmes]] organiséiert, mat deem jonk Museker vu Lëtzebuerg ausgezeechent goufen. D'JML war de [[Jeunesses musicales international]] ugeschloss.

==Historique==
D'Associatioun gouf den 12. Juli 1946 gegrënnt. Den éischte President war den [[Norbert Stelmes]] (1915-1986). 1947 huet d'Organisatioun sech de [[Jeunesses musicales internationales]] ugeschloss.

Nodeem d'Organisatioun gelidden huet ënnert der Rekrutéirung vu fräiwëllegen Mataarbechter fir d'&quot;Concerts à l'école&quot; , d'&quot;initiation à la musique&quot;, d'&quot;Musicroissants&quot; ( déi e ganz grousse Succès Sonndes muerjes kannt hun ), verschidde lokal Prestatioune mat lëtzebuerger Ensemblen a Solisten uechter d'Land esou wéi d'&quot;Soirées de Luxembokënne duerch ze féieren, huet se e Joer no hierem 65. Anniversaire mat engem Festconcert gefeiert a sech de 17. Dezember 2012 opgeléist.

D'JML, déi den 12. November 2010 de Statut vum „allgemengen Notzen“ (''utilité publique'') kruuten, esou dass Don'en un de Veräi vum [[Steier|besteierbaren]] Akommes konnten ofgesat gin, kruuten awer vun der deemoleger Kultur-Staatssekretärin Octavie Modert d'finanziell Ënnerstëtzung vum Kulturministär staark gekierzt, esou dass d'JML a hieren benevolen Aktivitéiten staark ageengt gouf an se praktesch nët méi konnt weiderféieren. 

Et ass unzehuelen dass d'Politik déi verschiden Aktivitéiten vun den JML éischter an d'Hänn vun der nei-gegrënnter &quot;Philharmonie&quot; um Kierchbierg an hierem Direkter Mathias Naske ze leeen, deen iwwregens fréier Generalsekretär vun de Jenuesses Musicales aus Éisträich wor.

. Dezember 2012 gouf de Veräin opgeléist.&lt;ref&gt;G. Carré, Luxemburger Wort vum 12. Januar 2013, S. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cf. d'Säit [https://web.archive.org/web/20120629233826/http://www.jml.lu/html/accueil.html Accueil] op www.jml.lu [besicht den 29.01.2013]: &quot;LES JEUNESSES MUSICALES DU LUXEMBOURG CESSENT LEURS ACTIVITES: Les responsables des Jeunesses Musicales du Luxembourg regrettent de devoir annoncer la cessation de toutes les activités de l'asbl au 31 décembre 2012, suite à la décision prise par le Conseil d'administration et les membres-associés de l'asbl lors d'une Assemblée générale extraordinaire qui s'est tenue le 17 décembre 2012.&quot;&lt;/ref&gt;

Follgend Facteuren hunn dozou bäigedroen, datt d'Jeunesses musicales sech hu missen opléisen:&lt;ref&gt;Quell: Dageskronik vum 29.01.2013 vu 7:50 - 08:00 Auer um 100,7. De Guy Engels an enger Kulturchronik «d'une mort presque annoncée». (Rediff. um 12.50)&lt;/ref&gt;
*de Jeunesses Musicales hire Programm war deels net méi méiglech, well uechter d'Land déi fräiwëlleg Mataarbechter gefehlt hun;
*verschidde Ministèren hir finanziell Bäihëllefe respektiv d'Fräistelle vu Poste mat der Zäit reduzéiert oder gestrach hun; 
*d'[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]] an den [[OPL]] hiren eegene musikalesche Kannerprogramm, dogéint gestallt hun, ouni un eng Kooperatioun mat den JML ze denken.
Déi ronn 11.300 Euro déi nach an der Keess vun der ASBL woren, koumen de [[Solistes européens Luxembourg]] zegutt, déi sech bereet erkläert haten, Deeler vun der Jeunesses hiren Aktivitéiten z'iwwerhuelen, waat awer an de Joeren duerno kaum de Fall wor.

==Sourceng wollt leeen                 ==
* [[Gaston Carré (Schrëftsteller)|Carré, G.]], 2013. Fin des Jeunesses musicales du Luxembourg. « This is the end, my friend ». Faute de moyens et de combattants Jean Wenandy et Guy Jourdain jettent l'éponge. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 12. Januar 2013, S. 11. 
* Conrad, D. 2011. 65 Jahre &quot;Jeunesses musicales Luxembourg&quot;. &quot;Wandel in der Kontinuität&quot;. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 22. Oktober 2011, S. 15.

== Kuckt och ==
* [[Union Grand-Duc Adolphe|Union grand-duc-Adolphe]]
* [[Philharmonie Lëtzebuerg]]

== Um Spaweck ==
* [http://www.jmi.net/ Websäit vun de Jeunesses musicales international]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Musek zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:ASBLen zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>5by90wjmmqgzl5xlbvt2f8ji8kqdc58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680384</id>
      <parentid>2680383</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T16:06:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Fëschmaart</username>
        <id>54234</id>
      </contributor>
      <origin>2680384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3775" sha1="rh3bwqrcof55azpqvc4yfc9et01yqn8" xml:space="preserve">{{Infobox Veräin}}
D''''Jeunesses musicales du Grand-Duché de Luxembourg''' (JML) war eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Association sans but lucratif|ASBL]] déi sech d'Zil gesat hat, de Kanner an de Jugendlechen zu Lëtzebuerg d'Freed un der [[Musek]], besonnesch och der [[klassesch Musek|klassescher Musek]], ze vermëttelen, dat virun allem duerch d'Organisatioun vu [[Concert]]en a Konferenze fir Schoulklassen.

D'Jeunesses musicales Luxembourg huet de [[Prix Norbert-Stelmes]] organiséiert, mat deem jonk Museker vu Lëtzebuerg ausgezeechent goufen. D'JML war de [[Jeunesses musicales international]] ugeschloss.

==Historique==
D'Associatioun gouf den 12. Juli 1946 gegrënnt. Den éischte President war den [[Norbert Stelmes]] (1915-1986). 1947 huet d'Organisatioun sech de [[Jeunesses musicales internationales]] ugeschloss.

Nodeem d'Organisatioun gelidden huet ënnert der Rekrutéirung vu fräiwëllegen Mataarbechter fir d'&quot;Concerts à l'école&quot; , d'&quot;initiation à la musique&quot;, d'&quot;Musicroissants&quot; ( déi e ganz grousse Succès Sonndes muerjes kannt hun ), verschidde lokal Prestatioune mat lëtzebuerger Ensemblen a Solisten uechter d'Land esou wéi d'&quot;Soirées de Luxembokënne duerch ze féieren, huet se e Joer no hierem 65. Anniversaire mat engem Festconcert gefeiert a sech de 17. Dezember 2012 opgeléist.

D'JML, déi den 12. November 2010 de Statut vum „allgemengen Notzen“ (''utilité publique'') kruuten, esou dass Don'en un de Veräi vum [[Steier|besteierbaren]] Akommes konnten ofgesat gin, kruuten awer vun der deemoleger Kultur-Staatssekretärin Octavie Modert d'finanziell Ënnerstëtzung vum Kulturministär staark gekierzt, esou dass d'JML a hieren benevolen Aktivitéiten staark ageengt gouf an se praktesch nët méi konnt weiderféieren. 

Et ass unzehuelen dass d'Politik déi verschiden Aktivitéiten vun den JML éischter an d'Hänn vun der nei-gegrënnter &quot;Philharmonie&quot; um Kierchbierg an hierem Direkter Mathias Naske wollt leeen, deen iwwregens fréier Generalsekretär vun de Jenuesses Musicales aus Éisträich wor.


Follgend Facteuren hunn dozou bäigedroen, datt d'Jeunesses musicales sech hu missen opléisen:&lt;ref&gt;Quell: Dageskronik vum 29.01.2013 vu 7:50 - 08:00 Auer um 100,7. De Guy Engels an enger Kulturchronik «d'une mort presque annoncée». (Rediff. um 12.50)&lt;/ref&gt;
*de Jeunesses Musicales hire Programm war deels net méi méiglech, well uechter d'Land déi fräiwëlleg Mataarbechter gefehlt hun;
*verschidde Ministèren hir finanziell Bäihëllefe respektiv d'Fräistelle vu Poste mat der Zäit reduzéiert oder gestrach hun; 
*d'[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]] an den [[OPL]] hiren eegene musikalesche Kannerprogramm, dogéint gestallt hun, ouni un eng Kooperatioun mat den JML ze denken.
Déi ronn 11.300 Euro déi nach an der Keess vun der ASBL woren, koumen de [[Solistes européens Luxembourg]] zegutt, déi sech bereet erkläert haten, Deeler vun der Jeunesses hiren Aktivitéiten z'iwwerhuelen, waat awer an de Joeren duerno kaum de Fall wor.

==Sourceng wollt leeen                 ==
* [[Gaston Carré (Schrëftsteller)|Carré, G.]], 2013. Fin des Jeunesses musicales du Luxembourg. « This is the end, my friend ». Faute de moyens et de combattants Jean Wenandy et Guy Jourdain jettent l'éponge. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 12. Januar 2013, S. 11. m
* Conrad, D. 2011. 65 Jahre &quot;Jeunesses usicales Luxembourg&quot;. &quot;Wandel in der Kontinuität&quot;. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 22. Oktober 2011, S. 15.

== Kuckt och ==
* [[Union Grand-Duc Adolphe|Union grand-duc-Adolphe]]
* [[Philharmonie Lëtzebuerg]]

== Um Spaweck ==
* [http://www.jmi.net/ Websäit vun de Jeunesses musicales international]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Musek zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:ASBLen zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>rh3bwqrcof55azpqvc4yfc9et01yqn8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680397</id>
      <parentid>2680384</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-32388-94</username>
        <id>71532</id>
      </contributor>
      <comment>/* Historique */</comment>
      <origin>2680397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3767" sha1="440sm7nso9hckra7psbvm7szfks5fb6" xml:space="preserve">{{Infobox Veräin}}
D''''Jeunesses musicales du Grand-Duché de Luxembourg''' (JML) war eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Association sans but lucratif|ASBL]] déi sech d'Zil gesat hat, de Kanner an de Jugendlechen zu Lëtzebuerg d'Freed un der [[Musek]], besonnesch och der [[klassesch Musek|klassescher Musek]], ze vermëttelen, dat virun allem duerch d'Organisatioun vu [[Concert]]en a Konferenze fir Schoulklassen.

D'Jeunesses musicales Luxembourg huet de [[Prix Norbert-Stelmes]] organiséiert, mat deem jonk Museker vu Lëtzebuerg ausgezeechent goufen. D'JML war de [[Jeunesses musicales international]] ugeschloss.

==Historique==
D'Associatioun gouf den 12. Juli 1946 gegrënnt. Den éischte President war den [[Norbert Stelmes]] (1915-1986). 1947 huet d'Organisatioun sech de [[Jeunesses musicales internationales]] ugeschloss.

Nodeem d'Organisatioun gelidden huet ënnert der Rekrutéirung vu fräiwëllegen Mataarbechter fir d'&quot;Concerts à l'école&quot; , d'&quot;initiation à la musique&quot;, d'&quot;Musicroissants&quot; ( déi e ganz grousse Succès Sonndes muerjes kannt hun ), verschidde lokal Prestatioune mat lëtzebuerger Ensemblen a Solisten uechter d'Land esou wéi d'&quot;Soirées de Luxembourg'&quot; kënnen duerch ze féieren, huet se e Joer no hierem 65. Anniversaire mat engem Festconcert gefeiert a sech de 17. Dezember 2012 opgeléist.

D'JML, déi den 12. November 2010 de Statut vum „allgemengen Notzen“ (''utilité publique'') kruuten, esou dass Don'en un de Veräi vum [[Steier|besteierbaren]] Akommes konnten ofgesat gin, kruuten awer vun der deemoleger Kultur-Staatssekretärin d'finanziell Ënnerstëtzung vum Kulturministär staark gekierzt, esou dass d'JML a hieren benevolen Aktivitéiten staark ageengt gouf an se praktesch nët méi konnt weiderféieren. 

Et ass unzehuelen dass d'Politik déi verschiden Aktivitéiten vun den JML éischter an d'Hänn vun der nei-gegrënnter &quot;Philharmonie&quot; um Kierchbierg an hierem Direkter Mathias Naske wollt leeen, deen iwwregens fréier Generalsekretär vun de Jenuesses Musicales aus Éisträich wor.


Follgend Facteuren hunn dozou bäigedroen, datt d'Jeunesses musicales sech hu missen opléisen:&lt;ref&gt;Quell: Dageskronik vum 29.01.2013 vu 7:50 - 08:00 Auer um 100,7. De Guy Engels an enger Kulturchronik «d'une mort presque annoncée». (Rediff. um 12.50)&lt;/ref&gt;
*de Jeunesses Musicales hire Programm war deels net méi méiglech, well uechter d'Land déi fräiwëlleg Mataarbechter gefehlt hun;
*verschidde Ministèren hir finanziell Bäihëllefe respektiv d'Fräistelle vu Poste mat der Zäit reduzéiert oder gestrach hun; 
*d'[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]] an den [[OPL]] hiren eegene musikalesche Kannerprogramm, dogéint gestallt hun, ouni un eng Kooperatioun mat den JML ze denken.
Déi ronn 11.300 Euro déi nach an der Keess vun der ASBL woren, koumen de [[Solistes européens Luxembourg]] zegutt, déi sech bereet erkläert haten, Deeler vun der Jeunesses hiren Aktivitéiten z'iwwerhuelen, waat awer an de Joeren duerno kaum de Fall wor.

==Sourceng wollt leeen                 ==
* [[Gaston Carré (Schrëftsteller)|Carré, G.]], 2013. Fin des Jeunesses musicales du Luxembourg. « This is the end, my friend ». Faute de moyens et de combattants Jean Wenandy et Guy Jourdain jettent l'éponge. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 12. Januar 2013, S. 11. m
* Conrad, D. 2011. 65 Jahre &quot;Jeunesses usicales Luxembourg&quot;. &quot;Wandel in der Kontinuität&quot;. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 22. Oktober 2011, S. 15.

== Kuckt och ==
* [[Union Grand-Duc Adolphe|Union grand-duc-Adolphe]]
* [[Philharmonie Lëtzebuerg]]

== Um Spaweck ==
* [http://www.jmi.net/ Websäit vun de Jeunesses musicales international]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Musek zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:ASBLen zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>440sm7nso9hckra7psbvm7szfks5fb6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680398</id>
      <parentid>2680397</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:52:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Widderhuelungen eraus, gestrafft.</comment>
      <origin>2680398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="fek27kepaidgof20dzumhalsvpverme" xml:space="preserve">{{Infobox Veräin}}
D''''Jeunesses musicales du Grand-Duché de Luxembourg''' (JML) war eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Association sans but lucratif|ASBL]] déi sech d'Zil gesat hat, de Kanner an de Jugendlechen zu Lëtzebuerg d'Freed un der [[Musek]], besonnesch och der [[klassesch Musek|klassescher Musek]], ze vermëttelen, dat virun allem duerch d'Organisatioun vu [[Concert]]en a Konferenze fir Schoulklassen.

D'Jeunesses musicales Luxembourg huet de [[Prix Norbert-Stelmes]] organiséiert, mat deem jonk Museker vu Lëtzebuerg ausgezeechent goufen. D'JML war de [[Jeunesses musicales international]] ugeschloss.

==Historique==
D'Associatioun gouf den 12. Juli 1946 gegrënnt. Den éischte President war den [[Norbert Stelmes]] (1915-1986). 1947 huet d'Organisatioun sech de [[Jeunesses musicales internationales]] ugeschloss.

D'JML, kruten den 12. November 2010 de Statut vum „allgemengen Notzen“ (''utilité publique''), esou dass Donen un de Veräi vum [[Steier|besteierbaren]] Akommes konnten ofgesat ginn. Gläichzäiteg 
hunn awer verschidde Facteuren dozou bäigedroen, datt d'Jeunesses musicales net méi weidermaache konnte wéi bis dohin:&lt;ref&gt;Quell: Dageskronik vum 29.01.2013 vu 7:50 - 08:00 Auer um 100,7. De Guy Engels an enger Kulturchronik «d'une mort presque annoncée». (Rediff. um 12.50)&lt;/ref&gt;
* de Jeunesses Musicales hire Programm war deels net méi méiglech, well uechter d'Land déi fräiwëlleg Mataarbechter gefeelt hunn;
*verschidde Ministèren hunn hir finanziell Bäihëllefe respektiv d'Fräistelle vu Poste mat der Zäit reduzéiert oder gestrach; 
*d'[[Philharmonie Lëtzebuerg|Philharmonie]] an den [[OPL]] hiren eegene musikalesche Kannerprogramm, dogéint gestallt hunn, ouni un eng Kooperatioun mat den JML ze denken.

Sou hunn d'Jeunesses musicales sech ee Joer no hierem 65. Anniversaire mat engem Festconcert, de 17. Dezember 2012 opgeléist.

Déi ronn 11.300 Euro déi nach an der Keess vun der ASBL woren, koumen de [[Solistes européens Luxembourg]] zegutt, déi sech bereet erkläert haten, Deeler vun der Jeunesses hiren Aktivitéiten z'iwwerhuelen, wat awer an de Joeren duerno kaum de Fall wor.

==Sourcen ==
* [[Gaston Carré (Schrëftsteller)|Carré, G.]], 2013. Fin des Jeunesses musicales du Luxembourg. « This is the end, my friend ». Faute de moyens et de combattants Jean Wenandy et Guy Jourdain jettent l'éponge. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 12. Januar 2013, S. 11. m
* Conrad, D. 2011. 65 Jahre &quot;Jeunesses musicales Luxembourg&quot;. &quot;Wandel in der Kontinuität&quot;. ''[[Luxemburger Wort]]'' vum 22. Oktober 2011, S. 15.

== Kuckt och ==
* [[Union Grand-Duc Adolphe|Union grand-duc-Adolphe]]
* [[Philharmonie Lëtzebuerg]]

== Um Spaweck ==
* [http://www.jmi.net/ Websäit vun de Jeunesses musicales international]

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Musek zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:ASBLen zu Lëtzebuerg]]</text>
      <sha1>fek27kepaidgof20dzumhalsvpverme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portal:Geographie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103654</id>
    <revision>
      <id>2680365</id>
      <parentid>2604131</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="277" sha1="bhe6za0c3fbiv4uclhcsfpiae2ekupv" xml:space="preserve">[[Fichier:Gnome-globe.svg|30px]]
'''Geographie''': [[Geographie]] - [[Geologie]] - [[Mineralogie]] - [[Vulkanologie]] - [[Meteorologie]] - [[Kartographie]] - [[Lëscht vun de Staate vun der Welt|Länner vun der Welt]]
&lt;noinclude&gt; 
[[Kategorie:Portaler|Geographie]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bhe6za0c3fbiv4uclhcsfpiae2ekupv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Op engem 30. Mee</title>
    <ns>10</ns>
    <id>112900</id>
    <revision>
      <id>2680379</id>
      <parentid>2679332</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="9n5dw2l98xyn338uv4d9perpv46u8mk" xml:space="preserve">* [[1640]]: Doud vum flämesche Moler [[Peter Paul Rubens]].
* [[1778]]: De franséische Schrëftsteller a Philosoph [[Voltaire]] stierft.
* [[1896]]: Den US-amerikanesche Filmregisseur [[Howard Hawks]] kënnt op d'Welt.
* [[Fichier:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|90px|right]][[1908]]: De schweedesche Physiker an Nobelpräisdréier [[Hannes Alfvén]] gëtt gebuer.
* [[1909]]: Gebuert vum US-amerikanesche Museker [[Benny Goodman]].
* [[1910]]: Déi däitsch Schauspillerin [[Inge Meysel]] kënnt op d'Welt.
* [[1915]]: De lëtzebuergesche Resistenzler [[Albert Ungeheuer]] gëtt gebuer.
* [[1976]]: Bei enger Serie vu '''[[Explosioun am Pafendall|Gasexplosiounen am Pafendall]]''' kommen 3 Leit ëm d'Liewen, iwwer 20 ginn der zum Deel schwéier blesséiert, an eng ganz Rëtsch Haiser zerstéiert oder onbewunnbar.

&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Op engem Mee|Mee 30]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9n5dw2l98xyn338uv4d9perpv46u8mk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Op engem 1. Juni</title>
    <ns>10</ns>
    <id>113001</id>
    <revision>
      <id>2680406</id>
      <parentid>2675622</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:01:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>op hirem 100. Gebuertsdag sollt se eng Foto hunn...</comment>
      <origin>2680406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1012" sha1="2usayqal5nztkj1lzfjf6gcvmn9bsw5" xml:space="preserve">[[Fichier:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|90px|right|Marilyn Monroe]]
* [[1904]]: Zu Lëtzebuerg ginn d'Auere vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi [[Zäitzon|Mëtteleuropäesch Zäit]] ëmgestallt, a musse 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt ginn.
* [[1926]]: Déi US-amerikanesch Schauspillerin '''[[Marilyn Monroe]]''' gëtt gebuer. 
* [[1945]]: D'[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois]] gëtt gegrënnt.
* [[1958]]: Doud vum lëtzebuergesche Violonist, Komponist an Orchesterchef [[Henri Pensis]].
* [[1958]]: De Generol [[Charles de Gaulle]] gëtt Regierungschef vu Frankräich.
* [[1998]]: D'[[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] gëtt gegrënnt.
* [[2001]]: Am [[Nepal]] gëtt de Kinnek [[Birendra]] a bal seng ganz Famill vu sengem Jong [[Dipendra]] ëmbruecht, dee sech duerno selwer d'Liewen hëlt.
* [[2010]]: De lëtzebuergesche Schrëftsteller [[Roger Manderscheid]] stierft.
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Op engem Juni|Juni 01]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2usayqal5nztkj1lzfjf6gcvmn9bsw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680407</id>
      <parentid>2680406</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="0tfv1qt6kf43zbbag352ljey1i59yev" xml:space="preserve">[[Fichier:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|100px|right|Marilyn Monroe]]
* [[1904]]: Zu Lëtzebuerg ginn d'Auere vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi [[Zäitzon|Mëtteleuropäesch Zäit]] ëmgestallt, a musse 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt ginn.
* [[1926]]: Déi US-amerikanesch Schauspillerin '''[[Marilyn Monroe]]''' gëtt gebuer. 
* [[1945]]: D'[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois]] gëtt gegrënnt.
* [[1958]]: Doud vum lëtzebuergesche Violonist, Komponist an Orchesterchef [[Henri Pensis]].
* [[1958]]: De Generol [[Charles de Gaulle]] gëtt Regierungschef vu Frankräich.
* [[1998]]: D'[[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] gëtt gegrënnt.
* [[2001]]: Am [[Nepal]] gëtt de Kinnek [[Birendra]] a bal seng ganz Famill vu sengem Jong [[Dipendra]] ëmbruecht, dee sech duerno selwer d'Liewen hëlt.
* [[2010]]: De lëtzebuergesche Schrëftsteller [[Roger Manderscheid]] stierft.
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Op engem Juni|Juni 01]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0tfv1qt6kf43zbbag352ljey1i59yev</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Op engem 29. Juni</title>
    <ns>10</ns>
    <id>113204</id>
    <revision>
      <id>2680408</id>
      <parentid>2227338</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T06:03:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>besser foto</comment>
      <origin>2680408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="a9so98m0a6hmfy48m1q1xt6gv2c961e" xml:space="preserve">[[File:Robert Schuman 1958 (cropped).jpg|100px|right|De Robert Schumann]]
* [[1886]]: De franséische Politiker '''[[Robert Schuman]]''' gëtt gebuer.
* [[1900]]: Gebuert vum franséische Schrëftsteller a Pilot [[Antoine de Saint-Exupéry]].
* [[1911]]: Den US-amerikanesche Komponist an Dirigent [[Bernard Herrmann]] kënnt op d'Welt.
* [[1929]]: Déi italieenesch Journalistin a Schrëftstellerin [[Oriana Fallaci]] gëtt gebuer.
* [[1940]]: Doud vum däitsche Moler [[Paul Klee]].
* [[1967]]: Déi US-amerikanesch Schauspillerin [[Jayne Mansfield]] stierft.
* [[1976]]: D'[[Seychellen|Seychelle]] ginn onofhängeg vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]].
* [[1995]]: Doud vun der US-amerikanescher Schauspillerin [[Lana Turner]].
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Op engem Juni|Juni 29]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9so98m0a6hmfy48m1q1xt6gv2c961e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Op engem 30. Juni</title>
    <ns>10</ns>
    <id>113205</id>
    <revision>
      <id>2680411</id>
      <parentid>2453069</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T07:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>aner foto</comment>
      <origin>2680411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="drv243v8lhjt5657v51r602aba3x1v2" xml:space="preserve">* [[1808]]: Gebuert vum lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog [[Auguste Dutreux]], 
* [[1892]]: Doud vum lëtzebuergeschen Industriellen [[Jean-Pierre Heintz]].
* [[1893]]: De [[Walter Ulbricht]], Staatsrotspresident vun der DDR, kënnt op d'Welt.[[Fichier:LeaMassari-1965-Italie.png|100px|D'Lea Massari|right]]
* [[1911]]: De polneschen Dichter a Literaturnobelpräisdréier [[Czesław Miłosz]] gëtt gebuer.
* [[1926]]: Gebuert vum éisträicheschen Entertainer, Showmaster, Sänger a Schauspiller [[Peter Alexander]].
* [[1933]]: Déi  italieenesch Schauspillerin '''[[Lea Massari]]''' kënnt op d'Welt.
* [[1960]]: De [[Demokratesch Republik Kongo|belsche Kongo]], a kuerz duerno de [[Republik Kongo|franséische Kongo]], proklaméieren hir Onofhängegkeet.
* [[1997]]: [[Hongkong]] geet u [[China]] zeréck.
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorie:Op engem Juni|Juni 30]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>drv243v8lhjt5657v51r602aba3x1v2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euroskeptizismus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120568</id>
    <revision>
      <id>2680349</id>
      <parentid>2676436</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1437" sha1="t7u9ngpii59qn8iziu1rv54515mjhoe" xml:space="preserve">[[File:Poll about perceived EU balance benefit (2018).svg|thumb|300px|Ëmfro vun 2018, fir erauszefanne wéi vill Prozent vun den Awunner mengen datt hiert Land vun der [[Europäesch Unioun|EU]] profitéiert.&lt;br&gt;{{legend|#7F2AFF|91–100%}}&lt;br&gt;{{legend|#0066FF|81–90%}}&lt;br&gt;{{legend|#00AA00|71–80%}}&lt;br&gt;{{legend|#FFCC00|61–70%}}&lt;br&gt;{{legend|#FF6600|51–60%}}&lt;br&gt;{{legend|#FF0000|41–50%}}]]
'''Euroskeptizismus''', '''Europaskeptizismus''' oder '''EU-Skepsis''' (heiansdo och ''Alter-Europäismus'', oder méi staark ''Anti-Europäismus'' oder ''Europhobie'')&lt;ref&gt;Simon Lang: [https://web.archive.org/web/20131212095259/http://www.hfv-speyer.de/Sfisch/Lang_Europakritik.pdf ''Kein Integrationsfortschritt ohne Kritik. Die Funktion eurokritischer Positionen für die Weiterentwicklung der europäischen Integration''] (2010, gekuckt den 28. Juni 2015)&lt;/ref&gt; ass d'Oppositioun géint d'[[Europäesch Integratioun]] a géint d'[[Europäesch Unioun]] am Allgemengen. Déi politesch Haltung baséiert op engem Mësstraue géigeniwwer hirer Viabilitéit oder hirer Noutwendegkeet.

De Begrëff Euroskeptizismus ass awer breet gefächert a geet vu punktueller Kritik bis zum kategoresche Refus.&lt;ref&gt;Bundeszentrale für politische Bildung: [http://www.bpb.de/nachschlagen/lexika/176962/euroskeptizismus ''Euroskeptizismus'']&lt;/ref&gt;

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}

[[Kategorie:Euroskeptizismus| ]]</text>
      <sha1>t7u9ngpii59qn8iziu1rv54515mjhoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Árpád Göncz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122002</id>
    <revision>
      <id>2680415</id>
      <parentid>2601506</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:55:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Floriann Q</username>
        <id>71544</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3706" sha1="oaam1v87wlvnerdc1n1c8v4kb899cs9" xml:space="preserve">{{Infobox Minister
| Funktioun1 = 1. President vun Ungarn
| Amtszäit1 = 2. Mee 1990 - 3. August 2000
| Virgänger = [[Mátyás Szűrös]] (interim)
| Nofollger = [[Ferenc Mádl]]
}}
Den '''Árpád Göncz''' [{{IPA|ˈaːrpaːd ˈɡønts}}], gebuer den [[10. Februar]] [[1922]] zu [[Budapest]], an och do de [[6. Oktober]] [[2015]] gestuerwen, war en [[Ungarn|ungaresche]] [[Schrëftsteller]], [[Iwwersetzer]] a [[Liberalismus|liberale]] [[Politiker]]. Hie war vun 1990 bis 2000 Staatspresident vun Ungarn.

De Göncz huet 1944 säin Droitsstudium ogeschloss. 1945 gouf e Member vun der Onofhängeger Klengbauerepartei, niewelaanscht war e Chefredakteur vun der Zäitschrëft ''Nemzedék'' (&quot;Generatiounen&quot;). Wéi déi verbuede gouf, huet hen als Hëllefsaarbechter, Schweesser a Schlässer geschafft. 1952 bis 1956 huet hien zu [[Gödöllő]] Agrarwëssenschafte studéiert.

Wärend dem [[Ungaresche Volleksopstand]] 1956 war de Göncz am Ungaresche Bauerebond. 1957 huet hien d'Manuskript vum [[Imre Nagy]] sengem Buch ''A magyar nép védelmében'' (&quot;Fir d'ungarescht Vollek ze verdeedegen&quot;) an d'Ausland geschmuggelt, gouf dofir verhaft an den 2. August 1958 zu enger liewenslänglecher Prisongsstrof verurteelt.

1963 koum hien, wéi vill aner politesch Prionéier och, duerch eng Amnestie vum [[János Kádár]] fräi. HIen huet dunn um Institut fir Schwéierindustrie a Chimie zu [[Veszprém]] als Iwwersetzer geschafft. Zënter 1965 huet hien als fräie Schrëftsteller an Iwwersetzer geschafft.

1988 war war hie Matgrënner vun ''Szabad Kezdeményezések Hálózata'' (&quot;Réseau vu Fräien Initiativen&quot;), a méi spéit vun ''Szabad Demokraták Szövetsége'' (Unioun vu Fräien Demokraten – SZDSZ), wouvunner en 1988 Porte-parole an 1989 Comitésmember gouf. Hie war och Matgrënner vum Comité fir Geschichtsrevisioun ''(Történelmi Igazságtétel Bizottság)'' a gouf 1989 President vum Budapester Bureau vun der Liga fir Mënscherechter. Vun 1989 bis 1990 war hie President vum ungaresche [[PEN-Club]].

Am August 1990 gouf hien op Propositioun vum [[József Antall]] zum Staatspresident gewielt ua blouf dat bis August 2000.

De Göncz war mat der Mária Zsuzsanna Göntér bestuet a Papp vu véierKanner, dorënner déi fréier ungaresch Ausseministesch [[Kinga Göncz]].

