Wikipedia
lbwiki
https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it
MediaWiki 1.47.0-wmf.14
first-letter
Media
Spezial
Diskussioun
Benotzer
Benotzer Diskussioun
Wikipedia
Wikipedia Diskussioun
Fichier
Fichier Diskussioun
MediaWiki
MediaWiki Diskussioun
Schabloun
Schabloun Diskussioun
Hëllef
Hëllef Diskussioun
Kategorie
Kategorie Diskussioun
TimedText
TimedText talk
Modul
Modul Diskussioun
Veranstaltung
Veranstaltung Diskussion
Griicheland
0
113
2690060
2689717
2026-08-07T20:26:56Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690060
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Ελληνική Δημοκρατία<br>Ellinikí Dimokratía
| Fändel = Flag of Greece.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Griicheland
| Wopen =Coat_of_arms_of_Greece.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Griicheland
| National Devise = Ελευθερία ή θάνατος<br>(Eleftheria i thanatos)<br>("Fräiheet oder Doud")
| Kaart= EU-Greece.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Griichesch]]
| Haaptstad = [[Athen]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik|Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 131 957<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,86
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 80,5
| Onofhängegkeet = vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]]<br>[[1821]] (deklaréiert)<br>[[1830]] (unerkannt)
| Nationalfeierdag = [[28. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Imnos pros tin Eleftherian]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/7/73/GreeceX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.gr]]
| Telefonsprefix = +30
| Notizen =
| Extra Bild = Gr-map-DE.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Griicheland''' läit am Südoste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. U Griicheland grenzt [[Bulgarien]], [[Nordmazedonien]], [[Albanien]] an d'[[Tierkei]]. Donieft läit Griicheland tëscht dräi Mierer, dem [[Ionescht Mier|Ionesche Mier]] an dem [[Mëttelmier]] am Westen an der [[Egäescht Mier|Egäis]] am Osten. Griicheland gëtt vu villen als Wéi vun der westlecher Zivilisatioun ugesinn an huet eng laang a räich Geschicht opweises.
D''''Hellenesch Republik''' (gr.: ''Elliniki Dimokratia'') gëtt vun de Griiche selwer ''Hellas'' genannt. Den Numm ''Griicheland'', respektiv ''Grèce''/''Greece'' kënnt vum laténgesche ''Graecia'', wat ursprénglech eng Regioun an Nordgriicheland war.
== Geschicht ==
Un den Ufere vun der [[Egäescht Mier|Egäis]] ass eng vun den éischten [[Europa (Kontinent)|europäeschen]] Zivilisatiounen entstanen, nämlech déi vun de [[Minoer]] an d'[[mykene]]sch Zivilisatioun. No hirem Ënnergank koumen ''däischter Joerhonnerten'', eng Zäit iwwer déi mer nëmme ganz wéineg wëssen, éier et ëm [[800 v. Chr.]] nees biergop geet. Et ass d'Zäit vun de griicheschen [[Polis|Stadstaaten]], der ''polis''. [[Griichesch Kolonisatioun|Kolonien]] gi ronderëm d'[[Mëttelmier]] gegrënnt, a si verdeedege sech couragéiert géint d'[[Perserkricher|Perser]]. Nom [[Peloponnesesche Krich]] gëtt Griicheland vum [[Philipp II. vu Makedonien]], respektiv vu sengem Jong dem [[Alexander de Groussen]] eruewert a mir sinn am hellenistesche Griicheland.
Op militäreschem Plang hat Griicheland allerdéngs wéineg opweises a vun [[168 v. Chr.]] un ginn d'Griiche vun de [[Réimescht Räich|Réimer]] eruewert. Allerdéngs ass et mat der Kultur genee ëmgedréint gelaf, do huet nämlech déi griichesch d'Réimer eruewert. Als Provënz vum Réimesche Räich hat Griicheland weiderhin e staarken Afloss op kulturellem Plang, an nom Fall vum [[Westréimescht Räich|westréimesche Räich]] huet Griicheland d'ëstlecht oder [[Byzantinescht Räich]] mat [[Konstantinopel]] weiderhin dominéiert. Nom [[Fall vu Konstantinopel]] den [[29. Mee]] [[1453]], gëtt Griicheland lues awer sécher vum [[Ottomanescht Räich|Ottomanesche Räich]] ageholl.
D'Ottomane bleiwen a Griicheland bis an d'[[19. Joerhonnert]]. [[1821]] rebelléieren d'Griichen an erklären hir Onofhängegkeet déi se [[1829]] akkordéiert kréien. Wärend dem 19. Joerhonnert huet Griicheland sech duerch eng Rei vu Kricher ëmmer méi vergréissert a seng haiteg Form huet d'Land zanter [[1947]].
Nom [[Zweete Weltkrich]] gouf et a Griicheland e Biirgerkrich dee bis [[1949]] ugehalen huet. [[1967]] gouf no engem [[Coup d'état]] de ''Régime des Colonels'' agefouert, deen [[1973]] d'[[Monarchie]] ofgeschaaft huet. [[1975]] gëtt no engem Plebiscite eng [[Demokratie|demokratesch Republik]] gegrënnt. [[1981]] trëtt Griicheland der [[Europäesch Unioun|EU]] bäi an hëlt [[2001]] den Euro un.
== Geographie ==
Griicheland besteet aus engem groussen Deel Festland um südlechen Enn vum [[Balkan]], der Hallefinsel [[Peloponnes]] an enger ronn 3000 Inselen, wouvun der 167 bewunnt sinn. Zu de gréissten Inselen zielen:
* [[Kreta]] (zirka 8.260 km²)
* [[Lesbos]] (zirka 1.630 km²)
* [[Rhodos]] (zirka 1.400 km²)
* [[Chios]] (zirka 840 km²)
* [[Kephallonia]] (zirka 780 km²)
* [[Korfu]] (zirka 579 km²)
* [[Samos]] (zirka 480 km²)
* [[Naxos]] (zirka 430 km²)
Aner vun Touriste vill besicht Inselen an Uertschaften:
* [[Mýkonos]] (86 km²)
* [[Santorini|Santorin]] (71 km²)
* [[Monemvasia]]
Ronn 80 % vu Griicheland bestinn aus Hiwwelen a Bierger, an nëmmen op 28 % vum ganze Land ka gebaut ginn. De [[Pindus]], déi zentral Biergerketten, ass an der Moyenne 2.650 m héich. De legendären [[Olymp]] ass mat sengen 2.917 m den héchste Punkt vum ganze Land.
Wat d'Wieder ubelaangt, sou kréien d'Griiche meeschtens mëll an naass Wanteren a waarm an dréche Summeren. Extreem Temperature si rar, mä et kënnt mol vir, datt et zu Athen am Wanter schneit.
== Politik ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Lokal Administratioun ==
Griicheland ass an 13 Verwaltungsbezierker (περιφέρειες/''peripheries'') ënnerdeelt, déi an 51 Prefecturen (νομοί/''nomoi'') nach ënnerdeelt sinn.
''Liest heizou den Artikel [[Griichesch Verwaltungsbezierker a Prefecturen]].''
== Ekonomie ==
[[Fichier:Santoriniscape with churches.jpg|thumb|250px|right|Santorin]]
{{Kapitel Info feelt}}
== Demographie ==
Bei der Vollekszielung vun [[2001]] goufen am Ganze 10.964.020 Griiche gezielt. Vun dëse liewen der 58,8 % a Stied, 28,4 % um Land. D'Awunnerzuel vun den zwou gréisste griichesche Stied, [[Athen]] an [[Thessaloniki]], louch bei bal 4 Milliounen.
A Griicheland liewen hautdesdaags och eng ganz Partie Immigranten. Ronn 65 % kommen aus [[Albanien]], mä et wanderen och [[Bulgarien|Bulgaren]], [[Rumänien|Rumänen]], [[Pakistan]]er, [[Polen]] oder [[Georgien|Georgier]] an. Allerdéngs si vun dëse keng reell Zuele bekannt, well eng grouss Partie illegal agewandert ass.
== Relioun ==
D'griichesch [[Constitutioun]] garantéiert eng absolut Reliounsfräiheet. D'Majoritéit vun de Griichen (98 %) sinn [[Orthodox Kierch|orthodox]]. Griichesch [[Islam|Mosleme]] gëtt et der kanpps 1,3 %, a si wunne gréisstendeels an [[Thrakien]]. Donieft gëtt et nach eng ronn 50.000 [[Kathoulesch Kierch|Katholicken]], 30.000 [[Protestantismus|Protestanten]] a 5000 [[Juddentum|Judden]].
== Kuckt och ==
* [[Griichesch Mythologie]]
* [[Perserkricher]]
* [[Peloponnesesche Krich]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.greece.com/ Griicheland]
* [https://web.archive.org/web/20051120001641/http://www.olympion.de/greek-embassies-worldwide.html Lëscht vun de griicheschen Ambassade weltwäit]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Griicheland| ]]
9538yfq96g6sc6wzdrv8nyxu78i9tcv
7. Januar
0
1541
2690252
2681215
2026-08-08T08:31:46Z
Johnny Chicago
17
/* Gebuer */
2690252
wikitext
text/x-wiki
{{Mountkalenner}}
De '''7. [[Januar]]''' ass de 7. Dag vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].
== Evenementer ==
[[Fichier:Jupiter and the Galilean Satellites.jpg|thumb|80px|D'Galileo-Jupitermounden]]
* [[49 v. Chr.]]: De [[Julius Cäsar]] geet iwwer de [[Rubicon (Italien)|Rubicon]].
* [[1610]]: De [[Galileo Galilei]] entdeckt déi no him genannt Mounde vum [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]].
* [[1979]]: De [[Pol Pot]] an d'[[Rout Khmer]] gi vu [[vietnam]]eeseschen Truppe geschloen.
* [[1989]]: De [[japan]]esche Keeser [[Hirohito]] stierft am Alter vun 88 Joer. Nofollger gëtt säi Jong [[Akihito]].
* [[2015]]: Bei engem Attentat op d'Redaktioun vun der franséischer satirescher Zeitung ''[[Charlie Hebdo]]'' zu [[Paräis]] kommen 12 Leit ëm d'Liewen.
===Lëtzebuerg===
* [[1907]]: Deen éischte lëtzebuergesche [[Fürerschäin]] gëtt ausgestallt.
*[[1994]]: Eng zweemotoreg [[Cessna T310R]] fält op den ''[[DuPont de Nemours|DuPont]]''-Wierksterrain erof.
== Gebuer ==
<gallery>
Fichier:GregorXIII.jpg|Gregor XIII.
Fichier:Johann-philipp-reis 1.jpg|Philipp Reis
Fichier:Ichiro Mizuki 20070706 Japan Expo 12.jpg|Ichirō Mizuki
Fichier:Nicolas Cage - 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg|Nicolas Cage
</gallery>
* [[1502]]: Poopst [[Gregor XIII. (Poopst)|Gregor XIII.]] ([[Gregorianesche Kalenner]]).
* [[1783]]: [[Francesco Carlini]], italieeneschen Astronom a Geodet.
* [[1800]]: [[Millard Fillmore]], 13. President vun de Vereenegte Staate vun Amerika.
* [[1802]]: [[Charles Venneman]], belsche Moler.
* [[1834]]: [[Johann Philipp Reis]], däitschen Erfinder (''Telefon'').
* [[1837]]: [[Caspar Mathias Spoo]], lëtzebuergeschen Industriellen, Politiker a Schrëftsteller.
* [[1886]]: [[Alphonse Neyens]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1890]]: [[Henny Porten]], däitsch Schauspillerin.
* [[1899]]: [[Francis Poulenc]], franséische Komponist.
* [[1900]]: [[Robert Le Vigan]], franséische Schauspiller.
* [[1907]]: [[Pierre Metzler]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1916]]: [[Fernando Sancho]], spuenesche Schauspiller.
* [[1920]]: [[Vincent Gardenia]], italieenesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1921]]: [[Noëlle Norman]], franséisch Schauspillerin.
* [[1923]]: [[Pinkas Braun]], Schwäizer Schauspiller an Theaterregisseur.
* [[1924]]: [[Marcel Welter]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 1924: [[Anne Vernon]], franséisch Schauspillerin.
* [[1932]]: [[Max Gallo]], franséischen Historiker, Schrëftsteller a Politiker.
* 1932: [[Tormod Knutsen]], norwegesche Schileefer.
* [[1933]]: [[Richard F. Kneip]], US-amerikanesche Politiker.
* [[1934]]: [[Robert Cazala]], franséische Vëlossportler.
* 1934: [[Tassos Papadopoulos]], griichesch-zypriotesche Politiker.
* [[1938]]: [[Roland Topor]], franséische Kënschtler.
* [[1941]]: [[John Steiner]], englesche Schauspiller.
* [[1947]]: [[Carlo Bamberg]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1948]]: [[Ichirō Mizuki]], japaneschen Anisonsänger a Schauspiller.
* [[1949]]: [[René Flenghi]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1964]]: [[Nicolas Cage]], US-amerikanesche Filmschauspiller.
* [[1971]]: [[Jeremy Renner]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1985]]: [[Lewis Hamilton]], F1-Pilot.
* 1985: [[Serge Milano]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[1990]]: [[Léonie de Jonge]], lëtzebuergesch Politologin a Basketballspillerin.
* [[1991]]: [[Eden Hazard]], belsche Foussballspiller.
== Gestuerwen ==
* [[1923]]: [[Emil G. Hirsch]], lëtzebuergesch-US-amerikanesche Rabbiner a Philosoph.
* [[1932]]: [[André Maginot]], franséische Politiker.
* [[1933]]: [[Alexander Koenig]], lëtzebuergesche Paschtouer an Auteur.
* [[1942]]: [[Jules Wilhelm (Historiker)|Jules Wilhelm]], lëtzebuergeschen Historiker.
* [[1964]]: [[Victor Molitor]], lëtzebuergesche Journalist, Schrëftsteller a Publizist.
* [[1969]]: [[Susanne Cramer]], däitsch Filmschauspillerin.
* [[1972]]: [[Jacques Mangers]], lëtzebuergesche Geeschtlechen, Bëschof vun Oslo.
* [[1978]]: [[Pierre-Joseph Müller]], lëtzebuergeschen Historiker a Lycéesprofesser.
* [[1984]]: [[Fernande Klein]], lëtzebuergesch Kënschtlerin.
* [[1988]]: [[Michel Auclair]], franséische Schauspiller.
* 1988: [[Trevor Howard]], englesche Schauspiller.
* 1988: [[Paul Mercey]], Schwäizer Schauspiller.
* [[1989]]: [[Hirohito]], japanesche Keeser.
* [[1997]]: [[Joseph Leydenbach]], lëtzebuergesche Banquier a Schrëftsteller
* [[2004]]: [[Ingrid Thulin]], schweedesch Schauspillerin.
* [[2010]]: [[Philippe Séguin]], franséische Politiker.
* [[2015]]: [[Cabu]], [[Charb]], [[Honoré]], [[Tignous]] a [[Wolinski]], Zeechner a Journaliste bei der Zäitschrëft ''[[Charlie Hebdo]]''.
* 2015: [[Bernard Maris]], franséischen Ekonomist a Journalist.
* [[2017]]: [[Mário Soares]], portugisesche Politiker.
* [[2018]]: [[France Gall]], franséisch Sängerin.
* 2018: [[Peter Sutherland]], iresche Politiker.
* [[2021]]: [[Michael Apted]], brittesche Filmregisseur.
* [[2022]]: [[Mark Forest]], US-amerikanesche Bodybuilder a Schauspiller.
* [[2023]]: [[Franz Beckenbauer]], däitsche Foussballspiller.
* [[2025]]: [[Jean-Marie Le Pen]], franséische Politiker.
== Feierdeeg ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|7 January|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Dag am Januar| 07]]
ho06zjixrz29t7ybxwrhaiecrdu4mgr
30. Abrëll
0
1801
2689963
2682917
2026-08-07T16:46:53Z
Les Meloures
580
Genevieve Grotjan Feinstein
2689963
wikitext
text/x-wiki
{{Mountkalenner}}
Den '''30. Abrëll''' ass den 120. Dag (121. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].
== Evenementer ==
* [[1598]]: D'[[Edikt vun Nantes]] garantéiert de [[Frankräich|franséische]] [[Protestantismus|Protestanten]] ([[Huguenot|Hugenotten]]) d'Reliounsfräiheet.
* [[1789]]: De [[George Washington]] gëtt als éischten [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-President]] vereedegt.
* 1789: Frankräich: Zu [[Versailles]] gëtt d'[[Société des amis de la Constitution]] gegrënnt. Opstand zu [[Marseille]] bei dem e Kommandant vun engem Fort ëm d'Liewe kënnt.
* [[1803]]: D'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] kafe [[Louisiana]] vu Frankräich of.
* [[1812]]: Louisiana gëtt als 18. Bundesstaat an d'Vereenegt Staate vun Amerika opgeholl.
* [[1945]]: Den [[Adolf Hitler]] an d'[[Eva Braun]] brénge sech ëm.
* [[1975]]: Fall vu [[Ho-Chi-Minh-Stad|Saigon]], Enn vum [[Vietnamkrich]].
* [[1980]]: D'[[Beatrix vun Holland|Beatrix vun Oranien-Nassau]] gëtt Kinnigin vun Holland.
* [[2004]]: Ëmbenennung vun der ''Federatioun vu Liberalen an Demokratesche Parteien an Europa'' an d'''[[Allianz vun de Liberalen an Demokrate fir Europa (Partei)|Allianz vun de Liberalen an Demokrate fir Europa]]''
===Sport===
* [[1939]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Arel]] 0:3 géint Belsch.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=97 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg den 30. Abrëll 1939 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[1961]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:2 géint Italien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Paul May (Foussballspiller)|Paul May]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=181 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italien, vum 30. Abrëll 1961 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[1987]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Europameeschterschaft 1988]], 1:4 géint Bulgarien. De Gol fir d'Lëtzebuerger Huet de [[Roby Langers]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=8845 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Bulgarien den 30. Abrëll 1987 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[1997]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Moskau]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1998]], 0:3 géint Russland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=10709 D'Detailer vum Foussballlännermatch Russland-Lëtzebuerg den 30. Abrëll 1997 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* [[2003]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Budapest]] 1:5 géint Ungarn. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jeff Strasser]] geschoss.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=607 D'Detailer vum Foussballlännermatch Ungarn-Lëtzebuerg den 30. Abrëll 2003 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
== Gebuer ==
<gallery>
Fichier:1662 Mary II.jpg|[[Mary II. vun England|Mary II.]]
Fichier:Carl Friedrich Gauss.jpg|[[Carl Friedrich Gauß]]
Fichier:Bain_News_Service_-_Franz_Lehár.jpg|Franz Lehár
Fichier:Juliana 1959.jpg|Juliana
Fichier:King Carl XVI Gustaf at National Day 2009 Cropped4.jpg|Karl Gustaf
Fichier:Jane Campion.jpg|Jane Campion
</gallery>
* [[1651]]: [[Jean-Baptiste de La Salle]], franséische Pedagog an Uerdensgrënner.
* [[1662]]: [[Mary II. vun England|Mary II.]], brittesch Kinnigin.
* [[1777]]: [[Carl Friedrich Gauß]], däitsche Mathematikeren, Astronom, Geodet a Physiker.
* [[1810]]: [[Charles-Frédéric Mersch]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Professer.
* [[1848]]: [[Pierre Funck (Architekt)|Pierre Funck]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[1867]]: [[Willy Goergen]], Lëtzebuerger Schrëftsteller.
* [[1870]]: [[Franz Lehár]], éisträich-ungaresche Komponist.
* [[1883]]: [[Jaroslav Hašek]], tschechesche Schrëftsteller.
* [[1888]]: [[Rita Reining]], lëtzebuergesch Sculptrice.
* [[1893]]: [[Joachim von Ribbentrop]], däitschen Diplomat a Politiker.
* [[1899]]: [[Lucie Mannheim]], däitsch Schauspillerin.
* [[1902]]: [[Nicolas Engel]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[1909]]: [[Juliana vun Holland|Juliana vun Oranien-Nassau]], Kinnigin vun Holland.
* 1909: [[René Deltgen]], Lëtzebuerger Schauspiller.
* [[1910]]: [[Evy Friedrich]], Lëtzebuerger Cineast a Filmkritiker.
* [[1913]]: [[Genevieve Grotjan Feinstein]], US-amerikanesch Kryptoanalitikerin
* [[1923]]: [[Percy Heath]], US-amerikaneschen Jazz-Bassist.
* [[1925]]: [[Mady Nurenberg-Reuter]], lëtzebuergesch Lokalpolitikerin a Resistenzlerin.
* [[1926]]: [[Cloris Leachman]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1928]]: [[Peter Carsten]], däitsche Schauspiller.
* [[1929]]: [[Klausjürgen Wussow]], däitsche Schauspiller.
* [[1931]]: [[Adriana Asti]], italieenesch Schauspillerin.
* [[1940]]: [[Burt Young]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1944]]: [[Rudi Assauer]], däitsche Foussballprofi a -manager.
* [[1946]]: [[Carl XVI. Gustaf vu Schweden|Carl XVI. Gustaf]], Kinnek vu Schweden.
* [[1949]]: [[António Guterres]], portugisesche Politiker an UNO-Generalsekretär.
* [[1952]]: [[Jacques Audiard]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1954]]: [[Jane Campion]], neiséilännesch Regisseurin.
* [[1956]]: [[Danielle Grosbusch]], lëtzebuergesch Graveuse a Molerin.
* 1956: [[Lars von Trier]], dänesche Filmregisseur.
* [[1959]]: [[Stephen Harper]], kanadesche Politiker.
* [[1967]]: [[Filipp Bedrossowitsch Kirkorow]], russesch-bulgaresche Popsänger.
* [[1975]]: [[Alija Bešić]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1981]]: [[Max Hahn]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1984]]: [[Stéphanie Weydert]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[1986]]: [[Lynn Ruppert]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
== Gestuerwen ==
* [[1784]]: [[Franz Karl von Velbrück]], Prënzbëschof vu Léck.
* [[1847]]: [[Karl-Ludwig vun Habsburg-Loutrengen]].
* [[1883]]: [[Édouard Manet]], franséische Moler.
* [[1891]]: [[Joseph Leidy]], US-amerikaneschen Dokter (Medezin), Zoolog a Paleontolog.
* [[1928]]: [[Maurice Pescatore]], lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* [[1945]]: [[Adolf Hitler]], däitsche ''Reichskanzler'', Diktator a Krichsverbriecher.
* [[1956]]: [[Alben W. Barkley]], US-amerikanesche Politiker.
* [[1970]]: [[Inger Stevens]], schweedesch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1972]]: [[Gia Scala]], englesch Schauspillerin.
* [[1983]]: [[Muddy Waters]], US-amerikanesche Bluesmuseker.
* [[1986]]: [[Robert Stevenson (Filmregisseur)|Robert Stevenson]], brittesche Filmregisseur.
* [[1989]]: [[Sergio Leone]], italieenesche Filmregisseur.
* [[1999]]: [[Marc Grond]], lëtzebuergeschen Homosexuellenaktivist.
* [[2002]]: [[Lucien Wercollier]], Lëtzebuerger Sculpteur.
* [[2004]]: [[Boris Pergamenschikov]], russeschen Cellist.
* 2004: [[Fuad Rouhani]], iranesche Regierungsbeamten.
* [[2006]]: [[Jean-François Revel]], franséische Philosoph, Schrëftsteller a Journalist.
* [[2007]]: [[Gordon Scott]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[2015]]: [[Ben E. King]], US-amerikanesche Sänger.
* 2015: [[Patachou]], franséisch Sängerin a Schauspillerin.
* [[2017]]: [[Lorna Gray]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2019]]: [[Anémone (Schauspillerin)|Anémone]], franséisch Schauspillerin.
* 2019: [[Peter Mayhew]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[2022]]: [[André Elvinger]], lëtzebuergesche Jurist.
* [[2024]]: [[Paul Auster]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[2026]]: [[Georg Baselitz]], däitsch-éisträichesche Moler a Sculpteur.
== Feierdeeg ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|30 April|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Dag am Abrëll| 30]]
h0ofsikp3u5g1i43asl5hwbgofbcl63
2689967
2689963
2026-08-07T16:58:42Z
Les Meloures
580
/* Gebuer */ k
2689967
wikitext
text/x-wiki
{{Mountkalenner}}
Den '''30. Abrëll''' ass den 120. Dag (121. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]].
== Evenementer ==
* [[1598]]: D'[[Edikt vun Nantes]] garantéiert de [[Frankräich|franséische]] [[Protestantismus|Protestanten]] ([[Huguenot|Hugenotten]]) d'Reliounsfräiheet.
* [[1789]]: De [[George Washington]] gëtt als éischten [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-President]] vereedegt.
* 1789: Frankräich: Zu [[Versailles]] gëtt d'[[Société des amis de la Constitution]] gegrënnt. Opstand zu [[Marseille]] bei dem e Kommandant vun engem Fort ëm d'Liewe kënnt.
* [[1803]]: D'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] kafe [[Louisiana]] vu Frankräich of.
* [[1812]]: Louisiana gëtt als 18. Bundesstaat an d'Vereenegt Staate vun Amerika opgeholl.
* [[1945]]: Den [[Adolf Hitler]] an d'[[Eva Braun]] brénge sech ëm.
* [[1975]]: Fall vu [[Ho-Chi-Minh-Stad|Saigon]], Enn vum [[Vietnamkrich]].
* [[1980]]: D'[[Beatrix vun Holland|Beatrix vun Oranien-Nassau]] gëtt Kinnigin vun Holland.
* [[2004]]: Ëmbenennung vun der ''Federatioun vu Liberalen an Demokratesche Parteien an Europa'' an d'''[[Allianz vun de Liberalen an Demokrate fir Europa (Partei)|Allianz vun de Liberalen an Demokrate fir Europa]]''
===Sport===
* [[1939]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Arel]] 0:3 géint Belsch.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=97 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg den 30. Abrëll 1939 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[1961]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:2 géint Italien. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Paul May (Foussballspiller)|Paul May]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=181 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italien, vum 30. Abrëll 1961 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[1987]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Europameeschterschaft 1988]], 1:4 géint Bulgarien. De Gol fir d'Lëtzebuerger Huet de [[Roby Langers]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=8845 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Bulgarien den 30. Abrëll 1987 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[1997]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Moskau]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1998]], 0:3 géint Russland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=10709 D'Detailer vum Foussballlännermatch Russland-Lëtzebuerg den 30. Abrëll 1997 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* [[2003]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Budapest]] 1:5 géint Ungarn. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Jeff Strasser]] geschoss.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=607 D'Detailer vum Foussballlännermatch Ungarn-Lëtzebuerg den 30. Abrëll 2003 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
== Gebuer ==
{{Méi Biller
| direction = vertical
| width = 100
| Bild1 = 1662 Mary II.jpg
| Text1 = [[Mary II. vun England|Mary II.]]
| Bild2 = Carl Friedrich Gauss.jpg
| Text2 = [[Carl Friedrich Gauß]]
| Bild3= Bain_News_Service_-_Franz_Lehár.jpg
| Text3= Franz Lehár
| Bild4= Juliana 1959.jpg
| Text4= Juliana
| Bild5= King Carl XVI Gustaf at National Day 2009 Cropped4.jpg
| Text5= Karl Gustaf
| Bild6= Jane Campion.jpg
| Text6= György Ligeti
| Bild7= Jane Campion.jpg
| Text7= Jane Campion
| Bild8=
| Text8=
| Bild9=
| Text9=
}}
* [[1651]]: [[Jean-Baptiste de La Salle]], franséische Pedagog an Uerdensgrënner.
* [[1662]]: [[Mary II. vun England|Mary II.]], brittesch Kinnigin.
* [[1777]]: [[Carl Friedrich Gauß]], däitsche Mathematikeren, Astronom, Geodet a Physiker.
* [[1810]]: [[Charles-Frédéric Mersch]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Professer.
* [[1848]]: [[Pierre Funck (Architekt)|Pierre Funck]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[1867]]: [[Willy Goergen]], Lëtzebuerger Schrëftsteller.
* [[1870]]: [[Franz Lehár]], éisträich-ungaresche Komponist.
* [[1883]]: [[Jaroslav Hašek]], tschechesche Schrëftsteller.
* [[1888]]: [[Rita Reining]], lëtzebuergesch Sculptrice.
* [[1893]]: [[Joachim von Ribbentrop]], däitschen Diplomat a Politiker.
* [[1899]]: [[Lucie Mannheim]], däitsch Schauspillerin.
* [[1902]]: [[Nicolas Engel]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[1909]]: [[Juliana vun Holland|Juliana vun Oranien-Nassau]], Kinnigin vun Holland.
* 1909: [[René Deltgen]], Lëtzebuerger Schauspiller.
* [[1910]]: [[Evy Friedrich]], Lëtzebuerger Cineast a Filmkritiker.
* [[1913]]: [[Genevieve Grotjan Feinstein]], US-amerikanesch Kryptoanalitikerin
* [[1923]]: [[Percy Heath]], US-amerikaneschen Jazz-Bassist.
* [[1925]]: [[Mady Nurenberg-Reuter]], lëtzebuergesch Lokalpolitikerin a Resistenzlerin.
* [[1926]]: [[Cloris Leachman]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1928]]: [[Peter Carsten]], däitsche Schauspiller.
* [[1929]]: [[Klausjürgen Wussow]], däitsche Schauspiller.
* [[1931]]: [[Adriana Asti]], italieenesch Schauspillerin.
* [[1940]]: [[Burt Young]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1944]]: [[Rudi Assauer]], däitsche Foussballprofi a -manager.
* [[1946]]: [[Carl XVI. Gustaf vu Schweden|Carl XVI. Gustaf]], Kinnek vu Schweden.
* [[1949]]: [[António Guterres]], portugisesche Politiker an UNO-Generalsekretär.
* [[1952]]: [[Jacques Audiard]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1954]]: [[Jane Campion]], neiséilännesch Regisseurin.
* [[1956]]: [[Danielle Grosbusch]], lëtzebuergesch Graveuse a Molerin.
* 1956: [[Lars von Trier]], dänesche Filmregisseur.
* [[1959]]: [[Stephen Harper]], kanadesche Politiker.
* [[1967]]: [[Filipp Bedrossowitsch Kirkorow]], russesch-bulgaresche Popsänger.
* [[1975]]: [[Alija Bešić]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1981]]: [[Max Hahn]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1984]]: [[Stéphanie Weydert]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[1986]]: [[Lynn Ruppert]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
== Gestuerwen ==
* [[1784]]: [[Franz Karl von Velbrück]], Prënzbëschof vu Léck.
* [[1847]]: [[Karl-Ludwig vun Habsburg-Loutrengen]].
* [[1883]]: [[Édouard Manet]], franséische Moler.
* [[1891]]: [[Joseph Leidy]], US-amerikaneschen Dokter (Medezin), Zoolog a Paleontolog.
* [[1928]]: [[Maurice Pescatore]], lëtzebuergeschen Industriellen a Politiker.
* [[1945]]: [[Adolf Hitler]], däitsche ''Reichskanzler'', Diktator a Krichsverbriecher.
* [[1956]]: [[Alben W. Barkley]], US-amerikanesche Politiker.
* [[1970]]: [[Inger Stevens]], schweedesch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1972]]: [[Gia Scala]], englesch Schauspillerin.
* [[1983]]: [[Muddy Waters]], US-amerikanesche Bluesmuseker.
* [[1986]]: [[Robert Stevenson (Filmregisseur)|Robert Stevenson]], brittesche Filmregisseur.
* [[1989]]: [[Sergio Leone]], italieenesche Filmregisseur.
* [[1999]]: [[Marc Grond]], lëtzebuergeschen Homosexuellenaktivist.
* [[2002]]: [[Lucien Wercollier]], Lëtzebuerger Sculpteur.
* [[2004]]: [[Boris Pergamenschikov]], russeschen Cellist.
* 2004: [[Fuad Rouhani]], iranesche Regierungsbeamten.
* [[2006]]: [[Jean-François Revel]], franséische Philosoph, Schrëftsteller a Journalist.
* [[2007]]: [[Gordon Scott]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[2015]]: [[Ben E. King]], US-amerikanesche Sänger.
* 2015: [[Patachou]], franséisch Sängerin a Schauspillerin.
* [[2017]]: [[Lorna Gray]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[2019]]: [[Anémone (Schauspillerin)|Anémone]], franséisch Schauspillerin.
* 2019: [[Peter Mayhew]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[2022]]: [[André Elvinger]], lëtzebuergesche Jurist.
* [[2024]]: [[Paul Auster]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* [[2026]]: [[Georg Baselitz]], däitsch-éisträichesche Moler a Sculpteur.
== Feierdeeg ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|30 April|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Dag am Abrëll| 30]]
ruz5l1xdph65dcscdw8k3bfelyrwhmj
10. August
0
2005
2689965
2673987
2026-08-07T16:49:14Z
Les Meloures
580
Genevieve Grotjan Feinstein
2689965
wikitext
text/x-wiki
{{Mountkalenner}}
Den '''10. [[August]]''' ass den 222. Dag vum Joer (223. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]].
== Evenementer ==
* [[1557]]: [[Schluecht vu Saint-Quentin]].
* [[1671]]: D'[[Plëss d'Arem]] an hir nei ugeluecht Niewestroosse ginn an der Stad Lëtzebuerg ageweit.
* [[1792]]: [[10. August 1792|Frankräich]]: [[Commune vu Paräis (Franséisch Revolutioun)|Commune de Paris]]: Stuerm vun de [[Sansculottes]] ënner dem [[Georges Danton|Danton]] a [[Jean-Paul Marat|Marat]] op d'[[Tuilerien]]; Enn vun der [[Monarchie]] (bis zu der Restauratioun am Joer [[1814]]). Eng nei Nationalversammlung gëtt gewielt: d'[[Convention nationale]].
* [[1952]]: D'Héich Autoritéit vun der [[Communauté européenne du charbon et de l'acier|Europäescher Communautéit fir Kuel a Stol]] kënnt eng éischt Kéier an der [Stad Lëtzebuerg zesummen.
* [[2011]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Faro]] 0:5 géint Portugal.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=4210 D'Detailer vum Foussballlännermatch Portugal-Lëtzebuerg den 10. August 2011 op der Websäit European Football]</ref>
== Gebuer ==
<gallery>
Fichier:Honzik vit.jpg|Jang de Blannen
Fichier:President Hoover portrait.jpg|Herbert Clark Hoover
Fichier:Alfred Doeblin 1930.jpg|Alfred Doeblin
Fichier:Rosanna Arquette - Monte-Carlo Television Festival.JPG|Rosanne Arquette
Fichier:MarieVersini.jpg|Marie Versini
</gallery>
* [[1296]]: [[Jang de Blannen]], Kinnek vu [[Béimen]] an Herzog vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]].
* [[1795]]: [[Emmanuel d'Huart]], franséischen Offizéier an Historiker.
* [[1818]]: [[Léon Lamort]], lëtzebuergeschen Industriellen.
* [[1845]]: [[Aaron Nichols Skinner]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[1858]]: [[Mathias Glaesener]], lëtzebuergesche Magistrat a Member vum Staatsrot.
* [[1863]]: [[Charles Bettendorf]], lëtzebuergeschen Industriellen.
* [[1874]]: [[Herbert Clark Hoover|Herbert Hoover]], US-amerikanesche Politiker, 31. President vun den USA.
* [[1878]]: [[Alfred Döblin]], däitsche Schrëftsteller.
* [[1888]]: [[Lucien Koenig]], lëtzebuergesche Schrëftsteller.
* [[1896]]: [[Milena Jesenská]], tschechesch Schrëftstellerin, Iwwersetzerin a Journalistin.
* [[1898]]: [[Jack Haley]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1903]]: [[Pierre Grach]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[1908]]: [[Alexander D'Arcy]], egyptesche Schauspiller.
* [[1912]]: [[Constant Bilocq]], belsche Paschtouer a Resistenzler.
* [[1914]]: [[Ken Annakin]], brittesche Filmregisseur.
* [[1923]]: [[Rhonda Fleming]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 1923: [[Jean Graton]], franséische Comicszeechner an -zeenarist.
* [[1924]]: [[Martha Hyer]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 1924: [[Jean-François Lyotard]], franséische Philosoph a Literaturtheoretiker.
* [[1926]]: [[Marie-Claire Alain]], franséisch Organistin.
* [[1927]]: [[M. K. Vainu Bappu]], indeschen Astronom.
* [[1931]]: [[Renate Holm]], däitsch Sopranistin a Schauspillerin.
* [[1932]]: [[Murray Melvin]], englesche Schauspiller.
* [[1937]]: [[Annette Krier]], lëtzebuergesch Turnerin.
* [[1938]]: [[Grit Boettcher]], däitsch Schauspillerin.
* [[1940]]: [[Marie Versini]], franséisch Schauspillerin.
* [[1942]]: [[Robert Pauly]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[1951]]: [[Juan Manuel Santos]], kolumbianesche Politiker.
* [[1955]]: [[Jean-Paul Raths]], lëtzebuergesche Schauspiller an Theaterregisseur.
* 1955: [[Eugène Medinger]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[1959]]: [[Rosanna Arquette]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[1966]]: [[Udo Bölts]], däitsche Vëlosfuerer.
* [[1970]]: [[Joachim van der Vlugt]], hollännesche Moler.
* [[1970]]: [[Wouter van der Vlugt]], hollännesche Sculpteur a Miwweldesigner.
* [[1982]]: [[David Kraus]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[1986]]: [[Aurélien Joachim]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[1990]]: [[Lucas Till]], US-amerikanesche Schauspiller.
== Gestuerwen ==
* [[1896]]: [[Nicolas Funck (Zoolog)|Nicolas Funck]], lëtzebuergeschen Entdeckungsreesenden, Botaniker, Zoolog an Auteur.
* [[1896]]: [[Otto Lilienthal]], däitsche Fluchpionéier.
* [[1933]]: [[Léon Bouvart]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[1942]]: [[Raymond de Waha]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat.
* 1942: [[Jean-Baptiste Esch]], lëtzebuergeschen Theolog.
* [[1944]]: [[Roger Barthel]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[1945]]: [[Robert Goddard]], US-amerikanesche Wëssenschaftler a Rakéitepionéier.
* [[1960]]: [[Oswald Veblen]], US-amerikanesche Mathematiker.
* [[1961]]: [[Géza von Bolváry]], Filmregisseur.
* [[1974]]: [[Carlo Campogalliani]], italieenesche Filmregisseur a Schauspiller.
* [[1976]]: [[Karl Schmidt-Rottluff]], däitsche Moler.
* [[1976]]: [[Lambert Schaus]], lëtzebuergesche Politiker an Diplomat.
* [[1979]]: [[Géza Wertheim]], lëtzebuergesche Bobfuerer, Tennisspiller an Olympionik.
* [[1982]]: [[José Nieto (Schauspiller)|José Nieto]], spuenesche Schauspiller.
* [[1990]]: [[Pol Aschman]], lëtzebuergesche Fotojournalist a Chroniker.
* [[1995]]: [[Josseline Gaël]], franséisch Schauspillerin.
* [[2003]]: [[Jacques Deray]], franséische Filmregisseur.
* [[2006]]: [[Genevieve Grotjan Feinstein]], US-amerikanesch Kryptoanalitikerin
* [[2008]]: [[Isaac Hayes]], US-amerikanesche Museker.
* [[2023]]: [[Antonella Lualdi]], italieenesch Schauspillerin.
== Feierdeeg ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|10 August|10. August}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Dag am August| 10]]
q03dgjs29byxqk973m64rvxjfpuduq5
9. Dezember
0
2189
2690253
2652495
2026-08-08T08:32:36Z
Johnny Chicago
17
/* Gestuerwen */
2690253
wikitext
text/x-wiki
{{Mountkalenner}}
Den '''9. [[Dezember]]''' ass den 343. Dag vum Joer (344. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]].
== Evenementer ==
* [[1687]]: Den [[Habsburg]]er [[Joseph I. (HRR)|Joseph I.]] gëtt Kinnek vun [[Ungarn]].
* [[1824]]: An der [[Schluecht bei Ayacucho]] gewannen déi südamerikanesch Fräiheetskämpfer ënnert dem Generol [[Antonio José de Sucre]] géint d'Truppe vum Vizekinnek vu Peru, dem [[José de la Serna]] a verdreiwen domat fir zerguttst d'Spuenier aus hire Kolonien a Südamerika.
* [[1905]]: A [[Frankräich]] gëtt mam Gesetz iwwer d'[[Trennung vu Kierch a Staat]] de Prinzip vum [[Laizismus]] agefouert.
* [[1922]]: Den Ingenieur [[Gabriel Narutowicz]] gëtt zum éischte President vun der Republik [[Polen]] gewielt.
* [[1937]]: Japanesch Truppe fänke mat der Belagerung vu [[Nanjing|Nanking]] den [[Zweete Japanesch-Chineesesche Krich]] un.
* [[1946]]: Ufank vum [[Nürnberger Doktere-Prozess|Nürnberger Dokteschprozess]], Deel vun den [[Nürnberger Prozesser]].
* [[1967]]: Den [[Nicolae Ceaușescu]] gëtt a Rumänien zousätzlech zu senger Funktioun als Zentralsekretär vun der rumänescher Kommunistescher Partei och nach President vum [[Staatsrot (Rumänien)|Staatsrot]].
* [[1990]]: De [[Lech Wałęsa]] gewënnt am zweeten Tour d'Presidentschaftswalen a Polen.
* [[2004]]: D'[[Europäesch Demokratesch Partei]] gëtt gegrënnt.
=== Lëtzebuerg ===
* [[1890]]: Den Adolf, Herzog vun Nassau, leet an der Chamber säin Eed op d'Verfassung of a gëtt domat, als éischten aus der Dynastie Lëtzebuerg-Nassau, ënnert dem Numm [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Adolphe]] [[Groussherzog vu Lëtzebuerg]].
* [[1896]]: Mat 30 Stëmme géint 1 an enger Enthalung decidéiert d'[[Chamber]] d'[[Lëtzebuergesch|Lëtzebuerger Sprooch]] net an der Chamber zouzeloossen.
* [[1906]]: Den éischte Lëtzebuerger [[Foussball]]veräin, d'''Football and Lawn Tennis Association'', haut [[CS Fola Esch]], gëtt gegrënnt.
* [[1970]]: D'40-Stonne-Woch gëtt per Gesetz agefouert.
==Wëssenschaft an Technik==
===Astronomie===
*[[1784]] entdeckt den Astronom [[Wilhelm Herschel]] den [[NGC 3078]], eng [[elliptesch Galaxie]] am [[Stärebild]] [[Hydra (Stärebild)|Hydra]].
== Gebuer ==
<gallery>
Fichier:Ödön von Horváth.jpg|Ödön von Horváth
Fichier:Kirk Douglas (2011).jpg|Kirk Douglas
Fichier:Ciampi ritratto.jpg|Carlo Azeglio Ciampi
Fichier:Judi Dench at the BAFTAs 2007.jpg|Judi Dench
Fichier:JohnMalkovich2005Locarno.jpg|John Malkovich
Fichier:Jean-Claude Juncker 2012-06-27 b.JPG|Jean-Claude Juncker
</gallery>
* [[1508]]: [[Gemma Frisius]], Mathematiker, Medezinner a Kartograph.
* [[1724]]: [[Johann Evangelist Helfenzrieder]], däitsche Jesuitt, Mathematiker an Astronom.
* [[1813]]: [[Nicolas Adames]], lëtzebuergesche Geeschtlechen, éischte Bëschof vu Lëtzebuerg.
* [[1832]]: [[Adalbert Krüger]], däitschen Astronom.
* [[1846]]: [[Félix Reding]], lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker.
* [[1876]]: [[Michel Lucius]], lëtzebuergesche Geolog.
* [[1882]]: [[Joaquín Turina]], spuenesche Komponist.
* [[1893]]: [[Dom Paul Benoit]], Benediktinerpater an Uergelkomponist.
* [[1896]]: [[Willy Thinnes]], lëtzebuergeschen Dokter.
* [[1898]]: [[Raymond Cordy]], franséische Schauspiller.
* [[1899]]: [[Howard Freeman]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1901]]: [[Ödön von Horváth]], éisträich-ungaresche Schrëftsteller.
* [[1905]]: [[Dalton Trumbo]], US-amerikaneschen Auteur.
*1905: [[Joseph Colabianchi]], lëtzebuergesche Schräiner.
* [[1906]]: [[Menotti Pozzacchio]], lëtzebuergesche Gewiichtshiewer an Olympionik.
* [[1911]]: [[Broderick Crawford]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1916]]: [[Kirk Douglas]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1919]]: [[William N. Lipscomb]], US-amerikanesche Cheemiker.
* [[1920]]: [[Carlo Azeglio Ciampi]], italieenesche Staatspresident.
* 1920: [[Emmanuel Tesch]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Manager.
* [[1926]]: [[René Schmitt (Professer)|René Schmitt]], lëtzebuergeschen Ornitholog a Lycéesdirekter.
* [[1927]]: [[Pierre Henry]], franséische Komponist.
* 1927: [[Helen Watts]], walisesch Altsängerin.
* [[1929]]: [[John Cassavates]], US-amerikanesche Schauspiller a Regisseur.
* [[1931]]: [[Raymond Jacobs]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[1934]]: [[Judi Dench]], brittesch Schauspillerin.
* 1934: [[Marie-Lou Kreintz]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[1937]]: [[Will Hoffmann]], lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler.
* [[1941]]: [[Patrick Brion]], franséischen Auteur a Filmhistoriker.
* [[1947]]: [[Jhang Meis]], lëtzebuergesche Sculpteur.
* [[1953]]: [[John Malkovich]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1954]]: [[Jean-Claude Juncker]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[1957]]: [[Adri van Westerop]], lëtzebuergesch Ëmweltberoderin a Politikerin.
* [[1963]]: [[Surab Jwania]], georgesche Politiker.
* [[1972]]: [[Léon Gloden]], lëtzebuergesche Politiker a Jurist.
* [[1976]]: [[Booba]], franséische Rapper.
* 1976: [[Sumo (Kënschtler)|Sumo]], däitsche Graffiti-Artist a Moler.
* [[1990]]: [[LaFee]], däitsch Sängerin.
* [[1994]]: [[Bob Melcher]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* [[1999]]: [[Jessica Becker]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
== Gestuerwen ==
* [[1437]]: [[Sigismund vu Lëtzebuerg]], däitsche Keeser, Kinnek vu Béimen an Ungarn.
* [[1641]]: [[Antoon van Dyck]], flämesche Moler.
* [[1855]]: [[Jean-Pierre Pescatore]], lëtzebuergesch/franséischen Entreprener, Banquier a Mäzen.
* [[1889]]: [[Ernest Biver]], lëtzebuergesch-belschen Offizéier an Industriellen.
* [[1918]]: [[Edouard Caspari]], franséische Marineingenieur, Geograph an Astronom.
* [[1941]]: [[Adolphe Eberhard]], lëtzebuergesche Moler.
* [[1963]]: [[Jean-Pierre Stein]], lëtzebuergeschen Enseignant.
* [[1967]]: [[Charles Léon Hammes]], lëtzebuergesche Jurist a Riichter um CECA-Geriichtshaff.
* [[1972]]: [[William Dieterle]], amerikanesch-däitsche Schauspiller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[1982]]: [[Fritz Usinger]], däitsche Schrëftsteller, Lyriker, Essayist an Iwwersetzer.
* [[1985]]: [[Victor Vicas]], russesch-franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[1989]]: [[R. G. Springsteen]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* [[1990]]: [[Norbert Droessaert]], Direkter vun der Administration des douanes et accises a Member vum Staatsrot.
* [[1992]]: [[Vincent Gardenia]], italieenesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[1996]]: [[Alain Poher]], franséische Politiker.
* 1996: [[Harry Carman Barteau]], amerikaneschen Auteur.
* [[1998]]: [[Archie Moore]], US-amerikanesche Profiboxer a Schauspiller.
* [[2001]]: [[Josy Kraus]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[2007]]: [[Henri Debehogne]], belschen Astronom.
* [[2012]]: [[Patrick Moore]], britteschen Astronom.
* [[2014]]: [[Mary Ann Mobley]], US-amerikanesch Filmschauspillerin.
* [[2019]]: [[René Auberjonois]], US-amerikanesche Schauspiller.
*2019: [[Marie Fredriksson]], schweedesch Musekerin.
* [[2021]]: [[Lina Wertmüller]], italieenesch Filmregisseurin.
* 2021: [[Gertraud Jesserer]], éisträichesch Schauspillerin.
== Feierdeeg ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|9 December|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Dag am Dezember| 09]]
1m8rsfmhuce8dq3hwzt6guu10ob2k32
Lëtzebuerg (Land)
0
2208
2690108
2689888
2026-08-07T20:28:08Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690108
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem '''Land Lëtzebuerg'''|aner Bedeitungen|Lëtzebuerg}}{{Infobox Land
| Numm = Groussherzogtum Lëtzebuerg<br><small>[[Franséisch|fr]]: Grand-Duché de Luxembourg<br>[[Däitsch|de]]: Großherzogtum Luxemburg</small>
| Fändel = Flag of Luxembourg.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Lëtzebuerg
| Wopen = Greater coat of arms of the grand-duchy of Luxembourg.svg
| Wope Breet = 130px
| Wopen Artikel = Wope vu Lëtzebuerg
| National Devise =
| Kaart = EU-Luxembourg.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Lëtzebuergesch]], [[Franséisch]] an [[Däitsch]]<ref>Streng geholl gëtt et zu Lëtzebuerg keng "offiziell" Sprooch: d'[[Lëtzebuerger Constitutioun]] verweist op e Gesetz, mä de [[Legislativ|Legislateur]] gebraucht am Gesetz iwwer de [[Méisproochegkeet zu Lëtzebuerg|Sproochegebrauch]] just d'Termen ''[[Nationalsprooch]]'', ''[[Gesetzessprooch]]'' a ''[[Verwaltungssprooch]]''</ref>.
| Haaptstad = [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q1842|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q1842|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|49|36|00|N|06|08|00|O}}
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 2.586,36
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,60
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 259,84
| Onofhängegkeet = [[19. Abrëll]] [[1839]] vun [[Holland]] (Vertrag vu London)<p>''[[11. Mee]] [[1867]] international unerkannt ([[Traité vu London (1867)|2. Vertrag vu London]])''</p>
| Nationalfeierdag = [[23. Juni]]
| Nationalhymn = [[Ons Heemecht]]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.lu]]
| Telefonsprefix = +352
| Notizen =
| Extra Bild = Luxembourg on the globe (Europe centered).svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Lëtzebuerg''', offiziell a laanger Form d''''Groussherzogtum Lëtzebuerg''' (op [[Däitsch]]: ''Großherzogtum Luxemburg''; op [[Franséisch]]: ''Grand-Duché de Luxembourg'')<ref name=":0">{{Citation|URL=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Luxembourg&oldid=201734317|Titel=Luxembourg|Gekuckt=28.02.2023|Datum=25.02.2023|Sprooch=fr}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://hdr.undp.org/content/human-development-report-2021-22|Titel=Human Development Report 2021-22|Gekuckt=28.02.2023|Auteur=United Nations|Datum=08.09.2022|Sprooch=en}}</ref>, ass e Land a [[Europa (Kontinent)|Westeuropa]] ouni Zougang zum [[Mier]]<ref>{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=CdmwRoyhV6AC&pg=PA29#v=onepage&q&f=false|Titel=Parlons luxembourgeois: langue et culture linguistique d'un petit pays au coeur de l'Europe|Gekuckt=28.02.2023|Auteur=François Schanen|Datum=2004|Editeur=L'Harmattan|Sprooch=fr}}</ref>. Et grenzt un d'[[Belsch]] am Westen an am Norden, [[Däitschland]] am Osten, a [[Frankräich]] am Süden. D'Land besteet aus zwou Haaptregiounen: d'[[Éislek]] am Norden, dat en Deel vum [[Ardennen|Ardennemassiv]] ass, an d'[[Guttland]] am Süden, eng Ausdeenung vu [[Loutrengen]] am [[Geologie|geologesche]] Sënn vum Begrëff. Mat enger Fläch vun 2.586 km² zielt et zu de klengste souveränen Natiounen an [[Europa (Kontinent)|Europa]].
D'Groussherzogtum Lëtzebuerg huet {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}}.
Lëtzebuerg ass eng representativ [[Demokratie]] an eng [[konstitutionell Monarchie]] mat engem [[Groussherzog]] als Staatschef, wouduerch d'Land dat eenzegt Groussherzogtum ass, dat nach ëmmer als souveräne [[Staat]] op der Welt existéiert. Seng dynamesch [[Wirtschaft]] mécht et zu engem vun de räichste Länner vun der Welt an et huet ee vun den héchste Bruttoinlandprodukter pro Kapp op der Welt. D'Wirtschaft konzentréiert sech haaptsächlech op [[Finanzplaz Lëtzebuerg|finanziell Aktivitéiten]] (ongeféier d'Hallschent vum Bruttoinlandprodukt), favoriséiert duerch eng ganz avantagéis [[Besteierung]] a bestëmmte Beräicher (virtuell Steierbefreiung fir Gewënner aus der Exploitatioun vu Patenter oder Software). Der [[Netregierungsorganisatioun|ONG]] [[Oxfam]] no (Zuele vun 2017) gehéiert Lëtzebuerg zu den "attraktiivste [[Steierparadis|Steierparadäiser]], déi vun de Firme benotzt ginn", eng Situatioun déi sech zënterhier e bësse geännert huet.
Am Laf vun der Geschicht war déi zentral Lag vum Lëtzebuerger Territoire matten an Europa eng Plaz vu grousser strategescher Wichtegkeet fir vill Muechten, zanter sengem Ufank als Hannerland vum [[Réimescht Räich|Réimesche]] Rheinland<ref name=":0" />, dem Bau vun enger feudaler Buerg op de Ruine vun engem fréiere réimesche Fort am [[Karolenger|postkarolengesche]] Kontext am [[Mëttelalter|Héichmëttelalter]] an duerno wéinst senger strategescher Lag am Südoste vun de [[Burgundesch Nidderlanden|Burgundeschen]] a [[Spuenesch Nidderlanden|Spueneschen Nidderlanden]] tëscht dem [[15. Joerhonnert|15.]] an dem [[17. Joerhonnert]].
Lëtzebuerg ass dee klengste Grënnungsmember vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] a Member vun der [[Eurozon]], der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité]] (NATO), der [[Organisatioun fir Ekonomesch Zesummenaarbecht an Europa|Organisatioun fir Ekonomesch Zesummenaarbecht an Entwécklung]] (OEZE), de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] (UN), der [[Organisatioun fir Sécherheet an Zesummenaarbecht an Europa]] (OSZE) dem [[Benelux]] an der [[UEBL]] a reflektéiert esou säi politesche Konsens fir wirtschaftlech, politesch a militäresch Integratioun.
D'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ass d'Haaptstad an déi gréisst Stad, wou ë. a. de Sëtz vu verschiddenen Etablissementer an Institutioune vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] ass. 2012 krut Lëtzebuerg fir d'éischt Kéier an der Geschicht en temporäre Sëtz am [[Sécherheetsrot vun de Vereenten Natiounen]]. Duerch seng geographesch Lag gëtt d'Lëtzebuerger Kultur souwuel vum [[Germanesch Sproochen|Germanesche]] wéi och vum [[Romanesch Sproochen|Romanesche]] beaflosst. [[Lëtzebuergesch]] ass déi eenzeg Nationalsprooch vun de Lëtzebuerger, mä [[Franséisch]] an [[Däitsch]] zielen als administrativ a juristesch Sprooche vum Land. Als Resultat gëtt Lëtzebuerg als dräisproochegt Land ugesinn.<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1984/02/24/n1/jo|Titel=Legilux|Gekuckt=28.02.2023|Wierk=legilux.public.lu}}</ref> Duerch d'Migratioun an déi institutionell a finanziell Entwécklung gëtt do dernieft och vill [[Italieenesch]], [[Portugisesch]] an [[Englesch]] geschwat<ref>{{Citation|URL=https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/brochure-livre/minist-etat/sip/brochure/a-propos/A_propos_Langues/a-propos-langues-lu.pdf|Titel=À propos... Sproochen zu Lëtzebuerg|Gekuckt=30.10.2024|Datum=August 2022|Editeur=sip.gouvernement.lu|Säiten=p. 1|Sprooch=lb}}</ref>.
== Geschicht ==
''Nott: Vun der Geschicht vum haitege Staat Lëtzebuerg kann een eréischt vum 19. Joerhonnert u schwätzen. Virdrun ass d'Geschicht vu Lëtzebuerg als déi vun der Géigend ze verstoen, resp. där vun der Grofschaft an duerno dem Herzogtum mam selwechten Numm.''
=== Grofschaft, duerno Herzogtum Lëtzebuerg ===
Ëm d'Joer [[963]] (den Datum ass ëmstridden; neierdéngs geet een éischter vum Joer [[987]] aus<ref>{{Citation|URL=https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/brochure-livre/minist-etat/sip/brochure/a-propos/A_propos_Histoire/apropos-geschichte-luxemburgs-de.pdf|Titel=Apropos ... Geschichte Luxemburgs|Gekuckt=30.10.20224|Datum=Dezember 2022|Editeur=sip.gouvernement.lu|Säiten=p. 4|Sprooch=de}}</ref>) huet de [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg|Siegfried]] aus dem Haus vun den [[Ardennergrofen]] mat der [[Abtei Sankt Maximin Tréier|Abtei Sankt Maximin]] vun [[Tréier]] Lännereien zu [[Feelen]] géint de [[Bockfiels]], op deem e spéitréimescht Kastell mam Numm ''[[Lucilinburhuc]]'' stoung, getosch. Do ronderëm huet sech d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] entwéckelt, an d'Haus Lëtzebuerg huet sech zu enger Grofschaft etabléiert.
{{Méi Info 2|Stad Lëtzebuerg|Grofschaft Lëtzebuerg}}
[[1354]] ass d'Grofschaft Lëtzebuerg mat hiren ''Annexen'' ([[Durbuy]], [[La Roche-en-Ardenne|La Roche]], [[Arel]], asw.) zu enger neier Entitéit gemaach ginn, an zwar zum [[Herzogtum Lëtzebuerg]]. Nieft deem Herzogtum, dat bis [[1794]]/[[1795|95]] gedauert huet, koum nach d'[[Grofschaft Chiny]] an de Besëtz vum [[Haus Lëtzebuerg]], ouni awer formell an d'Herzogtum Lëtzebuerg integréiert ze ginn.
[[1437]] ass d'Haus Lëtzebuerg ausgestuerwen, an d'Herzogtum Lëtzebuerg koum [[1441]]/[[1443|43]] an de Besëtz vum [[Herzogtum Bourgogne|Herzog vu Burgund]], dem [[Philippe III. vun der Bourgogne|Philipp de Gudden]] a gouf domat een Deel vun de [[Burgundesch Nidderlanden|Burgundeschen Nidderlanden]]. Déi gounge [[1477]], nom Doud vum [[Karel de Kéngen]], an duerch d'Bestietnes vun deem senger Duechter [[Marie de Bourgogne]] mam [[Maximilian I. (HRR)|Maximilian vun Habsburg]], un d'Haus [[Habsburg]].
Duerch Ierfschaft koum Lëtzebuerg [[1556]] an de Besëtz vum spuenesche Kinnek [[Philippe II. vu Spuenien|Philippe II]]. Vun do un heeschen d'Gebidder, déi als ''Nidderlande'' bezeechent ginn, [[Spuenesch Nidderlanden]]. [[1581]], no de Konfessiounskricher, hu sech d'Nidderlande gedeelt, d'Herzogtum Lëtzebuerg war vun do un Deel vun de [[Südlech Nidderlanden|Südlechen Nidderlanden]], déi och einfach weider ''[[Spuenesch Nidderlanden]]'' oder nach ''kathoulesch Nidderlanden'' genannt gi sinn. Frankräich, dat d'Ëmklamerung duerch d'Habsburger sprengen, a gläichzäiteg de [[Rhäin]] als Grenz erreeche wollt, huet sech och fir d'Nidderlanden intresséiert, an dofir koum et ëmmer nees zu Kricher.
Nom [[Drëssegjärege Krich]] an dem spuenesch-franséische Kontinuatiounskrich koum et [[1659]] zum [[Traité vun de Pyrenäen]] an deem ë. a. decidéiert gouf, datt Deeler vum Herzogtum Lëtzebuerg u Frankräich kéimen ([[Diddenuewen]], [[Montmédy]], [[Damvillers]], [[Carignan (Ardennes)|Ivoy]], asw.)<ref>Art.38. En quatrième lieu, dans la Province et Duché de Luxembourg, lesdit Seigneur Roy Tres-Chrestien demeurera saisi, jouira effectivement des places de Thionville, Montmedy, Damvillers, leurs appartenances, dépendances, annexes, Prevostez et Seigneuries: et de la Ville et Prevosté d'Ivoy, de Chavency le Chateau, et sa Prevosté ; et du lieu et Poste de Marville, situé sur la petite riviere appelée Vezin, et de la Prevosté dudit Marville, lequel lieu et Prevosté avoient autrefois appartenu, partie aux ducs de Luxembourg, et partie à ceux de Bar</ref>. [[1684]] huet de [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] d'[[Festung Lëtzebuerg]] eruewert, an d'Herzogtum huet [[De jure / de facto|de facto]] bis [[1697]] ([[Traité vu Rijswijk]]) zu Frankräich gehéiert.
[[1713]]/[[1714]], nom [[Spueneschen Ierffollegkrich]], goungen d'Südlech Nidderlanden, inklusiv Lëtzebuerg, un déi éisträichesch Habsburger-Linn. Déi ''Éisträichesch Period'' huet bis zum éischte [[Koalitiounskrich]] gedauert, an der Eruewerung vun den [[Éisträichesch Nidderlanden|Éisträicheschen Nidderlanden]] duerch d'[[Franséisch Revolutioun]]struppe 1794/95.
D'Herzogtum Lëtzebuerg, gradewéi och déi aner Fürstentemer, déi d'Nidderlanden ausgemaach haten, sinn ofgeschaaft ginn. D'Fransousen hunn néng [[Départements réunis]] (à la France) amplaz vun de fréieren Nidderlanden a vun den onofhängege Principautéite vu [[Prënzbistum Léck|Léck]], [[Fürstentum Stavelot-Malmedy|Stavelot-Malmedy]] a [[Herzogtum Bouillon|Bouillon]] agefouert. Dem alen Herzogtum Lëtzebuerg säi Gebitt ass op dräi Departementer verdeelt ginn: ''[[Departement Forêts|Forêts]], [[Departement Sambre-et-Meuse|Sambre-et-Meuse]]'' an ''[[Departement Ourthe|Ourthe]]''. Duerch den [[Traité vu Campo-Formio]], am Oktober 1797, huet Éisträich zu Gonschte vu Frankräich op déi südlech Nidderlande verzicht. Domat waren och d'Awunner vum ale Lëtzebuerger Raum [[Internationaalt Recht|no internationalem Recht]] Fransousen.
<gallery perrow="5" widths="220">
Fichier:Duché-de-Luxembourg Iacobo Surhonio Montano 1551.jpg|<div align="center">D'Herzogtum ëm 1551</div>
Fichier:Duché de-Luxembourg Jean-Janson-1637-1693-Amsterdam.jpg|<div align="center">D'Herzogtum am 17. Joerhonnert</div>
</gallery>
=== D'Groussherzogtum ===
[[Fichier:LuxembourgPartitionsMap Lëtzebuergesch.png|thumb|Territorial Entwécklung vum Herzogtum zum Groussherzogtum]]
Um [[Wiener Kongress]] [[1815]] gouf dat viregt Herzogtum Lëtzebuerg vun den europäesche Groussmuechten net "restauréiert". D'Preisen, déi d'Ostufer vun der [[Musel]] scho besat haten, kruten nach all déi al lëtzebuergesch Gebidder ëstlech vun der [[Our (Sauer)|Our]], mat Ausnam vu [[Veianen]], an déi ëstlech vun der [[Sauer]]. Aus dem Gebitt vum Département des Forêts an Deeler vum Departement Sambre-et-Meuse ass, aus reng strateegesch-diplomateschen an dynastesche Grënn, ee Groussherzogtum ginn. De Wëllem vun Oranien-Nassau, dee grad kuerz virdrun als hollännesche Kinnek [[Wëllem I. vun Holland (1772)|Wëllem I.]] unerkannt gi war, gouf a [[Personalunioun]] [[Groussherzog vu Lëtzebuerg]]. Dat neit Lëtzebuerger Land gouf och an den [[Däitsche Bond]] (eng Zort Ersatzräich) integréiert, an d[[Festung Lëtzebuerg|'Festung Lëtzebuerg]] gouf eng "[[Bundesfestung]]", wat dem preisesche Kinnekräich d'Garnisounsrecht erméiglecht huet. Vun Zäit zu Zäit sollten d'Vertrieder vun deene ronn 40 Länner, déi am Däitsche Bond waren, sech ënner dem Virsëtz vum Keeser vun Éisträich zu [[Frankfurt am Main|Frankfurt]] treffen. Well de Wëllem I., dee Kinnek vun de Vereenegten Nidderlande war, och als Herrscher vu Lëtzebuerg wéi ee Kinnek wollt behandelt ginn, huet hien um [[Wiener Kongress]] drop gehale fir "Grouss"-Herzog ze ginn, also eng ''"Kinneklech'' ''Altess''" ({{De}} ''"Königliche Hoheit"'', {{Fr}} ''"Altesse royale"''), wat en als "einfachen" Herzog vu Lëtzebuerg net hätt kënne sinn. Dat ass d'Erklärung, firwat Lëtzebuerg als '''Grouss'''-Herzogtum nei entstanen ass (et huet deemno glat näischt mat der Gréisst vum Land ze dinn). 1830 huet dem Wëllem I. seng onglécklech-ongerecht Politik a senge Südprovënzen d'[[Belsch Revolutioun]] ausgeléist, déi och ee gudden Deel vun de Lëtzebuerger begeeschtert huet, well hien, eise Groussherzog, säi Groussherzogtum praktesch ëmmer nëmme wéi déi 19. Provënz vu sengem Räich behandelt hat. Den [[19. Abrëll]] [[1839]], néng Joer no der Grënnung vun der [[Belsch]], gouf um [[Traité vu London (1839)|Traité vu London]], no laangem hin an hier, d'Groussherzogtum an zwee gedeelt: de westlechen Deel, deen haaptsächlech [[Franséisch|franco-romanesch]] (Wallounesch a Loutrengesch) war, gouf als [[Lëtzebuerg (Provënz)|Provënz Lëtzebuerg]] der Belsch zougesprach, an de [[Däitsch|germanophonen]], also ëstlechen Deel, ass - weiderhin als Groussherzogtum - fir d'éischt Kéier een eegestännege Staat ginn, allerdéngs nach ëmmer (bis [[1890]]) a Personalunioun mat Holland.
{{Méi Info 1|De Mythos vun der Onofhängegkeet 1839}}
[[Fichier:Luxembourg-lb.png|thumb|250px|Kaart vu Lëtzebuerg zanter 1839]]
[[1848]], ënner dem [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II]]., krut Lëtzebuerg seng éischt eege [[Lëtzebuerger Constitutioun|Constitutioun]], deemools eng vun deene liberaalsten, mä schonn [[1856]] huet de [[Wëllem III. vun Holland|Wëllem III.]], duerch e [[Staatsstreech]], deen Text nees ausser Kraaft gesat. Mam [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Bau vun engem Eisebunnsreseau]] krut Lëtzebuerg vun [[1858]] un Uschloss un d'Nopeschlänner, an d'Entdeckung vun neie Produktiounsmethoden hunn der [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Entwécklung vun der Eisenindustrie]] am [[Minettsgéigend|Minett]] e groussen Opschwong ginn, soudatt Lëtzebuerg wirtschaftlech ewell besser do stoung. D'Integratioun vu Lëtzebuerg an den [[Däitschen Zollveräin]], vun 1842 un, hat allerdéngs schonn déck zu dësem Opschwong bäigedroen…[[1867]], ee Joer no der preisescher Victoire géint Éisträich am [[Preisesch-Éisträichesche Krich]], an dem Ënnergank vum Däitsche Bond, koum et bal zum Verkaf vum Lëtzebuerger Land duerch de Wëllem III. un den [[Napoleon III. vu Frankräich|Napoleon III.]], Keeser vun de Fransousen. Am däitsche Raum war vill Oppositioun géint dëse Projet, a fir wéinst der ''[[Lëtzebuerg-Kris]]'' e Krich tëscht Preisen a Frankräich ze verhënneren, gouf an engem neien [[Traité vu London (1867)|Traité vu London]] Lëtzebuerg als ''fir ëmmer [[Neutralitéit (International Politik)|neutral]] an onofhängeg'' erkläert: d'Preisen, déi hir Garnisoun no 1866 zu Lëtzebuerg "vergiess" haten, hunn hir Zaldote mussen ofzéien, an d'Festung ass geschleeft ginn. [[1868]] krut Lëtzebuerg, an deem neie Kontext, och eng nei Constitutioun, een Text, deen an der Haaptsaach d'Verfassung vun 1848 reproduzéiert huet. 1870/73 gouf d'Land zu engem [[Bistum Lëtzebuerg|eegene Bistum]] gemaach, an de Mgr [[Nicolas Adames]] ass éischte Bëschof vu Lëtzebuerg ginn.
[[1890]] hat dat hollännescht Herrscherhaus vun [[Oranien-Nassau]] kee männlechen Nokomme fir op de lëtzebuergeschen Troun, a sou krut d'Land, an der Persoun vum [[Adolf vun Nassau]], dee säin Herzogtum 1866 u Preise verluer hat, säin "eegenen" Herrscher a säin "eegent" Herrscherhaus (dat vun [[Nassau-Weilburg]]).
D'''éiweg Neutralitéit'' huet [[1914]]-[[1918]] a [[1940]]-[[1944]]/[[1945|45]] Däitschland net doru gehënnert, Lëtzebuerg am [[Éischte Weltkrich|Éischten]] an am [[Zweete Weltkrich]] ze besetzen. Am Zweete Weltkrich gouf Lëtzebuerg [[De jure / de facto|de facto]] wéi e ''Reichsgebiet'' behandelt. Am Ufank mat schéi Schwätzen, duerno mat Terror, hunn d'Besatzer probéiert, d'Lëtzebuerger dovun z'iwwerzeegen, datt si ''[[Heim ins Reich]]'' géife gehéieren. Eng lëtzebuergesch Minoritéit, déi ofschätzeg "[[Gielemännchen|Gielemännercher]]", genannt gouf, huet mat den [[Nazi]]e [[Nazikollaboratioun zu Lëtzebuerg|collaboréiert]]. Vun [[1942]] sinn d'Lëtzebuerger an d'[[Wehrmacht]] [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|agezu ginn]]. [[1944]]/[[1945|45]] gouf den Norde vum Land wärend der [[Ardennenoffensiv]] uerg zerstéiert.
{{Méi Info 1|Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich}}
Nom Krich huet Lëtzebuerg seng Neutralitéit opginn an ass Member vun enger Rëtsch inter- oder supranationalen Organisatioune ginn, dorënner dem [[Benelux]], der [[NATO]] an der [[CECA]], dem éischte Virleefer vun der [[EU]]. Lëtzebuerg war ee vun den 12 Staaten, déi den [[1. Januar]] [[1999]] den [[Euro]] als Wärung agefouert hunn. Virun 1999 war d'Wärung de [[Lëtzebuerger Frang]].
{{Méi Info 1|Geschicht vu Lëtzebuerg}}
<gallery>
Fichier:HRR 14Jh.jpg
Fichier:HRR 1400.png
Fichier:LuxembourgPartitionsMap Lëtzebuergesch.png
</gallery>
== National Symboler ==
D'national Symboler vu Lëtzebuerg sinn de [[Fändel vu Lëtzebuerg|Fändel]], de [[Wope vu Lëtzebuerg|Wopen]], d'[[Nationalhymn]], den [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag|Nationalfeierdag]] an d'[[Wilhelmus|Hymn vun de Groussherzoge]] vu Lëtzebuerg<ref>{{Citation|URL=https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/brochure-livre/minist-etat/sip/brochure/Tout_savoir_Luxembourg/Tout_savoir-FR.pdf|Titel=Tout savoir sur le Grand-Duché de Luxembourg, pp. 12-13|Gekuckt=07.11.2024|Auteur=Service information et presse du gouvernement|Datum=03.2015|Editeur=sip.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>.
{{Méi Info 1|National Symboler vu Lëtzebuerg}}
== Politik ==
Lëtzebuerg, dat zënter dem [[Traité vu London (1839)|Traité vu London]] vum 19. Abrëll 1839 als e souveränen an onofhängege Staat existéiert, ass eng representativ [[Demokratie]], a Form vun enger [[Konstitutionell Monarchie|konstitutioneller Monarchie]] mat engem [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] als Chef vum Land.
{{Méi Info 1|Politesche System vu Lëtzebuerg}}
E Parlament, [[Chamber]] genannt, gëtt fir 5 Joer gewielt; 60 Deputéierte vertriede [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|véier Walbezierker]]. D'Opdeelung vun de Sëtz no de [[Chamberwale vum 8. Oktober 2023]] ass déi heiten: d'[[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei]] (chrëschtdemokratesch) 21 Sëtz, d'[[Demokratesch Partei]] (liberal) 14 Sëtz, d'[[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]] (sozialistesch) 12 Sëtz<ref>ursprénglech 11 Sëtz; am September 2024 ass de [[Ben Polidori]] vun der Piratepartei bei d'LSAP gewiesselt</ref>, d'[[Alternativ Demokratesch Reformpartei]] 5 Sëtz, [[Déi Gréng]] (gréng) 4 Sëtz, d'[[Piratepartei]] 2 Sëtz<ref>ursprénglech 3 Sëtz; am September 2024 ass de [[Ben Polidori]] bei d'LSAP gewiesselt</ref> an [[Déi Lénk]] 2 Sëtz. [[Fokus (Lëtzebuergesch Partei)|Fokus]], [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg]], [[Déi Konservativ]], [[Lëtzebuerger Bierger Partei]], [[Déi Liberal]], [[Liberté - Fräiheet!]], [[Mir d'Vollek (Lëtzebuergesch Partei)|Mir d'Vollek]], [[Partei fir Aarbecht, Rechtsstaat, Trucmachin, Elitefërderung a basisdemokratesch Initiativ|d'PARTEI]], [[Partei fir Integral Demokratie]] a [[Volt Lëtzebuerg|Volt]] sinn net an der Chamber vertrueden. Aus deene Walen ass d'[[Regierung Frieden-Bettel]] ervirgaangen, eng Koalitiounsregierung aus CSV an DP. Si gouf de 17. November 2023 vereedegt.
Um Plang vun der Europäescher Unioun ass Lëtzebuerg duerch [[Lëscht vun de lëtzebuergeschen Europadeputéierten|sechs Deputéiert]] (vun am Ganze 720) am [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]] vertrueden. Am [[Conseil vun der Europäescher Unioun|Ministesch-Conseil]] huet et 4 Stëmmen (op 345).
== Sproochesituatioun zu Lëtzebuerg ==
D'Lëtzebuerger Verfassung seet: „D'Sprooch vum Grand-Duché vu Lëtzebuerg ass Lëtzebuergesch. D'Gesetz reegelt d'Benotzung vun der lëtzebuergescher, der franséischer an der däitscher Sprooch.“<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/constitution/1868/10/17/n1/consolide/20230701/lb#art_4|Titel=Verfassung vum Grand-Duché vu Lëtzebuerg|Gekuckt=30.10.2024|Editeur=legilux.public.lu|Säiten=Art. 4|Sprooch=lb}}</ref> Schonn an der Constitutioun vun 1948 stoung dran, datt e Gesetz de Sproochegebrauch reegele géif. Dëst Gesetz vum [[24. Februar]] [[1984]]<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1984/02/24/n1|Titel=Loi du 24 février 1984 sur le régime des langues|Gekuckt=30.10.2024|Datum=24.02.1984|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> leet fest, datt d'[[Nationalsprooch]] vun de Lëtzebuerger d'[[Lëtzebuergesch]] ass; datt d'Gesetzestexter an hir Bestëmmungen, wéi s'auszeféiere sinn, op [[Franséisch]] geschriwwe ginn; an datt ee, wat d'Verwaltungssproochen a juristesch Sprooche betrëfft, vum Franséischen, [[Däitsch]]en oder Lëtzebuergesche Gebrauch maache kann. Bierger kënnen eng Demande un d'Verwaltung op Lëtzebuergesch, Franséisch oder Däitsch schreiwen, d'Äntwert muss, sou wäit wéi méiglech, an der selwechter Sprooch sinn.
Am Géigesaz zu Länner wéi z. B. der [[Schwäiz]] oder der [[Belsch]], wou ''jee no Regioun'' verschidde Sprooche geschwat ginn, ass d'Distributioun vun de Sproochen net ''geographesch'', mä ''funktionell'' an ''individuell'' ("[[Polyglossie]]").
{{Méi Info 1|Méisproochegkeet zu Lëtzebuerg}}
D'Lëtzebuergesch huet sech lues a lues an der Perceptioun vun de Lëtzebuerger vun enger Variant vum Däitschen (''Onst Däitsch'') zu enger eegener Sprooch gewandelt. Och vum Gebrauch hir ass et an deene leschte Joerzéngten iwwer déi traditionell Domäne vun engem [[Dialekt]] erausgewuess a gëtt haut vun der Fuerschung als déi neist [[germanesch Sproochen|germanesch Sprooch]] ugesinn.
{{Méi Info 2|Lëtzebuergesch|Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch}}
[[Fichier:Distrikte-Kantone-Gemeinden Lux.png|thumb|120px|administrativ Andeelung]]
== Administrativ Andeelung ==
Lëtzebuerg ass an zwielef [[Lëtzebuerger Kantonen|Kantonen]], {{Gemengenzuel}} [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Gemengen|Gemengen]] an a véier [[Walbezierker zu Lëtzebuerg|Walbezierker]] agedeelt. [[Lëtzebuerger Distrikter|Dräi Verwaltungsdistrikter]], déi et virdru gouf, goufen 2015 ofgeschaaft.
{{Méi Info 1|Administrativ Andeelung vu Lëtzebuerg}}
== Justiz ==
D'Land ass an zwéi [[Geriichtsbezierk]]er agedeelt, de Bezierk Lëtzebuerg an de Bezierk Dikrech. De Bezierk Lëtzebuerg ass fir d'[[Friddensgeriicht (Lëtzebuerg)|Friddensgeriicht]]er op Lëtzebuerg an [[Esch-Uelzecht]] opgedeelt.
== Geographie ==
Lëtzebuerg läit a Westeuropa tëscht der [[Belsch]], [[Frankräich]] an [[Däitschland]].
{{Méi Info 1|Geographie vu Lëtzebuerg}}
== Geologie ==
{{Méi Info 1|Geologie vu Lëtzebuerg}}
== Hydrographie ==
Déi véier gréisst Flëss am Land sinn d'[[Musel]], d'[[Sauer]], d'[[Our (Sauer)|Our]] an d'[[Uelzecht]].
{{Méi Info 1|Hydrographie vu Lëtzebuerg}}
== Ekonomie ==
{{Méi Info 1|Lëtzebuerger Wirtschaftsstruktur}}
{{Update}}
Zu den Haaptentreprisen zu Lëtzebuerg zielen (klasséiert no der Zuel vun hiren Employéen): [[Arcelor]], [[Goodyear Operations|Goodyear]], Groupe [[Cactus]], [[CFL]], [[BGL BNP Paribas]], [[Banque internationale à Luxembourg]], [[Luxair]], [[Pedus Service]], [[BCEE]], Groupe [[Guardian]], [[Du Pont de Nemours]], [[Kredietbank]], Groupe [[Match|Courthéoux-Match]], [[Cargolux]], [[Saint-Paul Luxembourg|Groupe Saint-Paul]], [[Brink's Security Luxembourg]], [[ING]], Groupe [[Céramétal]], [[Auchan]] Luxembourg.
== Demographie ==
{{Méi Info 1|Demographie vu Lëtzebuerg}}
<!--
Lëtzebuerg hat den 8. November 2021, dem Stéchdatum vun der [[Volleks- a Wunnengszielung|Vollekszielung]], 643.941 Awunner.<ref name=zielung21>Quell fir d'Donnéen zu der Bevëlkerung: [[STATEC]]: [https://statistiques.public.lu/dam-assets/recensement/publication-5/docs/rp01-05-population-nationalit-v10.pdf "Une population de plus en plus cosmopolite."] 2023-05, op statistiques.public.lu, nogekuckt 2023-05-08.</ref> Dovu sinn 339.890 (52,8%) [[Lëtzebuerger Nationalitéit|Lëtzebuerger]] an 304.051 Auslänner (47,2%) mat am ganzen 180 verschiddenen Nationalitéiten. Vun der auslännescher Bevëlkerung hirersäits si ronn véier Fënneftel (80.9%), genee 245.906 Persounen, aus engem anere Land vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]]. 61.207 Lëtzebuerger (18%) hunn nach (op d'mannst) eng aner Nationalitéit.
Vun den Auslänner déi am Land liewen, sinn déi meescht, 93.659 Leit, Portugisen (14,5% vun der Gesamtbevëlkerung). Dono kommen 49.071 Fransousen, 23.881 Italieener, 19.692 Belsch, 12.906 Däitscher, 8.447 Spuenier, 6.284 Rumänen a 4.977 Polen. 26.959 kommen aus aneren [[EU]]-Länner; 18.844 aus aneren europäesche Länner wéi der EU, dorënner si 4.289 Britten.
Aus Asie komme 17.420 Leit (2,7%), dovu si 4.130 Chineesen. 13.554 (2,1%) hunn d'Nationalitéit vun engem Land um afrikanesche Kontinent, dorënner 2.562 Kapverdianer. Aus Nordamerika kommen der 2.780 (0,4%), dovun 2.196 aus den USA. Bei de Leit aus Mëttel- a Südamerika (4.962; 0,8%) sinn d'Brasilianer mat 2.859 déi Meescht. 245 (0,0%) Australier oder Neiséilänner wunnen am Land.<ref name=zielung21/>
Am Laf vum Joer 2009 ass d'Zuel vun enger hallwer Millioun Awunner iwwerschratt ginn. Vun 1995 bis 2010 ass d'Wunnbevëlkerung, bannent 15 Joer, ëm ronn 100.000 Leit gewuess; vum Enn vum Zweete Weltkrich bis 2016 souguer ëm 286.000, wat praktesch eng Verdueblung bannent eppes iwwer 70 Joer ass.
De Bevëlkerungswuesstem geet zum groussen Deel op den Zouzuch vu Leit aus dem Ausland zeréck, déi op Lëtzebuerg schaffe kommen: D'Zuel vun den Aarbechtsplazen ass vun 197.500 am Joer 1995 iwwer 307.700 am Joer 2005 op p 418.400 am Joer 2016 geklommen.<ref name=travail2016>[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableView.aspx?ReportId=12951&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=3 "Vue d'ensemble du marché du travail (en 1 000 personnes) 2000 - 2016"] op statistique.publc.lu.</ref>. Dës héich Zuel vun Aarbechtsplaze bréngt och mat sech, datt déi zu engem ëmmer méi groussen Deel vu sougenannte [[Frontalier]]e besat ginn. Hir Zuel ass vu 56.100 am Joer 1995 iwwer 119.700 am Joer 2005 op 173.800 am Joer 2015 geklommen. 2016 waren et der 180.900.<ref name=travail2016 />
-->
Op den 1. Januar 2024 hat Lëtzebuerg 672.050 Awunner, 1,7 % méi wéi am Joer virdrun. D'Bevëlkerung ass manner gewuess wéi am Joer 2022 (Erhéijung vun 2,4 %), dat Joer dat vun der Arrivée vun [[ukrain]]esche Krichsflüchtlinge markéiert war. Den Taux vun 1,7 % ass ee vun de niddregste Wuesstemstauxe vum leschte Joerzéngt (wou en tëscht 2,0 an 2,5 % louch), mat der Ausnam vun de [[COVID-19-Pandemie|COVID-19]]-Joren (Wuesstem 2020 an 2021 vun nëmmen 1,4 an 1,7 %). Den Zouwuess vun der Bevëlkerung geet haaptsächlech op d'[[Migratioun zu Lëtzebuerg|Migratioun]] zeréck: 26.964 Migrante sinn 2023 am Land ukomm a 16.588 sinn der fortgaangen.<ref name=":1">{{Citation|URL=https://statistiques.public.lu/dam-assets/actualite/2024/stn16-pop-2024/stn16-2024-population-2024-v20.pdf|Titel=STATNEWS N° 16 – Une croissance démographique réduite en 2023|Gekuckt=01.11.2024|Datum=18.04.2024|Editeur=statistiques.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>
Vun der Gesamtbevëlkerung am Grand-Duché (1. Januar 2024) waren 317.678 Leit Auslänner (42,72 %), vun deenen der 12,4 % zu Lëtzebuerg gebuer sinn. 77,3 % vun der auslännescher Bevëlkerung zu Lëtzebuerg kommen aus Staate vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] (-1,1 % am Verglach mat 2023). Am Joer 1981 hunn déi aktuell 27 Memberstaate souguer 91,5 % vun der auslännescher Bevëlkerung zu Lëtzebuerg ausgemaach. D'Diversifikatioun vun der Immigratioun bréngt mat sech, datt den Undeel vun den Auslänner, déi keng EU-Nationalitéit hunn, eropgeet. Mat 90.915 Awunner sinn d'[[Portugal|Portugisen]] déi gréisst auslännesch Communautéit am Land, virun de [[Frankräich|Fransousen]] (49.234) an den [[Italien|Italieener]] (25.116).<ref>{{Citation|URL=https://statistiques.public.lu/dam-assets/catalogue-publications/en-chiffres/2024/population-chiffres-2024.pdf|Titel=La démographie luxembourgeoise en chiffres|Gekuckt=01.11.2024|Auteur=François PELTIER, Charlie KLEIN|Datum=23.10.2024|Wierk=|Editeur=statistiques.public.lu|Säiten=p. 12|Sprooch=fr}}</ref>
D'Ukrainer waren am Joer 2022 déi gréisst Immigratiounsgemeinschaft, awer hir Zuel ass 2023 staark gefall a goung vu 4.268 op 807 Immigranten (-81,1 %) erof. 2023 hu 570 Ukrainer de Lëtzebuerger Territoire verlooss, am Verglach zu just 32 Leit am Joer 2022.<ref name=":1" />
Am Joer 2023 goufe 6.320 [[Puppelchen|Puppelcher]] gebuer, dat waren der 175 manner wéi 2022. De konjunkturellen Indicateur vun der [[Fruchtbarkeet]] läit bei 1,25 Kanner pro Fra, en Taux deen an de leschte puer Joerzéngten nach ni sou niddereg war. Am Joer 2023 si 4.431 Leit gestuerwen, 18 Doudesfäll manner wéi 2022.<ref name=":1" />
D'[[Liewenserwaardung]] bei der Gebuert läit bei 85 Joer fir d'Fraen an 81 Joer fir d'Männer. Am Laf vum Joer 2023 louch d'[[natierlech Bevëlkerungsentwécklung]] (Gebuerten - Doudesfäll) bei 1.889 Leit, iwwerdeems de Migratiounsbilan (Arrivéeën - Departen) bei 10.376 Leit louch.<ref name=":1" />
Den Duerchschnëttsalter vun der Bevëlkerung läit bei 40,6 Joer fir d'Fraen an 39,2 Joer fir d'Männer. D'Auslänner sinn däitlech méi jonk wéi d'Lëtzebuerger. Den Duerchschnëttsalter fir d'Lëtzebuerger Frae läit bei 42,2 Joer am Verglach zu 38,7 Joer fir d'auslännesch Fraen. Bei de lëtzebuergesche Männer ass den Duerchschnëttsalter 40,0 Joer géintiwwer 38,4 Joer fir d'auslännesch Männer.<ref name=":1" />
Déi meescht Auslänner déi sech 2023 zu Lëtzebuerg niddergelooss hunn, waren d'Portugisen (3.638 Immigranten), virun de Fransousen (3.145 Immigranten) an den Italieener (1.947 Immigranten). Ënnert den Emigranten, d. h. deene Leit, déi vu Lëtzebuerg an en anert Land gaange sinn, waren et haaptsächlech Lëtzebuerger (3.102 Emigranten), Portugisen (3.091 Emigranten) a Fransousen (2.159 Emigranten).<ref name=":1" />
===Entwécklung vun der Awunnerzuel===
<timeline>
Colors=
id:a value:gray(0.9)
id:b value:gray(0.7)
id:c value:rgb(1,1,1)
id:d value:rgb(0.6,0.7,0.8)
ImageSize = width:900 height:550
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:700000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:b increment:100000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:a increment:50000 start:0
BackgroundColors = canvas:c
BarData=
bar:1821 text:1821
bar:1831 text:
bar:1841 text:
bar:1851 text:1851
bar:1861 text:
bar:1871 text:1871
bar:1880 text:1880
bar:1890 text:1890
bar:1900 text:1900
bar:1910 text:1910
bar:1922 text:1922
bar:1935 text:1935
bar:1947 text:1947
bar:1960 text:1960
bar:1970 text:1970
bar:1981 text:1981
bar:1990 text:1990
bar:2000 text:2000
bar:2010 text:2010
bar:2020 text:2020
bar:2025 text:2025
PlotData=
color:d width:25 align:left
bar:1821 from:0 till: 134082
bar:1831 from:0 till: 0
bar:1841 from:0 till: 0
bar:1851 from:0 till: 194719
bar:1861 from:0 till: 0
bar:1871 from:0 till: 204028
bar:1880 from:0 till: 210507
bar:1890 from:0 till: 211481
bar:1900 from:0 till: 236125
bar:1910 from:0 till: 259027
bar:1922 from:0 till: 261643
bar:1935 from:0 till: 296913
bar:1947 from:0 till: 290992
bar:1960 from:0 till: 314889
bar:1970 from:0 till: 339841
bar:1981 from:0 till: 364597
bar:1990 from:0 till: 379300
bar:2000 from:0 till: 435479
bar:2010 from:0 till: 502066
bar:2020 from:0 till: 626108
bar:2025 from:0 till: 681973
PlotData=
bar:1821 at: 134082 fontsize:s text: 134.082 shift:(-10,5)
bar:1851 at: 194719 fontsize:s text: 194.719 shift:(-15,5)
bar:1871 at: 204028 fontsize:s text: 204.028 shift:(-15,5)
bar:1880 at: 210507 fontsize:s text: 210.507 shift:(-15,5)
bar:1890 at: 211481 fontsize:s text: 211.481 shift:(-15,5)
bar:1900 at: 236125 fontsize:s text: 236.125 shift:(-15,5)
bar:1910 at: 259027 fontsize:s text: 259.027 shift:(-15,5)
bar:1922 at: 261643 fontsize:s text: 261.643 shift:(-15,5)
bar:1935 at: 296913 fontsize:s text: 296.913 shift:(-15,5)
bar:1947 at: 290992 fontsize:S text: 290.992 shift:(-15,5)
bar:1960 at: 314889 fontsize:S text: 314.889 shift:(-15,5)
bar:1970 at: 339841 fontsize:S text: 339.841 shift:(-15,5)
bar:1981 at: 364597 fontsize:S text: 364.597 shift:(-15,5)
bar:1990 at: 379300 fontsize:S text: 379.300 shift:(-15,5)
bar:2000 at: 435479 fontsize:S text: 435.479 shift:(-15,5)
bar:2010 at: 502066 fontsize:S text: 502.066 shift:(-15,5)
bar:2020 at: 626108 fontsize:S text: 626.108 shift:(-15,5)
bar:2025 at: 681973 fontsize:S text: 681.973 shift:(-15,5)
</timeline>
{{Clearleft}}
===Alterspyramid===
[[Fichier:Population pyramid of Luxembourg 2024 (lb).png|zentréiert|450x450px|Alterspyramid vun der Bevëlkerung vu Lëtzebuerg am Joer 2024]]
== Kultur ==
Lëtzebuerg war bis elo dräimol [[Europäesch Kulturhaaptstad]]: [[1995]] (Stad Lëtzebuerg), [[2007]] (mat der [[Groussregioun]]) an 2022 ([[Esch-Uelzecht]], zesumme mat Gemenge vum Syndikat [[PRO-SUD]] a vun der franséischer [[Communauté de Communes du Pays-Haut Val d'Alzette]]).
{{Méi Info 1|Kultur zu Lëtzebuerg}}
== Audiovisuell ==
Lëtzebuerg huet joerzéngtelaang eng Pionéierroll a punkto europawäite kommerzielle Radio- (zanter [[1929]]) an Televisiounsprogrammer (zanter [[1954]]) gespillt. Haut nach huet d'[[RTL Group]] hei hire Sëtz. [[1988]] gouf deen éischte Lëtzebuerger Televisiounssatellit, [[Astra 1A]] op Orbit geschéckt; eng sëllege koumen der no, déi vun der [[SES (Entreprise)|SES]], déi hire Sëtz zu [[Betzder]] huet, bedriwwe ginn.
An deene leschte 2 Joerzéngten huet och d'[[Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer|Lëtzebuerger Filmproduktioun]] en Opschwong erlieft, ongeféier 40 [https://web.archive.org/web/20060213084441/http://www.cna.public.lu/1 Produktiounsfirmaen] gëtt et am Land.
== Literatur ==
* [[Michel Pauly|Pauly, M.]], 2011. ''Geschichte Luxemburgs''. Verlag C.H. Beck, München, 128 S. ISBN 978-3-406-62225-0
* [[Alex Storoni|Storoni, A.]], 2010. ''Les Paysages Géologiques du Luxembourg.'' 57 S. Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht. ISBN 978-2-87953-096-3
* Bousch, P., T. Chilla, P. Gerber, O. Klein, C. Schulz, C. Sohn & D. Wiktorin (Koord.), 2009. Der Luxemburg Atlas. Atlas du Luxembourg. 224 S. emons: (=Hermann-Josef Emons Verlag). ISBN 978-3-89705-692-3 (D'Artikele sinn zu engem Deel op Franséisch, déi aner op Däitsch geschriwwen).
* [[Jean-Mathias Goerens|Goerens, Jean-Mathias]], [[Jean-Claude Muller]], Yves Robert, Gian Giuseppe Simeone, [[Gilbert Trausch]], [[Danièle Wagner]] & [[Frank Wilhelm]], 1995. Grand-duché de Luxembourg. Le guide. Éditions Saint-Paul. 239 S. ISBN 2-87963-206-4. (En Iwwerbléck iwwer d'Geschicht, d'Geographie an d'Ekonomie vum Land).
* [[Gilbert Trausch|Trausch, Gilbert]] (sous la direction de), 2003. Histoire du Luxembourg. Le destin européen d'un <!-- /* Style Definitions */ p.MsoNormal, li.MsoNormal, div.MsoNormal {mso-style-parent:""; margin:0cm; margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:Arial; mso-fareast-font-family:"Times New Roman";}@page Section1 {size:595.3pt 841.9pt; margin:70.85pt 70.85pt 70.85pt 70.85pt; mso-header-margin:35.4pt; mso-footer-margin:35.4pt; mso-paper-source:0;}div.Section1 {page:Section1;}-->« petit pays ». Éditions Privat, Toulouse. 33 S. ISBN 2-7089-4773-7
== Kuckt och ==
{{Méi Info 1|Portal:Lëtzebuerg}}
* [[Benelux]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.gouvernement.lu Haaptsäit vun der Lëtzebuerger Regierung]
* [http://www.etat.lu/ Haaptsäit vun der Lëtzebuerger Administratioun]
* [https://web.archive.org/web/20190129153624if_/https://www.kulturgeschicht.lu/#10 Kulturgeschicht vu Lëtzebuerg]
* [https://web.archive.org/web/20100121110946/http://www.promoteluxembourg.lu/ ''Is it true what they say about… Luxembourg?'', 10 Kuerzfilmer iwwer Lëtzebuerg] {{en}}
* [https://5minutes.rtl.lu/actu/luxembourg/a/1535002.html Comment le Luxembourg a évolué au fil du temps] mat engem Video: L'histoire du Grand-Duché en 2 minutes, op RTL 5 minutes, gekuckt den 23. Juni 2020
* [[Michel Pauly]], [https://science.lu/de/geschichte-luxemburgs/schritt-fuer-schritt-zur-unabhaengigkeit-wie-luxemburg-zum-staat-wurde Schritt für Schritt zur Unabhängigket: Wie Luxemburg zum Staat wurde], op science.lu, 19.06.2026, gekuckt den 23.06.2026
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{LinkPortalLëtzebuerg}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Lëtzebuerg| ]]
[[Kategorie:Karlspräis]]
5ff6ojisloa93po66shepwhbb3lf0c2
Terrence Malick
0
2480
2689969
2586915
2026-08-07T17:28:14Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689969
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie}}
Den '''Terrence Malick''', gebuer den [[30. November]] [[1943]] zu [[Waco]] am [[Texas]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikanesche]] [[Filmregisseur]] a [[Dréibuchauteur]].
[[1969]] huet en e [[Kuerzfilm]] (''[[Lanton Mills]]'') gedréint. Säin éischte Laangspillfilm (''[[Badlands]]'') huet en [[1973]]-[[1974]] gedréint. En erzielt d'Geschicht vun zwéi jonke Verbriecher. [[1978]] dréint en ''Days of Heaven'' e Film bei deem souzesoen all Bild en Tableau ass. 20 Joer héiert een dunn näischt méi vum Terrence Malick. [[1998]] iwwerrascht hien dann d'Filmwelt erëm mat dem [[Krichsfilm]] ''The Thin Red Line''. Dëse Film ass alt erëm anescht wéi een dat vu Krichsfilmer gewinnt ass.
Dem Terrence Malick seng Filmer sinn aussergewéinlech a se si schwéier ze beschreiwen, awer mat nëmme 5 Langspillfilmer geet hien an d'Filmgeschicht an.
De Malick gëtt ni Interviewen a weist sech ni bei enger Präisverdeelung, an e schwätzt souguer ni Audiokommentaren op den DVDen.
An de leschte Joren ass en dräimol ëffentlech opgetrueden:
* op der [[Berlinale]] 1999 bei der Première vum "Thin Red Line"
* op der Berlinale 2004 bei der Première vum "New World"
* 2007 um "Filmfest" zu Roum
== Filmographie ==
=== als Regisseur ===
* 1969: ''[[Lanton Mills]]'' (Kuerzfilm) - Haaptacteuren: [[Warren Oates]], [[Harry Dean Stanton]]
* 1974: ''[[Badlands (Film)|Badlands]]'' - Haaptacteuren: [[Martin Sheen]] a [[Sissy Spacek]]
* 1978: ''[[Days of Heaven]]'' - Haaptacteuren: [[Richard Gere]] a [[Brooke Adams]]
* 1998: ''[[The Thin Red Line]]'' - Haaptacteuren: [[Sean Penn]], [[George Clooney]] a [[Nick Nolte]]
* 2004: ''[[The New World]]'' - Haaptacteuren: [[Colin Farrell]] a [[Christopher Plummer]]
* 2009: ''[[Tree of Life]]'' - Haaptacteuren: [[Brad Pitt]], [[Sean Penn]]
* 2012: ''[[To the Wonder]]'' - Haaptacteuren: [[Ben Affleck]], [[Olga Kurylenko]], [[Javier Bardem]]
* 2015: ''[[Knight of Cups]]'' - Haaptacteuren: [[Christian Bale]], [[Cate Blanchett]], [[Natalie Portman]]
* 2016: ''[[Voyage of Time: Life's Journey]]'' (Dokumentarfilm)
== Filmographie Produktioun ==
== Filmographie Dréibuch ==
== Fir ze kucken ==
Dem Malick seng laang Filmer sinn all op DVD ze kréien; den "Days of Heaven" souguer och bei [[The Criterion Collection|Criterion]].
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20101225033124/http://www.sensesofcinema.com/2002/great-directors/malick/ Senses of Cinema: Grouss Filmregisseuren T. Malick]
* [http://www.eskimo.com/~toates/malick/ The Flicks of Malick]
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Malick Terrence}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]]
[[Kategorie:Gebuer 1943]]
[[Kategorie:Bescht Regie beim Festival vu Cannes]]
0dyhz3oqo999gsztm30c1vdi8ia2vfw
Australien
0
2724
2689999
2689681
2026-08-07T20:24:46Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689999
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Staat Australien (''Commonwealth of Australia'')|de Kontinent|Australien (Kontinent)}}
{{Infobox Land
| Numm = Commonwealth of Australia
| Fändel = Flag of Australia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Australien
| Wopen = Coat of arms of Australia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Australien
| National Devise =
| Kaart = Australia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Sydney]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q408|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q408|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|35|18|00|S|149|07|00|O}}
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 7.692.030
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 3,5
| Onofhängegkeet = [[26. September]] [[1907]] ([[Dominion]])<br>[[9. Oktober]] [[1942]] ([[Act of Westminster]])<br>[[3. Mäerz]] [[1986]] ([[Australia Act]])
| Nationalfeierdag = [[26. Januar]]
| Nationalhymn = [[Advance Australia Fair]]
| Wärung = [[Australeschen Dollar]] (AUD)
| Zäitzon = +8 bis +11
| Internet TLD = [[.au]]
| Telefonsprefix = +61
| Notizen =
| Extra Bild = Australia satellite plane.jpg
| Extra Bild2 =
}}
'''Australien''', offiziell '''Commonwealth of Australia''', ass e [[Staat]] um [[Australien (Kontinent)|australesche Kontinent]] tëscht dem [[Indeschen Ozean]] an dem [[Pazifik|Südpazifik]], am Südoste vun [[Asien]]. Zesumme mat der Nopesch-Insel [[Tasmanien]] bilt en de ''Commonwealth of Australia'', en [[Autonomie|autonomen]] Deel vum ''[[Commonwealth of Nations]]''.
Australie breet sech iwwer ongeféier 4000 km vum [[Kap Byrne]] vun Osten no Westen an iwwer 3700 km vum [[Kap York]] am Norde bis [[Tasmanien]] am Süden aus.
Zu Australie mat enger duerchschnëttlecher Héicht vun 300 m iwwer dem Mieresspigel gehéieren als wichtegst baussenzeg Gebidder [[Norfolk Island]] an [[Australian Arctic Territory]].
D'Küst ass 36.735 km. laang.
Iwwer méi wéi 2000 km erstreckt sech de [[Great Barrier Reef]] vum südleche [[Queensland]] bis zum [[Golf vu Papua]]. Et ass eent vun de bedeitendste Mieresökosystemer a geschützte Liewensraum fir 1500 Fësch-, 4000 Weechdéier- a 400 Korallenaarten.
Aus dem [[Great Western Plateau]], deen Deeler vu [[Queensland]], [[Westaustralien]] a vum [[Northern Territory]] ëmfaasst, erhieft sech den [[Uluru]] ([[Ayers Rock]]), een 348 m héije Monolith vun 8 km Ëmfang.
Den héchste Bierg, den 2.228 m héije [[Mount Kosciusko]], läit laanscht d'Ostküst am [[Great Dividing Range]].
{{Méi Info 1|Geographie vun Australien}}
== Geschicht ==
Aus dem haitegen [[Indonesien]] koumen d'[[Aboriginies]] ongeféier 70.000 - 50.000 v. Chr. op den australesche [[Kontinent]] an hunn en als éischt besidelt. Zu där Zäit muss hir [[Bevëlkerung]] aus ëm déi 300.000 Leit bestanen hunn. Si hunn d'ganzt Land bevëlkert a verschidde Sproochen a Kulturen entwéckelt.
Am [[16. Joerhonnert|16.]] a [[17. Joerhonnert]] hunn d'[[Spuenien|Spuenier]], déi deemools déi gréisst Kolonialmuecht op der Welt waren, eng grouss [[Expeditioun]] aus dem [[Peru]] an de [[Pazifik|Süd-Pazifik]] geschéckt, mat der Hoffnung do op [[Gold]] ze falen. Wéi sech de Wonsch net erfëllt huet, hu se de Projet opginn, an hu sech vun deem Moment un och guer net méi mat dem Süd-Pazifik befaasst.
Ëm [[1770]] huet dunn de Kapitän [[James Cook]] d'Ostküst vun Australien erfuerscht a se fir déi [[Vereenegt Kinnekräich|brittesch]] Kroun a Besëtz geholl.
{{Méi Info 1|Geschicht vun Australien}}
== Flora a Fauna ==
[[Fichier:Schëld Kanguru.JPG|thumb|200px|Oppassen, Känguruen]]
Wéinst der isoléierter Lag vun Australie si méi wéi 80 % vun den australesche [[Planzeräich|Planzenaarten]] endeemesch.
D'Landschaft gëtt vu méi wéi 600 verschidden Zorte vun [[Eukalyptusbeem]] (95 % vum Bambestand) markéiert.
Et sinn [[Akazien]]- an Eukalyptusaarten, déi do zu Honnerte virkommen. Wéinst der äerdgeschichtlecher Entwécklung liewen an Australie [[Beidelmamendéieren]] wéi [[Koalabieren]], [[Känguruen]] an [[Urmamendéieren]] (''Protheria'') déi Eeër leeën, wéi zum Beispill d'[[Schnieweldéieren]], (''Ornithorhynchidae'') an de [[Seechomessekéiseker]] (''Tachyglossidae'').
Australien ass ausserdeem e Paradäis fir [[Insekten]] a [[Reptiller]]. Déi meescht sinn harmlos, mä verschidde [[Spannendéieren|Spannen]] a [[Schlaangen|Schlaange]] sinn héich gëfteg a liewensgeféierlech.
[[Schof]], [[Päerd]] a [[Rand|Ranner]] ginn importéiert. 80 % vun de Mamendéieren, 47 % vun de Vullen, 89 % vun de Reptiller an 90 % vun de Spannendéieren an Insekte sinn eenzegaarteg.
{{Méi Info 1|Flora a Fauna vun Australien}}
== Politik ==
Australien huet e [[Bicamerismus|bicameralt]] Parlament, dat aus engem [[Australesche Senat|Senat]] mat 76 Senatoren, déi nom Verhältneswalrecht fir 6 Joer bleiwen, an engem [[Australescht Representantenhaus|Representantenhaus]] mat 148 Membere besteet, dat all 3 Joer mëttels Preferenzwalen nei gewielt gëtt.
{{Méi Info 1|Politik vun Australien}}
== Staaten an Territoirë vun Australien ==
De ''Commonwealth of Australia'' besteht aus 6 Staaten: ''[[New South Wales]]'', ''[[Queensland]]'', ''[[Westaustralien]]'', ''[[Südaustralien]]'', ''[[Tasmanien]]'', ''[[Victoria (Australien)|Victoria]]'' an zwéin Territoiren, ''[[Australian Capital Territory]]'' an ''[[Northern Territory]]''.
{{Méi Info 1|Staaten an Territoirë vun Australien}}
== Ekonomie ==
Déi bedeitendst Exporter kommen aus der [[Landwirtschaft]] an aus dem [[Biergbau]], z. B. Kuelen, Eisenäerz a [[Gold]]. D'Land ass ee vun de gréisste Randfleeschexporteuren. Gutt ee Véirel vun der ganzer Wollproduktioun vun der Welt kënnt aus Australien. 5 % vun der Bevëlkerung schafft an der Landwirtschaft, 25 % an der [[Industrie]] a 70 % am [[Dengschtleeschtungssecteur]].
De Bruttoinlandprodukt leit bei 30.623 US$ pro Awunner ''(Stand: 2005)''
{{Méi Info 1|Ekonomie vun Australien}}
== Demographie ==
95 % vun den Australier kommen aus Europa, 1,3 % sinn Asiaten, 2,2 % sinn indigène.
Déi meescht Immigrante kommen aus [[Neiséiland]], [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] a [[China]]. Et gëtt all Joer duerchnëttlech 91.000 Awanderer.
De Gebuertentaux leit bei 1,8 Kanner pro Fra.
== Sproochen a Relioun ==
D'Haaptsprooch ass [[Englesch]], obschonn d'Australier och hiren eegenen "Aussie-Slang" benotzen. Donieft ginn nach weider 200 Sprooche geschwat.
74 % vun den Australier gehéieren der chrëschtlecher Reliounsgemeinschaft un.
== Educatioun ==
De [[Schoulsystem]] vun Australien ass an d'[[Primärschoul]] an an d'[[Sekundärsschoul]] agedeelt. Schoulflicht besteet vum 6. bis zum 15. Liewensjoer. Wien op d'[[Universitéit]] wëll goe muss virdrun 10 - 12 Joer an d'Schoul gaange sinn.
Déi eelst Universitéit, vun deenen 19, ass déi am Joer 1890 gegrënnten [[Universitéit vu Sydney]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Australia|{{PAGENAME}}}}
* [http://australia.gov.au/ Australesch Regierung]
* [http://www.australia.com/ Informatioune fir Touristen]
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Australien]]
srka8pz9jsmt51wr1alryab3q9e8vyk
Frankräich
0
2755
2690049
2689297
2026-08-07T20:26:39Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690049
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Franséisch Republik <br> République française
| Fändel = Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Frankräich
| Wopen = Armoiries république française.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Frankräich
| National Devise = Liberté, Égalité, Fraternité<br>("Fräiheet, Gläichheet, Bridderlechkeet")
| Kaart= EU-France.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Paräis]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 551 691 <ref name="insee">Fläch vun der ''France métropolitaine'' mat enger geschater Populatioun vun 65.834.836 (01/2023). Mat den ''Départements d'outre-mer '' huet Frankräich 643 801 km² an 68 042 591 Awunner.</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 105
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[14. Juli]]
| Nationalhymn = [[La Marseillaise]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/e/ee/FranceX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.fr]]
| Telefonsprefix = +33
| Notizen =
| Extra Bild = Satellite image of France in August 2002.jpg
| Extra Bild2 =
}}
'''Frankräich''' (amtlech: ''République française, Franséisch Republik'') ass en [[Demokratie|demokrateschen]], zentralisteschen [[Eenheetsstaat]] am Weste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Frankräich huet Grenze mat der [[Belsch]], [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], [[Däitschland]], der [[Schwäiz]], [[Italien]], [[Monaco]], [[Spuenien]] an [[Andorra]]. D'Küste vu Frankräich ginn iwwer den [[Atlantik]] mam [[Äermelkanal]] an d'[[Mëttelmier]]. Nieft dem Territoire an Europa huet Frankräich och eng Partie [[Franséisch Iwwerséigebidder|Iwwerséigebidder]] an der [[Karibik]] (ë. a. d'[[Martinique]], d'[[Guadeloupe]] an een Deel vu [[Saint-Martin (Insel)|Saint-Martin]]), [[Südamerika]] ([[Departement Guyane française|Franséisch Guyane]]), virun der Küst vun [[Nordamerika]] ([[Saint-Pierre-et-Miquelon]]), am [[Indeschen Ozean]] (d'[[Réunion]], d'Insel [[Mayotte]]), am Pazifik ([[Tahiti]], [[Clipperton]], asw.) an an [[Ozeanien]] ([[Nei-Caledonien]], asw.). Ausserdeem erhieft Frankräich en Usproch op en Deel vun der [[Antarktis]] ([[Terre Adélie]] an arktesch Gebidder am déiwe Süde vum Indeschen Ozean (ë. a. d'[[Kerguelen]]-Inselen).
Frankräich ass Grënnungsmember vun der [[UNO]], wou et ee permanente Sëtz am Sécherheetsrot huet, vun der [[EU]] a vun der [[Atlantesch Allianz|Atlantescher Allianz]], respektiv [[NATO]].
== Geographie ==
Am Ganzen huet dat „franséischt Mammeland” an Europa eng Fläch vu 543.965 km². Am franséische Landschaftsbild fënnt ee virun allem flaach Géigenden a kleng Hiwwelen am Norden a Westen. De Rescht ass mat [[Bierg]]er bedeckt, Haaptbierger sinn d'[[Pyrenäen]] am Südwesten, de [[Massif central]] an d'[[Alpen]] am Südosten. Den héchste Bierg vu Frankräich - an och héchste Bierg vun den [[Alpen]] - ass de [[Mont Blanc (Alpen)|Mont Blanc]] (4.808 Meter). Wéinst senger Form gëtt Frankräich och ''l'Hexagone'' (Sechseck) genannt.
Déi mat Ofstand wichtegst a gréisst Stad a Frankräich ass d'Haaptstad [[Paräis]] mat ronn 12 Milliounen Awunner an der [[Agglomeratioun]] (Regioun [[Île-de-France]]). D'Groussraim ëm [[Marseille]], [[Lille]] a [[Lyon]] hunn och méi wéi eng Millioun Awunner.
=== Grouss Stied ===
# [[Paräis]] - 2.340.000 am Groussraum 12.350.000
# [[Marseille]] - 850.000 am Groussraum 1.700.000
# [[Lyon]] - 500.000 am Groussraum 2.200.000
# [[Toulouse]] - 450.000 am Groussraum 1.250.000
# [[Nice]] - 345.000 am Groussraum 1.000.000
# [[Nantes]] - 290.000 am Groussraum 900.000
# [[Stroossbuerg]] - 275.000 am Groussraum 770.000
# [[Montpellier]] - 270.000 am Groussraum 570.000
# [[Bordeaux]] - 240.000 am Groussraum 1.150.000
# [[Lille]] - 230 000 am Groussraum 1.150.000
# [[Rennes]] - 210.000 am Groussraum 700.000
{{small|(Awunner Mäerz 2012)}}
{{Méi Info 1|Geographie vu Frankräich}}
== Geschicht ==
[[Fichier:Blason France moderne.svg|left|thumb|150px|Wope vu Frankräich am ''[[Ancien Régime]]''.]]
D'aktuellt Frankräich besteet gréisstendeels aus dem anticke [[Gallien]]. Den Numm kënnt allerdéngs vun engem germanesche Vollek, de [[Franken (Vollek)|Franken]], déi sech op de Lännereie vum [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]] néiergelooss hunn.
Eng éischt richteg Dynastie, déi eng Partie Territoire ënner dem ''Regnum Francorum'' vereenegt huet, waren d'[[Merowenger]] mam Kinnek [[Clovis I.|Clovis]] am Joer [[486]]. Ënner sengen Ierwe gouf d'Frankeräich awer nach dacks opgedeelt, duerch d'merowengesch Ierfschaftspolitik no där d'Kinnekräich nom Doud vum Kinnek ënner '''all''' de Jongen opgedeelt gëtt.
Eng zweet Dynastie, d'[[Karolenger]], konnte sech am [[8. Joerhonnert]] behaapten, an ënner dem [[Karel de Groussen|Karel dem Groussen]] koum et zu engem grousse Keeserräich. No sengem Doud gouf d'Räich alt erëm opgedeelt, an aus der ''Francia occidentalis'' gouf dat spéidert Frankräich (d'''Francia orientalis'' gëtt zum haitegen [[Däitschland]]).
D'Karolenger konnte sech nach bis [[987]] um franséischen Troun behaapten, ier d'[[Kapetenger]] mam [[Hugues Capet]] un d'Muecht komm sinn. Nodeem mam [[Philippe IV. vu Frankräich|Philippe IV.]] d'[[Haus Valois|Valois]] um franséischen Troun souzen, si schlussendlech d'[[Bourbonen]] mam [[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV.]] d'Kinneke vu Frankräich bis zu der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] bliwwen.
D'[[19. Joerhonnert]] war vu verschiddene Regimme markéiert, no der [[Convention nationale]], dem [[Directoire]] an dem [[Consulat]] huet sech den [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] zum [[Premier Empire|Keeser]] kréine gelooss. [[1815]] gouf an der sougenannter ''[[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]]'' d'[[Monarchie]] nees agefouert, mä dëse System konnt sech a Frankräich net méi duerchsetzen. No engem [[Second Empire]] sinn d'Fransousen nees zu enger [[Republik]] iwwergaangen, enger Regierungsform déi sech bis haut, mat der [[fënneft Republik|fënnefter Republik]], behaapte konnt.
{{Méi Info 1|Franséisch Geschicht}}
== Politik ==
=== Politesche System ===
Frankräich ass eng [[Zentralismus|zentralistesch]] organiséiert [[Demokratie]] mat engem [[semi-presidentielle Regierungssystem]]. An der [[Constitutioun]] vun der [[Fënneft Republik|V. Republik]] huet de Staatspresident, dee vum Vollek gewielt gëtt, eng staark Positioun. Hien ernennt de Premierminister an (op Rot vum Premierminister) déi aner Ministeren, huet vis-à-vis vu Gesetzesvirschléi vum Parlament e [[Veto]]-Recht, a kann d'Nationalversammlung opléisen. D'Parlament besteet aus zwou Kummeren, der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Nationalversammlung]] (''Assemblée nationale'') mat 577 Deputéiert, déi vum Vollek gewielt ginn, an dem indirekt gewielte [[Senat (Frankräich)|Senat]] mat 331 (no der Senatsreform 2010: 346) Memberen.
{{Méi Info 2|Franséisch Politik|Franséisch Regierung}}
=== Aktuell politesch Situatioun ===
Aktuelle President vun der Republik ass den [[Emmanuel Macron]]. Seng Partei [[LREM]] huet och d'Majoritéit an der [[Nationalversammlung (Frankräich)|Nationalversammlung]] (''Assemblée nationale'').
Am [[Senat (Frankräich)|Senat]] hunn d'konservativ Parteien d'Majoritéit, ënner anerem d'[[Les Républicains|Republikaner]].
=== Baussen- a Sécherheetspolitik ===
Frankräich war [[1949]] Grënnungsmember vum [[NATO|Nordatlantiktraité]] a krut militäresche Schutz vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. Wéi [[1958]] den [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] un d'Muecht komm ass, hu sech d'Bezéiungen zu den USA, an zu der [[NATO]], déi vun den USA dominéiert gouf, verännert. Ënner der Leedung vum de Gaulle huet sech Frankräich [[1960]] zu enger [[Atommuecht]] entwéckelt, an hat zanter [[1965]] mat der ''Force de Frappe'' och eng [[Atomsträitkraaft]], déi 50 Fligere mat [[Atombomm]]en an den Déngscht opgeholl huet. [[1968]] hat Frankräich schonn 18 Ofschossrampe fir [[Mëttelstreckerakéit]]en opgestallt, déi [[1970]] an [[1971|71]] Atomsprengkäpp kruten. An de [[1970|70er]] Joren huet Frankräich seng Atommuecht och op d'Mier ausgebreet. Véier [[Atom-U-Boot]]er hu jeeweils 16 atomar Mëttelstreckerakéiten.
An der aktueller Baussepolitik beméit sech Frankräich ëm gutt Relatioune mat sengem Noper [[Däitschland]] ("[[Käreuropa]]") a steet zesumme mat den Däitschen der Virmuechtstellung vun den USA skeptesch géintiwwer. Duerch dës Skepsis ass Frankräich [[1966]] bis [[Mäerz]] [[2009]] aus der militärescher Organisatioun vun der [[NATO]] ausgetrueden, mä ass awer am politeschen Deel weiderhin integréiert bliwwen.
Dobäi kënnt och en Engagement nom Enn vun der [[Kolonie|Kolonialherrschaft]] an [[Afrika]], wou Frankräich bis haut a ville Länner d'Uerdnungsmuecht bliwwen ass. Frankräich ass ausserdeem Member am [[Sécherheetsrot vun de Vereenten Natiounen|UNO-Sécherheetsrot]] mat [[Veto]]recht.
D'[[Doudesstrof]] gouf a Frankräich [[1981]] ofgeschaaft.
{{Méi Info 2|Friemelegioun|Gendarmerie nationale}}
=== Administrativ Ënnerdeelungen ===
{{update}}
[[Fichier:AdministratiounFrankräich.png|thumb|300px|Territorial Administratioun vu Frankräich.]]
Frankräich ass a 26 [[Franséisch Regiounen|Regiounen]] opgedeelt, déi hirersäits nees an 100 [[Lëscht vun de franséischen Departementer|Departementer]] opgespléckt sinn. 22 vun deene Regioune sinn um europäesche Kärland ''(France métropolitaine),'' dorënner och d'Mëttelmierinsel [[Korsika]], déi allerdéngs als ''Collectivité territoriale'' e Sonnerstatus huet. Déi aner véier Regioune bestinn aus jeeweils nëmmen engem Departement a ginn dohier ''Départements et régions d'outre-mer'' (D.R.O.M.) genannt (bis zu der Ännerung vun der Constitutioun am Joer 2003 ''Départements d'outre-mer,'' Ofk. D.O.M.). Am Eenzelen handelt et sech heibäi ëm [[Departement Guadeloupe|Guadeloupe]] (971), [[Departement Martinique|Martinique]] (972), [[Departement Guyane française|Guyane]] (973), [[Departement La Réunion|La Réunion]] (974) a [[Mayotte]] (976)
Donieft gëtt et
* d'Gebittskierperschaft (''Collectivité territoriale,'' Ofk. C.T.) [[Saint-Pierre a Miquelon]] (SPM)
* déi véier [[Franséisch Iwwerséi-Territoiren|Iwwerséi-Territoiren]] (''Territoires d'outre-mer,'' Ofk. T.O.M.) [[Franséisch-Polynesien]] (P), [[Neikaledonien]] (NC), [[Wallis a Futuna]] (WF) an d'[[Franséisch Süd- an Antarktisgebidder]] (''Terres australes et antarctiques françaises,'' T.A.A.F.)
* d'[[Îles éparses]] an d'Insel [[Clipperton]]
D'D.R.O.M. si wéi dat franséischt Kärland Member vun der [[EU]], fir d'T.O.M. gëllt dat net. Gesetzer aus Frankräich gëllen an den T.O.M. nëmme wann dat ausdrécklech ernimmt gëtt.
{{Méi Info 2|Lëscht vun de franséischen Departementer|Lëscht vun de franséische Regiounen}}
== Ekonomie ==
Traditionell ass a Frankräich d'Wirtschaftspolitik vu staarke staatlechen Agrëffer beaflosst. Dobäi spillt virun allem den historesche [[Merkantilismus]] - besonnesch de [[Colbertismus]] - eng wichteg Roll.
Frankräich ass eng sougenannt "''[[Gemëscht Ekonomie]]''", déi an de leschte Joren ëmmer méi [[Dereguléierung|dereguléiert]] a [[Privatiséierung|privatiséiert]] ginn ass. E staatleche [[Mindestloun]], de ''SMIC'', séchert den Ugestallten e Stonneloun vun 8,03 Euro. Schlësselindustrien, besonnesch d'[[Energiewirtschaft]], sinn ënner staatlecher Kontroll. Frankräich ass e wichtege Produzent vun [[Kärenergie|Atomstroum]], Däitschland zielt zu de gréisste Clienten. A Frankräich ginn ongeféier 80 Prozent vum Elektresch mat Atomkraaftwierker produzéiert. Domat huet Frankräich nieft [[Litauen]] momentan {{small|(Ufank 2005)}} den héchste Prozentsaz un Atomstroumproduktioun op der Welt.
[[Wäin]] steet opgrond vun de ville [[Wäibaugebidder a Frankräich|Wäibaugebidder]] op fënnefter Plaz vun de franséischen Exporter: no Autoen, Fligeren, pharmazeutesche Produiten an Elektronik. Och den [[Tourismus]] spillt eng grouss Roll.
D'[[Bruttoinlandsprodukt]] (BIP) ass an der Moyenne vun 1995 bis 2005 ëm 2,1 % pro Joer an d'Luucht gaangen, an huet 2005 de Wäert vun 1.689,4 Milliarden Euro erreecht. Am Verglach mat dem [[BIP]] vun der [[EU]] kënnt Frankräich op en Index vun 111.4 (EU-25:100) (2003).<sup>1</sup>
2003 hu 4 % an der Land- a Forstwirtschaft souwéi der Fëscherei geschafft, an der Industrie ware 24 % beschäftegt, 72 % vun de Fransousen hunn am Déngschtleeschtungsberäich geschafft.
2004 louch d'Inflatioun bei 2,1 % an am Januar 2005 hat Frankräich 2.716.000 Aarbechtsloser (10 %).
=== Déi gréisst Firmen a Frankräich (2003) ===
{{small|ouni Banken a Versécherungen}}
# [[Total SA|Total]] – Ëmsaz 104,7 Mrd. € – 111.000 Beschäftegt
# [[Groupe Carrefour|Carrefour]] – Ëmsaz 70,5 Mrd. € – 419.000 Beschäftegt
# [[PSA Peugeot Citroën]] – Ëmsaz 54,2 Mrd. € – 200.000 Beschäftegt
# [[France Télécom]] – Ëmsaz 46,1 Mrd. € – 222.000 Beschäftegt
# [[Électricité de France|EDF]] – Ëmsaz 44,9 Mrd. € – 167.000 Beschäftegt
# [[Suez (Entreprise)|Suez]] – Ëmsaz 39,6 Mrd. € – 171.000 Beschäftegt
# [[Les Mousquetaires]] – Ëmsaz 38,4 Mrd. € – 112.000 Beschäftegt
# [[Renault]] – Ëmsaz 37,5 Mrd. € – 160.000 Beschäftegt
# [[Publicis Groupe]] – Ëmsaz 32,2 Mrd. € – 35.000 Beschäftegt
# [[Saint-Gobain (Entreprise)|Saint-Gobain]] – Ëmsaz 29,6 Mrd. € – 172.000 Beschäftegt
# [[Auchan]] – Ëmsaz 28,7 Mrd. € – 156.000 Beschäftegt
# [[Veolia Environnement]] – Ëmsaz 28,6 Mrd. € – 257.000 Beschäftegt
# [[E.Leclerc]] – Ëmsaz 27,2 Mrd. € – 84.000 Beschäftegt
== Demographie ==
Zum [[1. Januar]] [[2004]] gouf d'Bevëlkerung, inkl. den Iwwerséigebidder, op 61,9 Millioune geschat. No [[Däitschland]] steet Frankräich an der [[EU]] domat op der zweeter Plaz, wat d'Bevëlkerungszuel ugeet. An der EU huet Frankräich e Bevëlkerungsundeel vun 13 %.
Am Joer [[2003]] koumen op 792.600 [[Gebuert]]en 560.300 [[Stierffall|Stierffäll]], dat entsprécht engem Iwwerschoss vun 232.300 Persounen. 2004 louch de Gebuertentaux bei 1,9.
Den 1. Januar 2004 ware 16,2 % vun der Bevëlkerung méi al wéi 65 Joer, géintiwwer 14,6 % am Joer [[1994]]. Am selwechten Zäitraum ass den Undeel vun de Leit ënner 20 vu 26,7 % op 25,3 % gefall.
2003 hu sech 280.300 Leit [[Bestietnes|bestuet]], dat sinn der 6.000 (-2,1 %) manner wéi 2002. Den Duerchschnëttsalter louch bei de Männer bei 30,4 a bei de Frae bei 28,3 Joer.
D'Kannerstierflechkeet läit bei 4,29 ‰.
Den duerchschnëttleche männleche franséische Staatsbierger huet eng [[Liewenserwaardung]] vu 76,7 Joer, d'Frae kommen op 83,8 Joer.
=== Educatioun ===
[[Fichier:EducationFr.svg|thumb|450px|De Schoulsystem a Frankräich]]
Wéi a bal allen europäesche Staate gëtt et a Frankräich eng [[Bildungsflicht]], déi am Géigesaz zu der [[Schoulflicht]] och duerch Hausunterrecht ofgeschloss ka ginn. A Frankräich gëtt et follgend Schoulformen:
* Spillschoul: ''[[Maternelle]]''
* Primärschoul: ''École élémentaire''
* ''Collège'' (dee mat engem ''Brevet'' ogeschloss gëtt)
** ''Lycée''
** ''Lycée professionnel''
** oder CFA fir Léierbouwen an de Betriber
* Première:
** ''[[Baccalauréat]]'' no 12 Schouljoer.
** ''Baccalauréat professionnel'' no 13 Schouljoer fir d'Schüler vum ''Lycée professionnel'' oder CFA
* Studium (1. an 2. Joer):
** Normale Wee: [[Diplôme d'études universitaires générales|DEUG]]
** Elite: ''[[Classe préparatoire]]'' (als Virbereedung op eng ''Grande école'')
* Studium (3. a 4. Joer):
** Normale Wee: ''[[Licence]]'' a ''[[Maîtrise (Diplom)|Maîtrise]]'' oder ''École d'ingénieur'' oder ''École de commerce''
** Elite: ''[[Grande école]]'' ([[École normale supérieure|ENS]], [[École nationale d'administration|ENA]], [[École polytechnique]], [[HEC Paris|HEC]], [[CentraleSupélec]], etc.)
* Studium (5. Joer):
** DESS oder [[Diplôme d'études approfondies|DEA]].
Am Kader vun der europawäiter Harmoniséierung vun de Studien ([[Bologna-Prozess]]) gëtt och an de franséischen Héichschoulen den LMD-System agefouert. LMD bedeit, datt noenaner d'''Licence'' respektiv ''[[Bachelor]]'' (no 3 Joer), de ''[[Master]]'' (no 5 Joer) an en Doktorat (no 8 Joer) ofgeschloss kënne ginn. Déi national Diplomer falen domat ewech.
{{Méi Info 1|Franséische Schoulsystem}}
=== Sproochen am europäeschen Deel vu Frankräich===
{|width="100%" align="center"|
|width="50%" valign="top"|
* [[Baskesch]]
* [[Bretonesch]]
* [[Elsässesch]]
* [[Flammännesch]]
* [[Franséisch]]
* [[Normannesch]]
* [[Fränkesch (Lëtzebuergesch/Muselfränkesch/Rhäinfränkesch)]]
|width="50%" valign="top"|
* [[Italieenesch]]
* [[Katalounesch]]
* [[Korsesch]]
* [[Okzitanesch Sprooch|Okzitanesch]]/[[Provënzalesch]]
* [[Romani]]
* [[Picard]]
* [[Gallo]]
|-
|}
D'Awanderer vu verschiddenen Natiounen, virun allem aus [[Portugal]], [[Osteuropa]], dem [[Maghreb]] an allgemeng aus [[Afrika]] hunn hir Sprooche matbruecht. D'Zuel vun den Awanderer aus [[Arabesch|arabesche Länner]] gëtt op 4,5 Millioune geschat. Am Ënnerscheed zu den traditionelle Sprooche konzentréiere sech déi Sproochgemeinschafte besonnesch an de grousse Stied, mä et kann ee se kengem geneeë geographesche Gebitt zouuerdnen.
{{Méi Info 1|Franséisch Sproochepolitik|Sproochen a Frankräich}}
=== Reliounen ===
[[Fichier:chlodwigs taufe.jpg|thumb|300px|De [[Clovis I.|Clovis]] gëtt [[496]] an der Kathedral vu [[Reims]] gedeeft.]]
Frankräich ass offiziell e [[Laizismus|laizistesche]] Staat, dat heescht, Staat a Reliounsgemeinschafte si komplett vunenaner getrennt. Well vu staatlecher Säit keng Daten iwwer d'Reliounszougehéieregkeet vun den Awunner erhuewe ginn, berouen all Informatiounen iwwer eng konfessionell Zesummesetzung vun der Bevëlkerung op Schätzungen oder Informatioune vun de Reliounsgemeinschafte selwer. Dofir si follgend Zuele mat der néideger Virsiicht ze genéissen.
Frankräich dréit den Éierentitel, déi ''eelst Duechter vun der Kierch'' ze sinn. [[496]] huet sech de Kinnek [[Clovis I.|Clovis]] ([[Chlodwig I.]] > Ludwig/Louis)) no enger Victoire géint d'[[Alemannen]] an der [[Schluecht vun Tolbiac]] ([[Zülpich]]) zum éischte chrëschtlechen Herrscher vun Europa ernannt, a sech deefe gelooss.
83 % vun de Fransouse si [[Kathoulesch Kierch|kathoulesch]] (~ 51 Mio.) an 8 % si [[Islam|Moslemen]] (~ 4,8 Mio.). Dernieft gëtt et [[Protestantismus|protestantesch]] a [[Juddentum|jiddesch]] Minoritéiten, déi knapps 4 % ausmaachen. 5 % hu keng Relioun, d'Tendenz geet an d'Luucht.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20050314084200/http://www.assemblee-nat.fr/ Assemblée Nationale] {{fr}}
* [http://www.senat.fr/ Senat] {{fr}}
* [http://www.diplomatie.gouv.fr/de/ Ausseministère] {{fr}}
* [http://www.vifarom.de Virtuell Fachbibliothéik vun der Frankräichfuerschung an Allgemenger Romanistik] {{de}}
{{LinkPortalFrankräich}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Navigatioun G7}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Frankräich| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
o6dxa68k6imt99ahdv7c8e9ysrtqcjz
Belsch
0
2764
2690004
2689685
2026-08-07T20:24:54Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690004
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem aktuelle belsche Kinnekräich|aner a fréier Bedeitungen|Belsch (Semantik)}}
{{Infobox Land
| Numm = Royaume de Belgique<br>Koninkrijk België<br>Königreich Belgien
| Fändel = Flag of Belgium.svg
| Fändel Bildbreet = 110px
| Fändel Artikel = Fändel vun der Belsch
| Wopen = Great coat of arms of Belgium.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun der Belsch
| National Devise = <br>''L'union fait la force<br>Eendracht maakt macht<br>Einigkeit macht stark''
| Kaart = EU-Belgium.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]], [[Hollännesch]], [[Däitsch]]
| Haaptstad = [[Bréissel]]
| Haaptstad Awunner = 178.552 {{small|(2016)}} / [[Haaptstadregioun Bréissel]]: 1.255.795 {{small|(2025)}}
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Monarchie|Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 30.689
| Fläch Plaz = 140
| Waasserfläch = 6,35
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 385
| Onofhängegkeet = vun [[Holland]]<br>[[1830]] (ausgeruff)<br>[[1839]] (unerkannt)
| Nationalfeierdag = [[21. Juli]]
| Nationalhymn = [[La Brabançonne]]<br>{{small|[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/a/a1/BelschX.ogg (Lauschteren)]}}
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.be]]
| Telefonsprefix = +32
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Belsch''', offiziell Belscht Kinnekräich, ass e Land a [[Europa (Kontinent)|Westeuropa]]. Et läit laanscht d'[[Nordmier]] a grenzt un [[Holland]], [[Däitschland]], [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] a [[Frankräich]]. D'Land erstreckt sech op enger Fläch vun 30.689 {{km2}} an huet eng Bevëlkerung vu ronn 11,8 Milliounen, wouduerch et dat 22. dichtst bewunnt Land op der Welt ass, an dat 6. an Europa, mat enger Bevëlkerungsdicht vun 385 pro Quadratkilometer.
Rechtlech ass d'Belsch e souveräne Staat an eng federal konstitutionell Monarchie mat engem parlamentaresche System. Hir institutionell Organisatioun ass komplex a souwuel op regionale wéi op sproochleche Grënn strukturéiert. D'Belsch ass an dräi Communautéiten, déi Flämesch Communautéit, déi Franséisch Communautéit, déi Däitschsproocheg Communautéit, an an dräi Regiounen opgedeelt: déi [[Flämesch Regioun]] am Norden, déi [[Wallounesch Regioun]] am Süden an d'[[Haaptstadregioun Bréissel]] am Zentrum. Bréissel ass déi klengst an am dichtst bewunnt Regioun, souwéi déi räichst Regioun wat de [[Bruttoinlandsprodukt|BIP]] pro Kapp ugeet.
== De Begrëff "Belsch" ==
Den Numm "Belsch" (Belgique, België) ass vum laténgesche Wuert ''Belgium'' ofgeleet, dat de [[Julius Cäsar]] a sengem Buch ''[[De Bello Gallico]]'' ëm d'Joer [[55 v. Chr.]] ernimmt huet, fir d'Regioun ze beschreiwen.<ref>C. Julius Caesar, ''De Bello Gallico'', book 8, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.02.0002:book=8:chapter=46&highlight=belgium chapter 46].</ref>
Zanterhier gouf de Begrëff ''Belsch'' (resp. ''Belgica, Belgae, Belgique,'' asw.) am Laf vun der Zäit fir eng méi oder manner grouss Géigend, respektiv fir verschidde Géigende gläichzäiteg, a fir ënnerschiddlech Mënschegruppe benotzt.
{{Méi Info 1|Belsch (Semantik)}}
== Geschicht ==
D'Belsch ass, mat [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Holland]], en Deel vun den historeschen Nidderlanden. Vum Enn vum Mëttelalter bis an de 17. Joerhonnert war d'Gebitt vun der Belsch e gutt gestallten a kosmopoliteschen Zentrum vun Handel a Kultur. Tëschent dem 16. a fréie 19. Joerhonnert huet d'Belsch d'Schluechtfeld tëschent villen europäesche Muechte gedéngt, dowéinst huet d'Land de Spëtznumm d'"Schluechtfeld vun Europa" verdéngt; e Ruff duerch béid Weltkricher verstäerkt. D'Land ass am Joer 1830 no der [[Belsch Revolutioun|Belscher Revolutioun]] als moderne Staat entstanen, wéi et sech vum [[Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden|Vereenegte Kinnekräich vun den Nidderlande]] getrennt huet. De [[4. Oktober]] [[1830]] huet d'Belsch seng Onofhängegkeet vun Holland erkläert.
D'Belsch war eent vun den éischte Länner, an deem d'[[Industriell Revolutioun]] zum Droe koum, wat sech besonnesch beim Verschaffe vu Kuel an Eisenäerz, laanscht d'Sambre an d'Meuse manifestéiert huet. Bis 1960 hat d'Belsch eng Rei vu Kolonien an [[Afrika]], déi gréisst dovu war de [[Belsche Kongo|Kongo]]. Déi zweet Hallschent vum 20. Joerhonnert war vu Spannungen tëschent den hollänneschsproochegen an de franséischsproochege Bierger markéiert, déi duerch sproochlech a kulturell Differenzen an ongerecht wirtschaftlech Entwécklung vu Flandern a Wallounien ugedriwwe goufen.
{{Méi Info 1|Geschicht vun der Belsch}}
== Geographie ==
D'Belsch deelt sech Grenze mat [[Frankräich]] (620 km), [[Holland]] (450 km), [[Däitschland]] (167 km) a [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] (148 km). Seng Gesamtfläch - inklusiv Waasserfläch - sinn 30.528 km<sup>2</sup>; d'Landfläch eleng huet 30.278 km2. Et läit tëscht de Breedegraden 49°30 an 51°30 N an de Längegraden 2°33 a 6°24 E.
Zu de grousse geographesche Regioune vun der Belsch zielen d'Küsteplaine an den zentrale Plateau, déi am Nordwesten dominéieren, an d'[[Ardennen]] am Süden. Déi südlechst Spëtzt vum Land gehéiert nach zum [[Paräisser Baseng]].
{{Méi Info 1|Geographie vun der Belsch}}
==Klima==
D'Klima ass temperéiert a maritim, mat bedeitendem Nidderschlag an alle Joreszäiten, wéi déi meescht Länner an Nordwesteuropa. D'Duerchschnëttstemperatur ass am niddregsten am Januar bei 3 °C an am héchsten am Juli bei 18 °C.
== Administrativ Andeelung ==
D'Belsch ass zanter 1992 e federale Staat, dee sech aus dräi ''Communautéiten'' an dräi ''[[Belsch Regiounen|Regiounen]]'' zesummesetzt.
Déi Regioune sinn d'[[Haaptstadregioun Bréissel]], d'[[Flämesch Regioun]] an d'[[Wallounesch Regioun]]. Déi zwou lescht si jiddereng a jee fënnef ''[[Belsch Provënzen|Provënzen]]'' ënnerdeelt.
D'Communautéite baséieren op der Sprooch. Heibäi handelt sech ëm d'hollänneschsproocheg [[Flämesch Communautéit]], d'[[Franséisch Communautéit vun der Belsch|Franséischsproocheg Communautéit]] déi ongeféier 40 Prozent vun alle Belsch ausmécht an déi kleng [[Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch|Däitschsproocheg Communautéit]] an den [[Cantons de l'Est (Belsch)|Ostkantonen]], déi ongeféier ee Prozent ausmécht. D'[[Haaptstadregioun Bréissel]] ass offiziell zweesproocheg (Franséisch an Hollännesch), och wa Franséisch déi dominant Sprooch ass.
{{Méi Info 1|Communautéiten, Regiounen a Provënze vun der Belsch}}
== Politik ==
[[Fichier:Filip Antwerpen3.JPG|thumb|upright|Den aktuelle Kinnek [[Philippe vun der Belsch]]]]
D'Belsch ass eng konstitutionell Monarchie an eng federal parlamentaresch Demokratie. D'[[Federaalt Parlament vun der Belsch|federaalt Parlament]] setzt sech aus dem [[Senat (Belsch)|Senat]] an der [[Chamber (Belsch)|Representantechamber]] zesummen. An der Belsch gëllt d'Walflicht, dowéinst gëtt et eng vun den héchste Walbedeelegungen op der Welt.
Staatschef ass de Kinnek, zanter 2013 de [[Philippe vun der Belsch|Kinnek Philippe]], mä mat limitéierte Prerogativen. Hien designéiert d'Ministeren, dorënner de Premierminister, déi d'Vertraue vun der Representantechamber hunn, fir d'federal Regierung ze forméieren. De Regierungsrot besteet aus net méi wéi 15 Memberen. Mat der Ausnam vum Premierminister muss de Regierungsrot aus grad souvill franséischsproochege wéi hollänneschsproochege Ministere bestoen.
Zu de frankophone Parteien zielen d'[[Parti socialiste (Belsch)|Sozialistesch Partei]], de [[Mouvement réformateur]], [[Les Engagés]] (Ex-Chrëschtdemokraten), déi [[Ecolo|Gréng]] an [[DéFI]]. Bei de Flame gëtt et d'[[Nieuw-Vlaamse Alliantie|Nei-Flämesch Allianz]] (N-VA), d'[[Christen-Democratisch en Vlaams|Chrëschtdemokraten]], d'[[Open Vlaamse Liberalen en Democraten|Liberal Partei]], d'[[Socialistische Partij Anders|Sozialdemokraten]], déi [[Groen (Belsch Partei)|Gréng]] an de [[Vlaams Belang]].
== Ekonomie ==
D'Ekonomie vun der Belsch ass staark globaliséiert an d'Transportinfrastruktur ass gutt an de Rescht vun Europa integréiert. Dem Land säi strategesche Standuert am Häerz vun enger héich-industrialiséierter Regioun mécht et zu engem vun de Haapt-Handelslänner an zu engem vun de räichste Länner op der Welt. D'Wirtschaft charakteriséiert sech duerch eng produktiv Aarbechtskraaft, en héije PNB an héich Exporttauxe per capita. Der Belsch hir Haaptimporter si Réimaterialien, Maschinnen an Ekipementer, Chemikalien, [[Diamant|Réidiamanten]], Medikamenter, Liewensmëttel, Transportekipementer a Pëtrolsprodukter. D'Haaptexportgidder si Maschinnen an Ekipementer, Chemikalien, fäerdeg Diamanten, Metaller a Metallprodukter a Liewensmëttel.
Am Allgemengen ass d'belsch Wirtschaft extreem op Zerwisser orientéiert, mat enger dynamescher flamännescher Ekonomie an der Wirtschaft vu Wallounien, déi zanter der Strukturkris an der Schwéierindustrie nach ëmmer Krämpes huet, sech dovun z'erhuelen. Als ee vun de Grënnungsmembere vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] ënnerstëtzt d'Belsch d'Iddi vun enger oppener Vollekswirtschaft an d'Erweidere vun de Kompetenze vun den EU-Institutioune fir nei Memberen an den europäesche Bannemaart ze integréieren. Zënter 1922, via d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], hunn d'Belsch a Lëtzebuerg e gemeinsame Bannemaart mat Zoll- a Wärungsunioun.
== Demographie ==
Ufank 2025 hat d'Belsch eng Bevëlkerung vun iwwer 11.825.000 Awunner. Dovun hu schonn 2004 97 % als urban gegollt. D'Bevëlkerungsdicht ass 363,6 Awunner op de Quadratkilometer, woubäi deen Taux a [[Flämesch Regioun|Flandern]] méi héich an an den [[Ardennen]] am niddregsten ass. A Flandern hunn 2015 iwwer 6.437.000 Leit gelieft an d'Stied mat de meeschten Awunner waren [[Antwerpen]] (511.000), [[Gent]] (252.274) a [[Bruges]] (117.787). A Wallounien hunn 3.585.000 Leit gelieft a [[Charleroi]] (202.021), [[Léck]] (194.000) an [[Namouer]] (110.000) haten déi meeschten Awunner. D'[[Haaptstadregioun Bréissel]] hat 1.167.000 Awunner. Dräi aner Gemengen, nieft [[Bréissel]] selwer, an där Regioun haten iwwer 100.000 Awunner.
2012 haten 90 % vun der Bevëlkerung d'belsch Nationalitéit, aner 6 % waren aner EU-Bierger. Heefegst Auslänner waren d'Italiener (452.000), d'Marokkaner (412.000), d'Fransousen (268.000) an d'Hollänner (216.000). Aner gréisser Communautéite sinn d'Spuenier (82.000), d'Polen (73.000) an d'Kongoleesen an déi Däitsch (mat respektive 70.000).<ref>[http://www.npdata.be/BuG/155-Vreemde-afkomst/Vreemde-afkomst.htm npdata.be] {{nl}}</ref> Zënter der Ännerung vum belschen Nationalitéitegesetz am Joer 1984 hu méi wéi 1,3 Millioune Migranten d'belsch Staatsbiergerschaft ugeholl. 2012 gouf geschat, datt 25 % vun der Gesamtbevëlkerung auslännesch Wuerzelen hunn.
== Kultur ==
=== Konscht ===
Besonnesch d'Kontributiounen an der Molerei an an der Architektur vu belsche Perséinlechkeete sinn ervirzehiewen, zum Beispill d'Molerei wärend der flamännescher Renaissance. Zu de bekannte flamännesche Moler zielen de [[Peter Paul Rubens]], den [[Antoon van Dyck]], de [[Pieter Bruegel den Eeleren]] an de [[Jan van Eyck]]. Kënschtler aus dem 20. Joerhonnert sinn de [[Wim Delvoye]], de [[Constant Permeke]], de [[René Magritte]] an de [[Paul Delvaux]].
De [[Victor Horta]] war ee vun de bekanntste [[Jugendstil]]-Architekten.
=== Musek ===
De Belsch [[Adolphe Sax]] huet de [[Saxophon]] erfonnt. De [[Jacques Brel]] gëllt als ee vun de beschte Chansonnieren. Europawäite Succès am 21. Joerhonnert huet de [[Stromae]].
=== Literatur ===
Belsch Auteure sinn ënner anerem de [[Georges Simenon]], d'[[Amélie Nothomb]], den [[Hugo Claus]], d'[[Suzanne Lilar]] an den [[Hendrik Conscience]].
Och d'[[Comics|Bande-dessinéeën]] hunn an der Belsch e besonnesche Stellewäert, mam [[Hergé]] (''[[Tintin]]''), dem [[Peyo]] (''[[Schlumpfen]]''), dem [[André Franquin]] (''[[Gaston Lagaffe]]'', ''[[Marsupilami]]''), dem [[Dupa]] oder dem [[Morris (Auteur)|Morris]] (''[[Lucky Luke (Comicsserie)|Lucky Luke]]'').
=== Kichen ===
[[Fichier:Moules Frites.jpg|thumb|[[Mullen]] a [[Fritten|Fritte]] gëllen als belsch Spezialitéit]]
Vill belsch Restaurante si renomméiert an et fënnt ee s'an de grousse Restaurantsguide wéi dem Guide Michelin.
D'Belsch ass bekannt fir hire [[Béier (Gedrénks)|Béier]], [[Eisekuch]]en, [[Schockela]] a [[Fritten]].
== Kuckt och ==
* [[:Kategorie:Uertschaften an der Belsch|Belsch Uertschaften]]
* [[:Kategorie:Stied an der Belsch|Belsch Stied]]
* [[:Kategorie:Gemengen an der Belsch|Belsch Gemengen]]
* [[Belsch Regiounen]]
* [[Belsch Provënzen]]
* [[Benelux]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.belgium.be Offiziell Säit vun der Belsch]
* [http://www.vlaanderen.be/ Offiziell Säit vum flämesche Gouvernement]
* [http://www.flanders.be/ Offiziell Säit vun der flämescher Regioun]
* [https://web.archive.org/web/20120531060922/http://www.wallonie.be/ Offiziell Säit vun der wallounescher Regioun]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Belsch| ]]
4unxo8s3rmyp6q8ygt54xwx6ls22wrv
1913
0
3010
2689964
2652522
2026-08-07T16:48:18Z
Les Meloures
580
Genevieve Grotjan Feinstein
2689964
wikitext
text/x-wiki
{{Artikel Joer}}
== Evenementer ==
=== Europa ===
* Juni-Juli: [[Zweete Balkankrich]].
* {{2. Dezember}}: [[Albanien]]: Den däitsche Prënz [[Wihelm von der Wied]] gëtt Kinnek vun [[Albanien]].
====Lëtzebuerg====
* [[30. Juni]]: Déi éischt Nummer vum [[Escher Tageblatt]] kënnt eraus.
* [[15. November]]: Den neie [[Spuerkeessgebai|Sëtz vun der Spuerkeess]] gëtt ageweit.
=== Afrika ===
* {{6. November}}: Fir géint d'Politik vun der Rassentrennung an der [[Südafrikanesch Unioun|Südafrikanescher Unioun]] ze protestéieren, passéieren, ënner der Féierung vum [[Mahatma Gandhi]], 2.200 Awanderer vun [[Indien|indescher]] Originn déi fir si gespaart Grenz tëscht de Provënzen [[Natal]] an [[Transvaal]].
=== Amerika ===
==== USA ====
* {{4. Mäerz}}: De [[Thomas Woodrow Wilson]] gëtt neien US-President.
* [[13. November]]: An der Zeitung ''[[New York World]]'' erschéngt dat éischt [[Kreuzworträtsel]] vun der Welt.
==== Südamerika ====
=== Asien ===
=== Ozeanien & Pazifik ===
=== Arabesch Welt ===
== Konscht a Kultur ==
=== Molerei ===
=== Literatur ===
=== Musek ===
[[Fichier:Luxembourg1913StOuen.jpg|thumb|virum Match]]
== Wëssenschaft an Technik ==
==Sport==
* [[20. Juli]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] spillt zu [[Saint-Ouen-sur-Seine|Saint-Ouen]] ([[Departement Seine-Saint-Denis|Seine-Saint-Denis]]) géint [[franséisch Foussballnationalekipp|déi franséisch]] a verléiert 8:0.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=4708 D'Detailer vum Lännermtcher Lëtzebuerg-Frankräich vum 20. Abrëll 1913 op der Websäit vum European Football]</ref>
== Gebuer ==
* {{4. Januar}}: [[Tanumafili II.|Malietoa Tanumafili II.]], Politiker a Staatschef vu Samoa.
* [[20. Januar]]: [[Horst Caspar]], däitsche Schauspiller.
* [[23. Januar]]: [[Jean Thill (Moler)|Jean Thill]], lëtzebuergesche Moler an Olympionik.
* [[25. Januar]]: [[Witold Lutoslawski]], polnesche Komponist.
* [[29. Januar]]: [[Joseph Witry (Foussballspiller)|Joseph Witry]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[30. Januar]]: [[Philippe Arnold (Kënschtler)|Philippe Arnold]], lëtzebuergesche Kënschtler.
* {{4. Februar}}: [[Rosa Parks]], US-amerikanesch Biergerrechtlerin.
* [[10. Februar]]: [[Douglas Slocombe]], brittesche Filmkameramann a Fotograf.
* [[15. Februar]]: [[Willy Vandersteen]], belsche Comic-Zeechner an -Auteur.
* [[19. Februar]]: [[Frank Tashlin]], US-amerikaneschen Dréibuchauter a Filmregisseur.
* [[20. Februar]]: [[Abd ar-Rahman al-Bazzaz]], irakesche Regierungsbeamten a Politiker.
* [[25. Februar]]: [[Gert Fröbe]], däitsche Schauspiller.
* [[26. Februar]]: [[Laura Nucci]], italieenesch Schauspillerin.
* [[27. Februar]]: [[Paul Ricoeur]], franséische Philosoph.
* [[27. Februar]]: [[Paul Ricoeur]], franséische Philosoph.
* {{4. Mäerz}}: [[Claude Génia]], franséisch Schauspillerin.
* {{8. Mäerz}}: [[Dominique Wantz]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{9. Mäerz}}: [[Lotte Koch]], däitsch Schauspillerin.
* [[12. Mäerz]]: [[Sergei Michalkow]], russeschen Auteur.
* [[13. Mäerz]]: [[Guillermo Haro]], mexikaneschen Astronom.
* [[14. Mäerz]]: [[Osvaldo Moles]], brasilianesche Journalist a Radiosspeaker.
* [[15. Mäerz]]: [[Macdonald Carey]], US-amerikaesche Schauspiller.
* 15. Mäerz: [[Jean-Pierre Kérien]], franséische Schauspiller.
* [[18. Mäerz]]: [[René Clément]], franséische Filmregisseur.
* [[20. Mäerz]]: [[Fons Hildgen]], lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker.
* 20. Mäerz: [[Gottfried Reinhardt]], däitsch-US-amerikanesche Filmregisseur.
* 20. Mäerz: [[Pierre May]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Gerechten ënner den Natiounen.
* [[22. Mäerz]]: [[Franz Conrad]], lëtzebuergesche Gewiichthiewer.
* [[23. Mäerz]]: [[Joseph Brebsom]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[26. Mäerz]]: [[Victor Majerus]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[27. Mäerz]]: [[Shōji Ueda]], japanesche Fotograf.
* 27. Mäerz: [[Ernest Mengel]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[29. Mäerz]]: [[Niall MacGinnis]], iresche Schauspiller.
* {{5. Abrëll}}: [[Michel Thill]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[10. Abrëll]]: [[Stefan Heym]], däitsche Schrëftsteller.
* [[17. Abrëll]]: [[Georges Régnier]], franséische Filmregisseur.
* [[21. Abrëll]]: [[Josef Meinrad]], éisträichesche Schauspiller.
* [[30. Abrëll]]: [[Genevieve Grotjan Feinstein]], US-amerikanesch Kryptoanalitikerin
* {{6. Mee}}: [[Stewart Granger]], brittesche Schauspiller.
* {{7. Mee}}: [[Nicolas Touba]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[13. Mee]]: [[Antonio Leonviola]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[18. Mee]]: [[Charles Trenet]], franséische Sänger, Komponist an Dichter.
* [[26. Mee]]: [[Peter Cushing]], englesche Schauspiller.
* {{8. Juni}}: [[Ady Claude]], Lëtzebuerger Scout a Resistenzler.
* {{9. Juni}}: [[François Mersch]], lëtzebuergesche Publizist.
* [[10. Juni]]: [[Joseph Foog]], lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot.
* [[11. Juni]]: [[Roger Gerson]], lëtzebuergesche Moler.
*11. Juni: [[Émile Kirscht]], lëtzebuergesche Moler.
* [[24. Juni]]: [[Gustaaf Deloor]], belsche Vëlossportler.
* [[26. Juni]]: [[Aimé Césaire]], franséische Schrëftsteller a Politiker.
* 26. Juni: [[Carlo Hemmer]], lëtzebuergeschen Econom, Editeur an Auteur.
* [[28. Juni]]: [[Franz Antel]], éisträichesche Filmregisseur.
* [[11. Juli]]: [[Christian Calmes]], lëtzebuergeschen Diplomat, Historiker an Ekonomist.
* [[13. Juli]]: [[Leopoldo Savona]], italieenesche Filmregisseur.
* [[14. Juli]]: [[Gerald Ford]], US-amerikanesche Politiker a President.
* [[16. Juli]]: [[Peter van Eyck]], hollännesch-amerikanesch-däitsche Museker a Schauspiller.
* [[21. Juli]]: [[Wenzel Profant]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur.
* [[22. Juli]]: [[Licia Albanese]], US-amerikanesch Sopranistin.
* [[27. Juli]]: [[Claudio Gora]], italieenesche Schauspiller.
* {{2. August}}: [[Pierre Clemens]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* {{7. August}}: [[Alicia Penalba]], Sculptrice.
* [[12. August]]: [[Kurt Kasznar]], éisträichesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[13. August]]: [[Melvin Frank]], US-amerikaneschen Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* [[22. August]]: [[Luis Prendes]], spuenesche Schauspiller.
* [[30. August]]: [[Albert Goedert]], lëtzebuergesche Lycéesprofesser a Member vum Staatsrot.
* [[31. August]]: [[Bernard Lovell]], britteschen Astronom a Pionéier vun der Radioastronomie.
* {{3. September}}: [[Lisette Lanvin]], franséisch Schauspillerin.
* {{7. September}}: [[Gilbert Gil]], franséische Schauspiller.
* {{0}}7. Septemner: [[Anthony Quayle]], englesche Schauspiller.
* {{9. September}}: [[Oscar Stamet]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[10. September]]: [[Olivier Hussenot]], franséische Schauspiller.
* [[12. September]]: [[Jesse Owens]], US-amerikanesche Liichtathleet.
* [[13. September]]: [[René Chanas]], franséische Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent.
* [[24. September]]: [[Lawrence Aller]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[29. September]]: [[Trevor Howard]], englesche Schauspiller.
* [[30. September]]: [[Mathias Thinnes]],lëtzebuergesche Professer, Schouldirekter an Auteur.
* {{7. Oktober}}: [[Mathias Berns]], lëtzebuergeschen Agronom a Politiker.
* {{8. Oktober}}: [[Robert Gilruth]], US-amerikanesche Loft- a Raumfaartpionéier.
* [[10. Oktober]]: [[Claude Simon]], franséische Schrëftsteller.
* [[15. Oktober]]: [[Émile Probst]], lëtzebuergesche Kënschtler.
* [[21. Oktober]]: [[Tony Jungblut]], lëtzebuergeschen Auteur, Journalist, Geriichtschroniker an Editeur.
* [[22. Oktober]]: [[Robert Capa]], US-amerikanesche Fotograf.
* {{2. November}}: [[Burt Lancaster]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{3. November}}: [[Marika Rökk]], éisträichesch-däitsch Sängerin, Dänzerin a Schauspillerin.
* {{4. November}}: [[Norbert Etringer]], lëtzebuergeschen Douanier, Lokalhistoriker an Auteur.
* {{6. November}}: [[Charles Wagner]], lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* {{7. November}}: [[Albert Camus]], franséische Schrëftsteller a Philosoph.
* [[15. November]]: [[René Van Den Bulcke]], lëtzebuergesche Politiker.
* 15. November: [[Guy Green]], englesche Filmregisseur a Kameramann.
* [[18. November]]: [[Josy Goerres]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[21. November]]: [[Roy Boulting]], englesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[22. November]]: [[Benjamin Britten]], englesche Komponist, Dirigent a Pianist.
* 22. November: [[Jacques Jansen]], franséische Sänger a Schauspiller.
* [[27. November]]; [[Roger Barthel]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[29. November]]: [[Benjamin Markarjan]], armeeneschen Astronom an Astrophysiker.
* {{4. Dezember}}: [[Mark Robson]], kanadesche Filmregisseur a -produzent.
* [[11. Dezember]]: [[Jean Marais]], franséische Schauspiller.
* [[12. Dezember]]: [[Jos Bellion]], lëtzebuergesche Kanut an Olympionik.
* [[14. Dezember]]: [[Dan Dailey]], US-amerikanesche Schauspiller.
* 14. Dezember: [[Arsène Mersch]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[18. Dezember]]: [[Willy Brandt]], däitsche Politiker.
* [[22. Dezember]]: [[Auguste Moneta]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[27. Dezember]]: [[Jean Gallion]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[28. Dezember]]: [[Guillaume Victor]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[29. Dezember]]: [[Pierre Werner]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[Denise Probst-Massin]], belsch-lëtzebuergesch Kënschtlerin.
* [[Abd ar-Rahman al-Bazzaz]], irakesche Regierungsbeamten a Politiker.
== Gestuerwen ==
* {{5. Januar}}: [[Lewis A. Swift]], US-amerikaneschen Astronom.
* [[22. Februar]]: [[Ferdinand de Saussure]], Schwäizer Sproochwëssenschaftler.
* [[18. Mäerz]]: Kinnek [[Georgios I. vu Griicheland]] duerch en Attentat.
* [[25. Abrëll]]: [[Henri Kirpach]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker.
* [[26. Abrëll]]: [[Angelo De Gubernatis]], italieeneschen Anthropolog.
* {{4. Mee}}: [[Henry Grey (Ingenieur)|Henry Grey]], US-amerikaneschen Industriellen.
* [[18. Juni]]: [[Joseph Macher]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[29. September]]: [[Rudolf Diesel]], däitschen Ingenieur an Erfinder.
* {{5. Oktober}}: [[Bernard Haal]], lëtzebuergesche Geeschtlechen.
* [[25. November]]: [[Robert Stawell Ball]], ireschen Astronom, Mathematiker an Auteur.
* [[20. Dezember]]: [[Julius Scheiner]], däitschen Astronom an Astrophysiker.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
baaa0mekx4lh3usn8i72m226cgh9e6g
1920
0
3016
2690251
2678705
2026-08-08T08:31:14Z
Johnny Chicago
17
/* Gebuer */
2690251
wikitext
text/x-wiki
{{Artikel Joer}}
== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[10. Januar]]: Den [[Traité vu Versailles]] trëtt a Kraaft.
* [[13. Mäerz|13.]]–[[17. Mäerz]]: Soug. [[Kapp-Putsch]]; déi däitsch Regierung flücht aus Berlin.
* [[15. Mäerz]]: [[Generalstreik]] an Däitschland; 12 Millioune Mënsche streiken.
* [[28. Abrëll]]: Sowjetrussesch Truppe marschéieren zu [[Baku]], am [[Aserbaidjan]], an.
* {{4. Juni}}: Den [[Trianon-Traité]] gëtt ënnerschriwwen.
* {{6. Juni}}: Éischt Walen zum [[Reichstag]] (Parlament) an Däitschland.
* [[16. Juli]]: Den [[Traité vu Saint-Germain-en-Laye]], deen d'[[Éisträich-Ungarn|Éisträich-Ungaresch]] Duebelmonarchie opléist, trëtt a Kraaft.
* [[13. August|13.]]–[[25. August]]: [[Polen]] gewënnt d'Schluecht bei Warschau ("Wonner op der Wisłą") am Krich géint Sowjetrussland.
* [[15. November]]: [[Danzig]] (haut: Gdansk) gëtt zu enger [[Freie Stadt Danzig|Fräier Stad]] erkläert.
* [[30. Dezember]]: Den haitege [[Parti communiste français]] gëtt gegrënnt.
==== Lëtzebuerg ====
* [[29. Februar]]: De ''[[Luxemburger Berg- und Metallindustriearbeiter-Verband]]'' (BMIAV) entsteet aus dem Zesummeschloss vum ''[[Luxemburger Metallarbeiter-Verband]]'' (LMAV) an dem ''[[Berg- und Hüttenarbeiter-Verband]]'' (BHAV).
* [[1. Juni]]: D'Gemengen [[Gemeng Hamm|Hamm]], [[Gemeng Hollerech|Hollerech]] a [[Gemeng Rollengergronn|Rollengergronn]] fusionéiere mat der [[Stad Lëtzebuerg]].
* 1. Juni: D'Stad Lëtzebuerg schaaft den [[Octroi]] of.
* [[19. Oktober]]: D'[[Hadir]] gëtt gegrënnt.
* [[16. Dezember]]: Lëtzebuerg gëtt Member vum [[Vëlkerbond]].
=== Afrika ===
=== Amerika ===
==== USA ====
* [[19. Mäerz]]: Echec vun der [[Ratifikatioun]] vum [[Traité vu Versailles]] a vum Bäitrëtt vun den USA zum [[Vëlkerbond]] duerch de [[Kongress vun de Vereenegte Staaten]].
* [[16. September]]: Bommenattentat an der New Yorker [[Wall Street]] op d'Bank [[JPMorgan Chase & Co.|J. P. Morgan Inc.]]; 38 Doudeger a ronn 400 Blesséierter.
* {{2. November}}: De [[Warren G. Harding]] gewënnt d'Presidentschaftswalen; hie gëtt am Mäerz 1821 vereedegt.
==== Südamerika ====
=== Asien ===
* [[16. Dezember]]: Äerdbiewen zu [[Ningxia]] (dunn Gansu) a China; ronn 200.000 Doudeger.
=== Ozeanien & Pazifik ===
=== Arabesch Welt an Noen Osten===
* [[25. Abrëll]]: Op der [[Konferenz vu Sanremo]] ginn Deeler vum zesummegebrachenen [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] zu Mandatsgebidder vum [[Vëlkerbond]]: dat [[Brittescht Mandat Mesopotamien]], d'[[Vëlkerbondsmandat fir Palestina]] (och vu Groussbriatnnie verwalt) an d'[[Vëlkerbondmandat fir Syrien a Libanon]] (Frankräich).
* [[10. August]]: Den [[Traité vu Sèvres]] tëscht de Staate vun der [[Triple Entente|Entente]] an dem Osmanesche Räich gëtt ënnerschriwwen.
== Konscht a Kultur ==
=== Molerei ===
=== Literatur ===
=== Musek ===
== Wëssenschaft an Technik ==
[[Fichier:Luxembourg national football team 1920 year.jpg|mini|D'Lëtzebuerger Foussballnationalekipp op de VII. Olympesch Spiller]]
==Sport==
* [[20. Abrëll]]: Zu [[Antwerpen]] fänken d'[[Olympesch Summerspiller 1920|Olympesch Summerspiller]] un.
* [[28. August]]: [[Bréissel]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] spillt op den Olympesche Summerspiller géint Holland a verléiert 0:3.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=4856 D'Detailer vum Lännermatch Holland-Lëtzebuerg den 28. August 1920 zu Bréissel op der Websäit vum European Football]</ref>
== Gebuer ==
* {{0}}[[Cornelis Johannes van Houten]], hollänneschen Astronom.
* {{2. Januar}}: [[Isaac Asimov]], US-amerikanesche Biochemiker a Science-Fiction-Auteur.
*{{0}}2. Januar: [[George Howard Herbig]], US-amerikaneschen Astronom.
* {{3. Januar}}: [[Jacques Navadic]], franséische Journalist.
* {{4. Januar}}: [[Emile Krieps]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter, Resistenzler, Beruffsoffizéier a Politiker.
* {{0}}4. Januar: [[Robert Lamoureux]], franséische Schauspiller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{5. Januar}}: [[Arturo Benedetti Michelangeli]], italieenesche Pianist.
* {{7. Januar}}: [[Vincent Gardenia]], italieenesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* {{9. Januar}}: [[Clive Dunn]], brittesche Schauspiller.
* [[10. Januar]]: [[Georges Marchal]], franséische Schauspiller.
* [[16. Januar]]: [[Raymond Petit (Resistenzler)|Raymond Petit]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* [[19. Januar]]: [[Javier Pérez de Cuéllar]], peruanesche Politiker, Generalsekretär vun de Vereenten Natiounen (1982–1991).
* [[20. Januar]]: [[Federico Fellini]], italieenesche Filmregisseur.
* [[23. Januar]]: [[Gottfried Böhm]], däitschen Architekt a Sculpteur.
* 23. Januar: [[Walter Frederick Morrison]], US-amerikaneschen Erfinder (''Frisbee'').
* [[28. Januar]]: [[Charles Waringo]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker an Auteur.
* [[29. Januar]]: [[Robert Bruch]], lëtzebuergesche Sproochhistoriker a Linguist.
* {{3. Februar}}: [[Stan Ockers]], belsche Vëlossportler.
* {{7. Februar}}: [[Willi Hahn]], däitsche Sculpteur.
* [[11. Februar]]: [[Faruq]], Kinnek vun Egypten.
* [[12. Februar]]: [[Pran]], indesche Schauspiller.
* [[19. Februar]]: [[Jürgen von Beckerath]], däitschen Egyptolog.
* [[21. Februar]]: [[Charlotte Engels]], lëtzebuergesch Sculptrice a Molerin.
* [[26. Februar]]: [[Tony Randall]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[29. Februar]]: [[Michèle Morgan]], franséisch Schauspillerin.
* {{2. Mäerz}}: [[François Villiers]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{3. Mäerz}}: [[Ronald Searle]], englesche Zeechner a Karikaturist.
* {{0}}3. Mäerz: [[Egino Weinert]], däitsche Sëlwer- a Goldschmatt.
* {{5. Mäerz}}: [[Many Arnold-Leurs]], lëtzebuergesch Molerin.
* {{6. Mäerz}}: [[Lewis Gilbert]], englesche Filmregisseur.
* {{8. Mäerz}}: [[Eva Dahlbeck]], schweedesch Schauspillerin a Schrëftstellerin.
* [[10. Mäerz]]: [[Boris Vian]], franséische Schrëftsteller, Ingenieur, Jazztrompetist, Chansonnier, Schauspiller.
* [[11. Mäerz]]: [[Nicolaas Bloembergen]], hollännesch-US-amerikanesche Physiker an Nobelpräisdréier.
* 11. Mäerz: [[Gérard Tichy]], däitsche Schauspiller.
* [[15. Mäerz]]: [[Jacques Doniol-Valcroze]], franséische Schauspiller a Regisseur.
* [[20. Mäerz]]: [[Jean Reiffers]], lëtzebuergeschen Zaldot bei der [[Operatioun Overlord]].
* [[21. Mäerz]]: [[Éric Rohmer]], franséischen Auteur, Film- an Theaterregisseur.
* [[24. Mäerz]]: [[Gaby Sylvia]], italieenesch Schauspillerin.
* {{1. Abrëll}}: [[Toshirō Mifune]], japanesche Schauspiller, Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{7. Abrëll}}: [[Ravi Shankar]], indesche Museker.
* [[11. Abrëll]]: [[René Carol]], däitsche Schlagersänger.
* [[13. Abrëll]]: [[Claude Cheysson]], franséische Politiker.
* [[15. Abrëll]]: [[Richard von Weizsäcker]], däitsche Politiker a sechste Bundespresident vun [[Däitschland]].
* [[19. Abrëll]]: [[Emile Lahure (1920)|Emile Lahure]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[25. Abrëll]]: [[Jean Carmet]], franséische Schauspiller.
* {{3. Mee}}: [[Georges Arnold]], lëtzebuergeschen Dokter an Auteur.
* {{5. Mee}}: [[Andrée Debar]], franséisch Schauspillerin.
* [[10. Mee]]: [[Georges Arendt]], lëtzebuergesche Bankier, Fechter an Olympionik.
* [[15. Mee]]: [[Michel Audiard]], franséischen Auteur a Filmregisseur.
* [[16. Mee]]: [[Martine Carol]], franséisch Schauspillerin.
* 16. Mee: [[Pierre Schmitz]], lëtzebuergeschen Turner.
* [[17. Mee]]: [[Raymond Gérôme]], belschen Theaterregisseur a Schauspiller.
* [[18. Mee]]: [[Jean-Paul II. (Poopst)]].
* [[21. Mee]]: [[Pierre Molinéris]], franséische Vëlossportler.
* [[24. Mee]]: [[Victor Poos]], lëtzebuergesche Geometer a Buergermeeschter vun Dikrech.
* 24. Mee: [[Robert Lynen]], franséische Schauspiller a Resistenzler.
* [[25. Mee]]: [[Rudolf Lenz]], éisträichesche Schauspiller.
* [[30. Mee]]: [[Franklin J. Schaffner]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* {{2. Juni}}: [[Marcel Reich-Ranicki]], däitsche Literaturkritiker.
* {{4. Juni}}: [[Joseph Wohlfart]], lëtzebuergesche Politiker.
* {{8. Juni}}: [[Pit Schneider]], lëtzebuergesche Fotograf an Auteur.
* [[14. Juni]]: [[Albert Borschette]], lëtzebuergeschen Diplomat a Schrëftsteller.
* [[15. Juni]]: [[Alberto Sordi]], italieenesche Filmschauspiller.
* [[17. Juni]]: [[Georges Marchais]], franséische Politiker a Gewerkschafter.
* [[19. Juni]]: [[Yves Robert]]. franséische Schauspiller, Dréibuchauteur, Filmproduzent a Filmregisseur.
* [[26. Juni]]: [[Hans Giese]], däitsche Medezinner a Sexolog.
* 26. Juni: [[Ernst Melchior]], éisträichesche Foussballspiller an -trainer.
* [[29. Juni]]: [[Ray Harryhausen]], US-amerikanesche Filmproduzent an Tricktechniker.
* {{9. Juli}}: [[Guido Guerrasio]], italieenesche Filmkritiker a Filmregisseur.
* [[10. Juli]]: [[Denise Bindschedler-Robert]], Schwäizer Juristin.
* [[11. Juli]]: [[Yul Brynner]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[14. Juli]]: [[Paul Crauchet]], franséische Schauspiller.
* [[17. Juli]]: [[René Marchetti]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* 17. Juli: [[Paul Pavel]], franséische Schauspiller.
* [[20. Juli]]: [[Marcel Paulus]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[21. Juli]]: [[Constant]], hollännesche Kënschtler.
* 21. Juli: [[Isaac Stern]], Violonist.
* [[25. Juli]]: [[Jean Carmet]], franséische Schauspiller.
* [[28. Juli]]: [[Lea Padovani]], italieenesch Schauspillerin.
* [[30. Juli]]: [[Barbara Laage]], franséisch Schauspillerin.
* [[31. Juli]]: [[Percy Herbert]], englesch Schauspiller.
* 31. Juli: [[Jean-Jacques Steen]], franséische Schauspiller.
* [[13. August]]: [[Neville Brand]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[16. August]]: [[Charles Bukowski]], US-amerikanesche Schrëftsteller an Dichter.
* [[17. August]]: [[Maureen O'Hara]], iresch-US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[18. August]]: [[Shelley Winters]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[21. August]]: [[Christopher Milne]], engleschen Auteur.
* [[22. August]]: [[Ray Bradbury]], US-amerikanesche Schrëftsteller.
* 22. August: [[John Lee Hooker]], US-amerikanesche Blues-Museker.
* [[29. August]]: [[Charlie Parker]], US-amerikaneschen Jazzmuseker.
* {{1. September}}: [[Charles Reiffers]], lëtzebuergesche Jurist.
* {{5. September}}: [[Fons Rademakers]], hollännesche Filmregisseur a Schauspiller.
* {{8. September}}: [[Albert Berchem]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[13. September]]: [[Lucien Kraus]], lëtzebuergesche Jurist a Resistenzler.
* 13. September: [[Nic Felgen]], lëtzebuergesche Ringer an Olympionik.
* [[14. September]]: [[Mario Benedetti]], uruguayesche Journalist, Romanschreiwer an Dichter.
* [[16. September]]: [[Alberto Cardone]], italieenesche Filmregisseur.
* [[21. September]]: [[Vico Torriani]], Schwäizer Schlagersänger, Schauspiller an Televisiouns-Moderateur.
* [[23. September]]: [[Mickey Rooney]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[26. September]]: [[René Wendling]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[27. September]]: [[Willy Wenkin]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* {{1. Oktober}}: [[Walter Matthau]], US-amerikanesche Schauspiller.
* {{3. Oktober}}: [[Will Reuland]], lëtzebuergeschen Auteur a Chronist.
* {{6. Oktober}}: [[Jacqueline Pagnol]], franséisch Schauspillerin.
* [[13. Oktober]]: [[Laraine Day]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* 13. Oktober: [[Aloyse Steinmetz]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[15. Oktober]]: [[Henri Verneuil]] (Achod Malakian), franséische Filmregisseur.
* [[17. Oktober]]: [[Montgomery Clift]], US-amerikanesche Schauspiller.
* 17. Oktober: [[Miguel Delibes]], spuenesche Schrëftsteller.
* [[18. Oktober]]: [[Melina Mercouri]], griichesch Schauspillerin a Politikerin.
* [[19. Oktober]]: [[Franz Muxeneder]], éisträichesche Schauspiller.
* [[20. Oktober]]: [[Léon Roger]], lëtzebuergesche Resistenzler.
* 20. Oktober: [[Aloyse Steinmetz]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[21. Oktober]]: [[Steve Previn]], US-amerikanesch-däitsche Filmregisseur a Filmproduzent.
* [[24. Oktober]]: [[René Biver]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[27. Oktober]]: [[K. R. Narayanan]], indesche Politiker a Staatspresident.
* [[31. Oktober]]: [[Helmut Newton]], australesche Fotograf.
* 31. Oktober: [[Fritz Walter]], däitsche Foussballspiller.
* {{2. November}}: [[Raymond Hagen]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Resistenzler.
* [[11. November]]: [[Roy Jenkins]], brittesche Politiker.
* [[13. November]]: [[Jack Elam]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[17. November]]: [[Camille Felgen]], lëtzebuergesche Sänger, Radios- an Tëleesanimatuer, Schlagertextschreiwer a Schauspiller.
* [[20. November]]: [[Nicolas Wolff (1920)|Nicolas Wolff]], lëtzebuergesche Refractaire a Resistenzler.
* [[21. November]]: [[John Chadwick]], brittesche Philolog a Paleograph.
* [[23. November]]: [[Paul Celan]], däitschsproochegen Dichter.
* [[25. November]]: [[Ricardo Montalbán]], mexikanesche Filmschauspiller.
* [[30. November]]: [[Johny Fonck]], lëtzebuergesche Liichtathleet.
* 30. November: [[Virginia Mayo]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* {{5. Dezember}}: [[Alfred Mousset]], lëtzebuergeschen Hobby-Entomolog.
* {{6. Dezember}}: [[Dave Brubeck]], US-amerikaneschen Jazz-Pianist.
* {{9. Dezember}}: [[Carlo Azeglio Ciampi]], italieenesche Politiker a Staatspräsident (1999–2006).
* {{0}}9. Dezember: [[Emmanuel Tesch]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Manager.
* [[14. Dezember]]: [[Daniel Sorano]], franséische Schauspiller.
* [[20. Dezember]]: [[René Schroeder]], lëtzebuergeschen Turner.
== Gestuerwen ==
*{{Eidelt Joer}}[[Charles Thirion]], belschen Architekt.
* [[10. Januar]]: [[Lucien Frank]], belsche Moler.
* [[24. Januar]]: [[Amedeo Modigliani]], italieenesche Moler a Sculpteur.
* {{5. Mäerz}}: [[Charles Bivort]], lëtzebuergeschen Entreprener, Schrëftsteller, Journalist, Constructeur an Erfinder.
* [[28. Abrëll]]: [[Michel Fallize]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Missionnaire.
* [[25. Mee]]: [[Jacques Dasbourg]], lëtzebuergesche Moler.
* {{7. Juni}}: [[Nicolas-Édouard Becker]], lëtzebuergeschen Auteur.
* [[14. Juni]]: [[Max Weber]], däitschen Ekonomist a Soziolog.
* [[10. Juli]]: [[Edouard Hemmer]], lëtzebuergeschen Affekot, Nottär, Riichter a Politiker.
* {{6. August}}: [[Marguerite Thyes]], lëtzebuergesch Molerin.
* [[21. August]]: [[Jean-Pierre Nuel]], lëtzebuergeschen Ophthalmolog.
* [[26. August]]: [[Charles-Joseph de Gargan]], loutrengesche Schmelzhär.
* [[27. August]]: [[André Hentges]], lëtzebuergesche Ringer a Gewiichthiewer.
*{{3. September}}: [[Antoine Bordang]], lëtzebuergeschen Turner.
* [[24. September]]:[[Peter Carl Fabergé]], russesche Goldschmadd.
* {{4. Oktober}}: [[Max Margules]], éisträichesche Meteorolog.
* [[14. November]]: [[Joseph Wester]], Bau-Entreprener a Lokalpolitiker.
* [[14. Dezember]]: [[Alexander Rüdell]], däitschen Architekt.
* [[30. Dezember]]: [[Louis Blum]], lëtzebuergesche Cheemiker.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
17a3j4i52788lqoyk39xrawfhrzjzx4
1992
0
3075
2690254
2644353
2026-08-08T08:33:30Z
Johnny Chicago
17
/* Gestuerwen */
2690254
wikitext
text/x-wiki
{{Artikel Joer}}
D'Joer '''1992''' huet op engem [[Mëttwoch]] ugefaangen. Et war e [[Schaltjoer]].
== Evenementer ==
* {{1. Januar}}: De [[Boutros Boutros-Ghali]] gëtt neie Generalsekretär vun de [[UNO|Vereenten Natiounen]].
=== Europa ===
* {{3. Januar}}: Waffestëllstand tëscht [[Serbien]] a [[Kroatien]].
* {{9. Januar}}: De Federalstaat [[Bosnien an Herzegowina]] gëtt ausgeruff.
* [[12. Januar]]: De [[Jeliu Jelew]] gëtt op en Neits zum Staatspresident vu [[Bulgarien]] gewielt.
* {{7. Februar}}: Den [[Traité iwwer d'Europäesch Unioun]] gëtt zu [[Maastricht]] ënnerschriwwen.
* {{5. Abrëll}}: [[Bosniekrich]]: Ufank vun der [[Belagerung vu Sarajevo]] (bis 29. Februar 1996).
* [[22. Abrëll]]: De [[Janez Drnovšek]] gëtt Ministerpresident a [[Slowenien]].
* {{8. Juli}}: Den [[Thomas Klestil]] gëtt Bundespresident an [[Éisträich]].
* [[20. September]]: Parlaments- a Presidentschaftswalen an [[Estland]], de [[Lennart Meri]] gëtt de [[5. Oktober]] Staatspresident.
* [[25. Oktober]]: Nei Verfassung a Parlamentswalen a [[Litauen]].
* {{6. Dezember}}: D'[[Schwäiz]] stëmmt an engem Referendum knapps géint d'Memberschaft am [[Europäesche Wirtschaftsraum|EWR]].
=== Afrika ===
* [[15. Juni]]: De [[Youssouf Ouédraogo]] gëtt neie Regierungschef am [[Burkina Faso]].
* [[29. September]]: Parlaments- a Presidentschaftswalen am [[Angola]].
=== Amerika ===
==== USA ====
* [[29. Abrëll]]: Zu [[Los Angeles]] kënnt et zu Rassenonrouen, déi 6 Deeg daueren an iwwer 50 Mënschen d'Liewe kaschten.
==== Südamerika ====
=== Asien ===
* [[23. Abrëll]]: De Generol [[Than Shwe]] gëtt Staatschef am [[Myanmar]].
* [[30. Mee]]: De [[Fidel Ramos]] gëtt neie President vun de Philippinnen.
* {{7. Juni}}: Den [[Abulfaz Eltschibey]] gëtt President am [[Aserbaidjan]].
* [[28. Juni]]: Éischt demokratesch Walen an der [[Mongolei]].
* [[11. Oktober]]: Den [[Eduard Schewardnadse]] gëtt Staatspresident a [[Georgien]].
=== Ozeanien & Pazifik ===
=== Arabesch Welt ===
== Konscht a Kultur ==
=== Molerei ===
=== Literatur ===
* [[Servais-Präis]]: [[Roger Manderscheid]] fir ''De Papagei um Käschtebam.''
=== Musek ===
* {{9. Mee}}: D'[[Linda Martin]] gewënnt fir [[Irland]] mam Lidd ''[[Why Me?]]'' de [[Eurovision Song Contest 1992|37. Eurovision Song Contest]] zu [[Malmö]].
== Wëssenschaft ==
=== Astronomie ===
* [[27. Mee]]: D'Astronomen [[Eleanor Helin]] an [[Kenneth J. Lawrence]] entdecken den [[Asteroid]] [[(9969) Braille|Braille]].
=== Technik ===
* [[18. Mäerz]]: [[Microsoft]] bréngt [[Microsoft Windows|Windows]] 3.1 op de Maart.
== Ekonomie ==
== Sport ==
* [[8. Februar|8.]] bis [[23. Februar]]: [[Olympesch Wanterspiller 1992|XXVI. Olympesch Wanterspiller]] zu [[Albertville]], a [[Frankräich]].
* [[13. Juli|13.]]-[[14. Juli]]: Den [[Tour de France 1992|Tour de France]] mécht Etapp zu Lëtzebuerg.
* [[25. Juli]] bis [[9. August]]: [[Olympesch Summerspiller 1992|XXV. Olympesch Summerspiller]] zu [[Barcelona]], a [[Spuenien]].
* {{1. Oktober}}: Den [[Eugène Berger]] ass als éischte Lëtzebuerger op der Spëtzt vum [[Mount Everest]].
===Foussball===
* Den [[FC Union Sportive]] gëtt Landesmeeschter, den [[Avenir Beggen]] gewënnt d'[[Coupe de Luxembourg (Foussball)|Coupe de Luxembourg]].
* [[25. Mäerz]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 2:3 géint Tierkei. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[Jean-Paul Girres]] an [[Thomas Wolf]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=9654 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Tierkei de 25. Mäerz 1992 op der Websäit vun European Football]</ref>
* {{9. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 1994]], 0:3 géint Ungarn.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=9610 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Ungarn den 9. September 1992 op der Websäit vun European Football]</ref>
* [[28. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Moskau]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 1994, 0:2 géint Russland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=9569 D'Detailer vum Foussballlännermatch Russland-Lëtzebuerg den 28. Oktober 1992 op der Websäit vun European Football]</ref>
== Gebuer ==
* {{9. Januar}}: [[Alex Donnersbach]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[19. Januar]]: [[Max Schmit]], lëtzebuergesche Basketballspiller.
* {{1. Februar}}: [[Djamel Belhaouci]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[11. Februar]]: [[Taylor Lautner]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[13. Februar]]: [[Jimmy Hoffmann]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[15. Februar]]: [[Lys Meyrer]], lëtzebuergesch Schrëftstellerin.
* [[27. Februar]]: [[Ben Hoscheit]], lëtzebuergesche Filmschauspiller (Kannerroll).
* {{9. Mäerz}}: [[Raphaël Stacchiotti]], lëtzebuergesche Schwëmmer.
* [[17. Mäerz]]: [[Gilles Braas]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[10. Abrëll]]: [[Joël Pedro]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[12. Abrëll]]: [[Kevin Feiereisen]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[15. Abrëll]]: [[Remo Freuler]], Schwäizer Foussballspiller.
* [[16. Abrëll]]: Prënz [[Sébastien vu Lëtzebuerg|Sébastien]] vu Lëtzebuerg.
* 24. Abrëll: [[Thierry Beran]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* {{1. Mee}}: [[Myriam Jacobs]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* {{9. Mee}}: [[Tom Laterza]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[11. Mee]]: [[Thibaut Courtois]], belsche Schauspiller.
* 11. Mee: [[Lou Linster]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[14. Mee]]: [[Laura Palgen]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* [[18. Mee]]: [[Tommy Wirtz]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[21. Mee]]: [[Lex Reichling]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[23. Mee]]: [[Charline Mathias]], lëtzebuergesch Liichtathleetin an Olympionickin.
* [[25. Mee]]: [[Lisa Wengler]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{2. Juni}}: [[Charles Grethen]], lëtzebuergesche Liichtathleet an Olympionik.
* {{9. Juni}}: [[Sadine Correia]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[12. Juni]]: [[Alex Kirsch]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[15. Juni]]: [[Djuna Bernard]], lëtzebuergesch Politikerin.
* [[21. Juni]]: [[Eduard Soptelea]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
* [[27. Juni]]: [[Gilli (Rapper)|Gilli]], dänesche Rapper.
* {{1. Juli}}: [[Mia Malkova]], US-amerikanesch Pornoduerstellerin.
* {{0}}1. Juli: [[Jerôme Michels]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* {{2. Juli}}: [[Sonia Tremont]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[22. Juli]]: [[Selena Gomez]], US-amerikanesch Sängerin a Schauspillerin.
* [[30. Juli]]: [[Fabiano Caruana]], US-amerikanesch-italieenesche Schachgroussmeeschter.
* [[31. Juli]]: [[Maurice Deville]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* {{1. August}}: [[Ornella Nezi]], lëtzebuergesch Judoka.
* {{5. August}}: [[Laurent Jans]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[20. August]]: [[Demi Lovato]], amerikanesch Sängerin a Schauspillerin.
* [[29. August]]: [[Daniel Scheid]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* {{2. September}}: [[Claudine Bernard]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* {{7. September}}: [[Kesi]], dänescher Rapper.
* [[11. September]]: [[Christoph Sietzen]], lëtzebuergesche Museker.
* [[21. September]]: [[Joelle Gelhausen]], lëtzebuergesch Sängerin a Volleyballspillerin.
* [[22. September]]: [[Bob Jungels]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[30. September]]: [[Gilles Biver]], lëtzebuergeschen Äishockeyspiller.
* [[19. Oktober]]: [[David Turpel]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[20. Oktober]]: [[Mattia De Sciglio]], italieenesche Foussballspiller.
* [[24. Oktober]]: [[Ding Liren]], chineesesche Schachspiller.
* [[27. Oktober]]: [[Stephan El Shaarawy]], italieenesche Foussballspiller.
* [[15. November]]: [[Liz Alliaume]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin.
* [[23. November]]: [[Miley Cyrus]], US-amerikanesch Schauspillerin a Sängerin.
* [[18. Dezember]]: [[Julien Kohn]], lëtzebuergeschen Handballspiller.
* [[24. Dezember]]: [[Charel Ernster]], lëtzebuergesche Volleyballspiller.
== Gestuerwen ==
* {{2. Januar}}: [[Ginette Leclerc]], franséisch Schauspillerin.
* [[17. Januar]]: [[Georges Régnier]], franséische Filmregisseur.
* [[19. Januar]]: [[Kurt Zillmann]], däitsche Kriminalpolizist an SS-Kommandant.
* [[23. Januar]]: [[Pierre Reuter (Architekt)|Pierre Reuter]], lëtzebuergeschen Architekt.
* [[26. Januar]]: [[José Ferrer]], US-amerikanesche Schauspiller a Filmregisseur.
* [[31. Januar]]: [[Martin Held]], däitschen Theater- a Filmschauspiller.
* {{4. Februar}}: [[John Dehner]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[18. Februar]]: [[Sylvain Julien Victor Arend]], belschen Astronom.
* 18. Februar: [[James Hilliard Polk]], US-amerikanesche Generol.
* [[27. Februar]]: [[Antoine Wehenkel]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[11. Mäerz]]: [[Richard Brooks]], US-amerikanesche Regisseur.
* [[14. Mäerz]]: [[Jean Poiret]], franséische Schauspiller, Dréibuchauteur, Film- an Theaterregisseur an Auteur vum Theaterstécker.
* [[20. Mäerz]]: [[Georges Delerue]], franséische Filmkomponist.
* [[23. Mäerz]]: [[Friedrich Hayek]], éisträichesch-amerikaneschen Ekonomist.
* [[28. Mäerz]]: [[Maurice Teynac]], franséische Schauspiller.
* [[29. Mäerz]]: [[Paul Henreid]], éisträichesch-US-amerikanesche Schauspiller a Regisseur.
* {{6. Abrëll}}: [[Isaac Asimov]], US-amerikanesche Biochemiker a Science-Fiction-Schrëftsteller.
* [[11. Abrëll]]: [[Gérard Tichy]], däitsche Schauspiller.
* [[16. Abrëll]]: [[Neville Brand]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[20. Abrëll]]: [[Benny Hill]], brittesche Komiker.
* [[23. Abrëll]]: [[Satyajit Ray]], indesche [[Filmregisseur]].
* [[27. Abrëll]]: [[Olivier Messiaen]], franséische Komponist an Organist.
* [[28. Abrëll]]: [[Francis Bacon (Moler)|Francis Bacon]], iresche Moler.
* {{5. Mee}}: [[Jean-Claude Pascal]], franséische Sänger, Schauspiller a Schrëftsteller.
* {{6. Mee}}: [[Marlene Dietrich]], däitsch-US-amerikanesch Schauspillerin a Sängerin.
* {{8. Mee}}: [[Ota Šimánek]], tschechesche Schauspiller.
* [[12. Mee]]: [[Jacqueline Maillan]], franséisch Schauspillerin.
* [[16. Mee]]: [[Marisa Mell]], éisträichesch Schauspillerin.
* [[23. Mee]]: [[Giovanni Falcone]], italieenesche Jurist, Mafia-Jeeër (''ermuert'').
* [[30. Mee]]: [[Karl Carstens]], däitsche Politiker, Bundespresident.
* {{3. Juni}}: [[William Maxwell Gaines]], Grënner vum ''MAD-Magazine'' an Editeur.
* {{0}}3. Juni: [[Robert Morley]], englesche Schauspiller.
* [[14. Juni]]: [[Thomas Nipperdey]], däitschen Historiker.
* [[21. Juni]]: [[Joan Fuster]], spuenesch katalouneschsproocheg Schrëftstellerin.
* [[25. Juni]]: [[Jean Josipovici]], franséischen Auteur a Filmregisseur.
* [[30. Juni]]: [[Raymond Hagen]], lëtzebuergesche Resistenzler am Zweete Weltkrich.
* {{4. Juli}}: [[Astor Piazzolla]], argentinesche Pianist an Tango-Komponist.
* {{7. Juli}}: [[Josy Barthel]], lëtzebuergeschen Athleet a Politiker.
* [[18. Juli]]: [[Helmut Schmid (Schauspiller)|Helmut Schmid]], däitsche Schauspiller.
* [[24. Juli]]: [[Arletty]], franséisch Schauspillerin.
* [[25. Juli]]: [[Vittorio Sanipoli]], italieenesche Schauspiller.
* {{2. August}}: [[Michel Berger]], franséische Sänger a Komponist.
* {{3. August}}: [[Wang Hongwen]], chineesesche Politiker.
* {{7. August}}: [[François Goerens]], lëtzebuergesche Jurist.
* [[11. August]]: [[Roger Krier]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[15. August]]: [[Michel Medinger sen.|Michel Medinger]], lëtzebuergesche Leefer an Olympionik.
* [[18. August]]: [[John Sturges]], US-amerikanesche Regisseur.
* [[27. August]]: [[Hélène Perdrière]], franséisch Schauspillerin.
* [[30. August]]: [[Claude Barma]], franséischen Dréibuchauteur a Filmregisseur.
* {{1. September}}: [[Piotr Jaroszewicz]], polnesche Politiker a Militär; Ministerpresident.
* {{3. September}}: [[Adrienne d'Huart]], lëtzebuergesch Molerin.
* {{8. September}}: [[Lousson Reinhardt]], Jazz-Gittarist.
* [[12. September]]: [[Anthony Perkins]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[23. September]]: [[Alphonse Nies]], lëtzebuergesche Moler.
* [[24. September]]: [[Guillaume Speck]], lëtzebuergeschen Dokter a Politiker.
* {{8. Oktober}}: [[Willy Brandt]], däitsche Politiker, [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] 1969–1974.
* {{2. November}}: [[Hal Roach]], US-amerikanesche Filmproduzent, Regisseur a Schauspiller.
* {{4. November}}: [[Isabelle Oberweis]], lëtzebuergesch Schrëftstellerin.
* {{5. November}}: [[Jan Hendrik Oort]], hollänneschen Astronom.
* {{7. November}}: [[Alexander Dubček]], (tschecho)slowakesche Politiker.
* [[10. November]]: [[Chuck Connors]], US-amerikanesche Schauspiller a Baseballspiller.
* [[14. November]]: [[Nicolas Kollwelter]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[20. November]]: [[Félix Marten]], franséische Schauspiller a Chansonsänger.
* {{2. Dezember}}: [[Michael Gothard]], brittesche Schauspiller.
* {{6. Dezember}}: [[Percy Herbert]], englesch Schauspiller.
* {{9. Dezember}}: [[Vincent Gardenia]], italieenesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[17. Dezember]]: [[Günther Anders]], däitsche Schrëftsteller.
* [[19. Dezember]]: [[Louis Ducreux]], franséische Schauspiller, Museker, Auteur, Theaterregisseur an Theaterdirekter.
* [[24. Dezember]]: [[Peyo]], belsche Comiczeechner (''Les Schtroumpfs'').
* 24. Dezember: [[Micheline Luccioni]], franséisch Schauspillerin.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
rzkwcg6gyz0seqoiijmr9cy24ipp7d5
2006
0
3086
2689966
2667100
2026-08-07T16:50:47Z
Les Meloures
580
Genevieve Grotjan Feinstein
2689966
wikitext
text/x-wiki
{{Artikel Joer}}
D'Joer '''2006''' huet op engem [[Sonndeg]] ugefaangen. Et war kee Schaltjoer.
== Evenementer ==
=== Europa ===
* [[22. Januar]]: Den [[Aníbal Cavaco Silva]] gëtt zum President vu [[Portugal]] gewielt.
* [[28. Januar]]: Bei [[Katowice]] a [[Polen]] brécht den Daach vun enger Ausstellungshal zesummen, 65 Mënsche bleiwe leien.
* [[29. Januar]]: D'[[Tarja Halonen]] gëtt a [[Finnland]] als Presidentin erëmgewielt.
* {{4. Abrëll}}: 1 - 3 Millioune Leit manifestéieren a [[Frankräich]] géint de [[Contrat Première Embauche|CPE]], e Gesetz, dat et soll erliichteren, Leit ënner 26 Joer anzestellen - mä och erëm z'entloossen.
* [[19. Abrëll]]: Den italieeneschen Ieweschte Geriichtshaff erkläert dem [[Romano Prodi]] seng Wal-Alliance ''L'Unione'' zum Gewënner vun de Parlamentswalen, déi den [[9. Abrëll|9.]] an [[10. Abrëll|10.4.]] ofgehale goufen, a ganz knapps ausgaange waren.
* [[23. Abrëll]]: D'sozialistesch-liberal Koalitiounsparteien ënner dem Premier [[Ferenc Gyurcsány]] ginn an [[Ungarn]] vun de Wieler am Amt confirméiert.
* [[10. Mee]]: Den [[Giorgio Napolitano]] gëtt zum President vun der Republik Italie gewielt.
* [[21. Mee]]: D'Majoritéit vun de Wieler am [[Montenegro]] stëmmt an engem Referendum fir en Opléise vun der Federatioun mat Serbien.
* [[2. Juni|2./]][[3. Juni]]: Parlamentswalen an der [[Tschechesch Republik|Tschechescher Republik]].
* {{0}}3. Juni: [[Montenegro]] deklaréiert sech onofhängeg.
* [[17. Juni]]: Parlamentswalen an der [[Slowakei]].
* [[29. Juni]]: Déi [[holland|hollännesch]] Regierung [[Jan-Pieter Balkenende|Balkenende II.]] demissionéiert.
* {{3. Juli}}: Zu [[Valencia]] a [[Spuenien]] entgleist e Metro tëscht 2 Statiounen; op d'mannst 41 Leit kommen ëm d'Liewen.
* {{7. Juli}}: De polnesche Ministerpresident [[Kazimierz Marcinkiewicz]] demissionéiert. A seng Plaz kënnt de [[Jaroslaw Kaczynski]], den Zwillingsbrudder vum Staatspresident [[Lech Kaczynski]].
* [[17. September]]: Bei de Parlamentswalen a [[Schweden]] gewënnt déi oppositionell Mëtt-Riets-Allianz mam [[Fredrik Reinfeldt]] un der Spëtzt mat enger knapser Majoritéit.[[Fichier:Zugunglück zoufftgen.jpg|thumb|150px|Zuchaccident zu Zoufftgen]]
* 17. September: Zu [[Budapest]] ginn Zéngdausende vu Leit op d'Strooss, nodeem bekannt gouf, datt de Premier [[Ferenc Gyurcsány|Gyurcsány]] gesot hat, hien hätt d'Leit "moies, mëttes an owes" belunn, fir erëmgewielt ze ginn.
* {{1. Oktober}}: Bei de Parlamentswalen an [[Éisträich]] kritt d'Regierungspartei vum [[Wolfgang Schüssel]] ([[ÖVP]]) 34,2 % vun de Stëmmen (-13 Sëtz), d'oppositionell [[SPÖ]] 35,7 % (-1 Sëtz), déi domat stäerkst Partei ass.
* [[29. Oktober]]: A [[Bulgarien]] gëtt de Staatspresident [[Georgi Parwanow]] erëmgewielt.
====Lëtzebuerg ====
* {{1. Januar}}: D'Gemenge [[Gemeng Kautebaach|Kautebaach]] a [[Gemeng Wëlwerwolz|Wëlwerwolz]] fusionéieren zur neier [[Gemeng Kiischpelt]], an d'Gemenge [[Gemeng Baastenduerf|Baastenduerf]] a [[Gemeng Furen|Furen]] fusionéieren zu der neier [[Gemeng Tandel]].
* [[25. Mee]]: De [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger]] Premier [[Jean-Claude Juncker]] gëtt fir seng Verdéngschter ëm Europa mam [[Karlspräis]] ausgezeechent.
* {{5. September}}: D'Gesetz iwwer e [[Fëmmverbuet]] an ëffentleche Gebaier, Schoulen, Spideeler, Restauranten a Caféen trëtt a Kraaft.
* [[11. Oktober]]: Bei engem [[Zuchaccident zu Zoufftgen|Zuchaccident]] op der lëtzebuergesch-franséischer Grenz, zu [[Zoufftgen]] tëscht engem [[CFL]]-Zuch an engem franséische Gidderzuch komme 6 Leit ëm d'Liewen, 16 ginn der blesséiert.
=== Afrika ===
* [[16. Januar]] A [[Liberia]] gëtt mat der [[Ellen Johnson-Sirleaf]] fir d'éischt an der Geschicht vum afrikanesche Kontinent eng Fra als gewielt Staatscheffin vereedegt.
* {{3. Februar}}: Beim Ënnergank vun der egyptescher Fär "Al-Salaam Bocaccio 98" am [[Rout Mier|Roude Mier]] erdrénken ëm déi 1.000 Leit.
* [[15. November]]: De [[Joseph Kabila]] gewënnt d'Presidentschaftswalen an der [[Demokratesch Republik Kongo|Demokratescher Republik Kongo]], déi éischt fräi zanter 40 Joer.
=== Amerika ===
* {{6. Februar}}: De [[Stephen Harper]] gëtt Premierminister a Kanada.
==== USA ====
* {{7. November}}: Bei de Kongresswalen (''mid-term elections'') gewannen d'[[Democrats (USA)|Demokraten]] d'Majoritéit souwuel am [[Representantenhaus (USA)|Representantenhaus]] wéi och am [[Senat (USA)|Senat]].
==== Mëttel- a Südamerika ====
* [[15. Januar]]: D'[[Michelle Bachelet]] gëtt Presidentin am [[Chile]].
* [[22. Januar]]: Den [[Evo Morales]] gëtt als President vu [[Bolivien]] vereedegt.
* {{2. Juli}}: Presidentschaftswalen a [[Mexico]]. De [[Felipe Calderon]] gëtt de [[6. Juli]] als Gewënner confirméiert.
* [[28. Juli]]: Den [[Alan Garcia]] gëtt President am [[Peru]].
* [[31. Juli]]: Dem [[Fidel Castro]] säi Brudder [[Raúl Castro|Raúl]] iwwerhëlt ''zäitweileg'' deem seng Amtsgeschäfter a [[Kuba]].
* [[29. Oktober]]: De [[Luiz Inácio Lula da Silva]] gëtt als Staatspresident vu [[Brasilien]] erëmgewielt.
* {{7. November}}: Den [[Daniel Ortega]] gëtt President an [[Nicaragua]].
* {{3. Dezember}}: Den [[Hugo Chavez]] gëtt a [[Venezuela]] als President erëmgewielt.
=== Asien ===
* [[16. Januar]]: D'[[Vullegripp]] an hirer fir de Mënsch geféierlecher Form [[H5N1]] ass an der [[Tierkei]] ukomm. De lokale Bilan schwätzt vu véier Doudesaffer an op d'mannst 20 weider Persounen déi sech mam Virus infizéiert hunn.
* [[27. Mee]]: Op der [[Indonesien|indoneesescher]] Insel [[Java]] komme bei engem [[Äerdbiewen]] op d'mannst 4.600 Leit ëm d'Liewen.
* [[18. September]]: Onbluddege Militär[[putsch]] an [[Thailand]], wéi de Premierminister [[Thaksin Shinawatra]] grad ausser Land war.
* [[26. September]]: De [[Shinzō Abe]] gëtt Premierminister a [[Japan]].
=== Ozeanien & Pazifik ===
=== Noen Osten an Arabesch Welt ===
* {{4. Januar}}: Den israeelesche Vizepremier [[Ehud Olmert]] iwwerhëlt d'AmtsgeschÄft vum Premier [[Ariel Sharon]], nodeem deen en [[Hiereschlag]] kritt hat.
* [[12. Januar]]: Zu [[Mekka]] kënnt et bei der [[Hadsch]]-Pilgerfaart zu enger Massepanik; iwwer 340 Leit kommen ëm d'Liewen.
* [[25. Januar]]: D'Extremisten-Organisatioun [[Hamas]] gewënnt d'[[Palestina|Palestinensesch]] Parlamentswalen an erreecht d'absolut Majoritéit.
* [[Februar]]: Déi vun der dänescher Zeitung ''[[Jyllands-Posten]]'' am September 2005 publizéiert [[Mohammed-Karikature vu Jyllands-Posten|Mohammed-Karikature]] léise mat Verspéidung massiv Protester an Iwwerfäll op Europäesch Ambassaden a verschiddene Länner am Noen Osten an an Asien aus.
* [[12. Juli]]: Nodeem d'[[Hisbollah]] 2 israeelesch Zaldoten entfouert an der 8 ëmbruecht huet, fänkt Israel mat Attacken op de Süde vum [[Libanon]] un (kuckt: [[Israel-Libanon-Konflikt]]).
* [[14. August]]: UN-Waffestëllstand am Israel-Libanon-Konflikt.
== Ekonomie ==
* [[27. Januar]]: Dee vun der Produktioun hier weltgréisste Stolkonzern [[Mittal Steel Company]] NV annoncéiert, d'[[Arcelor]] wëllen opzekafen.
* [[26. Mee]]: D'Arcelor annoncéiert hir Fusioun mat der [[russland|russescher]] [[Severstal]], fir d'[[OPA]] vu Mittal ofzeblocken.
* [[25. Juni]]: D'Arcelor a Mittal Steel gi sech schlussendlech iwwer eng Fusioun eens. D'Entreprise soll [[Arcelor Mittal]] heeschen.
== Konscht a Kultur ==
* {{1. Juli}}: De [[Musée d'Art Moderne Grand-Duc Jean]] mécht seng Dieren op.
=== Molerei ===
=== Literatur ===
* [[Servais-Präis]] fir de [[Guy Rewenig]] fir säi Buch ''Passt die Maus ins Schneckenhaus?''
* 1. Präis (Kategorie: Theater) am [[Concours littéraire national|Nationale Literaturconcours]] fir dem [[Guy Wagner]] säi Stéck ''D'Enn, mäi Frënd''
=== Musek ===
* [[18. Mee]]–[[20. Mee]]: D'Rockgrupp [[Lordi]] gewënnt fir [[Finnland]] mam Lidd ''[[Hard Rock Hallelujah]]'' den [[Eurovision Song Contest 2006|51. Eurovision Song Contest]] zu [[Athen]].
* [[25. Juni]]: De [[Rock-A-Field]] Festival ass eng éischt Kéier.
=== Film ===
* ''César'' fir de beschte Film: ''[[De battre mon coeur s'est arrêté]]'' vum [[Jacques Audiard]].
* ''Oscar'' fir de beschte Film: ''[[Crash]]'' vum [[Paul Haggis]] (''kuckt och: [[78. Oscar-Iwwerreechung]]'').
* ''Gëlle Palm'' vum [[Festival vu Cannes 2006|Filmfestival vu Cannes]]: ''[[The wind that shakes the Barley]]'' vum [[Ken Loach]].
* ''[[Your Name Is Justine]]'' gëtt als [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren|Lëtzebuerger Nominatioun fir den Oscar]] disqualifizéiert.
* {{8. September}}: Première vun ''[[Deepfrozen]]'' vum [[Andy Bausch]]
* [[13. Oktober]]: Première vu ''[[Perl oder Pica (Film)|Perl oder Pica]]'' vum [[Pol Cruchten]].
== Wëssenschaft an Technik ==
* [[26. Mee]]: Zu [[Berlin]] gëtt mam ''[[Berlin Hauptbahnhof|Hauptbahnhof]]'' déi gréisst [[Gare]] vun Europa ageweit.
* [[22. August]]: De [[Grigori Perelman]] kritt d'''Fields Medal'' vun der [[Clay Mathematics Institute]] dofir, datt en d'[[Konjektur vum Poincaré]] bewisen huet. Hien hëlt d'Medail awer net un.
* [[24. August]]: D'[[International Astronomesch Unioun]] definéiert op hirer 26. Generalversammlung, wat e [[Planéit]] ass. Doduerch gëtt de [[(134340) Pluto|Pluto]] zum "[[Zwergplanéit]]" ''degradéiert''.
== Sport ==
* Den [[F91 Diddeleng]] gewënnt d'Foussballchampionat an d'Coupe de Luxembourg.
* [[10. Februar]]: Zu [[Turin]] fänken d'[[Olympesch Wanterspiller 2006|Olympesch Wanterspiller]] un.
* {{1. Mäerz}}: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 0:2 géint Belsch.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=619 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch den 1. Mäerz 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* [[27. Mee]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Freiburg im Breisgau]] 0:7 géint Däitschland.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=620 D'Detailer vum Foussballlännermatch Däitschland-Lëtzebuerg de 27. Mee 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* {{3. Juni}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Metz]] 0:3 géint Portugal.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=621 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Portugal den 3. Juni 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* {{8. Juni}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:3 géint d'Ukrain.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=622 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Ukrain den 8. Juni 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* {{9. Juni}} - [[9. Juli]]: Déi 18. [[Foussball-Weltmeeschterschaft 2006|FIFA Foussball-Weltmeeschterschaft]] gëtt an [[Däitschland]] ausgedroen. Déi italieenesch Ekipp gewënnt d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2006/Finall|Finall]] géint déi franséisch no Eelefmeter-Schéisse mat 5:3.
* [[23. Juli]]: De [[Floyd Landis]] gewënnt den [[Tour de France 2006]], gëtt awer schonn e puer Deeg drop wéinst [[Doping]] disqualifizéiert.
* [[16. August]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:1 géint d'Tierkei.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=633 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Tierkei de 16. August 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* {{2. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Europameeschterschaft 2008]], 0:1 géint Holland.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=623 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Holland den 2. September 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* {{6. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt zu [[Hesper]] 0:0 géint Lettland.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=624 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Lettland de 6. September 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* {{7. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Celje]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 2008, 0:2 géint Slowenien.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=37 D'Detailer vum Foussballlännermatch Slowenien-Lëtzebuerg de 7. Oktober 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* [[11. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Europameeschterschaft 2008, 0:1 géint Bulgarien.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=625 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Bulgarien den 11. Oktober 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
* [[15. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp spillt an der Stad Lëtzebuerg 0:0 géint Togo.<ref>[http://www.eu-football.info/_match.php?id=626 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Togo de 15. November 2006 op der Websäit vun European Football.info]</ref>
== Gebuer ==
* {{6. Januar}}: [[Emma Goetz]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[17. Januar]]: [[Charlotte Schmit]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[17. Mäerz]]: [[Joy Jung]], lëtzebuergesch Foussballspillerin.
* [[29. Mee]]: [[Gukesh Dommaraju]], indesche Schachspiller.