== Literaresch Aarbechten ==
De Göncz huet dem [[J. R. R. Tolkien]] säi ''[[Lord of the Rings]]'' an dem [[Malcolm Lowry]] säin ''[[Under the Volcano]]'' op Ungaresch iwwersat. Hien ass och Auteru vun enger Rëtsch Romaner an Theaterstécker:

'''Romaner an Erzielungen''':
* ''Sarusok'', ersch. Magvető, 1974; Ulpius-ház, 2003 (dt.: ''Sandalenträger'', Evangelische Verlagsanstalt GmbH, Berlin 1987, ISBN 3-374-00151-3)
* ''Találkozások'', Magvető, 1980; Ulpius-ház, 2001 
* ''Hazaérkezés'', Pátria könyvek, 1991

'''Theaterstécker''':
* ''Magyar Médeia'', (&quot;Mounddrama&quot;), ersch. Magvető, 1976 
* ''Rácsok'', ersch. Magvető, 1979 
* ''Mérleg; Pesszimista komédia; Perszephoné; Sarusok'' (6 Dramen), ersch. Magvető, 1990

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Árpád Göncz}}
* [http://www.nzzfolio.ch/www/d80bd71b-b264-4db4-afd0-277884b93470/showarticle/10c34692-d5a4-4147-9465-b6f8c8f7db27.aspx Interview mam Árpád Göncz] an NZZ Folio
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Staatscheffe vun Ungarn}}

{{DEFAULTSORT:Goncz, Arpad}}
[[Kategorie:Staatspresidente vun Ungarn]]
[[Kategorie:Politiker (Ungarn)]]
[[Kategorie:Ungaresch Auteuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1922]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2015]]
[[Kategorie:Sonderstufe des Grosskreuzes vum Bundesverdienstkreuz]]
[[Kategorie:Vision for Europe Präis]]
[[Kategorie:Groß-Stern des Ehrenzeichens für Verdienste um die Republik Österreich (1952)]]</text>
      <sha1>oaam1v87wlvnerdc1n1c8v4kb899cs9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680417</id>
      <parentid>2680415</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="exqnot8pk0xsvm1b8ceb81ks4onxacn" xml:space="preserve">{{Infobox Minister
| Funktioun1 = 1. President vun Ungarn
| Amtszäit1 = 2. Mee 1990 - 3. August 2000
| Virgänger = [[Mátyás Szűrös]] (interim)
| Nofollger = [[Ferenc Mádl]]
}}
Den '''Árpád Göncz''' [{{IPA|ˈaːrpaːd ˈɡønts}}], gebuer den [[10. Februar]] [[1922]] zu [[Budapest]], an och do de [[6. Oktober]] [[2015]] gestuerwen, war en [[Ungarn|ungaresche]] [[Schrëftsteller]], [[Iwwersetzer]] a [[Liberalismus|liberale]] [[Politiker]]. Hie war vun 1990 bis 2000 Staatspresident vun Ungarn.

De Göncz huet 1944 säin Droitsstudium ogeschloss. 1945 gouf e Member vun der Onofhängeger Klengbauerepartei, niewelaanscht war e Chefredakteur vun der Zäitschrëft ''Nemzedék'' (&quot;Generatiounen&quot;). Wéi déi verbuede gouf, huet hen als Hëllefsaarbechter, Schweesser a Schlässer geschafft. 1952 bis 1956 huet hien zu [[Gödöllő]] Agrarwëssenschafte studéiert.

Wärend dem [[Ungaresche Volleksopstand]] 1956 war de Göncz am Ungaresche Bauerebond. 1957 huet hien d'Manuskript vum [[Imre Nagy]] sengem Buch ''A magyar nép védelmében'' (&quot;Fir d'ungarescht Vollek ze verdeedegen&quot;) an d'Ausland geschmuggelt, gouf dofir verhaft an den 2. August 1958 zu enger liewenslänglecher Prisongsstrof verurteelt.

1963 koum hien, wéi vill aner politesch Prionéier och, duerch eng Amnestie vum [[János Kádár]] fräi. HIen huet dunn um Institut fir Schwéierindustrie a Chimie zu [[Veszprém]] als Iwwersetzer geschafft. Zënter 1965 huet hien als fräie Schrëftsteller an Iwwersetzer geschafft.

1988 war war hie Matgrënner vun ''Szabad Kezdeményezések Hálózata'' (&quot;Réseau vu Fräien Initiativen&quot;), a méi spéit vun ''Szabad Demokraták Szövetsége'' (Unioun vu Fräien Demokraten – SZDSZ), wouvunner en 1988 Porte-parole an 1989 Comitésmember gouf. Hie war och Matgrënner vum Comité fir Geschichtsrevisioun ''(Történelmi Igazságtétel Bizottság)'' a gouf 1989 President vum Budapester Bureau vun der Liga fir Mënscherechter. Vun 1989 bis 1990 war hie President vum ungaresche [[PEN-Club]].

Am August 1990 gouf hien op Propositioun vum [[József Antall]] zum Staatspresident gewielt ua blouf dat bis August 2000.

De Göncz war mat der Mária Zsuzsanna Göntér bestuet a Papp vu véier Kanner, dorënner déi fréier ungaresch Ausseministesch [[Kinga Göncz]].

== Literaresch Aarbechten ==
De Göncz huet dem [[J. R. R. Tolkien]] säi ''[[Lord of the Rings]]'' an dem [[Malcolm Lowry]] säin ''[[Under the Volcano]]'' op Ungaresch iwwersat. Hien ass och Auteru vun enger Rëtsch Romaner an Theaterstécker:

'''Romaner an Erzielungen''':
* ''Sarusok'', ersch. Magvető, 1974; Ulpius-ház, 2003 (dt.: ''Sandalenträger'', Evangelische Verlagsanstalt GmbH, Berlin 1987, ISBN 3-374-00151-3)
* ''Találkozások'', Magvető, 1980; Ulpius-ház, 2001 
* ''Hazaérkezés'', Pátria könyvek, 1991

'''Theaterstécker''':
* ''Magyar Médeia'', (&quot;Mounddrama&quot;), ersch. Magvető, 1976 
* ''Rácsok'', ersch. Magvető, 1979 
* ''Mérleg; Pesszimista komédia; Perszephoné; Sarusok'' (6 Dramen), ersch. Magvető, 1990

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Árpád Göncz}}
* [http://www.nzzfolio.ch/www/d80bd71b-b264-4db4-afd0-277884b93470/showarticle/10c34692-d5a4-4147-9465-b6f8c8f7db27.aspx Interview mam Árpád Göncz] an NZZ Folio
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Staatscheffe vun Ungarn}}

{{DEFAULTSORT:Goncz, Arpad}}
[[Kategorie:Staatspresidente vun Ungarn]]
[[Kategorie:Politiker (Ungarn)]]
[[Kategorie:Ungaresch Auteuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1922]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2015]]
[[Kategorie:Sonderstufe des Grosskreuzes vum Bundesverdienstkreuz]]
[[Kategorie:Vision for Europe Präis]]
[[Kategorie:Groß-Stern des Ehrenzeichens für Verdienste um die Republik Österreich (1952)]]</text>
      <sha1>exqnot8pk0xsvm1b8ceb81ks4onxacn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680418</id>
      <parentid>2680417</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literaresch Aarbechten */ blo</comment>
      <origin>2680418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="dg1hwj6dj27w4j6kejipeikz4psgbrm" xml:space="preserve">{{Infobox Minister
| Funktioun1 = 1. President vun Ungarn
| Amtszäit1 = 2. Mee 1990 - 3. August 2000
| Virgänger = [[Mátyás Szűrös]] (interim)
| Nofollger = [[Ferenc Mádl]]
}}
Den '''Árpád Göncz''' [{{IPA|ˈaːrpaːd ˈɡønts}}], gebuer den [[10. Februar]] [[1922]] zu [[Budapest]], an och do de [[6. Oktober]] [[2015]] gestuerwen, war en [[Ungarn|ungaresche]] [[Schrëftsteller]], [[Iwwersetzer]] a [[Liberalismus|liberale]] [[Politiker]]. Hie war vun 1990 bis 2000 Staatspresident vun Ungarn.

De Göncz huet 1944 säin Droitsstudium ogeschloss. 1945 gouf e Member vun der Onofhängeger Klengbauerepartei, niewelaanscht war e Chefredakteur vun der Zäitschrëft ''Nemzedék'' (&quot;Generatiounen&quot;). Wéi déi verbuede gouf, huet hen als Hëllefsaarbechter, Schweesser a Schlässer geschafft. 1952 bis 1956 huet hien zu [[Gödöllő]] Agrarwëssenschafte studéiert.

Wärend dem [[Ungaresche Volleksopstand]] 1956 war de Göncz am Ungaresche Bauerebond. 1957 huet hien d'Manuskript vum [[Imre Nagy]] sengem Buch ''A magyar nép védelmében'' (&quot;Fir d'ungarescht Vollek ze verdeedegen&quot;) an d'Ausland geschmuggelt, gouf dofir verhaft an den 2. August 1958 zu enger liewenslänglecher Prisongsstrof verurteelt.

1963 koum hien, wéi vill aner politesch Prionéier och, duerch eng Amnestie vum [[János Kádár]] fräi. HIen huet dunn um Institut fir Schwéierindustrie a Chimie zu [[Veszprém]] als Iwwersetzer geschafft. Zënter 1965 huet hien als fräie Schrëftsteller an Iwwersetzer geschafft.

1988 war war hie Matgrënner vun ''Szabad Kezdeményezések Hálózata'' (&quot;Réseau vu Fräien Initiativen&quot;), a méi spéit vun ''Szabad Demokraták Szövetsége'' (Unioun vu Fräien Demokraten – SZDSZ), wouvunner en 1988 Porte-parole an 1989 Comitésmember gouf. Hie war och Matgrënner vum Comité fir Geschichtsrevisioun ''(Történelmi Igazságtétel Bizottság)'' a gouf 1989 President vum Budapester Bureau vun der Liga fir Mënscherechter. Vun 1989 bis 1990 war hie President vum ungaresche [[PEN-Club]].

Am August 1990 gouf hien op Propositioun vum [[József Antall]] zum Staatspresident gewielt ua blouf dat bis August 2000.

De Göncz war mat der Mária Zsuzsanna Göntér bestuet a Papp vu véier Kanner, dorënner déi fréier ungaresch Ausseministesch [[Kinga Göncz]].

== Literaresch Aarbechten ==
De Göncz huet dem [[J. R. R. Tolkien]] säi ''[[The Lord of the Rings]]'' an dem [[Malcolm Lowry]] säin ''[[Under the Volcano]]'' op Ungaresch iwwersat. Hien ass och Auteru vun enger Rëtsch Romaner an Theaterstécker:

'''Romaner an Erzielungen''':
* ''Sarusok'', ersch. Magvető, 1974; Ulpius-ház, 2003 (dt.: ''Sandalenträger'', Evangelische Verlagsanstalt GmbH, Berlin 1987, ISBN 3-374-00151-3)
* ''Találkozások'', Magvető, 1980; Ulpius-ház, 2001 
* ''Hazaérkezés'', Pátria könyvek, 1991

'''Theaterstécker''':
* ''Magyar Médeia'', (&quot;Mounddrama&quot;), ersch. Magvető, 1976 
* ''Rácsok'', ersch. Magvető, 1979 
* ''Mérleg; Pesszimista komédia; Perszephoné; Sarusok'' (6 Dramen), ersch. Magvető, 1990

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Árpád Göncz}}
* [http://www.nzzfolio.ch/www/d80bd71b-b264-4db4-afd0-277884b93470/showarticle/10c34692-d5a4-4147-9465-b6f8c8f7db27.aspx Interview mam Árpád Göncz] an NZZ Folio
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Staatscheffe vun Ungarn}}

{{DEFAULTSORT:Goncz, Arpad}}
[[Kategorie:Staatspresidente vun Ungarn]]
[[Kategorie:Politiker (Ungarn)]]
[[Kategorie:Ungaresch Auteuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1922]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2015]]
[[Kategorie:Sonderstufe des Grosskreuzes vum Bundesverdienstkreuz]]
[[Kategorie:Vision for Europe Präis]]
[[Kategorie:Groß-Stern des Ehrenzeichens für Verdienste um die Republik Österreich (1952)]]</text>
      <sha1>dg1hwj6dj27w4j6kejipeikz4psgbrm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680419</id>
      <parentid>2680418</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:26:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>/* Literaresch Aarbechten */ Eifeler</comment>
      <origin>2680419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3712" sha1="sam3ztjw426f06nkv9v3vmzyx228kwn" xml:space="preserve">{{Infobox Minister
| Funktioun1 = 1. President vun Ungarn
| Amtszäit1 = 2. Mee 1990 - 3. August 2000
| Virgänger = [[Mátyás Szűrös]] (interim)
| Nofollger = [[Ferenc Mádl]]
}}
Den '''Árpád Göncz''' [{{IPA|ˈaːrpaːd ˈɡønts}}], gebuer den [[10. Februar]] [[1922]] zu [[Budapest]], an och do de [[6. Oktober]] [[2015]] gestuerwen, war en [[Ungarn|ungaresche]] [[Schrëftsteller]], [[Iwwersetzer]] a [[Liberalismus|liberale]] [[Politiker]]. Hie war vun 1990 bis 2000 Staatspresident vun Ungarn.

De Göncz huet 1944 säin Droitsstudium ogeschloss. 1945 gouf e Member vun der Onofhängeger Klengbauerepartei, niewelaanscht war e Chefredakteur vun der Zäitschrëft ''Nemzedék'' (&quot;Generatiounen&quot;). Wéi déi verbuede gouf, huet hen als Hëllefsaarbechter, Schweesser a Schlässer geschafft. 1952 bis 1956 huet hien zu [[Gödöllő]] Agrarwëssenschafte studéiert.

Wärend dem [[Ungaresche Volleksopstand]] 1956 war de Göncz am Ungaresche Bauerebond. 1957 huet hien d'Manuskript vum [[Imre Nagy]] sengem Buch ''A magyar nép védelmében'' (&quot;Fir d'ungarescht Vollek ze verdeedegen&quot;) an d'Ausland geschmuggelt, gouf dofir verhaft an den 2. August 1958 zu enger liewenslänglecher Prisongsstrof verurteelt.

1963 koum hien, wéi vill aner politesch Prionéier och, duerch eng Amnestie vum [[János Kádár]] fräi. HIen huet dunn um Institut fir Schwéierindustrie a Chimie zu [[Veszprém]] als Iwwersetzer geschafft. Zënter 1965 huet hien als fräie Schrëftsteller an Iwwersetzer geschafft.

1988 war war hie Matgrënner vun ''Szabad Kezdeményezések Hálózata'' (&quot;Réseau vu Fräien Initiativen&quot;), a méi spéit vun ''Szabad Demokraták Szövetsége'' (Unioun vu Fräien Demokraten – SZDSZ), wouvunner en 1988 Porte-parole an 1989 Comitésmember gouf. Hie war och Matgrënner vum Comité fir Geschichtsrevisioun ''(Történelmi Igazságtétel Bizottság)'' a gouf 1989 President vum Budapester Bureau vun der Liga fir Mënscherechter. Vun 1989 bis 1990 war hie President vum ungaresche [[PEN-Club]].

Am August 1990 gouf hien op Propositioun vum [[József Antall]] zum Staatspresident gewielt ua blouf dat bis August 2000.

De Göncz war mat der Mária Zsuzsanna Göntér bestuet a Papp vu véier Kanner, dorënner déi fréier ungaresch Ausseministesch [[Kinga Göncz]].

== Literaresch Aarbechten ==
De Göncz huet dem [[J. R. R. Tolkien]] säin ''[[The Lord of the Rings]]'' an dem [[Malcolm Lowry]] säin ''[[Under the Volcano]]'' op Ungaresch iwwersat. Hien ass och Auteru vun enger Rëtsch Romaner an Theaterstécker:

'''Romaner an Erzielungen''':
* ''Sarusok'', ersch. Magvető, 1974; Ulpius-ház, 2003 (dt.: ''Sandalenträger'', Evangelische Verlagsanstalt GmbH, Berlin 1987, ISBN 3-374-00151-3)
* ''Találkozások'', Magvető, 1980; Ulpius-ház, 2001 
* ''Hazaérkezés'', Pátria könyvek, 1991

'''Theaterstécker''':
* ''Magyar Médeia'', (&quot;Mounddrama&quot;), ersch. Magvető, 1976 
* ''Rácsok'', ersch. Magvető, 1979 
* ''Mérleg; Pesszimista komédia; Perszephoné; Sarusok'' (6 Dramen), ersch. Magvető, 1990

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Árpád Göncz}}
* [http://www.nzzfolio.ch/www/d80bd71b-b264-4db4-afd0-277884b93470/showarticle/10c34692-d5a4-4147-9465-b6f8c8f7db27.aspx Interview mam Árpád Göncz] an NZZ Folio
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Staatscheffe vun Ungarn}}

{{DEFAULTSORT:Goncz, Arpad}}
[[Kategorie:Staatspresidente vun Ungarn]]
[[Kategorie:Politiker (Ungarn)]]
[[Kategorie:Ungaresch Auteuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1922]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2015]]
[[Kategorie:Sonderstufe des Grosskreuzes vum Bundesverdienstkreuz]]
[[Kategorie:Vision for Europe Präis]]
[[Kategorie:Groß-Stern des Ehrenzeichens für Verdienste um die Republik Österreich (1952)]]</text>
      <sha1>sam3ztjw426f06nkv9v3vmzyx228kwn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Michel Constantin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122907</id>
    <revision>
      <id>2680416</id>
      <parentid>2680284</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:59:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24333-22</username>
        <id>70862</id>
      </contributor>
      <comment>k</comment>
      <origin>2680416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7339" sha1="7mbu41l8il3qgldjjzyboe1wncedhxl" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Michel Constantin''', gebuer als ''Constantin Hokhloff'' den [[13. Juli]] [[1924]] zu [[Boulogne-Billancourt|Billancourt]], deemols nach de [[15. Arrondissement vu Paräis]], a gestuerwen den [[29. August]] [[2003]] zu [[Draguignan]], war e [[Frankräich|franséische]] [[Schauspiller]] a [[Volleyball]]spiller.

Viru senger Filmcarrière huet de Michel Constantin [[Volleyball]] an der franséischer Nationalekipp gespillt. Am Joer 1960 krut hie seng éischt grouss Roll am Film ''[[Le Trou]]'' vum [[Jacques Becker]].

== Filmographie ==
=== Kino ===
==== vun 1956 bis 1969 ====
* 1956: ''[[En effeuillant la marguerite]]'' - Regie: [[Marc Allégret]] - Haaptacteuren: [[Daniel Gélin]], [[Brigitte Bardot]]
* 1960: ''[[Le trou]]'' - Regie: [[Jacques Becker]] - Haaptacteuren: [[Philippe Leroy (Schauspiller)|Philippe Leroy]], [[Marc Michel (Schauspiller)|Marc Michel]]
* 1961: ''[[Un nommé La Rocca]]'' - Regie: [[Jean Becker (Filmregisseur)|Jean Becker]] - Haaptacteuren: [[Jean-Paul Belmondo]], [[Christine Kaufmann]]
* 1961: ''[[La loi des hommes]]'' - Regie: [[Charles Gérard (Regisseur)|Charles Gérard]] - Haaptacteuren: [[Micheline Presle]], Philippe Leroy
* 1963: ''[[Maigret voit rouge]]'' - Regie: [[Gilles Grangier]] - Haaptacteuren: [[Jean Gabin]], [[Françoise Fabian]]
* 1964: ''[[Les gorilles (Film 1964)|Les gorilles]]'' - Regie: [[Jean Girault]] - Haaptacteuren: [[Darry Cowl]], [[Francis Blanche]]
* 1965: ''[[Les grandes gueules]]'' - Regie: [[Robert Enrico]] - Haaptacteuren: [[Bourvil]], [[Lino Ventura]]
* 1966: ''[[Ne nous fâchons pas]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: Lino Ventura, [[Mireille Darc]]
* 1966: ''[[Le deuxième souffle (Film 1966)|Le deuxième souffle]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Melville]] - Haaptacteuren: Lino Ventura, [[Paul Meurisse]]
* 1966: ''[[Jerk à Istamboul]]'' - Regie: [[Francis Rigaud]] - Haaptacteuren: [[Jean-François Poron]], [[Anny Duperey]]
* 1967: ''[[Mise à sac]]'' - Regie: [[Alain Cavalier]] - Haaptacteuren: [[Daniel Ivernel]], [[Franco Interlenghi]]
* 1967: ''[[La loi du survivant]]'' - Regie: [[José Giovanni]] - Haaptacteuren: [[Alexandra Stewart]], [[Roger Blin]]
* 1967: ''[[Dalle Ardenne all'inferno]]'' - Regie: [[Alberto de Martino]] - Haaptacteuren: [[Frederick Stafford]], [[Curd Jürgens]]
* 1968: ''[[The Southern Star]]'' - Regie: [[Sidney Hayers]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ursula Andress]]
* 1969: ''[[Les étrangers (Film 1969)|Les étrangers]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Desagnat]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Hans Meyer]]
* 1969: ''[[La fiancée du pirate]]'' - Regie: [[Nelly Kaplan]] - Haaptacteuren: [[Bernadette Lafont]], [[Georges Géret]]
* 1969: ''[[Vertige pour un tueur]]'' - Regie: Jean-Pierre Desagnat - Haaptacteuren: [[Marcel Bozzuffi]], [[Sylva Koscina]]
* 1969: ''[[Dernier domicile connu]]'' - Regie: [[José Giovanni]] - Haaptacteuren: Lino Ventura, [[Marlène Jobert]]

==== vun 1970 bis 1979 ====
* 1970: ''[[L'ardoise]]'' - Regie: [[Claude Bernard-Aubert]] - Haaptacteuren: [[Salvatore Adamo]], [[Elisabeth Wiener]]
* 1970: ''[[La peau de Torpedo]]'' - Regie: [[Jean Delannoy]] - Haaptacteuren: [[Stéphane Audran]], [[Klaus Kinski]]
* 1970: ''[[Laisse aller... c'est une valse]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: [[Jean Yanne]], Mireille Darc
* 1970: ''[[De la part des copains]]'' - Regie: [[Terence Young]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Liv Ullmann]]
* 1970: ''[[Un condé]]'' - Regie: [[Yves Boisset]] - Haaptacteuren: [[Michel Bouquet]], Françoise Fabian
* 1970: ''[[Città violenta]]'' - Regie: [[Sergio Sollima]] - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]]
* 1971: ''[[La part des lions]]'' - Regie: [[Jean Larriaga]] - Haaptacteuren: [[Robert Hossein]], [[Elsa Martinelli]]
* 1972: ''[[Il était une fois un flic]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: Mireille Darc, [[Michael Lonsdale]]
* 1972: ''[[La scoumoune]]'' - Regie: [[José Giovanni]] - Haaptacteuren: Jean-Paul Belmondo, [[Claudia Cardinale]]
* 1972: ''[[Un homme est mort (Film 1972)|Un homme est mort]]'' - Regie: [[Jacques Deray]] - Haaptacteuren: [[Jean-Louis Trintignant]], [[Ann-Margret]]
* 1972: ''[[Les caïds]]'' - Regie: [[Robert Enrico]] - Haaptacteuren: [[Serge Reggiani]], [[Juliet Berto]]
* 1973: ''[[Les hommes (Film 1973)|Les hommes]]'' - Regie: [[Daniel Vigne]] - Haaptacteuren: Marcel Bozzuffi, [[Henry Silva]]
* 1973: ''[[Le mataf]]'' - Regie: [[Serge Leroy]] - Haaptacteuren: [[Adolfo Celi]], [[Annie Cordy]]
* 1973: ''[[La valise]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: Mireille Darc, [[Jean-Pierre Marielle]]
* 1973: ''[[O.K. patron]]'' - Regie: [[Claude Vital]] - Haaptacteuren: [[Jacques Dutronc]], Mireille Darc
* 1974: ''[[La ragazza di via Condotti]]'' - Regie: [[Germain Lorente]] - Haaptacteuren: Frederick Stafford, [[Claude Jade]]
* 1974: ''[[Un linceul n'a pas de poches]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Mocky]] - Haaptacteuren: [[Jean Carmet]], [[Daniel Gélin]]
* 1974: ''[[Au-delà de la peur]]'' - Regie: [[Yannick Andréi]] - Haaptacteuren: Michel Bouquet, [[Marilù Tolo]]
* 1974: ''[[Il bestione]]'' - Regie: [[Sergio Corbucci]] - Haaptacteuren: [[Giancarlo Giannini]], [[Dalila Di Lazzaro]]
* 1974: ''[[La traque (Film 1975)|La traque]]'' - Regie: Serge Leroy - Haaptacteuren: [[Mimsy Farmer]], [[Jean-Luc Bideau]]
* 1977: ''[[Quel maledetto treno blindato]]'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Bo Svenson]], [[Fred Williamson]]
* 1977: ''[[Sahara cross]]'' - Regie: [[Tonino Valerii]] - Haaptacteuren: [[Franco Nero]], [[Pamela Villoresi]]
* 1977: ''[[Ça fait tilt]]'' - Regie: [[André Hunebelle]] - Haaptacteuren: [[Bernard Menez]], [[Eleonora Giorgi]]
* 1978: ''[[Plein les poches pour pas un rond]]'' - Regie: [[Daniel Daert]] - Haaptacteuren: [[Jean Lefebvre]], [[Dany Saval]]

==== vun 1980 bis 1994 ====
* 1981: ''[[Signé Furax]]'' - Regie: [[Marc Simenon]] - Haaptacteuren: [[Maurice Risch]], [[Pierre Tchernia]]
* 1981: ''[[Il cappotto di legno]]'' - Regie: [[Gianni Manera]] - Haaptacteuren: [[Gianni Manera]], Fred Williamson
* 1982: ''[[Tir groupé]]'' - Regie: [[Jean-Claude Missiaen]] - Haaptacteuren: [[Gérard Lanvin]], [[Véronique Jannot]]
* 1982: ''[[Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ]]'' - Regie: [[Jean Yanne]] - Haaptacteuren: [[Coluche]], [[Michel Serrault]]
* 1984: ''[[Les morfalous]]'' - Regie: [[Henri Verneuil]] - Haaptacteuren: Jean-Paul Belmondo, Jacques Villeret
* 1984: ''[[Le téléphone sonne toujours deux fois]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Vergne]] - Haaptacteuren: Jean Yanne, [[Jean-Claude Brialy]]
* 1985: ''[[La baston]]'' - Regie: Jean-Claude Missiaen - Haaptacteuren: [[Robin Renucci]], [[Véronique Genest]]
* 1986: ''[[La loi sauvage]]'' - Regie: [[Francis Reusser]] - Haaptacteuren: [[Lucas Belvaux]], [[Jean Boissery]]
* 1991: ''[[Ville à vendre]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Mocky]] - Haaptacteuren: Michel Serrault, [[Richard Bohringer]]
* 1994: ''[[Paris melody]]'' - Regie: [[Youra Bouditchenko]] - (Kuerzfilm)

=== Literatur ===
* Michel Constantin: ''Ma grande gueule, du volley-ball au cinéma'', Solar, 1973

== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Constantin Michel}}
[[Kategorie:Franséisch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Franséisch Volleyballspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1924]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2003]]</text>
      <sha1>7mbu41l8il3qgldjjzyboe1wncedhxl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680423</id>
      <parentid>2680416</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T09:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Billancourt louch ni am 15. Arrondissement</comment>
      <origin>2680423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7352" sha1="htd6o31f8yhqmn4kkpe7lxd6y86ropi" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Michel Constantin''', gebuer als ''Constantin Hokhloff'' den [[13. Juli]] [[1924]], jee no Quell zu [[Billancourt (Hauts-de-Seine)|Billancourt]] oder am [[15. Arrondissement vu Paräis]], a gestuerwen den [[29. August]] [[2003]] zu [[Draguignan]], war e [[Frankräich|franséische]] [[Schauspiller]] a [[Volleyball]]spiller.

Viru senger Filmcarrière huet de Michel Constantin [[Volleyball]] an der franséischer Nationalekipp gespillt. Am Joer 1960 krut hie seng éischt grouss Roll am Film ''[[Le Trou]]'' vum [[Jacques Becker]].