{{Méi Biller
| direction = vertical
| width = 100
| Bild1 =
| Text1 =
| Bild2 =
| Text2 =
| Bild3=
| Text3=
| Bild4=
| Text4=
| Bild5=
| Text5=
| Bild6=
| Text6=
| Bild7=
| Text7=
| Bild8=
| Text8=
| Bild9=
| Text9= }}
== Gestuerwen ==
{{Méi Biller
| direction = vertical
| width = 100
| Bild1 = Studio publicity Shelley Winters (cropped).jpg
| Text1 = Shelley Winters
| Bild2 = Bundesarchiv B 145 Bild-F073494-0025, Bundespressekonferenz, Bundestagswahlkampf, Rau.jpg
| Text2 = Johannes Rau
| Bild3= Lennart Meri, Raekoja platsil 99.jpg
| Text3= Lennart Meri
| Bild4= ClaudePieplu-1955-StudioHarcourt-petit.png
| Text4= Claude Pieplu
| Bild5= Drafi Deutscher I.jpg
| Text5= Drafi Deutscher
| Bild6= György Ligeti (1984).jpg
| Text6= György Ligeti
| Bild7= Rudi Carrell (1980).jpg
| Text7= Rudi Carrell
| Bild8= Oriana Fallaci self portrait Rolleiflex.jpg
| Text8= Oriana Fallaci
| Bild9= Philippe Noiret 2000.jpg
| Text9= Philippe Noiret }}
{{Méi Biller
| direction = vertical
| width = 100
| Bild1 = Claude Jade.jpg
| Text1 = Claude Jade
| Bild2 = Loyola del Palacio 2001.jpg
| Text2 = Loyola del Palacio
| Bild3= JamesBrown.jpg
| Text3= James Brown
| Bild4= Gerald Ford presidential portrait (cropped).jpg
| Text4= Gerald Ford
| Bild5= Saddam Hussein at trial, July 2004.JPEG
| Text5= Saddam Hussein
| Bild6=
| Text6=
| Bild7=
| Text7=
}}
* {{eidelt Joer}}?: [[Henri Heyart]], lëtzebuergesche Basketballspiller an -trainer.
* {{1. Januar}}: [[Susan Bergman]], US-amerikanesch Literaturwëssenschaftlerin.
* {{2. Januar}}: [[Arlette Gruss]], franséisch Zirkusdirektesch.
* {{0}}2. Januar: [[François Terrasson]], franséischen Auteur an Naturalist.
* {{9. Januar}}: [[Jean Bourdelle]], franséische Journalist, Schrëftsteller an Ekologist.
* [[12. Januar]]: [[Nic May]], lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik.
* [[14. Januar]]: [[Shelley Winters]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[19. Januar]]: [[Anthony Franciosa]], US-amerikanesche Schauspiller.
* 19. Januar: [[Wilson Pickett]], US-amerikanesche Soulkomponist a -sänger.
* [[25. Januar]]: [[Luc Bonblet]], lëtzebuergesche Politiker.
* [[27. Januar]]: [[Johannes Rau]], däitsche Politiker a Bundespresident.
* {{3. Februar}}: [[Marquard Bohm]], däitsche Schauspiller.
*{{0}}3. Februar: [[Walerian Borowczyk]], polnesche Filmregisseur.
* {{6. Februar}}: [[Georges Lycan]], franséische Schauspiller.
* [[14. Februar]]: [[Darry Cowl]], franséische Schauspiller.
* [[19. Februar]]: [[Guy Theisen]], lëtzebuergesche Museker.
* [[26. Februar]]: [[Ferdinand Gilson]], franséischen Zaldot.
* {{5. Mäerz}}: [[Milan Babić]], serbesche Politiker.
* {{8. Mäerz}}: [[Carlo Hommel]], lëtzebuergeschen Organist.
* [[10. Mäerz]]: [[Jim Hoffstetter]], lëtzebuergesche Foussballspiller a Sportsjournalist.
* [[11. Mäerz]]: [[Slobodan Milosevic]], jugoslawesch-serbesche Politiker.
* [[14. Mäerz]]: [[Lennart Meri]], estesche Schrëftsteller, Filmregisseur a Politiker.
* [[18. Mäerz]]: [[Channing Pollock]], US-amerikanesche Schauspiller an Zauberkënschtler.
* [[20. Mäerz]]: [[Nicolas Birtz]], lëtzebuergesche Foussballspiller a Politiker.
* [[25. Mäerz]]: [[Richard Fleischer]], US-amerikanesche Filmregisseur.
* 25. Mäerz: [[Tom Toelle]], däitsche Filmregisseur.
* [[16. Abrëll]]: [[Schnuckenack Reinhardt]], däitschen Jazz-Geiist.
* [[22. Abrëll]]: [[Alida Valli]], italieenesch Schauspillerin.
* [[23. Abrëll]]: [[Boris Fraenkel]], polnesch-franséische politeschen Denker.
* [[24. Abrëll]]: [[Erik Bergman]], finnesche Komponist.
* [[29. Abrëll]]: [[John Kenneth Galbraith]], US-amerikaneschen Ekonomist.
* [[30. Abrëll]]: [[Jean-François Revel]], franséische Philosoph, Schrëftsteller a Journalist.
* [[10. Mee]]: [[Val Guest]], englesche Filmproduzent a -regisseur.
* [[17. Mee]]: [[Eugène Heinen]], lëtzebuergesche Pedagog, Theaterregisseur a Schauspiller.
* [[21. Mee]]: [[Roger Linster]], lëtzebuergesche Pedagog, Politiker an Diplomat.
* [[24. Mee]]: [[Claude Piéplu]], franséische Schauspiller.
* [[30. Mee]]: [[Shōhei Imamura]], japanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* {{9. Juni}}: [[Drafi Deutscher]], däitsche Sänger, Komponist a Museksproduzent.
* [[12. Juni]]: [[György Ligeti]], ungaresch-éisträichesche Komponist.
* [[14. Juni]]: [[Jean Roba]], belsche Comic-Zeechner (''Boule et Bill'').
* [[15. Juni]]: [[Raymond Devos]], belsche Sprooch-Komiker.
* [[30. Juni]]: [[Robert Gernhardt]], däitsche Schrëftsteller, Dichter, Zeechner a Satiriker.
* {{1. Juli}}: [[Madeleine Delavaivre]], franséisch Schauspillerin.
* {{7. Juli}}: [[Rudi Carrell]], hollänneschen Entertainer.
* {{8. Juli}}: [[June Allyson]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[14. Juli]]: [[Senne Rouffaer]], belsche Schauspiller a Regisseur.
* [[20. Juli]]: [[Gérard Oury]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur.
* [[23. Juli]]: [[Franz Josef Gottlieb]], éisträichesche Filmregisseur.
* [[25. Juli]]: [[Karin Hübner]], däitsch Schauspillerin.
* [[29. Juli]]: [[Pierre Vidal-Naquet]], franséischen Historiker.
* [[30. Juli]]: [[Mylène Bergami]], lëtzebuergesch Molerin.
* {{3. August}}: [[Elisabeth Schwarzkopf]], däitsch-brittesch Operen- a ''Lied''sängerin.
* {{9. August}}: [[James Van Allen]], US-amerikaneschen Astrophysiker a Raumfaartpionéier.
* [[10. August]]: [[Genevieve Grotjan Feinstein]], US-amerikanesch Kryptoanalitikerin
* [[16. August]]: [[Alfredo Stroessner]], fréiere Staatspresident vu Paraguay.
* [[25. August]]: [[Jean-Pierre Hoffmann (Foussballspiller)|Jean-Pierre Hoffmann]], lëtzebuergesche Foussballspiller.
* [[30. August]]: [[Glenn Ford]], kanadesche Schauspiller.
* 30. August: [[Naguib Mahfouz]], egyptesche Schrëftsteller an Nobelpräisdréier.
* [[31. August]]: [[Edy Hein]], lëtzebuergesche Vëlossportler.
* [[10. September]]: [[Taufa'ahau Tupou IV.]], Kinnek vun Tonga.
* [[15. September]]: [[Oriana Fallaci]], italieenesch Journalistin a Schrëftstellerin.
* [[19. September]]: [[Pierre Bergem]], lëtzebuergeschen Offizéier a Kënschtler.
* [[20. September]]: [[Sven Nykvist]], schweedesche Kameramann.
* {{1. Oktober}}: [[André Viger]], kanadesche Rennrollstullfuerer.
* {{4. Oktober}}: [[Norbert Franck]], lëtzebuergesche Schwëmmer an Olympionik.
* [[11. Oktober]]: [[Alexandre Marius Dées de Sterio]], lëtzebuergeschen Universitéitsprofesser.
* [[12. Oktober]]: [[Angelika Machinek]], däitsch Seegelfligerpilotin.
* [[16. Oktober]]: [[Trebisonda Valla]], italieenesch Liichtathleetin.
* [[17. Oktober]]: [[Daniel Emilfork]], franséische Schauspiller.
* [[23. Oktober]]: [[Todd Skinner]], US-amerikanesche ''Freeclimber''.
* [[28. Oktober]]: [[Tina Aumont]], US-amerikanesch Schauspillerin.
* [[31. Oktober]]: [[Pieter Willem Botha]], südafrikanesche Politiker, President vun 1984 bis 1989.
* {{3. November}}: [[Nicolas Leyder]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker.
* {{5. November}}: [[Bülent Ecevit]], tierkesche Politiker, Premierminister tëscht 1974 an 2002.
* {{7. November}}: [[Jean-Jacques Servan-Schreiber]], franséische Journalist a Politiker.
* [[10. November]]: [[Jack Palance]], ukrainesch-US-amerikanesche Schauspiller.
* [[11. November]]: [[Anicée Alvina]], franséisch-iranesch Schauspillerin.
* [[15. November]]: [[Ana Carolina Reston Macan]], brasilianesche Mannequin.
* [[16. November]]: [[Milton Friedman]], US-amerikaneschen Ekonomist an Nobelpräisdréier.
* [[17. November]]: [[Ferenc Puskás]], ungaresche Foussballspiller an -trainer.
* [[18. November]]: [[Joachim Höppner]], däitsche Schauspiller, Regisseur a Synchronspriecher.
* [[19. November]]: [[Jeremy Slate]], US-amerikanesche Schauspiller.
* [[20. November]]: [[Robert Altman]], amerikanesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Produzent.
* [[23. November]]: [[Alexander Walterowitsch Litwinenko]], Läitnant-Colonel am russesche Geheimdéngscht.
* 23. November: [[Philippe Noiret]], franséische Schauspiller.
* [[28. November]]: [[Roger Bertemes]], lëtzebuergesche Moler.
* {{1. Dezember}}: [[Ali Khan Samsudin]], malaysesche "Schlaangemënsch".
* {{0}}1. Dezember: [[Claude Jade]], franséisch Schauspillerin.
* {{3. Dezember}}: [[Georgette Beljon]], lëtzebuergesch Sculptrice, Molerin, Philologin a Philosophin.
* [[10. Dezember]]: [[Augusto Pinochet]], chileenesche Generol an Diktator.
* [[11. Dezember]]: [[Elisabeth Müller (Schwäizer Schauspillerin)|Elisabeth Müller]], Schwäizer Schauspillerin.
* [[13. Dezember]]: [[Loyola de Palacio]], spuenesch Politikerin.
* [[18. Dezember]]: [[Joseph Barbera]], US-amerikaneschen Zeechentrickfilmer a Produzent.
* [[21. Dezember]]: [[Saparmurad Nijasow]], President vun Turkmenistan (''Turkmenbashi'').
* [[25. Dezember]]: [[James Brown]], US-amerikanesche Sänger.
* [[26. Dezember]]: [[Gerald R. Ford]], US-amerikanesche Politiker (38. President vun de Vereenegte Staaten)
* 26. Dezember: [[Guy Delorme]], franséische Cascadeur a Schauspiller.
* [[27. Dezember]]: [[Mathias Berns]], lëtzebuergeschen Agronom a Politiker.
* [[30. Dezember]]: [[Saddam Hussein]], irakesche Politiker a President (''exekutéiert'').
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
1bi5qtzg7aweoqens953r60y9pt7ld7
Däitschland
0
3246
2690033
2689859
2026-08-07T20:26:14Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690033
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Bundesrepublik Deutschland
| Fändel = Flag of Germany.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Däitschland
| Wopen = Coat of Arms of Germany.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun Däitschland
| National Devise = ''Einigkeit und Recht und Freiheit''
| Kaart= EU-Germany.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]]
| Haaptstad = [[Berlin]]
| Haaptstad Awunner = 3 664 088
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik|Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 357.588
| Fläch Plaz = 62
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 17
| Bevëlkerungsdicht = 237
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[3. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Das Lied der Deutschen]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/0/0a/GermanyX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.de]]
| Telefonsprefix = +49
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Bundesrepublik Däitschland''' (oder einfach '''Däitschland'''; [[däitsch]]: ''Deutschland'') ass e [[Staat]] a [[Mëtteleuropa]] an huet gemeinsam [[Grenz]]e mat [[Dänemark]], [[Polen]], der [[Tschechesch Republik|Tschechescher Republik]], [[Éisträich]], der [[Schwäiz]], [[Frankräich]], [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], der [[Belsch]] an [[Holland]]. Am Norde sinn d'[[Nordmier]] an d'[[Baltescht Mier]] natierlech Grenzen. Däitschland ass eent vun de gréisste Länner a [[Europa (Kontinent)|Westeuropa]].
== Geschicht ==
<!-- Geschichtsdeel = Iwwersetzung vun der de.wiki, Versioun vum 26.11.04 15:01-->
''Wat elo kënnt ass nëmmen eng kuerz Skizz vun de wichtegste geschichtlechen Entwécklungen an Däitschland an an der Regioun vum haitegen Däitschland. Méi Detailer stinn am Artikel [[Geschicht vun Däitschland]], am Artikel iwwer [[Däitschland am Mëttelalter]], oder awer och an den Artikelen iwwer d'[[Geschicht vun der Bundesrepublik Däitschland|Bundesrepublik]] resp. iwwer d'[[Geschicht vun der DDR|DDR]].''
Déi eelst Spuere vu Mënschen um Gebitt vum haitegen Däitschland sinn ongeféier 700.000 Joer al. Zanter ronn 500.000 Joer gëtt Däitschland permanent bewunnt.
E puer [[Kelten|keltesch]] a [[Germanen|germanesch]] Stämm gi fir d'éischt bei de [[Griicheland|Griichen]] a [[Roum|Réimer]] an der virchrëschtlecher Zäit ernimmt. De [[Rhäin]] gëtt [[58 v. Chr.]] d'Grenz mat dem [[Réimescht Räich|réimesche Räich]]. Eng éischt Geschicht vu ganz Germanie liwwert am Joer [[98]] de réimeschen Auteur [[Tacitus]]. Tëscht dem [[1. Joerhonnert|1.]] an dem [[6. Joerhonnert]] verdeele sech déi germanesch Stämm iwwer [[Europa (Kontinent)|Europa]] ([[Vëlkerwanderung]]) a vermësche sech mat den net ausgewanderte Kelten. Grouss Deeler vum haitegen Ostdäitschland si bis an d'héicht [[Mëttelalter]] ënner staarkem [[Slawen|slaweschen]] Afloss ([[Germania Slavica]]). Als Konsequenz vun der héichmëttelalterlecher [[Ostmigratioun]] gi si assimiléiert an akkulturéiert.
D'[[Frankeräich]] gëtt gegrënnt a stellt [[800]] mam [[Karel de Groussen]] als éischte westleche [[Keeser]], no der Ofsetzung vum [[Romulus Augustulus]] duerch den [[Odoaker]], den Usproch op d'Féierungsroll an Europa. Mä säi Räich bleift nëmmen e puer Joerzéngter stabil. Duerch Streidereien tëscht sengen Nofollger zerfält et an dräi Deeler ([[Westfränkeräich|Westfränkescht Räich]], [[Lotharingien]] an [[Ostfrankeräich|Ostfränkescht Räich]]), déi nächst Generatiounen deele säi Räich ëmmer méi op.
Als traditionellen (mä e bëssen arbiträr gewielten) Datum fir d'Grënnung vun Däitschland als Staat gëllt den [[2. Februar]] [[962]], wéi den [[Otto I. (HRR)|Otto I.]] als éischten Ostfränkesche Kinnek zu [[Roum]] zum [[Keeser]] gekréint gouf.
D'Westfränkescht Räich entwéckelt sech zu engem [[Nationalstaat]] (dem haitege [[Frankräich]]), wärend d'Ostfränkescht Räich ëmmer méi de lokalen Interessen zum Affer fält. Obwuel d'Keesere vum Ostfränkesche Räich ëmmer erëm versichen d'Räich z'eenegen, zerfält d<nowiki>'</nowiki>''[[Hellegt Réimescht Räich vun Däitscher Natioun]]'', dat eigentlech grad eréischt entsteet, gréisstendeels ëmmer méi an Onmasse vu gréisstendeels onofhängege Staaten a [[Fräi Räichsstied]]. No der [[Reformatioun]] an dem [[Drëssegjärege Krich]] ass d'Muecht vum Keeser nëmmen nach reng formell.
Deen Zoustand dauert bis [[1806]]. Dat Joer dankt den däitsche Keeser [[Franz II. (HRR)|Franz II.]], dee schonn [[1804]] Keeser vum [[éisträich]]esche Villvëlkerstaat ginn ass, op Drock vum franséische Keeser Napoleon of, andeems hien op d'Droe vun der Räichskroun verzicht. Ënner dem [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] gëtt d'Zuel vun däitsche Staaten duerch Fusioune staark verklengert, wouduerch vill Räichsstied hir Onofhängegkeet verléieren (Ee Moment gouf et 80 där Stied). De [[Wiener Kongress]] dreift d'Vereenegung weider a schliisslech grënnen 38 däitsch Staaten e lassenen [[Däitsche Bond]] (''Deutscher Bund'') ënner der Féierung vun Éisträich. Scho kuerz no der gescheiterter nationaler a liberaler [[Däitsch Revolutioun 1848/49|Mäerzrevolutioun]] vun [[1848]]/[[1849]] kënnt et zur Kollisioun vu [[Preisen]], dat ëmmer méi staark gëtt, mat der däitscher Groussmuecht Éisträich ëm d'Virmuechtsstellung am Däitsche Bond resp. an Europa, wat zum [[Däitsch-Éisträichesche Krich]] vun [[1866]] féiert. Preise gewënnt dee Krich, et kënnt duerno zu enger Deelung an domat zur Opléisung vum Däitsche Bond. Preisen annektéiert seng nërdlech Géigner aus dem Krich. Doduerch gëtt d'Zuel vun den däitsche Staaten nach eng Kéier méi kleng.
No der Grënnung vum ''[[Norddeutscher Bund|Norddäitsche Bond]]'' am Uschloss dorun, natierlech ënner der Féierung vu Preisen, kënnt et, bal ouni siichtbaren Iwwergank, zur Grënnung vum [[Däitscht Räich|Däitsche Räich]]. Allgemeng gëtt vun engem ''klengen Däitschland'' geschwat well Éisträich net dezou gehéiert. Zu dëser Grënnung kënnt et nom [[Franséisch-Preisesche Krich]] vun [[1870]]/[[1871|71]] an der Proklamatioun vum preisesche Kinnek [[Wilhelm I. vu Preisen|Wilhelm I.]] zum Däitsche Keeser (hien huet sech selwer net als Keeser vun Däitschland ugesinn, well dozou, senger Meenung no, och den däitschen Deel vun Éisträich misst gehéieren). Mat der Räichsgrënnung gehéieren op eemol Gebidder a Regiounen zu Däitschland, déi guer net méi zum Hellege Réimesche Räich Däitscher Natioun gehéiert haten, mä Stécker vu Preise baussent dem Räich waren. Dozou gehéieren [[Ostpreisen|Ost-]] a [[Westpreisen]], [[Gdańsk|Danzeg]], an Deeler vum haitege [[Polen]] an och nach [[Schleswig (Land)|Schleswig]]. An den [[1880er]] Joren huet dat Däitscht Räich op friddlechem Wee [[Däitsch Kolonien|Kolonien]] an Afrika an Asien kaaft, woubäi déi bescht Kolonien awer scho laang anere gehéiert hunn.
[[Fichier:Reichsgruendung2.jpg|thumb|lénks|300px|De Wilhelm I. gëtt 1871 an der Galerie des Glaces zu Versailles zum däitsche Keeser gekréint]]
Nom Enn vum [[Éischte Weltkrich]] ([[1914]]-[[1918]]) setzt d'[[Novemberrevolutioun]] vun 1918 der [[Monarchie]] am Däitsche Räich (an an Éisträich-Ungarn) en Enn. De Keeser ([[Wilhelm II. (Däitscht Räich)|Wilhelm II.]]) dankt of an aus dem Däitsche Räich gëtt eng [[parlament]]aresch-demokratesch [[Republik]]. Am [[Versailler Vertrag]] gëtt Däitschland vun den Alliéierten dozou gezwongen eng Rei vu Gebidder hierzeginn ([[Elsass-Loutrengen]] u Frankräich, [[Cantons de l'ESt (Belsch)|Eupen-Malmedy]] un d'Belsch, [[Nordschleswig]] un Dänemark, d'Provënze [[Provënz Posen|Posen]] a [[Westpreisen]] an den Oste vun [[Uewerschlesien]] an de Süde vum ostpreisesche Krees Neidenburg u Polen, d'[[Memelregioun]] u [[Litauen]] an d'[[Hultschiner Ländchen]] un d'[[Tschechoslowakei]], dozou kënnt de Verloscht vun all de Kolonien). Des Weidere muss Däitschland all Joer Reparatioune bezuelen, an dat iwwer en Zäitraum vun 80 Joer.
D'[[Weimarer Republik]] leit ënner stännege Konflikter tëscht demokrateschen an autoritäre Stréimungen. Dozou kënnt e wäitverbreete Refus vum Versailler Vertrag a wirtschaftlech Schwieregkeeten, déi deelweis och dovu kommen, datt Däitschland muss, fir d'Reparatiounen ze bezuelen, immens Kreditter ophuelen. [[1933]] ass et mat där Republik eriwwer wéi de gebiertegen Éisträicher [[Adolf Hitler]], mat Hëllef vu senger Partei, der [[Nationalsozialistische Deutsch Arbeiterpartei|NSDAP]], un d'Muecht kënnt.
D'NSDAP mécht aus Däitschland ganz séier en [[Totalitarismus|totalitären]] Eeparteiestaat. Vun Ufank u gi politesch Géigner verfollegt, wärend de Judden eng kloer Ausgrenzungspolitik an d'Gesiicht bléist. Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] gi schätzungsweis bis zu sechs Millioune Judden an Europa ëmbruecht (zanter den [[1970]]er Jore gëtt dofir "[[Holocaust]]" gesot, d'Jude soe "[[Schoah]]" dofir). Dausende Membere vun anere Bevëlkerungsgruppen [[Sinti a Roma]], [[Homosexualitéit|Homosexueller]], physesch a psychesch behënnert Mënsche gi verhaft oder falen dem Massemord zum Affer. Eng genee Zuel ass och hei net bekannt.
D'nationalsozialistescht Däitscht Räich war op Expansioun ausgeriicht: Fir d'éischt gëtt [[Éisträich]] [[1938]] nach ouni allze vill Widdersproch a mat Zoustëmmung vun der Bevëlkerung annektéiert (''[[Anschluss]]''), d'Annektioun vum däitsch bewunnte [[Sudeteland]] am selwechte Joer gëtt och nach relativ widdersprochslos vun de groussen europäesche Länner [[Münchener Traité|akzeptéiert]]. Mä den Ugrëff op Polen [[1939]] léist den [[Zweete Weltkrich]] aus, e Krich, dee weltwäit eng geschaten 55 Millioune Leit d'Liewe kascht. Fir dat (Grouss-)Däitscht Räich ass dëse Krich den [[8. Mee]] [[1945]] eriwwer, mat enger Kapitulatioun ouni Konditiounen. Den Hitler huet sech schonn den [[30. Abrëll]] suicidéiert gehat; déi iwwerliewend politesch a militäresch Haaptverantwortlech ginn an den [[Nürnberger Prozesser]] viru Geriicht gestallt.
D'NS-Diktatur huet an der Geschichtswëssenschaft, mä och an der Ëffentlechkeet, dozou gefouert, datt sech Froe gestallt ginn, déi wäit iwwer dës zwielef Joer erausginn, z. B. ob nëmmen den Hitler mat senger Clique, Deeler vun der däitscher Elite, eng Bevëlkerungsmajoritéit oder souguer dat ganzt däitscht Vollek fir d'Verbrieche verantwortlech ze maache sinn.
D'Alliéiert <!-- Original [[Siegermächte|Hauptsieger]] -->, ufanks d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]], d'[[Sowjetunioun]] a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]], méi spéit och d'Besatzungsmuecht Frankräich, beméie sech um Ufank vun der Besatzung nach ëm eng gemeinsam Politik an där Saach. Eens sinn si sech iwwer d'Demilitariséierung an d'[[Entnazifizéierung]]. Mä scho bei der Fro, wat een ënner enger Demokratie ze verstoen huet, kommen éischt Differenzen tëscht der Sowjetunioun engersäits an de Westmuechten anerersäits op. Am Ufank huet Frankräich nach Annektiounspläng vis-à-vis vun Däitschland.
[[Éisträich]] (mat der Konditioun neutrale Staat ze ginn) an d'[[Tschechoslowakei]] ginn erëm selbstänneg Staaten; Pole gëtt an neie Grenzen nees opgebaut woubäi dës Grenzen no Weste geréckelt goufen. De [[Joseph Stalin]] hat nämlech Pole grouss Deeler vum däitschen Oste versprach an der Sowjetunioun d'nërdlech Hallschent vun Ostpreisen, wat vun de Westmuechten op der [[Konferenz vu Potsdam]] nëmme mat Widderstand accordéiert gëtt. Allerdéngs hätt d'Verdreiwe vun den Däitsche missen "human" iwwer d'Bün goen, an déi polnesch a sowjetesch Verwaltung gouf "provisoresch" genannt.
D'Däitscht Räich gouf deemno definitiv opgeléist, an a sengem Kär ginn nei Staaten (an der Bundesrepublik méi spéit ''[[Land (Däitschland)|Bundesländer]]'' genannt) forméiert. Bei dem Zéie vun de Grenze vun dëse Staate spillen deelweis d'Grenze vun de Besatzungszonen eng Roll, z. B. tëscht [[Niddersachsen]] a [[Mecklenburg]] resp. [[Sachsen-Anhalt]] souwéi tëscht [[Thüringen]] an [[Hessen]].
D<nowiki>'</nowiki>''Bundesrepublik Deutschland'' gëtt den [[23. Mee]] 1949 an den dräi westleche [[Besatzungszone]] gegrënnt; d'[[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]] de [[7. Oktober]] 1949 an der Sowjetescher Besatzungszon. Domat war dat fréiert Däitscht Räich an zwéin nei Staaten opgedeelt a grouss Gebidder a Regioune waren den Nopeschstaaten zoukomm. D'Bundesverfassungsgeriicht stellt awer [[1973]] fest: "Die BRD ist nicht 'Rechtsnachfolger' des Deutschen Reiches, sondern als Staat identisch mit dem Staat 'Deutsches Reich'". De [[Kale Krich]] tëscht West an Ost trennt Mëtteleuropa, d'Bundesrepublik an d'DDR duerch en ''[[Eisene Rideau]]''. Eréischt e Muechtwiessel an der Sowjetunioun féiert <!--zu enger Öffnungspolitik, -->zu (friddleche) [[Politesch Revolutioun|Revolutiounen]] an um Schluss zum Zesummebrieche vun de kommunistesche Regierungen an der DDR an den anere Staate vum [[Warschauer Pakt]]. Mat dem Enn vum "Eisene Rideau" a Mëtteleuropa geet och erëm d'Grenz tëscht der Bundesrepublik an der DDR op. Den [[3. Oktober]] [[1990]] trëtt d'DDR der Bundesrepublik bäi (däitsch ''Wiedervereinigung''). Déi "vergréissert" Bundesrepublik ass domat och nees [[Souveränitéit|souverän]] ginn.
Zesumme mat Frankräich spillt (dat neit) Däitschland haut eng féierend Roll an der [[Europäesch Unioun|EU]]. Däitschland ass virbäi bei deene Staaten déi versichen, e méi vereenegt Europa ze schafen, mat engem politeschen, Verdeedegungs- a Sécherheetsapparat.
''Kuckt heizou den Haaptartikel: [[Geschicht vun Däitschland]]''.
== Geographie ==
[[Fichier:Deutschland topo.jpg|riets|300px|thumb|Topograhesch Kaart vun Däitschland]]
Den nërdlechen Deel vun Däitschland, d<nowiki>'</nowiki>''norddeutsche Tiefebene'', ass en Déifland dat vun der Äiszäit geformt gouf. A Mëtteldäitschland fënnt een d<nowiki>'</nowiki>''Mittelgebirge'' mat senge Bëscher. Am Süde sinn d'[[Alpen]]. Den déifste Punkt läit bei Neuendorf-Sachsenbande an der Wilstermarsch mat 3,54 m ënner dem Mierespigel. Den héchste Bierg ass d<nowiki>'</nowiki>''Zugspitze'' mat 2.968 Meter.
Grouss Flëss an Däitschland sinn ënner aneren de [[Rhäin]], d'[[Donau]], d'[[Elbe]], d'[[Weser (Floss)|Weser]], d'[[Oder]]. Extrem Wierderkonditioune wéi Dréchenten, Tornadoen, Stierm, an exzessive Frascht oder Hëtzt asw. si relativ seelen. Dat kënnt wuel och dovun, datt Däitschland an der [[Geméissegter Zon|geméissegter Klimazon]] läit. An de leschte Jore gouf et an Däitschland zwou schlëmm Iwwerschwemmungen déi vu villen als Zeeche vun der Klimaerhëtzung gesi ginn. Eng weider Indikatioun dofir kéint de "Joerhonnertsummer" 2003 gewiescht sinn, deen ee vun deene wäermsten zanter Joerzéngte war. D'Suite waren, ënner aneren, schlecht Rekolte bei de Baueren. Däitschland läit op der [[Eurasesch Plack|Eurasescher Plack]]. D'Grenzen zu anere Placke si wäit ewech, wat dann och erkläert firwat et bis elo keng schwéier Äerdbiewe mat den deementspriechende Suite gouf.
* '''Bierger:''' [[Zugspitze]] (2968 m), [[Watzmann]] (2713 m), [[Wendelstein]] (1838 m), [[Feldberg im Schwarzwald|Feldberg]] (1493 m), [[Großer Arber]] (1456 m), [[Fichtelberg (Erzgebirge)|Fichtelberg]] (1215 m), [[Brocken (Harz)|Brocken]] (1142 m), [[Auersberg]] (1019 m),
* '''Biergmassiver:''' [[Alpen]], [[Bayerischer Wald]], [[Äifel]], [[Elbsandsteingebirge]], [[Erzgebirge]], [[Fichtelgebirge]], [[Harz (Mittelgebirge)|Harz]], [[Honsréck]], [[Kyffhäuser]], [[Oberpfälzer Wald]], [[Odenwald]], [[Rhön]], [[Rothaargebirge]], [[Schwäbische Alb]], [[Schwarzwald]], [[Spessart (Mittelgebirge)|Spessart]], [[Taunus]], [[Teutoburger Wald]], [[Thüringer Wald]], [[Westerwald]], [[Wiehengebirge]], [[Zittauer Gebirge]]
* '''Flëss:''' [[Ahr]], [[Aller]], [[Altmühl]], [[Donau]], [[Eider]], [[Elbe]], [[Ems]], [[Fulda (Floss)|Fulda]], [[Havel]], [[Iller]], [[Ilz]], [[Inn]], [[Isar]], [[Lahn]], [[Lech]], [[Lenne]], [[Leine (Floss)|Leine]], [[Lippe (Floss)|Lippe]], [[Main]], [[Musel]], [[Mulde (Floss)|Mulde]], [[Naab]], [[Neckar]], [[Neiße]], [[Oder (Grenzfloss)|Oder]], [[Pegnitz (Floss)|Pegnitz]], [[Regen (Floss)|Regen]], [[Rhäin]], [[Ruhr (Floss)|Ruhr]], [[Saale]], [[Saar]], [[Sieg (Floss)|Sieg]], [[Spree]], [[Unstrut]], [[Werra]], [[Weser (Floss)|Weser]].
* '''Séien:''' [[Ammersee]], [[Bodensee]], [[Chiemsee (Séi)|Chiemsee]], [[Müritz]], [[Plöner See]], [[Ratzeburger See]], [[Schweriner See]], [[Starnberger See]], [[Steinhuder Meer]], [[Tegernsee (Séi)|Tegernsee]], [[Zwischenahner Meer]]
* '''Landschaften:''' [[Alpenvorland]], [[Altmark]], [[Bayerischer Wald]], [[Dithmarschen]], [[Emsland]], [[Fläming]], [[Fränkische Alb]], [[Fränkische Schweiz]], [[Holsteinische Schweiz]], [[Lüneburger Heide]], [[Mecklenburgische Seenplatte]], [[Niederlausitz]], [[Nordfriesland]], [[Oberlausitz]], [[Ostfriesland]], [[Pfälzerwald]], [[Prignitz]], [[Rheingraben]], [[Sächsische Schweiz]], [[Sauerland]], [[Schwäbische Alb]], [[Schwarzwald]], [[Steigerwald]], [[Stormarn]], [[Teutoburger Wald]], [[Thüringer Becken]], [[Uckermark]], [[Weserbergland]]
* '''Nordséiinselen:'''
** Héichséiinsel (Nëmmen am Sproochgebrauch, geographesch gesinn huet Däitschland keng Héichséiinsel): [[Helgoland]]
** [[Ostfrisesch Inselen]]: [[Borkum]], [[Memmert]], [[Juist]], [[Norderney (Insel)|Norderney]], [[Baltrum]], [[Langeoog]], [[Spiekeroog]], [[Wangerooge]], [[Neuwerk (Insel)|Neuwerk]]
** [[Nordfrisesch Inselen]]: [[Amrum]], [[Föhr]], [[Pellworm]], [[Sylt]], [[Hooge|Hallig Hooge]], [[Langeneß|Hallig Langeneß]]
* '''Ostséiinseln:''' [[Fehmarn]], [[Hiddensee]], [[Poel]], [[Rügen]], [[Usedom]]
''Kuckt heizou den Artikel:'' [[Däitsch Inselen]]
=== Administrativ Ënnerdeelungen ===
Haaptstad a Regierungssëtz ass [[Berlin]]; e puer Ministère sinn zu [[Bonn]] bliwwen. De [[Politesche System vun Däitschland]] ass [[Federalismus|federal]] an d'Land ass gréisstendeels als [[parlamentaresch Demokratie]] organiséiert. De Staat ass a 16 [[Land (Däitschland)|Bundesländer]] ënnerdeelt. Däitschland ass Member vun der [[Europäesch Unioun|EU]], der [[NATO]] an dem [[G8]].
=== Stied ===
Déi gréisst däitsch Stied si [[Berlin]], [[Hamburg]], [[München]] a [[Köln]]. Dat gréisst [[Ballungsgebitt]] ass d'[[Ruhrgebiet]]. Déi fënneftgréisst Stad, an zugläich däitsch Finanzmetropol, ass [[Frankfurt am Main]], wou och de gréissten däitsche Fluchhafen ass, de ([[Fluchhafe Frankfurt|Rhein-Main-Fluchhafen]]). Dësen ass an Europa den zweetgréissten a bei der Fracht de gréissten.
''Kuckt heizou d'Artikelen:'' [[Lëscht vun den däitsche Stied]], [[Lëscht vun den däitsche Groussstied]]
== Politik ==
=== Politesche System ===
[[Haaptstad]] a [[Regierungssëtz]] vun der Bundesrepublik Däitschland ass [[Berlin]]. Duerch den [[Artikel 20 GG]] ass d<nowiki>'</nowiki>'''Bundesrepublik Deutschland''' eng [[Demokratie|demokratesch]], [[sozial]] a [[rechtsstaat]]lech [[Republik]]. Et gëtt 16 deelsouverän Länner ([[Land (Däitschland)|Bundeslänner]]), vun deenen der e puer a [[Regierungsbezirk]]er ënnerdeelt sinn. D'[[Grundgesetz]], ass d'[[Constitutioun]] vun Däitschland a gouf [[1949]] geschriwwen. [[Staatschef]] ass de [[Bundespresident (Däitschland)|Bundespresident]] dee méi representativ Aufgaben iwwerhëlt. De Regierungschef ass de [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]]. Hien huet [[Richtliniekompetenz]] fir d'Politik vun der [[Bundesregierung (Däitschland)|Bundesregierung]] (Däitschland ass eng ''Kanzlerdemokratie'').
Däitschland ass e Bundesstaat dee [[Fédéralismus|féderal]] organiséiert ass, d. h. et gëtt zwéin Niveauen am [[Politesche System Däitschland|Politesche System]]: de Bund, deen de Gesamtstaat Däitschland an d'Länder no bausse vertrëtt. All Niveau huet seng eegen [[Exekutive|exekutiv]], [[Legislative|legislativ]] a [[judiciaire]] Organer.
De [[Däitsche Bundestag|Bundestag]] an de [[Bundesrat (Däitschland)|Bundesrat]] decidéieren zesummen iwwer [[Gesetz]]er vum Bund an hunn d'Recht mat enger jeeweileger 2/3-Majoritéit d'Constitutioun z'änneren. An de Länder decidéieren d'''Länderparlamente'' (en [[Landtag]] resp. eng [[Bürgerschaft]]) iwwer d'Gesetzer vun hirem Land. D'Députéiert sinn no der Constitutioun ganz op sech gestallt wa se sollen entscheeden; trotzdeem dominéieren intern Virentscheedungen an de [[politësch Partei|Parteien]] d'Législatioun.
D'[[Exekutiv]] besteet um Niveau vum Bund aus der Bundesregierung, déi vum Bundeskanzler presidéiert gëtt. Um Niveau vun de Länder presideiert de Ministerpresident (resp. d'Buergermeeschtere vun de Stadstaaten) d'Exekutiv. D'Verwaltunge vum Bund an de Länner gi jeeweils duerch déi entspriechend [[Minister]]e gefouert, si stinn dunn och op der Spëtzt vun de Verwaltungen.
Wéi an alle Länner spille Verbänn am politesche System eng wichteg Roll. Duerch hir Aarbecht als Lobby probéiere si, d'Politik an d'Richtung vun hire jeeweilegen Interessen ze steieren. Dës Tatsach ass staark ëmstridden a souwisou gëtt se net gär vun deene Verbänn gesinn, déi duerch déi Lobbyasrbecht negativ betraff sinn.
D'[[Bundesverfassungsgeriicht]] ass zoustänneg fir d'Anhale vum [[Grondgesetz]]. Déi ieweschst Geriichtshäff vum Bund sinn de [[Bundesgerichtshof]] zu [[Karlsruhe]], d'[[Bundesverwaltungsgericht]] zu [[Leipzig]], d'[[Bundesarbeitsgericht]], d'[[Bundessozialgericht]] an de [[Bundesfinanzhof]] zu [[München]]. De Groussdeel vun der Applikatioun vum Recht läit an den Hänn vun de Länner. D'Geriichter vum Bund sinn nëmme fir d'[[Revisioun]]en zoustänneg a kontrolléieren, ob d'Decisioune vun de Geriichter aus de Länner formal dem Recht entspriechen.
''Kuckt heizou d'Artikelen:'' [[Politesche System (Däitschland)]], [[Politesch Parteien (Däitschland)]], [[Constitutioun (Däitschland)|Grundgesetz]]
[[Fichier:Deutschland Übersichtskarte.png|thumb|Landkaart vun Däitschland]]
=== Aussepolitik ===
Déi bundesdäitsch Aussepolitik huet als Prioritéit d'Verbindung mam Westen. Däitschland huet beim Opbau vun europäeschen organisatorische Strukturen en entscheedenden Undeel; d'Zil war dobäi laang Zäit, datt den Nopere soll d'Angscht virun Däitschland geholl ginn, an doduerch och d'Limitéierungen duerch d'Besatzer iwwerflësseg ze maachen. D'Bundesrepublik ass zanter [[1950]] Member vum Europarot an huet 1957 de [[Traité iwwer d'Funktionéiere vun der Europäescher Unioun|Traité vu Roum]] ënnerschriwwen, de Grondstee vun der EU vun haut.
Wärend dem [[Kale Krich]] war déi däitsch Aussepolitik zimmlech limitéiert. Dat wichtegst Zil war déi däitsch Eenheet. Militärasätz am Ausland koumen net a Fro, obwuel d'Stationéierung vun amerikanësche Rakéiten a Betruecht gezunn gi war.
Zanter e puer Joer ass d'[[Bundeswehr]] - si däerf sech net un Ugrëffskricher bedeelegen an ass just do fir d'Verteidegung vum Land an de Partnerstaaten - a verschiddene Friddensmissiounen a Konflikter dobäi (jeegleche Militärasaatz muss vum Bundestag accordéiert ginn):
* [[1992]]-[[1996]]: Operatioun [[SHARP GUARD]] mat Schëffer an Opklärungsfligeren an der Adria géint Rescht-[[Jugoslawien]].
* [[1993]]: Participatioun bei der [[UN]]-Missioun [[UNOSOM II]] a Somalia.
* [[1999]]: Participatioun beim Krich vun der [[NATO]] géint [[Jugoslawien]].
* [[2002]]: Participatioun bei der Friddensmissioun [[ISAF]] am [[Afghanistan]].
* zanter 2002:Participatioun bei der Operatioun [[Enduring Freedom]] ë. a. mat engem Marinekontingent virun Ostafrika an am [[Mëttelmier]].
* [[2003]]: Mat [[AWACS]]-Éclaireuren an Iwwerfluchrechter am Irak (allerdéngs ouni Besatzung).
== Ekonomie ==
Däitschland feelt et u primäre Ressourcen, dofir ass seng Économie gréisstendeels op den industriellen an den Déngschtleeschtungssecteur konzentréiert. Grouss Fläche vum Land ginn allerdéngs landwirtschaftlech exploitéiert (nëmmen 2-3 % vun alle Beschäftegte sinn am Akerbau). Däitschland ass mat engem [[Bruttoinlandproduk]] vun iwwer 2,07 Billiounen [[Euro]] déi drëttgréisste [[Vollekswirtschaft]] an [[Industrie]]natioun op der Welt. Ausserdeem exportéiert Däitschland méi wéi jiddwer anert Land op der Welt. Beim Liewensstandard, dem [[Human Development Index]], läit Däitschland allerdéngs nëmmen op der 18. Plaz an der Welt.
{{update}}
Am Moment leit déi däitsch Wirtschaft un enger aussergewéinlech héijer [[Aarbechtslosegkeet]], virun allem an Ostdäitschland, an un engem relativ niddrege Wirtschaftswuesstëm. D'Sich no den Ursaache vun dëser Kris spléckt d'Gesellschaft: De Patronat an neoliberal Économiste gesinn dee staarken däitsche [[Sozialstaat]] als Grond, well duerch déi héich Lounniewekäschten d'Betriber an déi méi gënschteg Nopeschlänner auswäichen. [[Gewerkschaft]]en a Globaliséierungskritiker stäipe sech op [[Keynesianismus|keynesianistesch]] Modeller a behaapten, datt Kierzungen an de soziale Beräicher den nationale Marché schwäche kéinten.
Als weltwäit konkurrenzfäegst Branchë vun der däitscher Industrie gëllen d'[[Automobil]]-, d'[[Elektrotechnik|elektrotechnesch]], d'[[Maschinnebau]]- an d'[[Chimie]]sindustrie.
''Kuckt heizou den Artikel:'' [[Wirtschaftsplaz Däitschland]]
== Demographie ==
=== Bevëlkerung ===
Däitschland ass flächeméisseg e bësse méi grouss wéi säi Nopeschland [[Polen]], huet awer mat ronn 82,5 Mio. Mënsche méi wéi duebel sou vill Awunner. Dovu sinn, ethnësch gesinn, ronn 68 Mio. vun däitscher Ofstamung a ronn 15 Mio. anerer Ofstamung. 74,981 Mio. Mënschen hunn déi [[däitsch Nationalitéit]], e puer dozou och nach eng vun engem anere Land. 7,543 Mio. Mënsche sinn [[Auslänner]], also ongeféier 10 % vun der Populatioun.
''Kuckt den Artikel:'' [[Wunnbevëlkerung an Däitschland]]
=== Sproochen ===
Offiziell Schrëft- an [[Offiziell Sprooch|Amtssprooch]] ass [[däitsch|Standarddäitsch]] och nach Houdäitsch genannt. Donieft gëtt et e puer néier-, mëttel- an uewerdäitsch Dialekter, déi deelweis bis an dat not Ausland erareechen.
Unerkannte [[Minoritéitesprooch]]e sinn [[Dänesch]], [[Frisesch]], [[Sorbesch]] a [[Romanes]]. Donieft gëtt et och nach nidderdäitsch ([[Niddersächsesch]] an [[Nidderfränkesch]]) [[Regionalsproochen]]. [[Niddersächsesch]] ass zanter [[1994]] duerch d'Sproochecharta vum [[Europarot]] unerkannt.
D'Sprooche vun deene Leit déi keng däitsch Originnen hu respektiv deenen hir [[Mammesprooch]] net däitsch ass, schwätzen, genee wéi hir Nokommen, virun allem [[Russesch]] (ongeféier 5 Mio.), [[Tierkesch]] (ongeféier 3 Mio.), [[Polnesch]] (ongeféier 2 Mio.). D'Sproochen aus Ex-[[Jugoslawien]], d'[[Spuenesch]]t a verschidde Sproochen aus den [[islam]]esche Länner wäerte méiglecherweis vum Däitschen assimiléiert ginn, anerersäits schéngt et awer och ëmmer méi zu enger [[Ghetto]]iséierung ze kommen, vun enger ëmmer méi grousser Zuel vun [[Immigrant]]en, déi keen Däitsch kënnen.
==== Ausgestuerwe Sproochen ====
* [[Moselromanesch]] (am 11. Joerhonnert ausgestuerwen)
* [[polabesch Sprooch|Polabesch]] (am 18. Joerhonnert ausgestuerwen)
== Relioun ==
[[Fichier:Lucas Cranach (I) workshop - Martin Luther (Uffizi).jpg|thumb|[[Martin Luther]] (1483-1546)]]
Duerch d'Grondgesetz ass eng Gedanken-, Gewëssens- a Reliounsfräiheet festgeluecht.
D'Majoritéit vun der däitscher Bevëlkerung ass enger chrëschtlecher [[Konfessioun]] ugehéiereg: [[Réimesch-kathoulesch Kierch]] 32,4 %, [[Evangeelesch Kierch]] 32,0 %, [[Orthodox Kierch]] 1,14 % an e minime Prozentsaz ass Member an de chrëschtlesche [[Fräikierch]]e wéi z. B. de [[Baptisten]] (Evangeelesch Fräikierchlech Kierch), de [[Methodisten]], der Fräier Evangeelescher Kierch a verschiddenen aneren Ofzweigunge vum Chrëschtentum.
Zu de bedeitende [[Relioun]]en an Däitschland gehéieren och den [[Islam]] (zirka 3,2 Mio. oder 3,8 % vun der Bevëlkerung), d'[[Zeugen Jehovas]] (zirka 164.000 oder 0,2 % vun der Bevëlkerung) an d'[[Juddentum]] (zirka 100 000 oder 0,12 % vun der Bevëlkerung).
Ongeféier 27 % vun der däitscher Bevëlkerung (virun allem an den [[Nei Bundesländer|neie Länner]]) déklaréiern, datt si kenger [[Relioun]] ugehéieren. Ausser deene meeschte [[Relioun]]e gëtt et an Däitschland och Memberen a Symphatisante vun de verschiddenste [[Sekt]]en a spirituelle Beweegungen.
Däitschland gouf zanter der [[Fränkescht Reich|fränkescher]] Zäit [[Christianiséierung|christianiséiert]]. D'[[Reformatioun]] huet am 16. Joerhonnert an Däitschland an an der [[Schwäiz]] ugefaangen, ugestouss duerch Leit wéi den [[Ulrich Zwingli]] an de [[Martin Luther]]. D'Reformatioun ass nach haut déterminéierend fir d'reliéis Landschaft an Däitschland.
Vun de Membere vun den unerkannte Communautéite gëtt eng Kirchenstéier verlangt, den Erléis geet un d'Kirchen.
''Kuckt heizou den Artikel:'' [[Reliounen an Däitschland]]
== Kultur ==
=== Generell ===
Wéinst der dezentraler Struktur vun Däitschland gëtt et eng Abberzuel vu kulturellen Institutiounen an Événementer, virun allem an de grousse Stied.
'''Beispiller:'''
[[Richard-Wagner-Festspiele|Bayreuther Festspiller]],
[[Berliner Festwochen]],
[[Berliner Philharmonisches Orchester]],
[[Internationale Filmfestspiele Berlin|International Filmfestspiller vu Berlin]] (''Berlinale''),
[[Lange Nacht der Museen|Laang Nuecht vun de Muséeen]] zu Berlin,
[[Frankfurter Buchmesse]],
[[Leipziger Buchmesse]],
[[Internationale Kurzfilmtage Oberhausen]]
Déi Däitsch ginn, respektiv goufen, am Réckbléck op eng aussergewéinlech grouss Zuel vun Erfinder a bedeitende Wëssenschaftler ([[Carl Benz]], [[Otto Hahn]], [[Max Planck]], [[Wilhelm Conrad Röntgen]], [[Albert Einstein]], [[Wernher von Braun]], [[Werner von Siemens]] asw.), hire klassesche Schrëftsteller [[Literatur (Däitschland)|Literatur]] ([[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Friedrich Schiller|Schiller]] asw.), hire berüümte [[Komponist]]en ([[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Richard Wagner|Wagner]], [[Johann Sebastian Bach|Bach]], asw.) an hire [[Philosophie|Philosophen]] ([[Immanuel Kant|Kant]], [[Karl Marx|Marx]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], etc.) als "Volk der Dichter und Denker" bezeechent.
''Kuckt heizou den Artikel:'' [[Lëscht vun de bedeitenden Däitschen]]
=== Sport ===
Déi beléiftest Sportaart an Däitschland ass de [[Foussball]]; 6,3 Mio. Aktiver aus 170.000 Clibb sinn am [[Däitsche Foussball-Bond|DFB]] organiséiert, deen 2006 d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2006|Foussball-Weltmeeschterschaft]] ausgeriicht huet. Wat d'Televisiounsquote betrëfft, kann nëmmen d'[[Formel 1]] mat dem Foussball mathalen. [[Tennis]] huet nom Enn vum [[Boris Becker]] an dem [[Steffi Graf]] hir Carrière u Popularitéit verluer.
=== Bildung ===
D'Bildung an Däitschland läit an den Hänn vun de Länder, gëtt allerdéngs duerch d<nowiki>'</nowiki>''Bundeskultusministerkonferenz'' gereegelt. An alle Länner gëtt et eng néngjäreg Schoulflicht, d'Héichschoulmaturitéit kritt een, jee no Land, no zwielef oder dräizéng Schouljoer.
Quasi all Jugendleche geet duerno op eng weiderféierend Bildungsariichtung. Auszebildender an de Betriber ginn een oder zwéin Deeg an der Woch an eng [[Beruffsschoul]]. Studente kënnen tëscht wëssenschaftlechen [[Universitéit]]en a méi praxisorientéierte [[Fachhéichschoul]]e wielen.
D'Weiderbildung am Beruff spillt och eng grouss Roll. Aarbechtslosen deelt d'Aarbeechtsamt Weiderbildungsbongen aus.
Reegelméisseg gëtt Däitschland an de leschte Jore vun der [[OECD]] fir seng Bildungspolitik kritiséiert. D'Problemer am System ginn zwar erkannt, mä verbessert gouf nach näischt. Déi däitsch Depensë fir d'Bildung leien am OECD-Vergleich ënner dem Duerchschnëtt. E besonnesche Schwaachpunkt sinn dobäi déi éischt Schouljoren, dogéint gëtt vill an d'Héichschoulen investéiert.
=== Verkéier ===
De [[Stroosseverkéier]] huet an der zweeter Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] d'[[Eisebunn]] als wichtegst Verkéiersmëttel ofgeléist. Däitschland huet eent vun den dichteste [[Stroossennetz]]er op der Welt, mat 11.980 km <!--Stand [[1. Januar]] [[2003]]-->[[Autobunn (Däitschland)|Autobunn]] an 41.386 km Stroosse vum Bund. D'Eisebunnsnetz vun der [[Deutsche Bahn AG]] ass an de leschte Joren ëmmer méi kleng ginn, wärend de Fluchverkéier ëmmer méi zougeholl huet. De Fluchhafe vu [[Frankfurt am Main]] ass d'Haaptachs vun der däitscher Fluchgesellschaft [[Deutsche Lufthansa|Lufthansa]]. Obwuel d'[[Ekologie|Ëmweltschied]] doduerch ëmmer méi grouss ginn a virun allem duerch déi zwee Verkéiersmëttel d'[[Global Erhëtzung]] accéléréiert gëtt, ass déi däitsch [[Verkéierspolitik]] op weidert Subventionéiere vu Strooss a Fliger amplaz op d'Subventiounéiere vun der Eisebunn ausgeriicht.
''Kuckt dozou d'Artikelen:'' [[Lëscht vun den däitschen Eisebunnsgesellschaften]], [[Lëscht vun den Autobunnen an Däitschland]], [[Lëscht vun den Eisebunnsstrecken an Däitschland]]
=== Feierdeeg ===
D'[[Feierdeeg an Däitschland]] ginn duerch Gesetzer vun den eenzele Länder gereegelt. Néng Feierdeeg an all d'Sonndeger gëllen a ganz Däitschland no der Constitutioun als "Tag der Arbeitsruhe und der seelischen Erhebung".
== Kuckt och ==
==== Geschicht ====
* [[Geschicht vun Däitschland]]
* [[Däitschland am Mëttelalter]]
* [[Däitsch Kolonien]]
* [[Däitscht Räich]]
* [[Preisen]]
* [[Däitsch Demokratesch Republik]]
==== Verschiddenes ====
* [[Gebittskierperschaft (Däitschland)|Administrativ Ënnerdeelungen: Gebittskierperschaften]]
* [[Lëscht vun den däitschen Zeitungen]]
* [[Lëscht vun de seelenen an endémeschen Déieren an Däitschland]]
* [[Däitsch Marin]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
=== Administratioun ===
* [http://www.deutschland.de www.deutschland.de] - Däitschland-Portal (méisproocheg)
* [http://www.bundesregierung.de D'Bundesregierung]
* [http://www.zeit.de/wissen/index Liewen an Däitschland]
* [http://www.bund.de/ D'Servicer vum Bund]
* [https://web.archive.org/web/20161227025905/http://www.handbuch-deutschland.de/ Wéi Däitschland funktionéiert] - Guide fir Migranten (méisproocheg)
=== Statistiken ===
* [https://web.archive.org/web/20010711210349/http://www.statistik-bund.de/ Zuelen, Donnéeën, Faiten iwwer Däitschland vum ''Bundesamt für Statistik'']
* [https://web.archive.org/web/20040606165333/http://www.facts-about-germany.de/385.0.html Tatsaachen iwwer Däitschland vum ''Auswärtigen Amt'' (méisprocheg)]
* [https://web.archive.org/web/20041127051624/http://www.cia.gov/cia/publications/factbook/geos/gm.html Dossier vum CIA iwwer Däitschland (op engl.; Enthält Informatiounen iwwer Geographie, Awunner, Régierung, Économie, Kommunikatiounswiesen, Verkéier a Militär)]
=== Kultur a Sport ===
* [http://www.dhm.de/lemo/home.html Geschichtlech Hannergrënn vum Keeserräich bis zur Géigewaart (Original-Dokumenter, Videoen & Biller fir ze Verdäitlechen)]
=== Verschiddenes an Allgemenges ===
* [https://web.archive.org/web/20041210212228/http://www.ecoi.net/documents.php?gp=1&iflang=de&country=DE Situatioun vun de Mënscherechter an Däitschland]
* [https://web.archive.org/web/20041128030137/http://www.dmoz.org/World/Deutsch/Regional/Europa/Deutschland/ Linken zum Theema Däitschland mat Ënnerkategorien wéi Bildung, Économie, Rees, Bundesländer, etc.] beim [[Open Directory Project]]
* [https://web.archive.org/web/20041009214533/http://www.mediatico.com/de/dir.asp?cat=/periodicos/europa/alemania Däitsch Zeitungen]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Navigatioun G7}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Däitschland| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
1cpgs71pm4z05bc8ginexgx4gq5sajx
Portugal
0
3294
2690152
2689791
2026-08-07T20:29:20Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690152
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República Portuguesa
| Fändel = Flag of Portugal.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Portugal
| Wopen =Coat_of_arms_of_Portugal.svg
| Wope Breet = 125px
| Wopen Artikel = Wope vu Portugal
| National Devise = keng
| Kaart= EU-Portugal.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]], [[Mirandeesesch]]
| Haaptstad = [[Lissabon]]
| Haaptstad Awunner = 509751
| Haaptstad Koordinaten = 38º42'N, 9º11'W
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 92.090<ref>Fläch ouni d'Azoren a Madeira: 88 967 km². Quell: [http://www.ine.pt/portal/page/portal/PORTAL_INE/Publicacoes?PUBLICACOESpub_boui=5600892&PUBLICACOESmodo=2 Statistical Yearbook of Portugal (2005)] vum [http://www.ine.pt Instituto nacional de estatística].</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 115
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[10. Juni]], Dia de Portugal
| Nationalhymn = [[A Portuguesa]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/5/57/PortugalX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = 0 (+1 am Summer)
| Internet TLD = [[.pt]]
| Telefonsprefix = +351
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Portugisesch Republik''' (''República Portuguesa'') oder och einfach nëmme '''Portugal''', ass e [[Staat]] am Südweste vun der [[Ibeeresch Hallefinsel|ibeerescher Hallefinsel]]. E gëtt am Westen an am Süde vum [[Atlanteschen Ozean]], am Osten an am Norde vu [[Spuenien]] begrenzt. Donieft gehéieren zum portugisesche Staatsgebitt d'Inselgrupp vun den [[Azoren]] souwéi [[Madeira]]. Westlech vun der Haaptstad [[Lissabon]] läit [[Cabo da Roca]], dee westlechste Punkt vum europäesche Festland.
Den Numm ''Portugal'' kënnt vum Numm vun der Siidlung ''Cale'' am Delta vum Floss [[Douro]] hier. ''Cale'' kéint e [[Griichesch Sprooch|griichescht]] Wuert sinn (''Kalles'' = "schéin") a sech op d'Schéinheet vun der Natur am Norde vum Portugal vun haut bezéien, deen d'[[Griicheland|Griichen]] deemools koloniséiert haten. Aner [[Geschicht|Historiker]] mengen, datt ''Cale'' aus dem [[Phenizier|Phenizesche]] kéim, well d'Phenizier Portugal an der Zäit virun de [[Réimescht Räich|Réimer]] besidelt haten. Wéi Portugal zum Réimeschen Imperium gehéiert huet, gouf ''Cale'' e wichtegen Hafen, op [[Latäin]] ''Portus Cale''. Am [[Mëttelalter]] gouf ''Portus Cale'' du ''Portucale'', duerno ''Portugale'', woubäi dat Wuert am [[7. Joerhonnert|7.]] an am [[8. Joerhonnert]] nëmmen déi nërdlech Deeler vum Land bezeechent hunn, also d'Regioun tëscht de Flëss [[Douro]] a [[Rio Minho]]. Anerersäits verkierzt sech den Numm ''Portus Cale'' zu ''[[Porto (Portugal)|Porto]]'', der zweetwichtegster Stad, déi sech dowéinst voller Stolz als déi Stad betruecht, déi dem Land den Numm ginn huet.
== Administrativ Andeelung ==
Portugal huet eng ganz komplex Administratioun. Et gëtt fënnef [[Regioun (Portugal)|Regiounen]] (''regiões''), 18 Distrikter (''distritos'') an zwou autonom Regiounen (''regiões autónomas''), donieft existéieren 28 sougenannt "statistesch Ënnerregiounen" (''subregiões estatísticas''). Een Niveau drënner kommen dann ongeféier 308 Kreesser (''municípios'' oder ''concelhos'') a 4257 Gemengen (''[[freguesia]]s''). Déi Andeelung ass éischter ineffizient an deier. Et gëtt un enger Reform geschafft, déi d'Distrikter ofschafen an d'Kompetenzen dezentraliséiere soll.
== Geschicht ==
[[Fichier:Lisboa Torre de Belém w.jpg|thumb|Torre de Belém]]
=== Fréigeschicht bis d'Antikitéit ===
D'Vir- an d'Fréigeschicht vum Land entsprécht zum gréissten Deel der Entwécklung an den anere Regioune vun der Ibeerescher Hallefinsel. Vun [[2000 v. Chr.]] un sinn d'[[Ibeerer]] warscheinlech aus Nordafrika agewandert. Vun [[1200 v. Chr.]] un goufe vun de [[Phenizier]] a vun [[700 v. Chr.]] un vun de [[Griicheland|Griichen]] Kolonie gegrënnt. No [[600 v. Chr.]] wandere [[Kelten]] eran, déi sech mat den Ibeerer vermëscht hunn (sougenannt [[Keltibeerer]]). Zu deene gehéiert och de Stamm vun de [[Lusitaner]], deenen hire [[Latäin|laténgeschen]] Numm méi spéit dem Land säi sollt ginn.
No [[450 v. Chr.]] gouf dat Gebitt vu [[Karthago]] eruewert an nom [[Punesch Kricher|Zweete Punesche Krich]] u [[Roum]] ofgetrueden. Vun de Réimer gëtt et ënner dem Numm ''Lusitania'' zum Deel als eegestänneg Provënz verwalt. Déi réimesch Herrschaft hält op an der [[Vëlkerwanderung]]szäit, d'[[Sueben]] (no [[409]]) a virun allem d'[[Westgoten]] (no [[416]]) grënnen hir Räicher um Terrain vum spéidere Portugal.
=== Herrschaft vun de Maure bis d'Kolonialmuecht ===
Am Joer [[711]] gouf d'Land vun de [[Mauren]] eruewert, Portugal gëtt en Deel vum [[Kalifat vu Cordoba]], wou d'[[Almoraviden]] d'Soen hunn. [[718]] fänkt [[Kinnekräich León|León]] mat der chrëschtlecher ''[[Reconquista]]'' un, aus Portugal gëtt sou am [[11. Joerhonnert]] eng eegestänneg Grofschaft, déi [[1093]] un den [[Henri vu Burgund]] fält, de Grënner vun der éischter portugisescher Kinneksdynastie.
Ënner dem Henri sengem Jong an Nofollger [[Alphonse I. vu Portugal|Alphonse I.]] gëtt Portugal [[1143]] onofhängeg, den Alphonse selwer gëtt Kinnek. D'[[Haus Burgund (Portugal)|Burgunder]] sinn a Portugal bis [[1383]] um Rudder, [[1211]] gëtt dat éischt Stännparlament (''[[Cortes]]'') aberuff, [[1250]] ass d'Reconquista, no der Eruewerung vun der [[Algarve]], a Portugal fäerdeg, [[1256]] gëtt [[Lissabon]] nei Haaptstad vum Kinnekräich.
1383 stierft de leschte Burgunder a Portugal. De [[Jean I. vu Portugal|Jean vun Avis]], dee baussent engem Bestietnes op d'Welt koum, rifft sech zum Kinnek aus, ka [[Kastilien|kastilesch]] Uspréch op de portugiseschen Troun an der [[Schluecht vun Aljubarrota]] ([[1385]]) ofwieren a grënnt déi zweet portugisesch Dynastie ([[Avis Dynastie|Avis]]). D'Avis-Kinneken, besonnesch den [[Emanuel I. vu Portugal|Emanuel I.]] ([[1495]]-[[1521]]) verbesseren dem Land seng wirtschaftlech a militäresch Kapazitéite massiv: Portugal gëtt féierend Handels- a Séimuecht, keeft Kolonien a [[Brasilien]], [[Afrika]], [[Arabien]], [[Portugisesch-Indien|Indien]] an a [[China]], d'Land ass eng Weltmuecht an déi räichst Natioun vun Europa (''Kuckt dozou och den Artikel: [[Henri de Séifuerer]]''). Och kulturell ass d'Land an der Bléi ([[Luís de Camões]]).
[[1580]] ass d'Avis-Dynastie um Enn, Portugal fält aus dynastesche Grënn un d'[[Habsburg]]er vu [[Spuenien]]. Bis [[1640]] regéieren d'Spuenier, Portugal verléiert seng Onofhängegkeet, gëtt zu enger spuenescher Provënz degradéiert a verléiert Stécker vu sengem Kolonialräich. 1640 kënnt et zu enger Revolte géint d'spuenesch Herrschaft vum Adel ënner dem Herzog vu [[Bragance]], dee sech als [[Jean IV. vu Portugal|Jean IV.]] zum Kinnek erkläert. Hie grënnt déi virlescht portugisesch Dynastie, d'[[Haus Bragance]]. Baussen- a wirtschaftspolitesch gëtt d'Land méi a méi ofhängeg vun [[England]] (cf. [[Methuenvertrag]], [[1703]]). [[1755]] zerstéiert en [[Äerdbiewen]] grouss Deeler vun der Haaptstad Lissabon, de [[Sebastião José de Carvalho e Mello, Marquês de Pombal|Marquês de Pombal]] baut d'Stad erëm op a baut d'Land mat deels drastesche Methoden zu engem opgekläerten [[Absolutismus|absolutistesche]] Staat ëm. [[1807]] hunn [[Napoleon Bonaparte|napoleonesch]] Truppen d'Land besat, d'kinneklech Famill goung an den [[Exil]] a Brasilien. Nodeemss d'Fransouse mat brittescher Hëllef erausgehäit goufen, koum et zu enger [[Liberal Revolutioun a Portugal|liberaler Revolutioun]], d'Land krut fir d'éischt Kéier a senger Geschicht eng [[Constitutioun]] ([[1821]]). Eréischt am [[Miguelistekrich]] hunn d'Unhänger vun enger [[Konstitutionell Monarchie|konstitutioneller Monarchie]] géint d'Unhänger vum Absolutismus gewonnen. 1821 gouf Brasilien ënner dem Keeser [[Pedro IV. vu Portugal|Pedro I.]] onofhängeg.
=== Schlussphas vun der Monarchie bis den Estado Novo ===
D'Zäit nom Miguelistekrich gëtt vum Konflikt tëscht de riets- an de lénksliberale ([[Cartisten]] a [[Setembristen]]) bestëmmt. [[1853]] stierft mat der Kinnigin [[Maria II. vu Portugal|Maria II.]] d'Haus Bragance an direkter Linn aus, wéinst dem Bestietnes vun der Kinnigin mam [[Ferdinand II. vu Portugal|Ferdinand II.]] vu [[Sachsen-Coburg-Gotha]] kann d'portugisesch Branche vun dësem däitschen Adelshaus den Troun iwwerhuelen (bis [[1910]]). D'Schlussphas vun der Monarchie gëtt vun enger allgemenger Schwächt vum Land, wirtschaftleche Problemer ([[Staatsfaillite]] [[1891]]) a sech widderhuelend republikanesch Opstänn bestëmmt. [[1908]] kommen de Kinnek [[Carlos I. vu Portugal|Carlos I.]] a säin Ierwe bei engem Attentat ëm d'Liewen, 1910 gëtt d'[[Republik]] ausgeruff.
[[1916]] gräift d'Land op der Säit vun der [[Entente]] an den [[Éischte Weltkrich]] an. Déi ''[[Éischt Portugisesch Republik|éischt Republik]]'', bis [[1926]], ass duerch [[Anarchie|anarchesch]] a chaotesch Zoustänn gezeechent, monarchistesch a kommunistesch Revolten, Putschversich (ë. a. vum [[Sidónio Pais]], [[1917]]), schwaach, dacks Regierungen déi wiesselen, ouni parlamentaresch Majoritéit an eng allgemeng politesch Instabilitéit erschwéieren d'Situatioun.
[[1926]] putscht d'Arméi a setzt der éischter Republik en Enn. Ënner dem Militär setzt sech allerdéngs en Zivilist, [[António de Oliveira Salazar]], vun [[1928]] un Finanzminister, vun [[1932]] u Premier, un d'Spëtzt vum Staat. Hie grënnt [[1933]] den ''[[Estado Novo]]'', den neien autoritäre Staat mat [[Faschismus|faschisteschen]] Tendenzen, mat enger Eenheetspartei ([[National Unioun]]), enger Staatsjugend an enger Geheimpolice ([[PIDE]]). Am [[Zweete Weltkrich]] bleift d'Land [[Neutralitéit (International Politik)|neutral]], erlaabt awer den [[Alliéiert (Zweete Weltkrich)|Alliéierten]] d'Ariichte vu Militärbasen op den [[Azoren]] a gëtt, nodeem de Krich eriwwer ass, [[NATO]]-Member. [[1960]] fänkt de [[Portugisesche Kolonialkrich|Kolonialkrich]] un, dee besonnesch an Afrika ([[Angola]], [[Mosambik]], [[Guinea-Bissau]]) mat grousser Häert gefouert gëtt. [[1968]] muss de Salazar wéinst Problemer mat der Gesondheet opginn, säin Nofollger, [[Marcello Caetano]], ka sech allerdéngs net zu radikale Reformen decidéieren. Duerch de Kolonialkrich ass Portugal aussepolitesch ëmmer méi isoléiert, d'Käschte vum Krich dreiwen d'Staatsverscholdung an d'[[Inflatioun]] an d'Luucht. Féierend Genereel erkennen, datt de Kolonialkrich militäresch fir Portugal net méi ze gewannen ass. Well d'Regierung net capabel ass, eng politesch Léisung fir de Problem ze fannen, kënnt et [[1974]] zum [[Putsch]]. D'Onzefriddenheet vun der Bevëlkerung mat der [[Diktatur]], déi duerch d'Wirtschaftskris (wéinst der [[Krise vun den Äerduelegpräisser|Éischter Pëtrolskris 1973]]) nach verstäerkt gëtt, féiert dozou, datt sech d'Bevëlkerung massenhaft mat de putschenden Offizéier solidariséiert, et kënnt zu engem allgemenge Volleksopstand, der [[Oeilletsrevolutioun]], déi den ''Estado Novo'' ewechbléist. Déi nei Machthaber entloossen d'portugisesch Kolonien an d'Onofhängegkeet (1974/[[1975]]). Dat ass d'Enn vum portugisesche Kolonialräich.
Et bleift ze soen, datt Portugal seng lescht Kolonien, nämlech de klengen Iwwerséiterritoire [[Macau]], op der südchinesescher Küst, ongeféier 60 km vun Hongkong ewech, eréischt 1999 u China zeréckginn huet.
[[Fichier:Portugal.png|thumb|left|Kaart vu Portugal]]
=== Vun der Oeilletsrevolutioun bis zum EU-Bäitrëtt ===
Déi éischt Phas no der Revolutioun ass vun engem Konflikt tëscht enger éischter konservativer Stréimung ([[Generol António Sebastião Ribeiro de Spínola]]) an engem [[Sozialismus|sozialistesche]] Flillek ([[Otelo Saraiva de Carvalho]], ''Haaptmann Otelo'') gezeechent, dee sech an dem [[Movimento das Forças Armadas|MFA]] (Movimento das Forças Armadas - der Vereenegung vun de putschenden Offizéier) ofspillt. Um Ufank gésäit et sou aus, wéi wann d'sozialistesch Stréimung géif gewannen, well et zu [[Verstaatlechung]]en a [[Landreform]]e komm ass, déi nei Constitutioun von [[1976]] definéiert de Sozialismus als Staatszil.
Mä wéi sech bei den éischte Presidentschaftswalen no der neier Constitutioun 1976 de moderéierten [[António Ramalho Eanes|Generol Eanes]] iwwerraschend däitlech géint den Haaptmann Otelo kann duerchsetzen, sinn d'Weiche gestallt fir datt d'Land erëm eng parlamentaresch Demokratie no westeuropäeschem Modell ka ginn. Den Eanes an de Chef vun der Sozialistescher Partei, de [[Mário Soares]] (Premier vun 1976 bis [[1978]] a vun [[1983]] bis [[1985]], Staatspresident vun [[1986]] bis [[1996]]) féieren d'Land 1986 an d'[[EU|Europäesch Gemeinschaft]].
=== Vum EU-Bäitrëtt bis haut ===
[[1979]] gewënnt fir d'éischt Kéier zanter der Oeilletsrevolutioun erëm eng politesch Gruppéierung, déi riets vun der Mëtt steet, d'Parlamentswalen (wat zu de Regierunge [[Francisco de Sá Carneiro]] a [[Francisco Pinto Balsemão]] féiert), d'Regierung ka sech mat der sozialistescher Oppositioun op eng Constitutiounsännerung eenegen, duerch déi sozialistesch Iwwerreschter, déi no der Oeilletsrevolutioun an d'Constitutioun geschriwwe goufen, erausgeholl ginn. D'Constitutiounsännerung, déi 1982 a Kraaft trëtt, eliminéiert ënner anerem dee bis dohi wichtege Revolutiounsrot a setzt e Verfassungsgeriicht nom Virbild vun aneren demokratesche Staaten an. 1985 gëtt den [[Aníbal Cavaco Silva]] Premier, seng konservativ [[Partido Social Democrata|PSD]] gewënnt onerwaart héich d'Wale vun [[1978]], bei deenen eng Partei fir d'éischt Kéier eng absolut Majoritéit kritt. De Cavaco Silva bleift bis [[1995]] Premier, hie steet fir eng [[Neoliberalismus|neoliberal]] Wirtschaftspolitik, d'Verstaatlechungen aus der Zäit vun der Oeilletsrevolutioun gi réckgängeg gemaach. Vun 1995 bis [[2002]] stellen d'Sozialiste mat dem [[António Guterres]] d'Regierung, vun 2002-[[2004]] huet d'Land mat dem [[José Manuel Barroso]] erëm eng konservativ Regierung. D'Funktioun vum President ass mat engem Sozialist besat, well dem Soares säin Nofollger 1996 de Sozialist [[Jorge Sampaio]] gëtt. [[2004]] gëtt de Barroso vum [[Europäesche Conseil]] zum Nofollger vum [[Romano Prodi]] als President vun der [[Europäesch Kommissioun|Europäescher Kommissioun]] bestëmmt. De [[Pedro Santana Lopes]] gëtt doropshi Premier, mä seng Koalitioun hält net laang: den [[30. November]] 2004 rifft de President Sampaio Neiwalen aus, déi am Februar 2005 ofgehale ginn. De [[José Sócrates]], dee Spëtzekandidat vun der ''Partido Socialista'' war, ass zanter dem [[12. Mäerz]] [[2005]] Ministerpresident.
Den [[22. Januar]] [[2006]] gouf de Cavaco Silva zum President gewielt; hie gouf den [[23. Januar]] [[2011]] erëmgewielt.
== Geographie an Natur ==
[[Fichier:Klima porto.png|thumb|Klimadiagramm vu Porto]]
[[Fichier:Klima lissabon.png|thumb|Klimadiagramm vu Lissabon]]
[[Fichier:Klima faro.png|thumb|Klimadiagramm vu Faro]]
Den Norde vu Portugal huet e relativ killt a fiicht Klima. En ass ënnerdeelt an zwou Provënze resp. Landschaften:
De [[Minho]] am Nordweste ass eng vun de Géigende wou déi meescht Leit wunnen, d'Groussstied leien nëmmen op der Atlantikküst, bannen am Land leien dofir vill Dierfer a méi kleng Stied. De Minho gëtt wéinst sengem Klima an der relativ staarker Vegetatioun als de ''grénge Gaart'' vu Portugal bezeechent. D'Häng vun de ville Flossdäller si fir den Ubau vun Drauwe reservéiert, aus deenen de bekannte [[Portwäin]] an de [[Vinho Verde]] gemaach ginn. Donieft gëtt et och vill Geméiskulturen. D'natierlech Vegetatioun ass eng Mëschung vun där aus der gemässegter Klimazone an aus där vun der subtropescher, jee no Héicht gëtt et [[Eechen]] oder [[Käschten]] resp. [[Kiferen]] an [[Olivebam|Olivebeem]].
Am Nordoste läit [[Trás-os-Montes]] (''Hanner de Bierger''). Dësen Deel vum Land deen dem Mier de Réck dréit, ass eng Gebiergsregioun an där et am Wanter zimmlech kal, an am Summer zimmlech waarm ka ginn. D'Vegetatioun ass net sou staark wéi am Minho an hëlt of wat ee méi no bei d'spuenesch Grenz kënnt. Déi zwou Provënzen hunn eng Gemeinsamkeet: hir Gebiergsmassiver, wéi z. B. de [[Marão]] oder de [[Peneda-Gerês]] gi vu ville Flëss, wéi dem [[Rio Minho]] (Grenzfloss tëscht Portugal a Spuenien) oder dem [[Duero|Rio Douro]], duerchschnidden. Am Norde vu Portugal läit de [[Nationalpark Peneda-Gerês]], dat gréisst Naturschutzgebitt vum Land, wou et och nach Reschter vum Urbësch gëtt, mat Beem wéi der wantergrénger [[Steeneech]]. Grouss Stied am Norde si [[Porto (Portugal)|Porto]], [[Vila Nova de Gaia]], [[Matosinhos]], [[Braga (Stad)|Braga]], [[Vila Real]] a [[Bragança]].
Mëttelportugal ass gréisstendeels hiwweleg bis gebiergeg an huet mat der ''[[Serra da Estrela]]'' eng gréisser Biergskette wou et och e Skigebitt gëtt. Déi wichtegst Landschafte sinn d'''[[Beira (Portugal)|Beira]]'', de ''[[Ribatejo]]'' (den Tejo-Plateau mat dem Spëtznumm ''Gaart vu Lissabon''), d'[[Estremadura]] an den Zoufloss vum Tejo an den Atlantik. Déi ganz Regioun ass relativ fruchtbar an huet en optimale Klima fir den Ubau vu Wäindrauwen. Wäi gëtt hei schonn zanter der Réimerzäit produzéiert. Donieft ginn och nach all méiglech Zorte Kar, Räis, Sonneblummen a Geméis ugebaut. D'Regioun gëtt vum [[Tajo|Tejo]] an zwee gedeelt. Iwwerschwemmungen, déi fréier am Ribatejo reegelméisseg eng Plo waren, kommen zanter dem Bau vu ville Staumaueren net méi vir. Grouss Stied a Mëttelportugal si [[Lissabon]], [[Aveiro]], [[Amadora]], [[Almada]], [[Seixal]], [[Cascais]], [[Coimbra]], [[Viseu]], [[Guarda (Portugal)|Guarda]], [[Leiria]], [[Castelo Branco]], [[Covilhã]], [[Setúbal]] a [[Santarém (Portugal)|Santarém]].
De Süde vu Portugal besteet aus dräi Landschaften: [[Terras do Sado]], [[Alentejo]] an der Algarve. Déi ganz Régioun ass platt bis hiwweleg mat engem drechene bis gliddege Klima. Den Alentejo, fréier souzesoen de portugisesche Reservoir fir Kar, ass hautdesdaags nëmmen dënn bewunnt a vill vu senge Bewunner wanderen aus, wäitleefeg Karfelder mat Olivebongerten a [[Korkeech]]en dominéieren d'Landschaft. Zum Kar- kënnt och nach de Wäinubau, an a klammende Proportiounen d'Sonneblumen, als Haaptproduiten. D'Wisen, déi am Fréijoer voll vu Blumme sinn, ginn als Weede fir d'Schof benotzt. Zum wirtschaftleche Néiergang droen net zulescht och déi ëmmer méi laang Drécheperiode bäi. Fir deem entgéint ze steiere ginn ëmmer méi Staumauere gebaut. Net [[heemesch]], mä ëmmer méi heefeg ze fanne, sinn [[Eukalyptus]]beem, déi allerdéngs, wéinst der grousser Brandgefor déi vun hinnen ausgeet, net onëmstridde sinn. Déi südlech Küsteregioune sinn haaptsächlech vu Kifere bewuess. Donieft gëtt et vill [[Palmen]]zorten, vun deenen awer nëmmen d'[[Zwergpalm]] aus dem Land selwer ass.
D'Algarve markéiert déi ganz Südküst vum Land an ass mat hire schéine Stied, de géie Küsten a Sandplagen zu enger beléifter Vakanzendestinatioun ginn, wat déi gewinnt negativ Niewewierkunge vum Massentourismus mat sech bruecht huet. Grouss Stied a Südportugal si [[Portalegre]], [[Évora]], [[Beja]], [[Faro (Portugal)|Faro]] a [[Sagres]]. De wichtegste Floss ass de [[Rio Guadiana]], deen och d'Grenz zu Spuenien markéiert. Un déi grouss Hëtzt am Summer ugepasst sinn och vill Planzen déi Waasser späicheren.
Zu Portugal gehéieren och déi zwou Inselgruppe [[Madeira]] (''Holzinsel'') an d'[[Azoren]] d'[[Héngerdéifsinsel]] am [[Atlantik]]. Déi sinn duerch vulkanesch Aktivitéit entstanen an hu wéinst hirer Lag virun der afrikanescher Küst eng zu engem Deel tropesch, zum aneren Deel subtropesch Vegetatioun. Den héchste Bierg vu Portugal fënnt een op den Azoren (Monte Pico, 2 351 m).
De wichtegste Floss vu Portugal ass den [[Tajo|Tejo]], deen a Spuenien ënner dem Numm ''Tajo'' entspréngt a bei Lissabon an den Atlanteschen Ozean fléisst.
{{Méi Info 1|Lëscht vun de portugisesche Stied}}
=== D'Déierewelt ===
[[Fichier:Landschaft bei Monsaraz.jpg|thumb|Landschaft bei Monsaraz]]
D'Déierewelt vu Portugal ass nëmmen onwesentlech anescht wéi déi vu Spuenien. Vereenzelt gëtt et nach [[Wollef|Wëllef]]; de [[Pardelluchs]], deen et nëmmen op der ibeerescher Hallefinsel gëtt, ass a Portugal bal ausgestuerwen. Nëmmen nach seele ginn Eenzeldéiere fonnt an déi sinn héchstwarscheinlech iwwer d'spuenesch Grenz an d'Land komm. Fir de Rescht fënnt een nach d'[[Wëllkaz]], de [[Routfuuss]], d'[[Wëllschwäin]], den [[Hirsch]], wëll [[Geessen]] an d'[[Wëllkanéngchen]]. A Portugal kann ee vill Vigel observéieren, well d'Land op der Migratiounsroute vun den [[Zugvigel]] fir d'Destinatioun Afrika läit, dorënner besonnesch am Süden och [[Flamingo]]en; [[Steenadler]] liewen an de Küstegebidder a ginn do och op d'Juegd. Am Banneland kommen och verschidden Zorte [[Schlangen]] a [[Skorpioun]]e vir.
== Bevëlkerung ==
Portugal ass, aus sproochlecher, ethnescher a reliéiser Siicht, en homogeent Land. D'[[Portugisesch|Portugisesch Sprooch]] gëtt am ganze Land geschwat. Just an den Dierfer vu [[Miranda do Douro]] gëtt en Dialekt geschwat, de [[Mirandeesesch]], deen dem [[Asturesch]]en zougerechent gëtt.
Eng grouss Majoritéit vun de Portugise bekennt sech zum [[Réimesch-kathoulesche Glawen|kathoulesche Glawen]].
[[Fichier:Herkunft der Ausländer in Portugal.png|thumb|Vu wou kommen d'Auslänner?]]
Aus [[Anthropologie|anthropologescher]] Siicht sinn d'Portugisen e [[Mëschvollek]], dat aus den Nokomme vun den Ibeerer besteet, der Urbevëlkerung vun der ibeerescher Hallefinsel, den Nokomme vun de [[Réimescht Räich|réimeschen]], [[Goten|goteschen]], [[Sueben|suebeschen]] a [[Mauren|maureschen]] Invasoren.
De maureschen Afloss ass a Portugal méi staark wéi an aneren europäesche Länner. No der [[Reconquista]] goufen d'Mauren zum Deel verdriwwen, zum gréissten Deel als [[Sklaverei|versklaavt]]. Si hu sech méi spéit mat der Bevëlkerung vermëscht a waren um Opbléie vum Handwierk a vum Akerbau am fréie [[Mëttelalter]] bedeelegt.
Iwwer laang Jore war Portugal en Auswanderungsland; wichteg Zentre vu portugisescher Kultur gëtt et virun allem a [[Frankräich]] wou 600 000 Portugise liewen. Anerersäits war Portugal schonn an den Zäite vun den [[Onofhängegkeetskrich]]er vu senge Kolonien Zilland fir Immigranten aus den koloniséierte Géigenden. Zanter dem Bäitrëtt vu Portugal an d'[[Europäesch Unioun]] ass d'Land ëmmer méi zu engem Awanderungsland gi fir Mënschen aus Afrika (Angola), Südamerika (Brasilien), de [[Kap Verdesch Inselen|Kap Verdeschen Inselen]] an aus Osteuropa ([[Russland]], [[Moldawien]] an aus der [[Ukrain]]).
Enn 2003 hunn ongeféier 250 000 Auslänner a Portugal gelieft. Vun deene stamen déi meescht aus anere portugiseschsproochege Länner, si gréisstendeels Katholicken an hunn de selwechte kulturelle Fong. E Véirel vun den Auslänner, déi a Portugal liewen, sinn Europäer; zum Deel Leit, déi hir Pensioun am Land verbréngen. Mä dobäi sinn awer och Portugisen, déi ausgewandert waren an dunn zeréckkommen, deelweis mat anere Päss. Statistesch gesinn, kënnt op zéng Portugisen ee Bierger, deen net vun do ass.
Méi wéi d'Hallschent vun den Auslänner lieft zu [[Lissabon]] oder an anere Küstestied. D'Bevëlkerungsdicht ass am gréissten an der Küstesträif tëscht der spuenescher Grenz an der Géigend ronderëm Lissabon. Op deem Terrain liewe 70 Prozent vun der ganzer Bevëlkerung; d'Hannerland ass nëmme ganz dënn besidelt.
Iwwer 10 Prozent vun de Leit wunnen an enger vun de Groussstied Lissabon oder Porto. Méi wéi d'Hallschent lieft an Uerschafte mat manner wéi 2000 Awunner.
Matzen am Land gëtt et ëmmer méi Migratiounsbeweegungen. Ëmmer méi Mënsche plënneren aus dem Hannerland a Richtung Industriezentren ([[Lissabon]], [[Porto (Portugal)|Porto]]) oder Tourismusgéigenden (Algarve, [[Madeira]] oder op d'[[Azoren]]).
== Ekonomie ==
Zanter dem Bäitrett vum Portugal zur [[Europäesch Gemeinschaft|EG]] am Joer [[1986]] huet sech dem Land seng Économie sech méi a méi diversifiéiert a sech dobäi virun allem op den Déngschtleeschtungssecteur ausgeriicht. Dengschtleeschtunge maachen an der Tëschenzäit ongeféier zwee Drettel vum [[Bruttoinlandsprodukt|BIP]] aus. Wéi och an anere Staate vun Europa goufen an de leschte Joren noutwenneg [[Privatiséierung]]en duerchgefouert an dem Staat seng Ausgabe reduzéiert. [[1998]] huet sech Portugal fir de Bäitrett an d'[[Europäesch Wärungsunioun]] qualifizéiert an huet den 1. Januar 2002, wéi 11 aner Staaten och, den [[Euro]] als Wärung agefouert.
{{update}}
D'Neiverschëldung vu Portugal läit momentan iwwer den 3 % déi am [[Vertrag vu Maastricht|Maastricht-Vertrag]] definéiert goufen, woubäi et allerdéngs net dat eenzegt Land am Moment ass.
De Wirtschaftswuesstem huet mat ongeféier 3,3 % all Joer zwar an der Vergangenheet den EU-Durchschnett an der Reegel iwwertraff, trotzdeem ass Portugal nach ëmmer den äermsten ''Almember'' vun der [[Europäesch Union|EU]]: De BIP pro Kapp (a [[Kaafkraaftparitéit]]en) läit bei ongeféier 78 % vum Duerchschnett vun den EU-Länner virun der [[EU-Ostvergréisserung|Ostvergréisserung]], woubäi en [[1985]] nach bei 50 % louch. Aus deene Grënn geréit Portugal ëmmer méi a Rivalitéit mat Länner mat nidderege Paien aus Mëttel- an Osteuropa, Asien an Nordafrika an ass deemno fir auslännesch Direktinvestitiounen net besonnesch attraktiv; d'Durchschnëttsléin sinn a Portugal ganz niddrëg bei ganz laangen Aarbechtszäiten. Auslännesch Investitiounen komme virun allem aus [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] a [[Spuenien]]; déi gréisst Investitioun vun allen Zäite war de Bau vun ''Auto-Europa'', enger Autofabrik.
De Chômage ass mat ongeféier 4 % am Verglach mat dem EU-Durchschnëtt niddereg, woubäi een dorun denke muss, datt et e groussen informelle Secteur an der portugisescher Wirtschaft gëtt, deen e gewëssen Deel vun deenen Aarbechtslose beschäftegt, déi anerfalls an d'Chômage-Statistike géife falen.
Den Aussenhandel gëtt zu ongeféier 80 % mat den EU-Partner ofgewéckelt; exportéiert gi virun allem Kleeder a Schong, Maschinnen, Chimiesproduiten, Kork, Cellulose a Pabéier. Importéiert gi Maschinnen, all Zorte vun Transportmëttelen, [[Äerdueleg|Pëtrol]] a Pëtrolsproduiten a Landwirtschaftsproduiten. Portugal huet e ganz groussen [[Handelsbilan]]zdefizit an och en [[Zahlungsbilanz]]defizit, deen duerch héich Recetten aus dem Tourismus allerdéngs net sou héich ass wéi den Handelsbilanzdefizit.
Portugal huet vill natierlech Ressourcen, dorënner [[Kuel]], [[Koffer]], [[Zënn]], [[Gold]], [[Eisenäerz]] a [[Pyrit]] a [[Chalcopyrit]], Tounmineraler wéi [[Kaolinit]] a [[Wolframit]] an [[Uraninit]]; et gehéiert domat zu de weltwäit féierende Natiounen an der [[Wolfram]]- an [[Uran]]produktioun. Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] huet Hitlerdäitschland portugisesche Wolfram fir seng Waffenproduktioun benotzt, an der Atombomm vun [[Hiroshima]] war portugiseschen Uran dran.
D'Landwirtschaft a Portugal ass eng vun den ineffizientsten an Europa; den Undeel vum Akerbau um BIP läit bei ongeféier 5 %, mä iwwer 15 % vun der aktiver Bevëlkerung schaffen hei. Dat huet dozou gefouert, datt vill Betriber hu missen opginn, soudatt mëttlerweil bal d'Hallschent vun de Liewensmëttel muss importéiert ginn. D'Korkeecheplantatiounen am [[Alentejo]] an de Ubau vu [[Mandelbam|Mandelen]] ass och an enger déiwer Kris. Anerersäits ginn op grousse Flächen [[Eukalyptus]]beem gesat, well déi méi séier wuessen an domat der [[Cellulose]]industrie, engem wichtege Wirtschaftsfacteur vum Portugal, déi noutwenneg Ressource liwwert. Ëmweltpolitesch gesinn ass dat eng ganz schwiereg Situatioun, well den Eukalyptus dem Buedem seng Reserven hëlt, den Urbësch an domat och d'Déierewelt op d'Säit dréckt a selwer ganz liicht brennt, wat zu deene bekannten an heefege katastrophale Bëschbränn am Summer féiert.
Genee wéi den Akerbau huet och d'Fëscherei Produktivitéitsproblemer; d'portugisesch Fëschereiflott ass am Verglach mat der spuenescher wäit hannendran. Déi meescht Fësch ginn importéiert.
Ongeféier 8 % vum BIP, mat klammender Tendenz, bréngt den Tourismus an, woubäi déi meescht Touristen aus Spuenien a Groussbritannie kommen. D'Algarve ass den Zentrum vun der tourestescher Aktivitéit a läit dobäi mat groussem Ofstand un der Spëtzt.
== Politik ==
Zanter der [[Oeilletsrevolutioun]] vun 1974 huet Portugal sech zu enger stabiler [[Parlamentaresch Demokratie|parlamentarescher Demokratie]] entwéckelt. Déi véier wichtegst Organer vun der Politik a Portugal sinn de [[Lëscht vun de portugisesche Presidenten|President]], de [[Lëscht vun de Premierministere vu Portugal|Premier]] a säi Ministerrot, d'[[Parlament]] an d'[[Justiz]].
De '''President''', deen all fënnef Joer direkt an allgemenge Wale bestëmmt gëtt, ass och Commandant en chef vun der Arméi. Hien ernennt de Premier an de Ministerrot, woubäi en sech do un de Resultater vun der Parlamentswal z'orientéieren huet. De '''Staatsrot''' ass e Gremium, deen de President beréit. E besteet aus sechs ziville Beamten, alle fréiere Presidenten, fënnef Persounen, déi vum Parlament gewielt ginn a fënnef Persounen, déi de President bestëmmt.
D'Regierung gëtt vum '''Premierminister''' ugefouert, dee sech säi '''Ministerrot''' zesummenstellt. All nei Regierung muss dem Parlament e Programm virleeën, iwwer deen debattéiert gëtt. Wann dee Programm net refuséiert gëtt, dann heescht dat, datt d'Régierung vum Parlament akzeptéiert gëtt.
D''''Parlament''' gëtt als ''Assembleia da República'' (''Versammlung vun der Republik'') bezeechent a besteet aus enger Kummer mat bis zu 230 Deputéiert. D'Deputéiert gi fir véier Joer gewielt, woubäi d'[[Verhältneswalrecht]] benotzt gëtt. De President huet d'Recht, d'Parlament opzeléisen an Neiwalen auszeschreiwen.
D''''Iewescht Geriicht''' ass déi héchst Instanz vun der portugisischer Justiz, woubäi et speziell Iewescht Gerichter fir militäresch, verwaltungsrechtlech a steierrechtlech Froe gëtt. D'portugisesch '''Cour constitutionnelle''' huet néng Memberen an iwwerwacht d'verfassungsgerecht Ausleeë vum Recht.
Am '''Parteie'''spektrum dominéieren dräi Parteien: de ''[[Sozialistesch Partei vu Portugal|Sozialisten]]'' (''PS'') stinn zwou biergerlech-konservativ Parteien, d'[[Sozialdemokratesch Partei vu Portugal|Sozialdemokratesch Partei]] (''PSD'') an d'[[Portugisesch Vollekspartei|Vollekspartei]] (''CDS-PP''), géinteniwwer. Déi zwou leschtgenannte Parteien hu sech zu enger Walallianz, der ''Força Portugal'', zosummegedoen. De PS stellt zanter der Oeilletsrevolutioun ëmmer de President, andeems d'Premieren schonn aus béid Lagere komm sinn. Zurzäit regéiert d'biergerlech-konservatiivt Lager.
Weider Parteien sinn déi portugisesch Gréng (''Partido Ecologista “os Verdes”'', ''PEV''), d'Kommunisten an de Lénksblock (''Bloco de Esquerda'', ''BE'').
''Kuckt dozou och den Artikel: [[Lëscht vun de politesche Parteien (Portugal)]]''
== International Bezéiungen ==
Portugal ass Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] (EU) an hat d'Presidence vum [[Conseil vun der Europäescher Unioun|Conseil vun der EU]] am éischte Hallefjoer [[2000]] iwwerholl. An där Zäit huet Portugal als Zil gehat, den Dialog mat [[Afrika]] ze forcéieren an Impulser fir d'Stäerkung vun der [[Konkurrenzkapazitéit]] vun der europäescher Wirtschaft ze ginn. Dat 2. Semester [[2007]] huet et nees d'Presidence.
Portugal war Grënnungsmember vun der [[NATO]] a bedeelegt sech mat Truppe bei der Friddenssécherung um [[Balkan]]. Zesumme mat Spuenien ass Portugal un den [[Ibero-Amerikanesch Sommeten|Ibero-Amerikanesche Sommete]] bedeelegt, deenen hiert Zil den Dialog virun allem mat de Länner aus [[Latäinamerika]] ass. Portugal war och an der Féierungsroll wéi d'[[Communautéit vun de Portugiseschsproochege Länner]] (CPLP) gegrënnt ginn ass, mam Zil, d'Kooperatioun vun dëse Länner ze verdéiwen. Portugal huet och [[Timor-Leste]] ënnerstëtzt, eng fréier Kolonie, an där hirem Onofhängegkeetswëllen, souwuel finanziell wéi och militäresch, a kooperéiert elo mat dësem jonke Staat zesumme mat asiatesche Länner, den USA an der [[UNO]].
Portugal huet en Territorialsträit mat [[Spuenien]] wéinst [[Olivenza]] (resp. ''Olivença''), dat zu [[Spuenien|Spuenie]] gehéiert, mä awer vu Portugal revendikéiert gëtt. Olivenza ass zanter [[1801]] ënner spuenescher Verwaltung, allerdéngs huet Spuenien sech um [[Wiener Kongress]] vun [[1815]] bereet erkläert, den Territoire u Portugal zeréckzeginn. Dat ass nach net geschitt, wat Portugal dofir bis haut reegelméisseg verlaangt.
== Kultur ==
=== Literatur ===
Portugal gëtt heiansdo och ''d'Land vun de Poete'' genannt. An der portugisescher Literatur hat d'[[Poesie]] ëmmer méi e staarken Afloss wéi d'[[Prosa]]. Am [[Mëttelalter]], wéi d'portugisesch Natioun entstanen ass, war am Nordweste vun der ibeereschen Hallefinsel d'Poesie wäit verbreet an huet exzellent sou gutt [[Eepik|eepesch]] wéi [[Lyrik|lyresch]] Wierker produzéiert. Ausser deene bekanntste klasseschen Dichter [[Luís de Camões]] a [[Fernando Pessoa]], gëtt et eng Rei aner, manner bekannte Kënschtler, déi op déi modern portugisesch Literatur e wichtegen Afloss hunn..
D'Prosa huet sech e bësse méi spéit entwéckelt. Eréischt am [[14. Joerhonnert]] koumen déi éischt Chroniken oder Biographië vun Helleger eraus. De [[Fernão Lopes]] ass dovun dee wichtegsten; hien huet eng Chronik geschriwwen iwwer d'Regentschaft vun dräi Kinneken aus senger Zäit. International ass déi portugisesche modern Literatur am meeschte bekannt. Hei falen d'Schrëfte vum [[Eça de Queirós]] an dem [[Nobelpräis fir Literatur|Nobelpräisdréier fir Literatur]] [[1998]], [[José Saramago]] am meeschten op.
=== Relioun ===
Ongeféier 97 % vun de Portugise si [[Katholizismus|réimesch-kathoulesch]], woubäi a Portugal Glawensfräiheet besteet. D'Pilgerplaz [[Fátima]] läit a Portugal an ass der Maria, dem Jesus senger Mamm, dévouéiert. D'Maria gëtt vun de Portugise vill veréiert, bal wéi eng Gottheet, wat fir munnecher en Indiz op de Fait ass, datt d'Virfahre vun de Portugise virun der [[Christianiséierung]] haaptsächlech weiblech Gottheeten ugebiet hunn.
=== Gastronomie ===
D'portugisesch Kichen huet enorm vill Aspekter, well d'Portugise vill Saachen, déi s'op hiren Entdeckungsfahrte kennegeléiert hunn, an hir Kachtraditiounen opgeholl hunn. An all Régioun vu Portugal gëtt et eege Spezialitéiten, mat verschiddene Fleesch- a Fëschzorten oder Mieresfriichten. D'Nationaliessen ass de [[Bacalhau]], bei deem et 365 verschidde Zoubereedungsméiglechkeete gi soll. Portugal ass och fir säi Wäi bekannt, schonn zanter der [[Réimeschet Räich|Réimerzäit]] gëtt Portugal mat dem Gott vum Wäin an de Fester, dem [[Bacchus]], associéiert. Och haut gehéieren d'Wäiner aus Portugal zu deene beschten op der Welt, bekannt ass virun allem de séisse [[Porto (Wäin)|Porto]].
''Kuckt dozou och den Artikel: [[Caldeira de carne]]''
=== Musek ===
Déi wichtegst Museksform a Portugal ass de [[Fado]], dee ganz melancholesch ka sinn an dowéinst deelweis responsabel ass fir de [[Klischee]] vun de melancholesche Portugisen; géintiwwer den temperamentvolle Spuenier. Dës Musek huet eppes vu ''saudade'' (etwa: ''Seensucht'') u sech, an et ass gutt méiglech, datt s'eng Mëschung ass vun de Lidder vu portugisesche Matrousen an de Rhythme vun afrikanesche Sklaven.
Dobäi gëtt en Ënnerscheed tëscht zwou Stilformen; dem [[Fado]] vu [[Lissabon]] an deem vu
[[Coimbra]]. D'[[Amália Rodrigues]] war déi wichtegst a bekanntst Fado-Kënschtlerin, no hirem Doud kruten e puer jonk Kënschtler d'Méiglechkeet aus dem Schiet erauszekommen an nei Forme vum Fado ze produzéieren, déi zum Deel nëmmen nach duerch d<nowiki>'</nowiki>''saudade'' un den urspréngleche Fado erënneren. Och an de fréiere portugisesche Kolonien hat de Fado sech ausgebreet a sech eegestänneg zum [[Kap Verdesch-Inselen|kap-verdesche]] [[Morna]] vun der [[Cesária Évora]] oder zum brasilianesche [[Choro]] weiderentwéckelt.
Aus der Zäit vum faschisteschen ''[[Estado Novo]]'' ënner dem [[Salazar]] staamt eng Liddermaachertraditioun. Déi bekanntst Vertreter vun dëser Protestbeweegung sinn de [[José Afonso]] (dacks ''Zeca'' genannt) an de [[Sérgio Godinho]]. Vum José Afonso staamt d'Interpretatioun vum ''[[Grândola, vila morena]]'', e Lidd, dat den Depart fir d'Oeilletsrevoluioun aglaut hat.
An der [[Popmusk]] huet sech a Portugal den [[Hip Hop Tuga]] erausgeschielt, deen eng u Portugal adaptéiert Fassong vum [[Hip Hop]] ass, an deen ënner Jugendlecher ganz populär ass.
All portugisesch Regioun ass houfreg op hiren eegene [[Folklore]]stil (''Ranchos Folclóricos''). Déi portugisesche Musek- und Danztraditioun huet sech a Brasilien mat den Traditioune vun de [[Sklav]]en aus dem Angola vun haut gemëscht an ass als [[Samba]] och a Portugal ganz beléift. Ënner den angolaneschen Immigranten ass och de ''[[Kuduro]]'', eng Zort haarden, allerhad sënnleche Samba mat engemhelleweche Rhythmus, ganz populär, de ''[[Kizomba]]'' ass en änlechen Danzrhythmus, deen awer net sou verbreet ass.
=== Volleksfester ===
Am Juni gëtt et a ganz Portugal Fester zu Éiere vun den dräi Vollekshellegen (''Santos Populares''). Dës dräi Helleg sinn den [[Antonius vu Padua|Antonius]], den hellege [[Johannes den Deefer|Johannes]] an de [[Simon Péitrus|Péitrus]]. Gefeiert gëtt mat Wäin, ''água-pé'' ([[Moscht]]), traditionellem Brout mat Sardinnen, Stroossefester an -dänz, Hochzäiten, Feier a Freedefeier a vill gudder Laun.
''Santo António'' gëtt an der Nuecht vum 12. op den 13. Juni gefeiert, virun allem zu Lissabon (wou dësen Hellëge gebuer gouf und gelieft huet), wou et och eng Zort Kavalkad (''Marchas Populares'') him zu Éiere gëtt. Et ginn och Hochzäiten zelebréiert (''Casamentos de Santo António''). De populäersten Hellegen ass de ''São João'' (hl. Jean), deen um [[Gehaansdag]] virun allem zu [[Porto (Portugal)|Porto]] a [[Braga]] gefeiert gëtt, woubäi et [[Sardine]]n a ''Caldo Verde'' (eng traditionell Zopp) gëtt an d'Leit sech géigesäiteg mat Plastikhummeren op de Kapp schloen, wat Gléck soll bréngen. Zu Éiere vum ''São Pedro'' gëtt den 28. an den 29. Juni gefeiert, besonnesch zu [[Póvoa de Varzim]] an zu [[Barcelos]], woubäi déi Fester zu Éiere vum Mier sinn. Dofir gëtt vill Feier (''fogeiras'') benotzt an et gëtt erëm eng Zort "Stroossefuesend".
=== Sport ===
[[Foussball]] ass dee bekanntsten, beléiftsten an am meeschte gespillte Sport a Portugal. De [[portugisesche Foussball]] huet Weltklassespiller wéi den [[Eusébio]], [[Manuel Rui Costa]] oder de [[Luís Figo]] ervirbruecht. Nieft dem Foussball hu portugisesch Sportler international an aneren Disziplinne [[Marathon]], [[Beachvolleyball]] und [[Rullhockey]] groussen Erfolleg.
Et gëtt a Portugal nach eng traditionell Sportaart, de [[Jogo do pau]] (''Bengelspill''), dat e Selwerverdeedegungssport ass an einfach hëlze Bengelen als "Waff" benotzt. Dëse Sport staamt aus dem Mëttelalter, ass awer haut nach populär; d'Bengelen, déi hautdesdaags dofir geholl ginn, si 60 bis 80 Zentimeter laang, also méi kuerz wéi déi vu fréier.
=== Bildungssystem ===
Bis zu der [[Oeilletsrevolutioun]] 1974 gouf d'Bildung lénks leie gelooss an och no der Revolutioun geet den Opbau vum Bildungssystem nëmme lues virun. Bis d'Joer [[2000]] hat nëmmen een Zéngtel vun den Drëssegjäregen en Héichschouldiplom. Domat hat Portugal ënner den EU-Membere virun der Osterweiderung dee mat groussem Ofstand nidderegste Wäert. Mat senge 15 % Analphabeten louch Portugal och an dëser Statistik vir. Hautdesdaags awer net méi. Zanter 2016 läit den Taux vun den Analphabeten (meeschtens bei eelere Leit) bei 5 %<ref>[https://expresso.pt/sociedade/2016-09-03-Taxa-de-analfabetismo-em-Portugal-ainda-e-das-maiores-na-Europa Taxa de analfabetismo em Portugal ainda é das maiores na Europa]</ref> an 100 % vun de Schüler an der Primärschoul si scolariséiert.