== Filmographie ==
=== Kino ===
==== vun 1956 bis 1969 ====
* 1956: ''[[En effeuillant la marguerite]]'' - Regie: [[Marc Allégret]] - Haaptacteuren: [[Daniel Gélin]], [[Brigitte Bardot]]
* 1960: ''[[Le trou]]'' - Regie: [[Jacques Becker]] - Haaptacteuren: [[Philippe Leroy (Schauspiller)|Philippe Leroy]], [[Marc Michel (Schauspiller)|Marc Michel]]
* 1961: ''[[Un nommé La Rocca]]'' - Regie: [[Jean Becker (Filmregisseur)|Jean Becker]] - Haaptacteuren: [[Jean-Paul Belmondo]], [[Christine Kaufmann]]
* 1961: ''[[La loi des hommes]]'' - Regie: [[Charles Gérard (Regisseur)|Charles Gérard]] - Haaptacteuren: [[Micheline Presle]], Philippe Leroy
* 1963: ''[[Maigret voit rouge]]'' - Regie: [[Gilles Grangier]] - Haaptacteuren: [[Jean Gabin]], [[Françoise Fabian]]
* 1964: ''[[Les gorilles (Film 1964)|Les gorilles]]'' - Regie: [[Jean Girault]] - Haaptacteuren: [[Darry Cowl]], [[Francis Blanche]]
* 1965: ''[[Les grandes gueules]]'' - Regie: [[Robert Enrico]] - Haaptacteuren: [[Bourvil]], [[Lino Ventura]]
* 1966: ''[[Ne nous fâchons pas]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: Lino Ventura, [[Mireille Darc]]
* 1966: ''[[Le deuxième souffle (Film 1966)|Le deuxième souffle]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Melville]] - Haaptacteuren: Lino Ventura, [[Paul Meurisse]]
* 1966: ''[[Jerk à Istamboul]]'' - Regie: [[Francis Rigaud]] - Haaptacteuren: [[Jean-François Poron]], [[Anny Duperey]]
* 1967: ''[[Mise à sac]]'' - Regie: [[Alain Cavalier]] - Haaptacteuren: [[Daniel Ivernel]], [[Franco Interlenghi]]
* 1967: ''[[La loi du survivant]]'' - Regie: [[José Giovanni]] - Haaptacteuren: [[Alexandra Stewart]], [[Roger Blin]]
* 1967: ''[[Dalle Ardenne all'inferno]]'' - Regie: [[Alberto de Martino]] - Haaptacteuren: [[Frederick Stafford]], [[Curd Jürgens]]
* 1968: ''[[The Southern Star]]'' - Regie: [[Sidney Hayers]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ursula Andress]]
* 1969: ''[[Les étrangers (Film 1969)|Les étrangers]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Desagnat]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Hans Meyer]]
* 1969: ''[[La fiancée du pirate]]'' - Regie: [[Nelly Kaplan]] - Haaptacteuren: [[Bernadette Lafont]], [[Georges Géret]]
* 1969: ''[[Vertige pour un tueur]]'' - Regie: Jean-Pierre Desagnat - Haaptacteuren: [[Marcel Bozzuffi]], [[Sylva Koscina]]
* 1969: ''[[Dernier domicile connu]]'' - Regie: [[José Giovanni]] - Haaptacteuren: Lino Ventura, [[Marlène Jobert]]

==== vun 1970 bis 1979 ====
* 1970: ''[[L'ardoise]]'' - Regie: [[Claude Bernard-Aubert]] - Haaptacteuren: [[Salvatore Adamo]], [[Elisabeth Wiener]]
* 1970: ''[[La peau de Torpedo]]'' - Regie: [[Jean Delannoy]] - Haaptacteuren: [[Stéphane Audran]], [[Klaus Kinski]]
* 1970: ''[[Laisse aller... c'est une valse]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: [[Jean Yanne]], Mireille Darc
* 1970: ''[[De la part des copains]]'' - Regie: [[Terence Young]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Liv Ullmann]]
* 1970: ''[[Un condé]]'' - Regie: [[Yves Boisset]] - Haaptacteuren: [[Michel Bouquet]], Françoise Fabian
* 1970: ''[[Città violenta]]'' - Regie: [[Sergio Sollima]] - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]]
* 1971: ''[[La part des lions]]'' - Regie: [[Jean Larriaga]] - Haaptacteuren: [[Robert Hossein]], [[Elsa Martinelli]]
* 1972: ''[[Il était une fois un flic]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: Mireille Darc, [[Michael Lonsdale]]
* 1972: ''[[La scoumoune]]'' - Regie: [[José Giovanni]] - Haaptacteuren: Jean-Paul Belmondo, [[Claudia Cardinale]]
* 1972: ''[[Un homme est mort (Film 1972)|Un homme est mort]]'' - Regie: [[Jacques Deray]] - Haaptacteuren: [[Jean-Louis Trintignant]], [[Ann-Margret]]
* 1972: ''[[Les caïds]]'' - Regie: [[Robert Enrico]] - Haaptacteuren: [[Serge Reggiani]], [[Juliet Berto]]
* 1973: ''[[Les hommes (Film 1973)|Les hommes]]'' - Regie: [[Daniel Vigne]] - Haaptacteuren: Marcel Bozzuffi, [[Henry Silva]]
* 1973: ''[[Le mataf]]'' - Regie: [[Serge Leroy]] - Haaptacteuren: [[Adolfo Celi]], [[Annie Cordy]]
* 1973: ''[[La valise]]'' - Regie: [[Georges Lautner]] - Haaptacteuren: Mireille Darc, [[Jean-Pierre Marielle]]
* 1973: ''[[O.K. patron]]'' - Regie: [[Claude Vital]] - Haaptacteuren: [[Jacques Dutronc]], Mireille Darc
* 1974: ''[[La ragazza di via Condotti]]'' - Regie: [[Germain Lorente]] - Haaptacteuren: Frederick Stafford, [[Claude Jade]]
* 1974: ''[[Un linceul n'a pas de poches]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Mocky]] - Haaptacteuren: [[Jean Carmet]], [[Daniel Gélin]]
* 1974: ''[[Au-delà de la peur]]'' - Regie: [[Yannick Andréi]] - Haaptacteuren: Michel Bouquet, [[Marilù Tolo]]
* 1974: ''[[Il bestione]]'' - Regie: [[Sergio Corbucci]] - Haaptacteuren: [[Giancarlo Giannini]], [[Dalila Di Lazzaro]]
* 1974: ''[[La traque (Film 1975)|La traque]]'' - Regie: Serge Leroy - Haaptacteuren: [[Mimsy Farmer]], [[Jean-Luc Bideau]]
* 1977: ''[[Quel maledetto treno blindato]]'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Bo Svenson]], [[Fred Williamson]]
* 1977: ''[[Sahara cross]]'' - Regie: [[Tonino Valerii]] - Haaptacteuren: [[Franco Nero]], [[Pamela Villoresi]]
* 1977: ''[[Ça fait tilt]]'' - Regie: [[André Hunebelle]] - Haaptacteuren: [[Bernard Menez]], [[Eleonora Giorgi]]
* 1978: ''[[Plein les poches pour pas un rond]]'' - Regie: [[Daniel Daert]] - Haaptacteuren: [[Jean Lefebvre]], [[Dany Saval]]

==== vun 1980 bis 1994 ====
* 1981: ''[[Signé Furax]]'' - Regie: [[Marc Simenon]] - Haaptacteuren: [[Maurice Risch]], [[Pierre Tchernia]]
* 1981: ''[[Il cappotto di legno]]'' - Regie: [[Gianni Manera]] - Haaptacteuren: [[Gianni Manera]], Fred Williamson
* 1982: ''[[Tir groupé]]'' - Regie: [[Jean-Claude Missiaen]] - Haaptacteuren: [[Gérard Lanvin]], [[Véronique Jannot]]
* 1982: ''[[Deux heures moins le quart avant Jésus-Christ]]'' - Regie: [[Jean Yanne]] - Haaptacteuren: [[Coluche]], [[Michel Serrault]]
* 1984: ''[[Les morfalous]]'' - Regie: [[Henri Verneuil]] - Haaptacteuren: Jean-Paul Belmondo, Jacques Villeret
* 1984: ''[[Le téléphone sonne toujours deux fois]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Vergne]] - Haaptacteuren: Jean Yanne, [[Jean-Claude Brialy]]
* 1985: ''[[La baston]]'' - Regie: Jean-Claude Missiaen - Haaptacteuren: [[Robin Renucci]], [[Véronique Genest]]
* 1986: ''[[La loi sauvage]]'' - Regie: [[Francis Reusser]] - Haaptacteuren: [[Lucas Belvaux]], [[Jean Boissery]]
* 1991: ''[[Ville à vendre]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Mocky]] - Haaptacteuren: Michel Serrault, [[Richard Bohringer]]
* 1994: ''[[Paris melody]]'' - Regie: [[Youra Bouditchenko]] - (Kuerzfilm)

=== Literatur ===
* Michel Constantin: ''Ma grande gueule, du volley-ball au cinéma'', Solar, 1973

== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Constantin Michel}}
[[Kategorie:Franséisch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Franséisch Volleyballspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1924]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2003]]</text>
      <sha1>htd6o31f8yhqmn4kkpe7lxd6y86ropi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Digitalen Héichtemodell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129761</id>
    <revision>
      <id>2680404</id>
      <parentid>2631911</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T04:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>50611</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2680404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7414" sha1="nrl86dm2chgbfopfibfin05rx3meol8" xml:space="preserve">{{Iwwerschaffen}}
[[Fichier:DOM DGM.png|thumb|Representéiert Uewerfläch vun engem DOM (rout) an engem DGM (türkis)]]

Den '''digitalen Uewerflächemodell''' ('''DOM'''), englesch: ''digital surface model'') representéiert d'[[Äerduewerfläch]] (Grenzschicht Pedospher – Atmosphär) mat allen dorop uwiesenden Objeten ([[Bebauung]], Stroossen, [[Bewuess]], Gewässer a.s.w.). Dogéint representéiert dat '''digitalt Gelännmodell''' ('''DGM''', engl. ''digital terrain model'') déi natierlech Äerduewerfläch (vgl. Li u.&amp;nbsp;a. 2005, AdV 2004, kuckt Zeechnung).

D'Definitioune vum Begrëff digitalt Héichtemodell (engl.: ''digital elevation model'') ënnerscheet sech staark geméiss der representéierter Uewerfläch.

== Definitiounen ==
=== Digitalen Terrainsmodell ===
[[Fichier:Mtm-05277e 3d.png|thumb|3D-Visualiséierung vun engem digitalen Gelännmodell um Beispill vun enger Aschnëtt um Mars]]

Datt sech de Begrëff DGM op d'[[Äerduewerfläch]] als Referenzuewerfläch bezitt, ass an der Fachliteratur zimmlech eendeiteg. Doriwwer eraus fuerderen eb ettlech Definitiounen zousätzlech zu den Terrainshéichte weider Informatiounen iwwer d'Uewerfläch wéi z.&amp;nbsp;B. [[Terrainskant]]en, Skelettlinnen, markant Héichtepunkten oder d'[[Grondrëss]]elementer mat Grondrëssinformatiounen (vgl. ISO 18709-1, Bill 1999 a Li u.&amp;nbsp;a. 2005).

== Allgemenges ==
[[Fichier:Islands height model.jpg|thumb|[[Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt]] (DLR): Héichtemodell [[Island]] no Satellittendaten (2012)&lt;ref&gt;[[dlr.de]], 3. Januar 2012: [https://web.archive.org/web/20161223202208/http://www.dlr.de/dlr/desktopdefault.aspx/tabid-10081/151_read-2451/year-all/#/gallery/4567 ''Der Erde in 3D ein großes Stück näher''] (23. Dezember 2016)&lt;/ref&gt;]]
Am Follgende gëtt de Begrëff DHM als Uewerbegrëff fir DGM an DOM benotzt. Digital Héichtemodeller ginn zanter [[1980]] a ville Beräicher vun de Geowëssenschaften an der Technik gebraucht – ënner anerem an der Geodesie a Photogrammetrie fir d'Terrainfotoe, am Bauwiese bei der Trasséierung vu Verkéierswéeër, bei militäreschen Aufgaben (z.&amp;nbsp;B. Steierung vu Marschfluchkierper laanscht d'Äerduewerfläch) bis hin zu der Planung vun Ofwaasserkanalisatioun. Neierdéngs ginn esouguer Héichtemodeller vun anere [[Planéit]]e gemaach, wéi et [[Distanzdaten|Radarsonden]] um [[Mars (Planéit)|Mars]] a [[Venus (Planéit)|Venus]] erméiglechen.

== Dateformater ==
Am Internet sinn Definitiounen ze fannen, no deenen den DHM als Rasterdatebestand definéiert gëtt an den DGM als realen dräidimensionale Modell wéi z.&amp;nbsp;B. en [[onreegelméissegt Dräiecksnetz]].Méi dacks gëtt d'Dateformat awer iwwer d'Begrëffer primären DHM a sekundären DHM definéiert (Toppe 1987). Fir en digitalen Terrainsmodell ze kréien, musse bei Fotomethoden, déi als Plattform Fluchobjeten oder Satellitte benotzen, d'Objete vun der Äerduewerfläch (Haiser, Beem asw.) iwwer komplex Algorithmen erausgefiltert ginn (Li u.&amp;nbsp;a. 2005).

==D'Prezisiounen ==
[[Fichier:Maxbe vomper loch aster.png|thumb|DEM vum [[Vomper Loch]], baséierend op [[ASTER|ASTER-Daten]]]]
[[Fichier:Maxbe vomper loch opendem.png|thumb|DEM vum [[Vomper Loch]], baséierend op [[openDEM|openDEM-Daten]]]]

D'Prezisioun vun DHM ass virun allem vun der Fotomethod, der Rasterwäit an der Uewerflächenholpregkeet ofhängeg. D'Prezisioun setzt sech aus engem Lag- an engem Héichteprezisiounsdeel zesummen, woubäi de Lagundeel vun der Uewerflächeschréi (tan α) ofhängeg ass. &lt;math&gt;\sigma_H = \sigma_l \cdot\tan\alpha + \sigma_h&lt;/math&gt;.
Déi mëttlere Feeler variéiert – jee no Gebrauchszweck a Präis vun de Modeller – vun e puer Zentimeter (z.&amp;nbsp;B. fir d'Ermëttlung vun Iwwerflutungsflächen am Kader vun Héichwaasserschutzkonzepter) bis e puer 100 Meter.

Déi béid Grafike vergläichen dat digitalt Terrainmodell vum [[Vomper Loch]] an den Alpen. Déi iewescht Grafik baséiert op Date vun [[ASTER]]. D'Basis fir dat ënnescht Bild bilden [[SRTM]]-Daten, déi an der [[Dateprodukt|Beaarbechtungsstuf]] vun 2.1 fräi virleien an duerch de Projet [[openDEM]] weider opbereet goufen. Héichtenartefakte als géi Biergformatiounen trieden am ASTER-Bild däitlech no vir. Se ginn duerch Schiet bei der Terrainsfoto verursaacht. Feelend Héichtewäerter goufe wéinst feelender Plausibilitéitsanalysen duerch heuristesch Fotoe geschat. D'SRTM-Miesswäerter si méi schlecht opgeléist wéi déi vun ASTER. Well si nodréiglech mat aneren Informatiounen, beispillsweis mat Date vun [[Openstreetmap]], ofgeglach goufen, ass den Héichteprofil konsistent. Waasseruewerfläche vu Séie sollte flaach sinn. Ofwäichunge spigelen direkt d'Streeung vun de Moosswäerter zeréck.

== Kuckt och ==
* [[Héichtefeld]]
* [[Héichtemiessung]]
* [[Laserscanning]]
* [[Äerduewerfläch]]
* [[TerraSAR-X]]

=== Datesätz ===
* [[GTOPO30]]
* [[SRTM-Daten]]
* [[ASTER]]
* [[Digital Terrain Elevation Data]] (DTED)
* [http://ddfe.curtin.edu.au/models/Earth2014 Earth2014 globales Topographie, Bathymetrie an Äismodell]
* [[TanDEM-X]]: generation of a world-wide, consistent, timely, high-precision Digital Elevation Model

== Um Spaweck ==
* {{en}} [http://www.soi.city.ac.uk/~jwo/phd/ Dissertation zum Theema DGM &amp; Geostatistik von Joseph Wood]
* [https://web.archive.org/web/20040818033124/http://main.amu.edu.pl/~sgp/gw/gwsig.htm Geographic Information Systems in geomorphology]
* [https://web.archive.org/web/20090704214738/http://www.ersdac.or.jp/GDEM/E/ ASTER Global Digital Elevation Model (ASTER GDEM)]
* [https://web.archive.org/web/20110820173440/http://www.ipf.tuwien.ac.at/MarsExpress/home.html Topographic Mars Information System (TU Wien)]
* [http://www.adv-online.de/ ATKIS]
* [http://landslides.usgs.gov/learning/glossary.php#d Landslide Glossary USGS]

== Quellen ==
* Arbeitsgemeinschaft der Vermessungsverwaltungen der Länder der Bundesrepublik Deutschland (AdV) (2005). ''Glossar zur Festaltung der GeoInfoDok – Teilbereich DGM''. LINK.
* R. Bill: ''Grundlagen der Geo-Informationssysteme''. Band 2: ''Analysen, Anwendungen und neue Entwicklungen.'' Herbert Wichmann Verlag, Heidelberg 1999, ISBN 3-87907-326-0.
* A. W. Graham, N. C. Kirkman, P. M. Paul: ''Mobile radio network design in the VHF and UHF bands: a practical approach''. West Sussex 2007, ISBN 978-0-470-02980-0.
* W. Hofmann: ''Wieder einmal: Das Digitale Gelände-/Höhenmodell.'' In: ''Bildmessung u. Luftbildwesen'', 54 (1986), H. 1, S. 31–31; Karlsruhe.
* Z. Li, Q. Zhu, C. Gold: ''Digital Terrain Modeling: principles and methodology''. CRC Press, Boca Raton 2005, ISBN 0-415-32462-9, S. 7–9.
* Robert Joseph Peckham, Gyozo Jordan (Hrsg.): ''Development and Applications in a Policy Support Environment''. (Lecture Notes in Geoinformation and Cartography). Springer, Heidelberg 2007, ISBN 978-3-540-36730-7.
* Tomaz Podobnikar: ''Methods for visual quality assessment of a digital terrain model.'' In: ''S.a.p.i.en.s.'' 1 (2008), H. 2. [http://sapiens.revues.org/index738.html (online)]
* R. Toppe: ''Terrain models — a tool for natural hazard mapping.'' In: Bruno Salm (Hrsg.): ''Avalanche Formation, Movement and Effects''. (Proceedings of the Davos Symposium, September 1986). Internat. Assoc. of Hydrol. Sciences, Wallingford 1987, ISBN 0-947571-96-5. (IAHS Publ. no. 162)

{{Referenzen}}

[[Kategorie:Geographie]]
[[Kategorie:Topographie]]
[[Kategorie:Geomorphologie]]</text>
      <sha1>nrl86dm2chgbfopfibfin05rx3meol8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15. Arrondissement vu Paräis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>146649</id>
    <revision>
      <id>2680431</id>
      <parentid>2404683</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>......</comment>
      <origin>2680431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="rrqwo9e324j00zm6w410dxw9c51acsy" xml:space="preserve">{{Infobox Arrondissement Paräis}}
De '''15. Arrondissement''' ({{Fr}} och nach ''Arrondissement de Vaugirard '') ass ee vun zwanzeg [[Arrondissementer vu Paräis|Stadbezierker]] vu [[Paräis]]. Et läit um lénksen Uwänner vun der [[Seine]], am Südweste vun der Stad, an ass [[1860]] entstanen, nodeems d'Stad op Grond vun engem Gesetz vum 16. Juni [[1859]] nei opgedeelt gouf an d'Gemenge Vaugirard a Grenelle an d'Stad Paräis integréiert goufen.

Den Arrondissement war bis an d'1970er-Joren en Aarbechterquartier an ass haut eng Wunngéigend vun der mëttlerer an héijer Biergerschicht, well e fir Paräisser Verhältnesser relativ roueg läit; nëmmen am Süden an am Südwesten, am Quartier ''Javel'' gëtt et vill Sozialwunnengen.

== Geographesch Lag ==
De 15. Arrondissement läit um lénksen Uwänner vun der Seine. E grenzt am Osten, déi aner Säit vun der [[Gare Montparnasse]], un de [[14. Arrondissement vu Paräis|14. Arrondissement]], am Westen duerch d'Seine getrennt, un de [[16. Arrondissement vu Paräis|16.]] an am Norden un de [[7. Arrondissement vu Paräis|7. Arrondissement]]. Am Süde stéisst en un de [[Boulevard périphérique]] op deem senger anerer Säit d'Gemenge Malakoff, Vanves an Issy-les-Moulineaux leien, souwéi am Südwesten u [[Boulogne-Billancourt]]. 

== Quartieren ==
Wéi all Paräisser Arrondissement ass en a véier administrativ Quartieren ënnerdeelt:
* ''57. Quartier Saint-Lambert''
* ''58. Quartier Necker''
* ''59. Quartier de Grenelle''
* ''60. Quartier de Javel''
== Biller ==
&lt;gallery&gt;
Paris - Tombe Schmid.jpg|Graf vum Sculpteur Henri Schmid (1872-1927) um ''Cimetière de Grenelle''
Institut Pasteur, Paris 2.jpg|Den [[Institut Pasteur]]
Vista Paris 15.JPG|Vue op d'Seine
Paris 75015 Allée des Cygnes 20111019 Pont Rouelle.jpg|D'''Allée des Cygnes''
Liberté aux saules pleureurs.jpg|D'''Île aux Cygnes''
&lt;/gallery&gt;

== Kuckeswäertes ==
Kleng Auswiel:
&lt;div style=&quot;column-count:2;-moz-column-count:2;-webkit-column-count:2&quot;&gt;
* [[Musée Pasteur (Paräis)|Musée Pasteur]] an [[Institut Pasteur]]
* [[Musée Antoine Bourdelle]]
* [[Musée Mendjisky]] 
* [[Parc Citroën]]
* [[Parc Georges Brassens (Paräis)|Parc Georges Brassens]]
* [[Square Saint Lambert (Paräis)|Square Saint Lambert]]
* [[Gare Montparnasse]]
* [[Île aux Cygnes]]
&lt;/div&gt;

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Paris 15e arrondissement|{{PAGENAME}}}}

{{Referenzen an Notten}}
{{Navigatioun Arrondissementer vu Paräis}}

{{Autoritéitskontroll}}

[[Kategorie:15. Arrondissement (Paräis)]]</text>
      <sha1>rrqwo9e324j00zm6w410dxw9c51acsy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andrij Melnyk (Offizéier)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>164218</id>
    <revision>
      <id>2680352</id>
      <parentid>2680347</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sprooch</comment>
      <origin>2680352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8864" sha1="ogufuclmdliadpmn5nk1r39pi9z3tkd" xml:space="preserve">{{iwwerschaffen}}
{{Infobox Biographie}}
[[Fichier:Andriy Melnyk grave.jpg|thumb|260px|Dem Melnyk säi fréiert Graf um Bouneweger Kierfecht]]
Den '''Andrij Atanassowych Melnyk''', gebuer den [[12. Dezember]] [[1890]] zu Wolja, Distrikt [[Lwiw]] ({{De}}: ''Lemberg'') an der haiteger [[Ukrain]], a gestuerwen den [[1. November]] [[1964]] zu [[Köln]], war en [[Offizéier]], [[Resistenz (Politik)|Resistenzler]] a [[Politiker]] vun der [[Ukrainesch Volleksrepublik|Ukrainescher Volleksrepublik]]. Hie war vun 1938 bis 1964 President vun der [[Organisatioun vun ukraineschen Nationalisten]] (OUN), déi hien 1929 zu [[Wien]] matgegrënnt hat.

== Liewen a Karriär ==
No sengem [[Landwirtschaft]]sstudium zu Wien huet de Melnyk am [[Éischte Weltkrich]] an der ukrainescher Legioun, engem Fräiwellegeverband bannent der [[Éisträich-Ungarn|Éisträichesch-ungarescher]]-Arméi, gekämpft. &lt;!--De leschte Keeser vun Éisträich-Ungarn, de Karl Habsburg, huet him säi Saber ginn. (Wat fir ee Geschier ass dat dann an huet dee Mann wierklech Karl Habsburg geheescht?--&gt; 1916 koum hien a [[Russland|russesch]] Gefaangenschaft, konnt awer 1917 fortlafen. Hie gouf duerno Chef vum [[État-major]] vun der Arméi an der Ukrainescher Volleksrepublik, déi Enn 1918 gegrënnt gi war. De fräien Nationalstaat bestoung awer net laang, well d'[[Sowjetunioun]] de jonke Staat 1922 als [[Ukrainesch sozialistesch Sowjetrepublik]] annexéiert huet.
1923 huet de Vëlkerbond d'West-Ukrain de Pole ginn, an 1924 gouf de Melnyk verhaft an zu 5 Joer Prisong veruertelt, wou en awer schonn 1928 fräikoum.
Mat anere patriotesche Veteranen huet de Melnyk sech du géint d'sowjeetesch Ënnerdréckung gewiert. 1929 ass d'Organisatioun vun ukraineschen Nationalisten (OUN) entstanen. Méi frëndlech fir d'Kierch wéi all vu senge Mataarbechter (d'Organisatioun vun den ukraineschen Nationalisten war allgemeng antiklerikal), gouf de Melnyk souguer de President vun &quot;Orly&quot;, der [[Galizien (Osteuropa)|galizescher]] kathoulescher Jugendorganisatioun, déi vu villen OUN Memberen als anti-nationalistesch ugesi gouf. Nodeems de President vun där Organisatioun, de [[Jewhen Konowalez]], 1938 (warscheinlech vu sowjeteschen Agenten) ermort gi war, ass den Andrij Melnyk President vun der OUN ginn.

Mam Ufank vum [[Zweete Weltkrich]] huet d'Sowjetunioun déi westlech Ukrain annektéiert. Fir de grousse Feind am [[Osten|Oste]] lasszeginn, huet de Melnyk sech en anere staarke Partner gesicht, deen e mam [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazidäitschland]] fonnt hat. An engem Bréif um [[Adolf Hitler|Hitler]] säin Ausseminister [[Joachim von Ribbentrop]] huet de Melnyk den 2. Mee 1939 geschriwwen, datt der OUN hir Usiichte vun der Welt enk mat deene vun den [[Nazi]]en an de Faschisten iwwereneestëmme géifen an huet och seng Hëllef ugebuede fir eng „Neiuerdnung“ vun Osteuropa z'arrangéieren.

1940 huet d'OUN sech gespléckt an engersäits déi méi radikal „Banderisten“ (OUN-B) ënnert dem jonke [[Stepan Bandera]], engersäits, an op där anerer, eng moderéiert Grupp vu meeschtens eeler d'„Melnykisten&quot; (OUN-M) vun Melnyk.

De Melnyk huet aus dem [[Exil]] eraus agéiert an am Abrëll 1941 huet hien dem Hitler proposéiert eng „Groussukrain“ ze schafen, vun der [[Donau]] bis bei d'[[Kaspescht Mier]]. Dat huet den Hitler awer net intresséiert, deen huet sech léiwer domat ofginn, fir d'Judden „auszeläschen“, an dat och an der Ukrain.

Nom däitschen Iwwerfall op d'Sowjetunioun am Juni 1941, ass de Melnyk vun den Nazien 1941 ënner Hausarrest gesat ginn an. 
Zesumme mat de Judden, méi wéi 60 féierende Membere vun der Melnyk Organisatioun goufen alleng zu Kiew erschoss, dorënner de Buergermeeschter Volodymyr Bagaziy, Chef vun der Unioun vun ukrainesche Schrëftsteller, Olena Teliga, an anerer. Am Januar 1942 huet hien zu enger Grupp vun ukrainesche Figuren wéi de Mykola Velychkivsky, den Andry Livytsky, de Generol Mikhailo Omelianovich-Pavlenko an den &lt;!--Metropolitan | wat ass domat gemengt?--&gt;Andrey Sheptytsky, gehéiert déi dem Adolf Hitler e Memorandum ofginn huet, fir en Enn vun der däitscher Zerstéierung an der Ukrain ze verlaangen. Fir seng eegen trainéiert Arméi am Joer 1943 ze kreéieren, huet d'OUN ënnert dem Melnyk, d'Schafe vun enger ukrainescher Divisioun an der Wehrmacht ausgemaach. Méi wéi 80.000 Fräiwëlleger hu sech gemellt, awer d'Nazie wollten déi meescht vun hinnen net bewaffnen. De Melnyk koum 1944 als ''Sonderhäftling'' an d'[[KZ Sachsenhausen]]. Duerno koum hien am September 1944 op [[Hirschegg]] am [[Kleinwalsertal]] wou en am Hotel Ilfen internéiert war. Dee gouf deemools als eng Zort Luxusprisong benotzt an deem och nach aner héichgestallt Gefaangen internéiert waren, bis se am Mee 1945 vun der [[1. Arméi (Frankräich, 1944–1945)|1. franséischer Arméi]] befreit goufen&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.at/story/2000142974119/gefangene-erster-klasse-interniert-im-luxushotel-ifen Artikel vun der Viktoria Kirner an ''Der Standard'']&lt;/ref&gt;.

Den Andrij Melnyk hat sech (eventuell zu Sachsenhausen) mam [[Louis vu Bourbon-Parma]], engem vun de Bridder vum lëtzebuergesche [[Felix vu Bourbon-Parma|Prënz Felix]] ugefrënnt, well e gouf méi spéit vum Prënz invitéiert, fir op Lëtzebuerg wunnen ze kommen. Wärend der Schafung vun der UNO huet de Melnyk am Numm vun den Ukrainer an der fräier Welt en Appell un de Vizepresident vun den USA geschriwwen. Beim Besuch an Amerika stoung de Melnyk ënner dem Schutz vun der CIA, hien huet sech mat Leader vu Kanada an anere Länner getraff. Schlussendlech koum de Melnyk mat senger Fra Sophie Fedak (*1901, ✝1990), Duechter vum Finanzminister vun der Ukrain, a mat senger Schwéiermamm op Lëtzebuerg, wou hie vun 1947 u gewunnt huet.

De Melnyk huet d'Schafe vum [[Weltkongress vun den Ukrainer]] initiéiert{{Quell?}}&lt;!--De World Congress of Free Ukrainians ass eréischt 1967 gegrënnt ginn--&gt;.

Den Andrij Melnyk ass den 1. November 1964 zu Köln gestuerwen a gouf um [[Bouneweger Kierfecht]] begruewen.

.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://interesting.24tv.ua/yak-kdb-planuvav-likviduvati-andriya-melnika-detali-operatsiyi_n3073514|Titel=Як КДБ планував убити голову ОУН Андрія Мельника: невідомі раніше деталі операції Москви|Gekuckt=2026-05-25|Datum=2026-05-25|Wierk=24 Канал|Sprooch=uk}}&lt;/ref&gt;

{{Kapitel Info feelt}}&lt;&lt;!-- Exhuméierung am Mee 2026 an Iwwerféierung vun de stierflechen Iwwerreschter an d'Ukrain --&gt;

== Literatur ==
* Braun, F., 2026. ''Einheit um jeden Preis. Im Krieg gegen Russland rehabilitiert die Ukraine umstrittene Nationalisten - eine Entwicklung, die Historiker Grzegorz Rossoliński-Liebe mit Sorge betrachtet.'' [[D'Lëtzebuerger Land]] vum 29. Mee, S. 9-10
* Merten, M., 2026. ''Warum ließ Selenskyj in Luxemburg einen ukrainischen Nationalhelden exhumieren?'' [[Luxemburger Wort]] vum 22. Mee 2026, S. 6-7.

* [[Bernard Thoma|Thoma, B.]], 2026. ''Andriy Melnyk.'' [[d'Lëtzebuerger Land]] vum 22. Mee, S. 7.

* Schocher, S., 2026. ''Mit dem in Luxemburg exhumierten Ukrainer hat Selenskyj große Pläne.'' Luxemburger Wort vum 27. Mee 2026, S. 9.

* [[John-Paul Himka]], 2021. ''Ukrainian Nationalists and the Holocaust: OUN and UPA’s Participation in the Destruction of Ukrainian Jewry'', 1941–1944.
* Kosyk, W., 1985 (Hrsg.) ''Das Dritte Reich und die ukrainische Frage: Dokumente 1934—1944''. München: Ukrain. Inst., 1985. 227 S.
* L'Est Européen, 1986. ''L'Allemagne national-socialiste et l'Ukraine''. Paris. 665 р. ISBN 2-902892-02-0.

== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Andriy Melnyk|{{PAGENAME}}}}
* Michèle Sinner, [https://www.rtl.lu/news/national/moskau-berifft-de-letzebuerger-ambassadeur-a-russland-fir-eng-entrevue-974664575 Lëtzebuerger Ausseministère confirméiert, Lëtzebuerger Ambassadeur vu Russland fir eng Entrevue aberuff], rtl.lu, 28.05.2026
* Michael Merten, [https://www.wort.lu/international/warum-liess-selenskyj-in-luxemburg-einen-ukrainischen-nationalhelden-exhumieren/152361865.html Umstrittener ukrainischer Nationalist - Warum ließ Selenskyj in Luxemburg einen ukrainischen Nationalhelden exhumieren?], wort.lu, 21.05.2026
* Michael Merten, ''[https://www.wort.lu/politik/fur-die-ukraine-gekampft-in-luxemburg-begraben/4610134.html Für die Ukraine gekämpft, in Luxemburg begraben]'', Wort+, 05.11.2023
* [https://persist.lu/ark:70795/6qbz2pw4n/pages/11/articles/DIVL1097 Trauerfeier für Colonel Andry Melnyk], Luxemburger Wort, 118. Jg., n° 308/309 (06.11.1965), p.&amp;nbsp;11.

{{Referenzen an Notten}}
* Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: ''Für die Ukraine gekämpft, in Luxemburg begraben ''(kuckt: Um Spaweck)

{{DEFAULTSORT:Melnyk Andrij}}
[[Kategorie:Gebuer 1890]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1964]]
[[Kategorie:Politiker (Ukrain)]]
[[Kategorie:Resistenzler]]</text>
      <sha1>ogufuclmdliadpmn5nk1r39pi9z3tkd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Wikifunctions/Newsletter</title>
    <ns>4</ns>
    <id>171989</id>
    <revision>
      <id>2680430</id>
      <parentid>2679571</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T10:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>23144</id>
      </contributor>
      <comment>Neien Abschnitt /* Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #250 is out: Looking back and forward */</comment>
      <origin>2680430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40558" sha1="8y2myef8wihvv2fvq8uf41jj8cmkyfi" xml:space="preserve">{| class=&quot;hintergrundfarbe2 rahmenfarbe1&quot; style=&quot;width: 100%; padding: 10px; font-size: 95%; margin-right: 5px; border-style: solid;&quot;
|
Op dëser Säit fannt Dir déi aktuell Editioun vum '''Wikifunctions-Newsletter ''Status updates'''''. Méi Detailer fannt Dir op der Wikifunctions-Säit [[wikifunctions:Wikifunctions:Status updates|Wikifunctions:Status updates]].

Wann Dir keng Editioun verpasse wëllt, kënnt Dir dës Säit [[Hëllef:Iwwerwaachungslëscht|iwwerwaachen]] oder [[Hëllef:Abonnementer|abonéieren]]. Fir weider Newsletteren, kuckt wgl. [[Wikipedia:Newsletteren]].
|}

[[Kategorie:Wikipedia-Administratioun]]

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #215 is out: Accessing Wikidata items now possible from embedded function calls; Wikifunctions available on 65 Wikitionaries ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we announce that it is now possible to access Wikidata items from embedded function calls, we also inform that Wikifunctions is now available on 60 more Wiktionaries, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:57, 29. Aug. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29173200 benotzt huet--&gt;

== Next Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Volunteers’ Corner is tomorrow! ==

We remind you that our next '''Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Volunteers’ Corner''' will be '''[https://zonestamp.toolforge.org/1757352600 tomorrow, September 8, at 17:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Unless you have many questions, we will follow our usual agenda, giving updates on the upcoming plans and recent activities, having plenty of time and space for your questions, and building a Function together.

See you at the Corner! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:39, 7. Sep. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29173200 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #216 is out: Copying function calls from one Wikipedia to another ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-07|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we announce that it is now possible to use natural languages as a default value in embedded function calls, we discuss the latest news in Types, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:04, 8. Sep. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29173200 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #217 is out: More than 3,000 functions on Wikifunctions ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12|a new update]] for Wikifunctions and Abstract Wikipedia. Please, come and read it!

In this issue, we celebrate reaching the milestone of 3,000 functions on Wikifunctions, we discuss our upcoming commitments in outreach, we share with you our latest blogpost, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 18:21, 12. Sep. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29173200 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #218 is out: Wikifunctions available on 123 Wiktionary languages ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-19|a new update]] for Wikifunctions and Abstract Wikipedia. Please, come and read it!

In this issue, we update you on the recent Wikifunctions deployment on Wiktionaries, we introduce our new page for requesting cleanups, we update you on what's new on Types, we remind you of the upcoming meetings, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also we remind you that the next '''Natural Language Generation Special Interest Group meeting''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1758643200 September 23, at 16:00 UTC]''' ([https://meet.google.com/xzn-kqer-mah link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:26, 20. Sep. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29289969 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #219 is out: Accessing qualifiers in Wikidata statements ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-26|a new update]] for Wikifunctions and Abstract Wikipedia. Please, come and read it!

In this issue, we introduce the possibility of calling also qualifiers from Wikidata, we update you on the recent  deployments of Wikifunctions and on the Wikifunctions presentations at Wikimedia events, we give you the recent updates on Types, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:46, 26. Sep. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29319712 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #220 is out: Rich text now available in embedded function calls on 148 Wiktionaries and Incubator ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-03|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we update you on the latest functions and types you can create, we announce that functions are now available to call on 152 projects, we talk about our presentations at Wikimedia meetings, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1759771800 October 6, at 17:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 08:55, 4. Okt. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29367070 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #221 is out: Decision on location for abstract content and Quarterly Planning for October–December ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-08|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we introduce our [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we discuss our plans and work for the upcoming quarter (October-December 2025), we report on the next events we'll be part of, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:47, 9. Okt. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29367070 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #222 is out: Kicking Off the Naming Contest for Abstract Wikipedia; Visualizing functions ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-15|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we kickstart our [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we present a beautiful representation of functions by a community member, we report on the next events we'll be part of, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:04, 15. Okt. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29444338 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #223 is out: Welcome Zaree and Laura! Naming contest round 1 kicked off ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-23|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we welcome two new additions to the team, we update you on our [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we report on the next events we'll be part of, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 21:10, 23. Okt. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29491948 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #224 is out: Round 1 of “abstract content wiki” naming vote ending Monday; An example of short descriptions ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-10-29|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we update you on our [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we announce our first experimentation with short descriptions on Wikidata, we talk about our presentations at the upcoming WikidataCon 2025, and we take a look at the latest Type and software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1762194600 November 3, at 18:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:48, 30. Okt. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29511879 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #225 is out: First round of voting for naming the wiki for abstract content closed; Calling for Wiktionary functions; Embedded Wikifunctions on Bengali Wikipedia and seven more Wiktionaries ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-11-05|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we update you on the closing of the first phase of the [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we introduce a possible implementation of Wikifunctions for Wiktionaries, we talk about our latest outreach events, and we take a look at the latest Type and software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:06, 6. Nov. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29511879 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #226 is out: Getting ready for second round of voting for naming the wiki with abstract content; Rewriting the backend: Why Rust? ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-11-13|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we summarise current discussion regarding the [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we discuss how we are rewriting the backend, we ask for help in substituting a function, we suggest you the recordings of Wikifunctions-related sessions at the WikidataCon 2025, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also we remind you that the next '''Natural Language Generation Special Interest Group meeting''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1763481600 November 18, at 16:00 UTC]''' ([https://meet.google.com/xzn-kqer-mah link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:42, 13. Nov. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29511879 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #227 is out: Second round of voting for naming the wiki with language-independent content; Sharing function calls ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-11-20|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we announce the start of the second phase of the [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we share the results of the MacArthur Foundation's 100&amp;Change contest, we share the recording of the last NLG SIG meeting, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 10:11, 21. Nov. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29511879 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #228 is out: Vote on the new wiki name! Finishing each other’s sentences ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-11-27|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we update you on our [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we discuss our progress on sentence creation with functions, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1762194600 December 1, at 18:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:38, 27. Nov. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29511879 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #229 is out: And the name is Abstract Wikipedia ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-12-04|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we share the final results of the [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|naming contest for Abstract Wikipedia]], we share two demos about new Wikifunctions features, we talk about Wikidata components in Wikifunctions, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:02, 4. Dez. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29735279 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #230 is out: How to write better error messages ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-12-11|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we share an essay on how to write better error messages, on improving which we focused in the last months.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 12:01, 12. Dez. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29735279 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #231 is out: We wish you a happy new Gregorian year! ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-12-18|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we showcase some templates using Wikifunctions functions on several projects, and we wrap up work for this Gregorian year, wishing you happy holidays.

The updates will resume in the week of January 14, so if you feel like you want more, you can always read the previous updates in [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:01, 18. Dez. 2025 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29814552 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #232 is out: 25 years of Wikipedia ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-01-15|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In the first issue of 2026, we celebrate our incredible milestone of 25 years of Wikipedia and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 10:04, 16. Jan. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29902635 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #233 is out: Quarterly plan for January–March 2026 ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-01-22|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we share our work plans for the quarter that goes from January to March 2026, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 12:01, 22. Jan. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29963119 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #234 is out: Integrating Abstract Wikipedia ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-01-29|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we share our ideas about the integration of Abstract Wikipedia with the existing Wikimedia projects, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 09:51, 30. Jan. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29963119 benotzt huet--&gt;

== Next Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Volunteers' Corner will be on February 9 ==

Hi, we remind you that, if you have questions or ideas to discuss about Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia, you can participate to the next '''Volunteers' Corner''', that will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1770661800 February 9, at 18:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

We hope to see you there! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 06:23, 6. Feb. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29963119 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #235 is out: Finishing each other sentences: Starting things; Offsite in Istanbul ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-02-13|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we share the results of our recent team offsite (meeting in person) in Istanbul, Türkiye, especially on creating sentence fragments in several languages.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:31, 13. Feb. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29963119 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #236 is out: A sneak preview of Abstract Wikipedia ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-02-20|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we share a sneak preview of how Abstract Wikipedia will look like and work, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:15, 20. Feb. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=29963119 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #237 is out: Graceful overrides and fallbacks ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-02-26|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we discuss different patterns in articles about years on different Wikipedias, we present the video of the Wikifunctions presentation by Nicolas Vigneron at the last Celtic Knot, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1772476200 March 2, at 18:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:18, 27. Feb. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30119120 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #238 is out: Citations and Copy and Paste ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-06|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we introduce the possibility of creating a function that deals with references and a Wikifunctions internal clipboard, where you can temporarily store any piece of code in order to paste it somewhere else, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 17:28, 6. Mäe. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30119120 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #239 is out: A new composition language ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we talk about the revamp of the composition language on Wikifunctions, with its potential for further improvements.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:19, 12. Mäe. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30229736 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #240 is out: Abstract Wikipedia is now in Beta ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-19|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we celebrate the launch of the [https://abstract.wikipedia.org/ preliminary Beta version of Abstract Wikipedia], and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 18:23, 19. Mäe. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30229736 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #241 is out: First few days of Abstract Wikipedia Beta; Status of Composition Language v2 ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we discuss the first early edits on [https://abstract.wikipedia.org/ Abstract Wikipedia], we share the status of Composition Language v2, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 16:48, 26. Mäe. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30289284 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #242 is out: Request for Discussion: Syntactic tables ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-04-02|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we introduce a proposal for Natural Language Generation, we introduce a page for function suggestions from Abstract Wikipedia, we inform you that there will be a presentation about Abstract Wikipedia at WikiCon Australia, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1776101400 April 13, at 17:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 13:37, 3. Abr. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30325620 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #243 is out: Community proposals for capturing meaning ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-04-10|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we report on three community proposals on syntactic approaches, we introduce a new Type (Complex numbers), we report on current hiccups on Abstract Wikipedia, we share more information about a presentation about Abstract Wikipedia at WikiCon Australia, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1776101400 April 13, at 17:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 15:35, 10. Abr. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30325620 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #244 is out: Milestones; Some major issues hopefully resolved ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-04-16|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we celebrate 4000 functions on Wikifunctions and 1000 abstract articles on Abstract Wikipedia, we announce that we should have fixed some major issues with the websites, we inform you on our latest outreach activities, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 10:22, 17. Abr. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30325620 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #245 is out: The Foundation's search for the perfect language ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-04-25|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we present an academic paper about Abstract Wikipedia, we discuss our latest Type created, and we take a look at the newest created functions.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 09:54, 25. Abr. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30325620 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #246 is out: Request for input: what should we count for Abstract Wikipedia ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-02|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we ask you what would be the relevant metrics for Abstract Wikipedia, we discuss our latest news on Composition Language v2, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 12:21, 2. Mee 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30325620 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #247 is out: References from Wikidata now available ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-08|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we announce that is now possible to pass references in Wikidata statements, we introduce the [https://abstract-data.toolforge.org/ Abstract Data dashboard], we report you on the presentation about Abstract Wikipedia at WikiCon Australia, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Also, we remind you that if you have questions or ideas to discuss, the next '''Volunteers' Corner''' will be held on '''[https://zonestamp.toolforge.org/1778520600 May 11, at 17:30 UTC]''' ([https://meet.google.com/xuy-njxh-rkw link to the meeting]).

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:16, 8. Mee 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30325620 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #248 is out: A higher meaning ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-15|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we discuss functions creating language fragments, we present our latest news in Types, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:36, 15. Mee 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30536976 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #249 is out: Annual plan 2026-2027 ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-23|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we present you the current draft of objectives for Wikifunctions and Abstract Wikipedia in the WMF Annual Plan 2026-2027, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 09:48, 25. Mee 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30536976 benotzt huet--&gt;

== Wikifunctions &amp; Abstract Wikipedia Newsletter #250 is out: Looking back and forward ==

There is [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-05-30|a new update]] for Abstract Wikipedia and Wikifunctions. Please, come and read it!

In this issue, we present you a recollection of our work so far, now that we celebrate our 250th newsletter, we share with you a summary of our latest outreach activities, and we take a look at the latest software developments.

Want to catch up with the previous updates? Check [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates|our archive]]!

Enjoy the reading! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 10:04, 1. Jun. 2026 (UTC)
&lt;!-- Message gouf vum User:Sannita (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Wikifunctions_%26_Abstract_Wikipedia&amp;oldid=30606821 benotzt huet--&gt;</text>
      <sha1>8y2myef8wihvv2fvq8uf41jj8cmkyfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La madama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175408</id>
    <revision>
      <id>2680380</id>
      <parentid>2673409</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="7fijuk1nh9kanj9wpzum4r7dbwj0i8l" xml:space="preserve">{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland= 
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Duccio Tessari]] 
|Dréibuch=[[Franco Verucci]]&lt;br&gt; Duccio Tessari&lt;br&gt;[[Maurizio Costanzo]]
|Fotografie=[[ Giulio Albonico]]
|Faarftechnik=Telecolor
|Format={{2,35:1}}
|Musek=[[Manuel De Sica]] 
|Schnëtt=[[Mario Morra]]
|Dekoren=[[Giuseppe Bassan]]
|Produzent=
|Produktiounsgesellschaft=Filmes Cinematografica
|Haaptacteuren=[[Christian De Sica]] als Vito Militiello&lt;br&gt;[[Ines Pellegrini]] als Irma&lt;br&gt;[[Oreste Lionello]] als Solmi&lt;br&gt;[[Ettore Manni]] als Sante Tonnaro&lt;br&gt;[[Tom Skerritt]] als Jack&lt;br&gt;[[Carole André]] als La madama&lt;br&gt;[[Gigi Ballista]]&lt;br&gt;[[Maria Grazia Spina]] &lt;br&gt;[[ Lorella De Luca]] als Corvo&lt;br&gt;[[Alessandra Panaro]] als Francesca&lt;br&gt;[[Aldo Massasso]]&lt;br&gt;[[Francesco D'Adda]] &lt;br&gt;[[Francesco De Rosa]]&lt;br&gt;[[Vincenzo Crocitti]]&lt;br&gt;[[Franco Diogene]] }}
''' La madama''' ass en [[Italien|italieenesche]] Film vum [[Duccio Tessari]] aus dem Joer 1976 mam [[Christian De Sica]] a mat der [[Ines Pellegrini]] an den Haaptrollen.

== Ëm wat geet et am Film? ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}

{{DEFAULTSORT:Madama}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1976]] 
[[Kategorie:Filmer vum Duccio Tessari]]</text>
      <sha1>7fijuk1nh9kanj9wpzum4r7dbwj0i8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giro d'Italia 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175861</id>
    <revision>
      <id>2680396</id>
      <parentid>2679638</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:37:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <origin>2680396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="913" sha1="nc0cohs71u5eobsrp6nsje0770zrm8y" xml:space="preserve">{{Cycling race/infobox|Q136215113}}
Den '''Giro d'Italia 2026''' ass déi 109. Editioun vum [[Giro d'Italia]]. Den Depart war den 8. Mee 2026 zu [[Nesebar]], a [[Bulgarien]], an d'Arrivée den [[31. Mee]] 2026 zu [[Roum]].

De [[Jonas Vingegaard]] vun der Ekipp [[Visma Lease a Bike]] war de Gewënner am Generalklassement. Zweete gouf de [[Felix Gall]] vum Team [[Decathlon CMA CGM]] an Dëtten den  [[Jai Hindley]] (Red Bull - Bora-Hansgrohe). De grénge Maillot vum beschte Sprinter war fir de [[Paul Magnier]], iwwerdeems de Rouden Triko vum beschte Grimpeur un den [[Giulio Ciccone]] goung.
&lt;!--
Lëtzebuerger, déi matgefuer sinn, ... an ... koumen x Plaz.
--&gt;
== Etappen ==
{{Cycling race/listofstages|Q136215113}}

== Generalklassement ==
{{Cycling race/generalclassification|Q136215113}}

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

{{Giro d'Italia}}

[[Kategorie:Giro d'Italia|2026]]
[[Kategorie:Vëlossport 2026]]</text>
      <sha1>nc0cohs71u5eobsrp6nsje0770zrm8y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seguimos Siendo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175884</id>
    <revision>
      <id>2680385</id>
      <parentid>2679860</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T16:32:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Da5vi</username>
        <id>70578</id>
      </contributor>
      <origin>2680385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4296" sha1="6st31zbnso8hssnv0n69kmq8ebpopfn" xml:space="preserve">{{Iwwerschaffen + Läschen|Ortho, schlecht Sprooch, falschen Titel, Relevanz discutabel …}}

{{Infobox Film nei
| Titel           = Lëtzebuerger an Argentinien
| Originaltitel    = Seguimos Siendo
| Bild            = 
| Regie           = Daniel Atz
| Produzent       = Daniel Atz
| Kamera          = Astor Schiantarelli
| Schnitt         = Karolina Danevska
| Musek           = Nicolás Pasetti
| Produktiounsfirma = Connaissance Films
| Land            = Lëtzebuerg, Argentinien
| Sprooch         = Lëtzebuergesch, Spuenesch
| Verëffentlechung = 23. November 2025
| Dauer           = 52 Minutten
}}

'''Lëtzebuerger an Argentinien''' (spueneschen Titel: ''Seguimos Siendo'') ass en Dokumentarfilm aus dem Joer 2025, dee vum lëtzebuergeschen audiovisuelle Produzent Daniel Atz produzéiert a regéiert gouf, an enger Produktioun vu senger Firma Connaissance Films.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot;&gt;[https://www.lessentiel.lu/de/story/daniel-atz-dokumentarfilm-beleuchtet-luxemburger-erbe-in-argentinien-103456441]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tdh&quot;&gt;[https://terredeshommes.lu/wp-content/uploads/2025/02/Newsletter_Janvier_2025_DIN-A4.pdf]&lt;/ref&gt; Den Atz ass de Grënner vu LuxCitizenship, enger Organisatioun, déi den Nokommen vu lëtzebuergeschen Auswanderer hëlleft, hir lëtzebuergesch Nationalitéit zréckzefuerderen.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tdh&quot; /&gt;

== Synopsis ==
''Lëtzebuerger an Argentinien'' erfuerscht d'Geschicht vun der lëtzebuergescher [[Auswanderung]] an [[Argentinien]]. De Film weist, wéi d'Auswanderer am 19. Joerhonnert d'[[Lëtzebuerg|Groussherzogtum Lëtzebuerg]] verlooss hunn, ufanks d'Pionéier, déi sech vun 1856 un a ländleche Kolonien wéi Esperanza an der Provënz Santa Fe néiergelooss hunn, gefollegt vun enger méi grousser Welle, déi 1889 op San Antonio de Iraola gereest ass.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt; No Aussoe vum Regisseur hunn d'Auswanderer, déi op Argentinien gaange sinn, e Kontrakt missen ënnerschreiwen, deen hinnen verbueden huet, weider Lëtzebuergesch ze schwätzen, wat et schwéier gemaach huet, hir Sprooch a Kultur ze halen; iwwer d'Generatiounen ewech hunn vill Nokommen gegleeft, datt si Däitscher wieren.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt; Wärend dem Lockdown vun der [[COVID-19-Pandemie]] am Joer 2020 hunn d'Nokommen ugefaang Familljendokumenter ze duerchsichen an hir lëtzebuergesch Wuerzelen entdeckt. Dat huet dozou gefouert, datt e puer vun hinnen d'Biergerschaft zréckgefuerdert hunn a kulturell Associatiounen a Santa Fe, [[Entre Ríos]] a [[Buenos Aires]] gegrënnt goufen, dorënner d'Asociación Argentina Luxemburguesa.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;tdh&quot; /&gt;

== Produktioun ==
De Film gouf vum Daniel Atz produzéiert a regéiert, mam Astor Schiantarelli — selwer en Nokomme vu lëtzebuergeschen Auswanderer, deen elo zu Lëtzebuerg lieft — als Kameramann a Co-Produzent.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt; De Schnëtt war vum Karolina Danevska an d'Originalmusek gouf vum Nicolás Pasetti komponéiert. Gedréit gouf an Argentinien an zu Lëtzebuerg, an den Atz huet d'Auswanderung aus dem 19. Joerhonnert am Groussherzogtum am Joer 2024 erfuerscht.&lt;ref name=&quot;tdh&quot; /&gt; Den ongeféier 52 Minutten laangen Dokumentarfilm gëtt als deen éischte Film beschriwwen, deen op Lëtzebuergesch a Spuenesch gedréint gouf.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt; E gëtt op Lëtzebuergesch a Spuenesch gewisen, mat Ënnertitelen op Englesch, Spuenesch, Lëtzebuergesch a Franséisch.

== Verëffentlechung ==
De Film hat seng Première den 23. November 2025 am Ciné Utopia zu [[Lampertsbierg]], am Kader vum European Arthouse Cinema Day, nodeems e vu Kinepolis Luxembourg ausgewielt gouf.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt; Eng Ausstrahlung op der lëtzebuergescher Tëlee [[RTL Group|RTL]], an enger Versioun mat lëtzebuergeschen Ënnertitelen, war geplangt.&lt;ref name=&quot;lessentiel&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;rtldoc&quot;&gt;[https://play.rtl.lu/shows/lb/rtl-documentaire/episodes/r/3448585]&lt;/ref&gt;

== Referenzen ==
&lt;references /&gt;

== Um Spaweck ==
* [https://www.kinobox.cz/film/5212679-letzebuerger-an-argentinien ''Lëtzebuerger an Argentinien''] op Kinobox
* [https://play.rtl.lu/shows/lb/journal/episodes/r/3448737 Reportage iwwer de Film] op RTL Play

{{DEFAULTSORT:Letzebuerger an Argentinien}}
[[Kategorie:Film vun 2025]]
[[Kategorie:Dokumentarfilm]]
[[Kategorie:Lëtzebuerger Film]]</text>
      <sha1>6st31zbnso8hssnv0n69kmq8ebpopfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ekabe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175908</id>
    <revision>
      <id>2680367</id>
      <parentid>2680274</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T12:52:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>+Foto</comment>
      <origin>2680367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8899" sha1="dvgh3ilu0xkv2b3y8puvubgtrws5yqy" xml:space="preserve">{{Infobox Entreprise}}
[[File:Ekabe cabas.png|thumb|260px|Eng Ekabe-Akafstut mam Slogan « Natierlech déi richteg Wiel »]]
D''''Ekabe''' (uganks '''EKB''') ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Molkerei]] zu [[Eescheler]] an der [[Gemeng Jonglënster]]. Den Numm ass en [[Akronym]] deen de Grënner vun der Molkerei, den [[Emile Klensch]] (1895 – 1984)&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://archives.services-publics.lu/viewer/descriptions/707153/54892|Titel=Naissances|Gekuckt=30.05.2026|Datum=19.07.1895|Wierk=Archives nationales - Commune de Bettembourg|Säiten=Extrait 38, S. 11|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/45v6kqvs9p/pages/9/articles/DIVL885|Titel=Emile Klensch, Gründer der EKABE, verschieden|Gekuckt=30.05.2026|Datum=05.10.1984|Wierk=In: Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 229 S. 9|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt; sengem Betrib am Joer 1935 ginn hat: „'''E'''mile '''K'''lensch '''B'''ettembourg“, duerno „'''E'''mile '''K'''lensch '''A''' '''Be'''ttembourg“.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.ekabe.lu/ekabe/|Titel=Ekabe – Évolution|Gekuckt=2026-05-30|Wierk=www.ekabe.lu}}&lt;/ref&gt;

D'Ekabe gehéiert zënter 1989 dem [[Frankräich|franséische]] [[Multinational Entreprise|multinationale]] Grupp [[Lactalis]].

== Geschicht ==
Virum [[Zweete Weltkrich]] gouf et zu Lëtzebuerg nëmme kleng, privat Molkereien; se hu meeschtens zu engem Bauerenhaff gehéiert oder waren am Besëtz vu klengen Duerfgenossenschaften, an hir Aktivitéite si seelen iwwer de lokale Raum erausgaangen. 1935 huet den Emile Klensch vu [[Beetebuerg]], e Bauer a Proprietär vun engem groussen Haff, seng éischt Molkerei zu Beetebuerg gegrënnt.

Ufanks koum d'[[Mëllech]] just vum Trapp vu sengen honnert 100 [[Rand|Mëllechkéi]], mä no an no hunn aner onofhängeg Mëllechproduzenten sech ugeschloss, fir d'Produktioun vun der Molkerei z'erhéijen. D'Ekabe huet et fäerdeg bruecht, bal 25.000 Liter Mëllech den Dag ze verschaffen.

Wärend dem Krich huet den Naziokkupant d'Ekabe zougemaach, well et zu Beetebuerg nach eng aner Molkerei ([[Celula]]) gouf a just eng Molkerei pro Uertschaft zougelooss war&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/mfcs9v0vw/pages/9/articles/DIVL842|Titel=EKABE in Eschweiler|Gekuckt=30.05.2026|Datum=06.10.1973|Wierk=In: Luxemburger Wort, 126. Jg., Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=n° 230, S 9|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;. Den Emile Klensch gouf gezwongen an den Oste vum Land ze plënneren, an eng Regioun ouni Molkereien a no bei der däitscher Grenz. Hien huet dunn déi al Molkerei vum Fritz Pasquay zu Eescheler iwwerholl. Wéinst de Schwieregkeete mam Krich, ass d'Produktioun vun der neier Ekabe eréischt den 10. Januar 1944 ugelaf. D'Mëllechproduktioun ass séier eropgaangen a se koum bal op 5 Millioune Liter am Joer. No der Befreiung krut d'Ekabe e bemierkenswäerte Wuesstem, absënns mat dem Erfolleg vun hire Kéisspezialitéiten wéi dem [[Camembert]], [[Brie de Meaux|Brie]], [[Port Salut]], [[Tilsiter]], [[Limbourger]], asw.

1960, wéi et mat de meeschte kleng Duerfermolkereie biergof goung oder zougemaach goufen, hat d'Ekabe eng Produktioun vun ongeféier 16 Millioune Liter Mëllech pro Joer. Den Emile Klensch ass 1967 an d'Pensioun gaangen a seng Duechter, Marthe Kipgen-Klensch huet d'Gestioun vum Betrib iwwerholl.

Wéinst enger ëmmer méi grousser Monopoliséierung vun der [[Bauerenzentral]] an och wéinst der auslännescher Konkurrenz huet d'Ekabe misste kämpfe fir weider um Marché kënnen ze bestoen. Well déi deemoleg Molkerei net konnt vergréissert a moderniséiert ginn, gouf decidéiert fir eng nei Molkerei ze bauen. Déi deemoleg [[Gemeng Roudemer]] huet en Terrain vun 1,40 [[Ar (Flächemooss)|Ha]] am [[Flouernumm|Flouer]] ''Kummerbësch'' zur Verfügung gestallt an d'Aarbechten hunn 1970 ugefaangen&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/79wrz2xkn2/pages/5/articles/DIVL541|Titel=Rohbau vor seiner Vollendung : Neue EKABE in Eschweiler|Gekuckt=30.05.2026|Datum=26.09.1970|Wierk=In: Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 222, S. 5|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;. Déi nei Molkerei war vum Architekt [[Will Leurs]] geplangt a vun der [[Soludec]] gebaut ginn&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;; s'ass de 5. Oktober 1973 op der haiteger Plaz am Agank vun Eescheler offiziell ageweit ginn. Den neie Bau gouf mat 13,5 Millioune [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] vum europäesche Landwirtschaftsfong (''Fonds européen d'orientation et de garantie agricole'', Feoga) subventionéiert&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pcmhc5xmd/pages/18/articles/DIVL1407|Titel=EKABE, Eschweiler|Gekuckt=30.05.2026|Datum=17.04.1971|Wierk=In: Luxemburger Wort, 124. Jg. Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=n° 107/108, p. 18.|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;.

Am Joer 1977 huet d'Ekabe mat senge 5 Tankween bal 25 Millioune Liter Réimëllech vun 300 lëtzebuergesche Produzenten agesammelt.

No laange Verhandlungen huet d'Marthe Klensch-Kipgen d'Molkerei den 1. Abrëll 1989 un de franséische Grupp ''Besnier'' verkaaft, dee méi spéit (1999) a ''Lactalis'' ëmgedeeft gouf. d'Marthe Kipgen ass bis zu hirem Doud am Joer 1991 Member vum Verwaltungsrot bliwwen&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/2vd7dd7x8j/pages/40/articles/DIVL4077|Titel=Ekabe Frühere Besitzerin Mme Kipgen gestorben|Gekuckt=29.05.2026|Datum=30.01.1991|Wierk=In: Tageblatt, nº 25, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=S. 40|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;.

De 26. Februar 1988 ass d'Ekabe als [[Société anonyme (Lëtzebuerg)|Société anonyme]] gegrënnt ginn; d'Aktiegesellschaft hat hirersäits 99,9 Prozent vun den Aktien an zwou neie Firmen: ''Société laitière d'Eschweiler''&lt;ref&gt;B32458&lt;/ref&gt; a ''Lactel Luxembourg''. Vum 1. Januar 1990 war déi éischt genannt Firma eleng fir d'Produktioun verantwortlech, d.&amp;nbsp;h. fir d'Veraarbechtung vun der Mëllech, déi op Eescheler geliwwert gouf, iwwerdeems d'Ekabe-Produkter vun do u vu ''Lactel Luxembourg'' verdriwwe goufen.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/z8szvf/pages/15/articles/DTL343|Titel=„Lactel&quot; für „Ekabe&quot;|Gekuckt=30.05.2026|Datum=12.01.1990|Wierk=In: d'Letzeburger Land, 37. Jg., nº 2, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=S. 15|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;

Hautdesdaags&lt;ref&gt;esou ze liesen op der Internetsäit vun der Ekabe, gekuckt den 30.05.2026&lt;/ref&gt; fiert d'Ekabe mat dräi Camionen duebel sou vill Mëllech siche wéi nach 1977: an der Moyennen net manner wéi 50 Millioune Liter vun 90 Produzenten, déi Träpp tëscht 15 an 200 Kéi hunn. D'Molkerei verschafft am Ganzen ongeféier 110 Millioune Liter Mëllech d'Jore, bei enger maximaler Jorescapacitéit vun 120 Millioune Liter.

Enn Mee 2026 gouf bekannt, datt Ekabe / Lactalis vu Mëtt 2027 un aus ekonomesche Grënn de Kontrakt mat de knapp 70 Bauere kënnegen a keng Mëllech méi vun de Lëtzebuerger Baueren unhuele wéilt.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Vum-nachste-Joer-un-Keng-Letzebuerger-Mellech-mei-an-EKABE-Produiten|Titel=Keng Lëtzebuerger Mëllech méi bei EKABE - Luxlait wëllt Baueren entgéint kommen|Gekuckt=30.05.2026|Datum=29.05.2026|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/EKABE-Stopp-zu-Letzebuerg-Martine-Hansen-schwatz-vu-Scheedung-ouni-Virwarnung|Titel=Dossier EKABE: Martine Hansen schwätzt vu “Scheedung ouni Virwarnung”|Gekuckt=30.05.2026|Datum=29.05.2026|Wierk=100komma7.lu|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/vun-2027-u-keng-letzebuerger-mellech-mei-an-ekabe-produiten-106899427|Titel=Krisesëtzung aberuff: Vun 2027 u keng Lëtzebuerger Mëllech méi an EKABE-Produiten?|Gekuckt=2026-05-30|Auteur=|Datum=2026-05-28|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}&lt;/ref&gt;

== Produktgamm ==
Stand Mee 2026 ginn ënnert dem Numm Ekabe follgend Produite verkaaft&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.ekabe.lu/les-produits/|Titel=Tous nos produits|Gekuckt=30.05.2026|Wierk=www.ekabe.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;:

* [[Ram]] (30&amp;nbsp;% Fett);
* Ram (30&amp;nbsp;% Fett), déi sech laang hält;
* Sauer Ram (30&amp;nbsp;% Fett);
* Liicht Ram (12&amp;nbsp;% Fett), déi sech laang hält;
* änleche Produit&lt;ref&gt;Spécialité laitière à base de crème légère&lt;/ref&gt; dee sech laang hält, mat just 4&amp;nbsp;% Fett;
* [[Stoffi]] mat Ram (8,5&amp;nbsp;% Fett);
* More Stoffi (0&amp;nbsp;% Fett);
* [[Kachkéis]] (40&amp;nbsp;% Fett);
* More Kachkéis (0&amp;nbsp;% Fett);
* Kachkéis mat Kraider (12&amp;nbsp;% Fett);
* Kachkéis mat Knuewelek (9,5&amp;nbsp;% Fett);
* Flan mat Karamellszooss.