Dat ass e grousse Problem fir d'wirtschaftlech Entwécklung, an dréit virun allem bei d'Ineffizienz vum Akerbau bäi, well virun allem d'Landbevëlkerung vum Analphabetismus betraff ass. Mä och d'portugisesch Mëttelschicht ass ënnerduerchschnëttlich gebilt, well den Accès op d'Universitéiten eréischt an de leschte Jore méi einfach ginn ass. Sou feelt et z. B. u gutt ausgebilten Entrepreneren déi traditionell Besëtzer vu Firme sinn der ausländescher Konkurrenz dacks net méi gewuess, well se duerch Ierwschaft, net duerch Ausbildung zu hirem Posten als Chef komm sinn.
De Schoulsystem besteet aus enger véierjäreger Primärschoul an enger fënnefjäreger Uewerschoul. Et besteet eng gesetzlech festgeluecht zwielefjäreg Schoulflicht fir all d'Kanner vun hirem sechste Liewensjoer un. D'Flichtschoul ass an de staatleche Schoule gratis a fir an enger vun de relativ ville privaten Institutiounen kënnen an d'Schoul ze goen, kënnen aarm Famille Subside kréien.
Wien no der Uewerschoul nach d'''Escola Secundária'' besicht (wärend dräi Joer), däerf op d'Universitéit a kann tëscht e puer Méiglechkeete fir säin Héichschoulstudium wielen: d'Héichschoulbildung gëtt a Portugal vu staatlechen a privaten Universitéiten (''universidades'') a staatlechen a private Fachhéichschoulen (''escolas politécnicas'') ugebueden an duerchgefouert. Fir den entléene Régiounen ze hëllefen sinn a ville mëttlere Stied Héichschoulen agericht ginn; de Wiessel vun enger Institutioun zu enger anerer ass relativ liicht. Et ass op jiddwerfall en Opnamexamen z'absolvéieren an et sinn Studéiertaxe fälleg, déi bei de private Schoulen méi héich si wéi bei de staatlechen, an och vum Fach ofhängeg sinn; op staatleche Schoule si bis zu 850 € all Joer fälleg. Trotzdeem ass ongeféier en Drëttel vun de Studente bei enger privater Institutioun ageschriwwen. Zousätzlech zu den Aschreiwtaxe si ''propinas'' ze bezuelen, dat sinn Taxen déi fir d'Austelle vun Zensuren an Diplomer agezu ginn. Ongeféier 20 % vun de Studente kommen an de Genoss vun enger akommesofhängeger staatlecher Subventioun.
=== Medien ===
Déi staatlech portugisesch Radio- an Televisiounsgesellschaft [[Rádio e Televisão de Portugal|RTP]] (''[[Radiotelevisão Portuguesa]]'') bedreift zwéin Televisiounssenderen, ''RTP 1'' an ''RTP 2''. Zanter [[1992]] si Privatsenderen a Portugal erlaabt, zanterhier gëtt et nach ''[[Sociedade Independente de Comunicação|SIC]]'' an ''[[Televisão Independente|TVI]]'' (''Televisão Independente''). De Programm gëtt bei alle véier Sendere vu brasilianeschen a portugiseschen [[Telenovela]]s an Action-Serien dominéiert; d'Noriichte sinn an héijer Mooss op Portugal ausgeriicht. Filmer ginn dacks op Englesch mat [[Ënnertitel]]e gewisen. Den Auslandssender ''RTP-Internacional'' kann och a Mëtteleuropa empfaange ginn.
A Portugal gëtt et ongeféier 150 Radiostatiounen, woubäi de Sender vun der ''RTP'' an de kathoulesche Sender ''Radio Renascença'' landeswäit kënnen empfaange ginn. D'RTP ass iwwer [[Kuerzwell]] och a Mëtteleuropa ze héieren, allerdéngs nëmmen op Portugisesch.
Ënner de villen Zeitungen, déi a Portugal gedréckt ginn, leeft momentan e Konsolidéierungsprozess of, bei deem wuel e puer méi kleng Zeitungen ënnergoe wäerten.
Déi wichtegst Zeitunge sinn déi konservativ-liberal ''[[Diário de Notícias]]'', de linksliberale ''Público'' (allen zwee vu Lissabon) an de ''[[Jornal de Notícias]]'' vu Porto.
Ganz grouss Oploen hunn och d'Sportzeitungen, déi all Dag erauskommen a sech bal nëmme mat Foussball beschäftegen - déi wichtegst sinn d<nowiki>'</nowiki>''[[O Jogo]]'' an d'''[[A Bola]]''.
Als bescht Wochenzeitung gëllt den ''[[Expresso]]''.
Am Beräich vun der [[Klaatschpress]] sinn d'Magaziner ''Maria'' an ''[[Nova Gente]]'' déi all Woch gedréckt ginn, déi Publikatioune mat den héchsten Oploen.
=== Verkéier ===
Déi dräi wichtegst Fluchhäfe vu Portugal, [[Porto (Portugal)|Porto]], [[Lissabon]] a [[Faro (Portugal)|Faro]] gi vun e puer Fluchgesellschaften ugeflunn, woubäi déi zwou portugisesch Fluchgesellschaften [[TAP Portugal]] a [[Portugália]] déi meescht Verbindungen ubidden. Et gëtt och Flich bannent dem Land, mä well d'Land ze kleng ass sinn déi net besonnesch attraktiv an tendéieren dozou relativ deier ze sinn.
D'Stroossennetz ass, virun allem och mat Hëllef vu Subside vun der [[Europäesch Unioun|EU]] gutt ausgebaut, wat Leit, déi Portugal an den achtzeger Jore fir d'lescht Kéier besicht haten, verwonneren däerft. Déi wichtegst Route gi vun ''Autostradas'' (mat Péagen) oder ''Itinerários Principais (IP)'' (gratis) resp. ''Itinerários Complementares (IC)'' zerwéiert. An ofgeleeëne Gebidder kann een allerdéngs nach dacks op [[Pavé|Pavé-Stroosse]] stoussen. D'Selwerfueren, speziell an de Stied, sollte sech Mëtteleuropäer gutt iwwerleeën; dem Chaos zu de Stousszäiten an dem generéisen Ausleeë vun de Verkéiersreegelen ass net jiddweree gewuess. Datt de Stroosseverkéier a Portugal zu den onsécherste gehéiert, hunn europäesche Onglécksstatistike schonn dacks bewisen. Taxie si relativ bëlleg, besonnesch an de Stied.
D'Eisebunnsnetz a Portugal ass net besonnesch dicht, op den Haaptstrecke sinn d'Verbindungen awer effizient a séier, wann d'Eisebunner net grad streiken. Op den Niewestrecke gouf an de leschte Joerzéngten näischt méi investéiert an et sinn der och mëttlerweil vill ausser Betrib. International Zich verbanne Portugal mat e puer Stied a [[Spuenien]], dernieft gëtt et eng Verbindung op [[Irún]] op der spuenesch-franséischer Grenz mat direktem [[TGV]]-Uschloss fir op Paräis.
Dogéint gëtt et en zimmlech dicht Busnetz, dat zu niddrege Präisser bal all Uertschaft ufiert. International Busse verbanne Mëtteleuropa mat Portugal, si gi wéinst der laanger Fuerzäit allerdéngs bal nëmme vu Gaaschtaarbechter benotzt. <!-- (onverständlech) D'Busse fueren a Portugal vun der ''Rodoviária'' of, wou een och d'Biljeeë kritt.-->
=== Feierdeeg ===
{| {{prettytable}}
|- bgcolor="#eee" align=center
! Datum
! Numm
! Portugisesche Numm
! Bemierkung
|-
| [[1. Januar]]
| Neijoerschdag
|''Ano Novo''
|
|-
|
| [[Karfreideg]]
|''Sexta-Feira Santa''
| de Freideg virun Ouschteren
|-
|
| [[Ouschteren|Ouschterdag]]
|''Páscoa''
| Ouschtersonndeg
|-
| [[25. Abrëll]]
| [[Dag vun der Fräiheet]]
|''Dia da Liberdade''
| [[Oeilletsrevolutioun]] [[1974]]
|-
| [[1. Mee]]
| [[Dag vun der Aarbecht]]
|''Dia do trabalhador''
|
|-
| [[10. Juni]]
| Portugal-Dag
|''Dia de Portugal''
| Doudesdag vum [[Luís de Camões|Camões]] am Joer [[1580]]
|-
|
| [[Erläichendag]]
|''Corpo de Deus''
| Donneschdeg, 40 Deeg no [[Ouschteren]]
|-
| [[15. August]]
| [[Léiffrawëschdag]]
|''Assunção''
|
|-
| [[5. Oktober]]
| Aféierung vun der Republik
|''Implementação da República''
| am Joer [[1910]]
|-
| [[1. November]]
| [[Allerhellegen]]
|''Todos os santos''
|
|-
| [[1. Dezember]]
| Erëmaféierung vun der Onofhängegkeet
|''Restauração da Independência''
| am Joer [[1640]]
|-
| [[8. Dezember]]
| [[Onbefleckt Empfängnis]]
|''Imaculada Conceição''
| [[Patréiner|Patréinesch]] vu Portugal
|-
| [[25. Dezember]]
| [[Chrëschtdag]]
|''Natal''
|
|}
'''Wat nach dozou ze soen ass:'''<br>
All Krees huet en eegene reliéise Feierdag, dacks fir den hellegen Antonius den [[13. Juni]], dem hellege Johannes de [[24. Juni]] oder den hellege Péitrus den [[29. Juni]]. Wann de Krees kee sou e Feierdag huet, dann ass [[Fuessonndeg]] e gesetzleche Feierdag. De [[Fuessonndeg]] gëtt awer faktesch wéi e normale Feierdag behandelt, virun allem well d'Staatsbeamten deen Dag normalerweis fräi hunn. Donieft gëtt doriwwer diskutéiert, de [[24. Juni]] als Feierdag anzeféieren (Onofhängegkeet vu Portugal am Joer [[1128]]).
== Literatur iwwer Portugal ==
* Briesemeister, Dietrich an Axel Schönberger (Hrsg.), 1997. ''Portugal heute: Politik - Wirtschaft - Kultur''. Frankfurt am Main. (Eng relativ deier, ustrengend, mä ganz informativ an déifgrënneg Aufsatzsammlung)
* [[Gilberto Freyre|Freyre, Gilberto]], 1990. ''Herrenhaus und Sklavenhütte''. 491 S. Dtv. (Dat wichtegst Wierk vum bedeitende brasilianesche Soziolog an Anthropolog gëtt zwar e ''Bild vun der brasilianescher Gesellschaft'', mä an engem Drëttel geet et awer iwwer d'portugisesch Kolonisatoren a virun allem iwwer deenen hir kulturell Originnen an hir Wirtschaftsgeschicht rieds. D'Original koum 1933 ënner dem Titel "Casa grande e senzala" eraus).
* Labourdette, Jean-François, 2000. Histoire du Portugal. 703 p., Fayard, France. ISBN 2-213-60590-4.
* [[Martin Page|Page, Martin]], 2007. ''The first global village / How Portugal Changed the World''. 9. Oplo. Casa das lettras, Cruz Quebrada, Portugal. 277 p. (zielt zu de beschten an aktuellste Geschichtbicher iwwer Portugal).
* [[Erich Maria Remarque|Remarque, Erich Maria]], 1962. ''Die Nacht von Lissabon''. (D'Geschicht spillt am Zweete Weltkrich an där Zäit, wou Lissabon eng Sammelplaz fir all déi europäesch Krichsrefugiée war, déi vun do aus an Amerika emmigréire wollten)
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
=== Administratioun ===
* [http://www.portugal.gov.pt/Portal/EN/ Portal do Governo] - Haaptsite vun der portugisescher Régierung.
* [https://web.archive.org/web/20050324012618/http://presidenciarepublica.pt/en/main.html Presidência da República] - Offiziell Säit vum President.
* [https://web.archive.org/web/20080210084229/http://www.parlamento.pt/ingles/index.html Assembleia da República] - Offiziell Websäit vum Parlament.
=== Tourismus ===
* [https://web.archive.org/web/20170713105624/http://www.portugal.org/ Welcome to Portugal] - Allerhand interessant Saachen iwwer Portugal.
* [https://web.archive.org/web/20041001081128/http://www.portugalinsite.pt/ Portugal inSite] - Den offizielle Rees- an Tourismussite vu Portugal.
* [http://www.justportugal.org Portugal] - Portugal Rees.
* [https://web.archive.org/web/20050713073804/http://www.portugalia.org/ Portugalia] - Fotoe vu Portugal.
* [https://web.archive.org/web/20060127194637/http://imagesofportugal.com/ Biller aus Portugal]
* [http://en.wikivoyage.org/wiki/Portugal Portugal op Wikivoyage]
=== Kultur a Sport ===
* [https://web.archive.org/web/20141218130601/http://cphrc.org.uk/ Contemporary Portuguese Political History Research Centre] - Geschicht a Politik.
* [http://www.igespar.pt/en IGESPAR] - Monumenter a Portugal.
* [http://www.euro2004.com Euro 2004] - Offiziell Websäit iwwer d'Foussball-EM2004.
* [http://www.folclore-online.com/ Folclore de Portugal] - Portugisesch Folklor.
* [http://www.jogodopau.com/index_top.html Bengelspill]
=== Diverses ===
* [https://web.archive.org/web/20070705092837/http://www.eu2007.pt/ Site vun der portugisescher EU-Presidence 2007]
* [https://web.archive.org/web/20041013004725/http://www.bibliomonde.net/pages/fiche-geo.php3?id_ent_geo=9 Eng Datebank iwwer Portugal an eng kommentéiert Bibliographie (op fr.)]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Portugal| ]]
0hnmlthdfkoav8k2n1fonj4q9aj0iyu
Nauru
0
3477
2690127
2689614
2026-08-07T20:28:42Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690127
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Ripublik Naoero<br>Republic of Nauru
| Fändel = Flag of Nauru.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Nauru
| Wopen = Coat of arms of Nauru.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Nauru
| National Devise = God's Will First<br>(''Dem Gott säi Wëlle fir d'éischt '')
| Kaart= Nauru in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Nauruesch]]
| Haaptstad = keng offiziell
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 21,3
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[31. Januar]] [[1968]]
| Nationalfeierdag = [[31. Januar]]
| Nationalhymn = [[Nauru Bwiema]]
| Wärung = [[Australeschen Dollar]] (AUD)
| Zäitzon = +12
| Internet TLD = [[.nr]]
| Telefonsprefix = +674
| Notizen =
| Extra Bild = Nauru-Hauptkarte.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Nauru''' (''Ripublik Naoero, Republic of Nauru'') ass een Inselstaat am [[Pazifeschen Ozean]]. En huet ronn 13.000 Awunner. Nauru ass Member vun der [[Vereent Natiounen|UNO]] a vum [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]]. Nauru huet keng Haaptstad; de Regierungszentrum läit am Bezierk vun der gréisster Stad vum Land, [[Yaren]].
== Geographie ==
Nauru ass eng [[Koralleriff|Koralleninsel]]. Se kuckt 65 m héich aus dem Mier eraus. D'Land selwer huet just 21,3 km<sup>2</sup> wougéint d'Mieresfläch ronn 180.000 km<sup>2</sup> huet. D'Insel huet en Ëmfang vun 19 km.
Se läit ganz no beim [[Equator]] an huet en tropescht maritiimt Klima.
== Geschicht ==
Nauru gouf 1888 vun [[Däitschland]] kolonialiséiert a méi spéit vun [[Australien]] verwalt, ier et 1968 eng onofhäng Republik gouf. An den 1970er Joeren ass fir kuerz Zäit duerch den Ofbau vu [[Phosphat]] en enorme Räichtum op der Insel entstanen, ier dës Branche d'Baach of gaangen ass an de Staat an den 1990er quasi faillte war.
Haut gehéiert Nauru zu deene Länner op der Welt, déi am meeschte menacéiert sinn duerch de Mieresspijel dee wéinst dem Klimawandel an d'Luucht geet.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Nauru}}
* {{en}} [http://www.discovernauru.com/ Vakanz op Nauru] Offiziell Websäit
{{Commonwealth of Nations}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Nauru| ]]
tn4ulxt7jdtu4xtkp9wh0rvvotxc4q1
Singapur (Republik)
0
4659
2690175
2689807
2026-08-07T20:30:01Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690175
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = 新加坡共和国<br>Republik Singapura<br>சிங்கப்பூர்
| Fändel = Flag of Singapore.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Singapur
| Wopen = Coat of arms of Singapore.svg
| Wope Breet = 130px
| Wopen Artikel = Wope vu Singapur
| National Devise =
| Kaart = Singapore in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Malaiesch]]<sup>1</sup>, [[Mandarin]], [[Tamil]]
| Haaptstad = [[Singapur]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q334|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q334|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|01|17|00|N|103|50|00|O}}
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 728.600
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 8286
| Onofhängegkeet = [[9. August]] [[1965]] vu [[Malaysia]]
| Nationalfeierdag = [[9. August]]
| Nationalhymn = [[Majulah Singapura]]
| Wärung = [[Singapur-Dollar]] (SGD)
| Zäitzon = +8
| Internet TLD = [[.sg]]
| Telefonsprefix = +65
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D<nowiki>'</nowiki>'''Republik Singapur''' läit um [[Asien|asiatesche]] Kontinent. Et ass en Insel- a Stadstaat an ass dat klengst Land a Südostasien.
Den Numm Singapur kënnt aus dem [[Sanskrit]] an heescht ''Stad vun de Léiwen''.
== Politik ==
No der [[Konstitutioun vu Singapur]] vun [[1959]] ginn d'[[Parlament]] an de [[Staatschef]] vum Vollek gewielt.
== Ekonomie ==
Singapur huet no [[Japan]] den héchste Liewensstandard an [[Asien]]. Zanter [[1965]] entwéckelt sech Singapur zu engem weltwäit grousse Verkéiers-, Industrie-, Handels-, Finanz- an Déngschtleeschtungssecteur.
== Kuckeswäertes ==
* [[Sri Mariamman Tempel]]
* [[Orchard Road]]
* [[Underwater World]]
* [[Botanic Gardens]]
* [[Jurong Reptile Park]]
* [[Raffles Hotel]]
* [[Singapore Art Museum]]
<gallery>
Fichier:Singapur - Sri Mariamman Tempel.JPG|Merlion - De Sri Mariamman Tempel a Chinatown
Fichier:Singapur Merlion.JPG|Merlion - D'Symbol vu Singapur
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Singapore|Singapur}}
* [http://www.sgwiki.com/ Wikipedia vu Singapur]
* [http://en.wikivoyage.org/wiki/Singapore Singapur op Wikivoyage]
* [http://www.gov.sg/ Gouvernement vu Singapur]
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Singapur| ]]
n35yivhtik1xxs96w3bhi5vm4pji854
Afghanistan
0
4697
2689985
2689671
2026-08-07T20:23:27Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689985
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFG}}
{{Infobox Land
| Numm = د افغانستان اسلامي دولت<br>Da Afghanistan Islami Dawlat {{Small| (Paschtu)}}<br>دولت اسلامی افغانستا<br>Dowlat-e Eslâmi-ye Afghânestân {{Small|(Dari)}}<br>Islamescht Emirat Afghanistan
| Fändel = Flag of the Taliban.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Afghanistan
| Wopen =Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Afghanistan
| National Devise = {{lang|ar|لا إله إلا الله محمد رسول الله}}<br />{{lang|ar-Latn|''Lā ilāha illā [[Allah|llāh]] Muhammadun rasūlu llāh.''}}<br />([[Arabesch]] fir "Et gëtt kee [[Gott]] ausser Gott, an de [[Mohammed]] gouf vu Gott geschéckt." Kuckt och [[Schahada]])
| Kaart= Afghanistan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Pashtu]] an<br>[[Dari]] ([[Persesch]])
| Haaptstad = [[Kabul]]
| Haaptstad Awunner = 4 273 156 <small>([[2020]])</small>
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|34|31|31|N|69|10|42|O}}
| Staatsform = [[Theokratie|Theokratescht]] [[Emirat]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 652 864
| Fläch Plaz = 40
| Waasserfläch=
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 37
| Bevëlkerungsdicht = 57
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]<br>[[1919]]
| Nationalfeierdag = [[19. August]]
| Nationalhymn = [[Soroud-e-Melli]]
| Wärung = [[Afghani]] (AFN)
| Zäitzon = +4:30
| Internet TLD = [[.af]]
| Telefonsprefix = +93
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Afghanistan''' (Pashtu/Dari: '''افغانستان''', ''Afġānistān'', offiziell d'''Islamescht Emirat Afghanistan'') ass e Land an [[Zentralasien]], dat un den [[Iran]], [[Turkmenistan]], [[Usbekistan]], [[Tadjikistan]], d'[[Volleksrepublik China]] an un de [[Pakistan]] grenzt.
== Geschicht ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Volleksgruppen a Sproochen ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Politik ==
Den Afghanistan ass [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Member vun de Vereenten Natiounen]].
''Kuckt och: [[Lëscht vun de Staatscheffe vum Afghanistan]].''
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
Zanter dem 13. Abrëll 2004 ass den Afghanistan a 34 [[Provënz]]en (velayat) ënnerdeelt. D'Provënzen hirersäits sinn an 329 Bezierker (woluswali) agedeelt. All Provënz gëtt vun engem Gouverneur (waali) regéiert, dee vun der Zentralregierung ernannt gëtt.
{| class="wikitable sortable"
|- class="hintergrundfarbe6"
! class="unsortable"| Kaart !! Provënz !! Haaptstad !! Fläch (km²) !! Bevëlkerung
|-
| [[Fichier:Badakhshan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Badakhshan]]<br /> بدخشان‎
| [[Feyzabad]]
| style="text-align:right;"| 44.059
| style="text-align:right;"| 951.000
|-
| [[Fichier:Badghis in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Badghis]]<br /> بادغیس‎
| [[Qal'eh-ye Now]]
| style="text-align:right;"| 20.591
| style="text-align:right;"| 496.000
|-
| [[Fichier:Baghlan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Baghlan (Provënz)|Baghlan]]<br /> بغلان‎
| [[Pol-e Khomriv]]
| style="text-align:right;"| 21.118
| style="text-align:right;"| 910.800
|-
| [[Fichier:Balkh in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Balkh (Provënz)|Balkh]]<br /> بلخ‎
| [[Mazar-e Sharif]]
| style="text-align:right;"| 17.249
| style="text-align:right;"| 1.325.700
|-
| [[Fichier:Bamyan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Bamiyan (Provënz)|Bamiyan]]<br /> بامیان‎
| [[Bamiyan]]
| style="text-align:right;"| 14.175
| style="text-align:right;"| 447.200
|-
| [[Fichier:Daykundi in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Daikondi]]<br /> دایکندی‎ / دايکندي‎
| [[Nili (Stad)|Nili]]
| style="text-align:right;"| 18.200
| style="text-align:right;"| 424.300
|-
| [[Fichier:Farah in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Farah (Provënz)|Farah]]<br /> فراه‎
| [[Farah (Stad)|Farah]]
| style="text-align:right;"| 48.471
| style="text-align:right;"| 507.400
|-
| [[Fichier:Faryab in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Faryab]]<br /> فاریاب‎
| [[Maymaneh]]
| style="text-align:right;"| 20.293
| style="text-align:right;"| 998.100
|-
| [[Fichier:Ghazni in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Ghazni (Provënz)|Ghazni]]<br /> غزنى‎ / غزني‎
| [[Ghazni (Stad)|Ghazni]]
| style="text-align:right;"| 22.915
| style="text-align:right;"| 1.228.800
|-
| [[Fichier:Ghor in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Ghor]]<br /> غور‎
| [[Chaghcharan]]
| style="text-align:right;"| 36.479
| style="text-align:right;"| 690.300
|-
| [[Fichier:Helmand in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Helmand (Provënz)|Helmand]]<br /> هلمند‎
| [[Lashgar Gah]]
| style="text-align:right;"| 58.584
| style="text-align:right;"| 924.700
|-
| [[Fichier:Herat in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Herat (Provënz)|Herat]]<br /> هرات‎
| [[Herat]]
| style="text-align:right;"| 54.778
| style="text-align:right;"| 1.890.200
|-
| [[Fichier:Jowzjan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Jowzjan]]<br /> جوزجان‎
| [[Sheberghan]]
| style="text-align:right;"| 11.798
| style="text-align:right;"| 540.300
|-
| [[Fichier:Kabul in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Kabul (Provënz)|Kabul]]<br /> کابل‎
| [[Kabul]]
| style="text-align:right;"| 4.462
| style="text-align:right;"| 4.373.000
|-
| [[Fichier:Kandahar in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Kandahar (Provënz)|Kandahar]]<br /> قندهار‎ / کندهار‎
| [[Kandahar]]
| style="text-align:right;"| 54.022
| style="text-align:right;"| 1.226.600
|-
| [[Fichier:Kapisa in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Kapisa]]<br /> کاپيسا‎
| [[Mahmud-e-Eraqi]]
| style="text-align:right;"| 1.842
| style="text-align:right;"| 441.000
|-
| [[Fichier:Khost in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Khost (Provënz)|Khost]]<br /> خوست‎
| [[Khost]]
| style="text-align:right;"| 4.152
| style="text-align:right;"| 574.600
|-
| [[Fichier:Kunar in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Kunar]]<br /> کنر‎ / کونړ‎
| [[Asadabad]]
| style="text-align:right;"| 4.942
| style="text-align:right;"| 450.700
|-
| [[Fichier:Kunduz in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Kunduz (Provënz)|Kunduz]]<br /> کندوز‎
| [[Kunduz]]
| style="text-align:right;"| 8.040
| style="text-align:right;"| 1.010.000
|-
| [[Fichier:Laghman in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Laghman (Provënz)|Laghman]]<br /> لغمان‎
| [[Mehtar Lam]]
| style="text-align:right;"| 3.843
| style="text-align:right;"| 445.600
|-
| [[Fichier:Logar in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Logar (Provënz)|Logar]]<br /> لوگر‎ / لوګر‎
| [[Pol-e 'Alam]]
| style="text-align:right;"| 3.880
| style="text-align:right;"| 392.000
|-
| [[Fichier:Nangarhar in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Nangarhar]]<br /> ننگرهار‎ / ننګرهار‎
| [[Jalalabad]]
| style="text-align:right;"| 7.727
| style="text-align:right;"| 1.517.400
|-
| [[Fichier:Nimruz in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Nimruz]]<br /> نیمروز‎
| [[Zaranj]]
| style="text-align:right;"| 41.005
| style="text-align:right;"| 165.000
|-
| [[Fichier:Nuristan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Nuristan]]<br /> نورستان‎
| [[Parun]]
| style="text-align:right;"| 9.225
| style="text-align:right;"| 148.000
|-
| [[Fichier:Paktia in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Paktia]]<br /> پکتیا‎
| [[Gardez]]
| style="text-align:right;"| 6.432
| style="text-align:right;"| 552.000
|-
| [[Fichier:Paktika in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Paktika]]<br /> پکتیکا‎
| [[Sharan (Stad)|Sharan]]
| style="text-align:right;"| 19.482
| style="text-align:right;"| 434.700
|-
| [[Fichier:Panjshir in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Panjshir]]<br /> پنجشیر‎ / پنجشېر‎
| [[Bazarak]]
| style="text-align:right;"| 3.610
| style="text-align:right;"| 153.500
|-
| [[Fichier:Parwan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Parwan]]<br /> پروان‎
| [[Charikar]]
| style="text-align:right;"| 5.974
| style="text-align:right;"| 664.500
|-
| [[Fichier:Samangan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Samangan]]<br /> سمنگان‎ / سمنګان‎
| [[Aybak (Stad)|Aybak]]
| style="text-align:right;"| 11.262
| style="text-align:right;"| 387.900
|-
| [[Fichier:Sar-e Pol in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Sar-e Pol (Provënz)|Sar-e Pol]]<br /> سرپل‎
| [[Sar-e Pol (Stad)|Sar-e Pol]]
| style="text-align:right;"| 15.999
| style="text-align:right;"| 559.600
|-
| [[Fichier:Takhar in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Takhar]]<br /> تخار‎
| [[Taloqan]]
| style="text-align:right;"| 12.333
| style="text-align:right;"| 983.300
|-
| [[Fichier:Oruzgan in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Oruzgan]]<br /> اروزگان‎ / روزګان‎
| [[Tarin Kowt]]
| style="text-align:right;"| 12.600
| style="text-align:right;"| 386.800
|-
| [[Fichier:Wardak in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Wardak]]<br /> وردک‎ / وردګ‎
| [[Maidanshahr]]
| style="text-align:right;"| 8.938
| style="text-align:right;"| 596.300
|-
| [[Fichier:Zabul in Afghanistan.svg|60px]]
| [[Zabul]]<br /> زابل‎
| [[Qalāt-i Ghildshī]]
| style="text-align:right;"| 17.343
| style="text-align:right;"| 304.100
|}
== Literatur ==
* Michael Barry, ''Le royaume de l'insolence - La résistance afghane, du Grand Moghol à l'invasion soviétique''; Paräis (Flammarion), 1984; 307 S.; ISBN 2-08-211524-0
* [Kollektiv - 9 verschidden Auteuren, all Spezialiste vun Afghanistan], ''Afghanistan - La colonisation impossible''; Paräis (Éditions du Cerf), 1984; 274 S.; ISBN 2-204-02263-2
* Edward R. Girardet, ''Afghanistan - The Sowjet War''; England (Croom Helm Ltd.), 1985; ISBN 0-7099-3802-0
* George Arney, ''Afghanistan - The Definitive Account of a Country at Crossroads''; London (Mandarin Paperbacks), 1990; 276 S.; ISBN 0-7493-0196-1
* Tom Carew, ''In den Schluchten der Taliban - Erfahrungen eines britischen Elitesoldaten in geheimer Mission''; Bern (Scherz Verlag), 2001; 256 S. (Paperback).
* Ahmed Rashid, ''Taliban - Afghanistans Gotteskämpfer und der neue Krieg am Hindukusch''; München (C. H. Beck Verlag), 2010; 480 S.; ISBN 978-3-406-60628-1
* Thomas Barfield, ''Afghanistan - A Cultural and Political History''; Princeton & Oxford (Princeton University Press), 2010; ISBN 978-0-691-14568-6
* Conrad Schetter, ''Kleine Geschichte Afghanistans''; München (C. H. Beck Verlag), 2019; 173 S.; ISBN 978-3-406-71378-1
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Afghanistan| ]]
b3k6mr1qou2db06n8m8wq0xy1kgtf5r
Andorra
0
4780
2689989
2689842
2026-08-07T20:24:24Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689989
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Principat d'Andorra
| Fändel = Flag of Andorra.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Andorra
| Wopen = Coat of arms of Andorra.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Andorra
| National Devise = Virtus Unita Fortior
| Kaart= Europe-location-ANR alt.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Katalounesch]]
| Haaptstad = [[Andorra la Vella]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 468
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 182,9
| Onofhängegkeet = [[1278]]
| Nationalfeierdag = [[8. September]]
| Nationalhymn = [[El Gran Carlemany]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/8/89/AndorraX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.ad]]
| Telefonsprefix = +376
| Notizen =
| Extra Bild = Andorramap.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Fürstentum '''Andorra''' ([[katalounesch]]: ''Principat d'Andorra'') ass e klengen onofhängege [[Staat]] am Südweste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Den [[Zwergstaat]] läit matzen an de [[Pyrenäen]], tëscht [[Spuenien]] ([[Katalounien]]) a [[Frankräich]] (Departementer [[Departement Ariège|Ariège]] a [[Departement Pyrénées-Orientales|Pyrénées-Orientales]]).
Andorra gouf den [[8. September]] [[1278]] gegrënnt an ass a senge Grenzen zanterhier net changéiert.<ref>[http://www.un.org/webcast/ga/61/pdfs/andorra-e.pdf Dokument vun der 61. Generalversammlung vun de Vereenten Natiounen (2006)]</ref>
D'Funktioun vum Staatschef ass historesch an zwee gedeelt. Fréier waren de Grof vu [[Foix]] am Norden an de [[Bistum Urgell|Bëschof vun Urgell]] am Süden zesumme fir d'Land zoustänneg. Wéi de Kinnek Henri vun [[Navarra]], deen och Grof vu Foix war, als ''[[Henri IV. vu Frankräich|Henri IV]]'' Kinnek vu Frankräich gouf, hunn déi franséisch Herrscher, respektiv Presidenten d'Roll vum fréiere Grof vu Foix iwwerholl. Haut sinn deemno de franséische President an de Bëschof vun Urgell allebéid Koprënze vun Andorra. Hir Roll ass allerdéngs éischter representativ a symbolesch.
== Geographie ==
D'Land läit an engem [[Héichdall]] vun de Pyrenäen. Iwwer en Drëttel läit méi héich wéi d'[[Bëschgrenz]]. Den héchste Bierg ass de [[Coma Pedrose]] mat 2.946 Meter. Den Dall [[Vall del Madriu Perafita-Claror]], deen zanter 2004 op der Lëscht vum [[UNESCO]]-[[Weltierwen|Weltierwe]] steet, beleet ongeféier zéng Prozent vun der Fläch vun Andorra.
=== Klima ===
Wéinst senger Héichlag huet Andorra en zimmlech killt [[Biergklima]]. Am Januar ass d'[[Duerchschnëttstemperatur]] -7 °C an am Summer 26 °C.
=== Politik ===
Andorra ass [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Member vun de Vereenten Natiounen]]
=== Administrativ Andeelung ===
{| border="0" align="center"
| [[Fichier:Andorra parishes named.png|200px|Pare vun Adorra]]
| Andorra ass a siwe [[Par]]en (''Parròquies'' am Sënn vu Gemengen, Regiounen) agedeelt:
* [[Andorra la Vella]], d'Haaptstad
* [[Canillo]]
* [[Encamp]]
* [[Escaldes-Engordany]]
* [[La Massana]]
* [[Ordino]]
* [[Sant Julià de Lòria]]
|}
== Bevëlkerung ==
Andorra huet 85.580 Awunner (31. Dezember 2015 <ref name="CIA" />), dovu sinn:
* Katalanen: 29 535 (36,4 %),
* Spuenier: 27 638 (34 %),
* Portugisen: 15 789 (15,7 %),
* Fransousen: 5 104 (6,3 %),
* Anerer: 6 156 (7,6 %).
All Joer wiisst d'Bevëlkerung ëm 5,0 %. Am Duerchschnëtt ginn d'Leit 83,5 Joer al. Vun de Bëbeeë stierwen der 0,6 %, a vun de Kanner 0,7 %. 95 % vun der Populatioun lieft a Stied. Den Duerchschnëttsalter läit bei 40,34 Joer.
=== Sproochen ===
[[Katalounesch]] gouf an der [[Constitutioun]] vun 1993 als [[offiziell Sprooch]] vun Andorra festgeschriwwen an et ass och déi Sprooch déi vun der Majoritéit vun den Andorraner (58,3 %) geschwat gëtt. [[Spuenesch]] gëtt vun 37,3 % vun de Leit geschwat, 3,5 % hu [[Portugisesch]] an 2,2 % [[Franséisch]] als Mammesprooch.<ref name="estadistica">[http://www.estadistica.ad/cdanuari/inici.htm ''Anuari estadístic 2007''] ([http://www.estadistica.ad/ Servei d'Estudis])</ref>
=== Relioun ===
Bei de [[Konfessioun]]en iwwerweit de [[Réimesch-kathoulesch Kierch|Réimesch-kathoulesche Glawen]].
== Sport ==
[[Rullschunghockey]] a [[Rugby]] gehéieren nieft dem [[Wantersport]] zu de populäerste Sportaarten. [[2005]] war Andorra Organisateur vun de [[Spiller vun de klenge Länner]].
== Literatur ==
* Meritxell Mateu & François Luchaire, ''La Principauté d'Andorre hier et aujourd'hui''; Paräis (éditions Economica), 1999; 154 S.; ISBN 2-7178-3872-4
{{Referenzen an Notten}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20050124092812/http://www.govern.ad/ Site vun der Regierung vun Andorra]
* [https://web.archive.org/web/20161207030138/http://www.andorra.ad/ Andorra Portal]
[[Kategorie:Andorra| ]]
i2l4zdguk0tf9mijpzr5kzvjidiiakg
Albanien
0
4794
2689986
2689672
2026-08-07T20:23:33Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689986
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoALB}}{{Infobox Land
| Numm = Republika e Shqipërisë
| Fändel = Flag of Albania.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Albanien
| Wopen = Coat of arms of Albania.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun Albanien
| National Devise =
| Kaart = Location Albania Europe.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Albanesch]]
| Haaptstad = [[Tirana]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 28.748 <ref name="instat">Stand 2004. Quell: [https://web.archive.org/web/20051212230827/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/shqiperia_ne%20shifra1.pdf www.instat.gov.al - Albania in figures 2005]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch=
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 104
| Onofhängegkeet = vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]],<br>den [[28. November]] [[1912]]
| Nationalfeierdag = [[28. November]]
| Nationalhymn = [[Hymni i Flamurit]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/4/41/AlbaniaX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Albanesche Lek|Lek]] (ALL)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.al]]
| Telefonsprefix = +355
| Notizen =
| Extra Bild = Albania-CIA WFB Map.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Albanien''' ([[albanesch]]: ''Shqipëri/Shqipëria'', ''d'Land vum Aadler''), ass e [[Südosteuropa|südosteuropäesche]] [[Staat]], am Weste vun der [[Balkan]]hallefinsel. Nopeschlänner sinn am Norden de [[Montenegro]], am Nordosten de [[Kosovo]], am Oste [[Nordmazedonien]] an am Süde [[Griicheland]]. Am Weste maachen d'[[Adriatescht Mier|Adria]] an d'[[Ionescht Mier]] op enger Längt vun 316 km eng natierlech Grenz.
Albanien huet 28.748 km² an ass der Nord-Südachs no eng 345 Kilometer laang an nëmme bis maximal 145 km breet (West-Ost). Domat gehéiert d'Balkanrepublik zu deene méi klenge Länner an [[Europa (Kontinent)|Europa]].
[[Haaptstad]] an och gréisst Stad ass [[Tirana]].
Albanien ass [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Member vun de Vereenten Natiounen]] an der [[NATO]].<ref>{{Citation|URL=https://www.albinfo.ch/de/16-jahre-seit-dem-nato-beitritt-albaniens/|Titel=16 Jahre seit dem NATO-Beitritt Albaniens|Gekuckt=22.07.2025|Auteur=albinfo.ch|Datum=02.04.2025|Wierk=Albinfo}}</ref>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20120716210958/http://www.president.al/english/pub/presidentet.asp Websäit vum albanesche President]
* [http://www.parlament.al/ Websäit vum albanesche Parlament]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Albanien| ]]
9scutri22oqn4kyq4vtw2dj1i3n2ih1
Wäissrussland
0
4798
2690224
2689837
2026-08-07T20:31:19Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690224
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Рэспубліка Беларусь<br>Respublika Belarus
| Fändel = Flag of Belarus.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Wäissrussland
| Wopen = Coat of arms of Belarus (2020–present).svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wopen vu Wäissrussland
| National Devise =
| Kaart= Europe-Belarus.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|properties|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 207.595
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 47,3
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]]<br>[[25. August]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[3. Juli]]
| Nationalhymn = [[My, belarussy]] (Мы, беларусы)
| Wärung = [[Wäissrussesche Rubel]] (BYN)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.by]]
| Telefonsprefix = +375
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Wäissrussland''', och '''Belarus''' genannt (offiziell '''Republik Belarus'''), ass e Staat an [[Europa (Kontinent)|Osteuropa]] deen am Nordwesten u [[Litauen]] a [[Lettland]], am Osten u [[Russland]], am Süden un d'[[Ukrain]] an am Westen u [[Polen]] grenzt. D'[[Haaptstad]] ass [[Minsk]].
[[File:Belarusian People's Republic Rada (parliament) building (1918).jpg|thumb|250px|Onofhängegkeetserklärung an d'Nationalfändel 1918]]
[[File:Kurapaty - 07.jpg|thumb|250px|De Kurapaty-Bësch ass déi gréisst Massebegriefnesplaz am Land fir Affer vun der sowjetescher politescher Repressioun. An den 1990er Joren, nodeems d'Archiven opgemaach goufen, goufen hei 250.000 Griewer entdeckt an e Monument gouf ugeluecht.]]
[[File:Bieraście, Bulvarny, Vajavodzki. Берасьце, Бульварны, Ваяводзкі (22.09.1939).jpg|thumb|250px|Parad vun däitschen a sowjeteschen Truppen zu Brest, den 22. September 1939]]
Am 7.-9. Joerhonnert n. Chr. war den Territoire vum haitege Wäissrussland vun ostslaweschen a baltesche Stämm bewunnt, am 10.-13. Joerhonnert huet Wäissrussland zum Kiewer Staat gehéiert, am 14.-18. Joerhonnert zum Groussherzogtum Litauen. Enn vum 18. Joerhonnert gouf Wäissrussland vum russesche Räich eruewert an et gouf eng grausam Politik gefouert, fir déi wäissrussesch Sprooch a Kultur ze zerstéieren (Russifikatioun).
1917, nom Zesummebroch vum russesche Räich, gouf et e Kampf fir d'Onofhängegkeet vu Wäissrussland, awer bis 1920 gouf d'Land vu Sowjetrussland eruewert. An de Joren 1932-1933 huet Wäissrussland ënner enger massiver Hongersnout gelidden, déi vum sowjeteschen totalitäre Regime künstlech organiséiert gouf, a Honnertdausende vu Leit verluer, während d'Ukrain Millioune verluer huet.
1937 gouf déi ganz wäissrussesch wëssenschaftlech an intellektuell Elite vun de sowjetesche Geheimdéngschter ausgerott, an hir Läichen goufen am Kurapaty-Bësch begruewen. 1942 gouf déi wichtegst Schrëftstellerin vu Wäissrussland, d'Yanka Kupala, ëmbruecht. An de Joren 1950-1980 gouf bal dat ganzt architektonescht Ierwen vu Wäissrussland zerstéiert.
D'[[Wäissrussesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Sozialistesch Sowjetrepublik Wäissrussland]] huet de [[27. Juli]] [[1990]] hir [[Souveränitéit]] deklaréiert an de [[25. August]] [[1991]] d'Onofhängegkeet erkläert. Nodeem sech d'[[Sowjetunioun]] am Dezember 1991 opgeléist huet, ass Wäissrussland dunn och faktesch en onofhängege [[Staat]] ginn. Den Nationalfeierdag gëtt den 3. Juli, um „Dag vun der Republik“ resp. dem „Onofhängegkeetsdag“ gefeiert<ref>{{Citation|URL=https://president.gov.by/en/gosudarstvo/prazdniki|Titel=National and Public Holidays and Commemorative Dates in Belarus {{!}} Official Internet Portal of the President of the Republic of Belarus|Gekuckt=01.08.2023|Wierk=president.gov.by}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.belarus.by/en/about-belarus/national-holidays|Titel=National Holidays, Belarus {{!}} Belarus.by|Gekuckt=01.08.2023|Wierk=www.belarus.by}}</ref>.
Den [[Aljaksandr Lukaschenka]], dee schonn zanter 1994 President ass, huet mat sengem autoritaire Regierungstil d'Land am Laf vun der Zäit ëmmer méi an d'international Isolatioun gefouert. Massiv Kritik<ref>Iwwerbléck op diploweb.com: {{Citation|URL=http://www.diploweb.com/document/bielorussie06121.htm|Titel=La Biélorussie, dernière "dictature" d'Europe|Datum=August 2007|Gekuckt=13.08.2007|Archiv-Datum=11.01.2007|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070111032642/http://www.diploweb.com/document/bielorussie06121.htm}}()</ref> un de sëllege Mënscherechtsverletzungen an de Virworf Walen ze manipuléiere komme virop aus dem Westen, der [[EU]] an dem [[Europarot]], den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a vun [[Netregierungsorganisatioun|netstaatlechen Organisatioune]] wéi [[Amnesty International]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090417114750/http://thereport.amnesty.org/eng/regions/europe-and-central-asia/belarus Amnesty International Report 2007] ([https://web.archive.org/web/20090113212127/http://thereport.amnesty.org/eng/regions/europe-and-central-asia/belarus web.archive.org])</ref> Zanter dem [[10. Abrëll]] [[2006]] däerf de Lukaschenka kee Fouss méi an d'[[Europäesch Unioun]] setzen.<ref>[http://www.faz.net/s/Rub99C3EECA60D84C08AD6B3E60C4EA807F/Doc~E081F22F07341417291EFB04AF8150A09~ATpl~Ecommon~Scontent.html Artikel an der däitscher FAZ (10. Abrëll 2006)] ([http://web.archive.org/web/20070807224325/http://www.faz.net/s/Rub99C3EECA60D84C08AD6B3E60C4EA807F/Doc~E081F22F07341417291EFB04AF8150A09~ATpl~Ecommon~Scontent.html web.archive.org])</ref>
D'Verhältnes zu anere fréiere Sowjetrepubliken ass ambivalent. Mam Noper [[Russland]] war, vun 2007 bis 2013, d'Versteesdemech duerch d'energiepolitesch Differenze vun 2007 strapazéiert. Zanter de Presidentschaftswale vun 2020 gëtt et eng Protestbeweegung, déi géint d'Diktatur vum President Alaksandr Lukaschenka protestéiert.
== Ëmweltkatastroph ==
De [[Katastroph vun Tschernobyl|Reakteraccident]] vum [[26. Abrëll]] [[1986]] zu [[Tschernobyl]] ass nëmmen eng 10 km südlech vun der wäissrussescher Grenz, an der haiteger [[Ukrain]], geschitt. Ronn 70% vum [[Fallout]] sinn deemools iwwer wäissrusseschem Territoire niddergaangen an hu grouss Deeler vum Land verstraalt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20060615013143/http://www.president.gov.by/en/ Offiziell Websäit vum wäissrussesche President]
* {{en}} [http://ec.europa.eu/external_relations/belarus/intro/index.htm Websäit vun der EU-Kommisioun] extern Relatioune mat Wäissrussland ([https://web.archive.org/web/20090301212113/http://ec.europa.eu/external_relations/belarus/index_en.htm web.archive.org])
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Wäissrussland| ]]
k8z6k9ubore613mxq9mu753gnvtkh9d
Egypten
0
5256
2690035
2689700
2026-08-07T20:26:19Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690035
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = جمهوريّة مصرالعربيّة<br>Gomhuriyet Misr al-Arabiyah
| Fändel = Flag of Egypt.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Egypten
| Wopen = Coat of arms of Egypt.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Egypten
| National Devise =
| Kaart = Location Egypt AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Kairo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Semipresidentiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.001.449
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,6 %
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 167
| Bevëlkerungsdicht = 111
| Onofhängegkeet = [[28. Februar]] [[1922]] (vu [[Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Bilady, Bilady, Bilady''
| Wärung = [[Egyptescht Pond]] (EGP)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.eg]]
| Telefonsprefix = +20
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Arabesch Republik vun Egypten''', op Arabesch ''مصر'', läit an [[Afrika|Nordostafrika]]. D'[[Sinai-Hallefinsel]], déi zu Egypte gehéiert, gëtt am Allgemenge schonn zu [[Asien|Asie]] gezielt. D'Land grenzt un d'[[Mëttelmier]], d'[[Rout Mier]] ([[Golf vun Aqaba]]), der [[Gazasträif]], [[Israel]], [[Libyen]] an de [[Sudan]]. D'Landfläch vun Egypten besteet am wesentlechen aus der Stroumoas vum [[Nil]] souwéi der [[Libesch Wüst|Libescher Wüst]] am Westen a Süden, an am Osten aus der [[Arabesch Wüst|arabescher Wüst]]. Egypte gëtt zu de [[Maschrek]]-Staate gezielt.
== Geographie ==
De landschaftleche Charakter vun Egypten ass geprägt vum Géigesaz tëscht de [[Wüst]]egebidder an dem dicht bewunnten a bewässerte Land ronderëm den [[Nil]]. Dës Landfläch mécht zirka 5 % vum Territoire aus.
Am Weste vun Egypte läit d'[[Libesch Wüst]], déi ronn zwee Drëttel vun der Staatsfläch anhëlt. Am Norde vun dëser Wüst läit den zimmlech niddreg geglidderte [[Libesche Plateau]], deen an Egypten bis zu 241 m héich gëtt. Südëstlech vun dësem Gebitt fält den Terrain an op knapps 134 m ënner dem [[Mieresspigel]] erof, am Südwesten hieft e sech bis op 1.098 m héich erop. Am Oste vun Egypten, wou d'[[Arabesch Wüst]] läit, ginn d'Bierger bis zu 2.184 m héich. Den héchste Bierg vum Land ass de [[Gabal Katrîna]] (Katharinebierg) an de ''Gabal at-'' Bierger mat 2.637 m. Dës Bierger sinn op der [[Sinai-Hallefinsel]] am Nordoste vum Land a sinn duerch de [[Suezkanal]] vum afrikanesche Festland getrennt. De Mëtteldeel vum Land ass am Duerchschnëtt ëm déi 500 m héich.
Tëscht d'Wüsten duerch fléisst den [[Nil]], deem säi Quellfloss, [[Kagera]], am Biergland vu [[Burundi]] läit. Den Nil leeft op ronn 1.550 km an Egypte vu Süden no Norden, ier en, nodeem en duerch d'[[Nildelta]], wat 24.000 km² grouss ass, an d'[[Mëttelmier]] fléisst. Ronn 100 km südwestlech vu [[Kairo]] läit de [[Fayyum Baseng]], deen 1.827 km² grouss ass, an eng [[Baseng (Geomorphologie)|baseng]]-aarteg [[Oas]]elandschaft ass, an där hirem Norddeel den 230 km² grousse [[Qarun-Séi]] läit.
D'Küste leien am Norden zum [[Mëttelmier]], am Osten zum [[Rout Mier|Roude Mier]], a sinn duerch de [[Suezkanal]] matenee verbonnen.
[[Fichier:Karte Ägyptens.png|thumb|250px|right|Kaart vun Egypten]]
=== Klima ===
Am [[Nildelta]] an op der Mëttelmierküst herrscht e [[mediterrant Klima]], am Wanter ginn d'[[Temperatur]]en erof, an et reent. De Rescht vum Land läit ënner dem Wüsteklima: Waarm an dréchen am Summer, mëll am Wanter, ouni wierklech ernimmenswäerten Néierschlag a mat laangen Drécheperioden.
== Geschicht ==
Den Ufank vun der egyptescher Zivilisatioun läit ongeféier 7.000 Joer zeréck an der Vergaangenheet. D'egyptesch Geschicht gëtt a vill Epochen ënnerdeelt:
[[Fichier:Chariot19.jpg|thumb|260px|Alegyptesche Sträitwon]]
* [[Virdynastesch Zäit (Egypten)|Virdynastesch Zäit]] ''bis 3.150 v. Chr.''
* [[Pharao]]nenzäit ([[Aalt Egypten]])
** [[Fréidynastesch Zäit (Egypten)|Fréidynastesch Zäit]] ''3032 - 2707 v. Chr.''
** [[Aalt Räich (Egypten)|Aalt Räich]] ''2707 - 2216 v. Chr.''
** [[Éischt Tëschenzäit (Egypten)|Éischt Tëschenzäit]] ''2216 - 2025 v. Chr.''
** [[Mëttelt Räich (Egypten)|Mëttelt Räich]] ''2010 - 1793 v. Chr.''
** [[Zweet Tëschenzäit (Egypten)|Zweet Tëschenzäit]] ''1648 - 1550 v. Chr.''
** [[Neit Räich (Egypten)|Neit Räich]] ''1531 - 1075 v. Chr.''
** [[Drëtt Tëschenzäit (Egypten)|Drëtt Tëschenzäit]] ''1075 - [[-652|652 v. Chr.]]''
** [[Spéitzäit (Egypten)|Spéitzäit]] ''[[-652|652]] - [[-332|332 v. Chr.]]''
** [[Griichesch-Réimesch Zäit (Egypten)|Griichesch-Réimesch Zäit]] ''[[-332|332 v. Chr.]] - [[395]]''
[[Fichier:Egypt.Giza.Sphinx.01.jpg|thumb|250px|Sphinx virun der Chephren-Pyramid]]
* [[Byzantinesch Zäit (Egypten)|Byzantinesch Zäit]] ''[[395]] - [[638]]''
* [[Fréiislamesch Zäit (Egypten)|Fréiislamesch Zäit]] ''[[640]] - [[968]]''
* [[Fatimiden]]zäit ''[[969]] - [[1171]]''
* [[Ayyubiden]]zäit ''[[1171]] - [[1250]]''
* [[Mamluken]]zäit ''[[1250]] - [[1517]]''
* [[Osmanenherrschaft an Egypten]] ''[[1517]] - [[1801]]''
* [[Egyptesch Expeditioun]] ''[[1798]] - [[1802]]''
* [[Muhammad Ali|Dynastie vum Muhammad Ali]] ''[[1805]] - [[1882]]''
* [[Brittesch Herrschaft an Egypten]] ''[[1892]] - [[15. Mäerz]] [[1922]]''
* [[Kinnekräich Egypten]] ''[[19. Abrëll]] [[1922]] - [[Juli]] [[1952]]''
* Republik Egypten ''zanter [[Juli]] [[1953]]''
Speziell d'Andeelung vun de [[geschicht]]leche Perioden an der virchrëschtlecher Zäit geet op de [[Manetho]] zeréck, deen d'Herrscherlëschte vum alen Egypten bis zum leschte Pharao an 30 [[Dynastie]]n agedeelt hat.
''Kuckt dozou och den Haaptartikel:'' [[Geschicht vum Alen Egypten]]
Aus der [[Aalt Egypten|alegyptescher Kultur]] si bis haut nach eng Rei vu Bauwierker erhalen. Zu de bekanntsten zielen d'[[Pyramide vu Gizeh]], si sinn dat eenzegt vun de [[Siwe Weltwonner]] wat nach erhalen ass.
Méi spéit Zäit goufe chrëschtlech [[Kierch]]en a [[Klouschter|Kléischter]] gebaut. Dat bekanntst Klouschter läit op der [[Hallefinsel Sinai]], d'[[Katharineklouschter]]. Déi meescht [[Moschee]]ën déi an islamescher Zäit gebaut goufe, stinn zu [[Kairo]]. Déi bedeitendst vun dëse Moscheeën ass wuel d'[[Azhar|Al-Azhar-Moschee]], déi zu der Universitéit gehéiert.
== Politik ==
Egypten ass zanter dem [[18. Juni]] [[1953]] eng [[Republik]]. De Staatschef war zanter dem [[14. Oktober]] [[1981]] de [[Muhammad Husni Mubarak]], dee gläichzäiteg och de Leader vun der Nationaldemokratescher Partei war. All sechs Joer koum et zu engem Referendum iwwer d'Wal vun engem Presidentschaftskandidat, dee vum Parlament virgeschloe gouf. Laut enger Ukënnegung vum Mubarak vum [[26. Februar]] [[2005]] sollten doraus awer an Zukunft fräi Wale mat méi Kandidate ginn.
Déi lescht Walen ([[2000]]) fir déi 454 Sëtz vum "Rot vum Vollek" (10 Sëtz gi vum President verginn) huet d'NDP mat 86 % gewonnen, duerno koumen d'Onofhängeg (dorënner Kandidate vun der [[Moslembrudderschaft]]) mat 8 %, d'Nei Wafd-Partei (NWP) mat 2 %, d'Nationalprogressiv Gewerkschaftsvereenegung ''Al-Tagammu‘'' (NPUG) mat 1 % an d'Nasseristesch Partei souwéi d'Liberal Partei mat manner wéi 1 %.
Inspiréiert vun der [[Tuneesesch Revolutioun 2010-2011|Revolutioun an Tunesien]] am Dezember a Januar 2011, koum et vum dem [[25. Januar]] [[2011]] un, zu [[Kairo]] zu Volleksversammlungen, déi d'Demissioun vum President Mubarak an [[Demokratie|demokratesch]] Reforme gefuerdert hunn.
Den [[11. Februar]] [[2011]] huet de [[Muhammad Husni Mubarak]] dem [[Politik|politeschen]] Drock noginn, demissionéiert an ass a [[Saudi-Arabien]] geflücht.<ref>[http://www.spiegel.de/politik/ausland/0,1518,745074,00.html Artikel iwwer d'Revolutioun 2011 am Spiegel.]</ref>
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
Egypten ass a 26 Gouvernorater ([[arabesch]] '''محافظات''' ''muhāfazāt'', Singular '''محافظة''' ''muhāfaza'') ënnerdeelt:
[[Fichier:Governorates of Egypt.svg|riets|307x307px|noframe]]
# Alexandria ('''الإسكندرية''' ''[[al-Iskandariyya]]'')
# Assuan ('''أسوان''' ''[[Aswān]]'')
# Asyut ('''أسيوط''' ''[[Asyūt]]'')
# Buhaira ('''البحيرة''' ''[[al-Buhaira]]'')
# Bani Suwaif ('''بني سويف''' ''[[Banī Suwaif]]'', ''Benī Swēf'')
# Kairo ('''القاهرة''' ''[[al-Qāhira]]'')
# Daqahliyya ('''الدقهلية''' ''[[ad-Daqahliyya]]'')
# Damietta/Dumyat ('''دمياط''' ''[[Dumyāt]]'')
# Fayyum ('''الفيوم''' ''[[al-Fayyūm]]'')
# Gharbiyya ('''الغربية''' ''[[al-Gharbiyya]]'')
# Gise ('''الجيزة''' ''[[al-Dschīza]]'', ''el-Gīza'')
# Ismailia ('''الإسماعيلية''' ''[[al-Ismāʿīliyya]]'')
# Kafr asch-Scheich ('''كفر الشيخ''' ''[[Kafr asch-Schaich]]'', ''Kafr esch-Schēch)''
# Matruh ('''مطروح''' ''[[Matrūh]]'')
# Minya ('''المنيا''' ''[[al-Minyā]]'')
# Minufiyya ('''المنوفية''' ''[[al-Minūfiyya]]'')
# Wadi al-Dschadid ('''الوادي الجديد''' ''[[al-Wādi al-Dschadīd]]'', ''el-Wādi el-Gedīd'')
# Nord-Sinai ('''شمال سيناء''' ''[[Schamāl Sīnāʾ]]'')
# Port Said ('''بور سعيد''' ''[[Būr Saʿīd]]'')
# Qalyubiyya ('''القليوبية''' ''[[al-Qalyūbiyya]]'', ''el-Alyūbiyya'')
# Qina ('''قنا''' ''[[Qinā]]'', ''Enā''/''Genā'')
# Rout Mier ('''البحر الأحمر''' ''[[al-Bahr al-ahmar]]'')
# Scharqiyya ('''الشرقية''' ''[[asch-Scharqiyya]]'')
# Suhag ('''سوهاج''' ''[[Sauhādsch]]'', ''Sōhāg''/''Sōhādsch'')
# Süd-Sinai ('''جنوب سيناء''' ''[[Dschanūb Sīnāʾ]]'', ''Genūb Sīnā'')
# Suez ('''السويس''' ''[[as-Suwais]]'', ''es-Swēs'')
# Luxor ('''الأقصر''')
''Opgepasst: Bei zwou Transkriptiounsméiglechkeete, getrennt duerch e Komma, stellt déi éischt déi [[Arabesch|héicharabesch]] Variant duer, déi zweet d'[[Egyptesch-arabesch]] Variant.''
== Ekonomie ==
[[Fichier:Agriculture (Primitive) CNE-v1-p58-I.jpg|thumb|<small>Landwirtschaft an Egypten (1920er Joren)</small>]]
D'Ekonomie vun Egypte gëtt och haut nach duerch d'[[Landwirtschaft]] geprägt, déi sech haaptsächlech op de Regioune laanscht den [[Nil]], am [[Nildelta]] an an eenzelen [[Oas]]en ass. Dobäi huet sech de landwirtschaftlechen Ubau vun enger [[Subsistenz]]- zu enger Exportorientéierung gewandelt, soudatt relativ betruecht manner landestypesch Nahrungsmëttel wéi [[Hirse]], [[Sauboun]]en a [[Kabes]] ugebaut ginn. Zirka 17 % vum [[Bruttoinlandsprodukt]] kommen aus der Landwirtschaft (Stand: 2000). Trotzdeem ass Egypten net fäeg, seng Bevëlkerung, déi staark am Wuessen ass, z'ernieren, soudatt vill Liewensmëttel importéiert musse ginn - am Joer 1980 goufen iwwer 5 Mio. Tonne [[Weess]] aus dem Ausland agefouert respektiv dräimol sou vill wéi an Egypten selwer ugebaut gouf. D'Liewensmëttelaféierung mécht ee Véirel vum Gesamtimport aus, wat zirka 3 Mrd. US-[[Dollar]] entsprécht. Ausserdeem existéiert en enormt Mëssverhältnis tëscht Im- an [[Export]], wat zu enger enormer Auslandsverscholdung gefouert huet. Dëse Problem wäert sech och sou séier net léise loossen, well den Terrain an Egypten, bis op déi Deeler déi scho benotzt ginn, net fir Landwirtschaft gëeegent ass, well de Buedem immens [[arid]] ass, an et kaum Waasserquelle fir eng kënschtlech Bewässerung gëtt. E weideren negative Punkt fir de Liewensmëttelubau an Egypten ass de Bau vum [[Assuan-Staudamm]]; hien huet dofir gesuergt, datt d'Iwwerschwemmung vum Nil bal net méi existéiertert an domat d'Ubaufläch méi kleng a méi onfruchtbar gi sinn. Zurzäit ginn awer am Kader vum [[Toshka-Projet]] Deeler vun der egyptescher [[Wüst]] westlech vum [[Nil]] fir d'Landwirtschaft notzbar gemaach.
Déi wichtegst Exporter vun Egypten si [[Äerdueleg|Pëtrol]], [[Kotténg]] an [[Aluminium]], déi wichtegst Importer si Liewensmëttel, [[Chimie|cheemesch]] Produkter, [[Metall]]er a [[Maschinn]]en.
=== Tourismus ===
[[Fichier:Luxor Temple at night, Luxor, Egypt.jpg|thumb|250px|[[Luxor-Tempel]]]]
[[Fichier:Panorama Abu Simbel.jpg|thumb|250px|[[Abu Simbel]]]]
E weidere wichtegen Ekonomiesecteur ass den [[Tourismus]], deen no den Terroruschléi op touristesch Ziler an den [[1990|90er]] Joren awer zäitweis staark huet missen abéissen ([[Luxor]] 1997, Sinai 2004 an 2005 an 2006 zu [[Dahab]]).
Den [[Tourismus]] ass eng vun de wichtegste wirtschaftleche Ressource vum Land. Besonnesch d'egyptesch Altertümer sinn e grousse Magnéit fir Besicher aus dem Ausland. Nieft [[Gizeh]] a [[Kairo]] gëtt och [[Luxor]] gär besicht, vu wou aus een ënner anerem den [[Dall vun de Kinneken]] erreeche kann. Luxor ass och den Ausgangspunkt fir Nilcroisière bis op [[Assuan]]. Vun do gi Fluch- oder Bustouren op [[Abu Simbel]] ugebueden. Déi meescht Reesveranstalter bidden en Inlandsvol op Kairo, an eng Plagevakanz op [[Hurghada]] un.
D'Touristenhéichbuerg ass ouni Zweiwel [[Hurghada]] um Roude Mier. D'modern Touristenuertschaft [[Sharm El-Sheikh]] op der Südspëtzt vun der [[Sinai]]-Hallefinsel ass besonnesch bei Frënn vum [[Dauchen|Dauchsport]] immens beléift, an de leschte Jore koumen awer och ëmmer méi Ënnerwaasser-Sportler op Dahab, wat nërdlech dovu läit. Duerch den Dauch-Tourismus, deen ëmmer méi an d'Luucht geet, ginn och Plaze südlech vun Hurghada, laanscht d'westlech Küst vum Roude Mier, erschloss. Dozou zielen [[al-Qusair]], [[Marsa Alam]], an [[Zabargad]] kuerz virun der sudaneesescher Grenz.
Allerdéngs ass den Touristestuerm op Sharm El-Sheikh an d'Sinai-Hallefinsel zanter den Uschléi am [[Oktober]] [[2004]] a [[Juli]] [[2005]] staark zeréckgaangen. Zu Dahab koumen de [[24. Abrëll]] [[2006]] bei dräi Explosiounen 23 Mënschen ëm d'Liewen, dorënner vill Touristen.
=== Staatsbudget fir Gesondheet, Bildung a Verdeedegung ===
Tëscht [[1992]] an [[2000]] louch den Undeel vum Staatsbudget fir
* d'[[Gesondheetswiesen|Gesondheetswiese]] bei 3 %
* d'[[Bildungswiesen|Bildungswiese]] bei 15 %
* d'[[Arméi]] bei 9 %
== Demographie ==
D'Bevëlkerung vun Egypten wunnt primär am [[Nil]]dall, am [[Nildelta]], beim [[Suezkanal]] an um [[Rout Mier|Roude Mier]]. An de westlechen [[Oas]]e [[Fayyum]], [[Dachla]], [[Farafra]], [[Siwa]] a [[Charga]] liewen nëmme wéineg Mënschen.
Déi gréisst Stied sinn (Mio. Awunner, Stand 1. Januar 2005): [[Kairo]] (7,7), [[Alexandria]] (3,8) a [[Giseh]] (2,4), [[Suez]](0,5), [[Luxor]](0,4) an [[Assuan]] (0,2).
''Kuckt och'': [[Lëscht vun de Stied an Egypten]]
=== Ethnien ===
D'Majoritéit vun der egyptescher Bevëlkerung sinn ''Araber''. Doriwwer eraus liewen am Süde vun Egypten d'[[Nubier]]. An der [[Libesch Wüst|Libescher Wüst]] hu fréier [[Berber]]stämm gewunnt, vun deenen haut awer nëmmen nach e puer an der Oas [[Siwa]] eng [[Berbersproochen|Berbersprooch]] schwätzen, an de Wüsten ëstlech vum Nil liewen arabesch- a [[Bedscha]]-sproocheg Nomaden.
=== Reliounen ===
Egypten ass laut senger [[Constitutioun]] en islamesche Staat an den [[Islam]] ass d'[[Staatsrelioun]], d'[[Scharia]] ass d'Haaptquell vun der Gesetzgebung.
Nieft der [[Sunitten|sunittescher]] Majoritéit fënnt een zu Kairo an Alexandria, awer och a Mëttel- an [[Ueweregypten]], [[Chrëschtentum|Chrëschten]], virun allem [[Koptesch Kierch|Kopten]], déi net selen an Dierfer mat chrëschtlecher Majoritéit liewen. Eng amtlech Zielung vun de Chrëschte gouf bewosst net duerchgefouert, opschonn d'Relioun an de Pass muss agedroe ginn.
85-90 % vun den Egypter si Moslemen (meeschtens Sunitten), 7-13 % si koptesch Chrëschten (meeschtens orientalesch-orthodox, e klengen Deel och koptesch-kathoulesch), de Rescht verdeelt sech op griichesch-kathoulesch a protestantesch Chrëschte souwéi Judden.
Besonnesch an Ueweregypten sinn déi als chrëschtlech Minoritéit dacks benodeelegt Kopten Zil vun Terror a Schutzgelderpressunge vu radikale Mosleme ginn, heefeg mam Wësse vun de lokalen Autoritéiten. Moslemen, déi zum Chrëschtentum iwwertrieden, musse mat staatlechen Zwangsmoossname rechnen. Nei koptesch Kierchen däerfen net gebaut ginn, och kleng Reparature brauchen e Presidialdekret. D'Kopte beusproche fir sech, déi direkt Nofollger vun der alegyptescher Bevëlkerung vun der Pharaonenzäit ze sinn. Aus hirem Numm ass dat griichescht Wuert ''aigiptios'' ginn, wat am Lëtzebuergeschen ''Egypten'' gouf.
Engersäit ass d'Ausleeung vum Islam an Egypten immens modern a fortschrëttlech, besonnesch duerch d'al-Azhar-Universitéit. Anerersäits ass Egypten zanter Joerzéngten (nieft [[Saudi-Arabien]]) och en Zentrum vum [[islamesche Fundamentalismus]]. Sou ass d'Moslembrudderschaft hei aktiv an am [[Osama bin Laden]] senger Terrorgrupp al-Qaida ware schonn zu Zäite vum [[11. September]] [[2001]] immens vill Egypter a Féierungspositiounen. Deels sti si bis haut mat un der Spëtzt. Datt si hir [[heemesch]] Wuerzele gekappt hunn, ass net warscheinlech. D'islamistesch-fundamentalistesch Zeen gesäit de Kampf géint Westler, wéi z. B. zu Dahab (Sinai) am Abrëll 2006, als Bestanddeel vun engem gerechte Kampf géint en ongerechte System, e gottlose Staat an eng westlech-jiddesch Verschwörung géint den Islam un.
=== Sproochen ===
Et gëtt majoritär [[Egyptesch-Arabesch]] geschwat, en neiarabeschen Dialekt. Schrëftsprooch ass awer zanter der Eruewerung am [[7. Joerhonner]] d'[[arabesch|Héicharabesch]], nëmmen an der [[Koptesch Kierch|Koptescher Kierch]] gëtt als [[Liturgiesprooch]] nach [[Koptesch]] benotzt, dat an enger [[Koptescht Alphabet|Schrëft]], déi vum [[Griichesch Schrëft|Griicheschen]] ofgeleet ass, geschriwwe gëtt.
An der Oas [[Siwa]] gëtt nach eng [[Berbersproochen|Berbersprooch]] geschwat, dat sougenannte [[Siwi]].
Am Süden an an der Oas [[Charga]] schwätze vill Mënschen [[Nubesch]]. Am Südoste gëtt et och Leit déi [[Bedscha]] schwätzen.
Als Friemsprooch ass [[Englesch]] an an der Uewerschicht och [[Franséisch]] verbreet.
=== Bevëlkerungsentwécklung ===
[[Fichier:Egypt demography.png||500px|right]]
D'Bevëlkerung vun Egypten wiisst immens séier, a stellt d'Land, wat schonn nëmmen op senge fruuchtbaren Deeler bewunnt ass, viru grouss Problemer. Ëm [[1800]] hat d'Land nëmmen eng ronn 2,5 Milliounen Awunner. Am Joer [[1900]] huet d'Bevëlkerung d'12,5 Milliounen Awunner erreecht, [[2000]] waren et scho bal 68 Milliounen. An der Vergaangenheet, zirka zu der Zäit vun de Pharaonen, hat d'Land tëscht 4 bis maximal 12 Milliounen Awunner - eng Bevëlkerungszuel déi wuel och an der [[Spéitantiquitéit]] erreecht gouf.
== Kultur ==
An der Tounkonscht hu sech d'al Egypter vun zirka 3000 v. Chr. u bewisen, mat enger grousser Auswiel vu [[Museksinstrument]]er: [[Harfe]]n, [[Laut]]en, [[Leier]]en, [[Flûte]]n, [[Hautbois]], [[Päif (Instrument)|Päifen]], [[Tamburin]]en, [[Trommel]]en etc., déi een op de ville Wandfreske gesäit; weider Kenntnisser liwwert d'[[Archeologie]].
No de [[Ptolemäer]] an de [[Réimescht Räich|Réimer]] huet d'egyptesch Musek Aflëss aus dem [[Byzanz|byzantinesche]], [[Persien|perseschen]] a - virun allem - arabesche Raum integréiert. An Egypten hu virun allem d'Traditioune vun de [[Beduinen]], [[Saiyidis]] an [[Nubier]] d'egyptesch Volleksmusek beaflosst.
Déi haiteg egyptesch Musek gëtt an zwou Gruppen agedeelt:
* eng, déi d'[[Oktav (Musek)|Oktav]] a 24 Véirelstéin opdeelt, an
* an eng mat 17 Stufen (''Lauteleier'')
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Pharaonen]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.sis.gov.eg/ Offiziell Websäit]
* [http://www.auswaertiges-amt.de/www/de/laenderinfos/laender/laender_ausgabe_html?type_id=14&land_id=2 Informationssäit vum Däitschen Auswäertegen Amt]
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Egypten| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
no89ilmahrw1mg2teguwi9670jxfnz1
Irland
0
6012
2690075
2689730
2026-08-07T20:27:18Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690075
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Staat Irland|aner Begrëffer mam selwechten Numm|Irland (Homonymie)}}{{Infobox Land
| Numm = Ireland<br>Éire
| Fändel = Flag of Ireland.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Irland
| Wopen = Coat of arms of Ireland.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun Irland
| National Devise =
| Kaart = EU-Ireland.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Iresch]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Dublin]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 70.273
| Fläch Plaz = 118
| Waasserfläch = 2
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 122
| Bevëlkerungsdicht = 76,6
| Onofhängegkeet = [[6. Dezember]] [[1922]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] akzeptéiert
| Nationalfeierdag = [[17. Mäerz]]
| Nationalhymn = "Amhrán na bhFiann"
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +0 (+1 am Summer)
| Internet TLD = [[.ie]]
| Telefonsprefix = +353
| Notizen =
| Extra Bild = Ladys View County Kerry Ireland.jpg
| Extra Bild Text = ''[[Ladies View]]'' am [[Killarney Nationalpark]] an der [[Grofschaft Kerry]]
| Extra Bild2 =
|}}
'''Irland''' (Iresch: ''Éire''), och bekannt als '''Republik Irland''' (''Poblacht na hÉireann''), ass en [[Europa (Kontinent)|europäesche]] Staat. E läit op der Insel [[Irland (Insel)|Irland]], am [[Atlantik]], westlech vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]].
== Geographie ==
Irland ass eng gréng Fielsinsel an dofir wuessen do net vill Beem a Bësch. Irland ass haaptsächlech vun Hecken, Gestrëpp an aneren niddrege Planze bewues, déi net vill Nierstoffer brauchen. Laanscht d'Südküst - wou de [[Golfstrom]] laanscht kënnt - wuesse kleng Palmen a verschidden aner verkrëppelt tropesch Planzen. An där Regioun sti mat déi meescht Beem, mä si wuesse kaum iwwer Maansgréisst eraus.
Op der [[Insel]] gëtt et vill [[Séi]]en. Dee bekanntsten ass de [[Lough Neagh]]. De Floss [[Shannon]] ass mat 370 Kilometer dee längste Floss an Irland. Hien entspréngt am Norden tëscht den Uertschafte Belleek a Kesch aus dem [[Lough Erne]] (Erneséi) an e fléisst zu [[Limerick]] (Grofschaft [[Munster (County)|Munster]]) an den [[Atlantik]]. Tëscht der Quell an der Mëndung leeft en duerch e sëllege kleng an e puer grouss Séien, ë. a. de [[Lough Ree]] an de [[Lough Derg]].
== Politik ==
Zu de gréisste politsche Parteien an Irland zielen: [[Fine Gael]], [[Fianna Fáil]], [[Sinn Féin]], [[Socialist Party (Irland)|Socialist Party]], [[People Before Profit Alliance]], [[Anti-Austerity Alliance]], [[Labour Party (Irland)|Labour Party]], [[Social Democrats (Irland)|Social Democrats]], [[Workers and Unemployed Action Group]] a [[Green Party (Irland)|Green Party]].
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
'''Provënzen:'''
{{Div col|cols=4}}
* [[Connacht]]
* [[Leinster]]
* [[Munster (Provënz)|Munster]]
* [[Ulster]]
{{Div col end}}
''' Countien:'''
{{Div col|cols=4}}
* [[Carlow]]
* [[Cavan]]
* [[Clare]]
* [[Cork]]
* [[Donegal]]
* [[Dublin (County)|Dublin]]
* [[Galway]]
* [[Kerry]]
* [[Kildare]]
* [[Kilkenny]]
* [[Laois]]
* [[Leitrim]]
* [[Limerick]]
* [[Longford]]
* [[Louth]]
* [[Mayo]]
* [[Meath]]
* [[Monaghan]]
* [[Offaly]]
* [[Roscommon]]
* [[Sligo]]
* [[Tipperary]]
* [[Waterford]]
* [[Westmeath]]
* [[Wexford]]
* [[Wicklow]]
{{Div col end}}
== Ekonomie ==
D'iresch Wirtschaft huet sech zënter den 1980er vun enger haaptsächlech landwirtschaftlecher Ekonomie zu enger moderner Ekonomie entwéckelt, déi op héich technologesch Industrien an Zerwisser spezialiséiert ass. Mat deemools 11 anere Staaten huet Irland 2002 den [[Euro]] als offiziell Wärung agefouert. D'Land ass stark vun [[Auslännesch Direktinvestitioun|Auslänneschen Direktinvestitiounen]] ofhängeg an huet wéinst senger gutt forméierten Aarbechtskräft an niddrege Steieren op Entreprisë kënnen e puer multinational Gesellschaften unzéien.
Entreprise wéi [[Intel]] hunn an Irland an de spéiden 1980er investéiert; spéider sinn nach [[Microsoft]] a [[Google]] derbäikomm. Irland läit op Plaz 8 {{small|(2016)}} vun de wirtschaftlech fräiste Länner op der Welt vum (dem [[Index of Economic Freedom]] no).
2015 hat Irland no Lëtzebuerg den zweethéchste PIB pro Awunner an der EU (49.300 Euro per capita).<ref>Eurostat: [http://ec.europa.eu/eurostat/web/products-datasets/-/tsdec100 ''PIB réel par habitant, croissance et totaux''] (gekuckt den 10. August 2016)</ref>
== Relioun ==
D'[[Réimesch-Kathoulesch Kierch]] ass mat 91,6 % vertrueden, d'Church of Ireland mat 2,5 %, aner Glawensrichtunge kommen op 5,9 % (1998).
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.taoiseach.gov.ie/index.asp?docID=243 Den Text vun der irescher Constitutioun fir erofzelueden]
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Irland| ]]
1yzzggjnz0faxs2b6s40vecky3tjl3u
Russland
0
6234
2690161
2689798
2026-08-07T20:29:31Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690161
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoRU}}
{{Infobox Land
| Numm = Российская Федерация<br>"Rossijskaja Federazija"
| Fändel = Flag of Russia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Russesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Russescht Wopen
| National Devise =
| Kaart= Location Russia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Moskau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Federal Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 17 098 242<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004]</ref>
| Fläch Plaz = 1
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 8
| Onofhängegkeet = [[12. Juni]] [[1990]] (deklaréiert)<br>[[26. Dezember]] [[1991]] (Zesummebroch vun der Sowjetunioun)
| Nationalfeierdag = [[12. Juni]]
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
| Wärung = [[Russesche Rubel]] (RUB)
| Zäitzon = +2 bis +12
| Internet TLD = [[.ru]]
| Telefonsprefix = +7
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Russland''' (op [[Russesch]]: ''Россия'') oder d''''Russesch Federatioun''' (russ. ''Российская Федерация'') ass eng Federatiounsrepublik an Europa an Asien.
Et ass de flächeméisseg gréisste [[Staat]] vun der [[Äerd]]. Säin Territoire ëmfaasst grouss Deeler vun [[Osteuropa]] a vun [[Nordasien]]. Den alen ostslaweschen Numm fir d'Gebitt vun der haiteger [[Ukrain]], [[Wäissrussland]] an dee vu Slawe bewunnten Deel vum europäesche Russland war ''Rus'' (cf. [[Kiewer Rus]]), deen dovun ofgeleete mëttelalterleche [[Latäin|laténgeschen]] Numm war ''Ruthenia'', a latiniséierter slawescher Versioun ''Russia'' (zanter dem fréien [[18. Joerhonnert]] ''Rossija'').
Wiertlech iwwersat bedeit ''Rossijskaja Federazija''‚ "Russlännesch Federatioun" (vu ''Rossija''‚ "Russland"). D'Staatsbezeechnung ass ganz bewosst net ''Russkaja Federazija'', fir och déi net-russesch [[Ethnie]]n anzebezéien. Wa vum russesche Vollek oder der russeschsproocheger Kultur rieds ass, dat seet een dofir am Russesche ''russkij'' (m)/''russkaja'' (f)/''russkoje'' (n) ("russesch"). Mee wann de Staat Russland gemengt ass, gebraucht een d'Adjektiv ''rossijskij'' (m)/''rossijskaja'' (f)/''rossijskoje'' (n).
== Geschicht ==
''Haaptartikel: [[Geschicht vu Russland]]''
[[File:Alexander Nevsky shroud 03 by shakko.JPG|thumb|170px|Dat eelst Bild vum Alexander Nevsky - dem Papp vum éischten Herrscher vu Moskau]]
Déi fréist Geschicht vum eigentlechen, europäesche Russland (fir d'Geschicht vum asiateschen Deel, cf. [[Geschicht vu Sibirien]]) ass am Norde markéiert vu [[Finno-Ugren|finno-ugresche]] Vëlker a [[Balten]], an am Süde vun den [[Indogermanen|indogermanesche]] Steppevëlker vum [[Kurganvollek]], de [[Kimmerier]], [[Skythen]], [[Sarmaten]] an [[Alanen]]; méi spéit koumen hei nach [[Griichen]], [[Goten]], [[Hunnen]] an [[Awaren]] derbäi. An der Mëtt, tëscht dem [[Dnjepr]] an dem [[Westleche Bug|Bug]] (modern [[Ukrain]] a [[Polen]]), huet sech d'[[Ethnogenese]] vun de [[Slawen|slawesche]] Vëlker ofgespillt, déi zanter dem [[6. Joerhonnert]] ugefaangen hunn, sech och no Norden an Osten auszebreeden.
Zanter dem [[8. Joerhonnert]] si [[Schweden|schweedesch]] [[Wikinger]] iwwer déi osteuropäesch Flëss gefuer, hu Stied a Siidlunge gegrënnt a sech mat der slawescher Virbevëlkerung vermëscht. Dës Zaldote-Geschäftsleit, déi och nach [[Waräger]] oder [[Rus]] genannt goufen, ware staark op der Grënnung vum éischten [[Ostslawen|ostslawesche]] Staat bedeelegt, der "Kiewer Rus", mat Zentren zu [[Kiew]] an [[Nowgorod]]. Am südleche Steppegebitt an op der [[Wolga]] waren dogéint Räicher vun aus Asien agestréimten [[Turkvëlker]], de [[Chasaren]] an de [[Wolgabulgaren]], entstanen, mat deenen d'Rus Handel gedriwwen, mee och dacks Kricher gefouert huet. Intensiv Kontakter mat dem [[Ostroum|Byzantinesche Räich]] hu schliisslech [[988]] zur [[Orthodox Kierchen|orthodoxer]] [[Christianiséirung]] vun der Kiewer Rus gefouert.
[[Fichier:Meyers b14 s0080a.jpg|thumb|lénks|250px|Geschicht vum russesche Räich]]
Am [[12. Joerhonnert]] huet d'Kiewer Rus ugefaangen ze zerfalen, wat et de [[Mongolei|Mongolen]] ënner dem [[Dschingis Khan]], déi vun [[1223]] un agefall sinn, méi einfach gemaach huet, fir déi zerstridde russesch [[Fürst]]entümer z'ënnerwerfen. D'[[Gëllen Hord]] huet sou fir zwee Joerhonnerten e groussen Deel vu Russland beherrscht. Ënner der mongolescher Herrschaft huet sech déi russesch ("groussrussesch") Natioun erausgebilt. D'[[Moskowien|Groussfürstentum Moskau]] konnt sech schliisslech vun der mongolescher Friemherrschaft befreien, an de [[Groussfürst]] [[Iwan IV. vu Russland|Iwan IV., dee Schrecklechen]], huet sech [[1547]] zum éischten "[[Zar]] vun der ganzer Rus" kréine gelooss. Ënner senger Herrschaft huet och d'Eruewerung vu [[Sibirien]] ugefaangen, déi russesch [[Kosaken|Kosake]] fir d'éischt am [[17. Joerhonnert]] bis un de [[Pazifik]] bruecht huet.
[[Fichier:Валуєвський циркуляр. Valuev Circular.jpg|thumb|200px|Den Dekreet vum Minister fir Innepolitik vu Russland Pjotr Waluew (1863), dee festgehalen huet: et gouf keng ukrainesch Sprooch, et gëtt keng, an et ka keng ginn, a jiddereen, deen net mat dëser Ausso averstane ass, ass e Feind vu Russland.]]
Uganks vum 18. Joerhonnert huet den Zar [[Pjotr I. vu Russland|Péiter de Groussen]] dat deelweis a [[mëttelalter]]leche Strukture festgefuere russescht Räich fir westeuropäesch Aflëss opgemaach a Wëssenschaft a Kultur ënnerstëtzt. D'Zarin [[Ekaterina II. vu Russland|Katharina déi Grouss]] ass dem Péiter säi Wee weidergaangen an huet eng konsequent Expansiounspolitik bedriwwen, an där hirem Laf si d'[[Schwaarzt Mier|Schwaarzmierküst]] vun den [[Osmanescht Räich|Tierken]] eruewert (cf. [[Tierkekricher]]) a sech un den [[Deelunge vu Polen|Deelunge vu Pole]] bedeelegt huet. [[1812]] sinn dem [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] seng Truppen a Russland agefall an hu [[Moskau]] eruewert, ier se schlussendlech awer nach geschloe goufen. Geschwënn drop ass den Zar [[Alexandr I. vu Russland|Alexander I.]] als "Retter vun Europa" zu [[Paräis]] amarschéiert. Russland war dunn déi gréisst Muecht an Europa an huet e gëllent Zäitalter erlieft.
Op de eruewerte Lännereien huet Russland eng grausam Politik vun der Russifikatioun (russesch: Русификация) gefouert - déi offiziell Politik vun der Zerstéierung vu ville Sproochen a Kulturen. Sou goufen d'Vepser - eng grouss indigen Bevëlkerung aus dem Norde vu Russland - bal komplett an déi nordrussesch Gruppen assimiléiert, haut sinn et der just nach 5 Dausend iwwreg <ref>Прибалтийско-финские народы России / Отв. ред. Е.И. Клементьев, Н.В. Шлыгина. — М.,: Наука, 2003. — С. 367. — 671 с.</ref>.
[[Fichier:Europäisches russland.jpg|thumb|riets|250px|Europäeschen Deel vu Russland (1888)]]
Zanter [[1825]] gouf et am onzefriddene Vollek a bei der [[Intelligenzija]] ëmmer erëm Onrouen an Attentater (cf. [[Dekabristen]]), mä et huet bis an d'1860er Jore gedauert, bis datt et wéinstens emol zur Ophiewung vun der [[Leifeegeschaft]] koum. Trotz senger grousser Industrieproduktioun ([[Stol]], [[Kuel]], [[Ueleg]], Militärgidder) ass Russland géintiwwer de westeuropäesche Groussmächten ëmmer méi hannendrageroden. D'[[Industrialiséirung]] ass nach net an déi ländlech Provënze vum Riseräich virgedronge gewiescht, gréisstendeels huet d'[[Infrastruktur]] komplett gefeelt, d'Aarbechter an d'Baueren hate mat grousser Aarmut ze kämpfen an d'[[Demokratiséirung]] war nach wäit ewech. Dat alles huet grouss Problemer bereet, wat d'Zareräich fir d'éischt am [[Krimkrich]] an dunn [[1905]] bei der [[Russesch-Japanesche Krich|Nidderlag géint Japan]] ganz grausam virun Ae gefouert krut. Allerdéngs war den Zar [[Nikolaj II. vu Russland|Nikolaj II.]] anscheinend onfäeg, aus dëse Feeler ze léieren, a wichteg Reforme sinn ausbliwwen. En hat zwar noutgedrongen e Parlament geneemegt, d'[[Duma]], mä déi hat praktesch guer keng Funktiounen, an en huet se kuerz drop souguer erëm opgeléist.
Wéi [[1914]] den [[Éischte Weltkrich]] ausgebrach ass, huet eng nei patriotesch Well dat ganzt Land erfaasst. Déi Erfolleger, déi uganks virun allem géint [[Éisträich-Ungarn]] an d'[[Osmanescht Räich]] erziilt konnte ginn, goufe geschwënn ofgeléist vun engem Stellungs- an Ofnotzungskrich. [[1917]] hu schliisslech d'Onzefriddenheet an der Bevëlkerung an déi desolat Versuergungslag dozou gefouert, datt d'Moral vun de russeschen Zaldoten noginn huet an d'Front zesummegebrach ass. Den Zar gouf zum [[Ofdankung|Ofdanke]] gezwongen. Eng biergerlech Regéirung ënner dem [[Alexander Fjodorowitsch Kerenski|Kerenski]] koum un d'Rudder, bis datt geschwënn drop déi vum [[Lenin]] an de [[Bolschewiki|Bolschewiken]] initiéiert [[Oktoberrevolutioun]] hir e séiert Enn bereet huet. Doropshi koum et zu engem [[Russesche Biergerkrich|Biergerkrich]] tëscht de ''rouden'' an de ''wäisse'' Forcen, dee Millioune Mënschen d'Liewe kascht huet, an deen déi rout Bolschewike schlussendlech gewonnen hunn. Am Laf vum Biergerkrich huet Russland [[1920]] Deeler vu Wäissrussland an der Ukrain (="[[Ostpolen]]") u [[Polen]] verluer.
[[File:Gulag Location Map.png|thumb|250px|Kaart vun de Gulag-Lager, déi ënner der Stalin-Diktatur gegrënnt goufen]]
Aus Russland a senger Kolonie Sibirien ass déi ''[[Russesch Sozialistesch Federativ Sowjetrepublik]] (RSFSR)'' ginn, an den [[30. Dezember]] [[1922]] ass duerch den Zesummeschloss vun der RSFSR an all deenen anere sowjetesche sozialistesche Republicken d'[[UdSSR]] entstanen. Eng staatlech kontrolléiert Wirtschaftspolitik ass ausgeruff ginn an d'[[Sowjet]]s goufen als Proprietär vu Buedem a [[Produktiounsmëttel]] erkläert. Dem [[Lenin]] säin Doud den [[21. Januar]] [[1924]] huet zu enger wëll rosener Lutte ëm seng Nofolleg gefouert, an där sech de [[Stalin]] géint de Leo [[Trotzki]] duerchsetze konnt. De Stalin huet du seng Muecht duerch geziilten [[Terror]] géint seng Géigner gefestegt. Vun [[1928]] u gouf déi staatlech Ekonomie [[Fënnefjoresplang|Fënnefjorespläng]] ënnerworf, d'Industrialiséierung an d'Infrastruktur, speziell am [[Asien|asiatischen]] Deel vum Land, virugedriwwen an d'[[Landwirtschaft]] kollektivéiert.
Am August [[1939]] huet de Stalin e geheimen [[Netugrëffspakt]] mam [[Adolf Hitler|Hitler]] ënnerschriwwen a sech sou d'Aglidderung vun den ostpolnesche Gebidder, vum [[Baltikum]] a vu [[Bessarabien]] geséchert. Nom Iwwerfall vun [[Däitschland]] op Russland den [[22. Juni]] [[1941]] ass Russland op der Säit vun den [[Alliéiert am Zweete Weltkrich|Alliéiert]]en an den [[Zweete Weltkrich]] (russ.: ''[[Grousse Krich vum Heemechtsland]]'') agetratt. Grouss Deeler vum Weste vum Land goufe verwüst, bei der Belagerung vu [[St. Petersburg|Leningrad]] sinn iwwer eng Millioun Zivilisten erhéngert. Schlussendlech huet déi [[Rout Arméi]] den däitschen Truppe bei Moskau, [[Volgograd|Stalingrad]] a [[Kursk]] schwéier Nidderlage ze schmaache ginn. Géint der Enn vum Krich hu sowjetesch Truppen och nach [[japan]]esch Gebidder wäit hannen an Asien eruewert a besat: d'[[Mandschurei]], [[Karafuto]], [[Korea]] an d'[[Kurilen]]. [[1945]] huet d'[[Potsdamer Ofkommes]] der RSFSR dat nërdlecht [[Ostpreussen]] an déi haiteg [[Oblast Kaliningrad]] zougesprach. Vu Japan huet se nach dat südlecht [[Sachalin]] an d'Kurilen derbäikritt. Nom Enn vum Krich huet sech d'Sowjetunioun awer ëmmer méi vun deenen aneren Alliéierten ofgesat a sech groussen Afloss op seng Nopeschlänner Polen, [[Tschechoslowakei]], [[Ungarn]], [[Rumänien]], [[Bulgarien]], d'[[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]] an zäitweis och [[Albanien]] geséchert. An dëse Länner sinn Honnertdausende vu sowjeteschen Zaldote stationéiert bliwwen. Et koum zum [[Kale Krich]], dee bis [[1989]] d'Weltpolitik dominéiert huet.
Wéi et [[1991]] zum [[Opléisung vun der UdSSR|Zesummebroch vun UdSSR]] koum, huet Russland als déi gréisst fréier Sowjetrepublik d'Ierfschaft vun der [[UdSSR]] ugeholl. Ënner dem President [[Boris Nikolajewitsch Jelzin|Boris Jelzin]] huet sech Russland zwar ëmmer méi demokratiséiert, mee et war och eng ganz instabill Phas fir d'Land, an där d'Ekonomie deelweis d'Baach erofgaangen ass. Nodeems de [[Wladimir Wladimirowitsch Putin|Wladimir Putin]] am Joer [[2000]] President gouf, huet sech déi politesch a wirtschaftlech Lag erëm stabiliséiert. E Problem bleift awer d'Situatioun an der Republik [[Tschetschenien]], wou Separatisten am stännege Kampf mat russeschen Truppe sinn, wat och Konsequenzen op de Rescht vum Land huet. No verschiddenen Attentater, ënner déi och d'[[Geiselnam vu Beslan]] fält, wou Honnerte vu Kanner an enger vun tschetscheeneschen Terroriste besater Schoul ëmkomm sinn, huet de President Putin konsequent Moossnamen ergraff, fir d'Terrorofwier ze stäerken, wat awer no Meenung vu verschiddene "westleche" Medien a Politiker och riskéiert, déi demokratesch Strukturen a Russland auszehielegen. All follgend Jore vun der Presidentschaft vum Putin hunn déi Ängscht ëmmer méi confirméiert. Et bleift deemno ofzewaarden, ob sech déi kuerzlieweg russesch Demokratie zeréckentwéckele wäert.
Den 20. Februar 2014 gouf et op der [[Krim|Hallefinsel Krim]] e Militärasaz, deen den 21. Mäerz offiziell mat der vëlkerrechtswiddreger Annexioun vun der Insel opgehalen huet. Vun 2014 bis 2015 gouf et Ausernanersetzungen am ëstlechen Deel vun der Ukrain. 2016 gouf d'Jugendarméi [[Junarmija]] gegrënnt, déi an Zäit vun e puer Joer op iwwer eng Millioun Membere gewuess ass.
[[File:Mariupol 20220323 004.jpg|thumb|270px|ee vun de ville Quartiere vu Mariupol, déi vun der russescher Arméi zerstéiert goufen. Wärend russeschen Nuetsbombardementen goufen ukrainesch Bierger an hiren Appartementer lieweg verbrannt.]]
De 24. Februar 2022 huet de russesche President eng "Spezialoperatioun" an der Ostukrain ugekënnegt. Betraff war dunn awer déi ganz Ukrain. Schätzungen no si bis Enn 2023 iwwer honnertdausend Zaldoten a Söldner am Krich gestuerwen. Den 23. Juni 2023 huet de [[Jewgeni Wiktorowitsch Prigojin|Jewgeni Prigojin]] mat senger [[Wagner-Grupp]] en Opstand a Russland gemaach. Hie wollt déi Russesch Regierung stierzen. Den Dag selwer huet de Progjin säin Opstand nees ofgeblosen an ass a [[Wäissrussland]] gaangen, wou hien déi Wäissrussesch Arméi ausgebilt huet. Zwéi Méint drop, den 23. August 2023 ass e Fliger mat dem Jewgeni Progojin an anere Kommandante vun der Wagner-Grupp am Oblast Twer ofgestierzt. Am September 2023 gouf an alle staatleche Schoule praktesche Militärunterrecht agefouert, geneesou wéi deemools an der Sowjetunioun.
{{Méi Info 1|Russesch-Ukrainesche Krich}}
== Geographie ==
[[Fichier:Russland topo.png|thumb|riets|400px|Topographie vu Russland]]
Russland ass dat gréisst Land vun der Welt mat enger Fläch vu 17 098 242 km². Et ëmfaasst méi wéi en néngtel vun der Landfläch vun der Äerd. Et kann an zwéi geographesch Groussraim ënnerdeelt ginn: den europäeschen an den asiateschen Deel (Sibirien). D'Grenz dertëscht gëtt vum [[Ural (Bierger)|Ural]] gebilt.
Russland kann och nach a weider Beräicher agedeelt ginn: d'osteuropäescht Déifland, den Ural, d'westsibirescht Déifland, d'mëttelsibirescht Biergland, d'ostsibirescht Biergland an déi südlech Biergsystemer.
=== Nopeschlänner a Mierer ===
D'Nopeschlänner vu Russland sinn: [[Estland]], [[Lettland]] a [[Litauen]] weider südlech [[Wäissrussland]] an d'[[Ukrain]]. Dobäi kommen nach [[Georgien]], [[Aserbaidjan]], d'[[Volleksrepublik China]], d'[[Mongolei]] an [[Demokratesch Volleksrepublik Korea|Nordkorea]].
D'Mierer vu Russland sinn: d'Nordpolarmier am [[Norden]], den [[Pazifik|Pazifeschen Ozean]] am [[Osten]] an d'[[Schwaarzt Mier]] esouwéi d'[[Kaspescht Mier]] am Südwesten.
=== Grousslandschaften ===
''Haaptartikel: [[Grousslandschaften a Russland|D'Grousslandschaften a Russland]]''
=== Flëss ===
''Haaptartikel: [[Flëss a Russland|D'Flëss a Russland]]''
=== Bierger ===
D<nowiki>'</nowiki>'''[[Bierg]]er''' sinn (alphabetesch zortéiert):
[[Altai (Bierger)|Altai]], [[Baikalbierger]], [[Chibinen]], [[Kaukasus]], [[Kolymabierger]], [[Putoranabierger]], [[Sajanbierger]], [[Stanowojbierger]], [[Stanowojhéichland]], [[Tannu-ola-Bierger]], [[Tscherskibierger]], Ural, [[Werchojansker Bierger]].
=== Stied ===
Déi gréisst Stied vu Russland (1. Januar 2025)<ref>{{Citation|URL=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|Titel=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|Wierk=rosstat.gov.ru|Gekuckt=2025-11-15|Sprooch=ru}}</ref> si [[Moskau]] (13,27 Mio.), [[Sankt Petersburg]] (5,65 Mio.), [[Nowosibirsk]] (1,64 Mio.), [[Jekaterinburg]] (1,55 Mio.), [[Kasan]] (1,33 Mio.), [[Krasnojarsk]] (1,21 Mio.), [[Nijni Nowgorod]] (1,2 Mio.), [[Tscheljabinsk]] (1,18 Mio.), [[Ufa]] (1,17 Mio.), [[Krasnodar]] (1,15 Mio.), [[Samara]] (1,15 Mio.).
Kuckt och: '''[[Lëscht vun de russesche Stied]]'''.
=== Inselen ===
Déi gréisst Inselen, déi no Fläch méi wéi Lëtzebuerg sinn, si [[Sachalin]] (76600 km²), [[Sewerny (Nowaja Semlja)|Sewerny]] (48904 km²), [[Jujny (Nowaja Semlja)|Jujny]] (33275 km²), [[Kotelny]] (23200 km²), [[Ostrow Oktjabrskoi Rewoljuzii|Oktjabrskoi Rewoljuzii]] (13708 km²), [[Bolschewik (Insel)|Bolschewik]] (11312 km²), [[Komsomolez (Insel)|Komsomolez]] (9600 km²), [[Ostrow Wrangelja]] (7670 km²), [[Nowaja Sibir]] (6200 km²), [[Bolschoi Ljachowski]] (4600 km²), [[Kolgujew]] (3496 km²), [[Waigatsch]] (3400 km²), [[Iturup]] (3200 km²), a [[Semlja Georga]] (2821 km²).
== Literatur zum Theema ==
* Haumann, Heiko, ''Geschichte Russlands''. ISBN 3034006381
* Goehrke, Carsten, ''Russischer Alltag, Bd.1: Die Vormoderne'', ISBN 3034005830
* Kappeler, Andreas, ''Russland als Vielvölkerreich: Entstehung, Geschichte, Zerfall'', München, 2001, ISBN 3-406-47573-6
* Wagensohn Tanja, ''Russland nach dem Ende der Sowjetunion''. Pustet, Regensburg 2001, ISBN 3-7917-1751-0
* Adam, Werner, ''Das neue Russland''. ISBN 3854930186
* Löwe, Barbara, ''Kulturschock Russland''. ISBN 3831710317
* Milner-Gulland, Robin, ''The Russians (Peoples of Europe)''. ISBN 0631218491
* Milner-Gulland, Robin an Dejevsky, Nikolai, ''Bildatlas der Weltkulturen, Russland''. ISBN 3860477870
* Lauer, Reinhard, ''Geschichte der russischen Literatur''. ISBN 3406502679
* Lincoln, W.B., ''Die Eroberung Sibiriens''. ISBN 3492034411
* Hamel, Christine, ''Russland (Kunstreiseführer)''. ISBN 3770143000
* Schneider, Eberhard, ''Das politische System der Russischen Föderation''. ISBN 3531231876
{{Referenzen an Notten}}
== Kuckt och ==
* [[Lëtzebuergesch-Russesch Relatiounen]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.government.gov.ru/government/index.html Offiziell Websäit vun der Regierung vun der Russescher Federatioun]
* [http://russlandhandbuch.piranho.de Russland-Handbuch]
* [https://web.archive.org/web/20050311011829/http://www.russlandanalysen.de/content/index.php Russlandanalyse vun der Fuerschungsplaz Osteuropa op der Universitéit Bremen]
* [https://web.archive.org/web/20050306003856/http://www.deutschebotschaft-moskau.ru/de/botschaft/abteilungen/infoangebot.html Wat schreift déi däitsch Press iwwer Russland? Deeglech Pressauswertung vun der däitscher Botschaft zu Moskau]
* [http://www.aktuell.ru aktuell.RU - Internetzeitung aus Russland]
* [http://www.russland.ru Russesch Zeitung an e puer Sproochen]
* [https://web.archive.org/web/20050315065941/http://russlandonline.ru/ Russlandonline.RU Internetzeitung aus Russland op Däitsch]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun G8}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Russland| ]]
epbka54jb467vonoc1px287egd2q31x
Bosnien an Herzegowina
0
6533
2690009
2689145
2026-08-07T20:25:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690009
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Bosna i Hercegovina (Bosnien-Herzegowina)
| Fändel = Flag of Bosnia and Herzegovina.svg
| Fändel Bildbreet= 135px
| Fändel Artikel = Fändel vu Bosnien an Herzegovina
| Wopen = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Bosnien an Herzegovina
| Kaart= Location Bosnia-Herzegovina Europe.png
| Offiziell Sprooch = [[Bosnesch]], [[Serbesch]], [[Kroatesch]]
| Haaptstad = [[Sarajevo]]
| Staatsform = [[Parlament|parlamentaresch]] [[Republik]]
| Landeschef_Titel = President
| Landeschef =
| Regierungschef_Titel = Premierminister
| Regierungschef =
| Total Fläch= 51.129
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 69
| Onofhängegkeet = [[1. Mäerz]] [[1992]]
| Nationalfeierdag = [[25. November]]
| Nationalhymn = [[Intermeco]]
| Wärung = [[Konvertibel Mark]] (BAM)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.ba]]
| Telefonsprefix = +387
| Notizen =
| Extra Bild = Map Bih entities.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Bosnien an Herzegowina''' (''Bosnesch a Kroatesch:'' '''Bosna i Hercegovina''', ''Serbesch:'' '''Босна и Херцеговина''') ass eng Republik am Südoste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Ronderëm leie [[Kroatien]], [[Serbien]] an de [[Montenegro]] an am [[Westen|Weste]] stéisst et un d'[[Mëttelmier]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.bih-x.com/en/index.html Bosnia and Herzegovina online]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Bosnien-Herzegowina| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
7tajlcw28pyq5cpwdlwli2zgw5hsh3h
Bulgarien
0
6534
2690015
2689688
2026-08-07T20:25:49Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690015
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoBUL}}
{{Infobox Land
| Numm = Република България<br>Republika Bălgarija
| Fändel = Flag of Bulgaria.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Bulgarien
| Wopen = Coat_of_arms_of_Bulgaria.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Bulgarien
| National Devise = Съединението прави силата<br>(''Eenegkeet mécht staark'')
| Kaart = EU-Bulgaria.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Bulgaresch]]
| Haaptstad = [[Sofia]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 110 993
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 2,14
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 58
| Onofhängegkeet = vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]],<br>deklaréiert den [[3. Mäerz]] [[1878]], unerkannt den [[22. September]] [[1908]]
| Nationalfeierdag = [[3. Mäerz]]
| Nationalhymn = [[Mila Rodino]] (''Léif Heemecht'')<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/4/48/BulgariaX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2 (+3 am Summer)
| Internet TLD = [[.bg]]
| Telefonsprefix = +359
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Bulgarien''' ([[bulgaresch]]: ''Република България'') ass e Staat am Südoste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Bulgarie grenzt am Norden u [[Rumänien]], am Osten un d'[[Schwaarzt Mier]], am Süden un d'[[Tierkei]] a [[Griicheland]] an am Westen u [[Serbien]] an [[Nordmazedonien]].