== Quellen ==
* Quell, wou net anescht uginn: [http://www.ekabe.lu/ekabe Notre histoire], op ekabe.lu, gekuckt den 30. Mee 2026

== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}

{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}

[[Kategorie:Lëtzebuergesch Entreprisen]]
[[Kategorie:Molkereien]]
[[Kategorie:Gemeng Jonglënster]]</text>
      <sha1>dvgh3ilu0xkv2b3y8puvubgtrws5yqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:Geschicht vu Griicheland</title>
    <ns>10</ns>
    <id>175922</id>
    <redirect title="Schabloun:Navigatioun Geschicht vu Griicheland" />
    <revision>
      <id>2680351</id>
      <timestamp>2026-05-31T12:15:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <comment>De(n) Mobby 12 huet d'Säit [[Schabloun:Geschicht vu Griicheland]] op [[Schabloun:Navigatioun Geschicht vu Griicheland]] geréckelt</comment>
      <origin>2680351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="hi1r36wim0u256kz6gydsokg955hnag" xml:space="preserve">#VIRULEEDUNG [[Schabloun:Navigatioun Geschicht vu Griicheland]]</text>
      <sha1>hi1r36wim0u256kz6gydsokg955hnag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Explosioun am Pafendall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175923</id>
    <revision>
      <id>2680371</id>
      <timestamp>2026-05-31T13:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ugeluecht duerch d'Iwwersetze vun der Säit „[[:en:Special:Redirect/revision/1356944334|Pfaffenthal explosion]]“</comment>
      <origin>2680371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="rj69eixlfydu7j07rqx455t36sl45x8" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}

D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]</text>
      <sha1>rj69eixlfydu7j07rqx455t36sl45x8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680372</id>
      <parentid>2680371</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T13:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1049" sha1="0yx8daytdunkcpepupcboqj2cupdjks" xml:space="preserve">{{EnCours|GilPe}}
[[File:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|thumb|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.


[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]</text>
      <sha1>0yx8daytdunkcpepupcboqj2cupdjks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680373</id>
      <parentid>2680372</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ugeluecht duerch d'Iwwersetze vun der Säit „[[:en:Special:Redirect/revision/1356944334|Pfaffenthal explosion]]“</comment>
      <origin>2680373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4908" sha1="amzcqj4ievyqnzamky52wv7z3vsfeui" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn.&lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 74-75. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;OS83&quot;&gt;{{Cite magazine|date=June 1983|title=Pfaffenthal : la réalité au-delà des clichés|magazine=Ons Stad|last=Hoffmann|first=Jean-Paul|url=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=5578399000150462224|page=3-6|issue=13|access-date=30 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|last=Pauly|first=Michel|publisher=Capybara Books|year=2022|ISBN=978-99959-43-46-2|pages=380|language=de}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel. &lt;ref name=&quot;kanner&quot; /&gt; : 64  Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 193 

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]</text>
      <sha1>amzcqj4ievyqnzamky52wv7z3vsfeui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680374</id>
      <parentid>2680373</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T14:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ugeluecht duerch d'Iwwersetze vun der Säit „[[:en:Special:Redirect/revision/1356944334|Pfaffenthal explosion]]“</comment>
      <origin>2680374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9310" sha1="qh323o08ql67ookcf463swmbchps6jw" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn.&lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 74-75. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;OS83&quot;&gt;{{Cite magazine|date=June 1983|title=Pfaffenthal : la réalité au-delà des clichés|magazine=Ons Stad|last=Hoffmann|first=Jean-Paul|url=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=5578399000150462224|page=3-6|issue=13|access-date=30 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|last=Pauly|first=Michel|publisher=Capybara Books|year=2022|ISBN=978-99959-43-46-2|pages=380|language=de}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel. &lt;ref name=&quot;kanner&quot; /&gt; : 64  Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 193 

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 

== Explosioun ==
Den 30. Mee 1976, um Sonndegowend um 21:20 Auer, hunn d'Awunner op 45 vun der Laurent-Menager-Strooss, e verdächtege Gasgeroch bemierkt an hunn doropshin d'Gaswierk vun der Stad ugeruff.  Zéng Minutte méi spéit war e Mann vun der Permanence vum Gaswierk op der Plaz, deen awer festgestallt huet, datt de Geroch net vum Gas kéim, well d'Leitungen intakt waren. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt;

Kuerz drop, géint 21:40 Auer, gouf et déi éischt Explosioun op der Nummer 3 vun der Rue du Pont, an am Café niewendrun.   D'Haus Nummer 3 ass bal komplett an e Koup gefall, wouduerch eng Fra an e Kand, déi ënnert de Steng begruewe goufen, ëm d'Liewe koumen. E Mann war an der Fënster blockéiert, well seng Been vu Gestécks ageklemmt waren.  &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; Duerch dës éischt Explosioun ware vill Leit aus hiren Haiser gelaf wat – zesumme mat der Tatsaach, datt vill aner Leit an de Caféen am Quartier ënnerwee waren – d'Zuel vun den Doudegen warscheinlech limitéiert huet. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt; D'Rettungsekippen déi um 21:56 Auer alarméiert goufen, sinn op d'Plaz gefuer, awer géint 22:10 Auer, wéi de Mann, deen an der Fënster stouch, gerett gouf, ass eng zweet Explosioun geschitt, déi als vill méi schlëmm wéi déi éischt beschriwwe gouf &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; an duerch déi e puer [[Gulli|Gullisdeckelen]] duerch d'Luucht geschleidert goufen. Mat engem [[Megaphon]] huet e Pompjeeschef d'Leit opgeruff, d'Géigend ze evakuéieren, fir méiglecherweis weider Affer ze verhënneren. &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/il-y-a-50-ans-une-serie-dexplosions-devastait-le-pfaffenthal-cetait-comme-a-la-guerre/}}&lt;/ref&gt; Am Ganzen koum et ongeféier zu enger hallef Dosen Explosiounen, déi warscheinlech duerch d'Feier no der éischter Explosioun, a Kombinatioun mat Gas verursaacht goufen&lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;/ref&gt;

Iwwer 100 Leit vun de Rettungekippe waren op der Plaz, dorënner Ambulanciere mat enger „Flott vun Ambulanzen“, [[Beruffspompjeeën]], [[Police grand-ducale|Police]], [[Gendarmerie grand-ducale|Gendarmerie]], [[Lëtzebuerger Arméi|Arméi]], [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Rout Kräiz]] a [[Protection civile]], mat Equippen aus der Stad an der Ënnerstëtzung vu [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]], [[Gemeng Mamer|Mamer]] a [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]]  . E puer Pompjeeën op der Plaz waren bis zu 29 Stonnen am Asaz. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;/ref&gt; Well de Geroch vu Gas flossof bis op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch|Weimerskirch]] ze riche war, gouf de Gas an enger Rëtsch Stroossen an der Noperschaft ofgespaart an et gouf e Schaumextrakt an Kanalisatioun gesprëtzt, fir weider Explosiounen ze verhënneren. &lt;ref name=&quot;LW070277&quot; /&gt; Méi spéit an der Nuecht sinn [[Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg|d'Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg]][[Colette Flesch|, Colette Flesch]], an den Inneminister [[Joseph Wohlfart|Jos Wohlfart]] op d'Plaz komm, fir sech e Bild vum Ausmooss vun den Explosiounen ze maachen. &lt;ref name=&quot;LW310576&quot; /&gt; Den nächsten Dag, an enger offizieller Erklärung virum Gemengerot an nodeems si eng séier Entschiedegung fir d'Affer versprach hat, &lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHayum2026&quot;&gt;Hayum, Danièle (30 May 2026). [https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html &quot;30 mai 1976: une explosion catastrophique a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''virgule.lu'' (in French)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; huet d'Colette Flesch d'Evenement als eng vun de schlëmmste Katastrophen an der Friddenszäit beschriwwen. 
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]</text>
      <sha1>qh323o08ql67ookcf463swmbchps6jw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680375</id>
      <parentid>2680374</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:11:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ugeluecht duerch d'Iwwersetze vun der Säit „[[:en:Special:Redirect/revision/1356944334|Pfaffenthal explosion]]“</comment>
      <origin>2680375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14178" sha1="gizlm15vydxsc63gu50p8h5pb82n8qr" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn.&lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 74-75. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;OS83&quot;&gt;{{Cite magazine|date=June 1983|title=Pfaffenthal : la réalité au-delà des clichés|magazine=Ons Stad|last=Hoffmann|first=Jean-Paul|url=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=5578399000150462224|page=3-6|issue=13|access-date=30 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|last=Pauly|first=Michel|publisher=Capybara Books|year=2022|ISBN=978-99959-43-46-2|pages=380|language=de}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel. &lt;ref name=&quot;kanner&quot; /&gt; : 64  Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 193 

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 

== Explosioun ==
Den 30. Mee 1976, um Sonndegowend um 21:20 Auer, hunn d'Awunner op 45 vun der Laurent-Menager-Strooss, e verdächtege Gasgeroch bemierkt an hunn doropshin d'Gaswierk vun der Stad ugeruff.  Zéng Minutte méi spéit war e Mann vun der Permanence vum Gaswierk op der Plaz, deen awer festgestallt huet, datt de Geroch net vum Gas kéim, well d'Leitungen intakt waren. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt;

Kuerz drop, géint 21:40 Auer, gouf et déi éischt Explosioun op der Nummer 3 vun der Rue du Pont, an am Café niewendrun.   D'Haus Nummer 3 ass bal komplett an e Koup gefall, wouduerch eng Fra an e Kand, déi ënnert de Steng begruewe goufen, ëm d'Liewe koumen. E Mann war an der Fënster blockéiert, well seng Been vu Gestécks ageklemmt waren.  &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; Duerch dës éischt Explosioun ware vill Leit aus hiren Haiser gelaf wat – zesumme mat der Tatsaach, datt vill aner Leit an de Caféen am Quartier ënnerwee waren – d'Zuel vun den Doudegen warscheinlech limitéiert huet. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt; D'Rettungsekippen déi um 21:56 Auer alarméiert goufen, sinn op d'Plaz gefuer, awer géint 22:10 Auer, wéi de Mann, deen an der Fënster stouch, gerett gouf, ass eng zweet Explosioun geschitt, déi als vill méi schlëmm wéi déi éischt beschriwwe gouf &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; an duerch déi e puer [[Gulli|Gullisdeckelen]] duerch d'Luucht geschleidert goufen. Mat engem [[Megaphon]] huet e Pompjeeschef d'Leit opgeruff, d'Géigend ze evakuéieren, fir méiglecherweis weider Affer ze verhënneren. &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/il-y-a-50-ans-une-serie-dexplosions-devastait-le-pfaffenthal-cetait-comme-a-la-guerre/}}&lt;/ref&gt; Am Ganzen koum et ongeféier zu enger hallef Dosen Explosiounen, déi warscheinlech duerch d'Feier no der éischter Explosioun, a Kombinatioun mat Gas verursaacht goufen&lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;/ref&gt;

Iwwer 100 Leit vun de Rettungekippe waren op der Plaz, dorënner Ambulanciere mat enger „Flott vun Ambulanzen“, [[Beruffspompjeeën]], [[Police grand-ducale|Police]], [[Gendarmerie grand-ducale|Gendarmerie]], [[Lëtzebuerger Arméi|Arméi]], [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Rout Kräiz]] a [[Protection civile]], mat Equippen aus der Stad an der Ënnerstëtzung vu [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]], [[Gemeng Mamer|Mamer]] a [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]]  . E puer Pompjeeën op der Plaz waren bis zu 29 Stonnen am Asaz. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;/ref&gt; Well de Geroch vu Gas flossof bis op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch|Weimerskirch]] ze riche war, gouf de Gas an enger Rëtsch Stroossen an der Noperschaft ofgespaart an et gouf e Schaumextrakt an Kanalisatioun gesprëtzt, fir weider Explosiounen ze verhënneren. &lt;ref name=&quot;LW070277&quot; /&gt; Méi spéit an der Nuecht sinn [[Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg|d'Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg]][[Colette Flesch|, Colette Flesch]], an den Inneminister [[Joseph Wohlfart|Jos Wohlfart]] op d'Plaz komm, fir sech e Bild vum Ausmooss vun den Explosiounen ze maachen. &lt;ref name=&quot;LW310576&quot; /&gt; Den nächsten Dag, an enger offizieller Erklärung virum Gemengerot an nodeems si eng séier Entschiedegung fir d'Affer versprach hat, &lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHayum2026&quot;&gt;Hayum, Danièle (30 May 2026). [https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html &quot;30 mai 1976: une explosion catastrophique a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''virgule.lu'' (in French)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; huet d'Colette Flesch d'Evenement als eng vun de schlëmmste Katastrophen an der Friddenszäit beschriwwen. 

== Affer a Folgen ==
[[Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_plaque_1976.jpg|miniatur|Erënnerungsplack un d'Affer op 3 an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]], do wou déi éischt Explosioun war]]
Dräi Leit koumen duerch d'Explosioun ëm d'Liewen; hir Läichen goufen den 31. Mee géint 2 Auer moies am Gestécks vun den Haiser 1 an 3 an der Rue du Pont gebuergen. D'Affer waren den 36 Joer ale Lëtzebuerger Emile „Mulles“ Mauer vu [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]],  déi 35 Joer al Portugisin Maria Da Conceição Antunes, gebuer zu Torres Vedras, an hire véier Joer ale Jong [ a ] Nuno Duarte Antunes Ramos.  &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;/ref&gt;

Tëscht 20 a 25 Leit goufe beim Accident blesséiert. Zwee Schwéierblesséierter goufen an der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Klinik zu Eich]] behandelt,  &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; e puer haten komplizéiert Bréch, Verbrennungen oder eng Gasvergëftung.  Ënnert de Blesséierte waren dräi Pompjeeën,  vun deenen ee vun engem Gullisdeckel deen duerch d'Loft geschliedert gouf, um Kapp getraff gouf. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHermes2016&quot;&gt;Hermes, Sophie (1 June 2016). [https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html &quot;Das Pfaffenthal erinnert sich&quot;]. ''[[Luxemburger Wort]]'' (in German)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; gradewéi e 5 Joer aalt Meedchen, dat no 7 Stonnen lieweg ënnert de Steng fonnt gouf. &lt;ref name=&quot;LW010676&quot; /&gt;

Verschidde Rapporte schwätze dovun, datt 150 bis 200 betraffen Awunner, déi an den Haiser laanscht d'Rue du Pont an d'Rue Laurent Menager gewunnt hunn, direkt no der Katastroph delocaliséiert goufen. Se haten all en Usproch op  „Afferzertifikat“ op onbestëmmt Zäit, mat deem hinnen eng temporär Ënnerkonft an enger Rei vu Gebaier, an d'Ënnerstëtzung vun de Sozialdéngschter vun der Stad zougestanen gouf.  Déi meescht Awunner, bis zu 93 an der éischter Nuecht, goufen an der [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Pafendaller Jugendherberg]] logéiert, anerer kruten en Ënnerdaach an enger Rei vun anere Gebaier am Pafendall, an anere Quartireen oder zu Esch-Uelzecht.   Bannent enger Woch konnten d'Awunner vun allen Haiser – ausser dräi an der Rue Laurent Menager – an hir Haiser zréckgoen, nodeems se vun Experten als bewunnbar ugesi goufen.  Am Ganzen hunn ongeféier 93 Leit hiert Doheem verluer,  entweder well et direkt zerstéiert gouf oder well et als onbewunnbar bewäert. &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt;

Dem Historiker [[Michel Pauly]] no war den Ëmgang mat de ville portugiseschen Awunner déi hu misste relogéiert ginn, problematesch. Et war keen Dolmetscher do, fir d'Kommunikatioun tëscht hinnen an de Verantwortleche vun der Stad ze garantéieren. D'Stad Lëtzebuerg hat geplangt, se temporär an der [[Kasär Grand-Duc Jean|Kasär]] um [[Härebierg]] ënnerzebréngen, obwuel der just e puer vun hinnen en Auto haten. Dofir, wéi de Pauly behaapt, hu si missen e puer Nuechten am [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] schlofen. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPauly2022&quot;&gt;[[Michel Pauly|Pauly, Michel]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (2022). ''Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten'' (in German). Capybara Books. p.&amp;nbsp;380. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-43-46-2|&lt;bdi&gt;978-99959-43-46-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt;
[[Fichier:Former_Palace_of_Justice_Luxembourg_City_2013-08.jpg|miniatur|De Justizpalais vun der Stad Lëtzebuerg (haut d'Sëtz [[Ministère des Affaires étrangères et européennes, de la Défense, de la Coopération et du Commerce extérieur|vum Ausseministère]] ), wou de Prozess stattfonnt huet]]
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]
[[Kategorie:Säite mat net nogekuckten Iwwersetzungen]]</text>
      <sha1>gizlm15vydxsc63gu50p8h5pb82n8qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680381</id>
      <parentid>2680375</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T15:35:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ugeluecht duerch d'Iwwersetze vun der Säit „[[:en:Special:Redirect/revision/1356944334|Pfaffenthal explosion]]“</comment>
      <origin>2680381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17107" sha1="hm3w0zwxru6m5ls4q5w33vqjk87ntql" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn.&lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 74-75. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;OS83&quot;&gt;{{Cite magazine|date=June 1983|title=Pfaffenthal : la réalité au-delà des clichés|magazine=Ons Stad|last=Hoffmann|first=Jean-Paul|url=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=5578399000150462224|page=3-6|issue=13|access-date=30 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|last=Pauly|first=Michel|publisher=Capybara Books|year=2022|ISBN=978-99959-43-46-2|pages=380|language=de}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel. &lt;ref name=&quot;kanner&quot; /&gt; : 64  Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 193 

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 

== Explosioun ==
Den 30. Mee 1976, um Sonndegowend um 21:20 Auer, hunn d'Awunner op 45 vun der Laurent-Menager-Strooss, e verdächtege Gasgeroch bemierkt an hunn doropshin d'Gaswierk vun der Stad ugeruff.  Zéng Minutte méi spéit war e Mann vun der Permanence vum Gaswierk op der Plaz, deen awer festgestallt huet, datt de Geroch net vum Gas kéim, well d'Leitungen intakt waren. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt;

Kuerz drop, géint 21:40 Auer, gouf et déi éischt Explosioun op der Nummer 3 vun der Rue du Pont, an am Café niewendrun.   D'Haus Nummer 3 ass bal komplett an e Koup gefall, wouduerch eng Fra an e Kand, déi ënnert de Steng begruewe goufen, ëm d'Liewe koumen. E Mann war an der Fënster blockéiert, well seng Been vu Gestécks ageklemmt waren.  &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; Duerch dës éischt Explosioun ware vill Leit aus hiren Haiser gelaf wat – zesumme mat der Tatsaach, datt vill aner Leit an de Caféen am Quartier ënnerwee waren – d'Zuel vun den Doudegen warscheinlech limitéiert huet. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt; D'Rettungsekippen déi um 21:56 Auer alarméiert goufen, sinn op d'Plaz gefuer, awer géint 22:10 Auer, wéi de Mann, deen an der Fënster stouch, gerett gouf, ass eng zweet Explosioun geschitt, déi als vill méi schlëmm wéi déi éischt beschriwwe gouf &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; an duerch déi e puer [[Gulli|Gullisdeckelen]] duerch d'Luucht geschleidert goufen. Mat engem [[Megaphon]] huet e Pompjeeschef d'Leit opgeruff, d'Géigend ze evakuéieren, fir méiglecherweis weider Affer ze verhënneren. &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/il-y-a-50-ans-une-serie-dexplosions-devastait-le-pfaffenthal-cetait-comme-a-la-guerre/}}&lt;/ref&gt; Am Ganzen koum et ongeféier zu enger hallef Dosen Explosiounen, déi warscheinlech duerch d'Feier no der éischter Explosioun, a Kombinatioun mat Gas verursaacht goufen&lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;/ref&gt;

Iwwer 100 Leit vun de Rettungekippe waren op der Plaz, dorënner Ambulanciere mat enger „Flott vun Ambulanzen“, [[Beruffspompjeeën]], [[Police grand-ducale|Police]], [[Gendarmerie grand-ducale|Gendarmerie]], [[Lëtzebuerger Arméi|Arméi]], [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Rout Kräiz]] a [[Protection civile]], mat Equippen aus der Stad an der Ënnerstëtzung vu [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]], [[Gemeng Mamer|Mamer]] a [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]]  . E puer Pompjeeën op der Plaz waren bis zu 29 Stonnen am Asaz. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;/ref&gt; Well de Geroch vu Gas flossof bis op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch|Weimerskirch]] ze riche war, gouf de Gas an enger Rëtsch Stroossen an der Noperschaft ofgespaart an et gouf e Schaumextrakt an Kanalisatioun gesprëtzt, fir weider Explosiounen ze verhënneren. &lt;ref name=&quot;LW070277&quot; /&gt; Méi spéit an der Nuecht sinn [[Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg|d'Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg]][[Colette Flesch|, Colette Flesch]], an den Inneminister [[Joseph Wohlfart|Jos Wohlfart]] op d'Plaz komm, fir sech e Bild vum Ausmooss vun den Explosiounen ze maachen. &lt;ref name=&quot;LW310576&quot; /&gt; Den nächsten Dag, an enger offizieller Erklärung virum Gemengerot an nodeems si eng séier Entschiedegung fir d'Affer versprach hat, &lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHayum2026&quot;&gt;Hayum, Danièle (30 May 2026). [https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html &quot;30 mai 1976: une explosion catastrophique a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''virgule.lu'' (in French)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; huet d'Colette Flesch d'Evenement als eng vun de schlëmmste Katastrophen an der Friddenszäit beschriwwen. 

== Affer a Follgen ==
[[Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_plaque_1976.jpg|miniatur|Erënnerungsplack un d'Affer op 3 an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]], do wou déi éischt Explosioun war]]
Dräi Leit koumen duerch d'Explosioun ëm d'Liewen; hir Läichen goufen den 31. Mee géint 2 Auer moies am Gestécks vun den Haiser 1 an 3 an der Rue du Pont gebuergen. D'Affer waren den 36 Joer ale Lëtzebuerger Emile „Mulles“ Mauer vu [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]],  déi 35 Joer al Portugisin Maria Da Conceição Antunes, gebuer zu Torres Vedras, an hire véier Joer ale Jong [ a ] Nuno Duarte Antunes Ramos.  &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;/ref&gt;

Tëscht 20 a 25 Leit goufe beim Accident blesséiert. Zwee Schwéierblesséierter goufen an der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Klinik zu Eich]] behandelt,  &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; e puer haten komplizéiert Bréch, Verbrennungen oder eng Gasvergëftung.  Ënnert de Blesséierte waren dräi Pompjeeën,  vun deenen ee vun engem Gullisdeckel deen duerch d'Loft geschliedert gouf, um Kapp getraff gouf. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHermes2016&quot;&gt;Hermes, Sophie (1 June 2016). [https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html &quot;Das Pfaffenthal erinnert sich&quot;]. ''[[Luxemburger Wort]]'' (in German)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; gradewéi e 5 Joer aalt Meedchen, dat no 7 Stonnen lieweg ënnert de Steng fonnt gouf. &lt;ref name=&quot;LW010676&quot; /&gt;

Verschidde Rapporte schwätze dovun, datt 150 bis 200 betraffen Awunner, déi an den Haiser laanscht d'Rue du Pont an d'Rue Laurent Menager gewunnt hunn, direkt no der Katastroph delocaliséiert goufen. Se haten all en Usproch op  „Afferzertifikat“ op onbestëmmt Zäit, mat deem hinnen eng temporär Ënnerkonft an enger Rei vu Gebaier, an d'Ënnerstëtzung vun de Sozialdéngschter vun der Stad zougestanen gouf.  Déi meescht Awunner, bis zu 93 an der éischter Nuecht, goufen an der [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Pafendaller Jugendherberg]] logéiert, anerer kruten en Ënnerdaach an enger Rei vun anere Gebaier am Pafendall, an anere Quartireen oder zu Esch-Uelzecht.   Bannent enger Woch konnten d'Awunner vun allen Haiser – ausser dräi an der Rue Laurent Menager – an hir Haiser zréckgoen, nodeems se vun Experten als bewunnbar ugesi goufen.  Am Ganzen hunn ongeféier 93 Leit hiert Doheem verluer,  entweder well et direkt zerstéiert gouf oder well et als onbewunnbar bewäert. &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt;

Dem Historiker [[Michel Pauly]] no war den Ëmgang mat de ville portugiseschen Awunner déi hu misste relogéiert ginn, problematesch. Et war keen Dolmetscher do, fir d'Kommunikatioun tëscht hinnen an de Verantwortleche vun der Stad ze garantéieren. D'Stad Lëtzebuerg hat geplangt, se temporär an der [[Kasär Grand-Duc Jean|Kasär]] um [[Härebierg]] ënnerzebréngen, obwuel der just e puer vun hinnen en Auto haten. Dofir, wéi de Pauly behaapt, hu si missen e puer Nuechten am [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] schlofen. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPauly2022&quot;&gt;[[Michel Pauly|Pauly, Michel]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (2022). ''Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten'' (in German). Capybara Books. p.&amp;nbsp;380. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-43-46-2|&lt;bdi&gt;978-99959-43-46-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt;

== Enquête a Prozess ==
[[Fichier:Former_Palace_of_Justice_Luxembourg_City_2013-08.jpg|miniatur|Dat [[Mansfeld-Gebai|fréiert Geriicht]] an der Stad Lëtzebuerg (haut de Sëtz [[Ministère des Affaires étrangères et européennes, de la Défense, de la Coopération et du Commerce extérieur|vum Ausseministère]]), wou de Prozess stattfonnt huet]]
D'Ursaach vun der Explosioun war net direkt kloer. Et gëtt erzielt, datt an der Woch no der Katastroph eng Rei vun Awunner aus Pafendall dovun ausgaange sinn, datt se duerch [[Äerdgas]] verursaacht gi wier.  Bis den 1. Juni gouf als Ursaach vun der Explosioun, no enger Fuite vu Bensinn gesicht, well Experten Dausende vu Liter Bensinn an der [[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]] festgestallt haten.  Den nächsten Dag gouf en Zeieruff publizéiert fir erauszefannen op den 30. Mee e Bensinnsgeroch an der Géigend bestoung oder ob een Informatiounen iwwer verdächteg Bensinnsliwwerungen den 29. oder 30. Mee hätt. 

De 4. Juni huet de [[Le Républicain Lorrain|Républicain Lorrain]] als éischt eng Nott vun der Police publizéiert, mat Conclusioounen aus enger grëndlecher Enquête vun der Police an de forenseschen Experten: den Owend vum 30. Mee sollt e Liwwerchauffer vun der Transportfirma [[Intralux]] am Depot vun der Pëtrolsfirma [[Elf Aquitaine (Lëtzebuerg)|Elf]] zu [[Zéisseng]] 10.000 Liter Benisnn, déi vun enger Liwwerung vum Dag virdrun iwwereg bliwwe waren, an en ënnerierdesche Reservetank pompelen. De Chauffer hat deen Tank virdrun nach ni benotzt   an huet – ouni et ze wëssen – déi 10 [[Fudder]] Bensinn an den ''Ölabscheider'' amplaz an den Tank lafe gelooss. Duerch den Iwwerlaf vum ''Ölabscheider'' ass de Bensinn dunn an d'Kanalisatioun komm &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html &quot;Luxembourg remembers horrific gas explosion, 40 years ago&quot;]. ''Luxembourg Times''. 30 May 2016.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; an a Richtung Pafendall, ee vun den niddregsten Punkten an der Stad  gelaf; d'Gase koumen esou an d'Kellere vum Quartier an hu sech do gesammelt. E Fonken, dee wéi et heescht, vun engem Frigoiskompressor koum, huet dunn d'Gasen an Bensinn ugefaangen, wouduerch déi éischt Explosioun entstanen ass. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://www.chronicle.lu/category/at-home/17206-procession-to-honour-victims-of-1976-explosion-in-pfaffenthal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=http://www.pfaffenthal.info/2016/05/lexplosion-du-30-mai-1976.html}}&lt;/ref&gt;
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]
[[Kategorie:Säite mat net nogekuckten Iwwersetzungen]]</text>
      <sha1>hm3w0zwxru6m5ls4q5w33vqjk87ntql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680386</id>
      <parentid>2680381</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T16:40:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ugeluecht duerch d'Iwwersetze vun der Säit „[[:en:Special:Redirect/revision/1356944334|Pfaffenthal explosion]]“</comment>
      <origin>2680386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28783" sha1="40pnhp6cn213k1ioip7k11oz4gi0kvy" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn.&lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 74-75. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;OS83&quot;&gt;{{Cite magazine|date=June 1983|title=Pfaffenthal : la réalité au-delà des clichés|magazine=Ons Stad|last=Hoffmann|first=Jean-Paul|url=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=5578399000150462224|page=3-6|issue=13|access-date=30 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|last=Pauly|first=Michel|publisher=Capybara Books|year=2022|ISBN=978-99959-43-46-2|pages=380|language=de}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel. &lt;ref name=&quot;kanner&quot; /&gt; : 64  Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 193 

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 

== Explosioun ==
Den 30. Mee 1976, um Sonndegowend um 21:20 Auer, hunn d'Awunner op 45 vun der Laurent-Menager-Strooss, e verdächtege Gasgeroch bemierkt an hunn doropshin d'Gaswierk vun der Stad ugeruff.  Zéng Minutte méi spéit war e Mann vun der Permanence vum Gaswierk op der Plaz, deen awer festgestallt huet, datt de Geroch net vum Gas kéim, well d'Leitungen intakt waren. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt;

Kuerz drop, géint 21:40 Auer, gouf et déi éischt Explosioun op der Nummer 3 vun der Rue du Pont, an am Café niewendrun.   D'Haus Nummer 3 ass bal komplett an e Koup gefall, wouduerch eng Fra an e Kand, déi ënnert de Steng begruewe goufen, ëm d'Liewe koumen. E Mann war an der Fënster blockéiert, well seng Been vu Gestécks ageklemmt waren.  &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; Duerch dës éischt Explosioun ware vill Leit aus hiren Haiser gelaf wat – zesumme mat der Tatsaach, datt vill aner Leit an de Caféen am Quartier ënnerwee waren – d'Zuel vun den Doudegen warscheinlech limitéiert huet. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt; D'Rettungsekippen déi um 21:56 Auer alarméiert goufen, sinn op d'Plaz gefuer, awer géint 22:10 Auer, wéi de Mann, deen an der Fënster stouch, gerett gouf, ass eng zweet Explosioun geschitt, déi als vill méi schlëmm wéi déi éischt beschriwwe gouf &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; an duerch déi e puer [[Gulli|Gullisdeckelen]] duerch d'Luucht geschleidert goufen. Mat engem [[Megaphon]] huet e Pompjeeschef d'Leit opgeruff, d'Géigend ze evakuéieren, fir méiglecherweis weider Affer ze verhënneren. &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/il-y-a-50-ans-une-serie-dexplosions-devastait-le-pfaffenthal-cetait-comme-a-la-guerre/}}&lt;/ref&gt; Am Ganzen koum et ongeféier zu enger hallef Dosen Explosiounen, déi warscheinlech duerch d'Feier no der éischter Explosioun, a Kombinatioun mat Gas verursaacht goufen&lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;/ref&gt;

Iwwer 100 Leit vun de Rettungekippe waren op der Plaz, dorënner Ambulanciere mat enger „Flott vun Ambulanzen“, [[Beruffspompjeeën]], [[Police grand-ducale|Police]], [[Gendarmerie grand-ducale|Gendarmerie]], [[Lëtzebuerger Arméi|Arméi]], [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Rout Kräiz]] a [[Protection civile]], mat Equippen aus der Stad an der Ënnerstëtzung vu [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]], [[Gemeng Mamer|Mamer]] a [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]]  . E puer Pompjeeën op der Plaz waren bis zu 29 Stonnen am Asaz. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;/ref&gt; Well de Geroch vu Gas flossof bis op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch|Weimerskirch]] ze riche war, gouf de Gas an enger Rëtsch Stroossen an der Noperschaft ofgespaart an et gouf e Schaumextrakt an Kanalisatioun gesprëtzt, fir weider Explosiounen ze verhënneren. &lt;ref name=&quot;LW070277&quot; /&gt; Méi spéit an der Nuecht sinn [[Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg|d'Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg]][[Colette Flesch|, Colette Flesch]], an den Inneminister [[Joseph Wohlfart|Jos Wohlfart]] op d'Plaz komm, fir sech e Bild vum Ausmooss vun den Explosiounen ze maachen. &lt;ref name=&quot;LW310576&quot; /&gt; Den nächsten Dag, an enger offizieller Erklärung virum Gemengerot an nodeems si eng séier Entschiedegung fir d'Affer versprach hat, &lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHayum2026&quot;&gt;Hayum, Danièle (30 May 2026). [https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html &quot;30 mai 1976: une explosion catastrophique a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''virgule.lu'' (in French)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; huet d'Colette Flesch d'Evenement als eng vun de schlëmmste Katastrophen an der Friddenszäit beschriwwen. 