Bulgarien ass [[2004]] der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]] bäigetrueden an ass zanter dem [[1. Januar]] [[2007]] Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]]. Den 1. Januar 2025 gouf Bulgarie vollstännege Member vum [[Schengen-Raum]]<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2263559.html|Titel=No 13 Joer Waardezäit: Rumänien a Bulgarien sinn offiziell Deel vum Schengen-Raum|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>, vum 31. Mäerz 2024 bis den 31. Dezember 2024 war et nëmmen am Schëffs- a Fluchverkéier.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2153097.html|Titel=Vum 31. Mäerz 2024 un: Bulgarien a Rumänien ginn zum Deel Member vum Schengenraum|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Den 1. Januar 2026 gouf Bulgarie Member vun der [[Eurozon]].<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/wirtschaft/letzte-huerde-genommen-bulgarien-darf-den-euro-einfuehren/76493779.html|Titel=Letzte Hürde genommen: Bulgarien darf den Euro einführen|Gekuckt=22.07.2025|Datum=08.07.2025|Wierk=Luxemburger Wort|Sprooch=de}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a-bulgarien-gett-op-neijoerschdag-den-euro-agefouert-1682102706|Titel=EZB begréisst 21. Member vun der Eurozon: A Bulgarien gëtt op Neijoerschdag den Euro agefouert|Gekuckt=2026-01-01|Datum=2025-12-31|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Gréisst Stied ==
D'Stied mat der gréisster Bevëlkerung <small>(Stand: 2022)</small> sinn:
# [[Sofia]] (1.190.256 Awunner)
# [[Plovdiv]] (338.153 Awunner)
# [[Varna]] (334.870 Awunner)
# [[Burgas]] (200.271 Awunner)
# [[Russe]] (149.642 Awunner)
# [[Stara Sagora]] (138.272 Awunner)
# [[Plewen]] (106.954 Awunner)
# [[Sliwen]] (91.620 Awunner)
# [[Dobritsch]] (91.030 Awunner)
# [[Schumen]] (80.855 Awunner)
== Kuckt och ==
* [[Club Gaïda]], de Veräi vun de Frënn vu Bulgarien zu Lëtzebuerg.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20110210182313/http://www.government.bg/ Site vun der bulgarescher Regierung] {{en}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Bulgarien| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
065as6znxv9i6vd80c25jh5lprx63o8
Dänemark
0
6535
2690032
2689698
2026-08-07T20:26:17Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690032
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoDK}}
{{Infobox Land
| Numm = Kongeriget Danmark
| Fändel = Flag of Denmark.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Dänemark{{!}}border
| Wopen = National coat of arms of Denmark.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun Dänemark
| National Devise =
| Kaart = EU-Denmark.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Dänesch]]
| Haaptstad = [[Kopenhagen]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 43 098 <ref name="dst">Stand: 1. Januar 2007. Quell: [http://www.dst.dk:80/pubpdf/10670/yearbook2007_all_1 Statistical Yearbook 2007 op dst.dk]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,6
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 126,4
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Der er et yndigt Land]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/5/58/DenmarkX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Dänesch Kroun]] (DKK)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.dk]]
| Telefonsprefix = +45
| Notizen =
| Extra Bild = Dänemark Kaart cia.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Dänemark''' ([[Dänesch|da]]: ''Danmark'') ass e Staat a [[Skandinavien]], am Norde vun [[Europa (Kontinent)|Europa]], a grenzt un [[Däitschland]].
Nieft dem eigentleche staatsgebitt sinn och d'bannepolitesch autonom Territoirë vu [[Grönland]] an de [[Färöer]] Deel vum '''Kinnekräich Dänemark'''.
Dänemark ass zanter [[1973]] Member an der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].
== Geographie ==
Dänemark huet eng Fläch vu ronn 43 000 km². Gutt zwee Drëttel dovu gehéieren zu der Hallefinsel [[Jylland]] (''Jütland''). Jylland grenzt am Süden un [[Däitschland]]. Et ass déi eenzeg dänesch Staatsgrenz déi um Festland gezu gëtt. Dänemark ass flaach, den héchste Punkt läit just 173m iwwer dem Mieresspigel.
[[Fichier:Denmark satellit3.jpg|thumb|250px|left|Satelittefoto vun Dänemark]]
De Rescht vum Land verdeelt sech op eng sëllegen Inselen: 1419 mat enger Fläch vun iwwer 100 m², 443 déi iwwerhaapt en Numm kruten, an nëmme 76 Stéck déi bewunnt sinn.<ref>[http://www2.kms.dk/C1256AED004EA666/(AllDocsByDocId)/1D7EE8822587E667C1256AEF0030ABF6?open&page=strste&omr=KORT_DK_I_TAL Landet i tal - Største øer]. Site vum dänesche Kadaster (2008) {{dk}}</ref> Wéinst senge villen Inselen a senger onreegelméisseger Fläch, huet dat, vis-à-vis vun de Nopeschlänner, relativ klengt Land eng iwwerméisseg laang Küst vu 7.314 Kilometer.
Bis op d'[[Nørrejyske Ø]], nërdlech vu Jylland geleeën an zweetgréisst Insel an Dänemark, leien déi grouss, bevëlkerungsdicht Inselen ëstlech vun der Hallefinsel. De [[Klenge Belt]], e Mieresschloff deen nëmmen 800m bis 28 km an der Breet huet, trennt d'Festland vun der Insel [[Fyn]] (''Fünen''). Ëstlech vu Fyn läit [[Sjælland]] ("Séiland"), déi mat 7.031 km² gréisst Insel. D'[[Storebælt-Bréck]] verbënnt Fyn iwwer de [[Grousse Belt]] ewech mam westleche Sjælland. Ganz am Oste vun der Insel läit d'Haaptstad [[Kopenhagen]], nëmmen e puer Kilometer vum schweedesche [[Malmö]] ewech. Kopenhagen a Malmö sinn iwwer eng zweet grouss Bréck, d'[[Öresund-Bréck]] matenee verbonnen. Nieft de [[Bréck (Architektur)|Brécke]] sinn all d'Inselen an d'schweedescht Festland mat der [[Fär]] z'erreechen.
D'[[Baltescht Mier]] kënnt nëmmen iwwer den [[Öresund]], de klengen an de grousse Belt mam [[Nordmier]] zesummen. Déi dräi schmuel Mieresstroosse ginn nërdlech vu Fyn a Sjælland an de [[Kattegat]] iwwer deen da selwer op der Héicht vu [[Skagen]] mam [[Skagerrak]], engem Niewenaarm vum Nordmier verbonnen ass. De Kattegat gëtt zum dacksten nach zum Baltesche Mier gerechent.
== Bevëlkerung ==
An Dänemark hunn den 1. Januar 2007 5.447.084 Leit gewunnt<ref name="dst" />. De Prozentsaz vun Immigranten an hiren Nokommen ass a Relatioun zu anere westeuropäesche Länner relativ kleng: 477 700 Leit respektiv 8,7 % am Total, 6,6 % dovun Immigranten aus éischter Generatioun (2007). D'dänesch Gesellschaft ass deemno éischter homogeen. Méi wéi d'Hallschent vun den Immigrante kommen aus europäesche Länner.
Déi gréisst Minoritéite sinn déi aus der [[Tierkei]], Däitschland an dem [[Irak]]. Grouss Gruppe kommen och aus [[Norwegen]], [[Schweden]], dem [[Libanon]], [[Bosnien an Herzegowina]], [[Pakistan]], [[Iran]] a [[Somalia]].
[[Fichier:Denmark-demography.png|thumb|left|Bevëlkerungszuel an Dänemark tëscht 1961-2003 (x1000). Dällt an den 1980er Joer]]
Nieft de ronn 14.000 Schweden déi all Dag iwwer d'Grenz schaffe fueren, ass och d'Zuel vun däitsche [[Frontalier]]e, staark am Klammen (2007 waren et der eng 12.000).<ref>[http://jp.dk/article1148546.ece D'Zuel vun däitsche Frontalieren huet sech vun 2004-2007 vervéierfacht (Jyllands-Posten, Oktober 2007)] {{dk}}</ref>
2007 hunn iwwer 18 000 Grönlänner an Dänemark gewunnt, déi meescht dovu sinn der mat vill Schoul oder enger Léier.<ref>Dat sinn der verhälnesméisseg vill, Grönland selwer huet nëmmen 58 000 Awunner (2007)<br> Quell: [http://www.dr.dk/Nyheder/Indland/2007/06/22/020121.htm?rss=true DR Nyheder, Juni 20007] {{dk}}</ref>
D'Entwécklung vun der Bevëlkerungszuel ass zanter der zweeter Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] positiv gewiescht. Et gëtt zwou Ursaachen dofir: d'Zuel vun den Immigranten ass konstant an d'Luucht gaangen an et goufe bal all Joer méi Leit gebuer wéi der gestuerwe sinn. Eng Ausnam: Uganks der 1980er sinn immens wéineg Kanner op d'Welt komm. D'Gebuertenziffer war sou niddereg, datt d'Totalpopulatioun bis 1984 réckleefeg war.
D'Dänen haten op den 1. Januar 2007 an der Moyenne 39,9 Joer. D'[[Liewenserwaardung]] louch 2006 bei 80 Joer fir d'Fraleit, respektiv 76 Joer bei de Maansleit. De Fertilitéitstaux war 2006 bei 1,85 Gebuerte/Fra. Dat ass ee vun den héchsten an der Europa, d'EU-Moyenne fir dat selwecht Joer louch bei 1,49.
=== Sproochen ===
D'[[Offiziell Sprooch]] an Dänemark ass [[Dänesch]]. Dänesch gehéiert zu der [[Germanesch Sproochen|nordgermanescher]], respektiv skandinavescher Sproochefamill.
[[Däitsch]] ass als Minoritéitssprooch unerkannt a gëtt virop an der Grenzregioun zu Däitschland, am [[Sønderjylland]] (''Nordschleswig'' op Däitsch), geschwat.<ref>[http://www.eblul.org/index.php?option=com_content&task=view&id=36 Europäisches Büro für Sprachminderheiten/Komitee für Dänemark (MSC-DK)]</ref>
Op de Färöer huet och [[Färöesch]] -nieft dem Däneschen- offizielle Status. Dat selwecht gëllt fir [[Grönlännesch]] a Grönland.
[[Englesch]] ass déi wichtegst Friemsprooch. Däitsch ass fir d'Majoritéit vun de Schoulkanner den éischte Choix wa se eng zweet Friemsprooch léiere wëllen.
=== Reliounen ===
Dänemark gouf ëm 965 [[Chrëschtentum|christianiséiert]]. D'evangeelesch-lutheresch Staatskierch, déi sougenannt ''Folkekirke'' (Vollekskierch) ass no der [[Reformatioun]], [[1536]] gegrënnt ginn. 2006 waren 83 % vun den Däne Member vun der Kierch.<ref>Quell: [https://web.archive.org/web/20060215172648/http://www.km.dk/kirkestatistik.html Kiercheministère, 2005] {{dk}}</ref> D'Dänesch Kinnigin, respektiv de Kinnek huet vum Gesetz hier an der Folkekirke ze sinn. D'Kierch gëtt vun engem eegene Kiercheministère geréiert. Déi zweetgréisst Relioun am Land ass den [[Islam]]. Ronn 3,3 % vun der Populatioun si Moslemen.
All aner reliéis Communautéite si butzeg kleng am Verglach (35.000 oder 0,6 % Katholicken ; Bistum Kopenhagen) a spille sou gutt wéi keng Roll am reliéise Liewe vun den Dänen. De Prozentsaz vun deenen déi sech zu kengem Glawe bekenne läit bei 13,1 %.
== Politik ==
Dänemark ass eng parlamentaresch-demokratesch [[Monarchie]]. Staatschef ass d'[[Kinnigin]] oder de [[Kinnek]] an huet, wéi an anere [[Konstitutionell Monarchie|konstitutionelle Monarchien]] och, haaptsächlech representativ Funktiounen. Zanter [[1953]] huet de legislative Pouvoir nëmme méi eng Kummer. D'dänescht [[Parlament]] de [[Folketing]], huet 179 Deputéiert. Ënner hinne sinn och 2 Deputéiert aus Grönland an 2 Deputéiert vun de [[Färöer]] Inselen. D'Parlament gëtt all véier Joer gewielt.
Parteipolitesch gouf Dänemark am 20. Joerhonnert vun de [[Sozialdemokratie|Sozialdemokraten]] dominéiert. D'Wale vun [[2001]] waren deemno e Tournant an der politescher Geschicht vum Land. D'Rietsliberal Partei ''([[Venstre]])'' an d'Konservativ Vollekspartei ''([[Dansk Folkeparti]])'' waren d'kloer Gewënner an hu sech ënner der Regie vum Premier [[Anders Fogh Rasmussen]] an enger Koalitiounsregierung zesummegedunn.
Et war dëst och déi éischt Kéier zanter [[1920]], datt d'Sozialdemokrate net stäerkst Partei am Parlament gi waren. D'Riets Regierungsparteie goufen an de Wale 2007 bestätegt.
De [[5. Abrëll]] [[2009]] huet de [[Lars Løkke Rasmussen]] den Ander Fogh Rasmussen als Premier ofgeléist, well dësen zum Generalsekretär vun der [[NATO]] ernannt gi war.
D'Parteien déi am Parlament vertruede sinn (Folketingwal vum 1. November 2022):
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="1" style="border: 1px solid #ccc; border-collapse: collapse; font-size:95%;"
|bgcolor="#EEEEEE" |'''Partei'''
|bgcolor="#EEEEEE" |'''Sëtz'''
|-
| D'[[Sozialdemokratie|Sozialdemokratesch]] Partei ''([[Socialdemokratiet]])'' (S)
| '''50'''
|-
| D'[[Liberal]] Partei ''([[Venstre]])'' (V)
| '''23'''
|-
|D'Gemässegt Partei ''([[Moderaterne]])'' (M)
|'''16'''
|-
| D'[[Sozialismus|Sozialistesch]] Vollekspartei ''([[Socialistisk Folkeparti]])'' (SF)
| '''15'''
|-
|D'Dänesch Demokraten ''([[Danmarksdemokraterne]])''
|'''14'''
|-
|D'Liberal Allianz ''([[Liberal Alliance]])'' (LA)
|'''14'''
|-
| D'[[Konservativ]] Vollekspartei ''([[Det Konservative Folkeparti]])''
| '''10'''
|-
| D'Eenheetsllëscht ''([[Enhedslisten]])'' (EL)
| '''9'''
|-
| D'[[Sozialliberal]] Partei ''([[Det Radikale Venstre]])'' (RV)
| '''7'''
|-
|D'Nei Biergerlech ''([[Nye Borgerlige]])'' (NB)
|'''6'''
|-
|D'Alternativ ''([[Alternativet]])'' (ALT)
|'''6'''
|-
| D'Dänesch Vollekspartei ''([[Dansk Folkeparti]])'' (DF)
| '''5'''
|}
=== Administrativ Ënnerdeelungen ===
[[Fichier:Denmark regions label.svg|thumb|200px|Dänesch Regiounen]]
Mat der Strukturreform vum [[1. Januar]] [[2007]] gouf d'Land a 5 grouss Regiounen agedeelt: d'Regioun Hovedstaden (Haaptstad Kopenhagen), Sjælland, Syddanmark, Midtjylland an Nordjylland. Nieft de Regiounen, déi d'Ënnerdeelung an 13 ''Ämter'' ersat huet, gouf och d'Zuel vun de [[Gemeng]]e vu fréier 270 op haut 98 reduzéiert (Fusiounen).
D'Färöer Inselen a Grönland sinn Deel vum Kinnekräich Dänemark, hunn awer jeeweils grouss bannepolitesch Fräiheeten an domat och hir eege Verwaltungen. Baussepolitesch ass d'Autonomie vun den Territoire méi limitéiert. Nawell konnten d'Färöer an d'Grönnlänner duerchsetzen datt hir Inselen haut net zu der Europäescher Unioun gehéieren. D'Färöer hate sech vun Ufank un -[[1973]], d'Joer an deem Dänemark bäigetrueden ass- géint d'Unioun decidéiert. Grönland ass uganks nach automatesch derbäi gewiescht, huet sech dunn awer [[1985]] an engem Referendum fir den Austrëtt entscheet.
Béid Territoirë sinn iwwer d'Kinnekräich mat eegene Vertrieder am [[Nordesche Rot]] representéiert.
Wichteg dänesch Stied sinn: d'[[Haaptstad]] [[Kopenhagen]], [[Århus]], [[Aalborg]], [[Odense]], [[Roskilde]].
== Kuckt och ==
* [[Grönland]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{dk}} [http://borger.dk/ borger.dk] Portal vum Staat Dänemark
* {{en}}{{fr}}{{de}} [http://www.visitdenmark.com/ visitdenmark.com] Tourismus Portal
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080208193327/http://www.luxembourgembassy.dk/ luxembourgembassy.dk] D'Lëtzebuergesch Ambassade an Dänemark
* {{dk}} [http://www.ddflux.com/ Den Danske Forening i Luxembourg] D'Dänesch Communautéit zu Lëtzebuerg
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
{{DEFAULTSORT:Danemark}}
[[Kategorie:Dänemark| ]]
t185jw8jl6go7qq1qwodp2zw6xcuxd6
Éisträich
0
6567
2690227
2689839
2026-08-07T20:31:24Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690227
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik Österreich
| Fändel = Flag of Austria.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Éisträich
| Wopen = Austria Bundesadler.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Éisträich
| National Devise =
| Kaart= EU-Austria.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]], Regionalsproochen: [[Kroatesch]], [[Sloweenesch]], [[Ungaresch]]
| Haaptstad = [[Wien]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|48|13|00|N|16|22|00|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 83.882,56
| Fläch Plaz = 112
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 93
| Bevëlkerungsdicht = 106
| Onofhängegkeet = [[27. Juli]] [[1955]]
| Nationalfeierdag = 26. Oktober
| Nationalhymn = [[Land der Berge, Land am Strome]]<br>[[Fichier:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg|155x125px]]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.at]]
| Telefonsprefix = +43
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Éisträich''' ass e federale Staat a [[Europa (Kontinent)|Mëtteleuropa]]. D'Land ass zanter [[1955]] Member vun der [[UNO]] an zanter [[1995]] Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] an hat do och d'Presidence wärend dem zweete Semester [[1998]], am éischte Semester [[2006]] an am zweete Semester 2018. Nërdlech grenzt Éisträich un [[Däitschland]] an [[Tschechien]], am Osten un d'[[Slowakei]] an un [[Ungarn]], am Süden u [[Slowenien]] an un [[Italien]] an am Westen un d'[[Schwäiz]] an u [[Liechtenstein]].
== Geschicht ==
{{Haaptartikel|Geschicht vun Éisträich}}
=== Franken- an Ostfrankeräich ===
Grouss Gebidder vum haitegen Éisträich hunn am spéiden [[8. Joerhonnert]] zum [[Geschicht vu Bayern|bayresche Stammesherzogtum]] am [[Franken (Vollek)|fränkesche]] Räich vum [[Karel de Groussen|Karel dem Groussen]] gehéiert.
Am follgenden [[Ostfrankeräich]], an der Regioun vum haitegen [[Nidderéisträich]], war zanter [[856]] eng ''Marchia Orientalis'' de [[Karolenger]] ënnerstallt. Dës Grenzmark am Südoste vum Räich gouf d'Keimzell vum spéideren Éisträich. Dëst Gebitt goung [[907]] allerdéngs un Ungarn verluer. Eréischt no der [[Schluecht um Lechfeld]] [[955]] konnt dat ostfränkescht Räich nees no Osten expandéieren an et sinn Herzogtemer a Markgrofschaften entstanen. Domat ass och eng weider Well vu [[Bajuwaren|bajuwarescher]] (bayrescher) Siidlungsaktivitéit ugaangen.
=== Hellegt Réimescht Räich (962–1806) ===
[[Fichier:Barbarossa.jpg|thumb|150px|Friedrich I. ''Barbarossa'']]
[[Fichier:Juliusz Kossak Sobieski pod Wiedniem.jpeg|thumb|left|250px|1683, Zweet Belagerung vu Wien duerch d'Osmanen]]
Am Joer [[976]] gouf d'''Marchia Orientalis'' vum Keeser [[Otto II. (HRR)|Otto II.]] engem [[Babenberger]]-Grof iwwerschriwwen. An engem Akt vun [[996]] gouf des ''Marchia Orientalis'' fir d'éischt [[Ostarrichi]] genannt; Aussprooch a Schreifweis hu méi spéit zu ''Österreich'' gefouert. D'Gebitt gouf och als ''Ostland'' (lat. ''[[Austria]]'') oder ''Osterland'' bekannt an [[1156]] vum Keeser [[Friedrich I. (HRR)|Friedrich I.]] (Barbarossa) zu engem Herzogtum erhuewen.
No de [[Babenberger]] koume vun [[1278]] un d'[[Habsburger]], déi bis [[1526]] hiert Herrschaftsgebitt weider ausgedeent hunn an en [[Äerzherzogtum]] geschaaft hunn, wat e bedeitende Faktor am [[Hellegt Réimescht Räich|Hellege Réimesche Räich]] ginn ass. Schonn déi spéit Babenberger haten d'[[Steiermark]] mat Éisträich verbonnen, d'Habsburger hu vun do aus mat der Erwerbung vu [[Kärnten]], [[Tiroul]], [[Krain]] an anere Gebidder e Lännerkomplex an den Ostalpe geschaaft, deen ''Herrschaft zu Österreich'' genannt ginn ass. Ab [[1438]] huet d'Fürstenhaus bal ouni Paus déi däitsch Kinnekskroun an déi domatverbonne Keeserkroun a sengen Hänn gehat.
Vum spéide [[15. Joerhonnert]] bis [[1690]] waren d'habsburgesch Länner vu permanenten Ausernanersetzunge mam [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] geprägt. D'[[Reformatioun]] vun der Kierch konnt sech am Ufank séier duerchsetzen, mä gouf awer am Laf vum [[17. Joerhonnert]] zeréckgedrängt. [[1713]] gouf mat der [[Pragmatesch Sanktioun (1713)|Pragmatescher Sanktioun]] fir d'éischt ee Grondgesetz fir all Länner a Kraaft gesat. Am [[Éisträicheschen Ierffollegkrich]] konnt dat neit Haus [[Habsburg-Loutrengen]] d'Ierflänner gréisstendeels fir sech behaapten.
D'Kricher géint den [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] a seng Kréinung vum Keeser [[1804]] hunn dozou gefouert, datt de Keeser [[Franz II. (HRR)|Franz II.]] den Titel als [[Keeser vun Éisträich|Keeser Franz I. vun Éisträich]] fir seng Ierflänner ugeholl huet an [[1806]] ënner dem Drock vum Napoleon op d'Keeserkroun vum Hellege Réimesche Räich verzicht huet.
=== Keesertum Éisträich (1804–1867) an Éisträich-Ungarn (1867–1918) ===
[[Fichier:Franz joseph1.jpg|thumb|150px|Keeser Franz Joseph I.]]
Dat neit [[Keeserräich Éisträich]] war e [[Villvëlkerstaat]], an deem ausser däitsch och ungaresch, italieenesch, tschechesch, polnesch, ukrainesch, rumänesch, kroatesch, serbesch, slowakesch a sloweenesch geschwat ginn ass. Mat de Gebidder déi virdrun zum Hellege Réimesche Räich gehéiert haten, huet et vun 1815 un zum [[Däitsche Bond]] gehéiert, wou den éisträicheschen Emissär an der [[Bundesversammlung]] de Virsëtz hat.
An der [[Däitsch Revolutioun 1848/49|Revolutioun]] vun [[1848]] wollten d'Vëlker vun der Monarchie d'Onofhängegkeet; nëmmen d'k.a.k. Arméi ënner dem [[Josef Wenzel Grof Radetzky vu Radetz|Radetzky]], Jellačić a [[Alfred I. Fürst zu Windisch-Graetz|Windisch-Graetz]] hunn d'Iwwerliewe vun der Monarchie geséchert; den [[2. Dezember]] [[1848]] kënnt de Keeser [[Franz Joseph I. vun Éisträich|Franz Joseph I.]] op den Troun.
An der [[Solferino|Schluecht vu Solferino]] [[1859]] goung d'Virherrschaft an Italien, an an der [[Schluecht vu Königgrätz]] [[1866]] d'Virherrschaft am Däitsche Bond verluer. De Keeser huet d'Bannepolitik missen déifgräifend reforméieren a seng [[Neoabsolutismus|(neo-)absolutistesch Regierungsweis]] opginn. Trotz senger zéier Resistenz gouf et eng Ëmwandlung an eng [[konstitutionell Monarchie]]. Dee mat Ungarn erreechten [[Éisträichesch-Ungareschen Ausgläich|Ausgläich vun 1867]] huet aus der éisträichescher Monarchie, d'[[Éisträich-Ungarn|éisträichesch-ungaresch Duebelmonarchie]] gemaach. Déi Preferenz fir d'Ungarn géintiwwer den anere Vëlker vun der Monarchie huet d'Nationalitéitskonflikter nëmme weider ugedriwwen, an hunn d'Räich sou wäit bruecht, datt een et bal net méi regéiere konnt.
Ausgeléist vum [[Attentat u Sarajevo]] koum et [[1914]] zum [[Éischte Weltkrich]] an [[1918]] zum Enn vun der „keeserlech-kinneklecher Monarchie”.
=== I. Republik (1918–1938) an Drëtt Räich (1938–1945) ===
Éisträich-Ungarn gouf opgeléist. Op dem Gebitt vun der Duebelmonarchie wou gréisstendeels Mënsche mat däitscher Mammesprooch gewunnt hunn, ass d'Republik „[[Däitschéisträich]]” entstanen, woubäi verschidde Gebidder, an deenen och eng grouss Bevëlkerungszuel däitsch geschwat huet, ofgetrennt goufen (z. B.: Egerland, Südmähren, Südtiroul). Am [[Traité vu Saint-Germain]] gouf de Staatsnumm „[[Däitschéisträich]]” an dee vu ville gewënschten Zesummeschloss mat der [[Däitschland|Däitscher Republik]] ënnersot. Den [[21. Oktober]] [[1919]] gouf den Numm op „Republik Österreich“ geännert an [[1920]] gouf eng nei éisträichesch [[Constitutioun]] ausgeschafft. An de follgende Joren hunn déi schlecht Wirtschaftslag a politesch Ausernanersetzungen Éisträich ëmmer méi déif an d'Kris gefouert.
Nodeem de Bundeskanzler [[Engelbert Dollfuss]] 1933 den Nationalrot opgeléist hat, gouf an Éisträich eng [[Austrofaschismus|austrofaschistesch]] [[Diktatur]] a Form vun engem autoritäre [[Ständestaat]] etabléiert. Am Februar 1934 hunn d'Ausernanersetzungen tëscht der Partei un der Muecht, de Chrëschtlechsozialen (''[[Vaterländische Front]]''), an de [[Sozialdemokratische Partei Österreichs|Sozialdemokraten]] am [[Éisträichesche Biergerkrich]] hire gewaltsamen Héichpunkt erreecht. E puer Méint méi spéit koum et zum [[Juliputsch]] duerch Unhänger vun der an Éisträich zanter 1933 verbuedener [[NSDAP]]. Verschiddene Putschisten ass et gelongen an d'[[Bundeskanzleramt (Éisträich)|Bundeskanzleramt]] ze kommen, wou den Dollfuss sou schwéier blesséiert gouf, datt e kuerz duerno gestuerwen ass. De Putschversuch ass allerdéngs net gelongen. Neie Bundeskanzler gouf de [[Kurt Schuschnigg]].
[[1938]] koum et zum [[Anschluss (Éisträich)|Uschloss]] un d'[[Däitscht Räich]] an domat zu der Zäit vun der nationalsozialistescher Herrschaft an Éisträich. Éisträich ass am Ufank als Land bestoe bliwwen, gouf awer vum Mee 1939 un a siwe Reichsgauer an ee Verwaltungsbezierk (Vorarlberg) opgedeelt. Éisträich gouf als „Ostmark” a kuerz duerno als „Alpen- und Donaugaue” bezeechent. De gebiertegen Éisträicher [[Adolf Hitler]] huet no berufflechem Echec a senger Heemecht seng politesch Carrière an Däitschland weidergefouert, an huet all Hiweiser op eng Eegestännegkeet vun Éisträich verschwanne gedoen. 1939 brécht den [[Zweete Weltkrich]] aus, an dat féiert zum Ënnergang vum [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Drëtte Räich]].
=== II. Republik (zanter 1945) ===
Nom Enn vum Krich [[1945]], der Néierlag vum Groussdäitsche Räich, gouf Éisträich als onofhängege Staat nees hiergestallt. Schonn de [[27. Abrëll]] ass eng provisoresch Staatsregierung mam [[Karl Renner]] als Staatskanzler zesummekomm, an huet d'Republik nees ausgeruff. Nom Doud vum Renner gouf den [[Theodor Körner (Bundespresident)|Theodor Körner]] als Kandidat vun der SPÖ de [[27. Mee]] [[1951]] zum Bundespresident gewielt. Dat war déi éischt Vollekswal vun engem Staatschef an der éisträichescher Geschicht.
Bis [[1955]] war dat neit Éisträich, genee wéi d'Nokrichsdäitschland a Besatzungszonen opgedeelt. Mat der Ënnerzeechnung vum [[Éisträichesche Staatsvertrag|Staatsvertrag]] de [[15. Mee]] [[1955]] duerch d'[[Bundesregierung (Éisträich)|Bundesregierung]] a Vertrieder vun de Gewënner mam Bekenntnis respektiv der Verflichtung zur Neutralitéit a keen neien Uschloss unzestriewen, krut d'Republik hir voll Souveränitéit.
Bis de [[25. Oktober]] [[1955]] hunn och déi lescht alliéiert Truppen d'Land verlooss. E puer Deeg drop gouf d'„[[Éisträichesch Neutralitéit]]” am [[Nationalrot (Éisträich)|Nationalrot]] a Form vun engem [[Bundesverfaassung (Éisträich)|Verfaassungsgesetz]] festgeschriwwen. Zanter [[1965]] ass de [[26. Oktober]], als Erënnerung un de Beschloss vun der Neutralitéit, éisträicheschen Nationalfeierdag.
[[1960]] war d'Republik Matgrënner vun der [[European Free Trade Association|EFTA]], déi e Wirtschaftszesummenhalt ugestrieft huet. Duerch d'Neutralitéit konnte souwuel mat de westleche Länner wéi och mam deemolegen [[Ostblock]] gutt kulturell a wirtschaftlech Relatioune geknëppt ginn, wat dem Land an der Zäit vum "Wiederaufbau" gehollef huet. Nom Enn vum [[Kale Krich]] [[1991]] gouf d'strikt Neutralitéit zwar e bësse méi labber gesinn, mä d'ugemoossen Interpretatioun vun der Neutralitéit an der verännerter Weltuerdnung ass zanterhier en ëmstriddent bannepolitescht Theema. [[1995]] ass Éisträich der [[Europäesch Unioun|EU]] bäigetrueden. [[1999]] gouf d'Wärung, den [[Éisträichesche Schilling|Schilling]] als Buchgeld ofgeschaaft an Éisträich huet den 1. Januar 2002, zesumme mat aneren EU-Staaten, den [[Euro]] agefouert.
== Geographie ==
[[Fichier:oesterreich topo.png|thumb|Topographie]]
[[Fichier:Austria-map-cia-wfb.png|thumb|250px|Österreich]]
{{Haaptartikel|Geographie vun Éisträich}}
Éisträich erstreckt sech an westëstlecher Richtung iwwer maximal 573 km, an nordsüdlecher Richtung iwwer 294 km.
=== Landschaft ===
Ongeféier 60 Prozent vum Land bestinn aus Bierger a gehéieren zu den [[Ostalpen]] (virun allem d'Tirouler [[Zentralalpen]], [[Hohe Tauern]] an [[Niedere Tauern]], [[Nërdlech Kalkalpen]], [[Südlech Kalkalpen]] a [[Wienerwald]]). An Uewer- an Nidderéisträich läit - schonn ''nërdlech'' vun der Donau - d'[[Béimesch Mass]], al Rumpfbierger, déi och an [[Tschechien]] an a [[Bayern]] weiderginn, an op der Ostgrenz an d'Kleng [[Karpaten]].
D'grouss flaach Géigende leien am Oste laanscht d'[[Donau]], virun allem d'[[Alpenvorland]] an d'[[Wiener Becken]] mam [[Marchfeld]], souwéi an der südlecher [[Steiermark]], déi wéinst hirer Änlechkeet an der Landschaft mat der [[Toskana]] och dacks ''Steiresch Toskana'' genannt gëtt.
Vun der Gesamtfläch vun Éisträich (83.871,1 [[Quadratkilometer|km²]]) entfält ongeféier e Véierel op Déif- an Hiwwellänner. Nëmmen 32 % leie méi déif wéi 500 m. 43 % vun der Landfläch bestinn aus Bësch.
'''Déi fënnef Grousslandschafte vun Éisträich''':
* Undeel un den [[Ostalpen]] (52.600 [[Quadratkilometer|km²]], 62,8 % vun der Staatsfläch)
* Undeel um [[Alpenvorland|Alpen]]- a [[Karpatenvorland]] (9.500 [[Quadratkilometer|km²]], 11,3 %)
* Virland am Osten, Undeel un de Randgebidder vun der [[Pannonescht Déifland|Pannonesche Déifland]] (9.500 [[Quadratkilometer|km²]], 11,3 %)
* [[Granit- a Gneisplateau]], Undeel vun de Mëttelbierger vun der [[Béimesch Mass|Béimescher Mass]] (8.500 [[Quadratkilometer|km²]], 10,2 %)
* Undeel vum [[Wiener Becken]] (3.700 [[Quadratkilometer|km²]], 4,4 %)
''déifste Punkt:'' Hedwighof (Gemeng [[Apetlon]] - [[Burgenland]]) 114 m
[[Fichier:Grossglockner from SW.jpg|thumb|[[Grossglockner]]]]
Déi zéng héchst Bierger vun Éisträich sinn:
{| {{Prettytable}}
|- bgcolor=#DDDDDD
!
! Numm
! Héicht
! Bierger
|-
|1.||[[Grossglockner]] ||3798 m||[[Hohe Tauern]]
|-
|2.||[[Wildspitze]] ||3774 m||[[Ötztaler Alpen]]
|-
|3.||[[Weisskugel]] ||3738 m||[[Ötztaler Alpen]]
|-
|4.||[[Grossvenediger]] ||3666 m||[[Hohe Tauern]]
|-
|5.||[[Hinterer Brochkogel]] ||3628 m||[[Ötztaler Alpen]]
|-
|6.||[[Hintere Schwärze]] ||3624 m||[[Ötztaler Alpen]]
|-
|7.||[[Similaun]] ||3599 m||[[Ötztaler Alpen]]
|-
|8.||[[Grosses Wiesbachhorn]] ||3564 m||[[Hohe Tauern]]
|-
|9.||[[Rainer Horn]] ||3560 m||[[Hohe Tauern]]
|-
|10.||[[Grosser Ramolkogel]] ||3550 m||[[Ötztaler Alpen]]
|}
==== Séien ====
[[Fichier:Leuchtturm-bei-podersdorf.jpg|thumb|[[Neusiedler Séi]] bei [[Podersdorf]]]]
De gréisste Séi ass den [[Neusiedler Séi]] am [[Burgenland]], dee mat ongeféier 77 % vu senger ganzer Fläch vun ''315 km²'' an Éisträich läit, gefollegt vum [[Atterséi]] mat ''46 km²'' an dem Traunséi mat ''24 km²'' an [[Ueweréisträich]]. Och de grousse [[Bodensee]] mat senge ''536 km²'' am [[Dräilännereck]] mat Däitschland (Freistaat [[Bayern]] a Land [[Baden-Württemberg]]) an der Schwäiz läit zu engem klengen Deel op éisträicheschem Staatsgebitt. Allerdéngs sinn d'Staatsgrenzen am Bodensee net genee bestëmmt.
Fir de Summertourismus an Éisträich hunn d'Séien nieft de Bierger déi gréisst Bedeitung, besonnesch d'[[Kärntner Séien]] an déi vum [[Salzkammergut]]. Déi bekanntst vun dëse Séie sinn de [[Wörtherséi]], de [[Millstätter Séi]], den [[Ossiacher Séi]] an de [[Weissenséi (Kärnten)|Weissenséi]]. Weider bekannt Séie sinn de [[Moundséi]] an de [[Wolfgangséi]] op der Grenz vu [[Salzburg]] mat [[Ueweréisträich]].
''Kuckt och:'' [[Lëscht vun de Séien an Éisträich]]
==== Flëss ====
De gréissten Deel vun Éisträich, 80.566 km², gëtt iwwer d'[[Donau]] an d'[[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]] entwässert, nëmme kleng Gebidder iwwer de [[Rhäin]] (2.366 km²) oder d'[[Elbe]] (918 km²) an d'[[Nordséi]].
Grouss Nieweflëss vun der Donau si (vu Weste no Osten):
* [[Lech]] an [[Inn]] (entwässeren [[Tiroul]]) mat [[Salzach]] (entwässert [[Salzburg (Bundesland)|Salzburg]], ausser de [[Lungau]] an Deeler vum [[Pongau]]);
* de [[Rhäin]] deen de gréissten Deel vum [[Vorarlberg]] entwässert, dann duerch de [[Bodensee]] leeft an da weider an d'[[Nordséi]];
* d'[[Ager]], [[Traun (Floss)|Traun]], [[Enns (Floss)|Enns]], [[Ybbs]], [[Erlauf (Floss)|Erlauf]], [[Traisen (Floss)|Traisen]], [[Wien (Floss)|Wien]], a [[Fischa]] entwässeren d'Gebidder vun [[Ueweréisträich]], [[Nidderéisträich]] a [[Wien]] déi südlech vun der Donau leien;
* déi [[Grouss Mühl|Grouss]] a [[Kleng Mühl]], [[Rodl]] an [[Aist]], de [[Kamp (Floss)|Kamp]], [[Göllersbaach]] a [[Russbaach (Floss an Nidderéisträich)|Russbaach]], souwéi [[Thaya]] a [[March (Floss)|March]] op der Ostgrenz entwässeren d'Gebidder vun [[Ueweréisträich]] an [[Nidderéisträich]] déi nërdlech vun der Donau leien;
* d'[[Lainsitz]], déi zwar net wéinst hirer Gréisst sou eng grouss Bedeitung huet, ass deen eenzegen éisträichesche Floss deen iwwer [[Tschechien]] an d'[[Elbe]] leeft.
D'[[Mur]] entwässert de [[Salzburg (Bundesland)|Salzburger]] [[Lungau]], d'[[Steiermark]] a leeft a [[Kroatien]] an d'[[Drau]], déi [[Kärnten]] an [[Osttiroul]] entwässert. D'Drau leeft a [[Kroatien]] an d'[[Donau]].
=== Klima ===
[[Fichier:Klapotetz.jpg|thumb|[[Klapotetz]] an der [[Südsteiermark]]]]
D'éisträichescht Klima ass gekennzeechent vun der Wiesselwierkung vum [[Ozeanescht Klima|ozeanesche Klima]] mam [[Kontinentalt Klima|kontinentalen]], respektiv [[Pannonescht Klima|Pannonesche Klima]]. Duerch d'Eegenheete vun dëse Klimatyppen ass den Oste vun Éisträich duerch kal Wanteren a waarm Summere gepräägt an et fält ganzjäreg nëmme méisseg Néierschlag. De Weste vum Land ënnerläit an der Reegel manner strenge Gesetzer, de Wanter ass meeschtens méi mëll an de Summer éischter waarm. Hei leien och d'Géigende mam héchsten Néierschlag. Duerch d'geographesch Lag kënnt et och nach zu enger weiderer Klimazon, d'[[Alpint Klima]], wat an de Bierger de Wanter méi streng wéi am Osten dee méi déif läit, ausfale léisst. Eng aner Charakteristik sinn déi geleeëntlech Nord- a Südaflëss, déi engersäits polar Keelt, anerersäits [[Sahara]]stëbs mat sech brénge kënnen.
Ganz allgemeng gëtt Éisträich dem [[Mëtteleuropäescht Iwwergangsklima|mëtteleuropäeschen Iwwergangsklima]] zougerechent, mat Rücksicht op d'Alpen am Zentrum an am Westen an d'[[Pannonescht Déifland]] am Osten.
==== Temperaturen ====
Wann e stabilt Héich aus dem Oste wierkt ''(Idealfall „[[Omega-Héich]]“ an der Form vum leschte Buschtaf aus dem griicheschen Alphabet)'' kann ee mat laangem Sonneschäi rechnen, an enger Hëtzt déi bis zu 2 Wochen dauert. Am Wanter bewierkt dëst Héich Sonn a Keelt (bis -20 °C). D'Sonn schéngt ongeféier 10 bis 20 Prozent méi laang wéi zum Beispill an [[Däitschland|Norddäitschland]].
D'Hëtztperiod geet vu Mëtt Oktober bis Mëtt Abrëll a verursaacht en héijen Energieverbrauch.
* Déifst Temperaturen déi an Éisträich gemooss goufen: [[Observatoire Sonnblick]], -37,2 °C (1. Januar 1905); [[Zwettl-Niederösterreich|Zwettl]] (NÖ), -36,6 °C (11. Februar 1929)
* Héchst Temperatur déi an Éisträich gemooss gouf: [[Dellach im Drautal]] (K), + 39,7 °C (27. Juli 1983)
==== Néierschlag ====
Well d'ozeanescht Klima vu Westen no Oste méi schwaach gëtt, hëlt och den Néierschlag an der selwechter Richtung of. Sou sinn zu [[Wien]] d'Néierschléi nëmmen nach hallef sou héich wéi zu [[Salzburg]], an an den ëstlechen a südëstlechen Deeler vum Land mécht sech d'pannonescht [[Kontinentalklima]] bemierkbar, wat deelweis am südleche Séiegebitt [[mediterran]] beaflosst gëtt.
Ganzjäreg zeechne sech d'Gebidder laanscht den [[Alpenkamm]] duerch héich Néierschléi aus, well bei Déifdrocklage fiicht Loftstréim aus dem Norden oder Süden opgestaut an als Néierschlag ofgebaut ginn. Dëst bewierkt am Wanter grouss Schnéimassen an de Bierger an Däller, souwéi an den Nord- respektiv Südstaugebidder, am Summer awer kënne grouss Masse vu Reen [[Mure]]n an Iwwerschwemmunge bewierken. Den héchsten Néierschlag fënnt een am [[Alpenvorland]] souwéi am [[Tirouler Ënnerland]], an der [[Ausserfern]] an dem [[Bregenzer Bësch]]. Do fale bis zu 3.000 mm Reen oder Schnéi pro Joer (Duerchschnëtt 900 mm).
Am Fréijoer an am Hierscht ass vu Schnéi bis zu grousser Wäermt alles méiglech. Well d'Dagestemperaturen am Juli an am August net seele bis oder iwwer 30 °C klammen an d'Loftfiichtegkeet meeschtens relativ héich ass, kënnt et dacks zu der Bildung vu Quellwolleken an duerch den Alpestau zu Donnerwiederen.
An de leschte Jore war Éisträich, sou wéi seng Nopeschlänner, heefeg Affer vu Wiederkapriolen, déi vu villen Experten op eng Klimaerwiermung zeréckgefouert ginn (d'Duerchschnëttstemperature gi permanent no uewe verbessert). Duerch hefteg Reefäll gouf et méi wéi eng Kéier schlëmm Iwwerschwemmungen a [[Mure|Vermurungen]], déi och Doudesaffer gefuerdert hunn. Geleeëntlech koum et zu [[orkan]]aartege Stierm a gewaltege Schnéifäll, déi dozou gefouert hunn, datt vill Uertschafte vun der Baussewelt ofgeschnidde gi sinn, an d'Zuel vun de [[Lawine]]n zougeholl huet.
=== Bundeslänner ===
[[Fichier:Bundesländer Österreich.png|thumb|200px|Éisträichesch Bundeslänner]]
Déi néng éisträichesch Bundeslänner sinn a 84 Bezierker an a 15 Statutarstied opgedeelt. D'Bezierker sinn a Gemengen agedeelt.
{| {{Prettytable}}
|- bgcolor=#DDDDDD
!
! style="padding-left: 1em" | Bundesland
! style="padding-left: 1em" | Haaptstad
! style="padding-left: 1em; text-align: center" | Bevëlkerung
! style="padding-left: 1em; text-align: centert" | Fläch<br>a km²
! style="padding-left: 1em; text-align: center" | Bevëlker-<br>ungsdicht -<br>an [1/km²]
! style="padding-left: 1em; text-align: center" | Stied
! style="padding-left: 1em; text-align: center" | aner<br>Gemengen
|-
| style="padding-left: 1em" | 1.
| style="padding-left: 1em" | [[Burgenland]]
| style="padding-left: 1em" | [[Eisenstadt]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 276.419
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 3.965
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 69,7
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 13
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 158
|-
| style="padding-left: 1em" | 2.
| style="padding-left: 1em" | [[Kärnten]]
| style="padding-left: 1em" | [[Klagenfurt]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 559.440
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 9.536
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 58,7
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 17
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 115
|-
| style="padding-left: 1em" | 3.
| style="padding-left: 1em" | [[Nidderéisträich]]
| style="padding-left: 1em" | [[St. Pölten]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 1,552.848
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 19.178
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 81,0
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 74
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 499
|-
| style="padding-left: 1em" | 4.
| style="padding-left: 1em" | [[Ueweréisträich]]
| style="padding-left: 1em" | [[Linz]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 1,387.086
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 11.982
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 115,8
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 29
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 416
|-
| style="padding-left: 1em" | 5.
| style="padding-left: 1em" | [[Salzburg (Land)|Salzburg]]
| style="padding-left: 1em" | [[Salzburg]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 521.238
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 7.154
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 72,9
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 10
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 109
|-
| style="padding-left: 1em" | 6.
| style="padding-left: 1em" | [[Steiermark]]
| style="padding-left: 1em" | [[Graz]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 1,190.574
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 16.392
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 72,6
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 34
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 509
|-
| style="padding-left: 1em" | 7.
| style="padding-left: 1em" | [[Tiroul]]
| style="padding-left: 1em" | [[Innsbruck]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 683.317
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 12.648
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 54,0
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 11
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 268
|-
| style="padding-left: 1em" | 8.
| style="padding-left: 1em" | [[Vorarlberg]]
| style="padding-left: 1em" | [[Bregenz]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 356.590
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 2.601
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 137,1
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 5
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 91
|-
| style="padding-left: 1em" | 9.
| style="padding-left: 1em" | [[Wien]]
| style="padding-left: 1em" | [[Wien]]
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 1,631.082
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 415
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 3.831,9
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 1
| style="padding-left: 1em; text-align: right" | 0
|-
|}
=== Stied ===
[[Fichier:T-mobil center wien.jpg|180px|thumb|[[Wien]] A23]]
[[Fichier:SalzburgerAltstadt02.JPG|180px|thumb|[[Salzburg]]er Alstad]]
[[Fichier:Bregenz pano 1.jpg|180px|thumb|[[Bregenz]] a [[Bodensee]]]]
Dat mat Ofstand gréisst Siidlungsgebitt an Éisträich ass d'Metropolregioun [[Wien]] mat enger Awunnerzuel vun 2.853.903 ''(Stand 1. Januar 2019)''<ref>[http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/submitViewTableAction.do Bevölkerung am 1. Januar nach breite Altersgruppe, Geschlecht und Metropolregionen] op europa.eu, gekuckt de 25. Abrëll 2020</ref>. Domat konzentréiert sech e Véierel vun der Bevëlkerung vum Land an der Haaptstadregioun. An Éisträich hu ronn 200 [[Lëscht vun den éisträichesche Gemengen|Gemengen]] d'[[Stadrecht]]. E grousse Problem, virun allem a wirtschaftlech schwaache Géigenden ass d'Auswanderung vun der ländlecher Bevëlkerung an d'Stied.
''Fir eng Oplëschtung vun alle Stied, sou wéi de grousse Stadregiounen, kuckt:'' [[Lëscht vun de Stied an Éisträich]]
==== Distanzen (Loftlinn) ====
* [[Wien]] - [[Bregenz]] 505 km
* Wien - [[Innsbruck]] 390 km
* Wien - [[Salzburg]] 253 km
* Wien - [[Linz]] 155 km
* Wien - [[Graz]] 148 km
* Wien - [[Bratislava]] (SK) 55 km
* Salzburg - [[München]] (D) 116 km
* Wien - [[Berlin]] (D) 530 km
* [[Wien]] - [[Budapest]] (H) 255 km
* [[Bregenz]] - [[Paräis]] (F) 568 km
* [[Villach]] - [[Triest]] ([[Mëttelmier]]) (I) 109 km
* [[Graz]] - [[Maribor]] (SLO) 70 km
== Politik ==
== Ekonomie ==
== Bevëlkerung a Sprooch ==
=== Bevëlkerungsentwécklung ===
[[Fichier:Austria-demography.png|thumb|Bevëlkerungsentwécklung x1000]]
Déi éischt Vollekszielung, déi den haitege Krittären entsprécht, gouf an de Joren [[1869]]/[[1870]] an Éisträich-Ungarn duerchgefouert. Zanter mam Zielen ugefaange gouf, ass d'Awunnerzuel um Gebitt vum haitegen Éisträich bis virum Éischte Weltkrich (leschten Zielung virum Krich [[1913]]) an d'Luucht gaangen. Bis zum Zesummebroch vun [[Éisträich-Ungarn]] war de staarke Wuesstem an der Bevëlkerung um Gebitt vum haitegen Éisträich zu engem groussen Deel op Zouwanderungen an de [[Krounlänner]] zeréckzeféieren, déi sech an de Groussstied, a virun allem zu [[Wien]], néiergelooss hunn. Bei der éischter Zielung nom Krich war d'Bevëlkerung ëm 347.000 zeréckgaangen. Mä schonn [[1920]] war d'Zuel nees ëm 35.000 Persounen an d'Luucht gaangen, an huet dat bis [[1935]] bäibehalen. Tëscht [[1934]] an 1935 war den Zouwuess nëmmen nach 1.000 Persounen, an tëscht 1935 an [[1936]] ass d'Zuel fir d'éischt Kéier zanter dem Éischte Weltkrich nees erofgaangen, nämlech ëm ronn 3.000 Persounen. D'Bevëlkerungszuel ass bis [[1939]] weider erofgaangen, déi lescht Zielung virum [[Zweete Weltkrich]] huet 6.653.000 Persoune gezielt. Dëst ass e Réckgank vun 108.000 Mënschen am Verglach zum héchste Stand vu 6.761.000 am Joer 1935. Wéi 1946 déi éischt Awunnerzuelen nom Enn vum Krich op der Grondlag vun de [[Liewensmëttelkaart]]en ermëttelt goufen, konnt eng Awunnerzuel vu ronn 7.000.000 notéiert ginn, wat en neien Héichpunkt ausgemaach huet - trotz de grousse Verloschter am Krich.
{| {{Prettytable-R}}
|-
! colspan="2" bgcolor="#EFEFEF" align="center"| Bevëlkerungs-<br>entwécklung
|-
! align="center"| Datum!! align="right"| Awunner
|-
| align="center"| ëm 1527 || align="right"| 1.500.000
|-
| align="center"| ëm 1600 || align="right"| 1.800.000
|-
| align="center"| ëm 1700 || align="right"| 2.100.000
|-
| align="center"| 1754 || align="right"| 2.728.000
|-
| align="center"| 1780 || align="right"| 2.970.000
|-
| align="center"| 1790 || align="right"| 3.046.000
|-
| align="center"| 1800 || align="right"| 3.064.000
|-
| align="center"| 1810 || align="right"| 3.054.000
|-
| align="center"| 1821 || align="right"| 3.202.000
|-
| align="center"| 1830 || align="right"| 3.476.500
|-
| align="center"| 1840 || align="right"| 3.649.700
|-
| align="center"| 1850 || align="right"| 3.879.700
|-
| align="center"| 1857 || align="right"| 4.075.500
|-
| align="center"| 1870 || align="right"| 4.520.000
|-
| align="center"| 1880 || align="right"| 4.941.000
|-
| align="center"| 1890 || align="right"| 5.394.000
|-
| align="center"| 1900 || align="right"| 5.973.000
|-
| align="center"| 1910 || align="right"| 6.614.000
|-
| align="center"| 1913 || align="right"| 6.767.000
|-
| align="center"| 1919 || align="right"| 6.420.000
|-
| align="center"| 1930 || align="right"| 6.684.000
|-
| align="center"| 1939 || align="right"| 6.653.000
|-
| align="center"| 1951 || align="right"| 6.935.000
|-
| align="center"| 1961 || align="right"| 7.086.000
|-
| align="center"| 1971 || align="right"| 7.500.000
|-
| align="center"| 1981 || align="right"| 7.569.000
|-
| align="center"| 1991 || align="right"| 7.755.000
|-
| align="center"| 2001 || align="right"| 8.043.000
|-
| align="center"| 2004 || align="right"| 8.175.000
|-
|2010
|8.351.643
|-
|2019
|8.858.775
|-
|}
Bis 1953 ass d'Awunnerzuel weider erofgaangen, ëm ronn 672.000 op 6.928.000 Persounen. Mä et goung nees biergop, an en neien Héchststand gouf am Joer [[1974]] erreecht, wéi 7.599.000 Persounen an Éisträich gelieft hunn. An de follgende sechs Joer ass d'Bevëlkerung - mat Ausnam vum Joer [[1976]] - nees liicht zeréckgaangen, an 1980 gi 7.549.000 Persoune gezielt. Um Ufank vun den [[1980|80er]] Joren hu sech Zouwuess a Réckgang ofgewiesselt, bis 1987 d'Bevëlkerung nees wierklech an d'Luucht gaangen ass. Zanter den [[1990|90er]] Joren ass d'Awunnerzuel weider eropgaangen, an um Enn vum Joer [[2004]] goufen 8.175.000 Awunner gezielt.
=== Liewenserwaardung ===
Déi duerchschnëttlech [[Liewenserwaardung]] an Éisträich steet zur Zäit (2005) bei de Fraen 82,1 Joer a bei de Männer 76,4 Joer (am Verglach 1971: 75,7 Fraen an 73,3 Männer). D'[[Kannerstierflechkeet]] steet bei 0,45 %.
=== Sprooch ===
[[Däitsch]] ass d'Amts- a Mammesprooch vun ongeféier 98 % vun der éisträichescher Bevëlkerung. Et gëtt zwar keng ''éisträichesch Héichsprooch'', mä déi éisträichesch Variant vum
[[Houdäitsch]]e weist dach verschidden Ofwäichunge vun de Varianten, déi an aneren däitschsproochege Länner benotzt ginn. Dës sinn am [[Éisträichescht Wierderbuch|Éisträichesche Wierderbuch]] zesummegefaasst a stinn iwwer dem [[Duden]] als amtlecht Reegelwierk. Déi däitsch Sprooch gëtt villfach a Form vun engem vun de villen [[uewerdäitsch]]en [[Dialekt]]er geschwat, déi zu de Mondartfamille vum
* [[Alemannen|Alemanneschen]] (geschwat zu [[Vorarlberg]] souwéi dem Tirouler [[Ausserfern]]) a
* [[Bairesch]]e (geschwat an allen anere Bundeslänner) gehéieren. Siwe Milliounen Éisträicher schwätzen ee mëttel- oder südbaireschen Dialekt.
Donieft gi slawesch an aner Sprooche vun [[autochthon]]e Mannerheete geschwat. Déi al [[burgenlandkroatesch]], [[sloweenesch]] an [[ungaresch]] Deeler vun der Bevëlkerung an Éisträich hunn en Usproch op Schoulunterrecht an der Mammesprooch an op den Amtsweeër. Burgenlandkroatesch a Sloweenesch sinn zousätzlech Amtssproochen an de Verwaltungs- a Geriichtsbezierker vun der Steiermark, vum Burgenland a Kärnten mat kroatescher oder sloweenescher, respektiv gemëschter Bevëlkerung.
An de Gemengen [[Oberpullendorf]], [[Oberwart]], [[Rotenturm]] an [[Unterwart]] ass Ungaresch nieft Däitsch eng gläichberechtegt Amtssprooch.
Och déi al [[Roma]]-Bevëlkerung huet hir eege Sprooch.
Ausserdeem liewen 35.000 [[Jéiner|Jéinen]] an Éisträich, wouvun awer nëmmen nach 3.500 ëmmer op der Rull sinn. Si goufen an den 1960er Joren am Burgenland, am [[Mühlviertel]], am [[Waldviertel]], um [[Hausruck]], an den [[Doudeg Bierger|Doudege Bierger]], an de [[Seetaler Alpen]] a [[Fischbacher Alpen]] ugesidelt.
== Kultur ==
Éisträich ass international als grouss Kulturnatioun bekannt a bréngt seng grouss Traditioun an alle kulturelle Beräicher virun allem mat der Liewensweis vu sengen Awunner, der [[Architektur]] de Kuckeswäerte Plazen a sengem zum Ausdrock. Stéchwierder wéi ''Wiener Kaffeehauskultur'' a ''Kabarettszen'' si fir Éisträich geneesou typesch wéi de beléifte Wantersport, de Flair vu senge Stied a Begrëffer wéi ''Heuriger'' oder ''Festspiller''. Vill Bauwierker an Éisträich zielen zum [[UNESCO]] [[Weltierwen|Weltkulturierwen]]. Am Joer [[2003]] war [[Graz]] Kulturhaaptstad vun Europa. Fir d'Verbreedung vun der éisträichescher Kultur am Ausland ass d'[[Éisträichescht Kulturforum]] zoustänneg.
=== Perséinlechkeeten ===
[[Fichier:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|thumb|[[Wolfgang Amadeus Mozart]]]]
D'Länner vum fréieren Habsburgerräich hunn eng Rei Kënschtler aus alle kulturelle Beräicher ervirbruecht, virun allem an der [[Musek]]. Zu de berüümtste Komponiste vun hirer Zäit zielen ënner anerem de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], de [[Joseph Haydn]], de [[Franz Schubert]], den [[Anton Bruckner]] an de [[Johann Straus (Papp)|Johann Strauss]], deen als ee Grënner vum [[Wiener Walzer]] gëllt. Dëser Traditioun sinn am Rayon vun der [[klassesch Musek|klassescher Musek]] och vill berüümten [[Dirigent]]e wéi [[Erich Kleiber]], [[Herbert von Karajan]], [[Karl Böhm]] oder [[Nikolaus Harnoncourt]] nogaangen.
Aus dem haitegen Éisträich hu Sänger wéi [[Peter Alexander]], Hans Hölzl alias [[Falco]] an [[Udo Jürgens]] an de leschte Joerzéngte geneesou eng international Bekanntheet erreecht wéi d'Museker [[Joe Zawinul]] an [[Friedrich Gulda]].
Zu de bekanntsten (al-)éisträichesche Schrëftsteller ziele [[Franz Grillparzer]], [[Joseph Roth]], [[Johann Nestroy]], [[Robert Musil]], [[Karl Kraus]], [[Friedrich Torberg]], [[Felix Mitterer]], [[Thomas Bernhard]] a [[Peter Handke]], wéi och d'[[Bertha von Suttner]] déi [[1905]] de Friddensnobelpräis krut, an d'[[Elfriede Jelinek]] (Literaturnobelpräis 2004). Zu de bekanntste Schrëftsteller vun den éisträichesche Volleksgruppen zielen [[Janko Ferk]], [[Gustav Janus]] a [[Florjan Lipus]], dee vum Peter Handke op Däitsch iwwersat gouf.
An de Sparte Film an Theater sinn ënner anerem [[Max Reinhardt]], [[Karl Farkas]], [[Curd Jürgens]], [[Maximilian Schell]], [[Romy Schneider]], [[Senta Berger]], [[Oskar Werner]], [[O. W. Fischer]], [[Otto Schenk]], [[Klaus Maria Brandauer]], [[Martin Kusej]] berüümt. Bekannt Filmregisseure ware respektiv sinn ë. a. [[Erich von Stroheim]], [[Billy Wilder]], [[Fritz Lang]], [[Josef von Sternberg]], [[Otto Preminger]], [[Robert Dornhelm]], [[Michael Haneke]], [[Ulrich Seidl]], [[Hans Weingartner]].
=== Film an Theater ===
D'éisträichescht Filmwiesen zielt ëm [[1900]] zu de weltwäit aktiivsten. Éisträichesch [[Stommfilm]]er goufe weltwäit exportéiert. D'Bedeitung vun der Filmindustrie, déi am Wuesstem war, huet allerdéngs nom [[Éischte Weltkrich]] ofgeholl, a koum zu engem absolutten Déifpunkt am [[Zweete Weltkrich]]. Duerno gouf haaptsächlech fir den éisträicheschen an däitschsproochege Maart produzéiert. An de spéiden [[1960]]er Jore koumen eng sëlleg [[Heimatfilm]]er op de Maart, wou Schauspiller wéi [[Peter Alexander]], [[Gunther Philipp]], [[Marika Rökk]] oder [[Hans Moser]] am ganze Land beléift waren. E wesentleche Regisseur, deem seng Carrière iwwer 50 Joer gedauert huet, war de [[Franz Antel]].
An den [[1980]]er-Jore sinn eng Partie Kultserie wéi ''[[Ein echter Wiener geht nicht unter]]'' oder ''[[Kottan ermittelt]]'' entstanen. Och Televisiounsshowe waren deemools beléift a Moderatore wéi [[Heinz Conrads]] waren Liblinge vun der Natioun. An den 1980er Jore gouf och de [[Karl Moik]] mat senger Sendung ''[[Musikantenstadl]]'' am ganzen däitschsproochege Raum bekannt.
An de leschte Joren huet sech ëmmer méi eng Zort ''Neien Éisträichesche Film'' entwéckelt. Meeschtens sinn et jonk a knapps bekannt Regisseuren a Schauspiller, déi kreativ Filmer mat dacks sozial- oder gesellschaftskriteschen Inhalt dréinen. International gëtt dëst ëmmer méi bekannt, a sou muncher konnt schonn e Filmpräis mat heem huelen. Verhale kann een op dësem Gebitt [[Michael Haneke]] (''[[Die Klavierspielerin]]'', ''[[Caché]]''), [[Ulrich Seidl]] (''[[Hundstage]]''), [[Barbara Albert]] (''[[Nordrand]]''), [[Michael Glawogger]] (''[[Slumming]]''), [[Jessica Hausner]] (''[[Hotel (Film)|Hotel]]''), [[Wolfgang Murnberger]] (''[[Silentium]]''), [[Paul Rosdy]], [[Stefan Ruzowitzky]] (''[[Anatomie (Film)|Anatomie]]'') oder [[Hans Weingartner]] (''[[Die fetten Jahre sind vorbei]]'').
De [[Stefan Ruzowitzky]] huet 2008 mat sengem Film [[Die Fälscher (Film)|Die Fälscher]] den [[Oscar]] fir de beschte friemsproochege Film gewonnen. Dat war och den éischten a bis elo eenzegen Auslandsoscar, deen an Éisträich gaangen ass.
E besonnesche kulturelle Stellewäert huet an Éisträich d'[[Kabarett]]-Zeen. Bekannt Kabarettiste sinn ënner anerem [[Lukas Resetarits]], [[Josef Hader]], [[Alfred Dorfer]], [[Roland Düringer]] an [[Alf Poier]].
==== Festspiller ====
* [[Bregenzer Festspiller]]
* [[Carinthesche Summer]]
* [[Opernfestspiller St. Margarethen]]
* [[Salzburger Festspiller]]
* [[Séifestspiller Mörbisch]]
* [[styriarte]]
* [[Tirouler Festspiller Erl]]
=== Literatur ===
{{Haaptartikel|Éisträichesch Literatur}}
=== Musek ===
[[Fichier:Bruckner erhaelt Diplom.png|thumb|Anton Bruckner]]
Éisträich ass virun allem fir seng grouss [[Komponist]]e vun de leschte Joerhonnerte bekannt. Besonnesch d'18. an d'19. Joerhonnert waren a musikalescher Hisiicht eng Epoch déi gepräägt huet, wéi sech ënner de Komponisten déi hei gewierkt hunn ([[Ludwig van Beethoven|Beethoven]], [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]], [[Franz Schubert|Schubert]], [[Joseph Haydn]] uvm.) d'Stilrichtung vun der [[Wiener Klassik]] entwéckelt huet. [[Wien]] war deemools eng Haaptstad vun der Musek - besonnesch duerch den Haff vun de Regenten an der Dynastie vun den [[Habsburger]]. Wien deemools an der Musek en Numm hat, huet zu Wien Concerte ginn. Wärend d'Musek vun der Wiener Klassik meeschtens als Ënnerhalung an am Optrag vum Adel gespillt gouf, huet sech d'Musek am 19. Joerhonnert och fir d'Biergertum opgemaach. Do goufen d'Wierker vun der Strauss-Dynastie - wéi [[Johann Strauss (Papp)|Johann Strauss]]' ''[[Radetzkymarsch]]'' oder d'''Tritsch Tratsch Polka'' vu sengem [[Johann Strauss (Jong)|Jong]], déi gär op Baler wéi dem [[Wiener Opernball]] gespillt ginn - populär an hunn och haut nach nieft der Wiener Klassik eng wichteg Plaz. An der zweeter Hallschent vum 19. Joerhonnert hunn och déi grouss [[Sinfonie|Sinfoniker]] [[Anton Bruckner]] a [[Johannes Brahms]] zu Wien gewierkt. Ëm d'Joerhonnertwenn gouf d'éisträichescht Musekliewe vu Komponiste wéi [[Gustav Mahler]] (Dirigent vun der Wiener Haffoper 1897-1907), [[Alexander von Zemlinsky]], [[Franz Schmidt]] a [[Joseph Marx]] markéiert. E bedeitenden Afloss op d'Musek vun der [[Moderne]] hunn d'Komponiste vun der Neier Wiener Schoul gehat, virun allem [[Arnold Schönberg]], [[Anton Webern]] an [[Alban Berg]].
=== Vollekskultur a Bräich ===
* [[Éisträichesche Volleksdanz]]
Traditionell gëtt [[Silvester]] um Hallefnuecht, nodeem d'Pummerin (Klack vum Stephansdoum) gelaud gouf, dat neit Joer mat engem [[Donauwalzer]] begréisst.
=== Éisträichesch Iesskultur ===
[[Fichier:Sachertorte DSC03027.JPG|thumb|[[Sachertorte]]]]
{{Méi Info 2|Éisträichesch Kichen|Wiener Kichen}}
Éisträich ass bekannt fir seng grouss Auswiel un traditionelle Platen a Mielspeisen. Zu de bekanntste Plate gehéiert de berüümte [[Wiener Schnitzel]], d'Tirouler Speckkniddelen, den [[Tafelspitz]], d'Kärntner Kasnudeln an all Zorte vu [[Kniddel]]en. Zu de berüümteste Séissegkeeten zielt virun allem d'[[Mozartkugel]], d'[[Sachertorte]], d'[[Linzertorte]], [[Salzburger Nockerln]] a verschidde Strudelvariatiounen.
=== Sport ===
==== Wantersport ====
==== Summersport ====
==== Veräinssport ====
==== International Sportveranstaltungen ====
=== Kuckeswäertes ===
== Infrastruktur ==
== Kuckt och ==
* [[Piz Buin]]
== Literatur ==
* Schubert, M. & S. Hamen, 2023. ''Ősterreich und Luxemburg im Dialog.'' [[Éditions Guy Binsfeld|éditions guy binsfeld]]. 239 S. ISBN 978-2-919822-04-1. [Am Impressum: Melitta Schubert, éisträichesch Ambassadrice zu Lëtzebuerg].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.austria.gv.at/ Websäit vun der éisträichescher Regierung]
* [https://web.archive.org/web/20050309000512/http://www.parlament.gv.at/portal/page?_pageid=607,78626&_dad=portal&_schema=PORTAL Websäit vum éisträichesche Parlament]
* [http://www.ostarrichi.org/ En Dictionnaire Éisträichesch-Däitsch]
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Referenzen an Notten}}
{{DEFAULTSORT:Eistraich}}
[[Kategorie:Éisträich| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
53l32o17lko9vgk7exh8wzi8h3sqw2o
Estland
0
6569
2690040
2689703
2026-08-07T20:26:27Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690040
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Eesti Vabariik
| Fändel = Flag of Estonia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Estland
| Wopen = Coat of arms of Estonia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Estland
| National Devise =
| Kaart = EU-Estonia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Estnesch]]
| Haaptstad = [[Tallinn]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 45 226
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 4,6
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 30,29
| Onofhängegkeet = [[24. Februar]] [[1918]] (deklaréiert),<br>
[[20. August]] [[1991]] (erëmkritt)
| Nationalfeierdag = [[24. Februar]]
| Nationalhymn = [[Mu isamaa, mu õnn ja rõõm]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/9/91/EstoniaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2 (+3 am Summer)
| Internet TLD = [[.ee]]
| Telefonsprefix = +372
| Notizen =
| Extra Bild = Un-estonia.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Estland''', offiziell d''''Republik Estland''' ([[estnesch]]: ''Eesti Vabariik'') ass e Staat am nordëstlechen [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Direkt Nopeschlänner sinn am Oste [[Russland]] an am Süde [[Lettland]]. Estland läit um [[Baltescht Mier|Baltesche Mier]], dat dann och zum Norden ([[Finnesche Golf]]) a Westen hin d'Grenz mécht. Nieft dem Festland gehéieren nach eng 1500 Inselen zu der Republik. [[Saaremaa]] an [[Hiiumaa]], déi zwou gréisst dovun, spären den direkte Wee vum Baltesche Mier an d'[[Rigaer Bucht]].
Haaptstad an anengems och gréisst Stad am Land ass [[Tallinn]] (fréier [[Reval]] genannt). Tallinn läit, vum Mier getrennt, knapps 85 km südlech vun der finnescher Haaptstad [[Helsinki]] ewech. Estland a [[Finnland]] si sech net nëmme geographesch no, mä hunn och sproochlech a kulturell vill Enges.
== Geographie ==
Estland läit am nërdleche [[Baltikum]], woubäi d'Opdeelung vun der ganzer Regioun ëmstridden ass a se net just vu geographesche Facteuren, mä och vun historeschen, kulturellen a politeschen Aspekter beaflosst gëtt. De Baltikum gëtt deels zu Nordeuropa, Mëtteleuropa, Osteuropa an zu Nordosteuropa gezielt. Flächeméisseg ass d'Land mat 45.228 {{Km²}} liicht méi grouss wéi [[Dänemark]] (43.094 km²).
D'Land charakteriséiert sech duerch eng hiwweleg [[Bësch|Bëschlandschaft]] mat ville [[Séi|Séien]] a [[Mouer (Biotop)|Moueren]], mat enger duerchschnëttlecherHéicht vun nëmme 50 Meter. Déi héchst Plaz vum Land, de [[Suur Munamägi]] (318 Meter), läit am Südoste vum Land. De gréisste Séi ass de ''Peipsi-Pihkva järv'' ([[Peipusséi]]).
Estland huet 2.317 Inselen<sup>(Stand 2024)</sup>, vun deenen der 19 bewunnt sinn; déi gréisst si [[Saaremaa]] an [[Hiiumaa]].
Déi ganz Küst huet eng Längt vun 3.794 Kilometer, mat verschiddene Golfen (z. B. dee vu Riga an dem Finnesche Golf) a [[Mieerengt]]en.
== Geschicht ==
Estland war kuerz Zäit, tëscht den zwéi Weltkricher, vun [[1918]] bis [[1940]] onofhängeg, mä gouf dunn 1940, gradewéi Lettland a [[Litauen]] - déi [[Zwee|zwéin]] aner [[Baltikum|baltesch Staaten]] - vun der [[Sowjetunioun]] annektéiert déi dunn d'[[Estnesch Sozialistesch Sowjetrepublik]] (SSR) draus gemaach hunn. Zanter dem August 1991 ass d'Land nees en onofhängege Staat.
Den [[2. Abrëll]] [[2004]] gouf Estland Member an der [[NATO]]<ref>{{Citation|URL=https://www.merkur.de/politik/vor-20-jahren-groesste-erweiterung-der-nato-zr-92918740.html|Titel=Vor 20 Jahren: Größte Erweiterung der Nato|Gekuckt=22.07.2025|Datum=28.03.2024|Wierk=www.merkur.de|Sprooch=de|archivedate=2024-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406014834/https://www.merkur.de/politik/vor-20-jahren-groesste-erweiterung-der-nato-zr-92918740.html}}</ref> an nëmme kuerz drop, den [[1. Mee]], an d'[[Europäesch Unioun]] opgeholl. Den 21. Dezember 2007 ass et dem [[Schengen-Raum]] bäigetrueden. 2010 gouf et Member vun der [[OECD]], an den 1. Januar 2011 vun der [[Eurozon]].<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/90527.html|Titel=An Estland soen se der Kroun "Äddi", an dem Euro "Moien"|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Politik ==
[[Fichier:Estonian parliament building.jpg|left|thumb|300px|D'Gebai vum estnesche Parlament, dem [[Riigikogu]].]]
Dat haitegt Estland besteet aus der fréierer [[Gouvernemt Estland|Ostséiprovenz Estland]] déi vu 1710 bis 1918 zum russesche Räich gehéiert huet, an aus dem nërdlechen Deel vu [[Livland]].
D'Uewerschicht vun de Staatsbierger a Landbesëtzer war däitschsproocheg a bis 1885 war [[Däitsch]] d'Sprooch déi an de Schoulen enseignéiert gouf, an déi administrativ Sprooch. Wéinst der Russifizéierungscampagne vun der russesch-zaristescher Regierung huet dat [[Russesch]]t, d'Däitsch an där Funktioun ofgeléist. Wéinst dem Sträit mat Russland gouf dat awer am [[21. Joerhonnert]] erëm geännert an elo ass [[Englesch]] déi zweet offiziell Sprooch. D'Sprooch gëtt staark gefërdert. Nieft der Educatioun, gëtt och vill Wäert op d'Fërderung vum Englesche geluecht andeems vill{{wéi vill?}} Tëleessenderen op Englesch sinn.
Zanter 1988 gouf dru geschafft, d'Souveränitéit vun Estland erëm hiergestallt, an am August 1991 huet d'Land sech vun der [[Sowjetunioun]] lassgeléist.
Den 18. Mee 2005 ass zu Moskau e Grenzvertrag mat de Russen ënnerschriwwe ginn. Déi Verzögerung houng mat der Weigerung vum [[Wladimir Wladimirowitsch Putin|President Putin]] zesummen, fir d'estnesch Siicht vun der Annexioun vun 1940 an de [[Traité vun Dorpat]] vun 1920 z'akzeptéieren. De 27. Juni 2005 huet Russland d'Ënnerschrëft awer erëm zeréckgezu well se net mam Entworf vun der Preambel vun der estnescher Säit d'accord war. Dat well op d'Aggressioune vun der Sowjetunioun géint Estland an déi joerzéngtelaang Besatzung higewise gouf. Domat ass d'Fro vun de russesch-estnesche Grenzen nach ëmmer net gekläert.
{{Update}}
D'Este si frou iwwer d'Weiderentwécklung vun der Technik an hirem Land, nodeem si laang zeréck bliwwe sinn. An Estland ass et quasi zu enger elektronescher Revolutioun komm: 93 % vun der Bevëlkerung haten 2004 en [[Handy]] a per Gesetz garantéiert de Staat den Zougang zum [[Internet]]. Wie keen eegene [[Computer]] huet, däerf gratis op engem vu ronn 700 ëffentleche Bornen an de Postbureauen oder [[Bibliothéik]]en op den Internet. Och an all Schoul muss den Internetzougank assuréiert sinn. Déi Reegelung ass eemoleg an [[Europa (Kontinent)|Europa]].
D'Duerchschnëttsléin vun den Este leie bei 812,70 €, zum Verglach: de Mindestloun zu Lëtzebuerg läit scho bei ëm déi 1.600 €, dat heescht den Duerchschnëttsloun läit nach wäit driwwer.
97% vun der estnescher Bevëlkerung hunn eng Tëlee Doheem a ganz interessant ass och nach, datt d'Esten an Europa am meeschten Zeitung liesen. Si hu 523 Zeitungsabonnenten op 1000 Awunner.
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
Op administrativem Plang ass Estland follgendermoossen opgedeelt:
*Republik Estland (''Eesti Vabariik'');
**15 Arrondissementer oder Landkreesser (''maakond'');
***79 Gemengen (''omavalitsus''), dovu 15 Stied (''linn'') a 64 Landgemengen (''vald'').
=== Arrondissementer ===
{| class="wikitable sortable zebra"
|- style="line-height:133%"
! Code<br />{{small|[[ISO 3166-2:EE|ISO 3166-2]]}}
! Arrondissement
! Verwaltungs-<br />sëtz
! Awunnerzuel
! Stand
|-
|EE-37
|[[Arrondissement Harju|Harju]]
| [[Tallinn]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q180200|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q180200|P1082|P585}}}}
|-
|EE-39
|[[Arrondissement Hiiu|Hiiu]] || [[Kärdla]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q1466462|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q1466462|P1082|P585}}}}
|-
|EE-45
|[[Arrondissement Ida-Viru|Ida-Viru]] || [[Jõhvi]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q189963|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q189963|P1082|P585}}}}
|-
|EE-50
|[[Arrondissement Jõgeva|Jõgeva]] || [[Jõgeva]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q189974|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q189974|P1082|P585}}}}
|-
|EE-52
|[[Arrondissement Järva|Järva]] || [[Paide]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q188068|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q188068|P1082|P585}}}}
|-
|EE-56
|[[Arrondissement Lääne|Lääne]] || [[Haapsalu]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q189968|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q189968|P1082|P585}}}}
|-
|EE-60
|[[Arrondissement Lääne-Viru|Lääne-Viru]] || [[Rakvere]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q189952|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q189952|P1082|P585}}}}
|-
|EE-64
|[[Arrondissement Põlva|Põlva]] || [[Põlva]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q191813|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q191813|P1082|P585}}}}
|-
|EE-68
|[[Arrondissement Pärnu|Pärnu]] || [[Pärnu]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q185036|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q185036|P1082|P585}}}}
|-
|EE-71
|[[Arrondissement Rapla|Rapla]] || [[Rapla]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q192352|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q192352|P1082|P585}}}}
|-
|EE-74
|[[Arrondissement Saare|Saare]] || [[Kuressaare]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q203272|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q203272|P1082|P585}}}}
|-
|EE-79
|[[Arrondissement Tartu|Tartu]] || [[Tartu]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q192370|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q192370|P1082|P585}}}}
|-
|EE-81
|[[Arrondissement Valga|Valga]] || [[Valga]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q192362|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q192362|P1082|P585}}}}
|-
|EE-84
|[[Arrondissement Viljandi|Viljandi]] || [[Viljandi]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q192061|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q192061|P1082|P585}}}}
|-
|EE-87
|[[Arrondissement Võru|Võru]] || [[Võru]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q188076|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q188076|P1082|P585}}}}
|}
== Demographie ==
Estland huet eng Bevëlkerung vun {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}}.
[[File:Estland - Awunner 1922–2025 lb.png|center|600px|Entwécklung vun der Awunnerzuel an Estland (1922–2025)]]
<small>Quell fir d'Zuelen: 1922 – 1989 [https://web.archive.org/web/20181210120941/https://www.miksike.ee/docs/lisakogud/tolerants/vahemused/vahemused_tekst.htm miksike.ee] an [http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/estonia/ee_appen.html lcweb2.loc.gov]; 2000 – 2026: [https://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=PO0222&ti=POPULATION+BY+SEX%2C+ETHNIC+NATIONALITY+AND+COUNTY%2C+1+JANUARY&path=../I_Databas/Population/01Population_indicators_and_composition/04Population_figure_and_composition/&lang=1 pub.stat.ee]</small>
== Kuckt och ==
* [[Lennart Meri]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://www.eesti.ee/est/ Portal vum Staat Estland] {{en}}
* [http://www.visitestonia.com/ Tourismusportal visitestonia.com] {{en}} {{de}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Estland| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
n5izx42s37izxjjvuj1ia442xzlfno1
Vereenegt Kinnekräich
0
6570
2690218
2689833
2026-08-07T20:31:11Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690218
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
| Fändel = Flag of the United Kingdom.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Union Jack
| Wopen = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vum Vereenegte Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland
| National Devise = Dieu et mon droit<br>(Devise vun der Monarchie)
| Kaart= Europe-UK.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]] ([[De jure / de facto|de facto]])
| Haaptstad = [[London]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 242.500<ref>Quell: [http://www.britannica.com/] (gekuckt August 2023)</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 276
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[God Save the King]]<br>[[Fichier:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|50px|(Lauschteren)]]
| Wärung = [[Pond Sterling]] (£, GBP)
| Zäitzon = +0 (+1 am Summer)
| Internet TLD = [[.uk]], [[.gb]] (net am Gebrauch)
| Telefonsprefix = +44
| Notizen =
| Extra Bild = UK Kaart cia.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Vereenegt Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland''' ([[englesch]]: ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''), op [[Lëtzebuergesch]] dacks mat '''Groussbritannien''' ofgekierzt, ass e souveräne Staat op den am Nordweste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]] geleeëne [[Brittesch Inselen|britteschen Inselen]].
D'Vereenegt Kinnekräich war mat senge ronn 67 Milliounen Awunner<ref name=":0" /> vun [[1973]] bis den 31. Januar 2020 Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] (EU). Den 23. Juni 2016 hate si sech an engem Referendum fir en Austrëtt aus der EU ausgeschwat (de sougenannte ''[[Brexit]]'').
D'Kinnekräich ass e [[G7]]-Staat a Grënnungsmember vun der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]] an de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]]. Als [[Atommuecht]] huet et e permanente Sëtz am [[Sécherheetsrot vun de Vereenten Natiounen|Sécherheetsrot]].
== Geographesch Opdeelung ==
Zum Vereenegte Kinnekräich gehéieren d'Insel [[Groussbritannien (Insel)|Groussbritannien]], den nordëstleche Wupp vun der [[Irland (Insel)|irescher Insel]] an eng sëllege méi kleng Inselen. Den haitege Staat ass eng politesch Unioun tëscht de véier Deelstaaten [[England]], [[Wales]], [[Schottland]] (allen dräi op der Insel Groussbritannien) an [[Nordirland]] (Insel Irland). D'Grenz tëscht Nordirland an der [[Irland|Republik Irland]] ass déi eenzeg Staatsgrenz iwwer Land. Natierlech Grenze maachen den [[Atlanteschen Ozean]], d'[[Irescht Mier]], d'[[Nordmier]] an den [[Äermelkanal]] (''Manche''). D'Insel Groussbritannien ass mam [[Tunnel ënner der Manche]] mat [[Frankräich]] verbonnen.
{| class="wikitable"
!Insel
!Deelstaat
!Haaptstad
!Fläch<br>(km²)
!Awunner<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/annualmidyearpopulationestimates/latest|Titel=Population estimates for the UK, England, Wales, Scotland and Northern Ireland - Office for National Statistics|Gekuckt=19.08.2023|Wierk=www.ons.gov.uk}}</ref><br><small>(Mëtt 2021)</small>
!Densitéit (Aw./km²)
|-
| rowspan="3" |[[Groussbritannien (Insel)|Insel Groussbritannien]]
|{{ENG}}
|[[London]]
| align="right" |130.278<ref>{{Citation|URL=https://www.britannica.com/facts/England|Titel=England Facts {{!}} Britannica|Gekuckt=19.08.2023|Wierk=www.britannica.com|Sprooch=en}}</ref>
| align="right" |56.536.000
| align="right" |434
|-
|{{SCO}} <small>(inkl. [[Hebriden]], [[Orkney]] a [[Shetlandinselen]])</small>
|[[Edinburgh]]
| align="right" |77.925<ref>{{Citation|URL=https://www.britannica.com/facts/Scotland|Titel=Scotland Facts {{!}} Britannica|Gekuckt=19.08.2023|Wierk=www.britannica.com|Sprooch=en}}</ref>
| align="right" |5.480.000
| align="right" |70
|-
|{{WLS}}
|[[Cardiff]]
| align="right" |20.735<ref name="britannica.com">{{Citation|URL=https://www.britannica.com/place/Northern-Ireland|Titel=Northern Ireland {{!}} History, Population, Flag, Map, Capital, & Facts {{!}} Britannica|Gekuckt=19.08.2023|Datum=10.08.2023|Wierk=www.britannica.com|Sprooch=en}}</ref>
| align="right" |3.105.000
| align="right" |150
|-
|
|'''''Groussbritannien'''''
|
| align="right" |'''''228.938'''''
| align="right" |'''''65.121.000'''''
| align="right" |'''''284 '''''
|-
|[[Irland (Insel)|Insel Irland]]
|{{NIR}}
|[[Belfast]]
| align="right" |13.562<ref name="britannica.com"/>
| align="right" |1.905.000
| align="right" |140
|-
| style="background:#BBBBBB" |
| style="background:#BBBBBB" |{{GBR-f}} '''Vereenegt Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland '''
| style="background:#BBBBBB" |
| style="background:#BBBBBB;text-align:right" |'''242.500'''
| style="background:#BBBBBB;text-align:right" |'''67.026.000'''
| style="background:#BBBBBB;text-align:right" |'''276 '''
|}
== Politik ==
D'Vereenegt Kinnekräich ass eng [[parlament]]aresch Demokratie a [[konstitutionell Monarchie]]. De Regierungssëtz ass zu [[London]], der Haaptstad vum Land. Staatschef ass de Kinnek [[Charles III. vum Vereenegte Kinnekräich|Charles III.]] D'[[Kroundependance]]n (''crown dependency'') [[Insel Man]] an d'Kanalinselen [[Jersey]] a [[Guernsey]] si formell am direkte Besëtz vun der brittescher Kroun, gehéieren awer net zum Staat. D'Vereenegt Kinnekräich huet d'Souveränitéit iwwer 14 [[Brittesch Iwwerséigebidder|Iwwerséigebidder]], déi meescht dovu si fréier [[Krounkolonie]]n déi aus ënnerschiddlechen Ursaachen ni onofhängeg gi sinn. Aner Lännereien an Deeler vum fréiere [[Brittescht Imperium|britteschen Imperium]] sinn haut onofhängeg Staaten oder goufe wéi fir d'lescht [[1997]] [[Hong Kong]] (zanterhier nees [[China|chineesesch]]), un aner Staaten ofginn. Den historeschen Afloss deen d'brittesch Expansiounspolitik op grouss Deeler vun der Welt hat, huet sech an der Kultur a Sprooch vu Länner wéi [[Kanada]], [[Australien]], [[Neiséiland]], [[Indien]], [[Pakistan]], [[Südafrika]], de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staate vun Amerika]] an aneren, global manner aflossräichen onofhängege Staaten niddergeschloen.
D'Vereenegt Kinnekräich ass bis haut iwwer d'Monarchie a [[Personalunioun]] mat 15 souveräne Staaten. Dës sougenannt [[Commonwealth Realm]]s ("Kinnekräicher vum Commonwealth") si Länner an deenen de brittesche Monarch Kinnek an offiziell Staatschef bliwwen ass. Do donieft huet d'Kinnekräich mam [[Commonwealth of Nations]] eng international Institutioun geschaf fir de politesche Kontakt mat – an der Majoritéit – Nofollgerstaate vu fréieren Territoiren aus imperialer Zäit ze halen.
==Numm==
Den offizielle Staatsnumm op [[Englesch]] ass ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''. D'Britte selwer hunn awer éischter ''United Kingdom'', ''Britain'' oder ''UK'' am alldeegleche Gebrauch wa se vun hirem Land schwätzen.
Den offizielle Staatsnumm an de [[Sprooch]]en déi der [[Europäesch Charta fir Regional- oder Minoritéitssproochen|Europäescher Charta fir Regional- oder Minoritéitssproochen]] no regional vum Vereenegte Kinnekräich unerkannt gi sinn:
* ''Teyrnas Unedig Prydain Fawr a Gogledd Iwerddon'' ([[Walisesch]])
* ''An Rìoghachd Aonaichte na Breatainn Mhòr agus Eirinn a Tuath'' ([[Schottesch]])
* ''Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann'' ([[Irlännesch]])
* ''An Rywvaneth Unys a Vreten Veur hag Iwerdhon Glédh'' ([[Kornesch]])
* ''Unitit Kinrick o Great Breetain an Northren Ireland'' ([[Scots]])
Am Lëtzebuergesche gëtt – gradewéi an enger Rëtsch aner Sproochen – vill vu "Groussbritannien", dacks souguer nach vun "[[England]]" geschwat wann d'Vereenegt Kinnekräich gemengt ass. Groussbritannien ass reng geographesch gesi falsch, well et eeben och den offiziellen Numm vun der gréisster vun de britteschen Inselen ass. Zu der [[Groussbritannien (Insel)|Insel Groussbritannie]] gehéiere just England, Wales a Schottland. Dee véierte Landesdeel, Nordirland läit dogéint op der [[Irland (Insel)|Insel Irland]].
De "Great" am Great Britain kënnt vum [[franséisch]]e ''Grande Bretagne'' a markéiert den Ënnerscheed zu der franséischer [[Bretagne]].
De [[Latäin|laténgeschen]] Numm ''Britannia'' geet op d'[[Kelten|keltescht]] Wuert "Brith" fir faarweg oder fleckeg zeréck.
==Beschreiwung==
===Klima===
D'Klima ass ozeanesch mat kille Summeren a mëlle Wanteren. Duerch deen heefege Westwand kënnt vill fiicht Loft iwwer d'Inselen an et reent relativ vill. Bedéngt duerch déi héich Loftfiichtegkeet entsteet dacks Niwwel. D'Klima gëtt staark vum [[Golfstroum]] beaflosst.
===Vegetatioun===
Fréier gouf et grouss Bëscher, déi awer staark ofgeholzt goufe well d'Land vill Holz gebraucht huet, fir Schëffer ze bauen.
===Bevëlkerung===
Nieft den Englänner, Waliser, Schotten an Iren, liewe vill Mënschen aus dem [[Commonwealth]], déi zanter 1950 agewandert sinn, an den Industriegebidder op de britteschen Inselen. Méi wéi en Drëttel vun allen Awunner liewen an de grousse Ballungsraim. Wales a Schottland si relativ dënn besiidelt.
===Relioun===
D'Majoritéit vun den Awunner bekennt sech zur [[Kierch vun England]], déi d'Staatskierch ass.
==Literatur==
* Marshall, John, 2020. ''≠LuxUK Links. 150 stories connecting the United Kingdom and Luxembourg.'' Maison Moderne. ISBN 978-9959-33-28-9 [Den John Marshall ass zanter 2016 britteschen Ambassadeur zu Lëtzebuerg].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.direct.gov.uk/ direct.gov.uk] Brittescht Regierungsportal
* {{en}} [http://www.royal.gov.uk/ royal.gov.uk] Offiziell Websäit vun der brittescher Monarchie
* {{en}} [http://www.visitbritain.com/ visitbritain.com] Offiziellen Touristeguide
{{Autoritéitskontroll}}
{{NATO}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun G7}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Vereenegt Kinnekräich| AAA]]
qck7pu6zm19d7wa45vbex3q99x422fe
Italien
0
6571
2690078
2689298
2026-08-07T20:27:22Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690078
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoIT}}{{Infobox Land
| Numm = Repubblica Italiana
| Fändel = Flag of Italy.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Italien
| Wopen = Italy-Emblem.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Italien
| National Devise =
| Kaart = EU-Italy.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Italieenesch]]<br>(regional och [[Däitsch]], [[Franséisch]], [[Ladinesch]], [[Furlanesch]] a [[Sloweenesch]])
| Haaptstad = [[Roum]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 301.338
| Fläch Plaz = 72
| Waasserfläch = 2,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 23
| Bevëlkerungsdicht = 201,3
| Onofhängegkeet = [[17. Mäerz]] [[1861]]: Vereenegung<br>[[2. Juni]] [[1946]]: Republik
| Nationalfeierdag = [[2. Juni]]
| Nationalhymn = ''Fratelli d'Italia - Inno di Mameli''<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/8/8f/ItalyX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.it]]
| Telefonsprefix = +39
| Notizen =
| Extra Bild = Regionen in Italien beschriftet.png
| Extra Bild Text = ''[[Italieenesch Regiounen|Regiounen an Italien]]''}}
[[Fichier:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|thumb|[[Neapel]], déi drëttgréisst Stad an Italien]]
'''Italien''', offiziell '''Italieenesch Republik''' ([[Italieenesch|ital]].: ''Repubblica Italiana'') ass e Staat a [[Europa (Kontinent)|Südeuropa]]. Et grenzt am Norden un d'[[Schwäiz]] an un [[Éisträich]] a [[Slowenien]], am Westen un d'[[Tyrrhenescht Mier|Tyrrhenescht]] an un d'[[Ligurescht Mier]], am Osten un d'[[Adriatescht Mier|Adria]] an am Nordwesten u [[Frankräich]]. Nieft dem italieenesche Festland gehéieren och d'[[Mëttelmier]]inselen [[Elba]], [[Sardinien]], [[Sizilien]] an eng Rëtsch méi kleng [[Insel]]e wéi d'[[Toskanesch Inselen]], [[Ischia]], [[Capri]] an d'[[Liparesch Inselen]] zu der Republik. [[San Marino]] an d'[[Vatikanstad]] si politesch onofhängeg [[Enklav]]en um Territoire vum italieenesche Festland.
[[Fichier:Sentiero_del_Viandante_DSC_6340_(14020554463).jpg|thumb|Vue iwwer de [[Lago di Como|Comer Séi]] vum [[Sentiero del Viandante]] vu [[Lierna]] aus. An der Mëtt vum Bild ass [[Bellagio]] ze gesinn an hanne läit [[Cadenabbia]] a [[Griante]].]]
Italien ass e Grënnungsmember vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]], a vun der [[NATO]] a gehéiert zur Grupp vun de [[G7|G7-Länner]].
== Geographie ==
Geographesch gesinn ënnerscheet een:
* d'[[italieenescht Festland]] an d'Haaptinselen:
** [[Sardinien]] (Sardegna) a
** [[Sizilien]] (Sicilia)
=== Ënnerdeelungen ===
Italien ass politesch an 20 Regiounen (''regioni'') mat jee enger eegener Regierung agegliddert, déi awer manner Kompetenzen hu wéi d'Bundeslänner an Däitschland oder d'Kantonen an der Schwäiz. Dës Regioune bestinn aus engem Total vun 108 Provënzen, déi hirersäits erëm a Gemengen opgedeelt sinn. Fënnef Regioune profitéiere vun engem extrae Statut, deen hinne méi autonom Kompetenze gëtt (op der Lëscht mat engem Stärche markéiert):
{|
|
* [[Regioun Abruzzen|Abruzzen]] (''Abruzzo'')
* [[Aostadall]] (''Valle d'Aosta'') *
* [[Apulien]] (''Puglia'')
* [[Basilicata]] (''Basilicata'')
* [[Emilia-Romagna]]
* [[Friul-Julesch Venetien]] (''Friuli-Venezia Giulia'') *
* [[Kalabrien]] (''Calabria'')
* [[Kampanien]] (''Campania'')
* [[Latium]] (''Lazio'')
* [[Ligurien]] (''Liguria'')
|
* [[Lombardei]] (''Lombardia'')
* [[Marken]] (''Marche'')
* [[Molise]]
* [[Piemont]] (''Piemonte'')
* [[Sardinien]] (''Sardegna'') *
* [[Sizilien]] (''Sicilia'') *
* [[Toskana]] (''Toscana'')
* [[Venetien]] (''Veneto'')
* [[Trentino-Südtiroul]] (''Trentino-Alto Adige'') *
* [[Umbrien]] (''Umbria'')
|}
=== Gréisst Stied ===
Déi gréisst Stad an Italien ass d'Haaptstad Roum. Den 31. Dezember 2014 waren déi 20 italieenesch Stied mat de meeschten Awunner:
{|
|
* [[Roum]] (''Roma'') - 2.872.021
* [[Mailand]] (''Milano'') - 1.337.155
* [[Neapel]] (''Napoli'') - 978.399
* [[Turin]] (''Torino'') - 896.773
* [[Palermo]] - 678.492
* [[Genua]] (''Genova'') - 592.507
* [[Bologna]] - 386.181
* [[Florenz]] (''Firenze'') - 381.037
* [[Bari]] - 327.361
* [[Catania]] - 315.601
|
* [[Venedeg]] (''Venezia'') - 264.579
* [[Verona]] - 260.125
* [[Messina]] - 240.414
* [[Padua]] (''Padova'') - 211.210
* [[Triest]] (''Trieste'') - 205.413
* [[Tarent]] (''Taranto'') - 202.016
* [[Brescia]] - 196.058
* [[Prato]] - 191.002
* [[Parma]] - 190.284
* [[Modena]] - 185.148
|}
== Reliounen ==
Mat 80,2 % [[Kathoulesch Kierch|Katholicken]] a 16,2 % Konfessiounslosen ass Italien e kathoulesch markéiert Land. Nëmmen 3,6 % vun den Awunner gehéieren zu anere Reliounen, dorënner 231.226 [[Zeie vu Jehova]] a 35.000 [[Juddentum|Judden]].
== Ekonomie ==
=== Tourismus ===
Vun Touriste staark besicht Stied, Dierfer a Plazen:
{|
|
* [[Amalfi]]
* [[Brescello]], Uertschaft wou d'Filmer iwwer den [[Don Camillo]] gedréit goufen
* [[Capri]]
* [[Cremona]]
|
* [[Gardaséi]]
* [[Genova]]
* [[Mailand]]
* [[Messina]]
|
* [[Parma]]
* [[Pisa]]
* [[Portofino]]
* [[Portovenere]]
|
* [[Roum]]
* [[Sorrent]]
* [[Taormina]]
* [[Venedeg]]
|}
== Kuckt och ==
* [[Réimescht Räich]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.parlamento.it/ Offiziell Säit vum italieenesche Parlament (op Italieenesch)]
* [https://amblussemburgo.esteri.it/ D'italieenesch Ambassade zu Lëtzebuerg]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Navigatioun G7}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Italien|!]]
26hypgf1acq97venpo88qqupnyvg2so
Lettland
0
6572
2690102
2689754
2026-08-07T20:27:57Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690102
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Latvijas Republika
| Fändel = Flag of Latvia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Lettland
| Wopen = Coat of Arms of Latvia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Lettland
| National Devise =
| Kaart= EU-Latvia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Lettesch]]
| Haaptstad = [[Riga]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 64 589
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,5
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[18. November]]
| Nationalhymn = [[Dievs, svētī Latviju]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/4/4f/LatviaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2 (+3 am Summer)
| Internet TLD = [[.lv]]
| Telefonsprefix = +371
| Notizen =
| Extra Bild = Un-latvia.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Lettland''' ([[Lettesch|lv]]: ''Latvija'') ass eng Republik am Nordoste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Lettland läit tëscht senge [[Baltikum|balteschen Noperen]] [[Estland]] (Norden) a [[Litauen]] (Süden). Am Weste mécht d'Küst zum [[Baltescht Mier|Ostmier]] d'Grenz. Am Osten, respektiv Südosten, grenzt Lettland u [[Russland]] a [[Wäissrussland]].
== Geographie ==
Lettland besteet am Weesentlechen aus fënnef historesche Regiounen: [[Kurland]] (Lettesch: ''Kurzeme'') am Westen, [[Livland]] (''Vidzeme'') am Nordosten, [[Semgallen]] (''Zemgale'') a [[Selonien]] (''Sēlija''), enger schmueler Sträif tëscht dem Floss [[Düna]] (''Daugava'') an der litauescher Grenz, gradewéi [[Lettgallen]] (''Latgale'') am Südosten.
Et besteet gréisstendeels aus enger hiwweleger [[Morän|Moränelandschaft]] mat [[Bësch|Bëscher]], ville [[Séi|Séien]] an enger laanger, relativ flaacher Küst. Déi längst Flëss a Lettland sinn d'Düna an d'[[Gauja]]. De [[Lubānsséi]] ass mat enger Fläch vun 80,7 {{Km²}} de gréisste Séi a Lettland, iwwerdeems den [[Dridzaséi]] den déifste Séi an de baltesche Staaten ass (bis zu 65,1 m déif).
D'Haaptstad [[Rīga|Riga]] ass och de geographeschen Zentrum vum Land. De [[Golf vu Riga]], eng Bucht um [[Baltescht Mier|Baltesche Mier]], läit am Nordweste vum Land.
D'Republik Lettland huet eng Fläch vu 64.589 km² an ass domat just e bësse méi kleng wéi den Noper Littauen (65.300 km²). D'Land erstreckt sech an Ost-West-Richtung iwwer 450 km an an Nord-Süd-Richtung iwwer 210 km.
== Geschicht ==
Um Enn vum [[Zweete Weltkrich]] gouf Lettland vun der [[Rout Arméi|Rouder Arméi]] eruewert an duerno als [[Lettesch Sozialistesch Sowjetrepublik]] un d'[[Sowjetunioun]] ugeschloss, bis et nom Zerfall vun där, den 21. August 1991 nees en eegestännege Staat gouf.
D'Republik gouf [[2004]] Member vun der [[NATO]] a vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].<ref>{{Citation|URL=https://www.merkur.de/politik/vor-20-jahren-groesste-erweiterung-der-nato-zr-92918740.html|Titel=Vor 20 Jahren: Größte Erweiterung der Nato|Gekuckt=22.07.2025|Datum=28.03.2024|Wierk=www.merkur.de|Sprooch=de|archivedate=2024-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406014834/https://www.merkur.de/politik/vor-20-jahren-groesste-erweiterung-der-nato-zr-92918740.html}}</ref> Den 21. Dezember 2007 ass Lettland dem [[Schengen-Raum]], an den 1. Januar 2014 der [[Eurozon]] bäigetrueden.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/498268.html|Titel=Lettland: Mam neie Joer koum den Euro|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Den 1. Juli 2016 gouf Lettland Member vun der [[OECD]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.mk.gov.lv/ Site vum lettesche Ministerrot] {{en}} {{fr}}
* [http://www.saeima.lv/ Site vum lettesche Parlament] {{en}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Lettland| ]]
pf2q6dclx406vf958ovaszezh7i6eb4
Malta
0
6604
2690114
2689766
2026-08-07T20:28:20Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690114
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Repubblika ta' Malta<br>Republic of Malta
| Fändel = Flag of Malta.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Malta
| Wopen = Coat_of_arms_of_Malta.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Malta
| National Devise = "Duerch de Courage an d'Konstanz"
| Kaart = EU-Malta.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Malteesesch]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Valletta]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 315,5
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 1282
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]],<br>den [[21. September]] [[1964]]
| Nationalfeierdag = [[21. September]]
| Nationalhymn = [[L-Innu Malti]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/2/24/MaltahymnX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.mt]]
| Telefonsprefix = +356
| Notizen =
| Extra Bild = Malta Kaart cia.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Malta''' ''(malt.: Repubblika ta'Malta)'' ass dee klengsten [[Europa (Kontinent)|europäeschen]] Inselstaat am [[Mëttelmier]] a klengste [[Memberstaate vun der Europäescher Unioun|Memberstaat]] vun der [[EU]].
== Geschicht ==
Déi éischt Mënsche sinn ongeféier 5000 v. Chr. vu [[Sizilien]] aus op Malta komm. 4000 - 3000 v. Chr. sinn d'Megalith-Tempele gebaut ginn. Malta stoung ënner dem Afloss vu ville Kulturen. Fir d'éischt ware [[Phenizien|Phenizier]] do, duerno d'[[Griicheland|Griichen]], da bis 218 v. Chr. d'[[Karthager]]. Vun 218 bis 201 v. Chr. huet den [[Punesch Kricher|Zweete Punesche Krich]] gedauert an d'[[Réimescht Räich|Réimer]] hunn d'Muecht op Malta iwwerholl. Am Joer [[60]] ass den [[Apostel Paulus]] op Malta ukomm an huet d'Insel evangeliséiert. Dunn ass d'Insel an d'Hänn vun de [[Vandalen]] iwwergaangen, duerno an déi vun de [[Goten]]. Déi goufe vun de [[Byzantiner]] verdriwwen a sou war Malta bis [[870]] vum byzantinesche Räich besat. [[870]] war d'Invasioun vun den [[Araber]] op der Insel. Si koume vu Sizilien eriwwer. [[1090]] hunn d'[[Normannen]] d'Muecht iwwerholl, du koumen d'[[Aragonier]], bis [[1530]] d'[[Osmanen]] ugefaangen hunn, Malta unzegräifen. D'Insel, déi zu deem Zäitpunkt vum [[Malteeseruerden|Malteeseruerde]] regéiert gouf, konnt sech géint d'Ugrëff vun den Tierke behaapten.
Malta gouf den [[21. September]] [[1964]] onofhängeg [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]. Den [[1. Mee]] [[2004]] ass Malta an d'[[EU]] bäigetrueden.
== Geographie ==
Malta läit am Mëttelmier, 90 km südlech vu [[Sizilien]]. De malteesesche Staat besteet aus dräi bewunnten [[Insel]]en, Malta, [[Gozo]] a [[Comino]] souwéi dräi onbewunnten, [[Cominotto]], [[Filfla]] a [[St. Pauls Island]].
{{Méi Info 1|Malteesesch Inselen}}
Malta huet 245,6 [[km²]], Gozo 67 [[km²]] an de Rescht vun den Inselen 3 [[km²]].
Déi gréisst Längt vu Malta huet 27 km, an déi gréisst Breet 14 km. Zu Gozo sinn et 14 km Längt a 7 km Breet.
Malta huet keng Bierger a keng Flëss.
Op der Küst sinn Häfen, Sandplagen a kleng Fielsebuchten.
== Klima ==
Malta huet e [[Klima|Mëttelmierklima]]. De Wanter geet vu Mëtt November bis Enn Mäerz. Wann et reent oder wa Wand ass, dann héchstens 2 Deeg hannereneen. De kaalste Mount ass de Februar wou d'[[Temperatur]]e bis op 10 [[Grad Celsius]] an der Nuecht kënne falen. Meeschtens reent et just kuerz a staark. De Summer geet vu Mee bis September. Duerchschnëttstemperatur am Summer ass 23,5 Grad Celsius. Am Summer reent et bal ni an d'Temperaturen erreechen och rar 40 Grad am August. Malta zielt zu de Länner op der Welt wou et am mannste reent.