== Affer a Follgen ==
[[Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_plaque_1976.jpg|miniatur|Erënnerungsplack un d'Affer op 3 an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]], do wou déi éischt Explosioun war]]
Dräi Leit koumen duerch d'Explosioun ëm d'Liewen; hir Läichen goufen den 31. Mee géint 2 Auer moies am Gestécks vun den Haiser 1 an 3 an der Rue du Pont gebuergen. D'Affer waren den 36 Joer ale Lëtzebuerger Emile „Mulles“ Mauer vu [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]],  déi 35 Joer al Portugisin Maria Da Conceição Antunes, gebuer zu Torres Vedras, an hire véier Joer ale Jong [ a ] Nuno Duarte Antunes Ramos.  &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;/ref&gt;

Tëscht 20 a 25 Leit goufe beim Accident blesséiert. Zwee Schwéierblesséierter goufen an der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Klinik zu Eich]] behandelt,  &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; e puer haten komplizéiert Bréch, Verbrennungen oder eng Gasvergëftung.  Ënnert de Blesséierte waren dräi Pompjeeën,  vun deenen ee vun engem Gullisdeckel deen duerch d'Loft geschliedert gouf, um Kapp getraff gouf. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHermes2016&quot;&gt;Hermes, Sophie (1 June 2016). [https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html &quot;Das Pfaffenthal erinnert sich&quot;]. ''[[Luxemburger Wort]]'' (in German)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; gradewéi e 5 Joer aalt Meedchen, dat no 7 Stonnen lieweg ënnert de Steng fonnt gouf. &lt;ref name=&quot;LW010676&quot; /&gt;

Verschidde Rapporte schwätze dovun, datt 150 bis 200 betraffen Awunner, déi an den Haiser laanscht d'Rue du Pont an d'Rue Laurent Menager gewunnt hunn, direkt no der Katastroph delocaliséiert goufen. Se haten all en Usproch op  „Afferzertifikat“ op onbestëmmt Zäit, mat deem hinnen eng temporär Ënnerkonft an enger Rei vu Gebaier, an d'Ënnerstëtzung vun de Sozialdéngschter vun der Stad zougestanen gouf.  Déi meescht Awunner, bis zu 93 an der éischter Nuecht, goufen an der [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Pafendaller Jugendherberg]] logéiert, anerer kruten en Ënnerdaach an enger Rei vun anere Gebaier am Pafendall, an anere Quartireen oder zu Esch-Uelzecht.   Bannent enger Woch konnten d'Awunner vun allen Haiser – ausser dräi an der Rue Laurent Menager – an hir Haiser zréckgoen, nodeems se vun Experten als bewunnbar ugesi goufen.  Am Ganzen hunn ongeféier 93 Leit hiert Doheem verluer,  entweder well et direkt zerstéiert gouf oder well et als onbewunnbar bewäert. &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt;

Dem Historiker [[Michel Pauly]] no war den Ëmgang mat de ville portugiseschen Awunner déi hu misste relogéiert ginn, problematesch. Et war keen Dolmetscher do, fir d'Kommunikatioun tëscht hinnen an de Verantwortleche vun der Stad ze garantéieren. D'Stad Lëtzebuerg hat geplangt, se temporär an der [[Kasär Grand-Duc Jean|Kasär]] um [[Härebierg]] ënnerzebréngen, obwuel der just e puer vun hinnen en Auto haten. Dofir, wéi de Pauly behaapt, hu si missen e puer Nuechten am [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] schlofen. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPauly2022&quot;&gt;[[Michel Pauly|Pauly, Michel]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (2022). ''Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten'' (in German). Capybara Books. p.&amp;nbsp;380. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-43-46-2|&lt;bdi&gt;978-99959-43-46-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt;

== Enquête a Prozess ==
[[Fichier:Former_Palace_of_Justice_Luxembourg_City_2013-08.jpg|miniatur|Dat [[Mansfeld-Gebai|fréiert Geriicht]] an der Stad Lëtzebuerg (haut de Sëtz [[Ministère des Affaires étrangères et européennes, de la Défense, de la Coopération et du Commerce extérieur|vum Ausseministère]]), wou de Prozess stattfonnt huet]]
D'Ursaach vun der Explosioun war net direkt kloer. Et gëtt erzielt, datt an der Woch no der Katastroph eng Rei vun Awunner aus Pafendall dovun ausgaange sinn, datt se duerch [[Äerdgas]] verursaacht gi wier.  Bis den 1. Juni gouf als Ursaach vun der Explosioun, no enger Fuite vu Bensinn gesicht, well Experten Dausende vu Liter Bensinn an der [[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]] festgestallt haten.  Den nächsten Dag gouf en Zeieruff publizéiert fir erauszefannen op den 30. Mee e Bensinnsgeroch an der Géigend bestoung oder ob een Informatiounen iwwer verdächteg Bensinnsliwwerungen den 29. oder 30. Mee hätt. 

De 4. Juni huet de [[Le Républicain Lorrain|Républicain Lorrain]] als éischten eng Nott vun der Police publizéiert, mat Conclusioounen aus enger grëndlecher Enquête vun der Police an de forenseschen Experten: den Owend vum 30. Mee sollt e Liwwerchauffer vun der Transportfirma [[Intralux]] am Depot vun der Pëtrolsfirma [[Elf Aquitaine (Lëtzebuerg)|Elf]] zu [[Zéisseng]] 10.000 Liter Benisnn, déi vun enger Liwwerung vum Dag virdrun iwwereg bliwwe waren, an en ënnerierdesche Reservetank pompelen. De Chauffer hat deen Tank virdrun nach ni benotzt   an huet – ouni et ze wëssen – déi 10 [[Fudder]] Bensinn an den ''Ölabscheider'' amplaz an den Tank lafe gelooss. Duerch den Iwwerlaf vum ''Ölabscheider'' ass de Bensinn dunn an d'Kanalisatioun komm &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html &quot;Luxembourg remembers horrific gas explosion, 40 years ago&quot;]. ''Luxembourg Times''. 30 May 2016.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; an a Richtung Pafendall, ee vun den niddregsten Punkten an der Stad  gelaf; d'Gase koumen esou an d'Kellere vum Quartier an hu sech do gesammelt. E Fonken, dee wéi et heescht, vun engem Frigoiskompressor koum, huet dunn d'Gasen an Bensinn ugefaangen, wouduerch déi éischt Explosioun entstanen ass. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://www.chronicle.lu/category/at-home/17206-procession-to-honour-victims-of-1976-explosion-in-pfaffenthal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=http://www.pfaffenthal.info/2016/05/lexplosion-du-30-mai-1976.html}}&lt;/ref&gt;

Et gouf matgedeelt, datt de Chauffer, deen am Feeler war, sech selwer gemellt huet a verhéiert awer net verhaft gouf, well hien eréischt e puer Wochen fir d'Firma geschafft hat a mat de Systemer an der Ariichtung net vertraut war.  

De Prozess iwwer d'Explosioun huet de 25. Mäerz 1981 virum [[Polizeigeriicht (Lëtzebuerg)|Polizeigeriicht Lëtzebuerg]] ugefaangen.  Dräi Persoune waren ugeklot: de Liwwerant Remy Faber, dee fir dat falscht Afëlle vum Bensinn verantwortlech war, an d'Bridder Ernest a Marcel Ehlinger, déi zum Zäitpunkt vun der Explosioun Direktere vun Elf respektiv Intralux waren.  Déi zentral Fro vum Prozess war, ob d'Explosioun duerch Bensinnsdämp verursaacht gouf, wéi d'Police an den Deeg no der Katastroph festgestallt hat, oder duerch eng Gasfuite, wéi d'Verdeedeger argumentéiert hunn. &lt;ref name=&quot;T260381&quot; /&gt;  Nodeems eng Rei vun Experten gehéiert goufen, huet d'Geriicht d'Theorie vun de Bensinnsdämp confirméiert; de Remy Faber an de Marcel Ehlinger goufen den 8. Juli fräigesprach an den Ernest Ehlinger zu enger Prisongsstrof op Sursis vun 8 Méint an enger Geldstrof vun 100.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] veruerteelt; do dernieft sollt e 5 Millioune Frang Schuedenersaz un dräi Versécherungsgesellschaften bezuelen. &lt;ref name=&quot;T080781&quot; /&gt;

== Neiopbau ==

=== Planung ===
[[Fichier:Beim_Béinchen_03.jpg|miniatur|D'Wunnhaiser ''Beim Béinchen'', déi op der Plaz vum ofgerappte Wunnblock gebaut goufen, vun der Rue du Pont aus gesinn]]
Iwwer 20 Haiser goufen duerch d'Explosioun beschiedegt, an obwuel déi meescht duerno nach stoungen, gouf de ganze Block schlussendlech ofgerappt. D'Haiser Nummer 1 an 3 an der Rue du Pont goufen direkt ofgerappt,  iwwerdeems op d'mannst 17 anerer, déi als onbewunnbar oder net erhalenswäert ugesi goufen, vum 15. Juni un ofgerappt goufen. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 195 

An den Deeg no der Katastroph huet d'Buergermeeschtesch Flesch erkläert, datt d'Rekonstruktioun vum Pafendall eng „absolut Prioritéit“ wier, an datt de Prozess souwuel den architektonesche Charakter vum Quartier wéi och de Bedierfnesser vun den Awunner berécksiichtege misst. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 195  E Masterplang fir d'Rekonstruktioun, op der Basis vun de bestoende Pläng vum Architektegrupp ''Ewert-Haagen-Jagen'', an déi de Januar virdrun guttgeheescht gi waren, gouf am September 1976 guttgeheescht.  &lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 195  E séieren Opbau sollt duerch d'Tatsaach, datt bal de ganze Terrain scho virdrun der Stad Lëtzebuerg gehéiert huet, erliichtert ginn.  Trotzdeem, wéinst der ausgedréckter Noutwennegkeet, sécherzestellen, datt keng änlech Katastroph an Zukunft geschitt, an duerch de Retard vum Gemengerot bei der Geneemegung vun engem definitive Plang fir den Neibbau, huet et bis September 1977 gedauert, bis iwwer en Architekteconcours decidéiert gouf, an duerno bis Juni 1978, ier et mam Schantje lass gaangen ass.&lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 196 

Am Oktober 1978 goufen d'Architekte ''Fritsch, Herr an Huybenrechts'' als Gewënner vum Concours bekannt ginn.  Hiert Konzept, dat aus Holland staamt,  huet sech op en zentralen Haff konzentréiert, op deen ee vun de Haiser ronderèem kucke kann a sech architektonesch mam Rescht vum Quartier vermësche géif; de Projet huet 39 Haiser fir am Ganzen ongeféier 120 Awunner begraff. &lt;ref name=&quot;LW280577&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 119  Och wann de Bau kuerz drop hätt sollen ufänken, sou koum et zu weidere Verspéidungen; nieft ongeplanten technesche Schwieregkeeten um Terrain, goufen déi initial Baukäschte vun 149 Millioune [[Lëtzebuerger Frang|LUF]] vum [[Schäfferot|Gemengerot]] als ze héich ugesinn, an dee gefuerdert huet, datt de Projet misst ugepasst ginn, wat zu engem Retard vun e puer weidere Joer gefouert huet. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 197-198  Um fënnefte Joresdag vun der Katastroph, am Joer 1981, gouf eng Protestmanifestatioun organiséert, un där bis zu 200 Leit a [[Trauer|Trauerkleeder]] deelgeholl hunn, an déi aus Protest wéinst de Verspéidungen op dem nach ëmmer eidelen Terrain e symbolesche [[Grondsteen]]  geluecht hunn. 

=== Bau a Rehabilitatioun ===
[[Fichier:Beim_Béinchen_04.jpg|miniatur|''Beim Béinchen'', vun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] aus gekuckt]]
D' Baugeneemegung fir déi definitiv Versioun vum Projet gouf am August 1982 guttgeheescht; et bestoung aus 12 Eenfamilljenhaiser, 17 Appartementer, 4 Studioenr, engem Café, engem Butték an engem Gemeinschaftssall, fir e Präis deen sech schlussendlech op 230 Millioune LUF betziffere sollt.  &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 199  De Grondstee fir de Wunnengsprojet ''Beim Béinchen'' (och alt ''Um Béinchen'' genannt) gouf de 25. Februar 1983 geluecht, woubäi déi haiteg Buergermeeschtesch [[Lydie Polfer]] den éischte [[Spuedestéch]] gemaach huet.  &lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 199  De Bau huet eppes iwwer dräi Joer gedauert, an d'Aweiungszeremonie, bei där d'Lydie Polfer eng Plack fir d'Affer vun der Explosioun devoiléiert huet, war den 20. September 1986, gutt zéng Joer no der Katastroph. &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; 

All d'Wunnengen goufen als Sozialwunnengen zur Verfügung gestallt, andeems se vun engem Gesetz profitéiert hunn, dat 1979 vun der [[Chamber]] wärend der Planungsphase vum Projet ugeholl gouf, an dat fir d'éischt Kéier e formelle Status fir Sozialwunnengen zu Lëtzebuerg geschaf huet.  &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 197  Obwuel et en ursprénglecht Zil vum Neibauprojet war, déi fréier Awunner, déi zeréck wollten, do ënnerzebréngen, hu just 8 Familljen dat gemaach, &lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMeyrathOudendijk2024&quot;&gt;Meyrath, Alannah; Oudendijk, Josh (2 October 2024). [https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915 &quot;Remembering Luxembourg's worst gas explosion: video&quot;]. ''RTL Today''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; absënns well déi meescht schonn eng permanent Wunneng enzwousch anescht fonnt haten.   Bis zu engem gewësse Grad huet dësen „Austausch“ vun Awunner zu enger soziologescher Rekompositioun vum Quartier gefouert, wat dem Jean-André Stammet, dem President vum lokalen Interesseveräin no, d'„Zerstéierung vum soziologesche Stoff [vum Quartier]“ markéiert huet. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 10 
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]
[[Kategorie:Säite mat net nogekuckten Iwwersetzungen]]</text>
      <sha1>40pnhp6cn213k1ioip7k11oz4gi0kvy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680387</id>
      <parentid>2680386</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T16:52:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <origin>2680387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27908" sha1="p8rgu9nms1opm8ne7l28j9kxdqstxwb" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn&lt;ref&gt;{{Cite book|Titel=Kanner o Kanner: eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|ISBN=978-99959-0-852-2.|Editeur=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|Verlag=Saint-Paul|Datum=2023|Oplo=2. Oplo|Säiten=S. 74-75}}&lt;/ref&gt;. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/|Titel=Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal|Gekuckt=2026-05-31|Auteur=Alexandra Parachini|Sprooch=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=13937349626668329440|Titel=Pfaffenthal|Gekuckt=31.05.2026|Auteur=Jean-Paul Hoffmann|Datum=1983|Wierk=onsstad|Säiten=Nr 13, S. 3 – 6|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|last=Pauly|first=Michel|publisher=Capybara Books|year=2022|ISBN=978-99959-43-46-2|pages=380|language=de}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel. &lt;ref name=&quot;kanner&quot; /&gt; : 64  Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 193 

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 

== Explosioun ==
Den 30. Mee 1976, um Sonndegowend um 21:20 Auer, hunn d'Awunner op 45 vun der Laurent-Menager-Strooss, e verdächtege Gasgeroch bemierkt an hunn doropshin d'Gaswierk vun der Stad ugeruff.  Zéng Minutte méi spéit war e Mann vun der Permanence vum Gaswierk op der Plaz, deen awer festgestallt huet, datt de Geroch net vum Gas kéim, well d'Leitungen intakt waren. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt;

Kuerz drop, géint 21:40 Auer, gouf et déi éischt Explosioun op der Nummer 3 vun der Rue du Pont, an am Café niewendrun.   D'Haus Nummer 3 ass bal komplett an e Koup gefall, wouduerch eng Fra an e Kand, déi ënnert de Steng begruewe goufen, ëm d'Liewe koumen. E Mann war an der Fënster blockéiert, well seng Been vu Gestécks ageklemmt waren.  &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; Duerch dës éischt Explosioun ware vill Leit aus hiren Haiser gelaf wat – zesumme mat der Tatsaach, datt vill aner Leit an de Caféen am Quartier ënnerwee waren – d'Zuel vun den Doudegen warscheinlech limitéiert huet. &lt;ref name=&quot;revue050676&quot; /&gt; D'Rettungsekippen déi um 21:56 Auer alarméiert goufen, sinn op d'Plaz gefuer, awer géint 22:10 Auer, wéi de Mann, deen an der Fënster stouch, gerett gouf, ass eng zweet Explosioun geschitt, déi als vill méi schlëmm wéi déi éischt beschriwwe gouf &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; an duerch déi e puer [[Gulli|Gullisdeckelen]] duerch d'Luucht geschleidert goufen. Mat engem [[Megaphon]] huet e Pompjeeschef d'Leit opgeruff, d'Géigend ze evakuéieren, fir méiglecherweis weider Affer ze verhënneren. &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/il-y-a-50-ans-une-serie-dexplosions-devastait-le-pfaffenthal-cetait-comme-a-la-guerre/}}&lt;/ref&gt; Am Ganzen koum et ongeféier zu enger hallef Dosen Explosiounen, déi warscheinlech duerch d'Feier no der éischter Explosioun, a Kombinatioun mat Gas verursaacht goufen&lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;/ref&gt;

Iwwer 100 Leit vun de Rettungekippe waren op der Plaz, dorënner Ambulanciere mat enger „Flott vun Ambulanzen“, [[Beruffspompjeeën]], [[Police grand-ducale|Police]], [[Gendarmerie grand-ducale|Gendarmerie]], [[Lëtzebuerger Arméi|Arméi]], [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Rout Kräiz]] a [[Protection civile]], mat Equippen aus der Stad an der Ënnerstëtzung vu [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]], [[Gemeng Mamer|Mamer]] a [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]]  . E puer Pompjeeën op der Plaz waren bis zu 29 Stonnen am Asaz. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;/ref&gt; Well de Geroch vu Gas flossof bis op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch|Weimerskirch]] ze riche war, gouf de Gas an enger Rëtsch Stroossen an der Noperschaft ofgespaart an et gouf e Schaumextrakt an Kanalisatioun gesprëtzt, fir weider Explosiounen ze verhënneren. &lt;ref name=&quot;LW070277&quot; /&gt; Méi spéit an der Nuecht sinn [[Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg|d'Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg]][[Colette Flesch|, Colette Flesch]], an den Inneminister [[Joseph Wohlfart|Jos Wohlfart]] op d'Plaz komm, fir sech e Bild vum Ausmooss vun den Explosiounen ze maachen. &lt;ref name=&quot;LW310576&quot; /&gt; Den nächsten Dag, an enger offizieller Erklärung virum Gemengerot an nodeems si eng séier Entschiedegung fir d'Affer versprach hat, &lt;ref name=&quot;virgule26&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHayum2026&quot;&gt;Hayum, Danièle (30 May 2026). [https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html &quot;30 mai 1976: une explosion catastrophique a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''virgule.lu'' (in French)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; huet d'Colette Flesch d'Evenement als eng vun de schlëmmste Katastrophen an der Friddenszäit beschriwwen. 

== Affer a Follgen ==
[[Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_plaque_1976.jpg|miniatur|Erënnerungsplack un d'Affer op 3 an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]], do wou déi éischt Explosioun war]]
Dräi Leit koumen duerch d'Explosioun ëm d'Liewen; hir Läichen goufen den 31. Mee géint 2 Auer moies am Gestécks vun den Haiser 1 an 3 an der Rue du Pont gebuergen. D'Affer waren den 36 Joer ale Lëtzebuerger Emile „Mulles“ Mauer vu [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]],  déi 35 Joer al Portugisin Maria Da Conceição Antunes, gebuer zu Torres Vedras, an hire véier Joer ale Jong [ a ] Nuno Duarte Antunes Ramos.  &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;/ref&gt;

Tëscht 20 a 25 Leit goufe beim Accident blesséiert. Zwee Schwéierblesséierter goufen an der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Klinik zu Eich]] behandelt,  &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; e puer haten komplizéiert Bréch, Verbrennungen oder eng Gasvergëftung.  Ënnert de Blesséierte waren dräi Pompjeeën,  vun deenen ee vun engem Gullisdeckel deen duerch d'Loft geschliedert gouf, um Kapp getraff gouf. &lt;ref name=&quot;LW010616&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFHermes2016&quot;&gt;Hermes, Sophie (1 June 2016). [https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html &quot;Das Pfaffenthal erinnert sich&quot;]. ''[[Luxemburger Wort]]'' (in German)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; gradewéi e 5 Joer aalt Meedchen, dat no 7 Stonnen lieweg ënnert de Steng fonnt gouf. &lt;ref name=&quot;LW010676&quot; /&gt;

Verschidde Rapporte schwätze dovun, datt 150 bis 200 betraffen Awunner, déi an den Haiser laanscht d'Rue du Pont an d'Rue Laurent Menager gewunnt hunn, direkt no der Katastroph delocaliséiert goufen. Se haten all en Usproch op  „Afferzertifikat“ op onbestëmmt Zäit, mat deem hinnen eng temporär Ënnerkonft an enger Rei vu Gebaier, an d'Ënnerstëtzung vun de Sozialdéngschter vun der Stad zougestanen gouf.  Déi meescht Awunner, bis zu 93 an der éischter Nuecht, goufen an der [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Pafendaller Jugendherberg]] logéiert, anerer kruten en Ënnerdaach an enger Rei vun anere Gebaier am Pafendall, an anere Quartireen oder zu Esch-Uelzecht.   Bannent enger Woch konnten d'Awunner vun allen Haiser – ausser dräi an der Rue Laurent Menager – an hir Haiser zréckgoen, nodeems se vun Experten als bewunnbar ugesi goufen.  Am Ganzen hunn ongeféier 93 Leit hiert Doheem verluer,  entweder well et direkt zerstéiert gouf oder well et als onbewunnbar bewäert. &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt;

Dem Historiker [[Michel Pauly]] no war den Ëmgang mat de ville portugiseschen Awunner déi hu misste relogéiert ginn, problematesch. Et war keen Dolmetscher do, fir d'Kommunikatioun tëscht hinnen an de Verantwortleche vun der Stad ze garantéieren. D'Stad Lëtzebuerg hat geplangt, se temporär an der [[Kasär Grand-Duc Jean|Kasär]] um [[Härebierg]] ënnerzebréngen, obwuel der just e puer vun hinnen en Auto haten. Dofir, wéi de Pauly behaapt, hu si missen e puer Nuechten am [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] schlofen. &lt;ref name=&quot;Pauly&quot;&gt;{{Cite book|title=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFPauly2022&quot;&gt;[[Michel Pauly|Pauly, Michel]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (2022). ''Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten'' (in German). Capybara Books. p.&amp;nbsp;380. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-43-46-2|&lt;bdi&gt;978-99959-43-46-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt;

== Enquête a Prozess ==
[[Fichier:Former_Palace_of_Justice_Luxembourg_City_2013-08.jpg|miniatur|Dat [[Mansfeld-Gebai|fréiert Geriicht]] an der Stad Lëtzebuerg (haut de Sëtz [[Ministère des Affaires étrangères et européennes, de la Défense, de la Coopération et du Commerce extérieur|vum Ausseministère]]), wou de Prozess stattfonnt huet]]
D'Ursaach vun der Explosioun war net direkt kloer. Et gëtt erzielt, datt an der Woch no der Katastroph eng Rei vun Awunner aus Pafendall dovun ausgaange sinn, datt se duerch [[Äerdgas]] verursaacht gi wier.  Bis den 1. Juni gouf als Ursaach vun der Explosioun, no enger Fuite vu Bensinn gesicht, well Experten Dausende vu Liter Bensinn an der [[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]] festgestallt haten.  Den nächsten Dag gouf en Zeieruff publizéiert fir erauszefannen op den 30. Mee e Bensinnsgeroch an der Géigend bestoung oder ob een Informatiounen iwwer verdächteg Bensinnsliwwerungen den 29. oder 30. Mee hätt. 

De 4. Juni huet de [[Le Républicain Lorrain|Républicain Lorrain]] als éischten eng Nott vun der Police publizéiert, mat Conclusioounen aus enger grëndlecher Enquête vun der Police an de forenseschen Experten: den Owend vum 30. Mee sollt e Liwwerchauffer vun der Transportfirma [[Intralux]] am Depot vun der Pëtrolsfirma [[Elf Aquitaine (Lëtzebuerg)|Elf]] zu [[Zéisseng]] 10.000 Liter Benisnn, déi vun enger Liwwerung vum Dag virdrun iwwereg bliwwe waren, an en ënnerierdesche Reservetank pompelen. De Chauffer hat deen Tank virdrun nach ni benotzt   an huet – ouni et ze wëssen – déi 10 [[Fudder]] Bensinn an den ''Ölabscheider'' amplaz an den Tank lafe gelooss. Duerch den Iwwerlaf vum ''Ölabscheider'' ass de Bensinn dunn an d'Kanalisatioun komm &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html &quot;Luxembourg remembers horrific gas explosion, 40 years ago&quot;]. ''Luxembourg Times''. 30 May 2016.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; an a Richtung Pafendall, ee vun den niddregsten Punkten an der Stad  gelaf; d'Gase koumen esou an d'Kellere vum Quartier an hu sech do gesammelt. E Fonken, dee wéi et heescht, vun engem Frigoiskompressor koum, huet dunn d'Gasen an Bensinn ugefaangen, wouduerch déi éischt Explosioun entstanen ass. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://www.chronicle.lu/category/at-home/17206-procession-to-honour-victims-of-1976-explosion-in-pfaffenthal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=http://www.pfaffenthal.info/2016/05/lexplosion-du-30-mai-1976.html}}&lt;/ref&gt;

Et gouf matgedeelt, datt de Chauffer, deen am Feeler war, sech selwer gemellt huet a verhéiert awer net verhaft gouf, well hien eréischt e puer Wochen fir d'Firma geschafft hat a mat de Systemer an der Ariichtung net vertraut war.  

De Prozess iwwer d'Explosioun huet de 25. Mäerz 1981 virum [[Polizeigeriicht (Lëtzebuerg)|Polizeigeriicht Lëtzebuerg]] ugefaangen.  Dräi Persoune waren ugeklot: de Liwwerant Remy Faber, dee fir dat falscht Afëlle vum Bensinn verantwortlech war, an d'Bridder Ernest a Marcel Ehlinger, déi zum Zäitpunkt vun der Explosioun Direktere vun Elf respektiv Intralux waren.  Déi zentral Fro vum Prozess war, ob d'Explosioun duerch Bensinnsdämp verursaacht gouf, wéi d'Police an den Deeg no der Katastroph festgestallt hat, oder duerch eng Gasfuite, wéi d'Verdeedeger argumentéiert hunn. &lt;ref name=&quot;T260381&quot; /&gt;  Nodeems eng Rei vun Experten gehéiert goufen, huet d'Geriicht d'Theorie vun de Bensinnsdämp confirméiert; de Remy Faber an de Marcel Ehlinger goufen den 8. Juli fräigesprach an den Ernest Ehlinger zu enger Prisongsstrof op Sursis vun 8 Méint an enger Geldstrof vun 100.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] veruerteelt; do dernieft sollt e 5 Millioune Frang Schuedenersaz un dräi Versécherungsgesellschaften bezuelen. &lt;ref name=&quot;T080781&quot; /&gt;

== Neiopbau ==

=== Planung ===
[[Fichier:Beim_Béinchen_03.jpg|miniatur|D'Wunnhaiser ''Beim Béinchen'', déi op der Plaz vum ofgerappte Wunnblock gebaut goufen, vun der Rue du Pont aus gesinn]]
Iwwer 20 Haiser goufen duerch d'Explosioun beschiedegt, an obwuel déi meescht duerno nach stoungen, gouf de ganze Block schlussendlech ofgerappt. D'Haiser Nummer 1 an 3 an der Rue du Pont goufen direkt ofgerappt,  iwwerdeems op d'mannst 17 anerer, déi als onbewunnbar oder net erhalenswäert ugesi goufen, vum 15. Juni un ofgerappt goufen. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 195 

An den Deeg no der Katastroph huet d'Buergermeeschtesch Flesch erkläert, datt d'Rekonstruktioun vum Pafendall eng „absolut Prioritéit“ wier, an datt de Prozess souwuel den architektonesche Charakter vum Quartier wéi och de Bedierfnesser vun den Awunner berécksiichtege misst. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 195  E Masterplang fir d'Rekonstruktioun, op der Basis vun de bestoende Pläng vum Architektegrupp ''Ewert-Haagen-Jagen'', an déi de Januar virdrun guttgeheescht gi waren, gouf am September 1976 guttgeheescht.  &lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 195  E séieren Opbau sollt duerch d'Tatsaach, datt bal de ganze Terrain scho virdrun der Stad Lëtzebuerg gehéiert huet, erliichtert ginn.  Trotzdeem, wéinst der ausgedréckter Noutwennegkeet, sécherzestellen, datt keng änlech Katastroph an Zukunft geschitt, an duerch de Retard vum Gemengerot bei der Geneemegung vun engem definitive Plang fir den Neibbau, huet et bis September 1977 gedauert, bis iwwer en Architekteconcours decidéiert gouf, an duerno bis Juni 1978, ier et mam Schantje lass gaangen ass.&lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 196 

Am Oktober 1978 goufen d'Architekte ''Fritsch, Herr an Huybenrechts'' als Gewënner vum Concours bekannt ginn.  Hiert Konzept, dat aus Holland staamt,  huet sech op en zentralen Haff konzentréiert, op deen ee vun de Haiser ronderèem kucke kann a sech architektonesch mam Rescht vum Quartier vermësche géif; de Projet huet 39 Haiser fir am Ganzen ongeféier 120 Awunner begraff. &lt;ref name=&quot;LW280577&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 119  Och wann de Bau kuerz drop hätt sollen ufänken, sou koum et zu weidere Verspéidungen; nieft ongeplanten technesche Schwieregkeeten um Terrain, goufen déi initial Baukäschte vun 149 Millioune [[Lëtzebuerger Frang|LUF]] vum [[Schäfferot|Gemengerot]] als ze héich ugesinn, an dee gefuerdert huet, datt de Projet misst ugepasst ginn, wat zu engem Retard vun e puer weidere Joer gefouert huet. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 197-198  Um fënnefte Joresdag vun der Katastroph, am Joer 1981, gouf eng Protestmanifestatioun organiséert, un där bis zu 200 Leit a [[Trauer|Trauerkleeder]] deelgeholl hunn, an déi aus Protest wéinst de Verspéidungen op dem nach ëmmer eidelen Terrain e symbolesche [[Grondsteen]]  geluecht hunn. 