== Ënnerdeelung ==
D'Haaptinsel Malta ass a fënnef Bezierker agedeelt, Gozo a Comino sinn zesummen de sechste Bezierk. Zanter [[1993]] ass Malta an 68 lokal Verwaltungseenheeten agedeelt:
{|border="1" style="border-collapse:collapse; border-color:#ccc; font-size:95%;" cellpadding="2" cellspacing="2"
|colspan="3" bgcolor="#f1f1f1" align="center"|'''Insel Malta'''
|bgcolor="#f1f1f1" align="center"|'''Gozo'''
|-
|valign="top" width="22%" bgcolor="#ffffff"|
* [[Attard]]
* [[Balzan]]
* [[Birgu]]
* [[Birkirkara]]
* [[Birzebbuga|Birżebbuġa]]
* [[Bormla]]
* [[Dingli]]
* [[Fgura]]
* [[Floriana]]
* [[Gudja]]
* [[Gzira|Gżira]]
* [[Gharghur|Għargħur]]
* [[Ghaxaq|Għaxaq]]
* [[Hamrun|Ħamrun]]
* [[Iklin]]
* [[Isla]]
* [[Kalkara]]
* [[Kirkop]]
|valign="top" width="22%" bgcolor="#ffffff"|
* [[Lija]]
* [[Luqa]]
* [[Marsa]]
* [[Marsaskala]]
* [[Marsaxlokk]]
* [[Mdina]]
* [[Mellieha|Mellieħa]]
* [[Mgarr|Mġarr]]
* [[Mosta]]
* [[Mqabba]]
* [[Msida]]
* [[Mtarfa]]
* [[Naxxar]]
* [[Paola (Malta)|Paola]]
* [[Pembroke (Malta)|Pembroke]]
* [[Pietà (Malta)|Pietà]]
* [[Qormi]]
* [[Qrendi]]
|valign="top" width="29%" bgcolor="#ffffff"|
* [[Rabat-Mdina]]
* [[Safi]]
* [[St. Julian's]] (San Ġiljan)
* [[St. Lucia's]] (Santa Luċija)
* [[St. Paul's Bay]] (San Pawl il-Baħar)
* [[San Gwann|San Ġwann]]
* [[Santa Venera]]
* [[Siggiewi|Siġġiewi]]
* [[Sliema]]
* [[Swieqi]]
* [[Ta' Xbiex]]
* [[Tarxien]]
* [[Valletta]]
* [[Xghajra|Xgħajra]]
* [[Zabbar|Żabbar]]
* [[Zebbug (Malta)|Żebbuġ]]
* [[Zejtun|Żejtun]]
* [[Zurrieq|Żurrieq]]
|valign="top" width="27%" bgcolor="#ffffff"|
* [[Fontana (Malta)|Fontana]]
* [[Ghajnsielem|Għajnsielem]]
* [[Gharb|Għarb]]
* [[Ghasri|Għasri]]
* [[Kercem|Kerċem]]
* [[Munxar]]
* [[Nadur]]
* [[Qala]]
* [[Victoria (Malta)|Victoria]] (Rabat)
* [[Saint Lawrence (Malta)|Saint Lawrence]] (San Lawrenz)
* [[Sannat]]
* [[Xaghra|Xagħra]]
* [[Xewkija]]
* [[Zebbug (Gozo)|Żebbuġ]]
|}
== Politik ==
Malta huet sech den [[13. Dezember]] [[1974]] zu enger parlamentarescher Republik erkläert. Vum 21. September 1964 ass Malta vu Grousbritannien onofhängeg, ass awer nach am [[Commonwealth]].
Et gëtt zwou grouss Haaptparteien: d<nowiki>'</nowiki>''Nationalist Party'' (konservativ) an d'''Malta Labour Party'' (sozialdemokratesch).
D'Walbedeelegung läit traditionell bei iwwer 90 %.
D'[[Parlament]] huet 65 Sëtz.
== Bevëlkerung ==
Malta hat 2005 eng Bevëlkerung vu 404 039 Leit.<ref name="pop" /> De Gebuertentaux ass deen niddregsten a ganz Europa a läit bei 10,1 pro Dausend.
Op Camino, der klengster bewunnter Insel, wunne just 3 Malteeser.
== Relioun ==
Zirka 96 % vun der Populatioun si réimesch-kathoulesch. Donieft gëtt et nach Judden a Protestanten.
== Sprooch a Schrëft ==
D'Landessprooch ass [[Malteesesch]], eng semitesch [[Sprooch]] mat arabeschem a romaneschem Aschlag. Et ass déi eenzeg semitesch Sprooch déi mat laténgesche Buschtawe geschriwwe gëtt. [[Englesch]] gëtt als zweet Amtssprooch benotzt. Als drëtt Sprooch léieren d'Malteeser [[Italieenesch]] an der Schoul.
Malteesesch ass e fréieren arabeschen [[Dialekt]], mat staarkem Afloss vun der italieenescher Sprooch, awer och vum Franséischen, Engleschen a Spueneschen.
== Ekonomie ==
Zanter dem [[1. Januar]] [[2008]] huet Malta den [[Euro]] als Wärung. Virdru war dat d'[[Malteesesch Lira]], op [[Malteesesch]]: ''Lira Maltija''.
Malta beschäftegt sech mam Opbau vun der [[Industrie]] an dem [[Tourismus]], nodeem déi brittesch Marinn ofgezu ginn ass, fir sou de finanziellen Deel ze kompenséieren.
Opdeelung vum [[Bruttosozialprodukt]]: 25 % Industrie, 72 % Déngschtleeschtungssecteur (dovun 35 % Tourismus) an 3 % Landwirtschaft.
Exportgidder sinn: Elektronik, Autosdeeler, Textil- a landwirtschaftlech Produkter.
== Kultur ==
=== Kuckeswäertes ===
* [[Megalithesch Tempele vu Malta|Megalithesch Tempelen]]
* [[Blo Fënster vu Gozo]]
* [[Tempele vu Ggantija]]
* [[Fort St. Elmo]] zu Valetta
== Verkéier ==
Op Malta gëtt lénks gefuer. Eisebunn gëtt et keng méi op der Insel.
== Fotosalbum vu Malta ==
<gallery>
Image:Valletta10.jpg|Valletta, Vue op den Hafen (Ostsäit)
Image:Valletta12.jpg|Aner Vue op den Hafen
Image:Valletta14.jpg|Mdina, An der Festung
Image:Valletta15.jpg|Mdina, D'Festungsmaueren
Image:St Johns Co-Cathedral.jpg|Valletta: D'Kathedral
Image:Valetta Lower Barracca Gardens.JPG|D'Lower Barracca Gardens zu Valetta
Image:Fort St. Elmo; Valletta, Malta.jpg|De Fort St. Elmo zu Valetta
Image:Gozo Azure Window.JPG|Déi blo Fënster zu Gozo
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Malta}}
* [http://www.gov.mt/ Websäit vun der malteesescher Regierung]
* {{en}} [[Fichier:Wikitravel.png|40px]] '''[http://wikitravel.org/en/Malta Malta]'''
{{clear}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Malta| ]]
[[Kategorie:Inselen am Mëttelmier]]
[[Kategorie:Malteesesch Inselen]]
8wquvmdrjuuyykpavn05895ydwxgeil
Zypern
0
6637
2690226
2689537
2026-08-07T20:31:23Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690226
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Κυπριακή Δημοκρατία<br>Kypriakí Dimokratía {{Small| (Griichesch)}}<br>Kıbrıs Cumhuriyeti {{Small| (Tierkesch)}}<br>Republik Zypern
| Fändel = Flag of Cyprus.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Zypern
| Wopen = Coat of arms of Cyprus (2006).svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Zypern
| National Devise =
| Kaart = EU-Cyprus.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Griichesch]], [[Tierkesch]]
| Haaptstad = [[Nikosia]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= de facto: 5 896 [[Quadratkilometer|km²]]<br> [[De jure / de facto|de jure]]: 9 251
| Fläch Plaz = 162
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 130
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]],<br>de [[16. August]] [[1960]]
| Nationalfeierdag = [[1. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Imnos pros tin Eleftherian]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/b/bf/CyprusX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.cy]]
| Telefonsprefix = +357
| Notizen =
| Extra Bild = Cyprus lrg.jpg
| Extra Bild2 = Zypern kaart.png
}}
D''''Republik Zypern''' (''griisch.: Κυπριακή Δημοκρατία; tierk. Kıbrıs Cumhuriyeti'') ass en Inselstaat am [[Mëttelmier]]. Zypern läit nëmmen eng 70 km westlech vu [[Syrien]] a ronn 100 km südlech vun der [[Tierkei]]. Domat läit Zypern zwar geographesch an [[Asien]], gëtt awer politesch a kulturell traditionell éischter zu [[Europa (Kontinent)|Europa]] gerechent.
D'Insel Zypern ass déi drëttgréisst Insel am Mëttelmier.
Déi fréier brittesch Kolonie gouf [[1960]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] onofhängeg an ass schonn nëmmen e Joer drop, 1961 an de [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] agetrueden. Zanter dem [[1. Mee]] [[2004]] ass d'Republik Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].
D'Republik Zypern ass en international unerkannt Land an huet ''[[De jure / de facto|de jure]]'' d'[[Souveränitéit]] iwwer ronn 97 % vum Territoire vun der Insel. Groussbritannien kontrolléiert déi 3 % déi Rescht bleiwen. D'Insel ass awer ''[[de facto]]'' a véier gedeelt:
* den Territoire (am Süde vun der Insel) deen effektiv ënner Kontroll vun der Republik Zypern ass,
* de vun den Tierken occupéierten Norde vun der Insel, dee sech selwer [[Tierkesch Republik Nordzypern]] nennt an nëmme vun der Tierkei als eegestännege Staat unerkannt gëtt,
* eng vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] kontrolléiert [[gréng Linn]] ([[Pufferzon]]) déi tëscht deenen zwéi Bléck läit,
* den zwou brittesche Militärbasen [[Akrotiri an Dekelia]] (''[[Englesch|en]]:'' ''Sovereign Base Areas''), extraterritorial Gebidder an Iwwerreschter aus der Kolonialzäit déi ënner der Souveränitéit vu Groussbritannie stinn.
== Administrativ Andeelung ==
Et gi 6 Bezierker:
* [[Bezierk Famagusta]]
* [[Bezierk Kyrenia]]
* [[Bezierk Larnaka]]
* [[Bezierk Limassol]]
* [[Bezierk Nikosia]]
* [[Bezierk Paphos]]
== Ekonomie ==
Den [[1. Januar]] [[2008]] gouf Zypern Member vun der [[Eurozon]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{gr}}{{en}}[https://web.archive.org/web/20100106033238/http://www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/dmlcitizen_en/dmlcitizen_en?OpenDocument Portal vun der Regierung]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Zypern| ]]
[[Kategorie:International Inselen]]
94wxur9o5zrp14tl07cu874ct4odozi
Spuenien
0
6641
2690182
2689811
2026-08-07T20:30:15Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690182
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Reino de España
| Fändel = Flag of Spain.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Spuenien
| Wopen = Escudo de España.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Spuenien
| National Devise = [[Plus Ultra]]
| Kaart= EU-Spain.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]<br>(regional: [[Katalounesch]], [[Galizesch]], [[Baskesch]])
| Haaptstad = [[Madrid]]
| Haaptstad Awunner = 3.155.359 (2005)
| Haaptstad Koordinaten = 40°43'N, 3°69'W
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 504.782
| Fläch Plaz = 50
| Waasserfläch = 1,04 %
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 29
| Bevëlkerungsdicht = 95
| Onofhängegkeet = [[1492]], d'Enn vun der [[Reconquista]]
| Nationalfeierdag = [[12. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Marcha Real]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/e/e0/SpainX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1<br>([[Kanaresch Inselen]]: UTC)
| Internet TLD = [[.es]]
| Telefonsprefix = +34
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Spuenien''' ([[Spuenesch|sp.]]: ''España'') ass e Staat an [[Europa (Kontinent)|Europa]] op der [[Ibeeresch Hallefinsel|ibeerescher Hallefinsel]]. D'Haaptstad vu Spuenien ass [[Madrid]].
== Geschicht ==
{{Haaptartikel|Geschicht vu Spuenien}}
[[Fichier:A Black and White Photo of the Cuenca Cathedral in Spain.jpeg|thumb|277px|[[Cuenca]], Spuenien]]
Ëm [[1100 v. Chr.|1.100 v. Chr.]] hunn d'Phönizier verschidden Handelsnéierloossungen op der Küst gegrënnt. Ab [[200 v. Chr.]] ass d'Land un d'Réimer gaangen, déi et 600 Joer laang an hirem Besëtz haten.
Am Joer [[711]] koumen d'Araber iwwer Gibraltar an d'Land. No nëmmen zwee Joer hate si bal déi ganz [[ibeeresch Hallefinsel]] eruewert, ausser Asturien, dat sech erfollegräich verdeegegt hat. Spuenien huet zu der Zäit nach [[Al-Andalus]] geheescht. [[756]] gouf d'Emirat vu Córdoba gegrënnt.
Vun [[1087]] bis [[1563]] war [[Toledo]] d'Haaptstad vu Spuenien.
Eréischt [[1492]] ass déi vollstänneg chrëschtlech Zeréckeruewerung d'''Reconquista'' gelongen. Domat huet och d'Verdreiwung vun de [[Islam|Moslemen]] an de [[Juddentum|Judden]] ugefaangen.
Dat selwecht Joer huet de [[Christoph Kolumbus]] Amerika entdeckt an domat den Ufank fir spuenesch Virherrschaft um Mier agelaut. Mam Bestietnes vun der [[Isabella vu Kastilien]] mam [[Ferdinand vun Aragón]] gouf am Joer [[1469]] eng nei Epoch ageleet.
Ufank vum [[16. Joerhonnert]] koum déi spuenesch Kroun an de Besëtz vun den [[Habsburger]], et war den Optakt zu engem Welträich.
[[1588]] hunn d'Englänner déi spuenesch Armada vernicht an [[1700]] geet déi Habsburger Dynastie mam Doud vum [[Karl II.]] op en Enn.
No den Habsburger koumen d'[[Bourbonen]] un d'Muecht bis dem [[Napoleon Bonaparte]] seng Truppen a Spuenien agefall sinn. Dee 6-järegen Onofhängegkeetskrich deen duerno zustane koum, hat ganz schlëmm Konsequenze fir déi spuenesch Ekonomie.
No der napoleonescher Invasioun gouf de Josef Bonaparte op den Troun beruff. Wéinst dem staarke Widderstand vun der spuenescher Populatioun koum et nees zu engem Muechtwiessel an d'Bourbonen hunn de [[Fernando VII.]] op den Troun gesat.
[[1873]] gouf déi éischt Republik proklaméiert, mä mat engem militäresche Putsch [[1875]] gouf d'Monarchie erëm hiergestallt. Den [[Alfonso XII.]] an duerno säi Jong den [[Alfonso XIII.]] goufe Kinnek vu Spuenien.
Am Ufank vum [[19. Joerhonnert]] hu sech déi latäinamerikanesch Kolonië vum Mammeland geléist.
De faschistesche Generol [[Francisco Franco]] huet [[1936]] d'Muecht mat engem Putsch u sech gerappt an e Biergerkrich ausgeléist. No senger Viktoire am Joer [[1939]], gouf Spuenien politesch isoléiert. Am Ufank vum [[Koreakrich]] huet de ''[[Kale Krich]]'' säin Héichpunkt erreecht an Amerika intresséiert sech fir Spuenien, wéinst sengem strategesche Wäert.
[[1953]] hu béid Länner de [[Pakt vu Madrid]] ënnerschriwwen, mat deem ekonomesch an aussepolitesch Hëllef versprach gouf. US-Militärbase ginn a Spuenien agericht. Mat der Ënnerstëtzung vun den USA gëtt Spuenien 1955 Member vun der
[[UNO]] a mécht senger internationaler Isoléierung domat en Enn.
[[1975]] ass de Franco gestuerwen an de Kinnek [[Juan Carlos I. vu Spuenien|Juan Carlos]] gouf Chef vum Land. Zwee Joer duerno goufen déi éischt fräi Wale zanter méi wéi 40 Joer ofgehalen.
[[1986]] gouf Spuenien Member vun der [[EU]].
== Geographie ==
''Kuckt heizou och den Haaptartikel: [[Geographie vu Spuenien]].''
Spuenien ass e Staat am Südweste vun Europa, op der ibeerescher Hallefinsel. En huet eng Fläch vu 504.782 km². Am Norde grenzt et u [[Frankräich]] an [[Andorra]] am Westen u [[Portugal]] an am Süden u [[Gibraltar]]. Zu Spuenie gehéieren ausserdeem nach d'[[Balearen]] an d'[[Kanaresch Inselen]].
Zu Spuenie gehéieren nach d'[[Exklav]] [[Llívia]], déi am franséischen [[Departement Pyrénées-Orientales]] läit, souwéi d'Inselen [[Islas Chafarinas]], [[Peñón de Vélez de la Gomera]], [[Alhucemas]], [[Alborán]] an d'[[Islas Columbretes]], déi virun der marokkanescher Küst leien. D'Zougehéieregkeet vun der [[Péiterséileginsel]] ass tëscht Marokko a Spuenien net gekläert.
=== Geologie ===
Spuenien huet vill Bierger. De Kär vun der ibeerescher Hallefinsel bilden zwou Héichflächen (''Mesetas''). Si huelen zesummen zwee Drëttel vun der totaler Fläch an. Et sinn d'Meseta vun Al-Kastilien/Léon déi 800 m héich ass an d'Mesata vun Nei-Kastilien mat Extremadura a La Mancha déi 200 m héich ass.
D'Kastilesch Bierger deelen d'Héichfläch, déi vu sëllege Bierger ëmginn ass: de Kantabresche Bierger an de Pyrenäen am Norden an der Sierra Morena am Süden.
Am Süden erstreckt sech dat andalusescht Déifland.
E Véirel vum Land ass Bësch. Am fiichten Norde fënnt een éischter Buchen, Eechen an Iesskäschten, am Mëttelmiergebitt déi typesch Planze wéi Macchjien oder Olivebeem.
=== Gréisst Stied ===
''Kuckt den Artikel: [[Lëscht vun de spuenesche Groussstied]]''
=== Klima ===
== Bevëlkerung ==
Déi meescht Bevëlkerung gëtt et an de Ballungszentren laanscht d'Küst an an den industrialiséierte Gebidder. Nëmmen ee Véirel vun der Bevëlkerung wunnt um Land.
De gréissten Deel stellen d'Kastilier, d'Andalusier, d'Asturier an d'Aragoner duer, also all déi Leit déi [[Spuenesch|kastilesch]] schwätzen. Et sinn 73 %.
17 % si Katalanen, 7 % Galizier an 2 % Basken.
=== Relioun ===
Traditionell sinn déi meescht Spuenier kathoulesch.
=== Sproochen ===
D'Originne vun der spuenescher [[Sprooch]] kommen aus dem [[Latäin]].
A Spuenie gëtt [[Spuenesch]] (''Kastilesch''), [[Katalounesch]], [[Galizesch]] a [[Baskesch]] geschwat. Spuenesch ass déi offiziell Sprooch a ganz Spuenien, wärend déi aner dräi just an de jeeweilegen autonome Gebidder offiziell Sprooch sinn. [[Leoneesesch]] an [[Aragoneesesch]] gëtt och a Spuenie geschwat, mä si sinn net als offiziell Sprooch unerkannt. Zu Valencia an op de Balearen ginn och nach Ofwandlunge vum Katalounesche geschwat: [[Valencianesch]] a [[Mallorquinesch]].
=== Educatioun ===
All Spuenier muss vum 6. bis zum 16. Liewensjoer an d'Schoul goen. No der Primärschoul kommen nach dräi weider Joer hannendrun.
== Ekonomie ==
Bis an d'60er Jore war Spuenie gréisstendeels en Agrarland. D'Industrialiséierung huet vill ekonomesch Problemer mat sech bruecht, soudatt de [[Chômage]] bei 20 % läit.
Den Undeel vun der [[Landwirtschaft]] um Bruttoinlandprodukt läit bei 4 %, de vun der [[Industrie]] bei 34 %. Den Déngschtleeschtungssecteur ass dee gréisste mat iwwer 60 %.
Déi wichtegst Industrieberäicher sinn d'Stolproduktioun, d'Autos- an d'Schëffsbauindustrie, d'Liewensmëttelproduktioun, d'Textilindustrie an d'Chimieindustrie.
Déi meescht grouss Firme gehéieren auslännesche Bedreiwer, wéi z. B. VW oder Bayer.
Den Aussenhandel ass net ausgeglach, héich Importer sti géint niddreg Exporter. Dësen Defizit wiesst ëmmer méi.
E wichtege Faktor ass den [[Tourismus]], deem säin Zouwuess all Joer ëm 10 % klëmmt.
== Politik ==
''Kuckt och: [[Lëscht vun de spuenesche politesche Parteien]] ''
[[Fichier:Juan-Carlos--w.jpg|thumb|300px|De fréiere spuenesche Kinnek Juan Carlos]]
Zanter der [[Constitutioun]] vun [[1978]] ass Spuenien eng [[parlament]]aresch [[Monarchie]]. Säi Gouvernement huet awer méi d'Form vun enger [[Republik]] wéi vun enger Monarchie.
Déi konstitutionell Organer sinn:
* D'Kroun (''La Corona''): ass den ieweschte Chef vum Staat
* D'[[Parlament]] ''([[Cortes Generales]])'': ass d'Muecht vun der Legislatioun an an zwou Chamberen agedeelt:
** de Senat ''([[Senado]])''
** de Kongress vun den Deputéierten ''([[Congreso de los Diputados]])''
* D'Gouvernement oder d'Executive bestinn aus:
** dem Ieweschte Geriichtshaff ''([[Tribunal Supremo]])''
** an dem Generalconseiln vum juristesche Pouvoir ''([[Consejo General del Poder Judicial]])''
D'Kroun ass ierflech an de Kinnek ass den ieweschte Chef vum Staat. D'Funktioune vum Kinnek sinn haaptsächlech op representatif Zwecker vun der Verfassung festgeluecht, souwéi op d'Benennen an d'Entlosse vu Regierungscheffer an d'Bestätege vun de Gesetzer.
De Kongress gëtt fir véier Joer gewielt a besteet aus ongeféier 400 Memberen.
De Senat besteet aus 208 Memberen déi direkt vum Vollek gewielt ginn, déi aner 51 Membere gi vun de jeeweilege Parlamenter vun den Autonome Gebidder bestëmmt. De Senat wiesselt och all Kéier no véier Joer.
Spuenien ass zanter Januar [[1986]] Member vun der [[EU]].
=== Autonom Regiounen ===
[[Fichier:Ccaa-spain.png|right|450px]]
Déi autonom Gebidder (Comunidades Autónomas) vu Spuenien sinn:
* [[Andalusien]] (Andalucía)
* [[Autonom Gemeinschaft Aragonien|Aragonien]] (Aragón)
* [[Asturien]] (Principado de Asturias)
* [[Balearen]] (Islas Baleares)
* [[Autonom Gemeinschaft Baskeland|Baskeland]] (País Vasco)
* [[Extremadura]] (Extremadura)
* [[Galicien]] (Galicia)
* [[Kanaresch Inselen]] (Canarias)
* [[Kantabrien]] (Cantabria)
* [[Kastilien-La Mancha]] (Castilla-La Mancha)
* [[Kastilien-León]] (Castilla y León)
* [[Katalounien]] (Cataluña)
* [[Autonom Gemeinschaft La Rioja|La Rioja]] (La Rioja)
* [[Autonom Gemeinschaft Madrid|Madrid]] (Communidad de Madrid)
* [[Autonom Gemeinschaft Murcia|Murcia]] (Región de Murcia)
* [[Navarra]] (Communidad Foral de Navarra)
* [[Autonom Gemeinschaft Valencia|Valencia]] (Communidad Valenciana)
Déi zwou autonom Stied (Ciudades Autónomas) sinn:
* [[Ceuta]] (Ceuta)
* [[Melilla]] (Melilla)
== Fauna a Flora ==
''Kuckt dozou och den Artikel [[Fauna a Flora a Spuenien]].''
A Spuenie gëtt et méi wéi 400 verschidde Gebidder déi ënner [[Naturschutz]] stinn. Si hunn am Ganzen eng Fläch vun iwwer zwou an eng hallef Millioun Hektar, déi déi wichtegst Ökosystemer vun der Ibeerescher Hallefinsel an den Inselen zesummefaassen.
== Kultur ==
== Infrastruktur ==
Duerch déi ongëschteg landwirtschaftlech Bedéngungen ass et ganz schwéier déi noutwendeg Infrastrukturen duerch ganzt Land anstänneg ze bauen.
[[Persounentransport|Persounen]]- a [[Giddertransport]] ginn haaptsächlech iwwer d'Stroosennetz gemaach. Déi privat an déi staatlech [[Eisebunn]]gesellschafte sinn net an der Lag den Transport uerdentlech ze garantéieren.
Duerch den Tourismus si vill international [[Fluchhafen|Fluchhäfe]] laanscht d'Küst entstanen, wou och ganz wichteg [[Hafen|Häfe]] sinn (Barcelona, Gijón, …).
== Kuckt och ==
{{Méi Info 1|Portal:Spuenien}}
* [[Autonom Gemeinschafte vu Spuenien]]
* [[Lëscht vun de Provënzen a Spuenien]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Spuenien| ]]
8bdr0fien9e1p4mrsto6rmd20bv8cx7
Schwäiz
0
6757
2690168
2689912
2026-08-07T20:29:47Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690168
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoCH}}
{{Infobox Land
| Numm = Schweizerische Eidgenossenschaft<br>Confédération suisse<br>Confederazione Svizzera<br>Confederaziun svizra<br>Confoederatio Helvetica
| Fändel = Flag of Switzerland (Pantone).svg
| Fändel Bildbreet= 110px
| Fändel Artikel = Fändel vun der Schwäiz
| Wopen = Coat of Arms of Switzerland (Pantone).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun der Schwäiz
| National Devise = Unus pro omnibus, omnes pro uno<br>("Ee fir s'all, all fir een")
| Kaart = Europe-Switzerland.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]], [[Franséisch]], [[Italieenesch]], [[Rätoromanesch]]
| Haaptstad = [[Bern]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Federal [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 41 285
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 3,7
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 182
| Onofhängegkeet = [[1. August]] [[1291]] (ausgeruff)<br>[[24. Oktober]] [[1648]] (unerkannt)<br>[[1848]]: modern Schwäiz
| Nationalfeierdag = [[1. August]]
| Nationalhymn = [[Schwäizerpsalm]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/9/97/SwissX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Schwäizer Frang]] (CHF)
| Zäitzon = +1 (+2 vu Mäerz-Oktober)
| Internet TLD = [[.ch]]
| Telefonsprefix = +41
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Schwäiz''' (däitsch: ''Schweizerische Eidgenossenschaft'', fr.: ''Confédération suisse'', it.: ''Confederazione Svizzera'', rätoroman.: ''Confederaziun svizra'', lat. ''Confoederatio Helvetica'') ass e Staat a [[Europa (Kontinent)|Mëtteleuropa]]. D'Land grenzt am Norden un [[Däitschland]], am Osten u [[Liechtenstein]] an [[Éisträich]], am Süden un [[Italien]] an am Westen u [[Frankräich]].
[[Fichier:Gruppenbild Bundesrat 2026.jpg|miniatur|Foto vum Bundesra 2026]]
D'Schwäiz ass zanter dem [[Wiener Kongress]] vun [[1815]] baussepolitesch [[Neutralitéit (International Politik)|neutral]] a mat der Zäit Sëtz vun enge sëllegen [[International Organisatioun|internationalen Organisatioune]] ginn. D'Alperepublik selwer ass Member vun der [[EFTA]], dem [[Europarot]], der [[Welthandelsorganisatioun]] (GATT) an zanter 2002 och vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]].
[[Bern]] ass de Schwäizer Regierungssëtz ("Bundessëtz") an ''[[De jure / de facto|de facto]]'' d'Haaptstad. Déi gréisst Stad ass [[Zürich]].
== Bevëlkerung ==
=== Sproochen ===
D'Schwäiz huet um Niveau vun der [[Federale Staat|Federatioun]] véier [[offiziell Sprooch]]en: [[Däitsch]], [[Franséisch]], [[Italieenesch]] a [[Rätoromanesch]]. Alle véier sinn anengems och d'[[Nationalsprooch]]e vun der Republik.
Dat war net ëmmer sou. D'Rätoromanesch, wat vu manner wéi engem Prozent vun der Bevëlkerung geschwat gëtt, gouf eréischt [[1938]] Nationalsprooch (Landessprooch). Iwwer en halleft Joerhonnert drop, den [[10. Mäerz]] [[1996]], hu sech d'Schwäizer dunn an engem [[Referendum]] fir d'Romanescht als hir véiert offiziell Sprooch (Amtssprooch) decidéiert. D'Ännerung ass zanter der Revisioun vun der [[Constitutioun]] am [[1999]]er Joer a Kraaft, gëllt awer just fir d'Kommunikatioun tëscht Staat a Bierger mat rätoromanesch als [[Mammesprooch]].
[[Fichier:Map Languages CH.png|thumb|Sproochen an der Schwäiz (2005):<ref>Quell: BFS/OFS [http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/05/blank/key/sprachen.html] (Stand 2005)</ref>
{{legend|#fe9625| [[Däitsch]] (62.7 %) }}
{{legend|#52b041| [[Franséisch]] (20.4 %) }}
{{legend|#6a51a3| [[Italieenesch]] (6.5 %) }}
{{legend|#91238d| [[Rätoromanesch]] (0.5 %) }}]]
Fir de Rescht ass d'Schwäiz [[Sproochpolitik|sproochpolitesch]] nom sougenannte ''Territorialprinzip'' organiséiert. D'Republik garantéiert zwar Sproochfräiheet fir d'Bierger, léisst d'[[Lëscht vun de Schwäizer Kantonen|Kantonen]] an d'[[Gemeng (Schwäiz)|Gemengen]] awer selwer doriwwer decidéiere wat fir e Status déi jeeweileg Sproochen op regionalem Plang hunn. Domat ass d'Méiglechkeet ginn, traditionell Sproochraim z'erhalen. D'Konsequenz dovun ass, datt an deene meeschte Schwäizer Gemengen nëmmen eng Sprooch als offiziell unerkannt ass. Nëmmen an e puer Bezierker a Gemenge laanscht d'Sproochgrenzen huet een de Choix tëscht de Sproochen. Dat gëllt natierlech nëmme fir den Ëmgang mat ëffentlechen Institutioune wéi der Verwaltung, de Schoulen an de Geriichter.
Am Schwäizer Schoulsystem mussen d'Schüler nieft hirer Mammesprooch op d'mannst nach eng weider Landessprooch a meeschtens och nach [[Englesch]] léieren.
D'Majoritéit vun de Schwäizer gehéiert zu der däitscher Sproochcommunautéit (62,7 %). Geschwat gëtt allerdéngs ''[[Schwäizer Däitsch|Schwizerdütsch]]'' wat historesch gesinn zu der [[Alemannesch|alemannescher Sproochefamill]] gehéiert an eng méi al Sproochform wéi d'Houdäitsch ass. Et gëtt zwou Haaptrichtungen: ''Berndütsch'' an ''Züridütsch''. Genee wéi och zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] gëtt et an der Schwäiz eng [[Diglossie]] am [[Däitsch]]en. Dat heescht, a verschiddene Beräicher gëtt den Dialekt benotzt, z. B. beim Schwätzen, an Talkshowen, asw, an an aneren d'Standardsprooch z. B. an de Printmedien oder de Schoulbicher.
Franséisch hunn 20,4 % vun de Schwäizer als Mammesprooch. Geographesch konzentréiert sech d'frankophon Bevëlkerung am Beräich vun der [[Romandie]], am Weste vum Land.
Am [[Kanton Tessin]] an a véier Däll vum [[Kanton Graubünden]] (''Grigioni Italiano'') gëtt Italieenesch (6.5 %) geschwat.
Anerwäerts ass Graubünden och dee Kanton an deem d'Rätoromanesch, eng al [[romanesch]] Sprooch, nach eng relativ staark Positioun huet (an der Géigend vum [[Engad]]). D'Minoritéitesprooch (0,5 % Mammesproochler) ass laang Zäit vun offizieller Säit aus vernoléissegt ginn an huet och haut nach schwéiere Stand vis-à-vis vum Däitschen. Zanter 1860 sinn 51 Gemengen a Graubünden vum Romaneschen an d'Däitscht gewiesselt. Déi véiert offiziell Landessprooch gëtt a verschiddenen Dialekter geschwat an hautdesdaags och nees an der Schoul enseignéiert. D'Schwäizer Tëlee huet sech dozou verflichte gelooss e gewëssene Prozentsaz Sendungen – och speziell Kannersendungen – op Rätoromanesch ze weisen.
== Geschicht ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
[[Fichier:Karte Kantone der Schweiz farbig 1996.png|thumb|Déi 26 Kantone vun der Schwäiz]]
D'Schwäiz besteet aus 26 Kantonen, déi an 2.110 Gemengen<sup>(Stand: 1. Januar 2026)</sup> ënnerdeelt sinn.
{{Méi Info 2|Lëscht vun de Schwäizer Kantonen|Gemeng (Schwäiz)}}
Deels besteet nach en administrativen Niveau tëscht dem Kanton an der Gemeng, deen als [[Bezierk (Schwäiz)|Bezierk]] (fr. ''district'') bezeechent gëtt.
== Bierger, Flëss a Séien ==
{{Kapitel Info feelt}}
D'[[Matterhorn]] zu [[Zermatt]] ass ee vun den héchste [[Bierg]]er vun den [[Alpen]] an e reegelrecht Nationalsymbol vun der Schwäiz.
== Bibliographie ==
* William Martin, ''Histoire de la Suisse'', 8e éd. conforme aux précédentes avec une suite de Pierre Béguin: ''Lhistoire récente 1928-1973'', complétée par A. Bruggmann; Lausanne (Payot), 1980.
* Dieter Fahrni, ''Histoire de la Suisse - Survol de l'évolution d'un petit pays depuis ses origines jusqu'à nos jours'' ; Zürich (Pro Helvetia), 1983; 3. Oplo = 1986; 111 Säiten.- Originaltitel: ''Schweizer Geschichte. Ein historischer Abriss von den Anfängen bis zur Gegenwart''.
* Kollektiv, ''Nouvelle histoire de la Suisse et des Suisses'' ; 3 Bänn; Lausanne (Comité pour une Nouvelle Histoire de la Suisse, présidé par J.-C. Farez), 1982-1983.- Dëst Wierk koum simultan och op Däitsch an op Italieenesch eraus.
* Grégoire Nappey, ''Histoire suisse'' ; Le Mont-sur-Lausanne (LEP / Éditions Loisirs et Pédagogie, S.A.), 2007; 94 Säiten (ill. vum Mix & Remix). ISBN 978-2-606-01200-7
* Jean-Pierre Felber, ''De l'Helvétie romaine à la Suisse romande'' ; Genf (éd. Slatkine & Société d'histoire de la Suisse romande), 2006; 387 Säiten (ill.). ISBN 2-8321-0252-2 & ISBN 978-2-8321-0252-7
* Michel Charrière & Anton Bertschy, ''Fribourg: un canton, une histoire'' ; Freiburg, 1991; 146 Säiten (ill.).
* Raffaello Ceschi, ''Geschichte des Kantons Tessin'' ; erausgi vum Max Mittler; Frauenfeld-Stuttgart-Wien (Verlag Huber), 2003; 302 Säiten (ill.). ISBN 3-7193-1314-X
* Oswald Sigg, ''Les institutions politiques en Suisse'' ; Zürich (Pro Helvetia), 1983; 4. Ausgab = 1988; 62 Säiten.- Originaltitel: ''Die politischen Institutionen der Schweiz''.
* Vincent Golay, ''Institutions politiques suisses'' ; Le Mont-sur-Lausanne (LEP / Éd. Loisirs et Pédagogie, S.A.), 2005; Neioplo = 2009; 94 Säiten (ill. vum Mix & Remix). ISBN 978-2-606-01263-2
* Joëlle Kuntz, ''La Suisse ou le génie de la dépendance''; Carouge-Genève (éd. Zoé & Le Temps), 2013; 175 Säiten. ISBN 978-2-88182-907-9
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Schwäizer Kantonen]]
* [[Lëscht vun de Schwäizer Flëss]]
* [[Schwäizer Schockela]]
* [[Piz Buin]]
* [[Zermatt]]
* [[Zürich]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.admin.ch/ www.admin.ch] Portal vun der Schwäizer Federatioun
* [http://www.ch.ch/ www.ch.ch] Internet Portal vun der Schwäiz
{{LinkPortalSchwäiz}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Schwäiz| AAA]]
j4lcwkn8kdakd5i5s4wjzudvp09eh3a
Tierkei
0
7442
2690195
2689653
2026-08-07T20:30:37Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690195
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoTK}}
{{Infobox Land
| Numm = Türkiye Cumhuriyeti
| Fändel = Flag of Turkey.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Tierkei
| Wopen = Emblem of Turkey.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Emblem vun der Tierkei
| National Devise =
| Kaart= Turkey in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tierkesch]]
| Haaptstad = [[Ankara]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidentiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Total Fläch= 783 562<ref>Quell: [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf UNO 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 90,8
| Onofhängegkeet = vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]]<br>[[29. Oktober]] [[1923]] (Deklaratioun vun der Republik)
| Nationalfeierdag = [[29. Oktober]]
| Nationalhymn = [[İstiklâl Marşı]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/7/71/TurkeyX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Tierkesch Lira]] (TRY)
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.tr]]
| Telefonsprefix = +90
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Tierkei''' ([[tierkesch]]: ''Türkiye Cumhuriyeti'') ass e Staat an [[Eurasien]]. D'Land läit fir de gréissten Deel um [[Asien|asiatesche]] Kontinent, nëmmen eng 3 % vum Staatsgebitt gehéiere [[Geographie|geographesch]] zu [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Déi modern Tierkei ass den Nofollgerstaat vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] a goung nom [[Éischte Weltkrich]] aus dësem ervir. D'Tierkei ass eng [[Laizismus|laizistesch]] [[Republik]]. De Laizismus geet op de Staatsgrënner [[Mustafa Kemal Atatürk]] zeréck. Den Atatürk hat wëlles d'Tierkei gesellschaftlech a politesch dem europäesche Virbild no ze reforméieren an ze moderniséieren.
Den [[3. Oktober]] [[2005]] hunn déi offiziell Negociatiounen tëscht der Tierkei an der [[Europäesch Unioun|EU]] fir de Bäitrëtt zu der Unioun ugefaangen.
[[Ankara]], no [[Istanbul]] déi zweetgréisst tierkesch Stad, ass d'Haaptstad vun der Republik.
== Geschicht ==
[[Anatolien]] (''Asia Minor''), d'Landmass vun der haiteger Tierkei, war de Spillball vu villen Zivilisatiounen a Kinnekräicher an der Antiquitéit. D'Seljuk-Tierke waren déi éischt tierkesch Forcen déi am [[11. Joerhonnert]] als Eruewerer koumen, an déi sech no an no d'[[Byzantinescht Räich]] mat senger griichescher Populatioun a Kultur averläift huet.
=== Fréi Besiidlung vun Anatolien ===
=== D'Zäit vum Osmanesche Räich ===
==== Opstig (13.-17. Joerhonnert) ====
==== Niddergank a Jongtierkentum ====
==== Éischte Weltkrich an de Genozid un den Armeenier an Aramäer ====
{{Méi Info 1|Vëlkermuerd un den Armeenier}}
=== Grënnung vun der tierkescher Republik duerch den Atatürk ===
=== Zäit no der Atatürk-Ära ===
== Geographie ==
[[Fichier:Bosphorus Bridge from above.jpg|thumb|250px|Bosporus Bréck zu Istanbul]]
Dee gréissten Deel vum tierkesche Staatsgebitt läit mat ongeféier 97 % um [[Asien|asiatesche]] Kontinent. Nëmmen 3 % vun der Gesamtfläch (23.623 km²) sinn um europäesche Kontinent. Den asiatesche Landesdeel gëtt als [[Anatolien]] bezeechent an den europäeschen Deel als [[Thrakien]].
D'Tierkei huet aacht Nopeschlänner: [[Bulgarien]] am Nordwesten, [[Griicheland]] am Westen, [[Georgien]] am Nordosten, [[Armenien]], [[Aserbaidjan]] an den [[Iran]] am Osten, den [[Irak]] a [[Syrien]] am Südosten. D'Land huet am Süde Küsten zum [[Mëttelmier]] an am Norden zum [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]].
=== Klima ===
D'Klima an der Tierkei kann als temperéiert bezeechent ginn, mat waarmen, dréchene Summeren a mat mëllen, naasse Wanteren. Bannen am Land sinn déi klimatesch Bedingungen awer dacks méi rau.
== Politik ==
{{Kapitel Info feelt}}
D'Tierkei ass eng parlamentaresch Republik. De President gëtt vun der Nationalversammlung fir e Mandat vu 7 Joer gewielt. De President ernennt de Premierminister.
De [[Legislativ|legislative Pouvoir]] läit an den Hänn vu 550 Deputéierten, déi all 5 Joer frësch gewielt ginn. Zanter [[1946]] gëtt et e [[Méiparteiesystem]]. Am tierkesche Parteiesystem gouf a gëtt et vill Verännerungen, beispillsweis duerch Verbueder vu Parteien duerch d'Verfaassungsgeriicht, haaptsächlech vun islamistesche Parteien. Zurzäit gëtt et an der Tierkei 9 Parteien: DYP (konservativ), FP (islamistesch), HADEP (kurdesch Vollekspartei), MHP (nationalistesch), ÖDP (sozialistesch), ANAP (rietsliberal), CHP (lénksnationalistesch), DSP (lénksnationalistesch), AKP (gemiessegt islamistesch-konservativ). Aus deene leschte Walen ass d'AKP als stäerkste Kraaft ervirgaangen, mat 34,4 % vun de Stëmmen, wat hir awer nom tierkesche Walsystem 3/4 vun alle Parlamentssëtzer abruecht huet (fir Verfaassungsännerunge brauch een eng 3/4 Majoritéit).
D'Tierkei sicht als Memberstaat an d'[[Europäesch Unioun]] eranzekommen. Den [[3. Oktober]] [[2005]] sinn d'Debate mat der Tierkei iwwer sou en EU-Bäitrëtt ugaangen, den [[11. Dezember]] [[2006]] sinn awer 8 vu 35 Verhandlungsberäicher nees op Äis geluecht ginn, well d'Tierkei hiert Versprieche gebrach huet fir seng Häfen a Fluchhäfe fir [[Zypern]] opzemaachen. Formell ass den Ausgank vu sou Verhandlungen nach op, well Viraussetzung fir en EU-Bäitrëtt sinn d'Fortsetzung vun de just ugefaangene Reformen, eng radikal Verbesserung vun der Mënscherechtssituation, d'Agestoe vum [[Vëlkermuerd un den Armeenier]] an d'Ënnerschreiwe vun engem Ofkommes iwwer eng Zollunioun mat den 10 neien EU-Memberstaaten, dorënner och d'rout Duch Zypern.
== Politesch Konflikter ==
=== Doudesstrof a Folterungen ===
=== Kurdekonflikt ===
=== Zypernkonflikt ===
== Verwaltung ==
D'Regionalverwaltung ass an der Tierkei an 81 [[Provënzen]] ënnerdeelt, déi alleguer duerch e [[Gouverneur]] (Vali) verwalt ginn. Déi eenzel Provënze si weider an eenzel Bezierker a Gemengen ënnerdeelt. D'Bezierker gi vun engem ''Kaymakam'' geleet, dee vum [[Inneminister]] ernannt gëtt. D'[[Buergermeeschter]] an Duerfcheffe gi vum Vollek gewielt. D'Autonomie op den ënneschten Niveaue gëtt ënner anerem duerch d'Feele vun eegene Geldquellen ageschränkt.
== Ekonomie ==
[[2002]] huet d'Tierkei eng ganz grave ekonomesch Kris matgemaach. No enger Inflatioun vun ongeféier 50 % huet ee méi wéi eng Millioun tierkesch Liras misse gi fir een eenzegen [[Euro]]. Den [[1. Januar]] [[2005]] huet dofir déi nei tierkesch Lira ([[Nei Tierkesch Lira|Yeni Türk Lirası]]) agefouert misse ginn. D'Inflatioun ass op 9,8 % erofgaangen. D'Tierkei huet awer ëmmer nach Krämpes déi vill Schwaarzaarbecht an de Schwaarzhandel an de Grëff ze kréien. En anere Problem bleift den agraresch strukturéierten a manner entwéckelten Osten, wou ronn 40 % vun den Aarbechtskräfte gebonne sinn.
* [[Bruttoinlandsprodukt|BIP]]: 409,7 Milliarden USD (dat ass knapps d'Hallschent vum BIP vu Mexiko)
* BIP / Awunner: 6.094 USD (z. Verglach: Portugal läit bei 17.900 USD a Polen bei 12.000 USD)
* Recherche an Developpement, a Prozent vum BIP: 0,64 %
== Demographie ==
Zanter der Republikgrënnung am Joer [[1923]] ass d'Bevëlkerung vun der Tierkei séier gewuess. [[1927]] hunn an der Tierkei knapps 14 Millioune Mënsche gelieft, [[2003]] waren et der scho 70 Milliounen.
== Verkéier ==
D'Stroossen an der Tierkei hunn eng Längt vun am Ganze 413.724 km. Dovu sinn 62.000 km Landstroossen, 350.000 km sougenannt Duerfstroossen an 1.800 km Autobunn.
== Kultur ==
== Fotoalbum ==
<gallery>
|Mustafa Kemal Atatürk
Fichier:Aya sofya.jpg|
Fichier:Anit Kabir (6526103103).jpg|
Fichier:Kocatepe Mosque Ankara.jpg|
Fichier:067 Etnografya.05.2006 resize.JPG|
Fichier:DolmabahceMainGate.JPG|
Fichier:İzmir clock tower.jpg|
Fichier:Pamukkale00.JPG|
Fichier:Eskişehir-Aycan.jpg|
Fichier:Antalya falezler.jpg|
Fichier:Alanya.jpg|
Fichier:Bluemosquefront.jpg|
Fichier:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG|
</gallery>
== Militär ==
D'Tierkei huet déi drëttgréisst Arméi vun der Welt. De Militärbudget louch [[2003]] bei 12,1 Mrd. USD, dozou kommen nach Opwendungen, déi net am Budget ugi ginn. Dat sinn domat méi wéi 5 % vum [[Bruttosozialprodukt]].
[[2001]] haten déi tierkesch [[Arméi]]en 514.850 [[Zaldot]]en, dovun 391.000 Wierflichteger, plus nach 180.000 Mann vun der [[Gendarmerie]]. D'Zuel vun de [[Reservist]]en an de [[Arméi|Land]]-, [[Loftwaff|Loft]]- a [[Krichsmarinn|Marinnsunitéite]] bedréit 378.700 Zaldoten.
D'Landsträitkräften hu 402.000 Mann ënner de Waffen a si mat 4.206 [[Tanks]]en, 4.859 gepanzerte Gefierer, iwwer 2.000 [[Artillerie]]-Geschëtzer, 40 [[Kampfhelikopter]] a 422 [[Helikopter]] ausstafféiert.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.tccb.gov.tr/pages/ Websäit vum tierkesche President]
* {{en}} [http://www.tbmm.gov.tr/english/english.htm Websäit vun der Nationalversammlung]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Tierkei| ]]
3wzf4awu1vglv3ry5p17h0u088jih3d
Indien
0
8028
2690070
2689726
2026-08-07T20:27:11Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690070
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = भारत गणराज्य<br>Bhārat Ganarājya
| Fändel = Flag of India.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Indien
| Wopen = Emblem of India.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Indien
| National Devise = Satyamēva Jayatē<br>("Eleng d'Wouerecht triumphéiert")
| Kaart = India in its region (disputed).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]<br>[[Hindi]]<br>21 aner Sproochen
| Haaptstad = [[Nei-Delhi]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = parlamentaresch [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 3.166.414
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 143
| Onofhängegkeet = 15. August 1947
| Nationalfeierdag = [[14. Juli]]
| Nationalhymn = [[Jana Gana Mana]]
| Wärung = [[Indesch Rupie]] (INR)
| Zäitzon = +5:30
| Internet TLD = [[.in]]
| Telefonsprefix = +91
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Chamundi-hills.jpg|thumb|240px|Hindu-Tempel zu Mysore]]
[[Fichier:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|thumb|240px|D'Eise Sail, déi net rascht, zu Delhi aus der [[Guptaräich|Gupta]]-Zäit.]]
[[Fichier:TajMahalbyAmalMongia.jpg|thumb|310px|Den [[Taj Mahal]] gouf vum Groussmogul Shah Jahan fir seng Fra [[Mumtaz Mahal]] gebaut.]]
D''''Republik Indien''' läit um Süde vum [[Asien|asiatesche]] Kontinent.
== Geschicht ==
=== Virgeschicht a klassesch Epoch ===
D'[[Indus-Kultur|Zivilisatioun am Dall vum Indus]], gréisstendeels am haitege [[Pakistan]], war eng vun den éischten Héichkulturen op der Welt, mat enger eegener Schrëft, der [[Indus-Schrëft]], déi bis ewell net entziffert konnt ginn. Géint 2500 v. Chr. gouf et do schonn Stied, déi no Plang gebaut waren, wéi [[Harappa]], wou et eng [[Kanalisatioun]], e Mierhafen a [[Bad|Bieder]] gouf. Méi wäit am Osten huet sech déi sougenannt [[Copper Hoard Culture]] entwéckelt. Vu 1700 v. Chr. un ass d'Indus-Kultur lues a lues zerfall, firwat, ass net gewosst.
Eng wichteg Epoch war d'[[Veda]]-Zäit (ongeféier 1500 v. Chr. bis 500 v. Chr.), an där d'Fëllementer vun der haiteger Kultur geluecht goufen. Um Enn vun der Veda-Zäit goufen d'[[Upanishaden|Upanishade]] geschaf, déi a villerlee Hisiicht d'Basis si vun den 3 Reliounen, déi an Indien entstane sinn, nämlech dem [[Hinduismus]], dem [[Buddhismus]] an dem [[Jainismus]]. An där Zäit goufen och d'[[Ganges|Ganges-Uwänner]] urbaniséiert a regional Kinnekräicher, wéi dat vu [[Magadha]] sinn entstanen.
Vum 6. Joerhonnert v. Chr. un huet sech de Buddhismus ausgebreet, dee ronn 500 Joer laang nieft dem Hinduismus déi wichtegst reliéis-philosophesch Stréimung war. Am 4. Joerhonnert v. Chr. ass ënner der Dynastie vun de [[Maurya]] fir d'éischt Kéier en indescht Groussräich entstanen, dat ënner dem [[Ashoka]] bal dee ganze Subkontinent abegraff huet. Nodeem en eng Rëtsch Eruewerunge gemaach hat, huet den Ashoka sech dru ginn, de Buddhismus am eegene Land, mä och op [[Sri Lanka]] an a [[Myanmar|Birma]] ze verbreeden. No sengem Doud ass d'Maurya-Räich lues a lues nees an eng Abberzuel Klengstaaten zerfall, déi eréischt am 4. Joerhonnert n. Chr. vun de [[Guptaräich|Gupta]] nees zu engem Groussräich an Nordindien vereent konnte ginn. Indien hat, duerch de Buddhismus, e wesentleche kulturellen Afloss op déi ganz Géigend vun Zentral- an Ostasien. D'Verbreede vum Hinduismus a vum Buddhismus iwwer [[Indochina]] bis an dat haitegt [[Indonesien]] huet der Kultur vun deene Länner säi Stempel opgedréckt. Den [[Harsha]]vardhana, deem seng Herrschaft an Nordindien am 7. Joerhonnert den Iwwergank zum indesche Mëttelalter markéiert, gëllt als dee leschte grousse Fërderer vum Buddhismus an Indien.
=== D'indescht Mëttelalter an d'Zäit vum Mogulräich ===
Am 8. Joerhonnert koum duerch arabesch Eruewerungen den [[Islam]] an Nordindien. Mä eréischt am 12. Joerhonnert koum et no der Eruewerung vun [[Zentralasien|zentralasiateschen]] islamesche Muechten zu enger Dominanz vu mosleemesche Staaten am Norden an zu der Islamiséierung vu groussen Deeler vun der Populatioun vun do. D'[[Sultanat vun Delhi]] huet seng Muecht souguer eng kuerz säit an de Süde kënnen ausbreeden, säi kulturellen Afloss blouf awer op den Norde begrenzt. Duerch den Iwwerfall vun de [[Mongolen]] am Joer [[1398]] gouf d'Sultanat sou geschwächt, datt déi hinduistesch Regionalräicher nees méi staark goufen. Eréischt am 16. Joerhonnert, mat der Grënnung vum [[Mogulräich]], konnten déi islamesch Herrscher sech nees am Norden duersetzen. D'Mogulräich hat ronn 200 Joer, bis 1857 Bestand. Bekannt Herrscher wéi den [[Akbar]], de [[Jahangir]], de [[Shah Jahan]] an den [[Aurangzeb]] hunn d'Räich net nëmme bis an [[Dekkan]] vergréisset, mä hunn och e Staatswiesen an eng Administratioun geschaf, déi funktionéiert huet, a se hunn d'Konscht gefërdert. Zu där Zäit gouf et just nach am Süden hinduistesch Kinnekräicher, wéi dat vu [[Vijayanagar]].
=== Europäesch Kolonialherrschaft an Onofhängegkeetsbeweegung ===
Vu 1505 un hunn europäesch Länner, [[Portugal]] als éischt, domat ugefaangen, kleng Stëtzpunkte laanscht d'Küst z'erueweren (vgl. [[Portugisesch-Indien]]). Vu [[1756]] un huet déi brittesch [[Brittesch Ostindien-Kompanie|Ostindien-Kompanie]] ''(British East India Company)'' vun hiren Hafestëtzpunkte [[Kolkata|Kalkutta]], [[Chennai|Madras]] a [[Mumbai|Bombay]] aus wäit Deeler vun Indien ënner hir Herrschaft bruecht. Den Afloss vun Holland, Frankräich oder Portugal gouf dobäi bal ganz iwwerdubbert. Fürsten, déi loyal waren, hu Staate mat begrenzter Souveränitéit kënne behalen, wéi [[Hyderabad (Staat)|Hyderabad]], [[Bhopal (Staat)|Bhopal]], [[Mysore (Staat)|Mysore]] oder [[Kaschmir]]. [[1857]]/[[1858|58]] hunn Deeler vun der Bevëlkerung vun Nordindie sech am [[Indeschen Opstand vun 1857|Sepoy-Opstand]] géint d'Herrschaft vun der Ostindien-Kompanie revoltéiert. Nodeem des Revolt néiergeschloe gi war, gouf d'Ostindien-Kompanie opgeléist an Indien koum ënner d'direkt Kontroll vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]. Déi brittesch Monarchen hate vun [[1877]] bis [[1947]] zousätzlech den Titel ''Empress of India'' resp. ''Emperor of India'' ([[Keeser vun Indien|Keeser(in) vun Indien]]).
[[Fichier:Flag of Imperial India.svg|thumb|left|Kolonialfändel vu Brittesch-Indien]]
[[1885]] gouf zu [[Bombay]] den ''[[Indian National Congress]]'', déi sougenannt Kongresspartei, gegrënnt. Ufanks huet si net d'Onofhängegkeet vun Indie gefuerdert, mä just d'Recht fir d'Bevëlkerung, matschwätzen ze kënnen. Hir Membere waren an der Majoritéit [[Hinduismus|Hinduen]] a [[Zoroastrismus|Parsen]]. Déi mosleemesch Uewerschicht huet sech dozou op Distanz gehalen. Hire Porte-parole, de [[Sayyid Ahmad Khan]] huet gefaart, datt, wann d'Majoritéitsprinzip agefouert géif, si aus der Administratioun erausgedireegelt géifen. Dofir gouf [[1906]] d'[[Moslemliga]] gegrënnt, fir d'Intressie vun de Moslemen ze representéieren.
Am [[Éischte Weltkrich]] war de gréissten Deel vun der Populatioun loyal. Mä well d'Britte bei der Opdeelung vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] mat dobäi waren, hunn elo och vill Mosleme sech der Onofhängegkeetsbeweegung ugeschloss. Jorelaang Resistenz ouni Gewalt géint déi brittesch [[Kolonie|Kolonialherrschaft]], virun allem ënner dem [[Mahatma Gandhi]] an dem [[Jawaharlal Nehru]], huet 1947 zu der Onofhängegkeet gefouert.
Déi selwecht Zäit hunn d'Britten hir Kolonie Brittesch-Indien an zwéi [[Staat]]e gedeelt, déi [[weltlech]] Indesch Unioun an déi méi kleng Islamesch Republik [[Pakistan]]. Domat hu se d'Fuerderunge vun der Moslemliga an där hirem Chef [[Ali Jinnah]] erfëllt, déi zanter den 1930er Joren ëmmer méi staark goufen, an déi en eegenen Nationalstaat wollten.
=== Entwécklungen zanter der Onofhängegkeet ===
Dës Deelung huet zu enger vun de gréisste Verdreiwungen, resp. Fluchte vun der Geschicht gefouert. Ronn 10 Milliounen Hinduen a [[Sikhismus|Sikhe]] goufen aus dem Pakistan verdriwwen, a ronn 7 Millioune Moslemen aus Indien. 750.000 bis eng Millioun Mënsche sinn dobäi ëm d'Liewe komm.
D'[[Fürstestaat]]en déi duerch Schutz-Traitéë mat Groussbritannie verbonne waren, hate scho virun der Onofhängegkeet hire Bäitrett zu der Indescher Unioun erkläert. Just zwéin hu Problemer gemaach: [[Hyderabad (Staat)|Hyderabad]] a [[Kaschmir]]. Am Kaschmir huet de [[Maharaja]], en Hindu, ufanks gezéckt. Nodeem mosleemesch Kämpfer a säi Land koumen, huet hie sech dach fir en Uschloss un Indien decidéiert. Pakistan huet dat als net rechtméisseg betruecht, sou datt et zum [[Éischten Indesch-Pakistanesche Krich]] ëm de Kaschmir (1947 bis 1949) koum. Zanterhier gloust an där Géigend de [[Kaschmir-Konflikt]], deen 1965 den [[Zweeten Indesch-Pakistanesche Krich]] an 1999 de [[Kargil-Krich]] als Folleg hat.
De [[26. November]] [[1949]] ass Indien dem [[Commonwealth of Nations]] bäigetrueden an de [[26. Januar]] [[1950]] ass d'Verfassung a Kraaft getrueden, duerch déi Indien zu enger Republik gouf. 1962 koum et, wéinst Grenzstreidereien, zu engem kuerze Krich mat der [[Volleksrepublik China]], dem sougenannten [[Indesch-Chineesesche Grenzkrich]]. Well Indien eng Onofhängegkeetsbeweegung am deemolegen Ost-Pakistan ënnestëtzt huet, koum et 1971 zu engem [[Bangladesch-Krich|drëtte Krich tëscht Indien a Pakistan]], wouropshi Pakistan gedeelt gouf an en neien, och majoritär islamesche Staat [[Bangladesch]] geschaf gouf.
[[Fichier:Gandhi Salt March.jpg|thumb|left|300px|Resistenz ouni Gewalt: De [[Mahatma Gandhi]] beim [[Salzmarsch]] vun 1930]]
[[Fichier:Indira and Nixon.JPG|thumb|left|210px|D'[[Indira Gandhi]] mam US-President [[Richard Nixon]] (1971)]]
Innepolitesch hat ufanks d'Kongresspartei d'Soen, ënner dem [[Jawaharlal Nehru]], [[Premierminister]] vun 1947 bis 1964, an duerno nach bis ufanks vun den 1970er Joren. Oppositiounsparteien haten héchsten an den eenzele Bundesstaaten, oder um kommunale Plang eppes ze soen. Eréischt, wéi dem Nehru seng Duechter, d'[[Indira Gandhi]], déi [[1966]] Premierministesch gouf, d'Partei zentraliséiert a probéiert huet, hir eege Muechtpositioun auszebauen, ass et der Oppositioun gelongen, sech op nationalem Niveau zu forméieren. E Geriicht zu [[Allahabad]] huet [[1975]] d'Indira Gandhi fir Onrechtméissegkeete bei de Wale vun 1971 fir schëlleg fonnt. Mä amplaz, wéi d'Oppositioun et gefuerdert huet, zeréckzetrieden, huet d'Gandhi den Noutstand ausgeruff a bis [[1977]] mat Dekreter regéiert. Déi demokratesch Grondrechter, wéi Press- oder Meenungsfräiheet, goufe schwéier limitiéiert. 1977 huet sech d'Onzefriddenheet vun der Bevëlkerung mat dëser de-facto-Diktatur an enger däitlecher Walnéierlag fir d'Indira Gandhi geäussert. Tëscht 1977 an 1980 bestoung fir d'éischt Kéier d'Regierung net aus Membere vun der Kongresspartei, mä aus enger [[lénks (Politik)|lénksgeriichtener]] Koalitioun ënner dem [[Janata Party]] .
[[1980]] koum d'Indira Gandhi duerch Walen nees zeréck un d'Muecht. An dës Regierungsperiod fält d'Kris am [[Punjab (Indien)|Punjab]], wou [[Sikhismus|sikhistesch]] Separatisten en eegene Staat gefuerdert hunn. Wéi sech militant Sikhen [[1984]] am [[Gëllenen Tempel]] zu [[Amritsar]] verschanzt haten, huet d'Indira Gandhi d'''[[Operation Blue Star]]'' ordonéiert. Indesch Truppen hunn den Tempel gestiermt an der Okkupatioun en Enn gesat. Doropshi koum et zu bluddegen Ausernanersetzungen, deenen hiren Héichpunkt d'Ermuerdung vun der Gandhi duerch hir Sikh Leibwächter war. Hire Jong, de [[Rajiv Gandhi]] huet d'Regierungsgeschäfter iwwerholl, war awer net kapabel, déi geplangt Reformen ëmzesetzen. E gouf och an e Korruptiounsskandal verwéckelt, sou datt [[1989]] d'Oppositioun eng kloer Victoire bei de Wale krut. [[1991]] bis [[1996]] koum awer nees d'Kongresspartei un d'Muecht. D'Regierung vum [[P. V. Narasimha Rao]] huet d'Land op wirtschaftlechem Plang no baussen opgemaach an aussepolitesch nei orientéiert. Zu sengem Reformprogramm hunn ë. a. d'Privatiséierung vu Staatsbetriber, d'Ophiewe vun Handelsbarrièren, d'Ofschafe vu bürokrateschen Investitiounshemmnisser a Steiersenkunge gezielt. Déi Regierungen, déi nokoumen, hunn dës Reforme virugefouert.
Zanter den 1980er Joren ass den [[Hindutva|Hindu-Nationalismus]] am Gaang, däitlech méi staark ze ginn. En zentralen innepolitesche Sträitpunkt ass d'Ausenanersetzung ëm d'Moschee zu [[Ayodhya]] ([[Uttar Pradesh]]), déi an d'Plaz vun engem bedeitenden Hindutempel opgeriicht gi war. [[1992]] hunn hinduistesch Extremisten d'Moschee gestiermt an zerstéiert, wat zu schwéieren Debordementer am ganze Land gefouert huet. De politeschen Aarm vun den Hindu-Nationalisten, d'[[Bharatiya Janata Party]] (BJP), huet tëscht 1998 an 2004 eng Regierungskoalitioun ugefouert a mam [[Atal Bihari Vajpayee]] de Regierungschef gestallt. [[2004]] huet d'Kongresspartei nees d'Wale gewonnen, mat un hirer Spëtzt der [[Sonia Gandhi]], der Wittfra vum Rajiv Gandhi, deen 1991 ermuert gi war. Si gouf awer net Premierministesch, well d'Oppositioun se wéinst hiren italieenesche Wuerzele kritiséiert huet. An d'Plaz koum de [[Manmohan Singh]] deen ënner dem Rao Finanzminister war.
Trotz engem wirtschaftlechen Opschwonk sinn hautdesdaags d'Haaptproblemer an Indien nach ëmmer de wäit verbreeten [[Aarmut]], eng staark Iwwerbevëlkerung, Ëmweltproblemer, an déi ethnesch a reliéis Konflikter tëscht den Hinduen an de Moslemen. Dobäi kënnt de Sträit mat Pakistan ëm d'[[Kaschmir]]-Regioun, wat besonnesch kriddeleg ass, well souwuel Indien, wéi och Pakistan, Atombommen hunn. An deene leschte Jore sinn déi zwee Länner awer liicht openaner zou gaangen.
=== Terrorismus an Indien ===
Zanter 1986 kämpfe verschidde Gruppéierungen am Kaschmir fir d'Onofhängegkeet oder fir en Uschloss un de Pakistan. Ëmmer nees koum et zu Attacken op Ariichtunge vum indesche Staat, wéi z. B. am Oktober 2001 op d'Regionalparlament vu [[Jammu a Kashmir]] zu [[Srinagar]], op d'indesch Arméi, déi do stationéiert ass, oder op hinduistesch Awunner oder Pilger.
Och op anere Plazen am Land koum et zu Uschléi vu kaschmiresche Separatisten oder islamisteschen Terrororganisatioune wéi der [[Lashkar-e-Toiba]]. Déi bis ewell schrooste Serie vun Attentater war am Mäerz 1993, wéi zu [[Mumbai]] duerch Attacken op d'Bourse, op Hoteller, Zich a Bensinnsstatiounen 257 Leit ëm d'Liewe koumen an der iwwer 1100 blesséiert goufen. Am Dezember 2001 hunn Islamisten d'Parlament su [[Nei-Delhi]] gestiermt, dobäi koume 14 Leit ëm d'Liewen. 52 Doudeger gouf et am August 2003, wéi zwéin Taxien, déi mat Sprengstoff gefëllt waren, zu Mumbai explodéiert sinn. Dräi Bommenattentater op Mäert zu Nei-Delhi am Oktober 2005 hunn 62 Affer kascht. Am Mäerz 2006 sinn zu [[Varanasi]] duerch zwou Bommen 20 Mënschen doutgemaach ginn. Bei de Bommenexplosiounen an Zich, am Juli 2006 koume ronn 200 Leit ëm d'Liewen a goufen der iwwer 700 blesséiert. Den 18. Februar 2007 sinn am „Frëndschafts-Express“, der eenzeger Zuchverbindung tëscht Indien a Pakistan zwou Bommen explodéiert, op d'mannst 65 Mënsche si leie bliwwen.
De 25. August 2007 sinn zu Hyderabad alt nees eng Kéier zwou Bommen an d'Luucht gaangen (eng drëtt konnt entschäerft ginn), woubäi op d'mannst 42 Leit hiert Liewen hu misse loossen.
== Politik ==
No der [[Constitutioun]] vun [[1950]] ginn d'[[Parlament]] an de [[Staatschef]] vum Vollek gewielt.
== Administrativ Andeelung ==
Indien ass an 29 [[Bundesstaat (Indien)|Bundesstaat]]en (engl. ''States'') a siwen [[Uniounsterritoire]]n (engl. ''Union Territories'') agedeelt, déi an am Ganze 603 [[Distrikt (Indien)|Distrikter]] (engl. ''Districts'') ënnerdeelt sinn. An e puer Bundesstaate ginn Distrikter zu Divisiounen (engl. ''Divisions'') zesummegefaasst. Ënner den Disitriker kommen d'''[[Tehsil]]en'' (oder och ''Taluken''), [[Block (Indien)|Bléck]] a ''[[Subdivision]]s''. Deen ënneschten administrativen Niveau sinn d'Dierfer, déi zum Deel a sougenannten ''[[Hobli]]en'' zesummegefaasst kënne ginn.
D'Uniounsterritoire gi vun der Zentralregierung zu Nei-Delhi verwalt. D'Bundesstaaten dogéint hunn eege Parlamenter an eng eege Regierung. Regierungschef vun engem Bundesstaat ass den ''[[Chief Minister]]''. Formell ënnersteet deen engem Gouverneur, dee vum Bundespresident ernannt ass.
Fir déi kommunal Verwaltung ass a grousse Stied d<nowiki>'</nowiki>''Municipal Corporation'' zoustänneg, a méi klengen d'''Municipalities.'' Am ländleche Raum gëtt nom ''Panchayati Raj'' System gefuer. Dëse besteet aus gewielte Conseilen ''([[Panchayat]])'' um Niveau vum Duerf, vum Block a vum Distrikt. Jee no Bundesstaat sinn d'Zoustännegkeeten anescht.
Déi haiteg Andeelung geet op de ''States Reorganization Act'' vun 1956 zeréck. D'Mammesprooch vun den Awunner war e wichtege Krittär fir d'Grenzen nei ze zéien. Den 1. Mee 1960 gouf de Staat [[Bombay (Staat)|Bombay]] an déi zwéi Staate [[Gujarat]] a [[Maharashtra]] opgedeelt. 2000 sinn dräi nei Bundesstaaten entstanen: [[Jharkhand]], [[Chhattisgarh]] an [[Uttarakhand]].
=== Bundesstaaten ===
[[Fichier:Indien Verwaltungsgliederung.png|thumb|400px|Bundesstaaten an Unionusterritoiren]]
[[Fichier:The Indian Mutiny 1857-1859 Q69824.jpg|thumb|350px|D'Secundra Bagh bei [[Lakhnau|Lucknow]], dat wärend dem [[Indischen Opstand vun 1857|Sepoy-Opstand]] vun de Britte gestiermt gouf. Foto vum [[Felice Beato]], Mäerz 1858.]]
{|
| AP
| [[Andhra Pradesh]]
|-
| AR
| [[Arunachal Pradesh]]
|-
| AS
| [[Assam]]
|-
| BR
| [[Bihar]]
|-
| CG
| [[Chhattisgarh]]
|-
| GA
| [[Goa]]
|-
| GJ
| [[Gujarat]]
|-
| HR
| [[Haryana]]
|-
| HP
| [[Himachal Pradesh]]
|-
| JK
| [[Jammu a Kashmir]]
|-
| JH
| [[Jharkhand]]
|-
| KA
| [[Karnataka]]
|-
| KL
| [[Kerala]]
|-
| MP
| [[Madhya Pradesh]]
|-
| MH
| Maharashtra
|-
| MN
| [[Manipur]]
|-
| ML
| [[Meghalaya]]
|-
| MZ
| [[Mizoram]]
|-
| NL
| [[Nagaland]]
|-
| OR
| [[Orissa]]
|-
| PB
| [[Punjab (Indien)|Punjab]]
|-
| RJ
| [[Rajasthan]]
|-
| SK
| [[Sikkim]]
|-
|
| [[Telangana]]
|-
| TN
| [[Tamil Nadu]]
|-
| TR
| [[Tripura]]
|-
| UA
| [[Uttarakhand]]
|-
| UP
| [[Uttar Pradesh]]
|-
| WB
| [[Westbengalen]] ''(West Bengal)''
|}
=== Unionsterritorien ===
{|
| AN
| [[Andamanen an Nikobaren]]
|-
| CH
| [[Chandigarh]]
|-
| DN
| [[Dadra an Nagar Haveli]]
|-
| DD
| [[Daman an Diu]]
|-
| DL
| [[Delhi (Uniounsterritoire)|Delhi]]
|-
| LD
| [[Lakshadweep]]
|-
| PY
| [[Puducherry (Uniounsterritoire)|Puducherry]] (fréier Pondicherry)
|}
=== Stied ===
Haaptstad vun Indien ass Nei-Delhi, direkt nieft [[Delhi (Stad)|Delhi]], déi mat ronn 11 Milliounen Awunner, déi zweetgréisst Stad aus dem Land ass. Mat der [[Agglomeratioun]] sinn et 17 Milliounen. Delhi ass de kulturellen Zentrum vun der [[Hindi]]<nowiki></nowiki>communautéit am Norden. Déi gréisst Stad an och den ekonomeschen Zentrum vun Indien ass awer [[Mumbai]], bis 1995 ''Bombay''. Déi Metropol op der Westküst huet bal 13 Milliounen Awunner, 20 Milliounen, wann een d'Agglomeratioun matzielt. Drëttgréisste Stad ass [[Bengaluru]], bis 2006 ''Bangalore''. An där 5-Millioune-Stad si vill Firmen, déi mat neien Technologië schaffen, dofir gëtt se och alt d'„Silicon Valley vun Indien“ genannt. [[Kolkata]], bis 2001 ''Calcutta'' oder ''Kalkutta'', ass déi gréisst Stad op der Ostküst an ass, mat 4,6 Milliounen Awunner, déi véiertgréisst. Si gëllt als intellektuellen Zentrum. [[Chennai]], bis 1996 ''Madras'', kënnt op fënnefter Plaz, mat 4,3 Millioune Mënschen, si ass de kulturelle Mëttelpunkt vu Südindien, besonnesch vun den [[Tamilen]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Indien]]
rqz6se208tm8vo9gxcqsh54zsi4v0n6
Ukrain
0
8039
2690210
2689828
2026-08-07T20:30:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690210
wikitext
text/x-wiki
{{Iwwerschaffen}}
{{Infobox Land
| Numm = Україна<br>Ukrajina
| Fändel = Flag of Ukraine.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Ukrain
| Wopen = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun der Ukrain
| National Devise =
| Kaart= Europe-Ukraine (disputed territory).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Ukrainesch]]
| Haaptstad = [[Kiew]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Semipresidentiell [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 603.700<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 61
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]]<br>deklaréiert de [[24. August]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[24. August]]
| Nationalhymn = [[Schtsche ne wmerla Ukrajina]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/6/6d/UkraineX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Hrywnja]] (UAH)
| Zäitzon = +2 (+3 am Summer)
| Internet TLD = [[.ua]]
| Telefonsprefix = +380
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Ukrain''' ([[Ukrainesch|uk]]: ''Україна'') ass eng [[Republik]] an Osteuropa, déi tëscht [[Moldawien]], [[Rumänien]], [[Ungarn]], der [[Slowakei]], [[Polen]], [[Wäissrussland]] a [[Russland]] läit. Am Süde gëtt se vum [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]] begrenzt. D'Ukrain ass wat seng Fläch ugeet, no Russland dat zweetgréisst Land vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. D'Land ass zanter [[1991]], nom Kollaps vun der [[Sowjetunioun]], en onofhängege Staat.
== Toponymie ==
[[Fichier:Ukrania quae et Terra Cosaccorum cum vicinis Walachiae, Moldoviae, Johann Baptiste Homann (Nuremberg, 1720).jpg|thumb|220px|Kaart vun der Ukrain vun der Johann Homann 1720]] ''ukraina'', wat Grenzland bedeit. Eell dëst Land historesch den ëstlechen Ausposte vun der europäescher Zivilisatioun war.
== Geschicht ==
[[Fichier:Muromian-map.png|thumb|180px|Slawesch Stämme virum Opkomme vum Chrëschtentum]]
Am 7.-9. Joerhonnert hunn sech hei ostslawesch Stämm néiergelooss, déi och deelweis vum Territoire vun der haiteger Ukrain an dat haitegt West[[russland]] geplënnert sinn. Am Mëttelalter waren déi zwee Länner Deel vun engem eenzege Staat, deem seng Haaptstad Kiew war. Am 12. Joerhonnert huet de [[Kiewer Rus]] ugefaangen, sech a verschidde Fürstentümer ze zerleeën. Am 12. Joerhonnert huet de Juri Drogoruky, de 6. Jong vum Kiewer Prënz Wolodimir Monomach, keen Usproch op den Troun gemaach, dofir ass hien d'Lännereien am Nordoste eruewert. Sou hunn sech Mëtt vum 12. Joerhonnert slawesch Stämme op de Lännereien a Zentralrussland erëmfonnt. Virun hirer Arrivée hunn sech Stämme néiergelooss, déi no bei de moderne Finnen stoungen, zu Moskau, dat Dolgoruky als klengt Duerf gegrënnt huet. E Krich huet tëscht dem Staat Wladimir-Susdal (haut ass dat den zentralen Deel vu Russland) a Kiew am Joer 1169 ugefaangen, deen zu senger Trennung vum Kiew Rus gefouert huet <ref>Прибалтийско-финские народы России / Отв. ред. Е.И. Клементьев, Н.В. Шлыгина. — М.,: Наука, 2003. — С. 361. — 671 с.</ref>.
[[Fichier:Володимир Великий.JPG|thumb|170px|Monument fir de Kinnek Wolodimir, Kiew]]
Nom Batu senger Invasioun am Joer 1240 gouf de Leader vun den nërdleche Fürstentümer, den Alexander Nevski, dem Batu säin Adoptivjong, an d'Participatioun vum Alexander u Kricher op der Säit vun de Mongolen, an deenen hien de Widderstand vun der Bevëlkerung géint d'Muecht vum Batu ënnerdréckt huet, huet dozou gefouert, datt säi 16 Joer ale Jong Daniil den éischte Herrscher vum deemolege klenge [[Moskowien]] gouf, wat zum Entstoe vum moderne Russland gefouert huet. Eng aner wichteg mëttelalterlech Stad am moderne Russland war de Weliki Nowgorod, den Zentrum vun der demokratescher Republik mam selwechten Numm, déi stänneg am Krich mat dem autoritäre Moskau war a eréischt 1478 vu Moskau eruewert gouf.
D'Virfahren vun den ukraineschen a wäissrussesche Vëlker hunn sech am 14. Joerhonnert schliisslech vun de Russen getrennt a goufen Deel vum Groussherzogtum Litauen (bis zum 18. Joerhonnert sinn dës zwee Vëlker enk verbonne bliwwen, an de Vokabulär vun der ukrainescher a wäissrussescher Sprooch stëmmt nach ëmmer ëm ongeféier 84% iwwereneen). Bis Enn vum 15. Joerhonnert hat sech den Nomadenstaat vun der Gëllener Hord an de Krimstaat, d'Staaten Astrachan a Kasan an de Moskauer Staat zerluecht, deen zu dëser Zäit endlech territorial a politesch Form ugeholl hat, an deen ugefaangen huet, eng Serie vu Kricher géint seng fréier Alliéiert an Noperen ze féieren, haaptsächlech géint d'Groussherzogtum Litauen. D'Stad Smolensk war de Schauplatz vu reegelméissege militäreschen Aktiounen. D'Russen, wéi d'Ukrainer, stamen vun ostslawesche Stämm of a grënnen hiren eegene Staat um Enn vum 15. Joerhonnert. Et war zu dëser Zäit, datt d'Weeër vun der Ukrain a Russland sech getrennt hunn <ref>Тарас А. Е. Войны Московской Руси с Великим княжеством Литовским и Речью Посполитой в XIV—XVII вв. — М.; Минск : АСТ; Харвест, 2006. — 800</ref><ref>Русско-литовские и русско-польские войны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907</ref><ref>Кром М. М. Стародубская война (1534—1537). Из истории русско-литовских отношений. — М.: Рубежи XXI, 2008.</ref><ref>Записки о Московіи XVI вѣка сэра Джерома Горсея. Переводъ съ англійскаго Н. А. Бѣлозерской. Съ предисловіемъ и примечаніями Н. И. Костомарова.— С.-Петербургъ: Изданіе А. С. Суворина, 1909. — 159 с.</ref>.
[[Fichier:Kirovograd B.Khmelnyts'kogo Ploscha Pam'yatnyk B.Khmel'nyts'komu 02 (YDS 5421).jpg|thumb|200px|Een van de Monumenter fir den Nationalheld van der Ukrain Bogdan Khmelnytski]]
Am 15. a 16. Joerhonnert gouf d'Elite vum ukrainesche Vollek geschaf - d'[[Kosacken]], Krieger, déi d'Land virun Attacke vun den Noperen verdeedegt hunn. Modern Russen koumen am 17. Joerhonnert an d'Ukrain, a wärend dem Kampf fir d'ukrainesch Onofhängegkeet an dem Widderstand géint déi polnesch Invasioun ënner der Leedung vum Bogdan Khmelnytski gouf 1654 en Allianzvertrag mat Russland ënnerschriwwen <ref>[https://archive.org/details/OtmStMalPechSl1905/1905/page/n5/mode/1up?view=theater Об отмене стеснений малорусского печатного слова]</ref>.
Ukrainer goufen offiziell net zu de Bierger gezielt a goufen dacks, souwuel Kosaken ewéi och Baueren, fir Zwangsaarbecht a Russland geschéckt, wat géint den Traité vun 1654 verstouss huet. (10.000 Ukrainer sinn un onhygienesche Konditioune beim Bau vum Ladogakanal gestuerwen.) Dëst huet zum Opstand vum Hetman Ivan Mazepa am Joer 1708 gefouert, deen d'Bezéiunge mat Russland ofgebrach huet a sech ënner de Schutz vu Schweden wollt stellen <ref>[http://litopys.org.ua/ohienko/oh14.htm XIVЯК МОСКВА ЗНИЩИЛА ВОЛЮ ДРУКУ КИЄВО-ПЕЧЕРСЬКОЇ ЛАВРИ]</ref>.
Am Joer 1775 huet Russland déi ukrainesch Kosaken an hir Garnisoun, d'Sitsch, zerstéiert, wat zu der Versklavung vum ukrainesche Vollek an dem Prozess vun der Russifikatioun (Russesch: Русификация) gefouert huet - der offizieller Politik vun der Zerstéierung vun der ukrainescher Sprooch a Kultur. Déi markantst Beispiller vun dëser Politik sinn den Ems-Dekreet an den Dekreet vum russesche Minister fir Innepolitik, Pjotr Waluew, deen den Ukrainer verbueden huet, hir Mammesprooch ze benotzen <ref>[https://archive.org/details/sirio007/page/n389/mode/1up?view=theater Собственноручное наставление Екатерины II князю Вяземскому при вступлении им в должность генерал-прокурора (1764 года)]</ref> <ref>[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Valuievskyj_tsyrkuliar ВАЛУЄВСЬКИЙ ЦИРКУЛЯР]</ref>.
[[File:Валуєвський циркуляр. Valuev Circular.jpg|thumb|200px|Den Dekreet vum Pjotr Waluew (1863), dee festgehalen huet: et gouf keng ukrainesch Sprooch, et gëtt keng, an et ka keng ginn, a jiddereen, deen net mat dëser Ausso averstane ass, ass e Feind vu Russland.]]
De [[Fort Helleg Elisabeth]], eng grouss Äerdfestung, déi ursprénglech Mëtt vum 18. Joerhonnert vun ukrainesche Kosaken op Uerder vun der russescher Keeserin Elizabeth gebaut gouf, fir sech géint Attacke vum Osmanesche Räich ze schützen, huet eng Roll bei der Eruewerung vum Land gespillt. Dee Fort huet eng Schlësselroll der Victoire am russesch-tierkesche Krich vun 1768-1774 a bei der Grënnung vun enger stabiler Zivilisatioun am Süde vum Land gespillt, andeems sou de Wee fir d'Grënnung an d'Entwécklung vu grousse Stied am Süde vun der Ukraine - Kherson, Mikolajiw, Odessa - fräigemaach huet an um Enn vum 18. Joerhonnert de Stadstatus krut (Yelizavetgrad, haut Kropywnytskyi). Et war vun dëser Festung aus, datt russesch Truppen am Joer 1775 op eng Kampagne gaange sinn an déi ukrainesch Kosakenfestung Sich zerstéiert hunn, wat zu enger grousser nationaler Tragödie gouf <ref>[https://armyinform.com.ua/2021/06/16/hto-i-yak-znyshhuvav-zaporizku-sich/ Хто і як знищував Запорізьку Січ]</ref> <ref>[https://uinp.gov.ua/istorychnyy-kalendar/cherven/15/1775-ruynuvannya-zaporizkoyi-sichi 1775 - руйнування Запорізької Січі]</ref>.
1914 huet den Keeser Nikolaus II. d'Feier vum 100. Gebuertsdag vum bekannten ukrainesche Schrëftsteller Taras Schewtschenko am russesche Räich verbueden <ref>[https://kpi.ua/shevchenko-revolt Ювілей Т.Г. Шевченка і студентські заворушення в Києві 100 років тому]</ref>.
Ufanks 1917 huet d'Februarrevolutioun ënnert der Féierung vum Alexander Kertsch d'Monarchie gestierzt a Russland an eng Republik ëmgewandelt, wat de virdru ënnerdréckte Vëlker d'Méiglechkeet ginn huet, fir hir Onofhängegkeet ze kämpfen. Bei der Arrivée zu Kiew huet de Kerenski ausgeruff: "Wann dat russescht Räich sech selwer iwwerlieft huet, da muss säin Zerfall vun hei aus ufänken" (vu Kiew). Nodeem hien Enn 1917 duerch e Putsch un d'Muecht komm war, huet de Lenin de Biergerkrich an der fréierer russescher Republik erkläert, dorënner de Krich vun 1917-21 tëscht der Ukrain a Sowjetrussland (eng Marionetteregierung vun der Sowjetukrain gouf souguer zu Charkov, enger Groussstad am Oste vum Land, gegrënnt).
[[Fichier:Штурм Києва 1918.jpg|thumb|220px|Beschossung vu Kiew duerch d'sowjetesch Arméi, 1918]]
Nodeem hien Enn 1917 duerch e Putsch un d'Muecht komm war, huet de Lenin de Biergerkrich an der fréierer russescher Republik erkläert, dorënner de Krich vun 1917-21 tëscht der Ukrain a Sowjetrussland (eng Marionettenregierung vun der Sowjetukrain gouf souguer zu Charkov, enger Groussstad am Oste vum Land, gegrënnt).
Ufanks 1918, no der Schluecht bei der Gare Kruty, wéi e puer honnert ukrainesch Kadetten aus Militärschoulen den Avancée vun Dausende vu sowjeteschen Truppen op Kiew zréckgehalen hunn, huet déi sowjetesch Arméi ënner dem Kommando vum Michail Murawjow, op Uerder vum Lenin, de 4. Februar 1918, sech vun Osten un d'Banlieue vun der ukrainescher Haaptstad genéiert an en Ugrëff op d'Stad ugefaangen.
Nodeems se Kiew eruewert haten, hunn déi sowjetesch Truppen am Kader vum Rouden Terror Dausende vun ukrainesche Zivilisten ëmbruecht, ënner anerem duerch Folter, an nodeems déi sowjetesch Truppen aus Kiew geflücht waren, huet d'Arméi vun der Ukrainescher Volleksrepublik Dausende vun hallef zersetzte Läiche vu Zivilisten a Stadparken entdeckt, dorënner nëmmen zwee Politiker, an nëmme Politiker mat nidderegem Rang.
D'Ukrain gouf dräimol vu Sowjetrussland an zur selwechter Zäit vun den Arméie vun de Zentralmuechten iwwerfall. Am Joer 1919 koum et zu der gréisster antisowjetescher Opstänn, déi vum Grigoriev ugefouert an nëmme vu reguläre Truppen ënnerdréckt goufen. Am Joer 1921 ass de sowjetesch-ukrainesche Krich mat der Deelung vum Land tëscht Polen a Russland (zënter 1922 d'Sowjetunioun) op en Enn gaangen <ref>Корніеєнко Агніешка Розстріляне відродження / Rozstrzeelane odrodzenie, Краків-Перемишль 2010 (пол.), 272 с.</ref> <ref> Від українізації до русифікації. Інформаційний бюлетень ЗП УГВР. — Ч. 2. — Нью-Йорк, 1970.</ref>.
[[Fichier:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumb|200px|De Musée vum Holodomor-Vëlkermord vun 1932-1933 gouf zu Kiew nom Zesummebroch vun der Sowjetunioun an der Deklassifikatioun vun den Archiven gegrënnt]]
An de Joren 1932-1933 huet déi sowjetesch Regierung ënner der Féierung vum Josef Stalin den Holodomor (eng künstlech induzéiert Massehongersnout) initiéiert, déi déi meescht Länner op der Welt als Vëlkermord um ukrainesche Vollek unerkennen, an déi zum Doud vu ronn 8 Millioune Mënschen gefouert huet<ref>Репресовані кінематографісти. Актуальна пам'ять: Статті й документи /Кінематографічні студії. Випуск п'ятий. — К.: «Кіно-Театр»; «АРТ КНИГА», 2017. — 176 с.</ref>.
1937 huet den NKVD (spéider ëmbenannt a sowjetesch MVD) déi meescht vun der ukrainescher Intelligenz, Kulturperséinlechkeeten a Wëssenschaftler higeriicht a heemlech hir Läichen am Bykivnia-Bësch begruewen, wou nom Zesummebroch vun der Sowjetunioun e Monument opgeriicht gouf. D'Thema vun der sowjetescher Repressioun war souguer a private Gespréicher tabu, an all Erwähnung dovun an de Medien huet den Auteur mat engem Prisong oder dem Gulag bedroht, an an enger spéiderer Period - mat Folter an engem psychiatresche Spidol, déi bis zum Fall vun der Diktatur am Joer 1991 weidergaangen ass <ref>[https://dakiro.kr-admin.gov.ua/v/2018/10-23/exh.php З архівних джерел про Великий терор»(до 80-х роковин Великого терору – масових політичних репресій 1937-1938 рр.)]</ref>.
Vun 1941 bis 1945 hunn d'Nazien dat ganzt Land besat, an all fënneften Ukrainer ass gestuerwen.
An den 1960er an 1980er Joren huet d'sowjetesch Regierung déi ideologesch Oppositioun (Filmemacher, Schrëftsteller, Aktivisten) ënnerdréckt, andeems se hir Memberen a Prisongen a psychiatresch Spideeler geschéckt huet. De bekanntste Dissident aus der Ukrain war de Wasyl Stus, deen am Prisong an enger ofgeleeëner Regioun vu Russland gestuerwen ass <ref>Русначенко А. М. Національно-визвольний рух в Україні середина 1950-х — початок 1990-х років. — К., 1998.</ref>.
[[File:Stus KGB photo 1980.jpg|thumb|220px|Wasyl Stus, e Schrëftsteller, deen sech fir d'Onofhängegkeet vum Land agesat huet a deem seng Wierker an der UdSSR verbueden goufen]]
Tëscht 1985 an 1991, als Resultat vun demokratesche Reformen an der Erlaabnes fir d'Press ouni Kontroll vum Kreml ze senden, ass d'Sowjetunioun zesummegebrach, an den 24. August 1991 huet d'Ukrain d'Onofhängegkeet erkläert.
Zënter datt de Wladimir Putin 2012 fir eng drëtt Amtszäit ugetrueden ass, huet Russland eng brutal Repressioun géint d'Meenungsfräiheet a Russland gestart. Hie huet och Truppen un der Grenz mat der Ostukraine stationéiert an e massive Informatiounskrich géint d'Land gestart. Fir un der Muecht ze bleiwen, huet den deemolegen ukrainesche President Wiktor Janukowytsch de Putin opgeruff, Truppen ze schécken an d'Ukrain z'invadéieren, wat zu Protester mam Numm Euromaidan ausgeléist huet.
Den 20. Februar 2014, wéi de Janukowitsch zu Kiew war, huet Russland eng Operatioun gestart fir d'Krim-Hallefinsel am Süde vun der Ukraine z'annektéieren, an d'Sécherheet vum Janukowitsch no senger Flucht ze garantéieren. Den 12. Abrëll 2014 huet Russland eng militäresch Aggressioun am Oste vun der Ukrain gestart, wéi Militanten a regulär Arméikräften ënner der Féierung vum Offizéier vum russesche Bundessécherheetsdéngscht Igor Girkin d'Stad Slawjansk an der ëstlecher Ukrain ugegraff hunn. Den 13. Abrëll 2014 huet d'Ukrain d'ATO - Antiterroroperatioun, gestart, fir de russeschen Avancement ze stoppen <ref>
[https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref>
[https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref>
[https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям ]</ref><ref>
[https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref><ref>Garaev D. The Methodology of the ‘Russian World’and ‘Russian Islam:’New Ideologies of the Post-Socialist Context (англ.) // The Soviet and Post-Soviet Review. — 2021. — Iss. 48, no. 3. — P. 367—390.</ref> <ref>Лариса Дмитрівна Якубова. Рашизм: звір з безодні. — Akademperiodyka, 2023. — 315 с. </ref> <ref>Tsygankov, Daniel Beruf, Verbannung, Schicksal: Iwan Iljin und Deutschland // Archiv fuer Rechts- und Sozialphilosophie. — Bielefeld, 2001. — Vol. 87. — 1. Quartal. — Heft 1. — S. 44—60.</ref>.
[[Fichier:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|270px|Den internationale Fluchhafen Donetsk, deen 2014 während der Besetzung vun der Stad vun der russescher Arméi zerstéiert gouf.]]
Bis 2022 huet Russland, duerch d'Marionetten-"Volleksrepublik Donetsk", där hiren éischte Leader de Moskauer Politiker Alexander Borodai war, e geheime Krich géint d'Ukrain gefouert, deen bis 2022 zu engem oppene Krich eskaléiert war. Am Joer 2022 gouf et a ganz Russland eng Rei Anti-Krichsprotester, déi vun de Sécherheetskräften ënnerdréckt goufen. An der Ukrain huet Russland schwéier Krichsverbrieche begaangen, wéi zum Beispill d'Beschossung vu Wunnquartieren, d'komplett Zerstéierung vu Stied wéi Mariupol, an d'Entféierung an d'Folterung vu Zivilisten wéinst hire pro-ukrainesche Meenungen. Dat schwéierst Verbriechen géint Zivilisten an der Ukrain waren d'Schiessereien an der Stad Bucha, déi am Mäerz 2022 stattfonnt hunn. De russesche Politikwëssenschaftler a Philosoph Timofej Sergetsev huet a sengem Artikel "Wat soll Russland mat der Ukrain maachen?" (Russesch: Что Россия должна слелать с Украиной?) zum Massemuerd gefuerdert, den amerikaneschen Historiker Timothy Snyder huet et "d'russesch Genozid-Instruktioun" genannt <ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref>.
== Geographie ==
[[Fichier:Map of Ukraine en.svg|thumb|riets|250px|Regiounen Kaart]]
Et ass dat gréisst Land an Europa wat d'Fläch ugeet an et ass a 24 [[Rajon]]en (Regiounen) an eng speziell Stad opgedeelt - Kiew (ouni déi 2. - Sewastopol, déi 2014 vu Russland besat gouf)
== Tourismus ==
[[Fichier:Вид Запорожской Сечи (реконструкция для фильма "Тарас Бульба").jpg|thumb|riets|250px|Festung an Zaporizja]]
[[Fichier:Цитадель панорама.jpg|thumb|riets|250px|Festung an Baturyn]]
[[Fichier:Гармата фортеці у Кропивницькому.jpg|thumb|riets|180px|ee vun de Kanounen vun der Fort Helleg Elisabeth, Kropywnytskyi]]
Ausser Megastied wéi Kiew, Charkiv, Odessa a Lviv fräiloftmuséeën si ganz populär an der Ukrain. Déi bekanntst dovunner sinn de Rekonstruktioun vum Kosakenschlass Sich an der Stad Zaporizja, de Rekonstruktioun vun der Kosakenfestung an der Stad Baturyn, an d'[[Fort Helleg Elisabeth]] an der Stad [[Kropywnytskyi]] - eng vun de rare stärefërmegen Äerdfestungen an Europa, dat Haaptsymbol vum zentralen Deel vun der Ukrain, déi am 18. Joerhonnert d'Schicksal vum Land bestëmmt huet. Zu den natierlechen Attraktiounen gehéieren de Schwaarz-Bësch, bei der Stad [[Znamyanka]] am Zentrum vum Land, mat sengem Berestuwate oder Schwaarze Séi, vun deem d'Wëssenschaftler mengen, datt en an der Äiszäit entstanen ass a "buedemlos" ass. Fuerscher hunn dräi oder souguer fënnef Schichten aus Sedimentgestengs fonnt. Et ass deen eenzege prähistoresche Séi an Osteuropa <ref>[https://web.archive.org/web/20240629115804/https://www.volynpost.com/news/213555-v-ukraini-ie-ozero-iake-ne-maie-dna В Україні є озеро, яке не має дна]</ref>.
D'Stad selwer huet e grousst Potenzial fir Geschäfter, Entwécklung an territorial Expansioun. Net wäit vun Znamyanka, 10 km südlech, läit och d'Duerf Mochorine, bekannt dofir, datt de Semen Klimovsky, den Auteur vum bekanntste ukrainesche Vollekslidd "De Kosak reit hannert der Donau", dat a Bearbeitunge vun europäesche Komponisten populär ass, hei gewunnt huet <ref>[https://subotsi.info/pam-jatnii-znak-semenovi-klimovskomu Пам'ятний знак Семенові Климовському]</ref>.
== Politik ==
D'Ukrain ass zanter der Onofhängegkeetserklärung vum [[24. August]] [[1991]] eng souverän, demokratesch [[Republik]] mat [[Presidentielle Regierungssystem|presidentiellem Regierungssystem]].
Staatschef ass den op fënnef Joer direkt vum Vollek gewielte President. D'Mandat däerf just eng Kéier verlängert ginn. D'Konstitutioun, déi uganks gradewéi déi a Russland e relativ staarke President virgeschriwwen huet, gouf am Dezember 2004 am Kader vun den turbulente [[Presidentschaftswalen an der Ukrain 2004|Presidentschaftswale]] geännert. D'exekutiv Vollmuecht vum President ass zu Gonschte vu Parlament a Premier limitéiert ginn. D'Ännerung ass zanter dem 1. Januar 2006 a Kraaft.
De Premierminister ass de Regierungschef a steet un der Spëtzt vum Ministerrot. D'Parlament heescht [[Werchowna Rada]] ("ieweschte Rot") an huet eng Kummer an där 450 Deputéierte setzen. D'Parlament gëtt direkt vum Vollek gewielt, all Kéier op véier Joer. D'Parlament wielt och d'Riichter vum ieweschte Geriichtshaff (Mandat op fënnef Joer).
=== Rezent Entwécklungen ===
D'Evenementer ëm d'[[Presidentschaftswalen an der Ukrain 2004|Presidentschaftswale]] vun [[2004]] huet der Welt eng Ukrain virun A gefouert, déi es op der enger Säit net méi Wëlles war Gefuddels a Manipulatioun bei demokratesche Walen z'akzeptéieren. Anerwäerts huet sech och e Land gewisen dat matzen an enger nationaler Identitéitskris stécht an – wat d'Zukunft vun der Republik ugeet – gesellschaftlech a politesch, no banne gradewéi no baussen, déif zerspléckt ass.
Zu der [[Orange Revolutioun|Oranger Revolutioun]] koum et no der Verëffentlechung vun de Resultater vum zweeten Tour (''Ballottage'') bei de Presidentschaftswale vum [[21. November]] [[2004]]. Nodeem de pro-russesche Kandidat [[Wiktor Janukowytsch]] ([[Partei vun de Regiounen]]) gradewéi schonn am éischten Tour als Gewënner proklaméiert gi war, sinn d'Leit zu Dausenden – haaptsächlech zu [[Kiew]] – op d'Strooss gaangen an hu protestéiert. D'Legitimitéit vun de Wale gouf net nëmmen net vun den Unhänger vum Géigekandidat [[Wiktor Juschtschenko]] ([[Eis Ukrain]]) unerkannt, mä och am Weste staark ugezweiwelt<ref>[http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA-2004-0046+0+DOC+XML+V0//FR Resolutioun vum EU-Parlament den 28. Oktober 2004, nach dräi Deeg virun de Walen]</ref>. An där Zäit ass et am Oste vum Land, wou majoritär russesch geschwat gëtt an de Janukowytsch seng meescht Wieler huet, zu Géigendemonstratioune komm.
Den ieweschte Geriichtshaff vun der Ukrain huet dunn den [[3. Dezember]] d'Resultat vum zweeten Tour annuléiert, esou datt de [[26. Dezember]] op en Neits huet misse gewielt ginn. Déi Kéier konnt sech de Wiktor Juschtschenko mat 51,99 % vun de Stëmmen duerchsetzen. Am Januar 2005 ass de Juschtschenko als neie President vereedegt ginn an de [[4. Februar]] [[2005]] ass déi nei, pro-westlech Regierung ënner der radikal-liberaler Premierministesch [[Julija Wolodymyriwna Tymoschenko|Julija Tymoschenko]] bestätegt ginn.
Méi roueg sollt et dofir awer net ginn. D'Regierung gouf schonn nëmmen e puer Méint drop ([[8. September]] [[2005]]) nees vum President opgeléist. Premier vun der Iwwergankszäit war de Wirtschaftspolitiker [[Jurij Jechanurow]].
D'Parlamentswale vum August 2006 hunn d'politesch Situatioun alt erëm op d'Kopp gehäit. De Janukowytsch, dee mat senger ''Partei vun de Regiounen'' kloer gewonnen hat, gouf, nodeem näischt aus enger zweeter "Oranger Koalitioun" (Eis Ukrain, Block Julija Tymoschenko, Sozialistesch Partei) ginn ass, neie Premierminister.
D'Rivalitéit tëscht de parteipoliteschen Extremer Juschtschenko a Janukowytsch op den zentrale Muechtpositioune President a Premier ass schonn no kuerzer Zäit eskaléiert an huet zu neie Staatskrise gefouert. Am Mäerz 2007 huet de President d'Parlament opgeléist an Neiwalen ugekënnegt. No villem Gedeessems ëm d'Neiwalen, am Kader vun deenen et och erëm zu grousse Manifestatiounen zu Kiew koum, si sech d'Parteien dunn um Enn dach nach eens ginn: dat neit Parlament gouf den [[30. September]] [[2007]] gewielt, d'Julija Tymoschenko gouf Premierministesch.
Bei de Presidentschaftswale am Joer 2010 huet de Wiktor Janukowytsch de 7. Februar beim zweeten Tour mat enger Majoritéit vun 48,95 % géint d'Julija Tymoschenko mat 45,47 % gewonnen. Dem Janukowytsch seng Partei vun de Regiounen huet dunn d'Regierungskoalitioun gesprengt, andeems se onofhängeg Deputéiert op hir Säit gezunn huet. Den neie Premierminister war dunn zanter dem 11. Mäerz 2010 de [[Mykola Asarow]]. Bei de Parlamentswalen den 28. Oktober 2012 krut d'Partei vun de Regiounen 30,0 % vun de Stëmmen, blouf awer op d'Ënnerstëtzung vun der Kommunistescher Partei a vun onofhängegen Deputéierten ugewisen. Trotzdeem huet sech déi inoffiziell Allianz staark gewisen an dat vum Juschtschenko agefouert Gesetz vun der Muechtbegrenzung vum President gouf zeréckgeholl.
Den 11. Oktober 2011 huet d'Kiewer Stadgeriicht d'Tymoschenko zu siwe Joer Prisong verurteelt, mat der Begrënnung datt se 2009 mat Russland Kontrakter iwwer [[Äerdgas]]liwwerungen zum Nodeel vun der Ukrain ofgeschloss hätt.
Am November 2013 koum et zu "[[Euromaidan]]" genannte Masseprotester, wéi de Janukowytsch refuséiert hat dat jorelaang mat der Europäescher Unioun ausgehandelt Assoziéirungsofkommes z'ënnerschreiwen. Anescht wéi 2004 bei der friddlecher Oranger Revolutioun koum et hei zu iwwer 80 Doudesaffer. Am Februar 2014 gouf eng Eenegung erreecht, duerch déi d'[[Constitutioun|Verfassung]] vu viru September 2010 nees a Kraaft getratt ass, d'Tymoschenko aus dem Prisong koum an de President Janukowytsch [[De jure / de facto|de facto]] ofgesat gouf. De 25. Mee 2014 koum et zu virgezunnee Presidentschaftswalen. D'Oppositioun vu bis ewell huet d'Land awer net direkt an de Grëff kritt, a verschiddene Landesdeeler hu Banditten d'Leit ongehënnert geplëmmt, op der [[Krim]] koum et zu Zesummestéiss tëscht [[Krimtataren]] an "ethnesche" [[Russen|Russe]] bis datt d'Krim sech de facto Russland ugeschloss huet, an an der Ostukrain kënnt et ëmmer nach zu Protester vu vexéierte Bierger.
{{Kapitel Info feelt}}
=== Administratioun ===
D'Ukrain ass a 24 [[Oblast]]er (ukr. область/Oblast, Provënzen, wiertlech: Gebidder) ënnerdeelt. D'Autonom Republik [[Krim]] an d'Stied [[Kiew]] a [[Sewastopol]] hu gesonnerte regionale Status.
[[Fichier:Тернопіль - Вручення Премії Братів Лепких - Ансамбль викладачів ТОЕКШМ - 13015124.jpg|thumb|250px|Folkloristesche Chouer aus der Oblast Ternopil, Ukrain]]
* Bekannt ukrainesch Stied:
** [[Jalta]]
** [[Tschernobyl]]
** [[Odessa]]
* [[Lëscht vun den ukrainesche Stied]]
== Literatur zum Theema ==
* Böhme, Britta: ''Grenzland zwischen Mythos und Realität. Real- und Ideengeschichte des ukrainischen Territoriums''. Lemberg 1999. ISBN 3-931703-33-9
* Benoist-Méchin, Jacques: ''Ukraine - Le fantôme de l'Europe''. 1991 (Éditions du Rocher, Monaco / Valmonde); 158 Säiten (2 Kaarten). ISBN 2-268-01287-5
* Michel Foucher, ''Ukraine-Russie: La carte mentale du duel''; Paräis (Gallimard; collection "Tracts", n° 39), 2022; 57 S., mat 5 grousse Kaarten.
* Éric Fottorino (ënnert der Leedung vum), ''Ukraine, 1ère guerre mondialisée''; Paräis (LE UN hors-série / Les 1ndispensables), [September] 2022; 96 Säiten. ISBN 978-2-84876-937-0
* Serhii Plokhy, ''Les portes de l'Europe - Une histoire de l'Ukraine'' (aus dem Engleschen iwwersat); Paräis (Gallimard, collection "Bibliothèque des Histoires"), 2022. ISBN 978-2-07299-953-6. Däitsch Ausgab: ''Das Tor Europas - Die Geschichte der Ukraine''; Hamburg (Hoffmann und Campe), 2022; 557 S. (mat 10 Kaarten); ISBN 978-3-455-01526-3
* Jean-François Colosimo, ''La crucifixion de l'Ukraine. Mille ans de guerres de religions en Europe''; Paräis (Albin Michel), 2022.