=== Bau a Rehabilitatioun ===
[[Fichier:Beim_Béinchen_04.jpg|miniatur|''Beim Béinchen'', vun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] aus gekuckt]]
D' Baugeneemegung fir déi definitiv Versioun vum Projet gouf am August 1982 guttgeheescht; et bestoung aus 12 Eenfamilljenhaiser, 17 Appartementer, 4 Studioenr, engem Café, engem Butték an engem Gemeinschaftssall, fir e Präis deen sech schlussendlech op 230 Millioune LUF betziffere sollt.  &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 199  De Grondstee fir de Wunnengsprojet ''Beim Béinchen'' (och alt ''Um Béinchen'' genannt) gouf de 25. Februar 1983 geluecht, woubäi déi haiteg Buergermeeschtesch [[Lydie Polfer]] den éischte [[Spuedestéch]] gemaach huet.  &lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 199  De Bau huet eppes iwwer dräi Joer gedauert, an d'Aweiungszeremonie, bei där d'Lydie Polfer eng Plack fir d'Affer vun der Explosioun devoiléiert huet, war den 20. September 1986, gutt zéng Joer no der Katastroph. &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; 

All d'Wunnengen goufen als Sozialwunnengen zur Verfügung gestallt, andeems se vun engem Gesetz profitéiert hunn, dat 1979 vun der [[Chamber]] wärend der Planungsphase vum Projet ugeholl gouf, an dat fir d'éischt Kéier e formelle Status fir Sozialwunnengen zu Lëtzebuerg geschaf huet.  &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 197  Obwuel et en ursprénglecht Zil vum Neibauprojet war, déi fréier Awunner, déi zeréck wollten, do ënnerzebréngen, hu just 8 Familljen dat gemaach, &lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFMeyrathOudendijk2024&quot;&gt;Meyrath, Alannah; Oudendijk, Josh (2 October 2024). [https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915 &quot;Remembering Luxembourg's worst gas explosion: video&quot;]. ''RTL Today''&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; absënns well déi meescht schonn eng permanent Wunneng enzwousch anescht fonnt haten.   Bis zu engem gewësse Grad huet dësen „Austausch“ vun Awunner zu enger soziologescher Rekompositioun vum Quartier gefouert, wat dem Jean-André Stammet, dem President vum lokalen Interesseveräin no, d'„Zerstéierung vum soziologesche Stoff [vum Quartier]“ markéiert huet. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 10 
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]
[[Kategorie:Säite mat net nogekuckten Iwwersetzungen]]</text>
      <sha1>p8rgu9nms1opm8ne7l28j9kxdqstxwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680399</id>
      <parentid>2680387</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:05:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>GilPe</username>
        <id>14980</id>
      </contributor>
      <comment>Ref. à jour gesat; de Rescht kënnt mar den Owend</comment>
      <origin>2680399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28192" sha1="rlazq863807euj3n6qurk9uzno0sha8" xml:space="preserve">
{{EnCours|GilPe}}
[[Fichier:Pfaffenthal_Explosion_1976.jpg|miniatur|Rettungsekippen op der Plaz vun der Explosioun]]
D''''Explosioun am Pafendall''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum [[30. Mee]] [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit [[Bensinn]] déi iertemlecherweis an d'ënnerierdesch [[Kanalisatioun]] lafe gelooss gouf. Duerch d'Explosiounen sinn en Haiserblock zerstéiert ginn, dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. D'[[Tageblatt]] huet d'Explosioun deemools als „déi schlëmmst Katastroph zënter dem Enn vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Krich“]] bezeechent gouf. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten.

== Hannergrond ==
De Pafendall war historesch gesinn eng wichteg Duerchgangsplaz virun de Paarte vun der [[Festung Lëtzebuerg|deemoleger Festungsstad]]; et war et Quartier deen dicht bewunnt war, sou datt am Joer 1806 bis zu 16&amp;nbsp;% vun der ganzer Bevëlkerung vun der Stad do gelieft hunn&lt;ref&gt;{{Cite book|Titel=Kanner o Kanner: eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|ISBN=978-99959-0-852-2.|Editeur=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|Verlag=Saint-Paul|Datum=2023|Oplo=2. Oplo|Säiten=S. 74-75}}&lt;/ref&gt;. Nodeems d'Festung geschleeft gi war, ass de Pafendall  an absënns de Deel „[[Béinchen|beim Béinchen]]“ en Aarbechterquartier mat gréisstendeels enger Immigrantepopulatioun ginn.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Citation|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/|Titel=Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal|Gekuckt=2026-05-31|Auteur=Alexandra Parachini|Sprooch=fr-FR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_13-1983_3-6.pdf?csrt=13937349626668329440|Titel=Pfaffenthal|Gekuckt=31.05.2026|Auteur=Jean-Paul Hoffmann|Datum=1983|Wierk=onsstad|Säiten=Nr 13, S. 3 – 6|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;

Am Joer 1974 waren 41&amp;nbsp;% vun den Awunner vum Pafendall  Immigranten, am Verglach zu 24&amp;nbsp;% fir d'Stad am Ganzen, a besonnesch d'Portugisen hunn e groussen Deel vun der Bevëlkerung vum Quartier ausgemaach.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book|Titel=Die Geschichte der Stadt Luxemburg in 99 Objekten|ISBN=978-99959-43-46-2|Gekuckt=31.05.2026|Sprooch=de|Verlag=Capybara Books|Säiten=S. 380|Datum=2022|Auteur=Michel Pauly}}&lt;/ref&gt;

Zënter dem Ufank vum 20. Joerhonnert hate sech d'Liewensbedingungen net vill verbessert; d'Haiser ware meeschtens kleng an enk, mat engem extreem niddrege Confort. De Robert Conrad, e fréiere Chef vum Stater Logementsservice, huet dës Konditioune méi spéit als „déi schlëmmst an der ganzer Stad“ a „bal wéi am Mëttelalter“ beschreiwen.  Fir d'Situatioun ze verbesseren hat d'Stater Gemeng ugefaangen eng Rei vun onhygieneschen Haiser opzekafen an ofzerappen.  &lt;ref name=&quot;conrad&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|language=lb}}&lt;/ref&gt; : 78  Dowéinst war schonn en Deel vum Haiserblock, wou d'Explosioun méi spéit geschitt ass (tëscht der [[Uelzecht]], dem Béinchen, der [[Rue Laurent-Menager|Eecher Gaass]] an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]]) schonn eidel.&lt;ref&gt;Kanner o Kanner, S. 64&lt;/ref&gt; Am Januar 1976, just véier Méint virun den Explosiounen, hat de Sater [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] e Plang fir d'Renovatioun vum Block guttgeheescht, deen d'Erhale vun de bestoenden Gebaier an d'Schafe vun enger verkéiersberouegter Strooss virgesinn hätt, wat zu där Zäit eng „revolutionär Iddi“ war.&lt;ref&gt;Kanner o Kanner, S. 193&lt;/ref&gt;

Gasexplosiounen a Bränn waren an der Noperschaft net ongewéinlech. Den 21. September 1973 huet z.&amp;nbsp;B. e Mann am Haff vun engem Gebai an der Rue Laurent Menager probéiert eng Gasfläsch unzeschléissen. Well säin Haus kee Stroumuschloss hat, huet en eng Käerz ugefaangen fir besser ze gesinn, wat zu enger staarker Explosioun an engem grousse Feier gefouert huet; véier Leit si blesséiert ginn. Et war deemools wéi et schéngt den aachte Brand bannent dräi Joer. 

== Explosioun ==
Den 30. Mee 1976, um Sonndegowend um 21:20 Auer, hunn d'Awunner op 45 vun der Laurent-Menager-Strooss, e verdächtege Gasgeroch bemierkt an hunn doropshin d'Gaswierk vun der Stad ugeruff.  Zéng Minutte méi spéit war e Mann vun der Permanence vum Gaswierk op der Plaz, deen awer festgestallt huet, datt de Geroch net vum Gas kéim, well d'Leitungen intakt waren.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/mb5mkbvxg1/pages/10/articles/DIVL99|Titel=«Eine der schwersten Katastrophen in Friedenszeiten»|Gekuckt=31.05.2026|Datum=05.06.1976|Wierk=In: Revue, 31. Jg., Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 23, S. 10|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;

Kuerz drop, géint 21:40 Auer, gouf et déi éischt Explosioun op der Nummer 3 vun der Rue du Pont, an am Café niewendrun.   D'Haus Nummer 3 ass bal komplett an e Koup gefall, wouduerch eng Fra an e Kand, déi ënnert de Steng begruewe goufen, ëm d'Liewe koumen. E Mann war an der Fënster blockéiert, well seng Been vu Gestécks ageklemmt waren.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/2nfrh6bc5d/pages/16/articles/DIVL284|Titel=Katastrophe in Friedenszeiten|Gekuckt=31.05.2026|Datum=25.09.1986|Wierk=In: Revue, 42. Jg., Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 39, S. 16|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt; Duerch dës éischt Explosioun ware vill Leit aus hiren Haiser gelaf wat – zesumme mat der Tatsaach, datt vill aner Leit an de Caféen am Quartier ënnerwee waren – d'Zuel vun den Doudegen warscheinlech limitéiert huet.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; D'Rettungsekippen déi um 21:56 Auer alarméiert goufen, sinn op d'Plaz gefuer, awer géint 22:10 Auer, wéi de Mann, deen an der Fënster stouch, gerett gouf, ass eng zweet Explosioun geschitt, déi als vill méi schlëmm wéi déi éischt beschriwwe gouf&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; an duerch déi e puer [[Gulli|Gullisdeckelen]] duerch d'Luucht geschleidert goufen. Mat engem [[Megaphon]] huet e Pompjeeschef d'Leit opgeruff, d'Géigend ze evakuéieren, fir méiglecherweis weider Affer ze verhënneren.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/il-y-a-50-ans-une-serie-dexplosions-devastait-le-pfaffenthal-cetait-comme-a-la-guerre/|Titel=Il y a 50 ans, une série d'explosions dévastait le Pfaffenthal : «C'était comme à la guerre»|Gekuckt=2026-05-31|Auteur=Christelle Brucker|Datum=30.05.26|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt; Am Ganzen koum et ongeféier zu enger hallef Dosen Explosiounen, déi warscheinlech duerch d'Feier no der éischter Explosioun, a Kombinatioun mat Gas verursaacht goufen&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.virgule.lu/luxembourg/30-mai-1976-une-explosion-catastrophique-a-bouleverse-le-pfaffenthal/154148457.html|Titel=30 mai 1976: une explosion catastrophique a bouleversé le Pfaffenthal|Gekuckt=30.05.2026|Auteur=Danièle Hayum|Wierk=www.virgule.lu|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915|Titel=May 1976: Remembering Luxembourg's worst gas explosion: video|Gekuckt=2026-05-31|Auteur=Alannah Meyrath|Coauteuren=Josh Oudendijk|Datum=2024-08-20|Wierk=RTL Today|Sprooch=en}}&lt;/ref&gt;

Iwwer 100 Leit vun de Rettungsekippe waren op der Plaz, dorënner Ambulanciere mat enger „Flott vun Ambulanzen“, [[Beruffspompjeeën]], [[Police grand-ducale|Police]], [[Gendarmerie grand-ducale|Gendarmerie]], [[Lëtzebuerger Arméi|Arméi]], [[Croix-Rouge luxembourgeoise|Rout Kräiz]] a [[Protection civile]], mat Equippen aus der Stad an der Ënnerstëtzung vu [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]], [[Gemeng Mamer|Mamer]] a [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]].&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/6rtq90jbz/pages/5/articles/DIVL559|Titel=Schwere Explosionskatastrophe in Pfaffenthal|Gekuckt=31.05.2026|Datum=31.05.1976|Wierk=In: Luxemburger Wort, 129. Jg., Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=n° 124, S. 5.|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/6j94w50q5/pages/7/articles/DIVL689|Titel=Konferenz über die Katastrophe in Pfaffentfia|Gekuckt=31.05.2026|Datum=07.02.1977|Wierk=In: Luxemburger Wort, 130. Jg., Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=n° 31, S. 7|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; E puer Pompjeeën op der Plaz waren bis zu 29 Stonnen am Asaz.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Citation|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/das-pfaffenthal-erinnert-sich/828062.html|Titel=Explosion von 1976 – Das Pfaffenthal erinnert sich|Gekuckt=31.05.2026|Auteur=Sophie Hermes|Datum=01.06.2016|Wierk=www.wort.lu|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt; Well de Geroch vu Gas flossof bis op [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] a [[Weimeschkierch|Weimerskirch]] ze riche war, gouf de Gas an enger Rëtsch Stroossen an der Noperschaft ofgespaart an et gouf e Schaumextrakt an Kanalisatioun gesprëtzt, fir weider Explosiounen ze verhënneren.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/vx74145g42/pages/1/articles/DIVL18|Titel=Furchtbare Explosionen in Pfaffenthal|Gekuckt=31.05.2026|Auteur=A.S.|Coauteuren=F.W.|Datum=31.05.1976|Wierk=In: Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 124. S. 1|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt; Méi spéit an der Nuecht sinn [[Lëscht vun de Buergermeeschtere vun der Stad Lëtzebuerg|d'Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg]][[Colette Flesch|, Colette Flesch]], an den Inneminister [[Joseph Wohlfart|Jos Wohlfart]] op d'Plaz komm, fir sech e Bild vum Ausmooss vun den Explosiounen ze maachen.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Den nächsten Dag, an enger offizieller Erklärung virum Gemengerot an nodeems si eng séier Entschiedegung fir d'Affer versprach hat,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; huet d'Colette Flesch d'Evenement als eng vun de schlëmmste Katastrophen an der Friddenszäit beschriwwen.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pht2mmdtk1/pages/4/articles/DIVL309|Titel=Das schwerste Unglück seit Kriegsende|Gekuckt=31.05.2026|Auteur=Fernand Weides|Datum=01.06.1976|Wierk=In: Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 125, S. 4|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt; 

== Affer a Suitten ==
[[Fichier:Luxembourg_City_Pfaffenthal_plaque_1976.jpg|miniatur|Erënnerungsplack un d'Affer op 3 an der [[Rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]], do wou déi éischt Explosioun war]]
Dräi Leit koumen duerch d'Explosioun ëm d'Liewen; hir Läichen goufen den 31. Mee géint 2 Auer moies am Gestécks vun den Haiser 1 an 3 an der Rue du Pont gebuergen. D'Affer waren den 36 Joer ale Lëtzebuerger Emile „Mulles“ Mauer vu [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]] (*04.09.1939), déi 35 Joer al Portugisin Maria Da Conceição Antunes, gebuer zu Torres Vedras (*30.11.1940), an hire véier Joer ale Jong&lt;ref&gt;verschidden Noriichtemeldunge bezeechnen d'Kand als e Meedchen; Nuno ass awer e männleche Virnumm, an e Lieserbréif vum Nuno sengem Papp, deen den 22. Dezember 1976 publizéiert gouf, bezitt sech op d'Kand als säi Jong&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/dsbd4d8cr/pages/11/articles/DIVL896|Titel=Où est resté l’argent?|Gekuckt=31.05.2026|Datum=22.12.1976|Wierk=In: Luxemburger Wort, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=129. Jg., n° 295, S. 11|Sprooch=fr}}&lt;/ref&gt;.&lt;/ref&gt; Nuno Duarte Antunes Ramos (*18.12.1971).&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html|Titel=Luxembourg remembers horrific gas explosion, 40 years ago|Gekuckt=31.05.2026|Datum=30.05.2016|Wierk=www.luxtimes.lu|Sprooch=en}}&lt;/ref&gt;

Tëscht 20 a 25 Leit goufe beim Accident blesséiert. Zwee Schwéierblesséierter goufen an der [[Centre hospitalier de Luxembourg|Klinik zu Eich]] behandelt,&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/b848z7khq/pages/6/articles/DIVL727|Titel=In Pfaffenthal müssen wenigstens 17 baufällige Häuser abgetragen werden Noch keine absolute Klarheit über die Ursachen der Explosionskatastrophe.|Gekuckt=31.05.2026|Datum=01.06.1976|Wierk=In: Luxemburger Wort, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=129. Jg., n° 125, S. 6|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; e puer haten komplizéiert Bréch, Verbrennungen oder eng Gasvergëftung.  Ënnert de Blesséierte waren dräi Pompjeeën&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;,  vun deenen ee vun engem Gullisdeckel deen duerch d'Loft geschleidert gouf, um Kapp getraff gouf,&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; gradewéi e 5 Joer aalt Meedchen, dat no 7 Stonnen lieweg ënnert de Steng fonnt gouf.&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt; 

Verschidde Rapporte schwätze dovun, datt 150 bis 200 betraffen Awunner, déi an den Haiser laanscht d'Rue du Pont an d'Rue Laurent Menager gewunnt hunn, direkt no der Katastroph delocaliséiert goufen. Se haten all en Usproch op  „Afferzertifikat“ op onbestëmmt Zäit, mat deem hinnen eng temporär Ënnerkonft an enger Rei vu Gebaier, an d'Ënnerstëtzung vun de Sozialdéngschter vun der Stad zougestanen gouf.  Déi meescht Awunner, bis zu 93 an der éischter Nuecht, goufen an der [[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Pafendaller Jugendherberg]] logéiert, anerer kruten en Ënnerdaach an enger Rei vun anere Gebaier am Pafendall, an anere Quartireen oder zu Esch-Uelzecht.   Bannent enger Woch konnten d'Awunner vun allen Haiser – ausser dräi an der Rue Laurent Menager – an hir Haiser zréckgoen, nodeems se vun Experten als bewunnbar ugesi goufen.  Am Ganzen hunn ongeféier 93 Leit hiert Doheem verluer,  entweder well et direkt zerstéiert gouf oder well et als onbewunnbar bewäert.&lt;ref&gt;{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/t3dzf1sn52/pages/1/articles/DIVL53|Titel=Das Rätselraten um die Explosionsursachen und die Verantwortlichen der Katastrophe in Pfaffenthal scheint beendet|Gekuckt=31.05.2026|Auteur=Mars Di Bartolomeo|Coauteuren=Roby Raus|Datum=05.06.1976|Wierk=In:Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=nº 129, S. 1|Sprooch=de}}&lt;/ref&gt;

Dem Historiker [[Michel Pauly]] no war den Ëmgang mat de ville portugiseschen Awunner déi hu misste relogéiert ginn, problematesch. Et war keen Dolmetscher do, fir d'Kommunikatioun tëscht hinnen an de Verantwortleche vun der Stad ze garantéieren. D'Stad Lëtzebuerg hat geplangt, se temporär an der [[Kasär Grand-Duc Jean|Kasär]] um [[Härebierg]] ënnerzebréngen, obwuel der just e puer vun hinnen en Auto haten. Dofir, wéi de Pauly behaapt, hu si missen e puer Nuechten am [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] schlofen.&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;

== Enquête a Prozess ==
[[Fichier:Former_Palace_of_Justice_Luxembourg_City_2013-08.jpg|miniatur|Dat [[Mansfeld-Gebai|fréiert Geriicht]] an der Stad Lëtzebuerg (haut de Sëtz [[Ministère des Affaires étrangères et européennes, de la Défense, de la Coopération et du Commerce extérieur|vum Ausseministère]]), wou de Prozess stattfonnt huet]]
D'Ursaach vun der Explosioun war net direkt kloer. Et gëtt erzielt, datt an der Woch no der Katastroph eng Rei vun Awunner aus Pafendall dovun ausgaange sinn, datt se duerch [[Äerdgas]] verursaacht gi wier.  Bis den 1. Juni gouf als Ursaach vun der Explosioun, no enger Fuite vu Bensinn gesicht, well Experten Dausende vu Liter Bensinn an der [[Kläranlag Beggen|Beggener Kläranlag]] festgestallt haten.  Den nächsten Dag gouf en Zeieruff publizéiert fir erauszefannen op den 30. Mee e Bensinnsgeroch an der Géigend bestoung oder ob een Informatiounen iwwer verdächteg Bensinnsliwwerungen den 29. oder 30. Mee hätt. 

De 4. Juni huet de [[Le Républicain Lorrain|Républicain Lorrain]] als éischten eng Nott vun der Police publizéiert, mat Conclusioounen aus enger grëndlecher Enquête vun der Police an de forenseschen Experten: den Owend vum 30. Mee sollt e Liwwerchauffer vun der Transportfirma [[Intralux]] am [[Tanklager vun Zéisseng|Depot vun der Pëtrolsfirma]] [[Elf Aquitaine (Lëtzebuerg)|Elf]] zu [[Zéisseng]] 10.000 Liter Benisnn, déi vun enger Liwwerung vum Dag virdrun iwwereg bliwwe waren, an en ënnerierdesche Reservetank pompelen. De Chauffer hat deen Tank virdrun nach ni benotzt   an huet – ouni et ze wëssen – déi 10 [[Fudder]] Bensinn an den ''Ölabscheider'' amplaz an den Tank lafe gelooss. Duerch den Iwwerlaf vum ''Ölabscheider'' ass de Bensinn dunn an d'Kanalisatioun komm &lt;ref name=&quot;T050676&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;LT&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://www.luxtimes.lu/luxembourg/luxembourg-remembers-horrific-gas-explosion-40-years-ago/1232474.html}}&lt;/ref&gt; an a Richtung Pafendall, ee vun den niddregsten Punkten an der Stad  gelaf; d'Gase koumen esou an d'Kellere vum Quartier an hu sech do gesammelt. E Fonken, dee wéi et heescht, vun engem Frigoiskompressor koum, huet dunn d'Gasen an Bensinn ugefaangen, wouduerch déi éischt Explosioun entstanen ass. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=https://www.chronicle.lu/category/at-home/17206-procession-to-honour-victims-of-1976-explosion-in-pfaffenthal}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web|URL=http://www.pfaffenthal.info/2016/05/lexplosion-du-30-mai-1976.html}}&lt;/ref&gt;

Et gouf matgedeelt, datt de Chauffer, deen am Feeler war, sech selwer gemellt huet a verhéiert awer net verhaft gouf, well hien eréischt e puer Wochen fir d'Firma geschafft hat a mat de Systemer an der Ariichtung net vertraut war.  

De Prozess iwwer d'Explosioun huet de 25. Mäerz 1981 virum [[Polizeigeriicht (Lëtzebuerg)|Polizeigeriicht Lëtzebuerg]] ugefaangen.  Dräi Persoune waren ugeklot: de Liwwerant Remy Faber, dee fir dat falscht Afëlle vum Bensinn verantwortlech war, an d'Bridder Ernest a Marcel Ehlinger, déi zum Zäitpunkt vun der Explosioun Direktere vun Elf respektiv Intralux waren.  Déi zentral Fro vum Prozess war, ob d'Explosioun duerch Bensinnsdämp verursaacht gouf, wéi d'Police an den Deeg no der Katastroph festgestallt hat, oder duerch eng Gasfuite, wéi d'Verdeedeger argumentéiert hunn. &lt;ref name=&quot;T260381&quot; /&gt;  Nodeems eng Rei vun Experten gehéiert goufen, huet d'Geriicht d'Theorie vun de Bensinnsdämp confirméiert; de Remy Faber an de Marcel Ehlinger goufen den 8. Juli fräigesprach an den Ernest Ehlinger zu enger Prisongsstrof op Sursis vun 8 Méint an enger Geldstrof vun 100.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] verurteelt; do dernieft sollt e 5 Millioune Frang Schuedenersatz un dräi Versécherungsgesellschaften bezuelen. &lt;ref name=&quot;T080781&quot; /&gt;

== Neiopbau ==

=== Planung ===
[[Fichier:Beim_Béinchen_03.jpg|miniatur|D'Wunnhaiser ''Beim Béinchen'', déi op der Plaz vum ofgerappte Wunnblock gebaut goufen, vun der Rue du Pont aus gesinn]]
Iwwer 20 Haiser goufen duerch d'Explosioun beschiedegt, an obwuel déi meescht duerno nach stoungen, gouf de ganze Block schlussendlech ofgerappt. D'Haiser Nummer 1 an 3 an der Rue du Pont goufen direkt ofgerappt,  iwwerdeems op d'mannst 17 anerer, déi als onbewunnbar oder net erhalenswäert ugesi goufen, vum 15. Juni un ofgerappt goufen. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|language=de}}&lt;/ref&gt; : 195 

An den Deeg no der Katastroph huet d'Buergermeeschtesch Flesch erkläert, datt d'Rekonstruktioun vum Pafendall eng „absolut Prioritéit“ wier, an datt de Prozess souwuel den architektonesche Charakter vum Quartier wéi och de Bedierfnesser vun den Awunner berécksiichtege misst. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 195  E Masterplang fir d'Rekonstruktioun, op der Basis vun de bestoende Pläng vum Architektegrupp ''Ewert-Haagen-Jagen'', an déi de Januar virdrun guttgeheescht gi waren, gouf am September 1976 guttgeheescht.  &lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 195  E séieren Opbau sollt duerch d'Tatsaach, datt bal de ganze Terrain scho virdrun der Stad Lëtzebuerg gehéiert huet, erliichtert ginn.  Trotzdeem, wéinst der ausgedréckter Noutwennegkeet, sécherzestellen, datt keng änlech Katastroph an Zukunft geschitt, an duerch de Retard vum Gemengerot bei der Geneemegung vun engem definitive Plang fir den Neibbau, huet et bis September 1977 gedauert, bis iwwer en Architekteconcours decidéiert gouf, an duerno bis Juni 1978, ier et mam Schantje lass gaangen ass.&lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 196 

Am Oktober 1978 goufen d'Architekte ''Fritsch, Herr an Huybenrechts'' als Gewënner vum Concours bekannt ginn.  Hiert Konzept, dat aus Holland staamt,  huet sech op en zentralen Haff konzentréiert, op deen ee vun de Haiser ronderèem kucke kann a sech architektonesch mam Rescht vum Quartier vermësche géif; de Projet huet 39 Haiser fir am Ganzen ongeféier 120 Awunner begraff. &lt;ref name=&quot;LW280577&quot; /&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof|publisher=Saint-Paul|year=2023|ISBN=978-99959-0-852-2|edition=2nd|location=Luxembourg City|language=lb}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 119  Och wann de Bau kuerz drop hätt sollen ufänken, sou koum et zu weidere Verspéidungen; nieft ongeplanten technesche Schwieregkeeten um Terrain, goufen déi initial Baukäschte vun 149 Millioune [[Lëtzebuerger Frang|LUF]] vum [[Schäfferot|Gemengerot]] als ze héich ugesinn, an dee gefuerdert huet, datt de Projet misst ugepasst ginn, wat zu engem Retard vun e puer weidere Joer gefouert huet. &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 197-198  Um fënnefte Joresdag vun der Katastroph, am Joer 1981, gouf eng Protestmanifestatioun organiséert, un där bis zu 200 Leit a [[Trauer|Trauerkleeder]] deelgeholl hunn, an déi aus Protest wéinst de Verspéidungen op dem nach ëmmer eidelen Terrain e symbolesche [[Grondsteen]]  geluecht hunn. 

=== Bau a Rehabilitatioun ===
[[Fichier:Beim_Béinchen_04.jpg|miniatur|''Beim Béinchen'', vun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] aus gekuckt]]
D' Baugeneemegung fir déi definitiv Versioun vum Projet gouf am August 1982 guttgeheescht; et bestoung aus 12 Eenfamilljenhaiser, 17 Appartementer, 4 Studioenr, engem Café, engem Butték an engem Gemeinschaftssall, fir e Präis deen sech schlussendlech op 230 Millioune LUF betziffere sollt.  &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|publisher=Chorale Sang a Klang Pafendall|year=1985|location=Luxembourg City|language=de}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 199  De Grondstee fir de Wunnengsprojet ''Beim Béinchen'' (och alt ''Um Béinchen'' genannt) gouf de 25. Februar 1983 geluecht, woubäi déi haiteg Buergermeeschtesch [[Lydie Polfer]] den éischte [[Spuedestéch]] gemaach huet.  &lt;ref name=&quot;theato&quot; /&gt; : 199  De Bau huet eppes iwwer dräi Joer gedauert, an d'Aweiungszeremonie, bei där d'Lydie Polfer eng Plack fir d'Affer vun der Explosioun devoiléiert huet, war den 20. September 1986, gutt zéng Joer no der Katastroph. &lt;ref name=&quot;revue250986&quot; /&gt; 

All d'Wunnengen goufen als Sozialwunnengen zur Verfügung gestallt, andeems se vun engem Gesetz profitéiert hunn, dat 1979 vun der [[Chamber]] wärend der Planungsphase vum Projet ugeholl gouf, an dat fir d'éischt Kéier e formelle Status fir Sozialwunnengen zu Lëtzebuerg geschaf huet.  &lt;ref name=&quot;theato&quot;&gt;{{Cite book|title=Laurent Menager|last=Théato|first=Fernand}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-interwiki-linked-name cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFThéato1985&quot;&gt;[[Fernand Théato|Théato, Fernand]] &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;[in Luxembourgish]&lt;/span&gt; (1985). &quot;Die unglaubwürdige Geschichte des &quot;Quartier Béinchen&quot; : oder. Warum es so lange dauerte&quot;. ''Laurent Menager'' (in German). Luxembourg City: Chorale Sang a Klang Pafendall. p.&amp;nbsp;187-200.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 interwiki-linked names|lb]]
[[Category:CS1 German-language sources (de)]]&lt;/ref&gt; : 197  Obwuel et en ursprénglecht Zil vum Neibauprojet war, déi fréier Awunner, déi zeréck wollten, do ënnerzebréngen, hu just 8 Familljen dat gemaach, &lt;ref name=&quot;RTL24&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://today.rtl.lu/luxembourg-insider/history/remembering-luxembourgs-worst-gas-explosion-video-2197915}}&lt;/ref&gt; absënns well déi meescht schonn eng permanent Wunneng enzwousch anescht fonnt haten.   Bis zu engem gewësse Grad huet dësen „Austausch“ vun Awunner zu enger soziologescher Rekompositioun vum Quartier gefouert, wat dem Jean-André Stammet, dem President vum lokalen Interesseveräin no, d'„Zerstéierung vum soziologesche Stoff [vum Quartier]“ markéiert huet. &lt;ref name=&quot;LQ16&quot;&gt;{{Cite web|URL=https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://lequotidien.lu/luxembourg/ce-jour-terrible-qui-a-bouleverse-le-pfaffenthal/ &quot;Ce jour terrible qui a bouleversé le Pfaffenthal&quot;]. ''Le Quotidien'' (in French). 1 June 2016&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;30 May&lt;/span&gt; 2026&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 French-language sources (fr)]]&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;kanner&quot;&gt;{{Cite book|title=Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad|last=Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof}}&lt;cite class=&quot;citation book cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot; id=&quot;CITEREFSyndicat_d'intérêts_locaux_Pfaffenthal-Siechenhof2023&quot;&gt;Syndicat d'intérêts locaux Pfaffenthal-Siechenhof (2023). ''Kanner o Kanner : eng Hymne op eng eenzegaarteg Ënnerstad'' (in Luxembourgish) (2nd&amp;nbsp;ed.). Luxembourg City: Saint-Paul. [[ISBN]]&amp;nbsp;[[Special:BookSources/978-99959-0-852-2|&lt;bdi&gt;978-99959-0-852-2&lt;/bdi&gt;]].&lt;/cite&gt;
[[Category:CS1 Luxembourgish-language sources (lb)]]&lt;/ref&gt; : 10 
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Pafendall]]
[[Kategorie:1976]]
[[Kategorie:Säite mat net nogekuckten Iwwersetzungen]]</text>
      <sha1>rlazq863807euj3n6qurk9uzno0sha8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clément Schwebig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175924</id>
    <revision>
      <id>2680388</id>
      <timestamp>2026-05-31T17:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>.</comment>
      <origin>2680388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="8g2sp5m7z16v8eartge6sv0sksu81ib" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Clément Schwebig''', gebuer [[1977]], ass e [[Frankräich|franséische]] [[Management|Manager]]. Hien ass zanter Mee 2026 [[Chief executive officer|Chief Executive Officer]] vun der [[RTL Group]].&lt;ref&gt;[https://extradienst.at/rtl-group-holt-clement-schwebig-als-ceo-zurueck/ RTL Group holt Clément Schwebig als CEO zurück.] ExtraDienst, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

== Liewen a Karriär ==
De Clément Schwebig huet op der [[HEC Paris]] Ekonomie an op der  [[Sorbonne]] Droit commercial studéiert, ean a biden e [[Master Ofschloss|Master]] gemaach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://company.rtl.com/de/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig.] rtl.com, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;

2002 huet hien ugefaangen, fir d'[[RTL Group]] ze schaffen. Hien hat an de Joeren dono verschidde Posten bannent der Grupp zu Lëtzebuerg, am Vereenegte Kinnekräich, a Kroatien, a Griicheland an an Indien.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Henning Hinze: [https://www.manager-magazin.de/unternehmen/rtl-group-wie-der-neue-chef-netflix-und-youtube-paroli-bieten-will-a-2c71105d-7dd8-4574-b2b1-e32d973c0bdd Wie der neue Chef Clément Schwebig RTL vor YouTube und Netflix retten will.] [[Manager Magazin]] 24.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2013, Schwebig ass hie bei dài amerikanesch [[Warner Bros. Discovery|Time Warner]]/[[Turner Broadcasting System|Turner]] gewieeselt, fir déi en am Ufank zu Hong Kong geschafft huet. No der Fusioun vu Warner mat [[Discovery, Inc.|Discovery]] 2022, war hie fir d'Asien-Divisioun vun där neier Gesellschaft zoustänneg.&lt;ref&gt;[https://hecstories.fr/en/24-heures-avec-clement-schwebig-h-01/ 24 hours with Clement Schwebig (H.01)] HEC stories, 18.04.2023.&lt;/ref&gt;  2023,gouf hien zum neie Chef vun der Westeuropa- an Afrika-Divisioun vu Warner Discovery ernannt&lt;ref&gt;Uwe Mantel: [https://www.dwdl.de/nachrichten/104502/coesfeld_wird_bertelsmannchef_schwebig_fuehrt_rtl_group/ Coesfeld wird Bertelsmann-Chef, Schwebig führt RTL Group.] DWDL.de, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, wou hie fir d'Marke [[Warner Bros.|Warner Bros]], [[HBO]], [[Discovery Channel|Discovery]] an [[Eurosport]] zoustänneg war, grad wéi och fir d'Streaming-Déngschter, d'Studioen a fir lokal Produktiounen.&lt;ref&gt;Rebeca Suay: [https://en.paperjam.lu/article/clement-schwebig-ceo-of-rtl-group-from-may-2026 Clément Schwebig, CEO of RTL Group from May 2026.] paperjam.lu, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

Am Mee 2026 ass hien nees bei d'RTL Group zeréck gaangen, wou en dem [[Thomas Rabe]] säin Nofollger als President ([[Chief executive officer|Chief Executive Officer]]) gouf.&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.de/story/3000000296230/thomas-coesfeld-wird-bertelsmann-boss-clement-schwebig-rtl-chef Thomas Coesfeld wird Bertelsmann-Boss, Clement Schwebig RTL-Chef.] derstandard.at, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrià Calatayud, Najat Kantouar: [https://www.wsj.com/business/bertelsmann-names-35-year-old-scion-as-ceo-in-generational-shift-e4a3883d Bertelsmann Names 35-Year-Old Scion as CEO in Generational Shift.] wsj.com, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;.

{{Referenzen}}

== Um Spaweck ==
* [https://company.rtl.com/en/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig] op der Websäit vun der RTL Group

''Quell: Ugeluecht als Iwwersetzung vun [[:en:Clément Schwebig]] op der engleschsproocheger Wikipedia, Versioun vum 31.05.2026.''

{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Schwebig Clement}}
[[Category:Gebuer 1977]]
[[Category:franséisch Manager]]
[[Category:RTL Group]]</text>
      <sha1>8g2sp5m7z16v8eartge6sv0sksu81ib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680389</id>
      <parentid>2680388</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:RTL Group]] ewechgeholl; [[Kategorie:RTL]] derbäigesat</comment>
      <origin>2680389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3452" sha1="gly6gx8xaetlskd9uyuq5mfe05269ux" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Clément Schwebig''', gebuer [[1977]], ass e [[Frankräich|franséische]] [[Management|Manager]]. Hien ass zanter Mee 2026 [[Chief executive officer|Chief Executive Officer]] vun der [[RTL Group]].&lt;ref&gt;[https://extradienst.at/rtl-group-holt-clement-schwebig-als-ceo-zurueck/ RTL Group holt Clément Schwebig als CEO zurück.] ExtraDienst, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

== Liewen a Karriär ==
De Clément Schwebig huet op der [[HEC Paris]] Ekonomie an op der  [[Sorbonne]] Droit commercial studéiert, ean a biden e [[Master Ofschloss|Master]] gemaach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://company.rtl.com/de/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig.] rtl.com, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;

2002 huet hien ugefaangen, fir d'[[RTL Group]] ze schaffen. Hien hat an de Joeren dono verschidde Posten bannent der Grupp zu Lëtzebuerg, am Vereenegte Kinnekräich, a Kroatien, a Griicheland an an Indien.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Henning Hinze: [https://www.manager-magazin.de/unternehmen/rtl-group-wie-der-neue-chef-netflix-und-youtube-paroli-bieten-will-a-2c71105d-7dd8-4574-b2b1-e32d973c0bdd Wie der neue Chef Clément Schwebig RTL vor YouTube und Netflix retten will.] [[Manager Magazin]] 24.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2013, Schwebig ass hie bei dài amerikanesch [[Warner Bros. Discovery|Time Warner]]/[[Turner Broadcasting System|Turner]] gewieeselt, fir déi en am Ufank zu Hong Kong geschafft huet. No der Fusioun vu Warner mat [[Discovery, Inc.|Discovery]] 2022, war hie fir d'Asien-Divisioun vun där neier Gesellschaft zoustänneg.&lt;ref&gt;[https://hecstories.fr/en/24-heures-avec-clement-schwebig-h-01/ 24 hours with Clement Schwebig (H.01)] HEC stories, 18.04.2023.&lt;/ref&gt;  2023,gouf hien zum neie Chef vun der Westeuropa- an Afrika-Divisioun vu Warner Discovery ernannt&lt;ref&gt;Uwe Mantel: [https://www.dwdl.de/nachrichten/104502/coesfeld_wird_bertelsmannchef_schwebig_fuehrt_rtl_group/ Coesfeld wird Bertelsmann-Chef, Schwebig führt RTL Group.] DWDL.de, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, wou hie fir d'Marke [[Warner Bros.|Warner Bros]], [[HBO]], [[Discovery Channel|Discovery]] an [[Eurosport]] zoustänneg war, grad wéi och fir d'Streaming-Déngschter, d'Studioen a fir lokal Produktiounen.&lt;ref&gt;Rebeca Suay: [https://en.paperjam.lu/article/clement-schwebig-ceo-of-rtl-group-from-may-2026 Clément Schwebig, CEO of RTL Group from May 2026.] paperjam.lu, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

Am Mee 2026 ass hien nees bei d'RTL Group zeréck gaangen, wou en dem [[Thomas Rabe]] säin Nofollger als President ([[Chief executive officer|Chief Executive Officer]]) gouf.&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.de/story/3000000296230/thomas-coesfeld-wird-bertelsmann-boss-clement-schwebig-rtl-chef Thomas Coesfeld wird Bertelsmann-Boss, Clement Schwebig RTL-Chef.] derstandard.at, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrià Calatayud, Najat Kantouar: [https://www.wsj.com/business/bertelsmann-names-35-year-old-scion-as-ceo-in-generational-shift-e4a3883d Bertelsmann Names 35-Year-Old Scion as CEO in Generational Shift.] wsj.com, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;.

{{Referenzen}}

== Um Spaweck ==
* [https://company.rtl.com/en/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig] op der Websäit vun der RTL Group

''Quell: Ugeluecht als Iwwersetzung vun [[:en:Clément Schwebig]] op der engleschsproocheger Wikipedia, Versioun vum 31.05.2026.''

{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Schwebig Clement}}
[[Category:Gebuer 1977]]
[[Category:franséisch Manager]]
[[Kategorie:RTL]]</text>
      <sha1>gly6gx8xaetlskd9uyuq5mfe05269ux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680390</id>
      <parentid>2680389</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="p9ijsp8lnimlu10s7jfu9kso0q3joxh" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Clément Schwebig''', gebuer [[1977]], ass e [[Frankräich|franséische]] [[Management|Manager]]. Hien ass zanter Mee 2026 [[Chief executive officer|Chief Executive Officer]] vun der [[RTL Group]].&lt;ref&gt;[https://extradienst.at/rtl-group-holt-clement-schwebig-als-ceo-zurueck/ RTL Group holt Clément Schwebig als CEO zurück.] ExtraDienst, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

== Liewen a Karriär ==
De Clément Schwebig huet op der [[HEC Paris]] Ekonomie an op der  [[Sorbonne]] Droit commercial studéiert, ean a biden e [[Master Ofschloss|Master]] gemaach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://company.rtl.com/de/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig.] rtl.com, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;

2002 huet hien ugefaangen, fir d'[[RTL Group]] ze schaffen. Hien hat an de Joeren dono verschidde Posten bannent der Grupp zu Lëtzebuerg, am Vereenegte Kinnekräich, a Kroatien, a Griicheland an an Indien.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Henning Hinze: [https://www.manager-magazin.de/unternehmen/rtl-group-wie-der-neue-chef-netflix-und-youtube-paroli-bieten-will-a-2c71105d-7dd8-4574-b2b1-e32d973c0bdd Wie der neue Chef Clément Schwebig RTL vor YouTube und Netflix retten will.] [[Manager Magazin]] 24.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2013, Schwebig ass hie bei dài amerikanesch [[Warner Bros. Discovery|Time Warner]]/[[Turner Broadcasting System|Turner]] gewieeselt, fir déi en am Ufank zu Hong Kong geschafft huet. No der Fusioun vu Warner mat [[Discovery, Inc.|Discovery]] 2022, war hie fir d'Asien-Divisioun vun där neier Gesellschaft zoustänneg.&lt;ref&gt;[https://hecstories.fr/en/24-heures-avec-clement-schwebig-h-01/ 24 hours with Clement Schwebig (H.01)] HEC stories, 18.04.2023.&lt;/ref&gt;  2023,gouf hien zum neie Chef vun der Westeuropa- an Afrika-Divisioun vu Warner Discovery ernannt&lt;ref&gt;Uwe Mantel: [https://www.dwdl.de/nachrichten/104502/coesfeld_wird_bertelsmannchef_schwebig_fuehrt_rtl_group/ Coesfeld wird Bertelsmann-Chef, Schwebig führt RTL Group.] DWDL.de, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, wou hie fir d'Marke [[Warner Bros.|Warner Bros]], [[HBO]], [[Discovery Channel|Discovery]] an [[Eurosport]] zoustänneg war, grad wéi och fir d'Streaming-Déngschter, d'Studioen a fir lokal Produktiounen.&lt;ref&gt;Rebeca Suay: [https://en.paperjam.lu/article/clement-schwebig-ceo-of-rtl-group-from-may-2026 Clément Schwebig, CEO of RTL Group from May 2026.] paperjam.lu, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

Am Mee 2026 ass hien nees bei d'RTL Group zeréck gaangen, wou en dem [[Thomas Rabe]] säin Nofollger als President ([[Chief executive officer|Chief Executive Officer]]) gouf.&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.de/story/3000000296230/thomas-coesfeld-wird-bertelsmann-boss-clement-schwebig-rtl-chef Thomas Coesfeld wird Bertelsmann-Boss, Clement Schwebig RTL-Chef.] derstandard.at, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrià Calatayud, Najat Kantouar: [https://www.wsj.com/business/bertelsmann-names-35-year-old-scion-as-ceo-in-generational-shift-e4a3883d Bertelsmann Names 35-Year-Old Scion as CEO in Generational Shift.] wsj.com, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;.

== Um Spaweck ==
* [https://company.rtl.com/en/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig] op der Websäit vun der RTL Group
{{Referenzen}}
''Quell: Ugeluecht als Iwwersetzung vum Artikel [[:en:Clément Schwebig|Clément Schwebig]] op der engleschsproocheger Wikipedia, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Clément_Schwebig&amp;oldid=1356735860 Versioun vum 31.05.2026].''
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Schwebig Clement}}
[[Category:Gebuer 1977]]
[[Category:franséisch Manager]]
[[Kategorie:RTL]]</text>
      <sha1>p9ijsp8lnimlu10s7jfu9kso0q3joxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680391</id>
      <parentid>2680390</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>...</comment>
      <origin>2680391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="q67wuzgmzba5j1x2324gr5d1q0c6mgf" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Clément Schwebig''', gebuer [[1977]], ass e [[Frankräich|franséische]] [[Management|Manager]]. Hien ass zanter Mee 2026 [[Chief executive officer|Chief Executive Officer]] vun der [[RTL Group]].&lt;ref&gt;[https://extradienst.at/rtl-group-holt-clement-schwebig-als-ceo-zurueck/ RTL Group holt Clément Schwebig als CEO zurück.] ExtraDienst, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

== Liewen a Karriär ==
De Clément Schwebig huet op der [[HEC Paris]] Ekonomie an op der  [[Sorbonne]] Droit commercial studéiert, an a béiden e [[Master Ofschloss|Master]] gemaach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://company.rtl.com/de/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig.] rtl.com, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;

2002 huet hien ugefaangen, fir d'[[RTL Group]] ze schaffen. Hien hat an de Joren dono verschidde Posten bannent der Grupp zu Lëtzebuerg, am Vereenegte Kinnekräich, a Kroatien, a Griicheland an an Indien.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Henning Hinze: [https://www.manager-magazin.de/unternehmen/rtl-group-wie-der-neue-chef-netflix-und-youtube-paroli-bieten-will-a-2c71105d-7dd8-4574-b2b1-e32d973c0bdd Wie der neue Chef Clément Schwebig RTL vor YouTube und Netflix retten will.] [[Manager Magazin]] 24.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2013, Schwebig ass hie bei dài amerikanesch [[Warner Bros. Discovery|Time Warner]]/[[Turner Broadcasting System|Turner]] gewieeselt, fir déi en am Ufank zu Hong Kong geschafft huet. No der Fusioun vu Warner mat [[Discovery, Inc.|Discovery]] 2022, war hie fir d'Asien-Divisioun vun där neier Gesellschaft zoustänneg.&lt;ref&gt;[https://hecstories.fr/en/24-heures-avec-clement-schwebig-h-01/ 24 hours with Clement Schwebig (H.01)] HEC stories, 18.04.2023.&lt;/ref&gt;  2023,gouf hien zum neie Chef vun der Westeuropa- an Afrika-Divisioun vu Warner Discovery ernannt&lt;ref&gt;Uwe Mantel: [https://www.dwdl.de/nachrichten/104502/coesfeld_wird_bertelsmannchef_schwebig_fuehrt_rtl_group/ Coesfeld wird Bertelsmann-Chef, Schwebig führt RTL Group.] DWDL.de, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, wou hie fir d'Marke [[Warner Bros.|Warner Bros]], [[HBO]], [[Discovery Channel|Discovery]] an [[Eurosport]] zoustänneg war, grad wéi och fir d'Streaming-Déngschter, d'Studioen a fir lokal Produktiounen.&lt;ref&gt;Rebeca Suay: [https://en.paperjam.lu/article/clement-schwebig-ceo-of-rtl-group-from-may-2026 Clément Schwebig, CEO of RTL Group from May 2026.] paperjam.lu, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

Am Mee 2026 ass hien nees bei d'RTL Group zeréck gaangen, wou en dem [[Thomas Rabe]] säin Nofollger als President ([[Chief executive officer|Chief Executive Officer]]) gouf.&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.de/story/3000000296230/thomas-coesfeld-wird-bertelsmann-boss-clement-schwebig-rtl-chef Thomas Coesfeld wird Bertelsmann-Boss, Clement Schwebig RTL-Chef.] derstandard.at, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrià Calatayud, Najat Kantouar: [https://www.wsj.com/business/bertelsmann-names-35-year-old-scion-as-ceo-in-generational-shift-e4a3883d Bertelsmann Names 35-Year-Old Scion as CEO in Generational Shift.] wsj.com, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;.

== Um Spaweck ==
* [https://company.rtl.com/en/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig] op der Websäit vun der RTL Group
{{Referenzen}}
''Quell: Ugeluecht als Iwwersetzung vum Artikel [[:en:Clément Schwebig|Clément Schwebig]] op der engleschsproocheger Wikipedia, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Clément_Schwebig&amp;oldid=1356735860 Versioun vum 31.05.2026].''
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Schwebig Clement}}
[[Category:Gebuer 1977]]
[[Category:franséisch Manager]]
[[Kategorie:RTL]]</text>
      <sha1>q67wuzgmzba5j1x2324gr5d1q0c6mgf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680392</id>
      <parentid>2680391</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>....</comment>
      <origin>2680392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3554" sha1="si6ozy50t2g3xiiuacfzmi0p0s9lgkc" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Clément Schwebig''', gebuer [[1977]], ass e [[Frankräich|franséische]] [[Management|Manager]]. Hien ass zanter Mee 2026 [[Chief executive officer|Chief Executive Officer]] vun der [[RTL Group]].&lt;ref&gt;[https://extradienst.at/rtl-group-holt-clement-schwebig-als-ceo-zurueck/ RTL Group holt Clément Schwebig als CEO zurück.] ExtraDienst, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

== Liewen a Karriär ==
De Clément Schwebig huet op der [[HEC Paris]] Ekonomie an op der  [[Sorbonne]] Droit commercial studéiert, an a béiden e [[Master Ofschloss|Master]] gemaach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://company.rtl.com/de/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig.] rtl.com, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;

2002 huet hien ugefaangen, fir d'[[RTL Group]] ze schaffen. Hien hat an de Joren dono verschidde Posten bannent der Grupp zu Lëtzebuerg, am Vereenegte Kinnekräich, a Kroatien, a Griicheland an an Indien.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Henning Hinze: [https://www.manager-magazin.de/unternehmen/rtl-group-wie-der-neue-chef-netflix-und-youtube-paroli-bieten-will-a-2c71105d-7dd8-4574-b2b1-e32d973c0bdd Wie der neue Chef Clément Schwebig RTL vor YouTube und Netflix retten will.] [[Manager Magazin]] 24.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2013, ass hie bei déi amerikanesch [[Warner Bros. Discovery|Time Warner]]/[[Turner Broadcasting System|Turner]] gewieeselt, fir déi en am Ufank zu Hong Kong geschafft huet. No der Fusioun vu Warner mat [[Discovery, Inc.|Discovery]] 2022, war hie fir d'Asien-Divisioun vun där neier Gesellschaft zoustänneg.&lt;ref&gt;[https://hecstories.fr/en/24-heures-avec-clement-schwebig-h-01/ 24 hours with Clement Schwebig (H.01)] HEC stories, 18.04.2023.&lt;/ref&gt;  2023,gouf hien zum neie Chef vun der Westeuropa- an Afrika-Divisioun vu Warner Discovery ernannt&lt;ref&gt;Uwe Mantel: [https://www.dwdl.de/nachrichten/104502/coesfeld_wird_bertelsmannchef_schwebig_fuehrt_rtl_group/ Coesfeld wird Bertelsmann-Chef, Schwebig führt RTL Group.] DWDL.de, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, wou hie fir d'Marke [[Warner Bros.|Warner Bros]], [[HBO]], [[Discovery Channel|Discovery]] an [[Eurosport]] zoustänneg war, grad wéi och fir d'Streaming-Déngschter, d'Studioen a fir lokal Produktiounen.&lt;ref&gt;Rebeca Suay: [https://en.paperjam.lu/article/clement-schwebig-ceo-of-rtl-group-from-may-2026 Clément Schwebig, CEO of RTL Group from May 2026.] paperjam.lu, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

Am Mee 2026 ass hien nees bei d'RTL Group zeréck gaangen, wou en dem [[Thomas Rabe]] säin Nofollger als President ([[Chief executive officer|Chief Executive Officer]]) gouf.&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.de/story/3000000296230/thomas-coesfeld-wird-bertelsmann-boss-clement-schwebig-rtl-chef Thomas Coesfeld wird Bertelsmann-Boss, Clement Schwebig RTL-Chef.] derstandard.at, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrià Calatayud, Najat Kantouar: [https://www.wsj.com/business/bertelsmann-names-35-year-old-scion-as-ceo-in-generational-shift-e4a3883d Bertelsmann Names 35-Year-Old Scion as CEO in Generational Shift.] wsj.com, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;.

== Um Spaweck ==
* [https://company.rtl.com/en/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig] op der Websäit vun der RTL Group
==Quell==
Ugeluecht als Iwwersetzung vum Artikel [[:en:Clément Schwebig|Clément Schwebig]] op der engleschsproocheger Wikipedia, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Clément_Schwebig&amp;oldid=1356735860 an der Versioun vum 31.05.2026].''
{{Referenzen}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Schwebig Clement}}
[[Category:Gebuer 1977]]
[[Category:franséisch Manager]]
[[Kategorie:RTL]]</text>
      <sha1>si6ozy50t2g3xiiuacfzmi0p0s9lgkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680395</id>
      <parentid>2680392</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T17:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Liewen a Karriär */  ...</comment>
      <origin>2680395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3553" sha1="3o6ny4alijygry669qksv0175gv3nuq" xml:space="preserve">{{Infobox Biographie}}
De '''Clément Schwebig''', gebuer [[1977]], ass e [[Frankräich|franséische]] [[Management|Manager]]. Hien ass zanter Mee 2026 [[Chief executive officer|Chief Executive Officer]] vun der [[RTL Group]].&lt;ref&gt;[https://extradienst.at/rtl-group-holt-clement-schwebig-als-ceo-zurueck/ RTL Group holt Clément Schwebig als CEO zurück.] ExtraDienst, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

== Liewen a Karriär ==
De Clément Schwebig huet op der [[HEC Paris]] Ekonomie an op der  [[Sorbonne]] Droit commercial studéiert, an a béiden e [[Master Ofschloss|Master]] gemaach.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://company.rtl.com/de/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig.] rtl.com, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;

2002 huet hien ugefaangen, fir d'[[RTL Group]] ze schaffen. Hien hat an de Joren dono verschidde Posten bannent der Grupp zu Lëtzebuerg, am Vereenegte Kinnekräich, a Kroatien, a Griicheland an an Indien.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Henning Hinze: [https://www.manager-magazin.de/unternehmen/rtl-group-wie-der-neue-chef-netflix-und-youtube-paroli-bieten-will-a-2c71105d-7dd8-4574-b2b1-e32d973c0bdd Wie der neue Chef Clément Schwebig RTL vor YouTube und Netflix retten will.] [[Manager Magazin]] 24.04.2026&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

2013, ass hie bei déi amerikanesch [[Warner Bros. Discovery|Time Warner]]/[[Turner Broadcasting System|Turner]] gewieeselt, fir déi en am Ufank zu Hong Kong geschafft huet. No der Fusioun vu Warner mat [[Discovery, Inc.|Discovery]] 2022, war hie fir d'Asien-Divisioun vun där neier Gesellschaft zoustänneg.&lt;ref&gt;[https://hecstories.fr/en/24-heures-avec-clement-schwebig-h-01/ 24 hours with Clement Schwebig (H.01)] HEC stories, 18.04.2023.&lt;/ref&gt;  2023,gouf hien zum neie Chef vun der Westeuropa- an Afrika-Divisioun vu Warner Discovery ernannt&lt;ref&gt;Uwe Mantel: [https://www.dwdl.de/nachrichten/104502/coesfeld_wird_bertelsmannchef_schwebig_fuehrt_rtl_group/ Coesfeld wird Bertelsmann-Chef, Schwebig führt RTL Group.] DWDL.de, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, wou hie fir d'Marke [[Warner Bros.|Warner Bros]], [[HBO]], [[Discovery Channel|Discovery]] an [[Eurosport]] zoustänneg war, grad wéi och fir d'Streaming-Déngschter, d'Studioen a fir lokal Produktiounen.&lt;ref&gt;Rebeca Suay: [https://en.paperjam.lu/article/clement-schwebig-ceo-of-rtl-group-from-may-2026 Clément Schwebig, CEO of RTL Group from May 2026.] paperjam.lu, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;

Am Mee 2026 ass hien nees bei d'RTL Group zeréckgaangen, wou en dem [[Thomas Rabe]] säin Nofollger als President ([[Chief executive officer|Chief Executive Officer]]) gouf.&lt;ref&gt;[https://www.derstandard.de/story/3000000296230/thomas-coesfeld-wird-bertelsmann-boss-clement-schwebig-rtl-chef Thomas Coesfeld wird Bertelsmann-Boss, Clement Schwebig RTL-Chef.] derstandard.at, 29.05.2026.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Adrià Calatayud, Najat Kantouar: [https://www.wsj.com/business/bertelsmann-names-35-year-old-scion-as-ceo-in-generational-shift-e4a3883d Bertelsmann Names 35-Year-Old Scion as CEO in Generational Shift.] wsj.com, 13.11.2025.&lt;/ref&gt;.

== Um Spaweck ==
* [https://company.rtl.com/en/about-rtl/management/rtl-group/clement-schwebig/ Clément Schwebig] op der Websäit vun der RTL Group
==Quell==
Ugeluecht als Iwwersetzung vum Artikel [[:en:Clément Schwebig|Clément Schwebig]] op der engleschsproocheger Wikipedia, [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Clément_Schwebig&amp;oldid=1356735860 an der Versioun vum 31.05.2026].''
{{Referenzen}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Schwebig Clement}}
[[Category:Gebuer 1977]]
[[Category:franséisch Manager]]
[[Kategorie:RTL]]</text>
      <sha1>3o6ny4alijygry669qksv0175gv3nuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Schabloun:AVDW T5</title>
    <ns>10</ns>
    <id>175925</id>
    <revision>
      <id>2680400</id>
      <timestamp>2026-05-31T20:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Säit ugeluecht mat: '[[Fichier:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|right|100px]] D''''[[Explosioun am Pafendall]]''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum 30. Mee [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der Stad Lëtzebuerg. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit Bensinn déi iertemlecherweis zu Zéissseng an d'ënnerierdesch Kanalisatioun lafe gelooss gouf, deenen  hir Gase sech dann e Wee  an d'Kellere v verschiddene…'</comment>
      <origin>2680400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1077" sha1="1mybe09cw61saxxu52v7okl70iw4kkj" xml:space="preserve">[[Fichier:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|right|100px]]
D''''[[Explosioun am Pafendall]]''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum 30. Mee [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der Stad Lëtzebuerg. D'Ursaach vun der Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit Bensinn déi iertemlecherweis zu Zéissseng an d'ënnerierdesch Kanalisatioun lafe gelooss gouf, deenen  hir Gase sech dann e Wee  an d'Kellere v verschiddenen Haiser am Pafendall gesicht hunn. E Fonke vun engem elektreschen Apparat huet se zu enger Rëtsch vun Explosioune bruecht.

Doduerch ass en Haiserblock laanscht Laurent-Ménager Strooss an d'Bréckestrooss zerstéiert ginn. Dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. 

Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten... '''[[Explosioun am Pafendall|&gt; méi]]
[[Kategorie:Artikele vun der Woch]]</text>
      <sha1>1mybe09cw61saxxu52v7okl70iw4kkj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680401</id>
      <parentid>2680400</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T20:31:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="jpqwyqqr9ki1pioi1cpkae636bsz102" xml:space="preserve">[[Fichier:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|left|100px]]D''''[[Explosioun am Pafendall]]''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum 30. Mee [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der Stad Lëtzebuerg. D'Ursaach vun där Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit Bensinn déi iertemlecherweis zu Zéissseng an d'ënnerierdesch Kanalisatioun lafe gelooss gouf, deenen  hir Gase sech dann e Wee  an d'Kellere vu verschiddenen Haiser am Pafendall gesicht hunn. E Fonke vun engem elektreschen Apparat,, an dono Flamen, hunn se zu enger Rëtsch vun Explosioune bruecht.

Doduerch ass en Haiserblock laanscht Laurent-Ménager Strooss an d'Bréckestrooss zerstéiert ginn. Dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. 

Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten... '''[[Explosioun am Pafendall|&gt; méi]]
[[Kategorie:Artikele vun der Woch]]</text>
      <sha1>jpqwyqqr9ki1pioi1cpkae636bsz102</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680403</id>
      <parentid>2680401</parentid>
      <timestamp>2026-05-31T21:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2680403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="gx3vs4tq6l4j26tg1tf0jxvm25nig9h" xml:space="preserve">[[Fichier:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|left|100px]]D''''[[Explosioun am Pafendall]]''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum 30. Mee [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der Stad Lëtzebuerg. D'Ursaach vun där Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit Bensinn déi iertemlecherweis zu Zéissseng an d'ënnerierdesch Kanalisatioun lafe gelooss gouf, deenen  hir Gase sech dann e Wee  an d'Kellere vu verschiddenen Haiser am Pafendall gesicht hunn. E Fonke vun engem elektreschen Apparat,, an dono Flamen, hunn se zu enger Rëtsch vun Explosioune bruecht.

Doduerch ass en Haiserblock laanscht d'[[rue Laurent-Menager|Laurent-Ménager-Strooss]] an d'[[rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]] zerstéiert ginn. Dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. 

Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten... '''[[Explosioun am Pafendall|&gt; méi]]
[[Kategorie:Artikele vun der Woch]]</text>
      <sha1>gx3vs4tq6l4j26tg1tf0jxvm25nig9h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2680414</id>
      <parentid>2680403</parentid>
      <timestamp>2026-06-01T08:52:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mobby 12</username>
        <id>60927</id>
      </contributor>
      <origin>2680414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1154" sha1="t973xiyqxd4xypr49vpx51rc6svpted" xml:space="preserve">[[Fichier:Pfaffenthal Explosion 1976.jpg|left|100px]]D''''[[Explosioun am Pafendall]]''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum 30. Mee [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der Stad Lëtzebuerg. D'Ursaach vun där Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit Bensinn déi iertemlecherweis zu Zéissseng an d'ënnerierdesch Kanalisatioun lafe gelooss gouf, deenen  hir Gase sech dann e Wee  an d'Kellere vu verschiddenen Haiser am Pafendall gesicht hunn. E Fonke vun engem elektreschen Apparat, an dono Flamen, hunn se zu enger Rëtsch vun Explosioune bruecht.

Doduerch ass en Haiserblock laanscht d'[[rue Laurent-Menager|Laurent-Ménager-Strooss]] an d'[[rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]] zerstéiert ginn. Dräi Awunner – dorënner e véier Joer aalt Kand – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. 

Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten... '''[[Explosioun am Pafendall|&gt; méi]]
[[Kategorie:Artikele vun der Woch]]</text>
      <sha1>t973xiyqxd4xypr49vpx51rc6svpted</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konrad Scheel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175926</id>
    <redirect title="Conny Scheel" />
    <revision>
      <id>2680413</id>
      <timestamp>2026-06-01T08:34:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zinneke</username>
        <id>34</id>
      </contributor>
      <comment>Virugeleet op [[Conny Scheel]]</comment>
      <origin>2680413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="lkclza00stp7pt8soa64c67fo296qxl" xml:space="preserve">#VIRULEEDUNG [[Conny Scheel]]</text>
      <sha1>lkclza00stp7pt8soa64c67fo296qxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conrad Scheel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175927</id>
    <redirect title="Conny Scheel" />
    <revision>
      <id>2680428</id>
      <timestamp>2026-06-01T09:48:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Puscas</username>
        <id>735</id>
      </contributor>
      <comment>....</comment>
      <origin>2680428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="enozw1kl7ti5yxafsz6daypyj3ek7a6" xml:space="preserve">#Redirect[[Conny Scheel]]</text>
      <sha1>enozw1kl7ti5yxafsz6daypyj3ek7a6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>