* Wilson, Andrew: ''The Ukrainians. Unexpected Nation''. 2002. ISBN 0-300-09309-8
* Simon, Gerhard: ''Die neue Ukraine''. 2002. ISBN 3-412-12401-X
* Kappeler, Andreas: ''Kleine Geschichte der Ukraine''. München (Beck) 1994. ISBN 3-406-37449-2
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.president.gov.ua/en/ Offiziell Websäit vum ukrainesche President] {{en}} {{ru}} {{uk}}
* [http://www.kmu.gov.ua/control/en Offiziell Websäit vun der ukrainescher Regierung] {{en}} {{ru}} {{uk}}
* [https://web.archive.org/web/20140129205722/http://rada.gov.ua/en/ Offiziell Websäit vum ukrainesche Parlament] {{en}} {{ru}} {{uk}}
* [https://web.archive.org/web/20050323105500/http://myukraine.info/en/ Portal ''Meng Ukrain''] {{en}} {{uk}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Ukrain| ]]
ex52b2uzzar192k8i0zjts5aov3lns2
Volleksrepublik China
0
8515
2690221
2689931
2026-08-07T20:31:15Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690221
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoChina}}
{{Infobox Land
| Numm = 中华人民共和国<br>Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó
| Fändel = Flag of the People's Republic of China.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Chineesesche Fändel
| Wopen = 中華人民共和國國徽.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Chineesesche Wopen
| National Devise = keng
| Kaart = China in its region (de-facto).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Chineesesch]]
| Haaptstad = [[Peking]]
| Haaptstad Awunner = 1.425.887 {{small|([[2022]])}}
| Haaptstad Koordinaten = 39°55'N, 116°23'E
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 9 572 900
| Fläch Plaz = 4
| Waasserfläch = 2,8
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 1
| Bevëlkerungsdicht = 136,5
| Onofhängegkeet = [[1. Oktober]] [[1949]] (Staatsgrënnung)
| Nationalfeierdag = [[1. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Marsch vun de Fräiwëllegen]]
| Wärung = [[Renminbi]] (CNY)
| Zäitzon = +8
| Internet TLD = [[.cn]]
| Telefonsprefix = +86
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:China CIA map.png|thumb|400px|Kaart vu China]]
D''''Volleksrepublik China''' ass e Land an [[Asien]], wat dofir bekannt ass, datt et am Moment déi gréisst Awunnerzuel vun der Welt huet. D'Haaptstad, [[Peking]] (''Beijing''), läit no bei der Ostküst vu China. Déi ëstlech Regioune vum Land gëllen als "''special economic zones''", wou d'Maartwirtschaft erlaabt a gefërdert ass. Ee ganz groussen Deel vum Land funktionéiert awer nach nom ale System: Eng Aart kommunistesch Diktatur wou (bal) alles dem Staat gehéiert.
== Geschicht ==
{{Haaptartikel|Geschicht vu China}}
Wéi den [[Zweete Weltkrich]] eriwwer war, ass och de chineesesche Biergerkrich tëscht der Kommunistescher Partei vu China an dem [[Kuomitang]] sengem Enn entgéint gaangen. Dat war drop zeréckzeféieren, well d'Kommunisten dunn dat ganzt Festland kontrolléiert hunn an datt de ''Kuomingtan'' zu [[Taiwan]], wuer e virdru geflücht war, Här a Meeschter ginn ass. Den [[1. Oktober]] [[1949]] huet dunn de [[Mao Zedong]] d'Volleksrepublik China proklaméiert an e kommunistesche Staat gegrënnt. D'chineesesch Onofhängegkeet war domat erëm hiergestallt mä vill Millioune Mënsche sinn duerch déi Evenementer ëmkomm, wéi zum Beispill beim [[grousse Spronk no vir]] oder spéider bei der [[Kulturrevolutioun]].
Nom Doud vum ''Mao'' huet den [[Deng Xiaoping]], dee méi pragmatesch virgaangen ass, d'Heft an d'Hand geholl. D'Kommunistesch Partei ass zwar um Rudder bliwwen, mä d'Kontroll iwwer dat perséinlecht Liewe vun de Leit gouf manner staark. Um politesche Plang huet dat sech manner bemierkbar gemaach, awer d'Zentralverwaltungswirtschaft gouf Schratt fir Schratt méi labber, an de Wee no enger sozialistescher [[Maartwirtschaft]] gesicht. Dat verhënnert net, dat d'Nopere vu China an och déi westlech demokratesch Länner China weiderhin als autoritär Diktatur ugesinn.
== Geographie ==
== Klima ==
== Bevëlkerung ==
[[Fichier:China1.jpg|thumb|Chineesesch Kanner]]
No der Grënnung vun der Volleksrepublik, am Joer [[1949]], hunn a China méi oder manner 540 Millioune Mënsche gelieft. An den [[1950]]er-Joren ass hir Zuel, trotz niddreger Liewenserwaardung, staark gewuess. Eréischt vum Enn vun de Fofzegerjoren un, huet d'Opfaassung sech duerchgesat, déi Entwécklung misst gebremst ginn. Vun do un ass lues a lues, ouni ze zécken, op Methode vun der Gebuertekontroll zeréckgegraff ginn.
No der [[Kulturrevolution]] goufen d'Mesuren am Intressi vun der Gebuertekontroll zousätzlech verstäerkt, an zwar am Intressi vun enger positiver Wirtschaftsentwécklung, déi, no chineesescher Meenung, duerch eent ze séiert Wuesse vun der Populatioun a Fro gestallt gëtt.
Hei drënner ass en Tableau mat der Entwécklung vun der chineesescher Bevëlkerung vun 1950 bis 2050. D'Zuele vun 2025 bis 2050 si geschat<ref>[http://www.library.uu.nl/wesp/populstat/Asia/chinac.htm Dës Donnéeë baséieren op follgender Quell]</ref>:
{| border="1" cellspacing="0" cellpadding="5"
| valign="top" |
{|
! style="background:#efefef;" | Joer
! style="background:#efefef;" | Awunner
|-
| [[1950]] || align="right" | 556.613.000
|-
| [[1955]] || align="right" | 614.479.000
|-
| [[1960]] || align="right" | 682.024.000
|-
| [[1965]] || align="right" | 754.452.000
|-
| [[1970]] || align="right" | 825.812.000
|-
| [[1975]] || align="right" | 908.266.000
|-
| [[1980]] || align="right" | 981.200.000
|-
| [[1985]] || align="right" | 1.051.438.000
|-
| [[1990]] || align="right" | 1.133.682.500
|}
| valign="top" |
{|
! style="background:#efefef;" | Joer
! style="background:#efefef;" | Awunner
|-
| [[1995]] || align="right" | 1.200.241.000
|-
| [[2000]] || align="right" | 1.265.830.000
|-
| [[2005]] || align="right" | 1.301.518.000
|-
| [[2010]] || align="right" | 1.338.910.000
|-
| [[2015]] || align="right" | 1.374.622.000
|-
| [[2020]] || align="right" | 1.412.120.000
|-
| [[2025]] || align="right" | 1.471.282.000
|-
| 2030 || align="right" | 1.500.611.000
|-
| 2050 || align="right" | 1.322.435.000
|}
|}
=== Gréisser Stied ===
''Kuckt och: [[Lëscht vun de chineesesche Groussstied]].''
=== Uertschaften a Plazen, wou den Tourismus blitt ===
* [[Dunhuang]]
* [[Guangzhou]]
* [[Guilin]]
* [[Hong Kong]]
* [[Lanzhou]]
* [[Macau]]
* [[Peking]]
* [[Shanghai]]
* [[Suzhou]]
* [[Tibet]]
* [[Xian]]
== Kultur ==
=== Musek ===
[[Fichier:Pekingoper.jpg|280px|thumb| Eng faarweprächteg Pekingoper]]
* Déi chineesesch Musek ass staark gefillsbetount. An der traditioneller chineesescher Musek gëtt et e puer Instrumenter, déi dacks am Solo-Modus benotzt ginn. Dozou gehéieren d'Bambus-Flütt ''Dizi'', d<nowiki>'</nowiki>''Qin'', déi enger Zitter gläicht an d<nowiki>'</nowiki>''Erhu'', e Sträichinstrument. Vill gëtt och d<nowiki>'</nowiki>''Pipa'', een anert Soloinstrument, gespillt. Zu dëser Grupp zielt och d'''Suona'', déi wéinst hirem haarden Toun opfält an déi besonnesch um Land gespillt gëtt.
* Eng eegenaarteg musikalesch Opféierung ass déi bekannt ''Pekingoper''. Et ass eng Mëschung vu Gesank, Danz, Spill a Kampfhandlungen déi mat staark betounte pantomimeschen Elementer duerchsat ass. De Bünendekor ass dënn geséint, mä d'Acteure presentéiere sech a faarweprächtege Kleeder.
* [[Media:Chinamusic.ogg|Lauschtert en Audioclip mat chineesescher Musek]]
=== Relioun ===
[[Fichier:China2.jpg|thumb|riets|200px|China: De Buddha, gutt bewaacht]]
Daoisten ([[Tao]]isten), [[Buddhismus|Buddhisten]], [[Islam|Moslemen]] 1-2 %, [[Chrëscht]]en 3-4 %
(Schätzung: 2002).<br>Bemierkung: Offiziell ginn d'Chineesen als [[Atheismus|Atheiste]] bezeechent.
== Kuckt och ==
* [[Chineesesch]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|China}}
* [https://web.archive.org/web/20060410142334/http://library.thinkquest.org/20443/traditional_music.html Audioclippe mat chineesescher Musek]
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:China| AAAA]]
[[Kategorie:Republicken]]
eico73fcerj2easfx1nr85i0kosjbjp
Polen
0
9129
2690151
2689790
2026-08-07T20:29:18Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690151
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Rzeczpospolita Polska
| Fändel = Flag of Poland.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Polen
| Wopen = Coat of arms of Poland-official.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Polen
| National Devise = Bóg, Honor, Ojczyzna<br>("Gott, Éier, Heemecht")
| Kaart= EU-Poland.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Polnesch]]
| Haaptstad = [[Warschau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 312 696<ref>[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 2,5
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 123
| Onofhängegkeet = [[11. November]] [[1918]]
| Nationalfeierdag = [[11. November]]
| Nationalhymn = [[Mazurek Dąbrowskiego]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/2/26/PolandX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Złoty]] (PLN)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.pl]]
| Telefonsprefix = +48
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Polen''' ([[Polnesch|pl]]: ''Polska'') ass e [[Staat]] an [[Europa (Kontinent)|Europa]] an huet gemeinsam Grenze mat [[Litauen]], [[Russland]], [[Wäissrussland]], [[Ukrain]], [[Slowakei]], [[Tschechesch Republik]] an [[Däitschland]]. Polen ass zanter 1999 [[NATO]]-Member an ass den [[1. Mee]] [[2004]] der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] bäigetrueden.
== Geographie ==
[[Fichier:polen topo.jpg|thumb|left|[[Topographie]] vu Polen]]D'Gebitt vu Polen besteet aus fënnef geographeschen Deeler. Am Nordwesten ass d'Ostmierküst, déi sech vun der Pommerschen- bis zur Danzeger Bucht erstreckt an déi duerch Dünen a Bannegewässer gekennzeechent ass. D'Küst, déi souzesoe riicht verleeft, gëtt duerch de [[Stettiner Haff|Stettiner-]], de [[Frisches Haff|Frischen Haff]] an duerch d'Pucker Bucht ënnerbrach. Am Norde wéi och an der Mëtt vum Land schléisst sech dat an der [[Eiszäit]] entstane mëtteleuropäescht Flaachland un. An hei gëtt et véier grouss Séiplateauen, ([[Masuresch Séieplack]], Kaschubesch Séieplack, [[Pommeresch Séieplack]] a Grousspolnesch Séieplack). Südlech dovu leien déi polnesch Mëttelgebiergsketten, de Krakauer-Tschenstochauer Jura, d'[[Hellegkräizbierger]], d'[[Beskiden]], d'[[Waldkarpaten]] an d'[[Sudeten]]. Déi héchst Ketten, d'[[Tatra]], ass e [[Geologie|geologesch]] villsäitegt Gebitt vun héije [[Bierg]]er (Hochgebirge).
[[Fichier:Tatry 2005 Ciezka Dolina1.jpg|thumb|Biergséi an der [[Héich Tatra|Héijer Tatra]] an der Noperschaft vun der polnesch-slowakescher Grenz|lénks]]
=== Flëss a Séien ===
Déi längst [[Floss|Flëss]] sinn d'[[Weichsel]] mat 1.047 km, de Grenzfloss [[Oder]] mat 854 km, d'[[Warthe]] mat 808 km an de [[Bug]] mat 772 km. D'Weichsel an d'Oder mënde geneesou wéi déi vill kleng Flëss a Pommern an d'[[Baltescht Mier]]. D'[[Alle (Floss)|Alle]] an d'[[Angrapa|Angerapp]] fléissen iwwer de [[Pregel]], an d'Czarna Hańcza iwwer d'[[Memel (Floss)|Memel]] an d'Ostséi. Doniew gëtt et nach eng Rei vu klenge Flëss, wéi d'[[Jizera|Iser]] an de Sudeten, déi iwwer d'[[Elbe]] an d'[[Nordmier]] lafen. D'[[Orava (Floss)|Orava]] aus de Beskide flléisst iwwer d'[[Waag]] an d'[[Donau]] an och puer kleng aner Flëss aus de Bëschkarpate schëdden hiert [[Waasser]] iwwer den [[Dnister]] an d'[[Schwaarzt Mier]] aus.
D'polnesch Flëss goufe scho ganz fréi fir d'Schëfffaart benotzt. D'[[Wikinger]] hu laang d'Schëfffart fir hir Raubzich queesch duerch Europa mëssbraucht, och op der Weichsel an der Oder. Am [[Mëttelalter]] an an der [[Neizäit]], wéi [[Polen-Litauen]] nach de Mielspäicher vu ganz Europa war, krut d'Verschëffung vun Agrarprodukten op der Weichsel a Richtung [[Gdańsk|Danzeg]] a virun no Westeuropa, eng grouss Importenz.
Pole gëtt mat bal 10.000 zouene Waasserflächen, déi méi wéi een Hektar grouss sinn, zu deene Länner gerechent, déi déi meescht [[Séi]]en opzeweisen hunn. An Europa gëtt Polen an där Hisicht nëmme vu [[Finnland]] deklasséiert. Déi gréisst Séie mat iwwer 100 km² Fläch sinn: [[Śniardwy]] (Spirdingséi) a [[Mamry]] (Mauerséi) an de [[Masuren]], wéi och [[Jezioro Łebsko]] (Leba-Séi) an [[Jezioro Drawsko]] (Dratzig-Séi) a Pommern. Nieft de Séieplateauen am Norden (Masuren, Pommern, Kaschubei, Grousspolen) gëtt et och eng grouss Zuel vu Séien an de Bierger, besonnesch an der Tatra, vun deenen de ''Miera'' (poln. [[Morskie Oko]]) flächeméisseg de gréissten ass. Den [[Hańcza]]-Séi, am Oste vun de Masuren, ass mat iwwer 100 m den déifste Séi vu Polen.
== Politesch Konstellatioun ==
=== Administrativ Andeelungen ===
Zanter dem [[1. Januar]] [[1999]] ass Polen a 16 ''[[Woiwodschaft]]en'', agedeelt. Si hunn all en eegent Parlament, e Chef (''Wojewoda''), dee vun der Zentralregierung ernannt gëtt, an ee vum Parlament gewielte Woiwodschaftsmarschall (''Marszalek'').[[Fichier:Polen.png|thumb|300px|Kaart vu Polen]]
{|class="wikitable sortable"
! Nr.
! Numm
! Nr.
! Numm
|-
| 01. || [[Woiwodschaft Warmińsko-Mazurskie|Warmińsko-Mazurskie]] || 09 || [[Woiwodschaft Lubelskie|Lublin]]
|-
| 02 || [[Woiwodschaft Wielkopolskie|Grousspolen]] || 10 || [[Woiwodschaft Mazowieckie|Masowien]]
|-
| 03 || [[Woiwodschaft Świętokrzyskie|Świętokrzyskie]] || 11 || [[Woiwodschaft Dolnośląskie|Nidderschlesien]]
|-
| 04 || [[Woiwodschaft Podkarpackie|Karpatevirland]] || 12 || [[Woiwodschaft Opolskie|Oppeln]]
|-
| 05 || [[Woiwodschaft Małopolskie|Klengpolen]] || 13 || [[Woiwodschaft Podlaskie|Podlachien]]
|-
| 06 || [[Woiwodschaft Kujawsko-Pomorskie|Kujawien-Pommern]] || 14 || [[Woiwodschaft Pomorskie|Pommern]]
|-
| 07 || [[Woiwodschaft Lubuskie|Lebus]] || 15 || [[Woiwodschaft Śląskie|Schlesien]]
|-
| 08 || [[Woiwodschaft Łódź|Lodsch]] || 16 || [[Woiwodschaft Zachodniopomorskie|Westpommern]]
|}
=== Ministerpresidente vu Polen zanter 1989 ===
[[Fichier:EPP Summit, 29 June, Brussels (53287183894) (cropped2).jpg|thumb|upright|Donald Tusk]]
* 24. August 1989 bis 14. Dezember 1990: [[Tadeusz Mazowiecki]]
* 12. Januar 1991 bis 5. Dezember 1991: [[Jan Bielecki]]
* 23. Dezember 1991 bis 5. Juni 1992: [[Jan Olszewski]]
* 5. Juni 1992 bis 10. Juli 1992: [[Waldemar Pawlak]]
* 11. Juli 1992 bis 25. Oktober 1993: [[Hanna Suchocka]]
* 26. Oktober 1993 bis 1. Mäerz 1995: [[Waldemar Pawlak]]
* 4. Mäerz 1995 bis 26. Januar 1996: [[Jozef Oleksy|Józef Oleksy]]
* 15. Februar 1996 bis 17. Oktober 1997: [[Włodzimierz Cimoszewicz]]
* 17. Oktober 1997 bis 19. Oktober 2001: [[Jerzy Buzek]]
* 19. Oktober 2001 bis 2. Mee 2004: [[Leszek Miller]]
* 2. Mee 2004 bis 31. Oktober 2005: [[Marek Belka]]
* 31. Oktober 2005 bis 10. Juli 2006: [[Kazimierz Marcinkiewicz]]
* 10. Juli 2006 bis 16. November 2007: [[Jarosław Kaczyński]]
* 16. November 2007 bis Spetember 2014: [[Donald Tusk]]
* 22. September 2014 bis November 2015: [[Ewa Kopacz]]
* November 2015 bis Dezember 2017: [[Beata Szydło]]
* Dezember 2017 bis Dezember 2023: [[Mateusz Morawiecki]]
* zanter Dez. 2023: [[Donald Tusk]]
== Bevëlkerung ==
[[Fichier:Aleja Niepodległości Warsaw 2022 aerial.jpg|thumb|Warschau, haut]]
[[Fichier:Poznań Old Town (cropped).jpg|thumb|Poznań]]
[[Fichier:Ayuntamiento Principal, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|thumb|Gdańsk]]
=== Polnesch Groussstied ===
Dës Lëscht begräift d'Bevëlkerung an de gréisste Stied vu Polen an de Joren [[1900]], an [[1999]] an déi rezentst Donnéeë vun [[2004]].
{|class="wikitable sortable"
|-
! Plaz
! Changement
! Nummm vun der Stad
! colspan="3" | Populatioun
|-
! 2004
! +/-1999
!
! Jni 2004
! 1999
! 1900
|- align="right"
| 1. || || align="left" | [[Warschau]]
| 1 690 821 || 1 618 468
| 756 400
|- align="right"
| 2. || || align="left" | [[Łódź]] || 776 297 || 806 728
| 351 600
|- align="right"
| 3. || || align="left" | [[Krakau]]
| 757 500 || 740 666 || 91 300
|- align="right"
| 4. || || align="left" | [[Wrocław]]
| 636 854 || 637 877 || 422 700
|- align="right"
| 5. || || align="left" | [[Poznań]] || 573 003 || 578 235
| 117 000
|- align="right"
| 6. || || align="left" | [[Gdańsk]] || 460 524 || 458 988
| 140 600
|- align="right"
| 7. || || align="left" | [[Szczecin]]
| 413 294 || 416 988 || 210 700
|- align="right"
| 8. || || align="left" | [[Bydgoszcz]]
| 369 151 || 386 855 || 52 200
|- align="right"
| 9. || || align="left" | [[Lublin]] || 355 953 || 356 251
| 53 600
|- align="right"
| 10. || || align="left" | [[Katowice]]
| 321 616 || 345 934 || 31 700
|- align="right"
| 11. || || align="left" | [[Białystok]]
| 291 917 || 285 000 || 66 000
|- align="right"
| 12. || +1 || align="left" | [[Gdynia]]
| 253 651 || 253 521 || 900
|- align="right"
| 13. || -1 || align="left" | [[Częstochowa]]
| 248 894 || 257 812 || 53 700
|- align="right"
| 14. || || align="left" | [[Sosnowiec]]
| 229 207 || 244 102 || 86 700
|- align="right"
| 15. || || align="left" | [[Radom]] || 227 944 || 232 262
| 30 100
|- align="right"
| 16. || || align="left" | [[Kielce]]
| 209 962 || 212 383 || 23 200
|- align="right"
| 17. || +1 || align="left" | [[Toruń]]
| 208 386 || 206 158 || 29 600
|- align="right"
| 18. || || align="left" | [[Gliwice]]
| 201 186 || 212 164 || 52 400
|- align="right"
| 19. || || align="left" | [[Bytom]] || 199 219 || 205 560
| 51 400
|- align="right"
| 20. || || align="left" | [[Zabrze]]
| 193 212 || 200 177
|- align="right"
|}
=== Relioun ===
[[Fichier:Stary kosciol w Haczowie.jpg|thumb|Holzkierch am Virland vun de Karpaten]]
[[Fichier:Częstochowa, wieża bazyliki jasnogórskiej widziana z wałów - 2023.09.15.jpg|miniatur|Déi bekannt Wallfaartsplaz Czestochowa]]
Zanter dem [[Zweete Weltkrich]] ass d'Land bal eenheetlech [[Kathoulesch Kierch|kathoulesch]]<ref>Kathoulesch wéinst der Ännerung vun de Grenzen a [[Chrëschtentum|chrëschtlech]] wéinst der Ermuerdung vun de polnesche Judden</ref> – ongeféier 90 % [[Réimesch-kathoulesch Kierch|réimesch-kathoulesch]], dovu praktizéiren ongeféier 70 % ; 1,3 % polnesch-orthodox; 0,3 % Zeuge Jehovas; 0,2 % griichesch-kathoulesch; 0,2 % evangeelesch-lutheresch. Bis haut ass de fréiere [[Poopst]] [[Jean-Paul II. (Poopst)|Jean-Paul II.]] (1920-2005), dee viru senger Wal zum Poopst als Karol Wojtyła, [[Bëschof|Äerzbëschof]] vu [[Krakau]] war staark veréiert. Hien hat an eng wichteg Roll beim Ëmschwonk am Ostblock gespillt.
== Geschicht ==
{{Méi Info 1|Geschicht vu Polen}}
=== Virhistoresch Zäit a Grënnung ===
Scho wärend der [[Äiszäit]] hu Jeeër am Gebitt vum haitege Pole gelieft. Wärend der [[Antiquitéit]] hat d'Bevëlkerung am aktuelle Polen iwwer d'[[Bernsteinstrooss]]en Handelsbezéihunge mat [[Réimescht Räich|Roum]] a [[Griicheland]]. D'[[Ostgermanen|Germanesch Stämm]], déi sech zanter ongeféier 1000 v. Chr. an Nord- a Westpolen néiergelooss haten, sinn an der Spéidantikitéit an de Raum vum haitegen [[Italien]], Däitschland, [[Frankräich]], [[Spuenien]] an Tunesien virugezunn an hu sech mat der do usiesseger Bevëlkerung vermëscht. An der [[Vëlkerwanderung]] koumen aner Vëlker, dorënner [[Hunnen]], [[Slawen]] an [[Awaren]] an dat haitegt Polen. Dauerhaft hu sech vum [[5. Joerhonnert]] un d'[[Westslawen]] op polneschem Gebitt néiergelooss: [[Lech]] und [[Siemowit]].
Polen, deem säin Numm vum westslawesche Stamm vun de [[Polanen]] hierkënnt, ass als Herzogtum am fréien 10. Joerhonnert vu [[Posen]] a [[Gniezno|Gnesen]] aus gegrënnt ginn. Et gouf vun 960 bis 992 vum Herzog [[Mieszko I.]] aus der Dynastie vun de [[Piasten|Piaste]] regéiert. 966 huet de Mieszko I. sech nom réimesch-katholesche Ritus [[Daf (Sakrament)|deefe]] gelooss.
Den Territoire, huet no den Erueweronge vum Mieszko I. a sengem Fils [[Boleslaw I. (Polen)|Boleslaw dem Tapferen]], dem haitege Pole staark geglach. Ëm 997 huet Polen en enkt politesch-militärescht Bündnis mat dem [[Hellegt Réimeisch Räich|Hellege Réimesche Räich]]. Wärend dem Staatsakt zu Gnesen am Joer 1000 gouf dëse Pakt vum polneschen Herrscher Boleslaw I. an dem Keeser [[Otto III. (HRR)|Otto III.]] bestätegt. Mat der Kréinung vum Boleslaw am Joer 1025 gouf Polen e Kinnekräich.
=== Mëttelalter an Neizäit ===
[[Fichier:Poland1020.png|thumb|300px|Polen (1020)|lénks]]
Wärend der Regentschaft vum Piast [[Kasimir I. (Polen)|Kasimir I.]], gouf d'Haaptstad 1040 vu Gnesen no Krakau verluecht. Polen ass duerch Rivalitéiten an der Nofolleg 1138 a sechs onofhängeg Herzogtemer zerfall: Klengpolen, Grousspolen, Pommern, Pommerellen, [[Schlesien]] a Masowien. D'Jore bis zur "Wiedervereinigung" waren duerch [[Feudalismus|feudalistesch]] Territorialzersplitterung geprägt.
Ufank vum 14. Joerhonnert gouf Polen ënner der Regentschaft vum [[Wladyslaw I. Ellenlang|Wladyslaw I.]] erëm vereenegt. Säi Fils, de [[Kasimir de Groussen]], huet dem Papp seng Beméiunge fir d'Eenheet fortgesat a Reformen duerchgefouert, déi Polen zu enger mächteger Positioun a [[Mëtteleuropa]] verhollef hunn. 1386 koum et duerch Bestietnes zum duebele Staat Polen-Litauen, deen an den nächsten 300 Joer d'Geschécker a Mëttel- an [[Osteuropa]] a staarkem Mooss beeaflosst huet.
D'Adelsrepublik, ass am 17. an 18. Joerhonnert an eng lang Kris geroden déi duerch eng Rei vu [[Krich]]er mat [[Schweden]], dem [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]], [[Russland]], [[Brandenburg (Land)|Brandenburg]]-[[Preisen]] a [[Siebenbürgen]] gekennzeechent waren.
An den dräi Opdeelunge vu Polen 1772, 1793 a 1795 gouf déi schwach Positioun vu Pole vu sengen Nopere Preisen, [[Éisträich]] a Russland ausgenotzt, fir d'Land zu gläicher Zäit z'iwwerfalen an et ënner sech an dräi verschidde Staaten opzedeelen.
Op d'Dränge vum franséische Keeser [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] ass 1807, am Kader vum Friddensofkomme vun Tilsit, aus den zwou leschten Opdeelungen e relativ klengt [[Herzogtum Warschau]], als [[Vasall]]estaat vu Frankräich entstanen, deem et 1809 gelongen ass, Deeler vu Klengpolen erëm vun Éisträich lasszeknäppen. Wéinst der Néierlag vun der polnesch-franséischer Allianz am Krich vun 1812 souwéi an der [[Völkerschlacht bei Leipzig]] am Joer 1813, koum et um [[Wiener Kongress]] zu enger neier Opdeelung vu Polen. Grousspolen ass als [[Provënz Posen]] erëm u Preisen ofgetratt ginn. Éisträich huet dat nees erëmkritt wat him aus der éischter Deelung vu Polen zougefall war. Krakau gouf zur Republik Krakau als engem eegene Staat erhuewen. Wat iwwereg blouf gouf als „Kinnekräich Polen“ 1815 an enger [[Personalunioun]] mat dem russeschen Zareräich verbonn, war also formal, vum selwechten Herrscher wéi dee vu Russland ofgesinn, onofhängeg, eng Onofhängegkeet, déi Polen allerdéngs lues a lues ënner der zaristescher Verwaltung verluer gaangen ass. Doduerch koum et 1830 zum feelgeschloenen [[Novemberopstand]] an deem d'Pole probéiert haten déi russesch Friemherrschaft ofzerëselen. D'Oppressioun ass am russeschen an am preiseschen Deel dorophin ëmmer méi grouss ginn. D'Bezeechnung Pole gouf souguer verbueden an d'Land gouf duerch d'russesch Muecht a [[Weichsel]]land ëmgedeeft.
=== Onofhängegkeet an Zweet Republik 1918–1939 ===
{{Méi Info 2|Onofhängegkeet vu Polen|Polneschen nationalen Onofhängegkeetsdag}}
[[Fichier:Poland1937linguistic.jpg|thumb|300px|Polen no dem [[Riga|Fridde vu Riga]] mat [[Sowjetrussland]] den 18. Mäerz 1921]]
Am [[Éischte Weltkrich]] hunn [[Däitscht Räich|Däitschland]] an [[Éisträich-Ungarn]] d'Grënnung vun engem polnesche Staat beschloss. Dat war méi géint Russland geriicht a manner als Unerkennung vun der polnescher Eegestaatlechkeet. Duerch de Krich hat dee Beschloss awer keng Auswierkung.
No der Néierlag vun de Länner, déi Polen opgedeelt haten, krut Polen 1919, nom Éischte Weltkrich, seng [[Souveränitéit]] erëm. Duerch den [[Traité vu Versailles (1919)|Traité vu Versailles]] gouf d'Onofhängegkeet vu Polen 1919 och an engem internationale Kader ënnermauert.
Vun de Länner, déi de Krich gewonnen haten, goufen an Osteuropa d'Grenzen no Bevëlkerungsmajoritéiten nei gezeechent. D'[[Weimarer Republik]] war gezwongen, d'[[Preisen|preisesch]] Provënze Westpreußen a Posen erëm ofzeginn. Vun 1919–1926 hunn du ronn 700.000 Mënschen dat Gebitt verlooss.
D'international Verhältnesser blouwen nom Zesummebroch vun der däitscher a russescher Monarchie gespaant. Am August 1920 huet déi Rout Arméi Polen iwwerfall, goufen awer vum polnesche Marschall [[Pilsudski]] bezwongen. Duerch de Friddensvertrag vu Riga, den 18. Mäerz 1921, ass dunn d'Ostgrenz vu Polen ëm 250 km no Oste geréckelt ginn.
=== Zweete Weltkrich 1939-1945 ===
Mat dem [[Polefeldzuch|Iwwerfall op Polen]] duerch den [[Adolf Hitler|Hitler]] den 1. September an duerch d'Sowjetunion de 17. September 1939, huet den Zweete Weltkrich an Europa ugefaangen. Nom Zesummebroch vun der polnescher Front ass déi polnesch Regierung op [[Paräis]] an duerno op [[London]] geflücht, wou se eng Exilregierung op d'Bee gesat an de Widderstand organiséiert huet. Den Hitler huet zu Vergeltungsmoossname gegraff a mam [[Reinhard Heydrich]] d'Liquidatioun vun der polnescher Führunsschicht ënnerholl. Eleng an de véier éischte Méint vun dëser Aktioun sinn 10.000 Persounen erschoss ginn. Dozou huet och d'Vernichtung vun de Judde gehéiert. Et gouf op polneschem Gebitt eng Rei vu Konzentratiounslageren, wéi [[KZ Auschwitz|Auschwitz]], [[KZ Majdanek|Majdanek]], [[Vernichtungslager Treblinka|Treblinka]], an deenen och vill Polen agespaart gi sinn, oder als Zwangsaarbechter no aneren Destinatiounen deportéiert goufen. Een Deel vu Pole gouf als "[[Generalgouvernement]]" dem Reichsminister [[Hans Frank]] ënnerstallt, deen de Pole seng Gewalt ze spire ginn huet.
Och d'Polen, déi ënner d'sowjetesch Herrschaft gerode waren, goufen net vun Ënnerdréckunsmoossname verschount. Et gëtt ugeholl, datt ongeféier 1,5 Millioune polnesch Bierger deportéiert goufen. 300.000 polnesch Zalldote koumen a sowjetesch Krichsgefaangeschaft, nëmmen 82.000 vun hinnen hunn iwwerlieft. E groussen Deel vun den Offizéier – ongeféier 40.000 - goufe vu sowjeteschen Truppen 1940 bei [[Katyn]] an och an de Lagere vu Starobielsk, Kozielsk an Ostaszków ermuert.
Vill polnesch Zaldoten hunn op der Säit vun den Alliéierten op alle Fronten oder hunn am polneschen Ënnergrond géint d'Besetzer als Partisane gekämpft. Den [[Opstand am Warschauer Ghetto|Opstand vun de Judden am Warschauer Ghetto]] an [[Warschauer Opstand|dee vun der polnescher Heemechtsarméi]] kuerz viru Krichsënn huet e legendäre Charakter. Dësen Opstand gouf bluddeg néiergeschloen. Dobäi sinn 180 000 bis 250 000 Persounen ëmkomm an d'Warschauer Bannestad gouf dem Erdbuedem gläichgemaach. Dat ass am August 1944 geschitt, wéi d'Sowjettruppe scho virun der Dier vu Warschau stoungen, hire Virmarsch um Ufer vun der [[Weichsel]] awer gestoppt an nogekuckt hunn, wéi déi Warschauer Bevëlkerung sech verblutt huet.
Alles an allem: Polen ass dat Land, dat am Zweete Weltkrich pro Kapp vun der Bevëlkerung de gréissten Zoll huet misse bezuelen, mënschlech a materiell gesinn.
=== Volleksrepublik, Sozialismus an d'Gewerkschaftsbeweegung Solidarność (1945–1989) ===
No dem Enn vum Zweete Weltkrich goufen, 1945, d'Grenze vum fréiere Polen wéinst dem [[Potsdamer Ofkommes]] no Weste geréckelt: Polen huet den ethnesch gemëschte, majoritär vun Ukrainer a Wäissrusse bewunnten Drëttel vu sengem Territoire un d'Sowjetunioun missen oftrieden an déi do usiessech polnesch Awunner (2,5 Millioune Mënschen) goufe verdriwwen. Am Westen an Norde sinn déi däitsch Gebidder ëstlech vun der [[Oder]] a [[Lausitzer Neiße]] („[[Oder-Neiße-Grenze|Oder-Neiße-Linie]]“) u Pole gefall.
Déi nei Grenze goufen am Potsdamer Ofkommes festgeschriwwen. Doriwwer eraus huet Polen, vun de Russen encouragéiert, déi westlech vun der Oder geleeë Stad [[Stettin]](an d'Gebidder rondrëm) besat an och an hiren Territoire incorporéiert. Dat ass méi spéit vertraglech confirméiert a vun de conernéierte Länner akzeptéiert ginn.
Och wa Polen als Volleksrepublik theoreetesch en autonome Staat war, huet et sech mat der russescher Fuchtel missen offannen. Vun 1956 un ass et no Opstänn ënner dem KP-Chef [[Wladyslaw Gomulka]] zu enger gewësser Entstalinséirung komm. Domat war d'Resistenz géint de [[Kommunismus]] allerdéngs net zu Enn.
D'Grënnung vun der Gewerkschaft [[Solidarność]] ënner dem [[Lech Walesa]] huet e gesellschaftlechen Ëmschwong mat sech bruecht. No revolutionären Zeene vun 1980 bis 1989, déi de 4. an 18. Juni 1989 zu den éischte fräie Walen am [[Ostblock]] geféiert hunn, gouf de kommunistesche Regime duerch eng demokratesch, fräi gewielte Regierung ersat.
Bei de Parlamentswale vum 4. an 18. Juni 1989 huet de Biergerkommitee Solidarnosc, (d'politesch Organisatioun vun der Gewerkschaft Solidaritéit), sämtlech 160 (vu 460) freigewielte Sëtz an der Chamber a 99 vun 100 Sëtzen amm neigeschaafte Senat. Den [[Tadeusz Mazowiecki]] gouf den éischten netkommunistesche Ministerpresident vu Polen no 1945. Vun do un ass déi polnesch [[Plangwirtschaft]] an eng Maartwirtschaft ëmgewandelt ginn. Am Dezember 1990 ass de fréiere Solidarność-President Lech Wałęsa vum Vollek zum Staatspresident gewielt ginn an am Dezember 1999 ass Polen an der Amtszäit vum Premier [[Aleksander Kwaśniewski]] der [[NATO]] bäigetrueden. Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäeschen Unioun]] gouf Polen den 1. Mee 2004, zesumme mat néng anere Staaten.
== Wirtschaft ==
D'polnescht Bruttosozialprodukt huet 2004 der Weltbank no 491.549 Mio. USD erreecht, wouduerch Pole sech op déi 22. Plaz op der Lëscht vun de gréisste Volkswirtschafte vun der Welt klasséiert huet.
D'Inflation gëtt fir 2005 op 1,8 % geschat, ass also méi déif wéi déi an der [[Eurozon]]. De polneschen [[Zloty]] huet sech am Verglach zum Euro an dem US-Dollar gefestegt. Déi offiziell Aarbechtslosequot läit bei 15,7 % (Juni 2006), wat ongeféier 2,4 Mio. Mënschen am erwerbsfäegen Alter ausmécht. 2004 waren eppes 500.000 polnesch Staatsbierger an der EU beschäftegt, 324.000 dovun als Saisonaarbechter an der däitscher Landwirtschaft an Industrie, 73.000 a Groussbritannien, 14.500 an Irland an eng 9.800 a Spuenien an a Frankräich.
Den Export huet 2004 73,78 Mrd. USD an den Import 88,16 Mrd. USD erreecht. Den héijen Aussenhandelsdefizit ass awer am Gaang ze falen. Mat 24,4 % ass Däitschland de gréissten Handelspartner. Aner wichteg Handelspartner sinn d'Ukrain, Italien, Frankräich, Groussbritannien, d'Tschechesch Republik an och d'USA an d'[[Volleksrepublik China]].
=== Primäre Secteur ===
Wéi üblech, gëtt am primäre Secteur tëscht Landwirtschaft, Bauwirtschaft a Biergbau ënnerscheet.
==== Landwirtschaft ====
[[Fichier:Chyża (budynek).jpg|thumb|400px|right|Klenge Bauerenhaff zu Przyslup (Karpatevirland)]]
De primäre Secteur war bis an d'19. Jh. den Haaptwirtschaftszweig an der Adelsrepublik, déi bis zu den Deelunge vu Polen als Weessspäicher vun Europa ugesi ginn ass. D'Agrarprodukter aus de risege Gidder vu Klengpolen an der Ukrain goufen iwwer d'[[Weichsel]] op [[Gdańsk|Danzeg]] per Schëff no Westeuropa transportéiert. D'Bedeitung vum Agrarsecteur geet haut zeréck. 2004 huet en nëmmen nach 4 % zum BSP bäigedroen.
D'Majoritéit vun de polnesche Bauere war fir den EU-Beitrëtt well se vu Subventioune profitéiere wollten, an den europäesche Maart fir hir Produkter opgaangen ass.
==== Bauwirtschaft ====
De polnesche Bau profitéiert vun engem Boom wéinst de villen disponiblen Terrainen an de bëllegen Aarbechtskräften an deem Secteur. Allerdéngs ass de Bau handikapéiert wéinst der staarker Ofwanderung an doduerch dem Manktem u qualifizéierte Kräften.
==== Biergbau ====
Polen ass duerch [[Schlesien]] "traditiounsgeméiss" e Biergbauland. Déi gréisst Aktiegesellschaften, déi op der Bourse cotéiert ginn, si Firmen déi am Biergbau oder an der Energiebranche schaffen.
=== Sekundäre Secteur (Industrie) ===
Den industrielle Secteur spillt zanter dem Enn vum [[19. Joerhonnert]] eng éischt Roll, ass awer no 1989 vum Dëngschtleeschtungssecteur iwwerholl ginn. Vill grouss Betriber, déi am haarde Wettbewerb mat auslänneschen Entreprisen handicapéiert waren, hunn an den nonzeger Jore missen zoumachen a goufen ersat vun auslänneschen Entreprisen déi vun de bëllegen Aarbechtskräfte profitéiert hunn, sou z. B. an der Automobil- an Elektroindustrie.
=== Tertiäre Secteur (Déngschtleeschtungen) ===
De Secteur vun de Servicer dominéiert zanter 1989 déi polnesch Wirtschaft an dréit haut zu iwwer d'Hallschent zum BSP bäi. Säi Mëttelpunkt ass d'Finanzmetropole an Haaptstad [[Warschau]], wou déi meescht Enterprisen aus dem tertiären Secteur hire Sëtz hunn. Och zu [[Poznań]], Stad vun de Foiren, zu [[Kraków|Krakau]] an zu [[Wrocław]], dem fréiere Breslau, hu sech d'Dëngschtleeschtungsaktivitéite staark entwéckelt.
== Kultur ==
[[Fichier:Wańkowicz Adam Mickiewicz (detail).jpg|thumb|160px|Den Adam Mickiewicz, ee vun de gréissten Dichter vu Polen]]
[[Fichier:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 043.jpg|left|thumb|160px|De Frédérique Chopin, gemoolt vum franséische Moler Delacroix]]
D'polnesch Kultur ass räich a variéiert. Dat ass op déi komplex Geschicht zeréckzeféieren, vun deem Land staark hin an hier gezu gouf. Am Mëttelalter an an der Neizäit war déi multikulturell [[Adelsrepublik]] ee Foyer (Schmelztiegel) vu verschiddene Kulturen a Reliounen, déi alleguer hiren Afloss op déi polnesch Kultur haten an nach ëmmer hunn. No den Opdeelunge vu Polen hunn déi polnesch Artisten ëmmer erëm de Kampf ëm d'Onofhängegkeet vu Polen an de Mëttelpunkt vun hire Wierker gestallt. Als Beispill dofir sief un d'Gedichter an d'Epe vum [[Adam Mickiewicz]] an d'Prosawierker vun engem éischten Nobelpräisdréier an der Literatur, [[Henryk Sienkiewicz]] d'[[Mazurka]]ën, d'[[Polka]]en an d'[[Polonaise|Polonaisë]] vum [[Frédéric Chopin|Fryderyk Chopin]] erënnert.
Haut ass déi breet gefächert Kultur vu Polen, wéi an de meeschte westleche Länner, vun den allgemenge Globaliséirungstendenze beaflosst. Si huet et awer fäerdeg bruecht an de gréissere Stied an um Land hir eegen Identitéit z'erhalen. Eng grouss Bedeitung huet de polnesche Symbolismus an déi polnesch Plakatmolerei. Och de polnesche Film mat senge groussen a bekannte Regisseure wéi dem [[Roman Polanski]], dem [[Andrzej Wajda]], dem [[Krzysztof Kieślowski]], dem [[Krzysztof Zanussi]], der [[Agnieszka Holland]] an dem [[Jerzy Hoffman]] huet eng grouss Renommée an der ganzer Welt kritt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://en.wikivoyage.org/wiki/Poland Wikivoyage: Polen]
* [http://www.president.pl Offiziell Websäit vum President]
* [https://web.archive.org/web/20181215174512/http://www.poland.gov.pl/?command=languages%2Fdo_choose&language_id=en Offiziellt Portal vu Polen]
* [http://www.poland-tourism.pl/start.asp?tf=LU Polneschen Touristebüro]
* [http://www.pot.gov.pl/ Portal fir Touristeninformatiounen]
* [https://web.archive.org/web/20051026131522/http://www.ga.com.pl/royalty2.htm Biller op ga.com.pl]
* [https://web.archive.org/web/20051017110415/http://www.poczta-polska.pl/mw/index.html Biller op poczta-polska.pl]
* [http://www.seepoland.pl Panoramabiller]
* [http://en.zamki.pl/ Buergen a Polen]
* [https://web.archive.org/web/20051225060459/http://cf.geocities.com/fryderykchopin1929/ Säit vun der Unioun vun de Polen zu Lëtzebuerg]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Polen| ]]
4q2jjsl5jmywwn8xc3nr1aobv3rhoxt
Bahamas
0
10803
2690000
2689682
2026-08-07T20:24:48Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690000
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = The Commonwealth of the Bahamas
| Fändel = Flag of Bahamas.svg
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Bahamas
| Wopen = Coat of arms of Bahamas.svg
| Wope Breet = 120px
| Wopen Artikel = Wope vu Bahamas
| National Devise =
| Kaart = Bahamas in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Nassau]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q778|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q778|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten=
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 13.939
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 29
| Onofhängegkeet = [[10. Juli]] [[1973]] vum [[Vereengt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[10. Juli]]
| Nationalhymn = [[March On, Bahamaland]]
| Wärung = [[Bahama-Dollar]] (BSD)
| Zäitzon = -5
| Internet TLD = [[.bs]]
| Telefonsprefix = +1
| Notizen =
| Extra Bild = CIA map of the Bahamas.png|D'Bahamen
| Extra Bild2 =
}}
D''''Bahamas''', mam ganzen Numm '''The Commonwalth of the Bahamas''', ass eng Inselgrupp nërdlech vu [[Kuba]] a südëstlech vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]. Den [[Inselstaat]] an der Karibik besteet aus 690 [[Insel]]en déi sech iwwer 800 km erstrecken a vun deenen nëmmen 29 bewunnt sinn.
D'[[Haaptstad]], an zugläich gréisst Stad ass [[Nassau (Bahamas)|Nassau]] op der Insel [[New Providence]].
== Geschicht ==
De [[Christoph Kolumbus]] huet den [[12. Oktober]] [[1492]] d'Bahamas entdeckt an op der Insel San Salvador am Osten ugeluecht.
=== Klima ===
== Politik ==
D'Bahamas si Member vum [[Commonwealth of Nations|Brittesche Commonwealth]] a vun de [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Vereenten Natiounen]]. De [[Staat]] erkennt d'Kinnigin [[Elizabeth II. vum Vereengte Kinnekräich|Elisabeth II. vu Groussbritannien]] als Staatscheffin un, déi vun engem Generalgouverneur representéiert gëtt.
De legislative System berout op zwou Branchen, der parlamentarescher Assemblee an dem Senat.
== Bevëlkerung ==
Bei der Vollekszielung 1990 goufen et 255.00 Awunner, dovun 72 % Schwaarzer, 14 % [[Mulatt]]en, an 12 % Wäisser.
== Relioun ==
== Sprooch ==
Déi offiziell Sprooch ass [[Englesch]], donieft ass [[Kreolesch]] wäit verbreet.
== Ekonomie ==
D'Bahamas ass eng wichteg [[Finanzplaz]], déi, wéi och [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], fir d'Domziliatiounen, ënner anerem vu [[Captive]]-Gesellschaften, gesicht ass.
Een anere wichtegen ekonomesche Facteur ass den [[Tourismus]].
== Kultur ==
== Kuckeswäertes ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.bahamas.com/bahamas/about/index.aspx Säit mat Donnéeën iwwer d'Bahamas]
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Bahamas| ]]
rv5kp887s5r3gynnxzh26sfm0w36ikq
Litauen
0
11822
2690107
2689759
2026-08-07T20:28:06Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690107
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Lietuvos Respublika
| Fändel = Flag of Lithuania.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Litauen
| Wopen = Coat of Arms of Lithuania.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Litauen
| National Devise =
| Kaart= EU-Lithuania.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Litauesch]]
| Haaptstad = [[Vilnius]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 65.300
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 44,4
| Onofhängegkeet = vu [[Russland]] resp. der [[Sowjetunioun]],<br>[[16. Februar]] [[1918]] (proklaméiert)<br>[[11. Mäerz]] [[1990]] (erëmkritt)
| Nationalfeierdag = [[16. Februar]]
| Nationalhymn = [[Tautiska Giesme]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/7/7f/LithuaniaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2 (+3 am Summer)
| Internet TLD = [[.lt]]
| Telefonsprefix = +370
| Notizen =
| Extra Bild = Un-lithuania.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Litauen''' ([[litauesch]]: ''Lietuva'') ass eng Republik an [[Europa (Kontinent)|Nordosteuropa]], an de südlechste [[Baltikum|baltesche Staat]]. Am Norde grenzt d'Land u [[Lettland]], am Osten a Süden u [[Wäissrussland]], am Südwesten u [[Polen]] an am Westen un de [[Russland|russeschen]] [[Oblast Kaliningrad]]. Zum Westen hin huet Litauen Zougank zum [[Baltescht Mier|Baltesche Mier]].
D'Haaptstad an och gréisst Stad ass [[Vilnius]].
== Geschicht ==
Virum 11. Mäerz 1991 war Litauen d'[[Litauesch Sozialistesch Sowjetrepublik]].
[[2004]] gouf Litaue Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] a vun der [[NATO]].<ref>{{Citation|URL=https://www.merkur.de/politik/vor-20-jahren-groesste-erweiterung-der-nato-zr-92918740.html|Titel=Vor 20 Jahren: Größte Erweiterung der Nato|Gekuckt=22.07.2025|Datum=28.03.2024|Wierk=www.merkur.de|Sprooch=de|archivedate=2024-04-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240406014834/https://www.merkur.de/politik/vor-20-jahren-groesste-erweiterung-der-nato-zr-92918740.html}}</ref> Den 21. Dezember 2007 ass et dem [[Schengen-Raum]] an den 1. Januar 2015 der [[Eurozon]] bäigetrueden.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/595611.html|Titel=Elo 19 Memberen: Litauen ass der Eurozon bäigetrueden|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Literatur ==
* Audra Kairienė, ''Lituanie: Histoire - Nature - Culture - Villes'' ; Vilnius (R. Paknio leidykla), 2008; 112 Säiten (ill.); aus dem Litaueschen iwwersat vun der Caroline Paliulis. ISBN 978-9955-736-14-1
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.president.lt Offiziell Säit vum President] {{fr}} {{en}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Litauen| ]]
7gdbuddzqm214jbunxqxrf0eerci1jl
Sowjetunioun
0
12193
2690181
2661557
2026-08-07T20:30:13Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690181
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Сою́з Сове́тских Социалисти́ческих Респу́блик<br>Sojus Sowjetskich Sozialistitscheskich Respublik<br>Unioun vun de Sozialistesche Sowjetrepubliken
| Fändel = Flag_of_the_Soviet_Union.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Sowjetunioun
| Wopen = Coat of arms of the Soviet Union 1.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun der Sowjetunioun
| National Devise = Пролета́рии всех стран, соединя́йтесь! <br>Proletarii wsech stran, sojedinjajtes!<br>Proletarier vun alle Länner, vereenegt iech!
| Kaart= Union_of_Soviet_Socialist_Republics_%28orthographic_projection%29.svg
| Kaart Breet = 200px
| Offiziell Sprooch = [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Moskau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Sozialistesch Räterepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz = 1
| Total Fläch = 22.402.223
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 13
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[7. Oktober]]
| Nationalhymn = [[D'International]] (1922-1944)<br>[[Gimn Sowjetskowo Sojusa]] (1944-1991)
| Wärung = [[Sowjetesche Rubel]] (SUR)
| Zäitzon = +2 bis +12
| Internet TLD = [[.su]]
| Telefonsprefix = +7 (gëtt bis haut vu Russland a Kasachstan gebraucht)
| Notizen =
| Extra Bild = USSR Republics Numbered Alphabetically.png|thumb|300px|Déi 15 sowjetesch Republicken
| Extra Bild2 =
}}
D''''Unioun vun de Sozialistesche Sowjetrepubliken''' (kuerz '''UdSSR''' oder '''Sowjetunioun''', respektiv op Russesch ''Союз Советских Социалистических Республик'', kuerz ''СССР'') war e Staat an [[Europa (Kontinent)|Osteuropa]], an an [[Asien|Nordasien]], dee vum [[30. Dezember]] [[1922]] bis zum [[8. Dezember]] [[1991]] bestanen huet.
D'Sowjetunioun huet aus 15 verschiddenen, theoreetesch gläichberechtegte Republicke bestanen. An der Praxis war awer d'Russesch Federatioun, déi [[1990]] 78% vun der ganzer Fläch duergestallt huet, staark predominant. Déi Federatioun war wärend der [[Oktoberrevolutioun]] vum [[7. November]] [[1917]] aus dem Kär vum [[Zareräich]] ervirgaangen, a sollt no der Opléisung vun der Sowjetunioun 1991 den haitege Staat [[Russland]] bilden.
D'Sowjetunion war de geographesch gréisste Staat an der Geschicht vun der Mënschheet.
Déi 15 eenzel Republicke waren:
# [[Armenien]]
# [[Aserbaidjan]]
# [[Wäissrussland]]
# [[Estland]]
# [[Georgien]]
# [[Kasachstan]]
# [[Kirgisistan]]
# [[Lettland]]
# [[Litauen]]
# [[Moldawien]]
# [[Russland]]
# [[Tadjikistan]]
# [[Turkmenistan]]
# [[Ukrain]]
# [[Usbekistan]]
== Geographie ==
Mat 22,4 Millioune [[Quadratkilometer]] huet den Territoire vun der Sowjetunioun ee Sechstel vun der Äerduewerfläch,<!--Et ass Uewerfläch an net Iwwerfläch c.f. DFL--> déi iwwer dem Waasser läit, bedeckt, a war domat dat gréisst Land vun der Welt.
Vum [[Baltescht Mier|Baltesche Mier]] bis bei de [[Pazifik]] sinn et 10.000 Kilometer, a vum [[arkteschen Ozean]] bis un d'[[Afghanistan|afghanesch]] Grenz sinn et 5.000 Kilometer. Westlech vum [[Ural]] läit dat osteuropäescht Déifland. Ëstlech vum Ural erstrecke sech fir d'éischt dat [[Sibirien|Westsibirescht]] Déifland an déi [[Kasachstan|kasachesch]] Stepp, da kënnt dat Ostsibirescht Héichland. Am Süde sinn eng ganz Rëtsch vu Biergmassiver: de [[Kaukasus]], de [[Pamir]] mam [[Pik Kommunismus]]<!--Pik ass hei en entlehnt russescht Wuert an heescht Spëtzt, Pick ass Lëtzebuergesch--> (den héchste Bierg vun der Sowjetunioun), den [[Tian Shan]], den [[Altai]], d'[[Werchojansker Bierger|Werchojansker Biergketten]], d'[[Tscherskibierger]] an als lescht d'Vulkanketten op der Hallefinsel [[Kamtschatka]]. Am grousse Ganze besteet déi sowjetesch Geographie haaptsächlech aus Plainen a Plateauen.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Sowjetunioun| ]]
e0nibwf9eu8aqfl3oagikw4nj71x3o5
Gibraltar
0
12289
2690058
2689866
2026-08-07T20:26:53Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690058
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Gibraltar
| Fändel = Flag of Gibraltar.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Gibraltar
| Wopen =
| Wope Breet = 70px
| Wopen Artikel = Wope vu Gibraltar
| National Devise = Nulli Expugnabilis Hosti<br>(''Ka vu kengem Feind eruewert ginn'')
| Kaart= KaartGibraltar.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = Gibraltar (Stadstaat)
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Iwwerséiterritoire vu Groussbritannien
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 6,5
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 4 423
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[10. September]]
| Nationalhymn = [[Gibraltar Anthem]]
| Wärung = [[Gibraltar-Pond]]
| Zäitzon = +1
| Internet TLD =.gi
| Telefonsprefix = +350
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Gibraltar''' ass ee [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]], bis 1981 als "Krounkolonie" bezeechent, op der [[Ibeeresch Hallefinsel|ibeerescher Hallefinsel]] a gehéiert domat zum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland]].
== Geographie ==
Gibraltar mécht déi nërdlech Grenz vun der [[Strooss vu Gibraltar]], an ass déi Plaz wou [[Europa (Kontinent)|Europa]] an [[Afrika]] am nooste beienee leien.
Gibraltar huet eng Fläch vu 6,543 km² an d'Grenz mat [[Spuenien]] ass 1.200 Meter laang.
De Mieresterritoire geet bis op 3 [[Séimeil]]e virun d'Küst.
== Geschicht ==
Den alen Numm vum Fiels vu Gibraltar ass ''Calpe''. Am [[Antiquitéit|Altertum]] huet e mat sengem nordafrikanesche Géigestéck ''Abyla'' déi sougenannt "Saile vum [[Herkules|Herakles]]" gebilt (cf. [[Strooss vu Gibraltar]]). Um Wope vu Gibraltar steet de Motto "Montis Insignia Calpe", wat souvill heescht wéi "D'Symbol vum Bierg Calpe".
[[Fichier:Hafe vu Gibraltar.jpg|left|450px|thumb|Den Hafe vu Gibraltar]]
== Fotosalbum vu Gibraltar ==
<gallery>
Fichier:Gibraltar,Schëffer_an_de_Bei_vu_Gibraltar.jpg|Schëffer an der Bay vu Gibraltar
Fichier:Gibraltar,_d'Uertschaft.jpg|D'Uertschaft
Fichier:Gibraltar,_den_Hafen.jpg|Den Hafen
Fichier:Gibraltar,_de_Fiels_vu_Gibraltar.jpg|De ''Fiels'' vu Gibraltar
Fichier:Gibraltar.jpg|De ''Fiels'' vu Gibraltar (2)
Fichier:Gibraltarliichtturem.jpg|[[Liichttuerm]] vu Gibraltar
Fichier:Macaca_sylvanus,_Gibraltar_-_20050405.jpg|Um Afenhiwwel zu Gibraltar (2004)
</gallery>
{{clr}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Gibraltar}}
* {{en}} [http://www.gibraltar.gov.gi Offiziell Säit vun der Regierung vu Gibraltar]
[[Kategorie:Gibraltar| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
eehauwk0qwcvciizkfg2uk34fziuhuf
Malaysia
0
12306
2690111
2689763
2026-08-07T20:28:14Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690111
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = مليسيا<br>Malaysia
| Fändel = Flag of Malaysia.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Malaiesche Fändel
| Wopen = Malaysia Wopen.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Malaiescht Wopen
| National Devise = Bersekutu Bertambah Mutu ("Eenheet ass Stäerkt")
| Kaart= Malaysia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Malaiesch an Indoneesesch|Bahasa Melayu]]
| Haaptstad = [[Kuala Lumpur]]<br>(Regierungssëtz: [[Putrajaya]])
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 330.803
| Fläch Plaz = 67
| Waasserfläch = 0,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 92
| Onofhängegkeet = [[31. August]] [[1957]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[31. August]]
| Nationalhymn = [[Negaraku]]
| Wärung = [[Ringgit]] (MYR)
| Zäitzon = +8
| Internet TLD = [[.my]]
| Telefonsprefix = +60
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Malaysia''' ass e [[Staat]] am Südweste vun [[Asien]].
== Geographie ==
{{Iwwerschaffe vu Kapitel|Nopere stëmmen net}}
Laanscht déi westlech Säit vu ''Malaysia'' verleeft d'[[Strooss vu Malakka|Mieresstrooss vu Malakka]], déi ''Malaysia'' vun der Insel Sumatra, ([[Indonesien]]) trennt. Malaysia besteet aus zwéin Deeler, de westlechen Deel deen op der malaysescher Hallefinsel läit, an den ëstlechen Deel op der Insel [[Borneo]]. Déi zwou Hallschente sinn duerch dat [[Südchinesescht Mier]] vunenee getrennt. Noperstaate vu Malaysia sinn: [[Thailand]] am Norden, [[Singapur]] am Süden an [[Indonesien]] an de [[Sultanat]] [[Brunei]] am Süden an am Südosten. D'Haaptstad vu Malaysia ass [[Kuala Lumpur]]. Si läit am westlechen Deel, op der malaysescher Hallefinsel.
[[Fichier:Malaysia.png|left|thumb|350px| Kaart vu Malaysien]]
== Geschicht ==
== Bevëlkerung ==
=== Relioun ===
== Politesche Regimm ==
=== Verwaltungsglidderung ===
=== ''Westmalaysien'' ===
(Haaptstied a Klameren);
* [[Johor]] ([[Johor Bahru]])
* [[Kedah]] ([[Alor Setar]])
* [[Kelantan]] ([[Kota Bahru]])
* [[Kuala Lumpur]]* ([[Kuala Lumpur]])
* [[Malakka]] ([[Malakka]])
* [[Negeri Sembilan]] ([[Seremban]])
* [[Pahang]] ([[Kuantan]])
* [[Perak]] ([[Ipoh]])
* [[Perlis]] ([[Kangar]])
* [[Penang]] ([[George Town (Penang)|George Town]])
* [[Wilayah Persekutuan]]* ([[Putrajaya]])
* [[Selangor]] ([[Shah Alam]])
* [[Terengganu]] ([[Kuala Terengganu]])
=== ''Ostmalaysien'' (op [[Borneo]]) ===
(Haaptstied a Klameren;)
* [[Labuan]]* ([[Victoria, Labuan|Victoria]])
* [[Sabah]] ([[Kota Kinabalu]])
* [[Sarawak]] ([[Kuching]])
[[Fichier:Stroossmalakka.jpg|thumb|350px|Kaart vun der Strooss vu Malakka]]
== Ekonomie ==
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Malaysia| ]]
6c5tlom9ikrf0dbavnt7ofrt5932hgd
Indonesien
0
12307
2690071
2689727
2026-08-07T20:27:12Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690071
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik Indonesien<br>Republik Indonesia
| Fändel = Flag of Indonesia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Indonesien
| Wopen = National emblem of Indonesia Garuda Pancasila.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun Indonesien
| National Devise = ''Bhinneka Tunggal Ika'' ("Eenheet an der Villfalt")
| Kaart = Indonesia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Indoneesesch]]
| Haaptstad = [[Nusantara]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 1.904.569
| Fläch Plaz = 14
| Waasserfläch = 4,85
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 4
| Bevëlkerungsdicht = 124,66
| Onofhängegkeet = [[17. August]] [[1945]] (erkläert)<br>[[27. Dezember]] [[1949]] (vun [[Holland]] unerkannt)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Indonesia Raya''
| Wärung = [[Indoneesesche Rupiah]]
| Zäitzon = +7 bis +9
| Internet TLD = [[.id]]
| Telefonsprefix = +62
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Indonesien''' (op [[Indoneesesch]]: ''Republik Indonesia'') ass e [[Staat]], deen haaptsächlech am Südoste vun [[Asien]] läit. Op der nordëstlecher Säit ass d'[[Strooss vu Malakka]], déi Indonesien vu [[Malaysia]] trennt. Mat 13.466 Inselen ass et de gréissten [[Archipel]] an der Welt.
Wärend der leschter Vollekszielung 2010 hat d'Land eng Bevëlkerung vun iwwer 237 Milliounen Awunner, wat Indonesien zum véiertbevëlkerungsräichste Land op der Welt mécht, an dat gréisst Land an där d'Moslemen d'Majoritéit hunn.
Indonesien ass eng demokratesch Republik an där zanter 2024 [[Nusantara]] d'Haaptstad ass.
==Kuckt och==
* [[Lëscht vun den indoneesesche Provënzen]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Indonesia|Indonesien}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Indonesien| ]]
le2qsxk9a3rfcp0zb8k172065vxk5da
Monaco
0
12322
2690121
2689772
2026-08-07T20:28:34Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690121
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Principauté de Monaco
| Fändel = Flag of Monaco.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 120px
| Fändel Artikel = Fändel vu Monaco
| Wopen = Coat of arms of Monaco.svg
| Wope Breet = 120px
| Wopen Artikel = Wope vu Monaco
| National Devise = Deo Juvante<br>([[Latäin|lat.]]: "Mat der Hëllef vum Herrgott")
| Kaart= Location Monaco Europe.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = Monaco
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2,02<ref>Quell: [http://www.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/b1e4d9a8a45d5a34c125704a0032ec7bfr?OpenDocument&7Fr Monaco en chiffres, Édition 2006]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 15 851
| Onofhängegkeet = vun der Republik [[Genua]],<br>den [[8. Januar]] [[1297]]
| Nationalfeierdag = [[19. November]]
| Nationalhymn = [[Hymne monégasque|Monegassesch Hymn]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/6/6d/MonaccoX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.mc]]
| Telefonsprefix = +377
| Notizen =
| Extra Bild = Monaco-carte.jpg
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 = Montecarlo.jpg
| Extra Bild2 Text = Vue op Monte Carlo a säin Hafen
}}
D''''Fürstentum Monaco''' ass e Staat an [[Europa (Kontinent)|Europa]], an zwar eng [[Enklav]] am [[Frankräich|franséischen Territoire]], um Bord vum [[Mëttelmier]], ëstlech vun [[Nice]], net wäit vun der italieenescher Grenz. Seng Küst laanscht d'Mëttelmier ass ronn 4 km laang. Monaco huet eng [[Fläch]] vun 202 ha an 32.020 Awunner (Vollekszielung 2000). Mat bal 16.000 Awunner pro km² ass Monaco deen dichtbesidelste Staat op der Welt.
Säin Numm kënnt vun de [[Griicheland|griichesche]] Siidler hier, déi sech am 5. Joerhonnert v. Chr. um haitegen Territoire vu ''Monaco'' néiergelooss hunn. Zu Éiere vum Herakles "Monoikos" hate si nämlech en Tempel gebaut. Doraus ass d'Bezeechnung ''Monaco'' entstanen.
Haut wunnen zu Monaco net nëmme [[Monegassen]], mä och vill räich Leit vun iwwerall, déi sech aus steierleche Grënn do néiergelooss hunn.
''Monaco'' ass praktesch nëmmen eng Stad, déi verwaltungsméisseg aus 6 Deeler besteet. Een dovun, de bekanntsten, ass [[Monte Carlo]].
Vun der Fläch hier ass Monaco nom [[Vatikanstad]] dee klengsten, awer dichtbesidelste Staat vun der Welt.
== Sprooch ==
Monaco huet zwar seng eege Sprooch (Monegassesch), e [[romaneschen Dialekt]], mä déi offiziell Sprooch ass [[Franséisch]].
[[Fichier:Fürstenpalast Monaco.jpg|left|thumb|300px|De Prënzepalais um ''Rocher'']]
[[Fichier:De Casino vu Monte Carlo.JPG|left|thumb|300px|De Casino vu Monte Carlo]]
{{Clr}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Monaco}}
* {{fr}} [http://www.monaco.gouv.mc Offiziell Säit vun der monegassescher Regierung]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070505071139/http://www.monaco-mairie.mc/ Offiziell Säit vun der Gemeng Monaco]
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Monaco| ]]
[[Kategorie:Hafestied an Europa]]
[[Kategorie:Etappestied vum Tour de France]]
mlojzzc93x1rfz5mgz54i640oeoylhz
Angola
0
12655
2689990
2689843
2026-08-07T20:24:26Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689990
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de Angola<br>Republik Angola
| Fändel = Flag of Angola.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Angola
| Wopen =Emblem of Angola.svg
| Wope Breet = 130px
| Wopen Artikel = Wope vun Angola
| National Devise = "''Virtus Unita Fortior''"<br>[[Latäin|lat.]], "Vereenegt Daperkeet mécht méi staark"
| Kaart = Location Angola AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Luanda]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.246.700
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 20,7
| Onofhängegkeet = vu [[Portugal]] den [[11. November]] [[1975]]
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Angola Avante]]
| Wärung = [[Kwanza]]
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.ao]]
| Telefonsprefix = +244
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Angola''' ass e [[Staat]] a [[Afrika|Südwestafrika]].
== Geographie ==
Den Angola ass eng [[Republik]], déi a [[Südwestafrika]] läit an där hire President erweidert Pouvoiren huet ([[Presidialrepublik]]). Den angolaneschen Nationaldag fält op den [[11. November]], den Dag op deem [[1975]] déi fréier [[Portugal|portugisech]] Kolonie onofhängeg gouf. Den Angola läit um [[Atlantik]] a stéisst un [[Namibien]], [[Sambia]] an un d'[[Demokratesch Republik Kongo]]. Den Angola huet eng [[Exklav]], [[Cabinda]], déi tëscht der Demokratescher Republik Kongo an der [[Republik Kongo]] läit.
=== Demographie ===
D'Populatioun setzt sech haaptsächlech aus [[Bantu]]-Volleksgruppen zesummen, déi hiren eegenen Dialekt schwätzen. 37 % vun der Populatioun sinn [[Ovimbundu]], 25 % [[Kimbundu]] und 13 % [[Bakongo]]. Zueleméisseg manner staark vertruede Volleksgruppe sinn z. B. [[Chokwe]] (och Lunda), [[Ganguela]], [[Nhaneca-Humbe]], [[Ambo]], [[Herero]] an [[Xindunga]]. Eppes méi wéi 2 % vun der Bevëlkerung hu gemëscht Originnen. D'Europäer, déi am meeschte vu [[Portugal|Portugisen]] ofstamen, maachen 1 % vun der Populatioun aus.
D'Gesondheetssituatioun ass katastrophal. 40 % vun der Populatioun hu keen oder net genuch proppert [[Drénkwaasser]]. Dofir och déi vill Kranker, déi [[medezin]]esch net genuch versuergt sinn. Den Taux vun der Kannerstierflechkeet ass den zweethéchsten an der Welt an den Angolaner gëtt duerchschnëttlech nëmme 44,6 Joer al.
=== Sproochen ===
[[Portugisesch]] ass weider eng vun den offizielle Sproochen am Angola. Aner Sproochen an Dialekter sinn: [[Umbundu]], [[Kimbundu]], [[Kikongo]], [[Tchokwe]], [[Ngangela]], [[Oshiwambo]] ([[Kwanyama]], [[Ndonga]]) an [[Otjiherero]].
== Geschicht ==
Angola kuckt op eng beweegt Geschicht zeréck.
Nodeem tëscht dem [[7. Joerhonnert|7.]] an [[9. Joerhonnert]] [[Bantu]]-Volleksguppe sech am Angola néiergeloss haten, ass am [[14. Joerhonnert]] am Norden d'Kinnekräich Kongo mat der Haaptstad [[Mbanza Kongo]] gegrënnt ginn.
D'Tatsach datt de portugiseche Séimann [[Diogo Cão]] als éischten [[Europa (Kontinent)|Europäer]] [[1483]] an där Regioun gelant ass, huet Angola [[Portugal]] méi no bruecht. [[1576]] ass déi haiteg Haaptstad [[Luanda]] gegrënnt ginn, am Angola gouf offiziell eng portugisesch Kolonie. Säi politesche Statut huet [[1951]] changéiert, wéi Angola eng Iwwerséiprovënz vu Portugal ginn ass. Wéi a ville Kolonie gouf et am Angola nom [[Zweete Weltkrich]] Opstänn vun nationalisteschen Organisatiounen. Si hunn [[1959]] ugefaangen a goufen [[1964]] bluddeg néiergeworf. [[1975]] krut Angola seng Onofhängegkeet an eng autonom Regierung, mat enger Majoritéit vu schwaarze Ministeren. Den éischte Staatschef war den [[Agostinho Neto]], Chef vun der [[Marxismus|marxistescher]] [[Movimento Popular de Libertação de Angola|MPLA]].
D'Rou an de Fridden hunn net laang gedauert. Tëscht der [[Movimento Popular de Libertação de Angola|MPLA]] op där enger Säit, der [[FNLA]] an der [[UNITA]] op der aner Säit, ass dunn e [[Biergerkrich]] ausgebrach an deen och eng Rei vu frieme Muechten agegraff hunn. Op der Säit vun der ''MPLA'' stounge [[Russland]], d'[[Däitsch Demokratesch Republik|DDR]] a [[Kuba]]. Kuba huet net nëmme, wéi Russland, Waffe geliwwert mä och Zaldoten agesat. Fir d'FNLA ass de [[Demokratesch Republik Kongo|Zaire]] agetratt. D'''UNITA'' hirersäits, déi stäerkst Oppositiounsmuecht, mat dem Fräiheetskämpfer [[Jonas Savimbi]] un der Spëtz, ass vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a [[Südafrika]] staark ënnerstëtzt ginn. Dee Biergerkriich huet zwee an en halleft Joerzéngt gedauert an hat 1,5 Milliounen Affer. Obschonn déi géigneresch Parteie sech [[1991]] op fräi Wale gëeenegt haten, ass de Biergerkriich vun der UNITA virugefouert ginn, mat dem Argument, den MPLA Walgewënner, de President [[José Eduardo dos Santos]] (MLPA) wier duerch Walbedruch un d'Muecht kom.
{{Méi Info 1|Angolanesche Biergerkrich }}
== Politik ==
Angola ass [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Member vun de Vereenten Natiounen]]
=== Gréisser Stied ===
Déi mat Ofstand gréisst [[Agglomeratioun]] am Angola ass [[Luanda]] mat 3.662.300 Awunner. (Stand 1. Januar 2005). Dat heescht datt 30 % vun der Bevëlkerung zu Luanda oder an der Ëmgéigend wunnen.
Am follgenden Tableau sinn d'Stied mat méi wéi 20.000 Awunner opgeféiert. D'Resultater baséiren op enger Vollekszielung vum [[15. Dezember]] [[1970]], an enger Neiberechnung fir den [[1. Januar]] [[2005]]. Och d'[[Provënze vum Angola]] zu där d'Stied gehéiere sinn opgefouert.
{| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0"
|-
! Rang||Stad||Aw. 1970||Aw. 2005||[[Provënze vum Angola|Provënz]]
|-
| 1. ||[[Luanda]] || 475.328 || 2.776.125 || [[Provënz Luanda|Luanda]]
|-
| 2.|| [[Huambo]] || 61.885 || 226.177 || [[Provënz Huambo|Huambo]]
|-
| 3. ||[[Lobito]] || 59.528 || 207.957 || [[Provënz Benguela|Benguela]]
|-
| 4.|| [[Benguela]] || 40.996 || 151.235 || Benguela
|-
| 5.|| [[Lucapa]] || 45.649 || 125.751 || [[Provënz Lunda Norte|Lunda Norte]]
|-
| 6.|| [[Kuito]] || 8.941 || 113.624 || [[Provënz Bié|Bié]]
|-
| 7. ||[[Lubango]] || 31.674 || 102.541 || [[Provënz Huíla|Huíla]]
|-
| 8.|| [[Malanje]] || 31.599 || 87.047 || [[Provënz Malanje|Malanje]]
|-
| 9.|| [[Namibe]] || 12.076 || 80.150 || [[Provënz Namibe|Namibe]]
|-
| 10. ||[[Soyo]] || k.a. || 67.553 || [[Provënz Zaire|Zaire]]
|-
| 11.|| [[Cabinda]] || 21.124 || 66.020 || [[Provënz Cabinda|Cabinda]]
|-
| 12. ||[[Uíge]] || 11.972 || 60.008 || [[Provënz Uíge|Uíge]]
|}
== Literatur ==
* Wright, George: ''The Destruction of a Nation: United States Policy Toward Angola Since 1945'', Pluto Press, 1.3. 1997.
* Newsom, David D.: ''The Imperial Mantle: The United States, Decolonization, and the Third World'', Indiana University Press, 2001.
* Gleijeses, Pietro: ''Conflicting Missions: Havana, Washington, and Africa, 1959-1976'', UNC Press, 1.2. 2003, 576 Säiten.
* Brittain, Victoria: ''Death of Dignity: Angola's Civil War'', Pluto Press, 1.4. 1998, 128 Säiten.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://gazetteer.de/ World Gazetteer - Aktuell Awunnerzuele vun de Stied am Angola]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Angola| ]]
l9kl4kfpx5kf9gtd4mqpthvdkh7h173
Philippinnen
0
12826
2690149
2689626
2026-08-07T20:29:14Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690149
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = Repúbliká ng̃ Pilipinas (Filipino)<br>Republik vun de Philippinnen
| Fändel = Flag of the Philippines.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun de Philippinnen
| Wopen = Coat_of_Arms_of_the_Philippines.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Philippinnen
| National Devise = Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa
| Kaart= Philippines in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Filipino]]/[[Tagalog]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Manila]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 300 000
| Fläch Plaz = 70
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 293
| Onofhängegkeet = vu [[Spuenien]] den [[12]]. [[Juni]] [[1898]]
| Nationalhymn = [[Lupang Hinirang]] [[Media:PhiliX.ogg|Lauschtert]]
| Wärung = [[Philippinnesche Peso]]
| Zäitzon = +8
| Internet TLD = [[.ph]]
| Telefonsprefix = +63
|Staatsform=Republik}}
[[Fichier:Rp-map (de).png|thumb|250px|Kaart vun de Philippinnen]]
D''''Philippinnen''' sinn e [[Staat]] am Südoste vun [[Asien]] deen aus 7.107 verschidden Insele besteet, vun deenen der ronn 2.000 bewunnt sinn. Nëmmen 11 Inselen hunn eng Fläch vu méi wéi 2.500 km² (wat der Gréisst vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]) entsprécht. Déi gréisst Insele sinn: [[Luzon]], [[Mindanao]], [[Samar]], [[Negros]], [[Mindoro]], [[Panay]] a [[Palawan]].
D'Haaptstad vun de Philippinnen ass [[Manila]]. Si läit op der Haaptinsel Luzon.
== Administrativ Opdeelung ==
{|class="wikitable"
|-
! Region !! Designation !! Government center
|-
| [[Northwestern Luzon Region]] || Region I || [[San Fernando City, La Union|San Fernando City]], [[La Union]]
|-
| [[Cagayan Valley|Cagayan Valley Region]] || Region II || [[Tuguegarao City]], [[Cagayan]]
|-
| [[Central Luzon|Central Luzon Region]] || Region III || [[San Fernando City, Pampanga|City of San Fernando]], [[Pampanga]]
|-
| [[CALABARZON|CALABARZON Region]]'''¹''' '''²''' || Region IV-A || [[Calamba City]], [[Laguna (province)|Laguna]]
|-
| [[MIMARO|MIMARO Region]]'''¹''' '''²''' '''³''' || Region IV-B || [[Calapan City]], [[Oriental Mindoro]]<!--Palawan is now at Region VI-->
|-
| [[Bicol Region]] || Region V || [[Legazpi City]], [[Albay]]
|-
| [[Western Visayas|Western Visayas Region]]'''³''' || Region VI || [[Iloilo City]]
|-
| [[Central Visayas|Central Visayas Region]] || Region VII || [[Cebu City]]
|-
| [[Eastern Visayas|Eastern Visayas Region]] || Region VIII || [[Tacloban City]], [[Leyte]]
|-
| [[Zamboanga Peninsula|Zamboanga Peninsula Region]] || Region IX || [[Pagadian City]], [[Zamboanga del Sur]]
|-
| [[Northern Mindanao|Northern Mindanao Region]] || Region X || [[Cagayan de Oro City]]
|-
| [[Davao Region]] || Region XI || [[Davao City]]
|-
| [[SOCCSKSARGEN|SOCCSKSARGEN Region]]'''¹''' || Region XII || [[Koronadal City]], [[South Cotabato]]
|-
| [[Caraga|Caraga Region]] || Region XIII || [[Butuan City]]
|-
| [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]] || ARMM || [[Cotabato City]]
|-
| [[Cordillera Administrative Region]] || CAR || [[Baguio City]]
|-
| [[Metro Manila|National Capital Region]] || NCR || [[Manila]]
|}
== Kultur a Relioun ==
Vun der Relioun aus gesinn, setzt sech déi philippinnesch Bevëlkerung zesummen aus:
* [[Katholizismus|Katholicken]] (83 %)
* [[Protestantismus|Protestanten]] (9 %)
* [[Islam|Moslemen]] (5 %)
* [[Buddhismus|Buddhisten]] (2 %)
* [[Hinduismus|Hindus]] (1 %)
Bei der Populatioun, déi haaptsächlech aus Katholicke besteet, spillt de Glawen am alldeegleche Liewen eng grouss Roll. Déi kathoulesch Wierdendréier hunn dofir e groussen Afloss op d'Politik. E Musterbeispill an deem Zesummenhang ass den Afloss an den Impuls, déi de [[Kardinol Sin]] zäitliewens op d'Politik hat. An de leschte Jore waren d'Philippinne méi a méi terroristeschen Aktiounen ausgesat, déi haaptsächlech vun islamistesche Fundamentalisten a Splittergruppe vun der [[Al-Qaida]] ausgaange sinn.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Philippines|Philippinnen}}
{{Referenzen an Notten}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Philippinnen| ]]
09r3b2dfkmibpx8gohy3qzzs2j5fhde
Pakistan
0
12860
2690142
2689903
2026-08-07T20:29:03Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690142
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = اسلامی جمہوریۂ پاکستان<br>Islāmī Jamhūriyah-i-Pakistan (Urdu)<br>Islamic Republic of Pakistan (Engl.)
| Fändel = Flag of Pakistan.svg
| Fändel Bildbreet= 125px
| Fändel Artikel = Fändel vu Pakistan
| Wopen = State emblem of Pakistan.svg
| Wope Breet = 125px
| Wopen Artikel = Wope vu Pakistan
| National Devise =
| Kaart= Pakistan in its region (claimed and disputed hatched).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Urdu]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Islamabad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidial Bundesrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 803.940
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 5
| Bevëlkerungsdicht = 274
| Onofhängegkeet = 14. August 1947
| Nationalfeierdag = 14. August
| Nationalhymn = [[Pak sarzamin shad bad]]
| Wärung = [[Pakistanesch Rupie]] (PKR)
| Zäitzon = +5
| Internet TLD = [[.pk]]
| Telefonsprefix = +92
}}
'''Pakistan''' ass eng [[islam]]esch [[Presidialrepublik]] a [[Südasien]].
=== Populatioun ===
D''''Punjabis''', eng ethnesch Grupp aus dem [[Punjab]], der Grenzregioun tëscht Pakistan an [[Indien]], bilden déi gréisst Bevëlkerungsgrupp, déi sech heterogen zesummesetzt a verschidde Stämm a Kasten aschléisst. Vun deenen aneren ethnesche Gruppen sinn z'ernimmen: d'[[Pashtun]]-[[Afghan]]en, d'[[Sindhi]], d'[[Balochi]], d'[[Muhajir]] an d'[[Seraiki]].
=== Relioun ===
Staatsrelioun ass den Islam.<br>
D'Majoritéit vun der Populatioun si Moslemen. Déi meescht dovun, 75 % si [[Suni]] an 20 % si [[Shia]]. Donieft gëtt et nach 2,5 % Chrëschten an 1.2 % Hinduen, Buddhisten, Zioroastransen, Sikhen a Judden.
== Grouss Stied ==
* [[Karatschi]]
* [[Lahore]]
* [[Faisalabad]]
* [[Gujranwala]]
* [[Multan]]
* [[Hyderabad]]
* [[Peshawar]]
* [[Rawalpindi]]
* [[Rawalpindi Cantonment]]
* [[Islamabad]]
=== Politesch Entwécklung ===
=== Administrativ Ënnerdeelung ===
[[Fichier:Sub Pakistan.png|thumb|D'Provënzen]]
# Provënz [[Belutschistan (Pakistan)|Belutschistan]] (''Balochistan'', ''Baluchistan'')
# [[Nordwestprovënz]] (''North-West Frontier Province'', ''NWFP'', ''Nordwestlech Grenzprovënz'')
# Provënz [[Punjab (Pakistan)|Punjab]]
# Provënz [[Sindh]] (''Sind'')
# Haaptstaddistrikt [[Islamabad]]
# [[Stammesgebidder, déi vun der Zentralregierung geréiert ginn]] (''Federally Administered Tribal Areas'', ''FATA'').
# [[Asad Kaschmir]] (''Azad Kashmir'')
# [[Nordgebidder]] (''Northern Areas'')
== Um Spaweck ==
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Pakistan| ]]
k6w3kdvg606zjjbm57g6is2h9gbq6iv
Namibien
0
12866
2690126
2689896
2026-08-07T20:28:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690126
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Namibia<br>Republik Namibia
| Fändel = Flag of Namibia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Namibien
| Wopen = Coat of Arms of Namibia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Namibien
| National Devise = ''Unity, Liberty, Justice''<br>[[Englesch|engl.]]: "Eenheet, Fräiheet, Gerechtegkeet"
| Kaart = Location Namibia AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]<br>[[Ovambo]], [[Afrikaans]], [[Däitsch]], anerer
| Haaptstad = [[Windhoek]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 824.116 km²
| Fläch Plaz = 34
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 3,7
| Onofhängegkeet = [[21. Mäerz]] [[1990]] (vu [[Südafrika]])
| Nationalfeierdag = 21. Mäerz
| Nationalhymn = ''[[Namibia, Land of the Brave]]''
| Wärung = [[Namibia-Dollar]]
| Zäitzon = + 1
| Internet TLD = [[.na]]
| Telefonsprefix = +264
| Notizen =
| Extra Bild = Namibia karte.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Namibien''', oder '''Namibia''', wéi se och bezeechent gëtt, ass e Staat am südlechen Deel vun [[Afrika]]. Den Numm vun dëser Republik ass vun der Wüst Namib ofgeleet, eng Wüst, déi sech iwwer de ganze Küstestreech vun Namibien erstreckt.
Den Nationalfeierdag ass den [[21. Mäerz]], den Dag op deem Namibie seng Onofhängegkeet vu [[Südafrika]] krut ([[1990]]). D'Haaptstad vun Namibien ass [[Windhuk]] oder ''Windhoek''.
== Geographie ==
[[Fichier:Bloedkoppie, Namibia (3103198540).jpg|left|thumb|250px|Bierglandschaft an Namibien]]
D'Gebitt iwwer dat Namibien sech erstreckt gëtt als eent vun den eelste vun der [[Äerduewerfläch]] betruecht. Laang nach ier de Superkontinent [[Gondwana]] entstanen ass, hu sech viru méi wéi zwou Milliarde Joren um Gebitt vum haitegen Afrika zwéi Festlandsockele gebilt - de [[Kongo-Kraton]] an de [[Kalahari-Kraton]]. Dee lescht genannten ëmfaasst grouss Deeler vun deem Land, dat mer haut Namibien nennen. Duerch verschidden tektonesch Virgäng ass du virun ongeféier 550 Millioune Joren e risegen, zusammenhängende Kontinent entstanen, deen déi haiteg Deel-Kontinenter [[Afrika]], [[Südamerika]], [[Australien]], [[Indien]] an d'[[Antarktis]] abegraff huet: ''Gondwana''.
Namibien läit tëscht 17° an 29° südlecher Breet an 12° bis 25° ëstlecher Längt. Namibie grenzt am Osten u [[Botswana]], zur Säit vun der Kalahar-Wüst hin am Süden u [[Südafrika]]. Mat senger westlecher Säit läit et um [[Atlantik]] an am Norde stéisst et un [[Angola]].
Dat ganzt Staatsgebitt vun Namibien bedeckt eng Fläch vu ronn 824.000 km² an ass méi wéi zweemol sou grouss wéi Däitschland. Namibien, ass wann ee vun der [[Namibwüst]] a vun der [[Kalahariwüst]] ofgesäit, een Héichland (duerchschnëttlech Héicht: 1.700 m). Den héchste Bierg, de Brandberg, huet eng Héicht vun 2.600 m.
Wéinst senger geographescher Konfiguratioun a sengem Klima ass d'Exploitatioun vum Land schwiereg. Am dréchene Süde gëtt d'Véizuucht praktizéiert, am Norden, wou et méi reent, gëtt och Akerbau bedriwwen.
Déi gréisst Stied sinn: [[Windhoek]], [[Rundu]], [[Walvis Bay]], [[Oshakati]] a [[Swakopmund]].
''Kuckt och d'[[Lëscht vun de Stied an Namibien]].''
== Bevëlkerung a Sproochen ==
Namibien huet am Ganze ronn 2 Milliounen Awunner (Stand 2005). Hir Zuel läit am Opwäertstrend. Wéi se sech an Zukukunft entwéckelt weess een awer net, well méi wéi 20 % vun der Bevëlkerung mat [[AIDS]] infizéiert ass an doduerch déi duerschnëttlech Liewensdauer vun den Namibier am Laf vun de Joren [[1980]] - [[2005]] vun 58 op 38 Joer zeréckgaangen ass.
An Namibia gëtt et e puer ethnesch Gruppen. D'[[Ovambos]], déi [[Bantu]] schwätzen, stellen ongeféier 50 % vun der Bevëlkerung duer. Si liewen an den nërdleche Regiounen.
Da gëtt vu verschidde Gruppen nach d'[[Khoisansprooch]] geschwat, an zwar vun den [[Nama]] (an der Regioun ''Karas''), den [[Damara]] (an der Regioun ''Erongo'') an de [[San]] (Buschleit: an der Regioun [[Omaheke]]).
Ënner d'Bevëlkerung mat indogermanesche Sprooche falen: Faarweger, [[Rehobother Baster]], [[Afrikaaner]] (dat heescht d'Majoritéit vun de 75.000 "wäissen" Awunner vun Namibien), Däitscher (zirka 13.000) a Portugisen (zirka 5.000 am Norde vum Land).
An Namibia gi verschidde Sprooche geschwat: Englesch, Afrikaans, Däitsch, verschidde Bantu- a Khoisan-Sproochen ënner anerem. All Sprooche sinn zwar unerkannt, mä Englesch ass eleng déi offiziell Amtssprooch.
== Relioun ==
D'Majoritéit vun der Bevëlkerung si Chrëschten (80-90 %); déi meescht dovu bekenne sech zur evangeelescher Kierch. Déi aner sinn Unhänger vun Naturreliounen.
== Politesch Situatioun ==
=== Administrativ Andeelung ===
Namibien ass an 13 [[Regioun]]en agedeelt, déi an 107 Walkreesser agedeelt sinn:
{|
|
# [[Caprivi]]
# [[Erongo]]
# [[Hardap]]
# [[Karas]]
# [[Kavango (Regioun)|Kavango]]
# [[Khomas]]
# [[Kunene (Regioun)|Kunene]]
# [[Ohangwena]]
# [[Omaheke]]
# [[Omusati]]
# [[Oshana]]
# [[Oshikoto]]
# [[Otjozondjupa]]
|[[Fichier:Namibia Regions numbered.png|250px|none|Kaart vun Namibien mat den Nummeréierten Regiounen]]
|}
== Geschicht ==
=== Fréi Geschicht ===
[[Fichier:Namibienurawunner.jpg|thumb|210px|Vun den Urawunner sinn der net vill iwwereg bliwwen]]
Südwestafrika, dat haitegt Namibia, gouf, wéi ugeholl gëtt, virun 2.000 (bis 2.500) Joer duerch d'[[San (Vollek)|San]] bevëlkert. Si waren aus Zentral- oder Nordafrika zougewandert.<br>
Wärend der '''afrikanescher Nord-Süd-Vollekswanderung''' sinn am [[17. Joerhonnert|17.]]/[[18. Joerhonnert]] d'[[Herrero]], déi zu de [[Bantu]] zielen, aus dem [[Betschuanaland]] (haut [[Botswana]]) an Namibien agedrongen. Dat ware Stämm, déi scho Véizuucht bedriwwen hunn a méi eng evoluéiert Kultur haten. Spéider koumen och nach d'[[Nama]] (''Hottentotten'', genannt), déi aus der Kapprovënz koumen, dobäi. Déi nei Zouwanderer hunn dunn d'''San'' no Norden a Richtung Kalahari-Wüst verdriwwen, wou se ausschliisslech vun der [[Juegd]] gelieft hunn.
=== Kolonialzäit ===
[[Fichier:Namibien89.jpg|thumb|220px|E jongen Namibier am Walkampf]]
[[Fichier:Namibienun.jpg|thumb|220px|UN-Truppen iwwerwaachen déi éischt fräi Walen]]
Nodeem et dem däitsche Geschäftsmann [[Franz Adolf Eduard Lüderitz]] gelonge war, duerch Ofkommesse mat einheimesche Stammescheffen, sech grouss Landstreecher zu eegen ze maachen ("[[Lüderitzbucht]]”), gouf d'Land vum Oranje bis zum Kunene [[1884]] zum Schutzgebitt '''[[Deutsch-Südwestafrika|Däitsch-Südwestafrika]]''' an duerno zur däitscher [[Kolonie]] erkläert. D'Noriicht vu märchenhaften Diamantenressourcen huet du vill Däitscher dozou bruecht, fir sech an der ''Lüderitzbucht'' néierzeloossen an och do an an der Ëmgéigend d'Land ze bebauen, wat den usässegen ''Herrero'' net besonnesch gefall huet.
Den 12. Januar [[1904]] koum et dunn zu engem Opstand vun den Herrero. Dee gouf bluddeg néiergeschloen an huet zu grousse Verloschter op den zwou Säite gefouert. Vun däitscher Säit ass du souguer d'Bemierkung gefall, d'Herrero-Vollek hätt praktesch opgehéiert ze bestoen.
Nom Herrero-Opstand koum et dunn och nach am [[Oktober]] [[1904]] am Süde vum Land zu engem Opstand vun den [[Nama]], vu Stämm, déi ursprénglech nach op däitscher Säit gehollef haten, fir d'Herrerorebellioun néierzeschloen.
Zur Zäit vum [[Éischte Weltkrich]] koum et och a Däïtsch-Südwestafrika zu Kampfhandlungen, an déi nieft den däitschen Truppen, och [[südafrika]]nesch Verbänn an [[Portugal|Portugisen]] aus [[Angola]] verwéckelt waren. Déi däitsch Truppen hunn den 9. Juli [[1915]] opginn, an dat war och d'Enn vun Däïtsch-Südwestafrika. Et gouf nëmme méi e ''Südwestafrika''. Dat gouf du vu Südafrika besat an 1920 vum [[Vëlkerbond]] Südafrika als Mandatsgebitt zougesprach.
=== Um Wee zur Onofhängegkeet ===
D'Tatsach, datt Südafrika säin Afloss ze vill staark zum Ausdock bruecht huet, an och de Regime vun der [[Apartheid]] op Südwestafrika iwwerdro huet, war en zousätzleche Grond, firwat Südafrika nom [[Zweete Weltkrich]] ëmmer méi den internationale Mësskredit ze spiere krut. D'Onofhängegkeetsbeweegung [[SWAPO]], déi vun der Sowjetunioun finanzéiert an haaptsächlech vun den [[Ovambo]] gedroe gouf, huet sech ëmmer méi duerchgesat, an de Südafrikaner duerch Guerillaaktiounen d'Liewe sauer gemaach. Schliisslech war Südafrika bereet, datt [[1989]] fräi Walen ofgehale gi sollten, fir d'Onfhängegkeet vum Land anzelauden.
=== D'Onofhängegkeet ===
Den [[21. Mäerz]] [[1990]] huet Namibien, no méi wéi 100-järeger friemer Herrschaft, seng [[Onofhängegkeet (Politik)|Onofhängegkeet]] kritt. Fräi demokratesch Wale ware virdrun. Déi Wale sinn an der ganzer Welt mat grousser Spannung verfollegt ginn. D'[[UN]] hat 1989, fir Onroue virzebauen an den demokratesche Charakter vun de Wale sécherzestellen, Zaldote mat bloen Helmer dohi geschéckt. Och d'Europaparlament war duerch Observateuren an Namibien vertrueden. D'Wale sinn awer relativ roueg verlaf an d'[[SWAPO]] huet gewonnen. Hire Chef, de [[Sam Nujoma]], krut eng däitlech Majoritéit a stoung wärend dräi Amtsperioden un der Spëtzt vum Land. Well hie wéinst der namibescher Verfassung net méi [[2004]] konnt untrieden, gouf den deemolege Minister fir Landfroen, [[Hifikepunye Pohamba]] - och een [[Ovambo]] a Member vum SWAPO säin Nofollger
D'Enteegnung vun de Farmer ass heiansdo a wäisse Farmerkreesser kritiséiert ginn, well se net Leit ouni Land, mä politesche Fonctionnairen zeguttkéim oder well d'Entschiedegungen net der Realitéit entsprach hätten.
== Fotoalbum vun Namibien ==
<gallery>
Image:Windhoekchristuskiirch.jpg|Windhuk: Christuskiirch a Reiterdenkmal
Image:Namibienkuene2.jpg|Sonnenënnergang um Kunene Stroum
Image:Namibienkuene1.jpg|Kanner beim Kunene Stroum
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Namibia}}
* [http://www.holiday-namibia.com/ Namibia - The Ultimate African Safari]
* [https://web.archive.org/web/20051110180252/http://www.willgoto.com/categories.aspx?Destination=334&Langue=3 Äre Guide fir an Namibien ze reesen]
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Namibien| ]]
4udmh5n8prdz3zylemfjvicyzhqnsb3
Vereenegt Staate vun Amerika
0
12907
2690219
2689930
2026-08-07T20:31:12Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690219
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoUSA}}
{{Infobox Land
| Numm = United States of America
| Fändel = Flag of the United States.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun de Vereenegt Staate vun Amerika
| Wopen = US-GreatSeal-Obverse.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Vereenegt Staate vun Amerika
| National Devise = E pluribus unum<br>{{small|(Aus villem Eent, zanter 1776)}}<br>In God we trust<br>{{small|(Mer vertrauen op Gott, zanter 1956)}}
| Kaart= Location United States.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = keng (um Niveau vun der Federatioun), [[De jure / de facto|de facto]] [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Washington D.C.]]
| Haaptstad Awunner = 689.545 {{small|(2020)}}
| Haaptstad Koordinaten = 38°53′N 77°02′W
| Staatsform = [[Federale Staat|federal]] [[Republik|presidentiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 9.629.891
| Fläch Plaz = 3
| Waasserfläch = 4.87
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 31
| Onofhängegkeet = 4. Juli 1776
| Nationalfeierdag = [[4. Juli]]
| Nationalhymn = [[The Star-Spangled Banner]]
| Wärung = [[US-Dollar]] (USD)
| Zäitzon = -5 bis -10
| Internet TLD = [[.us]] (och: .gov (Behörden), .edu (Bildungsariichtungen) a .mil (Militär))
| Telefonsprefix = +1
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Vereenegt Staate vun Amerika''' (engl.: United States of America, kuerz: USA) sinn eng Bundesrepublik am nërdlechen Deel vum amerikanesche Kontinent. Am Norde grenze si u [[Kanada]] an och iwwer de Bundesstaat [[Alaska]] u [[Russland]]. Tëscht Alaska a Russland läit nëmmen déi 100 km breet [[Beringstrooss]]. Am Süden ass [[Mexiko]] den Noper. Am Oste grenze se un den [[Atlantik]] an am Westen un de [[Pazifik]].
D'''Vereenegt Staate vun Amerika'' si [[1776]] entstanen, wéi déi brittesch Kolonien an Amerika onofhängeg goufen. Duerch déi intensiv Industrialisatioun, déi duerch eng massiv Immigratioun ënnerstëtzt gouf, ass den Afloss vun Amerika staark gewuess. Um Enn vum 20. Joerhonnert, an no der Iwwerwannung vum [[Nationalsozialismus]] a vum [[Faschismus]] ([[Zweete Weltkrich]]) an dem [[Kommunismus]] (am [[Kale Krich]]) si si als eenzeg Weltmuecht, déi sech op alle Plangen (wëssenschaftlech, kommerziell, politesch, militäresch), duerchzesetze weess, iwwereg bliwwen{{Source?}}.
== Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Populatioun ==
All 10 Joer gëtt d'Amerikanesch Bevëlkerung gezielt. D'Vollekszielung vum Joer [[2020]] huet erginn, datt ëm déi Zäit 331.449.281 Awunner an den USA liewen.<ref>{{Citation|URL=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2021/2020-census-apportionment-results.html|Titel=2020 Census Apportionment Results Delivered to the President|Gekuckt=28.04.2021|Auteur=US Census Bureau|Wierk=The United States Census Bureau|Sprooch=en}}</ref>
== Politik ==
=== D'Bundesstaaten ===
{{Méi Info 1|Bundesstaat vun den USA}}<br>
D'Vereenegt Staate vun Amerika sinn eng Federatioun, déi sech aus 50 [[Bundesstaat vun den USA|Bundesstaaten]] zesummesetzt. Dovu leien der 48 am Kärland, südlech vu [[Kanada]] an nërdlech vu [[Mexiko]]. [[Alaska]] läit am Nordweste vu Kanada. [[Hawaii]] läit am [[Pazifik]], 3.900 km ewech vum kontinentalen Amerika. D'Bundeshaaptstad [[Washington D.C.]] ass en eegene [[federalen Distrikt]], deen e besonnesche Statut huet an zu kengem Bundesstaat gehéiert.
Um [[Fändel vun de Vereenegte Staate vun Amerika|US-amerikanesche Fändel]] sinn déi 50 Bundesstaate mat 50 Stären duergestallt. Déi 13 rout a wäiss Sträife representéieren déi 13 brittesch Kolonien, déi sech géint Groussbritannien erhuewen hunn.
=== Aktuell Regierung ===
Bei der Presidentschaftswal vum 5. November 2024 gouf den [[Donald Trump]] ([[Republican Party (USA)|Republikanesch Partei]]) zum 47. [[President vun de Vereenegte Staaten|President vun de Vereenegte Staate vun Amerika]] gewielt. Hie gouf den 20. Januar 2025 vereedegt, zesumme mam [[JD Vance]], den als 50. Vizepresident d'Roll vun der [[Kamala Harris]] iwwerholl huet.
No de Wale vun 2024 hunn d'[[Republican Party (USA)|Republikaner]] Kontroll iwwert béid Chambere vum [[Kongress vun de Vereenegte Staaten|Kongress]]. De [[Senat]] besteet aus 53 Republikaner a 47 Demokraten. Vun de 435 Memberen aus dem [[Representantenhaus]] sinn der 220 Republikaner an 215 Demokraten. De Republikaner [[Mike Johnson]] ass säit dem 25. Oktober 2023 ''Speaker'' vum Representantenhaus. Den aktuellen 119. Kongress geet vum 3. Januar 2025 bis den 3. Januar 2027.
Déi nächst Wale wäerten de 3. November 2026 sinn. Dobäi gëtt een Drëttel vum Senat (35 Sëtz) an all 435 Sëtz vum Representantenhaus erneiert. Déi nächst Presidentschaftswal wäert am November 2028 sinn.
== Geschicht ==
=== Kolonisatioun vun de Britten (1585-1775) ===
[[1585]] war en éischte Versuch vun [[England]] mat der Kolonie Roanoke, déi 5 Joer méi spéit verschwonnen ass. Eréischt am Abrëll [[1607]] gouf [[Jamestown]] am aktuelle Bundesstaat [[Virginia]] gegrënnt, wat als déi éischt permanent englesch Siidlung an Nordamerika gëllt. Aus verschiddene Siidlungen an Dierfer op der Atlantikküst sinn déi ''Dräizéng Kolonien'', oder och ''Thirteen Colonies'', an den aktuelle Staaten [[New Hampshire|New Hamphire]], [[Massachusetts]], [[Rhode Island]], [[Connecticut]], [[New York (Bundesstaat)|New York]], [[Pennsylvania]], [[New Jersey]], [[Delaware]], [[Maryland]], [[Virginia]], [[North Carolina]], [[South Carolina]] an [[Georgia]] entstanen. Dës Kombinatioun aus Nord- a Südstaaten féiert zu engem spéidere Konflikt ëm d'Sklaverei.
No dem [[Siwejärege Krich]] huet [[Groussbritannien]] eng englesch Dominanz um Nordamerikanesche Kontinent erschaf mat den Dräizéng Kolonien, der [[Louisiane]] ëstlech vum [[Mississippi (Floss)|Mississippi]] a [[Kanada]]. Mä d'Awunner an den ''Dräizéng Kolonien'' sinn net frou mat de Steieren souwéi mat der feelender Representatioun am Parlament zu London.
=== Amerikanesch Onofhängegkeet (1775-1783) ===
Den 19. Abrëll 1775 ass den [[Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich]] ausgebrach. Mat der Hëllef vu [[Frankräich]], [[Holland]] a [[Spuenien]] konnten déi brittesch Arméie geschloe ginn an eng onofhängeg Federatioun gouf de 4. Juli 1776 deklaréiert. An der Stad [[Philadelphia]] koumen ënner anerem den [[George Washington]], [[Benjamin Franklin]], [[Thomas Jefferson]] an den [[James Madison]] bei ville Geleeënheeten zesumme fir d'Zukunft vun der neier Natioun ze bestëmmen. Déi Personnagë ginn an Amerika dacks als ''the Founding Fathers'' bezeechent. Do gouf ënner anerem bestëmmt, datt déi Federatioun eng Republik a kee Kinnekräich gëtt.
D'Enn vum Amerikaneschen Onofhängegkeetskrich war den 3. September 1783 mam [[Traité vu Paräis (1783)|Fridde vu Paräis]] (1783).
Den George Washington gouf an der éischter Presidentschaftswal vun Amerika (1788-1789) zum éischte President vun de Vereenegte Staate vun Amerika gewielt.
=== Bis zum Krich vun 1812 (1783-1815) ===
==== Bannenzeg Reformen ====
An der Period nom Enn vum Onofhängegkeetskrich bis an en éischten Deel vum [[19. Joerhonnert]] huet déi jonk Natioun op verschidden Aart a Weis missen hir nei Prinzippien a Gesetzer entweeder ëmsetzen oder och änneren. Dofir haten d'Auteure vun der [[Constitutioun]] ''Amendments'' virgesinn, Ännerunge fir an der Zukunft d'Constitutioun un di aktuell Lag am Land unzepassen. Och Decisioune vum ''[[Supreme Court of the United States|Ieweschte Geriicht]]'' hu vill dozou bäigedroe fir d'Zukunft vun den USA ze bestëmmen. E puer vun den Ereegnesser an där Zäit sinn:
* ''[[Marbury v. Madison]]'' (1803), féiert zu enger Expansioun vun der Muecht vum Ieweschte Geriicht vun de Vereenegte Staaten an deem d'Geriicht an der Lag ass, Gesetzer déi vum Amerikanesche Kongress gewielt goufen z'annuléieren an als net konstitutionell ugesi kënne ginn.
* ''[[Gibbons v. Ogden]]'' (1824), eng Decisioun vum Ieweschte Geriicht déi d'Muecht vun der federaler Regierung erweidert an dem si déi final Entscheedung hëlt soubal e Sträit tëschent 2 Staaten optrëtt.
* ''Amendments'' 1 bis 10 (1789-1791), Deel vum ''[[Bill of Rights]]'', garantéieren ënner anerem perséinlech Fräiheete wéi Pressefräiheet, Reliounsfräiheet (''1st Amendment'') oder och d'Fräiheet Waffen ze droen (''2nd Amendment''). Déi Amendments hunn als Zil eng Tyrannei ze verhënneren. Och ginn arbiträr Verhaftunge verbueden, sou datt jiddwereen e Recht op e gerechten a séiere Prozess huet (''6th Amendment''), genee wéi och Hausduerchsuchungen ouni Grond (''4th Amendment'').
Den neie politesche System gëtt och mat der Wal vum [[John Adams]] ausgetest, den zweete President vun den USA, deen an der Wal vun 1800 géint säi Vizepresident Thomas Jefferson verléiert. Doropshi gouf et fir déi éischt Kéier eng friddlech Transitioun tëschent 2 géigneresche Parteien, eng Traditioun déi, zesumme mat der Entscheedung vum President Washington keng drëtt Kéier fir d'Presidentschaftswalen unzetrieden, als fundamentalen Deel vun der jonker Demokratie ugesi gëtt.
[[Fichier:Principal Campaigns of the War of 1812.gif|miniatur|365x365px|Krich vun 1812 an Nordamerika]]
==== Krich vun 1812 (1812-1815) ====
{{Iwwerschaffe vu Kapitel}}
Nodeems 1800 di pro-franséisch [[Demokratesch-Republikanesch Partei]] d'Presidentschaft gewonnen huet, ass déi diplomatesch Relatioun tëscht de jonken USA an dem Vereenegte Kinnekräich ëmmer méi komplizéiert ginn. Zanter [[1792]] hunn d'Britten a ville [[Napoleonesch Kricher|Koalitioune géint d'Napoleonescht Frankräich gekämpft]] an hunn eng Amerikanesch Interventioun gefaart. Et koum zu Konflikter tëscht den 3 Länner ëm den Handel, an England gouf beschëllegt, Amerikaner op Séi z'entféiere fir an de Krich ze schécken. D'Indianer hu sech och, mat Ënnerstëtzung vun de Britten, géint d'Siidler gewiert, déi vun der Ostküst an de Weste gezu sinn.
D'Amerikaner haten och hir eege Grënn fir an de Krich ze zéien. D'Ënnerstëtzer vun enger aggressiver Expansioun, och genannt "''Warhawks''", wollte Kolonie wéi Kanada vun der "brittescher Tyrannei" befreien. Anerer wollten de Stolz vun engem "zweeten" Onofhängegkeetskrich fir sech selwer gewannen.
Am Juni, huet den neie brittesche Premierminister [[Robert Jenkinson]] Handelsrestriktioune géint d'USA opgeléist an engem Versuch e Konflikt ze vermeiden, mä wéinst ze lueser Kommunikatioun wossten d'Britten net datt d'USA hinne viru 5 Deeg, den 18. Juni 1812, de Krich erkläert haten.
Déi meescht Schluechte waren op der kanadescher Grenz, nodeems eng amerikanesch Offensive keen Erfolleg bruecht huet. Deen ass limitéiert wéinst enger staarker brittescher Defense, ënnerstëtzt vun der kanadescher Populatioun souwéi vun den Indianer aus der Regioun. 1814, no dem [[Napoleon Bonaparte]] sengem éischten Exil op [[Elba]], konnten d'Englänner sech vollkommen op Nordamerika konzentréieren, wou si d'Ostküst mat hirer Flott blockéiert hunn. Bei enger Expeditioun huet eng Arméi d'Haaptstad Washington besat an d'Wäisst Haus geneesou wéi d'Kapitol niddergebrannt. Eng Fortifikatioun am Maryland, de Fort McHenry, gouf vun der Flott bombardéiert, mä huet d'Attack iwwerstanen. Dat Evenement gëllt als Inspiratioun fir d'Amerikanesch Nationalhymn "''the Star-Spangled-Banner"''.
Well keng Säit wierklech als Gewënner dostoung, gouf am Dezember 1814 den [[Traité vu Ghent]] ënnerschriwwen, deen d'Länner op d'territorial Situatioun vu virum Krich zeréckbréngt.
Genee wéi och beim Start war d'Noriicht iwwert de Schluss vum Krich ze lues an am Januar 1815 ass eng brittesch Arméi bei [[New Orleans]] gelant. De Generol a spéidere President, [[Andrew Jackson]], war responsabel fir d'Verdeedegung, déi och als eng vun den erfollegräichste Schluechte fir d'Amerikaner vum Krich ugesi gëtt.
Obwuel d'Amerikaner de Krich net wierklech gewonnen hunn, gouf en awer als Beweis geholl, datt si kapabel wieren hiert Land souwéi och hir Iddien ze verdeedegen. Déi nächst Joren, genannt "''Era of Good Feelings''", eng "Ära vu gudde Gefiller", markéieren eng Period vu Fridden an ekonomescher a politescher Stabilitéit am Land.
=== Sezessiounskrich ===
{{Kapitel Info feelt}}
=== 20. Joerhonnert ===
{{Kapitel Info feelt}}
=== 21. Joerhonnert ===
{{Kapitel Info feelt}}
* ''Kuckt och '' [[Terroruschléi vum 11. September 2001 an den USA]]
== Ekonomie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Navigatioun G7}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:USA| ]]
qwzd4p6wx1ot0wn27s8utxbu6py3tku
Marokko
0
13091
2690115
2689891
2026-08-07T20:28:22Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690115
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoMKO}}
{{Infobox Land
| Numm = المملكة المغربية<br>al-Mamlaka al-Maghribīya
| Fändel = Flag of Morocco.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Marokanesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Morocco.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Marokko
| National Devise = الله، الوطن، الملك<br>("Gott, Land, Kinnek")
| Kaart = Location Morocco AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]], [[Genormt marokkanesch berberesch]]
| Haaptstad = [[Rabat]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 446 550<ref>Fläch ouni d'[[Westsahara]] ([http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004)]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 2,8
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 66,47
| Onofhängegkeet = vu [[Frankräich]] a [[Spuenien]],<br>den [[2. Mäerz]] [[1956]]
| Nationalfeierdag = [[30. Juli]]
| Nationalhymn = [[Hymne Chérifien]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/4/44/MoroccoX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Marokkanesch Dirham]]
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.ma]]
| Telefonsprefix = +212
| Notizen =
| Extra Bild = Un-morocco.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Kinnekräich '''Marokko''' ([[Arabesch|arab.]]: ''المملكة المغربية'', [[Genormt marokkanesch berberesch|berberesch]]: ''ⵜⴰⴳⵍⴷⵉⵜ ⵏ ⵍⵎⵖⵔⵉⴱ'') ass e Staat am Nordweste vun [[Afrika]]. Marokko, dat zum [[Maghreb]] gehéiert, huet am Norde Küst zum [[Mëttelmier]]. D'[[Strooss vu Gibraltar]], d'Mierenkt tëscht [[Spuenien]] a Marokko, ass plazeweis just eng 14 km breet an trennt den [[Europa (Kontinent)|europäesche]] vum [[Afrika|afrikanesche Kontinent]]. Am Weste grenzt d'Land un den [[Atlanteschen Ozean]], am Osten a Südosten un [[Algerien]].
D'Staatsgrenz am Süden ass zanter dem [[Westsaharakonflikt]] international ëmstridden. Marrokko kontrolléiert bis dato ronn zwee Drëttel vum Territoire vun der [[Westsahara]]. Sou ginn a Marokko Kaarte gebraucht, déi keng Demarkatiounslinn tëscht Marokko an der Westsahara setzen, mä eréischt do, wou [[Mauretanien]] ugeet. Eng politesch Léisung fir den zukënftege Status vum Gebitt konnt bis ewell nach net fonnt ginn. Eng vun den direkte Konsequenze war, datt Marokko als eenzegt afrikanescht Land net-Member vun der [[Afrikanesch Unioun|Afrikanescher Unioun]] bis 2017 war.
D'Haaptstad vu Marokko ass [[Rabat]]. [[Casablanca (Stad)|Casablanca]], mat 3 359 818 Awunner, ass déi gréisst Stad vum Land.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Morocco|Marokko}}
* {{fr}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20120321232058/http://www.maroc.ma/PortailInst/Fr/ www.maroc.ma] Offizielt Marokko Portal
* {{fr}} [http://www.parlement.ma/sitefr/ Site vum marokanesche Parlament]
{{Naviblock
|Navigatioun Arabesch Liga
|Navigatioun Länner an Afrika
|Navigatioun Memberstaaten AU
}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Marokko| ]]
78u1oqi8d6n11tnjy56c2lhxz21lmn4
Norwegen
0
13118
2690136
2689784
2026-08-07T20:28:56Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690136
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Kongeriket Norge<br>Kongeriket Noreg
| Fändel = Flag of Norway.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Norwegen
| Wopen = Coat of arms of Norway.svg
| Wope Breet = 75px
| Wopen Artikel = Wope vun Norwegen
| National Devise =
| Kaart= Europe-Norway.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Norwegesch]] ([[Bokmål]] an [[Nynorsk]]), [[Samesch Sproochen|Samesch]]
| Haaptstad = [[Oslo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 385.207<ref name="kart_2019">{{Citation|URL=https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/|Titel=Arealstatistics for Norway 2019, Kartverket, mapping directory for Norway|Gekuckt=24.03.2019|Archiv-Datum=08.06.2019|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20190608034913/https://www.kartverket.no/Kunnskap/Fakta-om-Norge/Arealstatistikk/Arealstatistikk-Norge/}} (Fläch vum Kinnekräich mat [[Svalbard]] a [[Jan Mayen]])</ref>
| Fläch Plaz = 67
| Waasserfläch = 5,7
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 120
| Bevëlkerungsdicht = 14,6
| Onofhängegkeet = vu [[Schweden]], deklaréiert de [[7. Juni]] [[1905]]
| Nationalfeierdag = [[17. Mee]]
| Nationalhymn = [[Ja, vi elsker dette landet]]<br>[[:Fichier:Norway (National Anthem).ogg|Lauschtert]]
| Wärung = [[Norwegesch Kroun]] (NOK)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.no]]
| Telefonsprefix = +47
| Notizen =
| Extra Bild = Nfjords.jpg
| Extra Bild Text = Eng typesch norwegesch Fjordlandschaft
}}
D'Kinnekräich '''Norwegen''' (norw.: ''Kongeriket Norge/Noreg'') ass en [[Europa (Kontinent)|nordeuropäescht]] Land a läit am Weste vun der [[Skandinavesch Hallefinsel|skandinavescher Hallefinsel]]. Nopeschlänner sinn am Oste [[Schweden]], am Nordoste [[Finnland]] a [[Russland]].
Am Weste gëtt d'Land vum [[Nordatlantik]] begrenzt, dee sech deelweis wäit a Form vu [[Fjord]]en an d'Land era grieft.
== Geographie ==
Norwegen ass e laangt, schmuelt Land. Vun der Südspëtzt zu [[Lindesnes]] bis op [[Kinnarodden]] um [[Nordkap]], deem nërdlechste Punkt an [[Europa (Kontinent)|Europa]], sinn et 1.752 km Loftlinn. D'Breet variéiert tëscht den zwéin Extremer tëscht 6 km a 430 km. De [[Relief (Topographie)|Relief]] vum Land ass markéiert vu Bierger, [[Gletscher]]en a [[Fjord]]en. Mat de Fjorden abegraff bréngt et Norwegen op 25.148 km Küst. Den héchste Bierg ass mat sengen 2.469 Meter de [[Galdhøpiggen]], dee gréisste [[Séi]] ass de [[Mjøsa]] mat 362 km².
D'Klima laanscht d'Küsten ass wéinst der vum [[Golfstroum]] transportéierter Wäermt verhältnesméisseg temperéiert. Méi kill gëtt et a Richtung Banneland an an deenen nërdlechste Regiounen herrschen am Wanter subarktesch Temperaturen. An deenen Deeler vum Land déi nërdlech vum arktesche [[Polarkrees]] leie, geet d'Sonn am Summer ni ënner (Mëtternuechtssonn) respektiv am Wanter ni op.
Nieft [[Oslo]] gëtt et an Norwegen nach dräi aner Stied mat méi wéi 100.000 Awunner, nämlech [[Bergen (Norwegen)|Bergen]], [[Trondheim]] a [[Stavanger]].
Norwegen huet fënnef Regiounen an Iwwerséi:
* [[Spitzbergen (Inselgrupp)|Svalbard]] mat der Insel [[Spitzbergen (Insel)|Spitzbergen]] an der [[Biereninsel]] am Nordatlantik an am Nordpolarmier
* [[Jan Mayen]] am Nordatlantik
* [[Bouvetinsel]] am Südpolarmier
* [[Péiter-I.-Insel]] am Südpolarmier
* [[Kinnigin-Maud-Land]] an der Antarktis
== Bevëlkerung ==
=== Zuel ===
Am Hierscht 2000 ass d'Zuel vun den Awunner an Norwegen op méi wéi 4,6 Mio. geklommen a si klëmmt nach virun, all Joer ëm ongeféier 30.000 Mënschen. Vill vun hinne sinn zougewandert Flüchtlingen. Ze berécksiichtegen ass och, datt d'Gebuertenzuel an Norwege méi héich wéi an deene meeschten europäesche Länner ass.
=== Zesummesetzung ===
95,9 % vun der Bevëlkerung sinn Norweger, dozou zielen och d'Minoritéite vun ongeféier 40.000 Saami (Lappen) an ongeféier 10.000 Finnen (Kvener). Den Auslännerundeel erreecht 4,1 % (0,6 % Schweden, 0,4 % Dänen, 0,3 % Bosnier, 0,2 % Pakistaner, 0,2 % Britten ënner aneren.) (Stand 2001).
75 % vun der Populatioun liewen an de Stied.
=== Grouss Stied a vun Touriste besicht Uertschaften ===
* [[Oslo]], Haaptstad, 533.050 Awunner (2005)
* [[Alesund]], 39.373 Awunner (2002)
* [[Bergen (Norwegen)|Bergen]], 239.209 Awunner (2005)
* [[Flåm]], (450 Awunner)
* [[Hammerfest]], 9261 Awunner (2005)
* [[Honningsvåg]], 3.500 Awunner (2005)
* [[Kirkenes]], (4.900 Awunner)
* [[Molde]], 23 975 Awunner (2003)
* [[Svolvær]] ([[Lofoten]]), zirka 4.000 Awunner
* [[Stavanger]], 114.401 Awunner (2005)
* [[Trondheim]], 154.351 Awunner (2004)
* [[Tromsø]], 67.904 Awunner (2005)
=== Sproochen ===
[[Norwegesch]] gehéiert zu den [[Germanesch Sproochen|nordgermanesche]] Sprooche wouvun et haut zwou offiziell Versioune gëtt, [[Bokmål]] an [[Nynorsk]]. Allebéid si [[Schrëftsprooch]]en.
Bokmål ("Buchsprooch") geet op d'[[Norwegesch|Riksmål]] ("d'Sprooch vum Räich") zeréck d. h. op déi haaptsächlech vum [[Dänesch]]e markéiert Sprooch vun der Uniounszäit mat [[Dänemark]].
Nynorsk ("Neinorwegesch"), dat bis [[1929]] [[Norwegesch|Landsmål]] ("d'Sprooch vum Land") geheescht huet, ass u sech eng kënschtlech Sprooch an ass zanter [[1885]] déi zweet offiziell Schrëftsprooch.
Nynorsk ass zu engem groussen Deel eng Sammlung aus verschiddene westnorwegeschen [[Dialekt]]er, déi an de Publikatioune vum [[Sproochwëssenschaft|Linguist]] [[Ivar Aasen]] systematiséiert goufen an hir allgemeng Verbreedung fonnt hunn.
D'Majoritéit vun den Norweger schreift Bokmål. Nynorsk ass fir 10-12 % d'Haaptsprooch.
An der Schoul léieren norwegesch Schüler a Schülerinnen haut souwuel Bokmål wéi och Nynorsk. Béid Sprooche gi mëndlech an enger sëllegen Dialekter geschwat.
Nieft Norwegesch gëtt am Norde vum Land och nach [[Samesch]] a [[Finnesch]] vun den nationale Minoritéite geschwat.
=== Relioun ===
Norwegen huet eng Staatskierch (''D'Norske Kirke'') no evangeelesch-lutherescher Traditioun. Hir héchst Autoritéit ass de Kinnek.
== Geschicht ==
Déi eelst Spuere vun Zivilisatioun haitegen Norwege si ronn 10 300 Joer al a goufen an der Géigend vum [[Nordkap]] fonnt. Den [[Harald Hårfagre]] ("Harald mat de schéinen Hoer") bréngt et an der [[Wikinger]]zäit ([[800]]-[[1050]]) fir d'éischt Kéier fäerdeg grouss Deeler vun Norwegen an engem Kinnekräich ze vereenegen.
Norwegesch [[Wikinger]] bedreiwen an där Zäit net nëmmen Handel mat hiren europäeschen Noperen, mä bleiwen och wéinst hirem Geraafs a Gestiels a Kléischter an a Küstestied an Erënnerung. [[Island]], [[Faröerinselen|d'Faröerinselen]] a [[Grönland]] gi vun norwegesche Wikinger besidelt.
Ëm [[1030]] gëtt d'Land [[Chrëschtentum|christianiséiert]].
[[1387]] stierft d'norwegesch Kinneksgeschlecht aus, an Norwege gëtt en Deel vun der [[Kalmarer Unioun]]. D'Land ass en zimmlech onbedeitende Member nieft [[Schweden]] an deem deemools dominanten [[Dänemark]]. Norwege gëtt als net méi wéi eng dänesch Provënz ugesinn an déi offiziell Sprooch ass dänesch. D'Personalunioun mat Dänemark hält bis [[1814]] (Schweden emanzipéiert sech ënner dem [[Gustav Vasa]] an ass zanter [[1523]] net méi an der Unioun). Dänemark-Norwegen steet an de Kricher vum [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] als Alliéierten op der Säit vu [[Frankräich]]. Als Konsequenz dovu gëtt Dänemark am [[Fridde vu Kiel]] ([[1814]]) dozou gezwongen, Norwegen u Schweden ofzeginn.
[[Fichier:Eidsvoll 1814.jpeg|thumb|left|390px|Nationalversammlung zu Eidsvoll vun 1814]]D'Norweger probéiere vun där Iwwergankszäit ze profitéieren a gi sech de [[17. Mee 1814]] zu [[Eidsvoll]] eng [[Constitutioun]], an där se sech als onofhängeg deklaréieren. No engem kuerze Krich mat Schwede gëtt zu gudder Lescht de Kompromëss fonnt, datt Norwegen zwar en eegent Kinnekräich mat deelweis eegenen Institutioune bleiwen däerf, dat awer nëmmen am Kader vun enger Personalunioun mat Schweden. Den [[13. August]] [[1905]] stëmmt eng grouss Majoritéit vun den Norweger an engem Referendum fir d'Opléisung vun der Unioun, déi domat onbluddeg op en Enn bruecht gëtt. Neie Kinnek gëtt den dänesche Prënz Carl aus dem Haus [[Glücksburg]], dee sech [[Haakon VII. (Norwegen)|Haakon VII.]] nennt.
Am [[éischte Weltkrich]] bleift Norwegen [[Neutralitéit (International Politik)|neutral]]. [[1920]] trëtt d'Land dem [[Vëlkerbond]] (''Société des nations'') bäi.
Den [[9. Abrëll]] [[1940]] iwwerfält [[Däitschland]] déi neutral Länner Dänemark an Norwegen ([[Operatioun Weserübung]]).
D'Norweger wiere sech 6 Woche laang, mussen awer den [[10. Juni]] [[1940]] virun der däitscher Arméi kapituléieren.
D'Zil vun der däitscher Invasioun war et d'norwegesch Häfen ënner Kontroll ze kréien. Engersäits sollt doduerch verhënnert ginn, datt [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] a Kooperatioun mat Norwegen Däitschland den Zougang zum [[Nordmier]] kéint blockéieren, anerersäits war den Hafe vun [[Narvik]] eng wichteg Statioun fir den Transport vu [[Minett (Äerz)|Minett]] aus dem schweedesche [[Kiruna]] an d'''[[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Drëtt Räich]]''.
D'Majoritéit vun den Norweger war géint d'Besetzung an d'Ideologie vum [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazidäitschland]]. D'national [[Resistenz (Politik)|Resistenz]] huet dobäi eng wichteg Roll gespillt. Dogéint ass den Numm vum bekanntsten norwegeschen [[Nationalsozialismus|Nationalsozialist]], dem [[Vidkun Quisling]], zum [[Synonymie|Synonym]] vu [[Kollaboratioun|Kollaborateur]] ginn.
Norwegen ass Member vun der [[NATO]], de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] an der [[EFTA]] (''Association européenne de libre-échange''), huet d'[[Schengener Ofkommes]] ënnerschriwwen an ass en Deel vum [[Europäesche Wirtschaftsraum]]. Zweemol, an de Joren [[1972]] respektiv [[1994]] hunn d'Norweger a Referendume géint de Bäitrëtt an d'[[EU]] gestëmmt.
=== Politik ===
[[Fichier:OSLO Schlass.jpg|thumb|390px|D'kinneklecht Schlass zu Oslo]]
[[Fichier:Storting Spring 2016.JPG|thumb|390px|D'Stortinget (Parlament) zu Oslo]]
D'norwegesch Constitutioun vum [[17. Mee]] [[1814]] ass vun där franséischer vum Enn vum [[18. Joerhonnert]] inspiréiert. De Prinzip vum [[Montesquieu]] vun der Gewaltentrennung gëllt och hei. D'Duerchféierung vun deem Prinzip huet allerdéngs an der Praxis e puermol zu Ausenanersetzungen tëscht der Exekutiv, déi am wesentleche vum Kinnekshaus kontrolléiert gëtt, an dem [[Storting]], dem norwegesche [[Parlament]], gefouert. D'Kinnekshaus huet nämlech probéiert seng Privilegien als Executivmuecht auszebauen, andeems d'Parlament, opgrond vun der Constitutioun, dat verhënnere wollt.
Dës Spannungen hu bis [[1884]] zougeholl, deem Joer, dat an Norwegen als dat Joer ugekuckt gëtt, wou de Parlamentarismus sech duerchgesat huet. De biergerlech-liberale Stortings-Deputéierte [[Johan Sverdrup]] huet trotz Widderstand vum Kinnek [[Oskar II. vun Norwegen|Oskar II.]] d'staatsrechtlecht Prinzip duerchgesat, no deem eng Regierung, fir kënne virun ze regéieren, d'Ënnerstëtzung vum [[Storting]], also dem Parlament brauch. No dëser Bestätegung huet de Kinnek missen de [[Sverdrup]] als neie Ministerpresident mat der Regierungsbildung chargéieren.
D'Parlament besteet aus 165 Deputéiert. All 4 Joer gëtt gewielt (bis [[1936]] all drëtt Joer). D'Parlament, ''Stortinget'' (1:1 iwwersat „Déi grouss Saach“), besteet aus zwéin Deeler, ''Odelstinget'' a ''Lagtinget''. Well den Ënnerscheed awer net ganz kloer ass, gëtt den norwegesche System allgemeng als Eekummersystem ugesinn.
Grousskoalitioune sinn an Norwegen net de Gebrauch. De Fall, datt Minoritéitsregierunge mat der Ënnerstëtzung vum Parlament regéieren, ass méi heefeg. A leschter Zäit hate Minoritéitsregierunge Problemer, soudatt och elo an Norwege fir de Prinzip vu Koalitioune plädéiert gëtt. No de leschte Walen, den [[12. September]] [[2005]] besteet d'Regierung aus enger Koalitioun vun "Arbeiderpartiet" (Sozialisten), "Sosialistisk Venstreparti" (Sozialistesch Lénkspartei) an der "Senterpartiet" (Zentrumspartei). Norwegesche Regierungschef ass de Sozialist Jens Stoltenberg.
An Norwege gouf et bis elo 6 Referendumen:
* 1905 iwwer d'Opléisung vun der Unioun mat Schweden. (Resultat:Jo)
* 1905 iwwer d'Ernennung vum Prënz Carls vun Dänemark als Kinnek Haakon VII. (Resultat: Jo)
* 1916 iwwer d'Alkoholverbuet. (Resultat: Jo)
* 1927 iwwer d'Annulatioun vun dëser Interdictioun. (Resultat: Jo)
* 1972 iwwer de Bäitrëtt zu der Europäescher Communautéit. (Resultat: Nee)
* 1994 iwwer de Bäitrëtt an d'Europäesch Unioun. (Resultat: Nee)
=== Parteien ===
Am Storting sinn zurzäit vertrueden:
* Arbeiderpartiet (Sozialdemokratesch Partei)
* Høyre (Konservativ)
* Fremskrittspartiet (Fortschrëttspartei)
* Sosialistisk Venstreparti (Sozialistesch Lénkspartei)
* Kristelig Folkeparti (Chrëschtlech Vollekspartei)
* Senterpartiet (Zentrumspartei, vertrëtt d'Interesse vun de Baueren)
* Venstre (Liberal)
* Miljøpartiet De Grønne (Déi Gréng, eng Ëmweltspartei)
* Aner kleng Parteien:
** Kystpartiet (Küstepartei, vertrëtt d'Interesse vun de Mënschen op der Küst an Nord-Norwegen)
** Arbeidernes kommunistparti (Kommunistesch Partei vun den Aarbechter)
** Norges Kommunistiske Parti (Kommunistesch Partei vun Norwegen)
** Rød Valgallianse (Rout Walallianz, gréisst kommunistesch Partei)
** Kristent Samlingsparti (Chrëschtlech Sammlungspartei, chrëschtlech, extrem-konservativ)
** Demokratene (D'Demokraten, extreem konservativ)
** Det Liberale Folkepartiet (Liberal Vollekspartei)
** Pensjonistpartiet (Rentner-Partei, Partäi fir al Leit)
=== Administrativ Ënnerdeelungen ===
D'Land ass an 15 Verwaltungsprovënzen ([[Fylker]]) agedeelt. Déi klengst der Fläch no ass d'Haaptstad Oslo.<ref name="fylker">{{Citation|URL=https://www.regjeringen.no/no/tema/kommuner-og-regioner/kommunestruktur/fylkesinndelingen-fra-2024/id2922222/|Titel=Fylkesinndelingen fra 2024 |Editeur=Regjeringen|Datum=05.07.2022|Gekuckt=01.03.2024|Sprooch=no}}</ref>
[[Fichier:Fylkesinndeling2024 original.webp|thumb|left|Verwaltungsprovënzen (fylke) 2024<ref name="fylker" />]]
{| class="wikitable sortable" width=25%
!#
!Verwaltungsprovënzen 2024
!Administrativen Zentrum
|-
| align=left|3||[[Fichier:Oslo_komm.svg| 28x28px]] [[Oslo]]||[[Oslo]]
|-
| align=left|11||[[Fichier:Rogaland_våpen.svg| 28x28px]] [[Rogaland]]||[[Stavanger]]
|-
| align=left|15||[[Fichier:Møre_og_Romsdal_våpen.svg| 27x27px]] [[Møre og Romsdal]]||[[Molde]]
|-
| align=left|18||[[Fichier:Nordland_våpen.svg| 28x28px]] [[Nordland]]||[[Bodø]]
|-
| align=left|31||[[Fichier:Østfold_våpen.svg| 28x28px]] [[Østfold]]||[[Sarpsborg]]
|-
| align=left|32||[[Fichier:Akershus_våpen.svg| 28x28px]] [[Akershus]]||[[Oslo]]
|-
| align=left|33||[[Fichier:Buskerud_våpen.svg| 28x28px]] [[Buskerud]]||[[Drammen]]
|-
| align=left|34||[[Fichier:Innlandet_våpen.svg| 28x28px]] [[Innlandet]]||[[Hamar]]
|-
| align=left|39||[[Fichier:Vestfold våpen.svg| 28x28px]] [[Vestfold]]||[[Tønsberg]]
|-
| align=left|40||[[Fichier:Telemark våpen.svg| 28x28px]] [[Telemark]]||[[Skien]]
|-
| align=left|42||[[Fichier:Agder_våpen.svg| 28x28px]] [[Agder]]||[[Kristiansand]]
|-
| align=left|46||[[Fichier:Vestland_våpen.svg| 28x28px]] [[Vestland]]||[[Bergen (Norwegen)|Bergen]]
|-
| align=left|50||[[Fichier:Trøndelag våpen.svg| tlo|28x28px]] [[Trøndelag]]||[[Steinkjer]]
|-
| align=left|55||[[Fichier:Troms våpen.svg| 28x28px]] [[Troms]]||[[Tromsø]]
|-
| align=left|56||[[Fichier:Finnmark våpen.svg| 28x28px]] [[Finnmark]]||[[Vadsø]]
|}
== Kultur ==
=== Literatur ===
Norwegen huet an der leschter Hallschent vum [[19. Joerhonnert]] vun engem staarke kulturellen Opschwong profitéiert. Un him haten Auteure wéi den [[Henrik Ibsen]], de [[Bjørnstjerne Bjørnson]], den [[Alexander Kielland]], de [[Jonas Lie]], d'[[Amalie Skram]], den [[Arne Garborg]], [[Hans E. Kinck]] a [[Knut Hamsun]] e groussen Undeel.
Dräi Norweger kruten den [[Nobelpräis fir Literatur]]: de [[Bjørnstjerne Bjørnson]] (1903), [[Knut Hamsun]] (1920) an d'[[Sigrid Undset]] (1928). De [[Friddensnobelpräis]] gëtt op Beschloss vum norwegeschen Nobelkommitee zu Oslo zouerkannt.
=== Musek, Theater a Konscht ===
De bekanntsten norwegesche Komponist ass den [[Edvard Grieg]].
Déi wichtegst Theaterbüne sinn d'[[Oper vun Oslo|Oper]] an d'''Nationaltheatret'' zu Oslo, d'national Scene zu Bergen an den neien Theater an norwegescher Sprooch: ''Det norske Teater'' zu Oslo.
De bekanntste Moler ass den [[Edvard Munch]]. Seng Wierker kann een haaptsächlech am Munch-Musée zu Oslo gesinn.
== Ekonomie ==
[[Fichier:StatfjordA(Jarvin1982).jpg|thumb|left|250px|D'[[Buerinsel]] Stratford A am [[Nordmier]] (1982)]]
D'norwegesch Ekonomie baséiert op engem räiche ''Wuelfaartsstaat'' no [[Kapitalismus|kapitalisteschem]] Modell mat enger Kombinatioun vu fräiem Marché a staatleche Reguléierungen. Vital Beräicher wéi de petrocheemesche Secteur sinn a grousse Staatsbetriber organiséiert. D'Land ass räich un natierleche Ressourcen; [[Äerdueleg|Pëtrol]], [[Waasserkraaft]], [[Fësch]], [[Bësch]]er a [[Mineral]]ien. Norwegen ass ferm ofhängeg vu senger Äerduelegproduktioun an den internationale Pëtrolspräisser. [[1999]] louch den Undeel vum Äerduelegexport bei 35 % vun den Exportrevenuen. [[Saudi-Arabien]] a [[Russland]] sinn déi eenzeg Länner déi nach méi Äerdueleg exportéieren.
E groussen Deel vum Benefice gëtt vum norwegesche Staat an en nationalen Äerduelegfong (''Statens petroleumsfond'') placéiert, deen a senger Totalitéit an d'Ausland investéiert gëtt. De Wäert vum [[Äerdueleg|Pëtrol]]sfond louch am 2. Quartal [[2005]] bei 181,5 Milliarden [[US-Dollar]].
Norwegen ass net an der [[EU]], huet awer wéinst dem Accord iwwer den [[Espace Économique Européen]] Zougang zum europäesche Marché.
== Kuckt och ==
* [[Fjorde vun Norwegen]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.norway.info/ Offiziell Websäit vun Norwegen]
* [http://odin.dep.no/odin/english/bn.html Gouvernement]
* [http://www.norway.no/ Service Public]
* [https://web.archive.org/web/20150815120425/http://www.reuber-norwegen.de/ Däitsche Site fir Leit déi an Norwege reesen]
* [http://www.norvege-fr.com/ Franséischen Norwegen-Portal mat Touristinformatiounen]
* [https://web.archive.org/web/20060812185859/http://dnfil.lu/ Den Norske Forening i Luxembourg]- Norweger zu Lëtzebuerg
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Norwegen| ]]
rtwbcbutgk3z36hu960tkx41jwneu3d
Kroatien
0
13222
2690097
2689749
2026-08-07T20:27:50Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690097
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoKRO}}
{{Infobox Land
| Numm = Republika Hrvatska
| Fändel = Flag of Croatia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Kroatien
| Wopen = Croatian Coat of Arms.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vu Kroatien
| National Devise =
| Kaart= EU-Croatia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Kroatesch]], an [[Istrien]] zousätzlech [[Italieenesch]], lokal och [[Serbesch]] an [[Ungaresch]]
| Haaptstad = [[Zagreb]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 56 594<ref name="dzs">Bevëlkerungszuel vum 31. Mäerz 2001 (Vollekszielung). Populatioun a Fläch aus dem Statistical Yearbook 2006 op [http://www.dzs.hr/ www.dzs.hr] (08/2007)</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 78,41
| Onofhängegkeet = [[25. Juni]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[25. Juni]]
| Nationalhymn = [[Lijepa naša domovino]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/5/5b/CroatiaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.hr]]
| Telefonsprefix = +385
| Notizen =
| Extra Bild = Hr-map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Kroatien''' ([[kroatesch]]: ''Republika Hrvatska'') ass eng Republik am südëstlechen [[Europa (Kontinent)|Europa]]. D'Land huet d'Form vun engem Croissant: de westleche Wutz besteet aus 1.777 km Küst um [[Adriatesche Mier]], d'Häerzstéck mat der Haaptstad [[Zagreb]] läit agekäilt tëscht [[Slowenien]] am Norden a [[Bosnien an Herzegowina]] am Süden, an den ëstleche Wutz grenzt un [[Ungarn]] a [[Serbien]].
Kroatien gouf den 1. Abrëll 2009 Member vun der [[NATO]] an den [[1. Juli]] [[2013]] Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/448583.html|Titel=Kroatien ass vun elo u Member vun der EU|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Den 1. Januar 2023 gouf Kroatie Member vun der [[Eurozon]], an dem [[Schengen-Raum]].<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2011291.html|Titel=Vum 1. Januar un: Kroatien huet offiziell den Euro an ass Member vum Schengenraum|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Geographie ==
=== Stied ===
* [[Zagreb]], 973.667 Awunner
* [[Split]], 205.694 Awunner
* [[Rijeka]] (Fiume), 144.043 Awunner
* [[Osijek]], 114.616 Awunner
* [[Zadar]], 72.718 Awunner
* [[Slavonski Brod]], 64.612 Awunner
* ...
* [[Dubrovnik]], 43.770 Awunner
* [[Rovinj]], 14.234 Awunner
=== Inselen a Kroatien ===
* [[Krk]] 409,90 km²
* [[Cres]] 405,78 km²
* [[Brač]] 394,57 km²
* [[Hvar]] 299,66 km²
* [[Pag]] 284,56 km²
* [[Korčula]] 276,03 km²
Zu Kroatie gehéieren 1.185 Inselen, vun deenen der 47 bewunnt sinn.
== Kuckt och ==
* [[Istrien]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.vlada.hr/en Site vun der kroatescher Regierung]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20100723214958/http://www.mfa.hr/MVP.asp?pcpid=41 Basisfakten op der Säit vum kroateschen Ausseministère]
* {{en}} [http://www.croatia.hr/ www.croatia.hr] Tourismus a Kroatien
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Kroatien| ]]
d4r1scuskagyslsvfk39gp3uaheb8vk
Schweden
0
13316
2690167
2689802
2026-08-07T20:29:45Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690167
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Konungariket Sverige
| Fändel = Flag of Sweden.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Schweden
| Wopen = Great coat of arms of Sweden.svg
| Wope Breet = 115px
| Wopen Artikel = Wope vu Schweden
| National Devise =
| Kaart= EU-Sweden.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Schweedesch]]
| Haaptstad = [[Stockholm]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = 59°21'N 18°4'O
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 449.964
| Fläch Plaz = 55
| Waasserfläch = 8,67
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 84
| Bevëlkerungsdicht = 20
| Nationalfeierdag = [[6. Juni]]
| Nationalhymn = [[Du gamla, du fria]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/c/ca/SwedenX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Schweedesch Kroun]] (SEK)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.se]]
| Telefonsprefix = +46
| Notizen =
| Extra Bild = Sweden_from_cia.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Kinnekräich Schweden''' (schweed.: ''Konungariket Sverige'') ass eng [[konstitutionell Monarchie]] an [[Europa (Kontinent)|Nordeuropa]]. D'Land grenzt am Westen un [[Norwegen]] an am Nordosten u [[Finnland]]. Zu Schwede gehéieren och d'[[Insel]]e [[Gotland]] an [[Öland]].
Iwwer d'[[Öresund-Bréck]], am Südweste vum Land, ass d'[[Skandinavien|skandinavesch]] Hallefinsel mat [[Dänemark]] verbonnen. D'[[Haaptstad]] vu Schweden ass [[Stockholm]].
== Geographie ==
De [[Klima]] a Süd- a Mëttelschweden wéinst der Erwäermung duerch de [[Golfstroum]] relativ temperéiert. D'[[Temperatur]]en an Nordschweden sinn dogéint subarktesch. Nërdlech vum [[Polarkrees]] geet d'[[Sonn]] am [[Summer]] net ënner, dofir ass et an de [[Wanter]]méint dann och 24 Stonne laang däischter.
Ëstlech vu Schweden mécht d'[[Ostmier]] d'natierlech Grenz an do leien och déi meescht vun deene ongeféier 221.800 schweedeschen Inselen. Déi zwou gréisst si [[Gotland]] (zirka 3000 km²) an [[Öland]] (zirka 1300 km²). Am Weste gëtt d'Land duerch de [[Bierg]]massiv [[Skanden]], vun [[Norwegen]] getrennt. Den héchste Bierg, de [[Kebnekaise]], ass mat sengen 2.111 m gläichzäiteg och den héchsten am Land. Schweden huet 28 Nationalparken. Déi flächeméisseg gréissten dovu leien am Nordwesten.
Wéinst besserem Buedem a Klima konzentréiert sech den [[Akerbau]] éischter a Südschweden. Wat ee méi nërdlech kënnt, wat d'[[Bësch]]er (virun allem [[Nolholzplanzen|Nolholzbëscher]]) méi dicht a méi grouss ginn.
== Bevëlkerung ==
Schweden, e grousst Land, huet eng verhältnesméisseg kleng Populatioun. Iwwer d'Hallschent vun de Schwede liewen op 3 % vum totale Staatsareal an déi méi urban an dicht bevëlkert Streech konzentréiere sech haaptsächlech am Süden.
Waren et an den 1950er a 60er Joren éischter Immigranten op Sich no enger Aarbecht, sou fannen haut och vill politesch Flüchtlingen eng nei Heemecht a Schweden. Eng 6,7 % vun der Bevëlkerung sinn Auslänner, déi meescht dovu [[Finbland|Finnen]] (zirka 100 000). Aner gréisser Gruppen Auslänner kommen aus [[Jugoslawien]], [[Polen]], dem [[Irak]] an och aus [[Däitschland]].
[[Sami]], [[Roma]], [[Sinti]], [[Judd]]en an déi finnesch [[Tornedalen|Tornedale]] sinn offiziell unerkannte schweedesch Minoritéiten. D'Geschicht vun der finnescher Minoritéit vun den Tornedalen ass déi vun enger muttwëlleger Siidlungspolitik tëscht [[Russland]] a Schweden am [[19. Joerhonnert]]. D'Tornedale liewen haaptsächlech an Nordschweden a schwätzen e ganz speziellen alfinneschen Dialekt dee sech staark vum moderne [[Finnesch]] ënnerscheet. Tornedale sinn net mat deene Finnen ze verwiesselen déi eréischt a leschter Zäit immigréiert sinn.
Ronn 17.000 Samie liewen a Schweden. Obwuel gréisstendeels assimiléiert, gi samesch Kultur an Traditiounen hautdesdaags nees erëm méi bewosst gefleegt a gelieft.
=== Sproochen ===
Offiziell hat Schwede bis 2009 keng offiziell [[Sprooch]]. [[Schweedesch]] war ''de facto'' déi Sprooch, déi historesch do entstanen a gewuess ass an am Alldag och als dominant Landessprooch fungéiert huet. Säit dem [[1. Juli]] [[2009]] ass ''[[De jure / de facto|de jure]]'' festgeluecht ginn, datt Schweedesch déi offiziell Sprooch vu Schweden ass. Schweedesch gehéiert zu der [[Germanesch Sproochen|nordgermanescher]] Sproochefamill a gläicht deenen anere skandinavesche Sproochen.
[[Finnesch]], [[Meänkieli]], [[Jiddesch]], [[Romani]] a [[Samesch]] sinn offiziell unerkannte Minoritéitesproochen.
=== Reliounen ===
Den [[1. Januar]] [[2000]] huet Schweden déi offiziell [[Protestantesch Kierch|lutheresch-evangeelesch]] Staatskierch ofgeschaaft. All d'Konfessiounen a [[Relioun]]e sinn zanterhier vu staatlecher Säit aus gläichgestallt.
Obschonn net méi Staatskierch, bleiwen d'[[Protestant]]en an der Majoritéit. Eng 82 % vun de Schwede sinn no lutheresch-evangeeleschem Glawe gedeeft (Stand 2003). Wéi a villen anere westeuropäesche Länner och ass awer d'Zuel vun deenen déi hire Glawe praktizéiere bedeitend méi kleng wéi dat wat um Pabeier steet.
Déi zweetgréisst reliéis Grupp ass dee vun de [[Islam|Moslemen]] (250.000 - 300.000). Aner gréisser Communautéite sinn [[Kathoulesch Kierch|d'Kathoulesch Kierch]] (zirka 150.000), [[Syresch Orthodox Kierch|d'Syresch Orthodox Kierch]] (zirka 29.000) an [[Juddentum|d'jiddesch Communautéit]] (zirka 10.000).
== Geschicht ==
Déi eelst Relikter déi um Territoire vum haitege Schwede fonnt goufe, sinn aus der Steenzäit. Schrëftlech ernimmt ginn d'Schweden déi éischt Kéier am [[1. Joerhonnert]] vum [[Réimescht Räich|réimeschen]] Historiker [[Tacitus]]. D'''Suionen'', wéi hie se genannt huet, waren e Stamm am ëstleche Schweden deen haaptsächlech an der Géigend vum [[Séi]] [[Mälaren]] a vun de Stied [[Stockholm]] a [[Sigtuna]] doheem war (''Svealand''). Den Numm Schweden geet op dee Stamm zeréck.
Am [[9. Joerhonnert|néngten]] an [[10. Joerhonnert|zéngte]] Joerhonnert, der Zäit vun de [[Wikinger]], ënnerhuele schweedesch Wikinger Expeditiounen a Richtung Ost- a Südosteuropa. Et gëtt gehandelt a geraibert, deelweis sech awer och niddergelooss. Sou geet zum Beispill d'Grënnung vu [[Kiew]] op Schweedesch Wikinger zeréck. D'Wikinger hannerloossen hir Spueren an de [[Baltikum|baltesche Länner]], [[Russland]] an dem [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]]. Iwwer déi russesch [[Floss|Flëss]] packe se et bis op [[Konstantinopel]].
Parallel zur [[Chrëschtentum|Christianiséierung]] am [[12. Joerhonnert]], wiisst och d'Muecht vum Kinnekshaus. D'Kinnekräich gëtt reorganiséiert an d'Land expandéiert no alle Säiten hin. Nei Territoirë wéi d<nowiki>'</nowiki>''Österland'', dat haitegt [[Finnland]], tëscht [[1362]] an [[1809]] en Deel vu Schweden, ginn entweeder eruewert oder, wéi d'''Gotaland'' am Westen, mat Kontrakter un d'Kroun gebonnen. [[1389]] ginn déi dräi Länner Norwegen, Dänemark a Schweden ënner dänescher Kroun am Kader vun der [[Kalmarer Unioun]] vereent. Am Laf vum [[15. Joerhonnert]] gëtt d'Resistenz géint d'Unioun awer ëmmer méi staark a [[1523]] gëtt Schweden zu gudder Lescht nees en onofhängegt Kinnekräich. Kinnek gëtt de Gustav Eriksson Vasa, dee sech duerno [[Gustav Vasa I. vu Schweden|Gustav I. vu Schweden]] genannt huet. An der Regierungsperiod vum Gustav I. gëtt Schweden protestantesch an duerch d'Grënnung vum ''Riksdag'', dem schweedesche Parlament, gëtt d'[[Bourgeoisie]] méi staark an d'Decisioune vum Staat integréiert.
[[Fichier:Gustav Vasa.jpg|thumb|left|240px|De Kinnek Gustav Vasa I. vu Schweden]]
Ënner der Vasa-Dynastie klëmmt Schweden am [[17. Joerhonnert]] zu enger europäescher Groussmuecht op. De Kinnek [[Gustav II. Adolf]] gräift mat Succès tëscht [[1612]] an [[1632]] op Säit vun de Protestanten an den [[Drëssegjärege Krich]] an. Nom [[Westfälesche Fridden]] ([[1648]]) ass Schweden, zesumme mat [[Frankräich]], eng vun den zwou Groussmuechten déi als Garant fir de Fridden an Europa antrieden. D'Kinnekräich Schwede beherrscht an dëser Period den Handel am ganzen Ostmiergebitt, Deeler vu Finnland, dem Baltikum an ass duerch de Besëtz vu [[Vorpommern]] Räichsstand vum [[Hellegt Réimescht Räich vun Däitscher Natioun|Hellege Réimesche Räich vun Däitscher Natioun]]. An den nächsten zwee Joerhonnerte sollt Schweden awer ëmmer méi an d'Defensiv geroden. De [[Schweedesch-russesche Krich]] ([[1808]]-[[1809]]), dee mat enger Nidderlag vu Schweden an dem Verloscht vu Finnland op en Enn geet, ass de Schlusspunkt vun de schweedeschen Ambitiounen als Groussmuecht.
Nodeem de [[Karl XIII.]] keng Kanner huet, gëtt de franséische [[Karl XIV. Johann|Maréchal Jean Baptiste Bernadotte]] adoptéiert an [[1810]] als Trounierwen designéiert. Ënner dem Numm [[Karl XIV. Johann]] gëtt de Bernadotte [[1818]] Kinnek vu Schweden an Norwegen (Norwegen war [[1814]] no engem Krich géint Dänemark u Schweden ofgi ginn). [[1866]] gëtt d'Land e konstitutionelle Rechtsstat, mä d'Personalunioun tëscht Schweden an Norwegen huet nach bis [[1905]] bestanen.
Wärend dem [[Éischte Weltkrich|Éischten]] an [[Zweete Weltkrich]] bleift Schweden [[Neutralitéit (International Politik)|neutral]], spillt awer eng wichteg Roll als Asylland fir politesch Flüchtlingen.
[[1973]] ginn d'Schwede sech eng nei [[Constitutioun]] an [[1995]] triede se der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] bäi. Eng Majoritéit vu 56 % stëmmt [[2003]] an engem Referendum géint d'Aféierung vum [[Euro]]. De [[7. Mäerz]] [[2024]] gouf Schwede Member vun der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]].<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2172569.html|Titel=No méintelaanger Blockad: Ungarn ratifizéiert NATO-Bäitrëtt vu Schweden|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Politik ==
[[Fichier:Riksdagen June 2011.jpg|thumb|280px|D'schweedescht Parlament, de ''Riksdag'']]
Schweden ass eng [[konstitutionell Monarchie]]. De [[Carl XVI. Gustav]], zanter [[1973]] Kinnek vu Schweden, huet haaptsächlech eng zeremoniell a representativ Funktioun an ass ouni wierklech politesch Muecht. D'schweedescht Parlament, de ''Riksdag'', besteet aus enger Kummer, huet 349 Deputéierten a gëtt all véier Joer op en Neits gewielt. D'Parlament designéiert de Premierminister deen dann d'Ministere vu senger Regierung ernennt.
D'Parlamentswale vun 2006 goufe vun der moderat rietser Koalitioun Allianz fir Schweden (''Allians för Sverige'') gewonnen. D'Koalitioun aus véier Parteie konnt fir d'éischt Kéier zanter der Aféierung vum allgemenge Walrecht d'Dominanz vun de Sozialdemokrate briechen. D'''Sveriges socialdemokratiska arbetareparti'' bleift awer mat 34,99 % déi gréisst Partei am Parlament. Neie Premier ass den [[Fredrik Reinfeldt]] vun der ''Moderata samlingspartiet''.
Schweden ass Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]], de [[Vereent Natiounen|Vereente Natiounen]], der [[OECD]] an dem [[Nordesche Rot]] an ass zanter dem [[Russesch-Ukrainesche Krich|Ugrëffskrich op d'Ukrain]] net méi [[Neutralitéit|neutral]] a gouf de 7. Mäerz 2024 NATO-Member.
=== Administrativ Ënnerdeelungen ===
Traditionell gëtt Schweden an dräi Groussregiounen (schwed.: ''landsdelar'') agedeelt: ''Götaland'', ''Svealand'' an ''Norrland''. Dat haitegt [[Finnland]] war bis [[1809]] déi véiert Regioun, d'''Österland''. D'Regioune waren nach eng Kéier an 25 ''landskap'' ënnerdeelt.
[[1634]] gouf d'Administratioun vum deemolege Kanzler [[Axel Oxenstierna]] reforméiert an zanter deem besteet Schweden aus 21 Verwaltungseenheeten, de [[Län]], an 290 Gemengen.
== Kultur ==
=== Film ===
Schweden war eent vun de Pionéierlänner an den Ufankszäite vum [[Film]]. International bekannte Perséinlechkeete sinn de [[Mauritz Stiller]], de [[Victor Sjöström]], den [[Ingmar Bergman]] a [[Schauspiller]]inne wéi d'[[Greta Garbo]], d'[[Ingrid Bergman]] an d'[[Anita Ekberg]].
=== Literatur ===
D'Land huet eng ganz Rëtsch international bekannte [[Schrëftsteller]]. Ënner hinne sinn Nimm wéi [[Emanuel Swedenborg]], [[August Strindberg]] an [[Astrid Lindgreen]].
=== Musek ===
Schweden ass international fir seng Popmusek bekannt an huet den [[Eurovision Song Contest]] véiermol gewonnen. [[ABBA]] ass dobäi scho bal zu sou eppes wéi engem [[Synonymie|Synonym]] fir schweedesche Pop avancéiert. Mä och méi rezent Gruppe wéi [[Soundtrack of our lives]], [[Mando Diao]] an [[The Hives]] hunn internationale Succès. Och bekannt ass Schwede fir seng Metalgruppen, wei: [[Hammerfall]], [[In Flames]], [[Dark Tranquility]], [[Hypocrisy]], [[Deathstars]], [[Sabaton]], [[Amon Amarth]] an nach vill mei.
=== Sport ===
Schweden war [[1958]] op der [[Foussball-Weltmeeschterschaft]] am eegene Land an der Finall géint [[Brasilien]].
=== Verschiddenes ===
Zu [[Stockholm]] ginn all Joer véier vun de fënnef [[Nobelpräis]]ser verdeelt.
== Ekonomie ==
D'Industrialiséierung huet a Schweden laang op sech waarde gelooss a bis d'spéit [[19. Joerhonnert]] war d'Land eng batteraarm Agrarnatioun. D'Industrie ass nom Zweete Weltkrich dunn awer schëtzeg gewuess a Schweden zu engem Land mat enger héich kompetitiver [[Ekonomie]] a gudder Liewensqualitéit ginn.
Den [[Akerbau]] mécht haut nëmmen nach 2 % vum BIP aus a mëttlerweil ass och de sekundäre Secteur (28 %) réckleefeg. De Gros vum BIP (70 %) kennt iwwer den tertiäre Secteur, den Handel an d'Servicer, eran.
Schweden ass räich un natierleche Ressourcen. Déi wichtegst si [[Bësch]]er, [[Waasserkraaft]] an [[Eisenäerz]].
Zu de weltwäit bekannte schweedesche Betriber gehéieren ënner anerem Electrolux, Ericsson, Hennes & Mauritz, IKEA, SAAB, Scania, Securitas, Tele2, Tetra Pak a [[Volvo]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.sweden.se/ Offiziell Websäit vu Schweden]
* [http://www.visitsweden.com/ Touristeninformatioun] (Offiziell Websäit)
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Schweden| ]]
nysqtqittj82551tkykds1jk25shgb8
Holland
0
13318
2690067
2689723
2026-08-07T20:27:06Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690067
wikitext
text/x-wiki
{| cellspacing="8" cellpadding="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="width: 100%; font-size: 95%; border-bottom-style: solid; margin-bottom: 1em; position:relative;"
| style="width: 25px; vertical-align: middle;" | [[Fichier:Disambig.svg|25px]]
| Dësen Artikel beschäftegt sech mam Land Holland ([[däitsch|dt.]]: Niederlande). Fir aner Bedeitunge, kuckt wgl. [[Holland (Homonymie)]]
|}
{{Infobox Land
| Numm = Nederland (Koninkrijk der Nederlanden)
| Fändel = Flag of the Netherlands.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Holland
| Wopen = Royal Coat of Arms of the Netherlands.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Holland
| National Devise = Je Maintiendrai
| Kaart= EU-Netherlands.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hollännesch]], [[Westfrisesch]] an der [[Provënz Frisland]], [[Englesch]] op [[Saba]] a [[Sint Eustatius]], [[Papiamento]] op [[Bonaire]].
| Haaptstad = [[Amsterdam]]<br>(Regierungssëtz: [[Den Haag]])
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 41.543
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 18,41
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 434
| Onofhängegkeet = vu [[Spuenien]]<br>[[23. Mee]] [[1568]] (ausgeruff)<br>[[30. Januar]] [[1648]] (unerkannt)
| Nationalfeierdag = [[27. Abrëll]]
| Nationalhymn = [[Het Wilhelmus]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/1/1e/NetherlandsX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.nl]]
| Telefonsprefix = +31
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Map provinces Netherlands-de.svg|thumb|Provënz Kaart]]
[[Fichier:Provincies relief 1440px.png|thumb|Héicht Kaart]]
'''Holland''' ass den europäeschen Deel vum '''Kinnekräich vun den Nidderlanden''', dat nieft Holland nach aus den dräi Iwwerséigebidder [[Curaçao]], [[Sint Maarten]] an [[Aruba]] besteet. D'Iwwerséigebidder [[Bonaire]], [[Saba]] a [[Sint Eustatius]] gehéieren zu Holland. An der Ëmgangssprooch ass mat ''Holland'' dacks - och hei - dat ganzt Kinnekräich gemengt.
Holland ass eng parlamentaresch Demokratie ënner engem konstitutionelle Monarch, am Nordweste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Et ass am Norden a Weste vum [[Nordmier]] begrenzt, am Süde vun der [[Belsch]] an am Oste vun [[Däitschland]]. Et ass ee vun den am dichtste besidelte Staate vun der Welt.
== Geographie ==
Holland huet eng Fläch vun 41.543 km², dovunner 33.647 km² Land a 7.896 km² Waasser.<ref>[https://allecijfers.nl/nederland/ Statistieken Nederland], AlleCijfers</ref>
Ongeféier d'Hallschent vum Land läit op enger Héicht vu manner wéi engem Meter iwwer dem [[Mieresspigel]] a ronn ee Véirel drënner. Déi flaach Gebidder ginn an der Reegel duerch Däicher virun de Stierm mat héije Wellen (Stuermfluten) geschützt. Zesummen hu si eng Längt vu ronn 3.000 km. Den héchste Punkt vum Festland, de [[Vaalserberg]], ganz am Süden am [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck|Dräilännereck mat Däitschland an der Belsch]], läit 322,50 m iwwer dem [[Peegel vun Amsterdam|Amsterdamer Peegel]].
Grouss Deeler vun Holland, wéi z. B. bal déi ganz [[Provënz Flevoland]], goufen dem Mier ofgeknäppt an urbar gemaach. Dës nennt ee [[Polder]] oder [[Koog]]. Ongeféier ee Fënneftel vun der Landesfläch besteet aus Waasser. D'[[IJsselmeer]] mécht dovun de gréissten Deel aus; et ass eng fréier Bucht am [[Nordmier]] mam Numm [[Zuiderzee]], déi 1932 mat engem 29 km laangen [[Däich]] agepoldert gouf.
Déi wichtegst Flëss an Holland sinn de [[Rhäin]], de [[Waal]] (eigentlech een Aarm vum Rhäin), d'[[Meuse (Floss)|Meuse]] an d'[[Schelde]]. Si bilden zesummen ee risegen [[Delta]] a fléissen haaptsächlech an Ost-West-Richtung an d'Nordmier. De Rhäin an d'Meuse schneiden d'Land praktesch horizontal an zwéin ongläich Deeler.
<div style="clear:left"></div>
Holland ass an zwielef Provënzen agedeelt:
{|
| Norden
* [[Provënz Drenthe|Drenthe]]
* [[Provënz Frisland|Frisland]]
* [[Provënz Groningen|Groningen]]
| Osten
* [[Provënz Flevoland|Flevoland]]
* [[Provënz Gelderland|Gelderland]]
* [[Provënz Overijssel|Overijssel]]
| Süden
* [[Provënz Limburg (Holland)|Limburg]]
* [[Provënz Nordbrabant|Nordbrabant]]
* [[Provënz Zeeland|Zeeland]]
| Westen
* [[Provënz Nordholland|Nordholland]]
* [[Provënz Südholland|Südholland]]
* [[Provënz Utrecht|Utrecht]]
|}
Kuckt och: [[Hollännesch Provënzen]]
{|class="wikitable sortable"
|-
! colspan=5 | Gréisst Gemengen<ref>[https://allecijfers.nl/ranglijst/grootste-en-kleinste-gemeenten-in-inwoners-in-nederland/#tablerow Ranglijst van het aantal inwoners per gemeente in Nederland], AlleCijfers</ref>
|-
! Nr. !! Gemeng !! Awunner <br> (2026) !! Provënz !! Agglomeratioun
|-
| 1 || [[Amsterdam]] || 943.000 || [[Provënz Nordholland|Nordholland]] || [[Randstad]]
|-
| 2 || [[Rotterdam]] || 674.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 3 || [[Den Haag]] || 569.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 4 || [[Utrecht]] || 378.000 || [[Provënz Utrecht|Utrecht]] || Randstad
|-
| 5 || [[Eindhoven]] || 250.000 || [[Provënz Nordbrabant|Nordbrabant]] ||
|-
| 6 || [[Groningen]] || 245.000 || [[Provënz Groningen|Groningen]] ||
|-
| 7 || [[Almere]] || 233.000 || [[Provënz Flevoland|Flevoland]] || Randstad
|-
| 8 || [[Tilburg]] || 231.000 || [[Provënz Nordbrabant|Nordbrabant]] ||
|-
| 9 || [[Breda]] || 190.000 || [[Provënz Nordbrabant|Nordbrabant]] ||
|-
| 10 || [[Nijmegen]] || 190.000 || [[Provënz Gelderland|Gelderland]] ||
|-
| 11 || [[Arnhem]] || 172.000 || [[Provënz Gelderland|Gelderland]] ||
|-
| 12 || [[Apeldoorn]] || 169.000 || [[Provënz Gelderland|Gelderland]] ||
|-
| 13 || [[Haarlem]] || 169.000 || [[Provënz Nordholland|Nordholland]] || Randstad
|-
| 14 || [[Haarlemmermeer]] || 167.000 || [[Provënz Nordholland|Nordholland]] || Randstad
|-
| 15 || [[Zaanstad]] || 165.000 || [[Provënz Nordholland|Nordholland]] || Randstad
|-
| 16 || [[Amersfoort]] || 164.000 || [[Provënz Utrecht|Utrecht]] || Randstad
|-
| 17 || [[Enschede]] || 163.000 || [[Provënz Overijssel|Overijssel]] ||
|-
| 18 || [['s-Hertogenbosch]] || 162.000 || [[Provënz Nordbrabant|Nordbrabant]] ||
|-
| 19 || [[Zwolle]] || 134.000 || [[Provënz Overijssel|Overijssel]] ||
|-
| 20 || [[Zoetermeer]] || 131.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 21 || [[Leiden]] || 130.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 22 || [[Leeuwarden]] || 130.000 || [[Provënz Frisland|Frisland]] ||
|-
| 23 || [[Maastricht]] || 126.000 || [[Provënz Limburg (Holland)|Limburg]] ||
|-
| 24 || [[Ede (Holland)|Ede]] || 125.000 || [[Provënz Gelderland|Gelderland]] ||
|-
| 25 || [[Dordrecht]] || 123.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 26 || [[Westland]] || 119.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 27 || [[Alphen aan den Rijn]] || 117.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 28 || [[Alkmaar]] || 113.000 || [[Provënz Nordholland|Nordholland]] ||
|-
| 29 || [[Delft]] || 110.000 || [[Provënz Südholland|Südholland]] || Randstad
|-
| 30 || [[Emmen (Holland)|Emmen]] || 110.000 || [[Provënz Drenthe|Drenthe]] ||
|-
| 31 || [[Deventer]] || 105.000 || [[Provënz Overijssel|Overijssel]] ||
|-
| 32 || [[Venlo]] || 104.000 || [[Provënz Limburg (Holland)|Limburg]] ||
|-
|}
== Bevëlkerung ==
Holland zielt mat ongeféier 434 Awunner pro Quadratkilometer zu den am dichtste besidelte Staate vun der Welt (als Vergläich: [[Nordrhein-Westfalen]] 530, [[Däitschland]] 231, [[Monaco]] 16.923, [[Namibia]] 2,4)<ref>''Fischer Weltalmanach 2006. Zahlen, Daten, Fakten''. Fischer Taschenbuch Verlag, Frankfurt am Main 2005, ISBN 3-596-72006-0; S. 334,117,126,321,325</ref>. Am Januar 2025 hat Holland 18.046.000 Awunner, dovun huet ongeféier d'Hallschent an der ''[[Randstad]]'', dem dicht bevëlkerte Weste vum Land, gewunnt.
[[Hollännesch Sprooch|Hollännesch]] ass déi offiziell Sprooch am ganze Staat, och wann et an dëser Bezéiung keng gesetzlech Bestëmmunge gëtt. An der [[Provënz Frisland]] ass zousätzlech dat staark änlecht [[Westfrisesch]]t d'Verwaltungssprooch.
Donieft gëtt et [[hollännesch Dialekter|Dialekter]]. An den Iwwerséigebidder vun Holland (an der Karibik) ass Hollännesch déi offiziell Sprooch, nieft [[Papiamento]] oder [[Englesch]]. Eng vum Hollänneschen ofgeleet Sprooch ass d'[[Afrikaans]] a [[Südafrika]].
D'Hollänner si statistesch gesinn déi gréisst Leit vun der Welt, mat engem Duerchschnëtt vun 1.83 m (Männer) a 1.72 m (Fraen).
== Relioun ==
[[Fichier:Nederlandgodsdienst1849-de.PNG|thumb|Reliounsverhältnes an Holland, 1849]]
Déi wichtegst Relioune sinn, opgrond vu statistesche Fuerschunge vun der Zentral fir Statistik (2021):
* 18 % [[Katholizismus|Katholicken]]
* 14 % [[Protestantismus|Protestanten]] (reforméiert, alreforméiert a lutherianesch)
* 11 % aner Reliounen (5 % [[Islam|Moslemen]], [[Hinduismus|Hinduen]], [[Buddhismus|Buddhisten]], [[Juddentum|Judden]], Aner Kierchen,)
* 58 % ouni Konfessioun
Der Zuel vu Memberen no (Stand: 31.12.2005) sinn déi zwou gréisst Kierchen déi [[Kathoulesch Kierch an Holland|Réimesch-kathoulesch Kierch an Holland]] (4,4 Millioune Memberen, 27 % vun der Bevëlkerung) an d'[[Protestantesch Kierch an Holland]] (''Protestantse Kerk in Nederland'', PKN) (1,9 Millioune Memberen, 12 % vun der Bevëlkerung). Déi aner Kierche sinn däitlech méi kleng a stellen all manner wéi ee Prozent vun der ganzer Populatioun duer.
Bis an d'1960er Jore war d'Majoritéit vun der Bevëlkerung (55-60 %) protestantesch, wat hei virun allem [[Calvinismus|calvinistesch]] bedeit. Eng grouss Minoritéit (bis 40 %) war kathoulesch. De Norden a Weste vum Land ass traditiounsgeméiss protestantesch, wärend am Süden an Osten d'Katholicken op der éischter Plaz sinn. An der Mëtt vum Land gëtt et de sougenannte ''Bijbelbelt'' (Bibelceinture) mat engem méi héijen Undeel vu strenggleewege Calvinisten.
== Wirtschaft ==
=== Allgemenges ===
Holland huet e liberale Wirtschaftssystem, dee gutt funktionéiert. Zanter den [[1980er]] Joren, sou gëtt allgemeng behaapt, huet d'Regierung manner an d'Wirtschaft agegraff. Et stëmmt awer datt d'Salariat sech op d'Awierkung vun der Regierung, a senge Lounfuerderungen zeréckgehalen huet. D'Aarbechtslosequot ass relativ kleng, allerdéngs gëtt et wéinst hirem System vun Aarbechtsonfäegkeetsversécherung eng net onbedeitend verstoppt Aarbechtslosegkeet.
Bei der industrieller Produktioun dominéieren d'[[Liewensmëttel]]- an d'[[cheemesch Industrie]], d'[[Pëtrol]]sraffinerien an d'Produktioun vun elektreschen Apparater.
Laang viru sengen europäeschen Nopere war d'Land ëm en equilibréierte Budget beméit an huet mat Succès d'Stagnatioun um Aarbechtsmaart verhënnert.
Déi modern a staark technesch entwéckelt [[Landwirtschaft]] ass aussergewéinlech [[Produktivitéit|produktiv]]: nieft [[Weess]]-, [[Geméis]]-, [[Uebst]]- a[[Schnëttblummen]]ubau - d'[[Tulpen]]ziichterei huet souguer d'Geschicht vum Land beaflosst - gëtt d'Mëllech- an d'Véiwirtschaft staark bedriwwen. Si liwwert de Kéis, e wichtegt Exportprodukt vun Holland. Holland ass, no den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] a [[Frankräich]], weltwäit den drëttgréissten Exportateur vu landwirtschaftleche Produkter.
Als Matgrënner vun der [[Euro]]-Zon huet Holland seng Wärung, de [[Gulden]], den [[1. Januar]] [[1999]] an de Bankgeschäfter duerch den Euro ergänzt. Dräi Joer méi spéit, den 1. Januar [[2002]], koumen d'Euromënzen a -Schäiner an Ëmlaf.
Am Verglach mam [[Bruttoinlandsprodukt]] vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] ass de Kafkraaftindex an Holland 26 % méi héich.
<!--=== Naturressourcen ===
Die Niederlande verfügen über [[Erdgas]]lager, aus denen nahe [[Groningen]] sowie in der südlichen [[Nordsee]] in großem Maßstab gefördert wird. [[1996]] wurden 75,8 [[Milliarde|Mrd.]] m³ (nach [[BP (Konzern)|BP]]) gefördert. Damit stehen die Niederlande im Ländervergleich bei der [[Erdgasförderung]] auf Platz fünf, nach [[Russland]] (561,1 Mrd. m³), [[Vereinigte Staaten|USA]] (546,9 Mrd. m³), [[Kanada]] (153,0 Mrd. m³) und [[Vereinigtes Königreich|Großbritannien]] (84,6 Mrd. m³). Weiterhin gibt es an der [[Emsland|emsländischen]] Grenze kleinere [[Erdöl]]reserven und größere [[Speisesalz|Salzlagerstätten]] bei [[Delfzijl]] und [[Hengelo]]. Abgesehen von [[Torf]] (u. a. im [[Bourtanger Moor]]) verfügen die Niederlande über keine weiteren nennenswerten [[Bodenschatz|Bodenschätze]].-->
=== Staatsausgaben ===
Tëscht [[1992]] an [[2005]] war den Undeel vun de Staatsausgabe fir
* de [[Gesondheetssystem]] bei 31 %
* d'[[Educatiounswiesen]] bei 17 %
* d'[[Arméi]] bei 2,7 %
== Kultur ==
=== Feierdeeg ===
[[Fichier:Queen's day 2004 Queen greeting.jpg|thumb|Kinnigin Beatrix um Koninginnedag]]
{| class="prettytable"
|-style="background:#efefef;"
!| Datum|| Numm|| Lëtzebuerger Numm|| Bemierkungen
|-
| [[1. Januar]] || ''Nieuwjaar''|| [[Neijor]]
|-
| [[Mäerz]]/ [[Abrëll]] || ''Pasen'' || [[Ouschteren]] || [[Karfreideg]] (''Goede vrijdag '' ; hei an do fräien Dag), Ouschtersonndeg an Ouschterméindeg
|-
| [[27. Abrëll]] || ''Koningsdag '' || Kinneksdag
| Gebuertsdag vum Kinnek Willem-Alexander): [[Nationalfeierdag]] (zënter 2014)
|-
| [[4. Mee]] || ''Dodenherdenking '' || Dag vun den Doudegen
| Gedenkdag un déi déi am Krich gefall si (kee fräien Dag)
|-
| [[5. Mee]] || ''Bevrijdingsdag'' ||Liberatiounsdag
|Erënnerung un d'Befreiung vun der däitscher Besatzung, ''dag van de vrijheid'' (fir munnech e fräien Dag)
|-
| 40 Deeg no Ouschteren || ''Hemelvaartsdag''
| [[Christi Himmelfaart]] ||
|-
|7 Wochen no Ouschteren || ''Pinksteren'' || [[Päischten]] || Päischtsonndeg a Päischtméindeg
|-
|[[5. Dezember]] || ''Sinterklaasavond'' oder ''Pakjesavond '' ||[[Niklosowend]]
| (kee fräien Dag), den Dag, wou d'Kanner Geschenker kréien
|-
| [[25. Dezember|25.]] und [[26. Dezember]]
| ''Kerstmis'' ||[[Chrëschtdag]] ||1. an 2. Chrëschtfeierdag
|-
|[[31. Dezember]]|| ''Oudejaar(sdag)'' || [[Silvester]] || (kee fräien Dag)
|}
=== Molerei ===
[[Fichier:Vincent Willem van Gogh 128.jpg|thumb| [[Vincent van Gogh|Van Gogh]] „ Sonneblummen “]]
Vill weltberüümt Moler waren Hollänner. Ee vun de bekanntste Kënschtler ass den [[Hieronymus Bosch]]. An der Glanzzäit vun der Republik am [[17. Joerhonnert]], am sougenannte Gëllenen Zäitalter hu grouss Kënschtler do gelieft an hir bedeitend Wierker geschaf, wéi de [[Rembrandt van Rijn]], [[Jan Vermeer]], [[Frans Hals]], [[Carel Fabritius]], [[Gerard Dou]], [[Paulus Potter]], [[Jacob Izaaksoon van Ruisdael]] oder [[Jan Steen]]. Berüümt Moler a spéideren Epoche waren ë. a. de [[Vincent van Gogh]] an de [[Piet Mondrian]]. Den [[M. C. Escher]] ass e bekannte Graphiker.
=== Architektur ===
Hollännesch Architekten hunn d'Architektur vum 20. Joerhonnert staark beaflosst. Et verdéngen an deem Zesummenhang ernimmt ze ginn: [[Hendrik Petrus Berlage]] d'Architekte vum [[De Stijl|De-Stijl]]-Grupp ([[Robert van't Hoff]], [[Jacobus Johannes Pieter Oud]], [[Gerrit Rietveld]]). De [[Johannes Duiker]] war e Vertrieder vum [[Neit Bauen|Neie Bauen]]. Déi sougenannt [[Amsterdamer Schoul (Architektur)|Amsterdamer Schoul]] ëm de [[Michel de Klerk]] huet eng wichteg Kontributioun am Hibléck op eng expressionistesch Architektur geleescht.
=== Wëssenschaft an Technologie ===
Aus Holland stamen: [[Erasmus vu Rotterdam]], [[Baruch Spinoza]], [[Christiaan Huygens]] an [[Antoni van Leeuwenhoek]]. De [[René Descartes]] huet laang an Holland gelieft an do e groussen Deel vu senge Schrëfte geschaf. Eng ganz Rei vu verfollegte Wëssenschaftler hu rezent an Holland Asyl fonnt an och nei Wierkungsméiglechkeeten.
Zu [[Noordwijk]] huet d'''[[European Space Agency]]'' hire Sëtz.
=== Literatur ===
Am „[[Gëllent Zäitalter (Holland)|Gëllenen Zeitalter]]“ (''Gouden Eeuw'') ass, nieft der Molerei och d'Literatur opgeblitt: als bekannt Vertrieder sollten de [[Joost van den Vondel]] a [[Pieter Corneliszoon Hooft]] ernimmt ginn.
Wärend der däitscher Besatzung (1940–1945) huet d'[[Anne Frank]] zu Amsterdam hiert weltbekannt [[Tagebuch der Anne Frank|Tagebuch]] geschriwwen.
Als déi dräi wichtegst Auteuren aus der 2. Hallschent vum [[20. Joerhonnert]] ginn den [[Harry Mulisch]] ("Die Entdeckung des Himmels", och verfilmt), de [[W. F. Hermans]] an de [[Gerard Reve]] ugekuckt.
=== Musek ===
Wann d'hollännesch klassesch Musek laang net de selwechten Niveau wéi an anere westlechen europäesche Länner erreecht huet, dann huet sech dach géint d'Enn vum [[19. Joerhonnert]] an Holland e méi staarke Professionalismus duerchgesat a vill Orchesteren a Museksensemble sinn entstanen.
Grouss hollännesch Komponisten aus der Zäit ëm 1800 ware beispillsweis deen an Däitschland gebuerene [[Johann Wilhelm Wilms]] an och de [[Carolus Antonius Fodor]], déi sech allen zwéin no der Wiener klassescher Musek orientéiert hunn. Am 19. Joerhonnert hat déi däitsch Romantik e groussen Afloss op déi hollännesch Musek. De [[Bernard Zweers]] huet als éischte versicht, enger spezifesch hollännescher Musek zum Duerchbroch ze verhëllefen. Anerer si sengem Beispill gefollegt, wéi de [[Julius Röntgen]] an den [[Alphons Diepenbrock]]. Wichteg [[Komponist]]en am 20. Joerhonnert sinn: [[Willem Pijper]], [[Mathijs Vermeulen]], [[Louis Andriessen]], [[Otto Ketting]], [[Ton de Leeuw]], [[Theo Loevendie]], [[Misha Mengelberg]], [[Tristan Keuris]] a [[Klaas de Vries]].
Den all Joer organiséierten [[North Sea Jazz Festival]] zu [[Den Haag]] gehéiert weltwäit zu de wichtegsten Jazz-Events.
== Geschicht ==
No der Opdeelung vum [[Frankeräich]] hunn déi "nidderech Länner" (niederen Lande) zum ostfränkesche Kinnekräich (Regnum Teutonicae) an duerno zum [[Hellegt Réimescht Räich|Hellege Réimesche Räich]] gehéiert. Ënner dem Keeser [[Karl V. (HRR)|Karl V.]], dee gläichzäiteg [[Spuenien|spuenesche]] Kinnek war, gouf d'Land a [[siwwenzéng Provënzen]] opgespléckt an huet och déi haiteg Belsch a Lëtzebuerg, mat Ausnam vum [[Fürstenbistum Léck]], an Deeler vun Nordfrankräich a Westdäitschland abegraff. De 15./16. Juli [[1572]] koumen d'Vertrieder vun de meeschte Stied vum haitegen Holland zu [[Dordrecht]] (am Gebai „Het Hof“) zesummen an hunn hir Onofhängegkeet vu Spuenien decidéiert. Si hunn de [[Wëllem vun Oranien]] zu hirem Spriecher gemaach. No der definitiver Onofhängegkeetserklärung vun de siwen nërdleche Provënzen (Allianz vun Utrecht) vum [[23. Januar]] [[1579]] am [[Achtzegjärege Krich]] géint de spueneschen Habsburger, deen duerno koum, gouf déi formell Onofhängegkeet vu [[Spuenien]] am [[Westfälesche Fridden|Fridde vu Münster]] de [[15. Mee]] 1648 bekräftegt. Deen Datum gëtt als Gebuertsstonn vun Holland vun haut betruecht.
Duerno huet Holland oder („de nederen duitsche landen”) sech als [[Republik vun de Siwe Vereenegte Provënzen]] zu enger vun de gréisste Séi- a Wirtschaftsmuechte vum [[17. Joerhonnert]] entwéckelt. An där Zäit goufe [[Kolonie]]n an Handelspaarten op der ganzer Welt opgeriicht. Bekannt ass d'Grënnung vun Nei Amsterdam (''Nieuw Amsterdam''), dat spéider an "[[New York City|New York]]" ëmgedeeft ginn ass. An Asien hunn d'Hollänner hiert Kolonialräich Nidderlännesch-Indien (''Nederlands-Indië'') dat haitegt [[Indonesien]], opgebaut, dat am Dezember 1949 onofhängeg ginn ass. Och am nordëstleche Südamerika ([[Surinam]]) an an der [[Karibik]] sinn [[Hollännesch Kolonien]]: [[Aruba]], [[Bonaire]], [[Curaçao]], [[Saba (Insel)|Saba]], [[Sint Eustatius]] a [[Saint-Martin (Insel)|Sint Maarten]] entstanen; déi Inselen, [[Aruba]] a d'[[Nidderlännesch Antillen]] (déi fënnef aner Inselen), bilden haut een autonomen Deel vun der hollännescher Monarchie. Dat ass de Grond, firwat dat hollännescht Kinnekräich ''(„Koninkrijk der Nederlanden“)'' offiziell aus dräi Deeler besteet: Holland, [[Aruba]] an d'[[Hollännesch Antillen]].
[[1796]] gouf mat franséischer Hëllef d'[[Batavesch Republik]] (benannt nom germanesche Stamm vun de [[Bataver]], deen dat Gebitt tëscht dem [[Rhäin]] an der [[Meuse (Floss)|Meuse]] fir d'éischt besidelt hat) gegrënnt. [[1806]] huet den [[Napoleon Bonaparte|Napoleon I.]] doraus d'[[Kinnekräich Holland]] gemaach, dat e sengem Brudder [[Louis Bonaparte|Louis]], uvertraut huet. Ënner dem Kinnek Louis sinn eng Partie wichteg Reformen oder Innovatiounen an Holland agefouert ginn. Wéinst ë. a. der Kontinentalblockad, déi vun den Hollänner nëmme schwéier bis widderwëlleg agehale gouf, gouf Holland 1810 an dat franséischt Keeserräich integréiert an deemno direkt vum Napoleon regéiert.
Nom Napoleon I. senger éischter Ofdankung 1814 koum et zu engem Iwwergangsregimm, an deem de Prënz [[Wëllem I. vun Holland (1772)|Wëllem vun Oranien-Nassau]] kloer seng Pretentiounen als zukünftegen Herrscher ausgedréckt huet. No der definitiver Nidderlag vum Napoléon I. an der [[Schluecht vu Waterloo]], huet de [[Wiener Kongress]] [[1815]] aus den hollänneschen a südnidderlänneschen oder [[Belsch (Semantik)|"belsche"]] Provënzen [[1815]] d'[[Vereenegt Kinnekräich vun den Nidderlanden|Kinnekräich vun de Vereenegten Nidderlanden]] gemaach. Domat sinn déi verschidden Deeler vun den ursprénglechen Nidderlanden am politesche Sënn (an der Haaptsaach déi fréier [[Siwwenzéng Provënzen]]) nees zesummekomm. Éischte Kinnek gouf de [[Wëllem I. vun Holland (1772)|Wëllem I.]] aus dem Haus [[Haus Oranien-Nassau|Oranien-Nassau]]. De Süde gouf no der [[Belsch Revolutioun|Belscher Revolutioun]] vun [[1830]] als [[Belsch|belscht Kinnekräich]] onofhängeg, eng Onofhängegkeet, déi allerdéngs eréischt [[1838]] vum Wëllem I. unerkannt an [[1839]] am [[Traité vu London (1839)|Traité vu London]] definitiv verankert gouf.
Den hollännesche Kinnek war gläichzäiteg, als Prënz vun Oranien-Nassau, Groussherzog vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], wou d'[[Lex Salica]] (no där keng weiblech Persoun op den Troun duerft kommen) gegollt huet. Wéi de [[Wëllem III. vun Holland|Wëllem III.]] bei sengem Doud [[1890]] nëmmen eng Duechter (d'Kinnigin [[Wilhelmina vun Holland|Wilhelmina]]) hannerlooss huet, ass de Lëtzebuerger Troun, nom [[Nassauer Familljepakt]], un déi aner Linn am [[Haus Nassau Weilburg|Haus Nassau]], um Wëllem säi [[Koseng]] [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Adolf vun Nassau]] iwwergaangen.
Am [[Éischte Weltkrich]] war Holland offiziell neutral. Seng Truppe blouwen awer bis zum Enn vum Krich mobiliséiert. Wéi dunn den Däitsche Keeser [[Wilhelm II. vun Daïtschland|Wilhelm II.]] huet missen ofdanken, ass en an Holland an den Exil gaangen. D'Hollänner hunn en och net ausgeliwwert, wéi verschidde Staaten (z. B. Frankräich) hie wéinst Krichsverbrieche vun der däitscher Soldateska wollte viru Geriicht stellen.
Och am [[Zweete Weltkrich]] huet d'hollännesch Regierung am Ufank probéiert, sech neutral ze verhalen. Den [[Adolf Hitler|Hitler]] ass awer an Holland agefall, fir Frankräich vum Norden aus z'iwwerfalen a sou d'[[Maginot-Linn]] z'ëmgoen. Nodeem d'hollännesch Arméi sech dräi Deeg laang gewiert hat, hunn déi däitsch Truppen de 14. Mee 1940 Holland gezwongen, opzeginn. Dat schrecklecht Bombardement vu [[Rotterdam]] an d'Drohung och grad sou mat dem zéi verdeedegten [[Utrecht]] ze verfueren, hat dofir den Ausschlag ginn. D'kinneklech Famill war an deem Moment schonn an England an den Exil gaangen. Vun do u blouf Holland vun der [[Wehrmacht]] besat. D'[[Nationaal-Socialistische Beweging]] (NSB) ënner dem [[Anton Adriaan Mussert]] huet mat den däitsche Besatzungstruppe kollaboréiert, huet awer kee signifikanten Aflooss erreecht, net bei der Bevëlkerung an och net bei de Besatzungsautoritéiten. Allerdéngs hate sech 60.000 Hollänner fräiwëlleg bei d'[[Waffen-SS]] gemellt, de stäerksten auslännesche Kontigent vun der Waffen-SS. No der däitscher Invasioun ass et mat der [[Juddeverfollgung]] lassgaangen. De [[Februarstreik]] 1941 géint d'Deportatioune gouf am Blutt ersoff. Vun den 160.000 Judden an Holland hunn der nëmmen 30.000 d'Enn vum Krich iwwerlieft. Symbol fir d'Juddeverfollgung ass de Fall vun der [[Anne Frank]].
Den 11. Januar 1942 huet Japan d'hollännescht Ostindien (haut [[Indonesien]]) iwwerfall. D'Hollänner hunn den 1. Mäerz 1942 kapituléiert.
De südlechen Deel vun Holland gouf an der zweeter Hallschent vun [[1944]] vun den Alliéierten Truppen op hirem Virmarsch befreit; den Norde vum Land awer eréischt géint d'Krichsenn. Direkt no senger Befreiung vun der japanescher Besatzung (17. August 1945) huet dat hollännescht Ostindie sech onofhängeg erkläert a sech den Numm [[Indonesien]] ginn. D'hollännesch Truppen hunn zwar probéiert, dat ze verhënneren, hunn awer schliisslech de 27. Dezember 1949, no haarde Kämpf, Indonesien och formal an d'Onofhängegkeet entlooss.
1952 huet Holland zesumme mat [[Frankräich]], [[Däitschland]], [[Italien]], der Belsch a Lëtzebuerg d'[[CECA|Europäesch Communautéit fir Kuel a Stol]] (an domat déi spéider [[Europäesch Unioun]]) gegrënnt. Et zielt och zu de Grënnungsmembere vun der [[NATO]].
Am [[Februar]] [[1953]] huet eng [[Stuermflut]] de Südweste vun Holland iwwerschwemmt, 1800 Leit sinn dobäi ëm d'Liewe komm. Holland ass och e Grënnungsmember vun der [[Benelux]]-Wirtschaftsunioun (zanter 1944 geplangt, den 3. Februar 1958 festgeluecht an den 1. November [[1960]] a Kraaft getrueden). 1980 ass d'[[Beatrix vun Holland|Beatrix]] Kinnigin ginn, nodeem hir Mamm [[Juliana vun Holland|Juliana]] mat 71 Joer ofgedankt huet. Den [[30. Abrëll]] [[2013]] huet d'Beatrix ofgedankt. Hiere Bouf [[Willem-Alexander vun Holland|Willem-Alexander]] gouf neie Kinnek.
D'Hollänner hu sech den 1. Juni 2005 mat enger grousser Majoritéit vun 61,6 % géint de [[Vertrag iwwer eng europäesch Verfassung fir Europa]] ausgesprach.
== Kuckt och ==
* [[Regioun Holland]]
* [[Benelux]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{nl}} [http://www.overheid.nl/ www.overheid.nl] Portal vum hollännesche Staat
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Provënzen an Holland}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Holland| ]]
fawbp1dhgw9hr7j1yzw9cau1cnvwy18
Schottland
0
13376
2690166
2689911
2026-08-07T20:29:43Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690166
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Scotland {{small|(Englesch / Scots)}}<br>Alba {{small|(Schottesch-Gällesch)}}
| Fändel = Flag of Scotland.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Schottland
| Wopen = Royal Arms of the Kingdom of Scotland.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Schottland
| National Devise =
| Kaart= Scotland in the UK and Europe.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]] ([[De jure / de facto|de facto]]), [[Schottesch-Gälesch]], [[Scots]]
| Haaptstad = [[Edinburgh]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Deel vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 78 772<ref>Quell: [http://www.scotland.org/about/fact-file/physical/index.html scotland.org] (Juni 2008)</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 64,3
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Pond Sterling]] (£, GBP)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.uk]]
| Telefonsprefix = +44
| Notizen =
| Extra Bild = Scotland topographic map-en.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Schottland''' ([[Englesch]] / [[Scots]]: ''Scotland'', [[Schottesch-Gälesch]]: ''Alba'') ass eent vun de véier Länner vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich vu Groussbritannien an Nordirland]]. Schottland zitt sech iwwer de ganzen nërdlechen Drëttel vun der [[Groussbritannien (Insel)|Insel Groussbritannien]] a grenzt am Süden un [[England]].
== Geographie ==
[[Fichier:BenNevis2005.jpg|thumb|left|200px|De [[Ben Nevis]]]]
Schottland gëtt an dräi geographesch Regiounen agedeelt. Et sinn dat vun Norden no Süden: d'[[Highlands]], de [[Central Belt]] an d'[[Southern Uplands]].
De Central Belt an d'Southern Uplands ginn dacks ënner dem Begrëff [[Lowlands]] zesummegegraff. ''Lowlands'' ass keng strikt topographesch Kategorie, mä éischter en historesch-kulturellen Terme mat deem gemenkerhand alles gemengt gëtt wat net zu den Highlands gehéiert. Déi südlech geleeën, méi liicht zougänglech ''Lowlands'' hu vis-à-vis vum traditionelle gäleschen Héichland méi en [[England|englesche]] Cachet. Dat erkläert och munnech kulturell Ënnerscheeder tëscht den zwou schottesche Regiounen.<ref>Op [[Schottesch-Gälesch]] heeschen d'Lowlands ''a' Ghalldachd'' wat een op Lëtzebuergesch mat "net-gälesch Regioun" iwwersetze kann. Dat wat zum Lowland gerechent gëtt oder och net, variéiert jee no Kontext.</ref>
Mat sengen 1.344 Meter ass de [[Ben Nevis]] bei [[Fort William (Schottland)|Fort William]] net nëmmen den héchste Bierg vu Schottland, mä och vun de [[Brittesch Inselen|britteschen Inselen]] iwwerhaapt. Hie gehéiert zu de sougenannte [[Munro (Bierg)|Munrobierger]].
Zu Schottland gehéieren och ronn 800 Inselen (130 dovu si bewunnt).
Déi gréisst Inselgruppe sinn d'[[Bannenzeg Hebriden|bannenzeg]] an d'[[bausseg Hebriden]] nordwestlech vun der schottescher Küst an d'[[Orkney]]inselen am Norden. Nordëstlech vun Orkney an nëmmen 280 km vun de [[Faröer]] ewech, leien d'[[Shetlandinseln]], den nërdlechsten Deel vum Vereenegte Kinnekräich.
== Bevëlkerung ==
D'[[Schotten|Schotte]] stamen, ethnesch gesinn, vun den [[Angelsachsen]], [[Kelten]] a [[Skandinavien|Skandinavier]] of. Déi meescht schwätzen [[Englesch]] oder ''Lowland''. Eng Minoritéit, haaptsächlech op de westlechen Inselen zu Irland zou, schwätzt nach [[Schottesch-Gälesch|schottesch Gälesch]]. Virun der Vereenegung mat England am Joer [[1707]] gouf Lowland [[Scots]] um Gericht an am schottesche Parlament geschwat.
Gutt zwee Drëttel vun de Schotte wunnen am [[Central Belt]], d'Géigend tëscht de Groussstied [[Edinburgh]] a [[Glasgow]].
== Schottesch Kierch ==
Vgl. [[John Knox]]!
== Ekonomie ==
=== Wärung ===
A Schottland gëllt d'brittescht [[Pond Sterling|Pond]]. D<nowiki>'</nowiki>''Bank of Scotland'', d<nowiki>'</nowiki>''Royal Bank of Scotland'', béid zu Edinburgh, an d'''Clydesdale Bank'' zu Glasgow, ginn eege schottesch Schäiner eraus. Et gëtt Schwieregkeeten, fir déi 1-Pond-Schäiner an England lass ze ginn, well et do keng 1-Pond-Schäiner gëtt.
== Kuckt och ==
* [[Schottescht Parlament]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.scotland.org/ scotland.org] Offiziell Portalsäit vu Schottland
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080516045815/http://www.scotland.gov.uk/ scotland.gov.uk] Offiziell Websäit vun der schottescher Regierung
* {{en}} [http://www.scottish.parliament.uk/ scottish.parliament.uk] Offiziell Websäit vum schottesche Parlament
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Schottland| ]]
anlok5xxgr1xk02u6muvjkkzk0lm125
Algerien
0
14133
2689987
2689841
2026-08-07T20:24:14Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689987
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoALG}}
{{Infobox Land
| Numm = الجمهورية الجَزائرية الديموقراطية الشعبية<br>al-Ğumhūriyya al-Ğazā'iriyya<br>ad-Dīmūqrātiyya aš-Ša'biyya<br>Demokratesch Volleksrepublik Algerien
| Fändel = Flag of Algeria.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Algerien
| Wopen = Emblem of Algeria.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Algerien
| National Devise =
| Kaart = Location Algeria AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Alger]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2.381.741
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch=
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Währung =
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.dz]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Algeria Map.jpg|thumb|300px|Kart vun Algerien]]
'''Algerien''' (''[[Arabesch Sprooch|arabesch]]:'' '''الجزائر al-Ğazā'ir''') ass e
[[Staat]] am Nordweste vun [[Afrika]]. Dëst Land, dat zum [[Maghreb]] gerechent gëtt, grenzt un d'[[Mëttelmier]], [[Marokko]], [[Westsahara]], [[Mauretanien]], [[Mali]], [[Niger]], [[Libyen]] an [[Tunesien]].
== Geschicht ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Politik ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Bevëlkerung ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Ekonomie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Politik ==
Algerien ass [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Member vun de Vereenten Natiounen]]
== Kultur ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Infrastruktur ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Algeria|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Navigatioun OPEC}}
[[Kategorie:Algerien| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
qk9mgrxbpvfe9k6wmwsk0mvsruigwrr
Finnland
0
14330
2690047
2689709
2026-08-07T20:26:37Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690047
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Suomen Tasavalta (Finnesch)<br>Republiken Finland (Schweedesch)
| Fändel = Flag of Finland.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Finnland
| Wopen = Coat of arms of Finland.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Finnland
| National Devise =
| Kaart= EU-Finland.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Finnesch]], [[Schweedesch]]
| Haaptstad = [[Helsinki]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 338.478,34
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 9,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 17
| Onofhängegkeet = vu [[Russland]]<br>deklaréiert de [[6. Dezember]] [[1917]], unerkannt de [[4. Januar]] [[1918]]
| Nationalfeierdag = [[6. Dezember]]
| Nationalhymn = [[Maamme – Vårt land]]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.fi]]
| Telefonsprefix = +358
| Notizen =
| Extra Bild = Finland-CIA_WFB_Map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Finnland''' ([[Finnesch|fi]].: ''Suomi'', [[Schweedesch|sv]].: ''Finland'') ass eng [[Republik]] an [[Europa (Kontinent)|Nordeuropa]]. Finnland grenzt u [[Schweden]], [[Norwegen]], [[Russland]] an d'[[Ostmier]]. D'[[Åland]] Inselen, déi südwestlech vun der Küst leien, sinn zwar ënner finnescher Souveränitéit wat d'Aussen- a Sécherheetspolitik ubelaangt, soss awer autonom.
D'Haaptstad vu Finnland ass [[Helsinki]].
== Geographie ==
Finnland gëtt och nach heiansdo d'Land vun den dausend Séie genannt, ma dat ass am Fong nach ferm ënnerdriwwen: et sinn der genee 187.888. Nieft de Séie sinn et déi 179.584 Inselen an déi wäitleefeg Bëscher, déi dräivéierel vum Land bedecken, déi der finnescher Landschaft hire Stempel opdrécken.
Topographesch gesinn ass d'Land am Süden éischter flaach, Richtung Norde gëtt et dann awer ëmmer méi koppeg an den héchste Bierg, den [[Haltitunturi]], ganz uewen am Nordweste vu Finnland, bréngt et op eng Spëtzt vun 1.328 Meter.
Finnland läit tëscht dem 60. a 70. [[Geographesch Breet|Breedegrad]], mä well d'Klima vum Ostmier a vum [[Golfstroum]] beaflosst gëtt, leien d'Temperaturen am Schnëtt ëm déi 5-10 °C méi héich wéi an aner Gebidder déi op der selwechter Héicht leien. D'Land huet kal Wanteren a waarm Summeren. Op waarme Summerdeeg kann den Thermometer a Südfinnland bis op 30 °C klammen. An de Wanterméint sinn dogéint –20 °C och näischt Aussergewéinleches.
Nërdlech vum [[Polarkrees]] geet d'Sonn an där Zäit wärend ronn 51 Deeg net op. D'Géigestéck vun der finnescher [[Polarnuecht]] (finn.: ''Kaamos'') ass d'[[Mëtternuechtssonn]] am Summer, wou et dann och 73 Deeg an engem Stéck hell ass.
== Bevëlkerung ==
Finnland ass vun der Fläch hier dat fënneftgréisst Land an Europa, huet awer mat nëmme 17 Awunner pro Quadratkilometer gläichzäiteg och eng vun de klengste Bevëlkerungsdensitéiten um Kontinent. D'Majoritéit vun de Finnen (65 %) liewen a Stied, a well déi meescht dovun am Süde vum Land leien, ass och do d'Bevëlkerungskonzentratioun bei wäitem am héchsten. Ongeféier 40 % vun der Bevëlkerung liewen an der [[Provënz Südfinnland]], mat 62,6 Awunner op de Quadratkilometer. Eleng an der Regioun [[Uusimaa]], Helsinki an absënns d'Nopeschstied [[Espoo]] a [[Vantaa]], liewen ongeféier 1,638 Millioune Leit.
=== Sproochen ===
Finnland huet zwou offiziell Sproochen, [[Finnesch]] a [[Schweedesch]]. Finnesch gehéiert zu der [[finno-ugrescher]] Sproochefamill an ass d'Mammesprooch vun ongeféier 88,7 % vun der Bevëlkerung. Schweedesch hu 5,3 % vun de Finnen als éischt Sprooch. Well déi jeeweils aner Sprooch als Flichtfach an der Schoul geléiert gi muss, sinn déi meescht Finnen zweesproocheg.
Den offizielle Status vum Schweedeschen erkläert sech duerch d'Geschicht vum Land. Zanter dem Ufank vum [[13. Joerhonnert]] bis [[1809]] war Finnland en Deel vum schweedesche Kinnekräich.
Op kommunalem Plang ass d'administrativ Zweesproochegkeet quotéiert d. h. wann op d'mannst 10 % vun der Populatioun d'Minoritéitesprooch schwätzen (meeschtens Schweedesch), da gëtt dës automatesch och zur zweeter Verwaltungssprooch.
Keng Reegel ouni Ausnamen: Zu [[Turku]], der aler Haaptstad aus schweedeschen Zäiten, huet Schweedesch den offizielle Staus aus historesche Grënn bäibehalen, obschonn et hei vu manner wéi 10 % vun de Leit geschwat gëtt.
Op der autonomer Inselgrupp [[Åland]] ass Finnesch nëmme Walfach an d'Schüler mussen et, wa se net wëllen, och net léieren. Eenzeg Administratiounssprooch vun Åland ass Schweedesch.
[[Samesch]] ass och als offiziell Minoritéitesprooch unerkannt an ass an deenen traditionell samesch dominéierte Regiounen a Gemengen an der Verwaltung am Gebrauch.
=== Reliounen ===
[[1923]] gouf a Finnland d'Reliounsfräiheet agefouert. 60 % vun de Finne sinn an der [[Evangeelesch Kierch|evangeelesch-lutherescher Kierch]], 1,1 % an der [[Orthodox Kierch|orthodoxer]] an 2 % gehéieren anere Glawensrichtungen un. Béid chrëschtlech Konfessioune ginn iwwer Kierchesteiere finanzéiert.
== Geschicht ==
Déi eelst mënschlech Spueren um Territoire vum haitege Finnland loosse sech bis an d'[[Steenzäit]] zeréckdatéieren a sinn eng ronn 8500 Joer al.
Nach ëm 100 v. Chr. beschreift de [[Réimescht Räich|réimeschen]] Historiker [[Tacitus]] ''d'Fenni'' als Vollek ouni Waffen, Päerd an Heem, déi um Buedem schlofen, net méi wéi e Fell um Läif hunn an nawell zefridden a glécklech mat hirem haarde Liewe sinn.
Tatsächlech war d'Gebitt vum haitege Finnland bis an d'[[12. Joerhonnert]] politesch relativ onbedeitend. [[1154]] gëtt West- a Südfinnland dunn ënner dem Kinnek [[Erik IX.]] en Deel vu Schweden a sollt et déi nächst 700 Joer och bleiwen. Den ëstlechen Deel fält dogéint un dat russescht [[Novgorod]].
Ënner dem schweedesche Kinnekshaus fënnt Westfinnland Uschloss un de westeuropäesche Kulturkrees a gëtt missionéiert. Schweedesch gëtt d'Administratiounssprooch an entwéckelt sech zu der Sprooch vun der Elitt. Anescht wéi deen iwwer Joerhonnerte russesch-byzantinesch gepräägten ëstlechen Deel vu Finnland gouf an der schweedescher Provënz och ni de [[Feudalsystem]] agefouert.
Am 16. Jh. ass Finnland, besonnesch ënner dem Afloss vum Humanist an Theolog [[Mikael Agricola]], zur Reformatioun iwwergetrueden.
[[1808]] gëtt Finnland vum [[Alexander I.]] vu Russland eruewert, deen et zu engem hallef autonome [[Groussherzogtum]] ënner russescher Kontroll mécht. [[Groussherzog]] ass den [[Zar]], representéiert duerch e Generalgouverneur. Finnland bleift bis zu der [[Russesch Revolutioun|russescher Revolutioun]] [[1917]] en Deel vum russesche Räich. An där Zäit entwéckelt sech d'finnesch national Beweegung. A patriotescher Atmosphär gëtt [[1835]] den Nationaleepos ''Kalevala'' niddergeschriwwen an d'[[Finnesch]] gëtt [[1892]] dem schweedesche juristesch gläichgestallt.
[[Fichier:Turku castle.jpg|thumb|left|250px|D'Buerg vun Turku war am Mëttelalter de politeschen Zentrum vu Finnland]]
Kuerz no der bolschewistescher Revolutioun a Russland, de [[6. Dezember]] [[1917]], deklaréiert Finnland sech onofhängeg. D'Onofhängegkeet gëtt zwar relativ séier vun de Bolschewisten unerkannt, mä Kricher a Russland an a Finnland maachen d'Saach méi komplizéiert.
Zum enge brécht [[1918]] e kuerze, mä battere Biergerkrich tëscht deene vun [[Däitschland]] ënnerstëtzen „Wäissen“ (Unhänger vum deemolege Gouvernement; d'konservativ riets Elitt an d'Baueren) an hirem politesche Géigepol, de radikale „Rouden“ (Unhänger vun de sozialistesche Lénksparteien – Leit ouni Grond a Buedem an d'Aarbechter) a Finnland aus. Zum anere gëtt déi oppe Fro ëm d'finnesch-russesch Grenz duerch d'russesch Revolutioun an d'Längt gezunn. E Kompromëss tëscht Finnland a Russland gëtt eréischt [[1920]] am ''Accord vun Tartu'' fonnt.
D'Relatiounen tëscht der nach jonker Republik Finnland an der [[Sowjetunioun]] hu sech an den 1930er-Jore relativ stabiliséiert. Wéi d'Sowjets sech dunn awer [[1939]] drop behaapt hunn, datt si e Recht drop hätte grouss Deeler vum finneschen Territoire zeréckzekréien, koum et zum Eclat. De sougenannten éischte [[Wanterkrich]] tëscht Finnland an der Sowjetunioun ass ausgebrach, huet awer nëmmen ee Joer gedauert (bis [[1940]]). De Konflikt gouf awer net geléist a fënnt tëscht [[1941]] an [[1944]] seng Fortsetzung am Zweete Wanterkrich ([[Fortsetzungskrich]]). Dat deemools mat [[Nationalsozialismus|Nazi]]-[[Däitschland]] alliéiert Finnland gëtt zwar net ageholl, muss awer als Konsequenz vum verluerene Krich en Deel vu sengem Gebitt nees un d'Sowjetunioun oftrieden.
Nom [[Zweete Weltkrich]] féiert Finnland offiziell d'Neutralitéit an a beweegt sech bis zum Fall vun der Sowjetunioun aussepolitesch an der Grozon tëscht West an Ost.
[[1955]] gëtt Finnland Member vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] an dem [[Nordesche Rot]]. [[1995]] trëtt d'Land der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] bäi.
De [[4. Abrëll]] [[2023]] gouf Finnland den 31. [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]]-Member.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2048411.html|Titel=Um Dënschdeg: Finnland ass offiziell Member vun der NATO|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Politik ==
[[Fichier:Stairs of Finnish Parliament.jpg|thumb|300px|D'finnescht Parlament ''[[Eduskunta]]'']]
Finnland ass eng parlamentaresch Demokratie nom presidiale Prinzip. De President, respektiv d'Presidentin vun der Republik huet historesch eng zentral Roll an der finnescher Politik gespillt. Bis zu der Verfassungsännerung am Joer [[2000]] hat de President d'Méiglechkeet d'Parlament opzeléisen, e Vetorecht op all Gesetz an huet de Premierminister ernannt. Dës relativ dominant Positioun gouf gläichzäiteg mat der Wal vum [[Tarja Halonen]] (Februar 2000) staark zeréckgestallt, soudatt de President haut éischter eng méi representativ Funktioun huet. D'Presidentschaftswale sinn all sechs Joer. Den aktuelle President ass de(n) {{wikidata|property|linked|P35}}<ref name=":0">Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>.
D'legislativ Autoritéit am Staat huet d'Parlament (''[[Eduskunta]]'' op Finnesch, ''Riksdag'' op Schweedesch). D'Parlament huet eng Kummer, 200 Deputéiert a gëtt all véier Joer nei gewielt. D'Regierung (fi. ''valtioneuvosto'') gëtt aktuell vum Premierminister {{wikidata|property|linked|P6}} geleet<ref name=":0" />.
Finnland war zanter dem [[Zweete Weltkrich]] aussepolitesch neutral, huet awer am Juni [[2022]] zesumme mat [[Schweden|Schwede]] gefrot fir Member an der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]] ze ginn. De [[4. Abrëll]] [[2023]] gouf Finnland den 31. NATO-Member, nodeems et iwwer 9 Méint haaptsächlech vun der [[Tierkei]] blockéiert gouf.
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
=== Historesch Regiounen ===
Déi néng '''historesch Regioune''' vu Finnland (och nach ''historesch Landschaften'', fi. ''historialliset maakunnat'', sv. ''historiska landskap'') bezéie sech op déi [[Historesch Regioune vu Schweden|historesch]] [[Historesch Regioune vu Schweden|Regioune vu Schweden]] (sv''. landskap''), déi haut en Deel vum onofhängege Finnland sinn. Se ware bis 1634 administrativ Eenheete vum Kinnekräich Schweden. Well Finnland zu där Zäit keen onofhängege Staat war, ass den Ausdrock „historesch Regioune vu Finnland“ ierféierend.
Och wa s'um Niveau vun der Administratioun keng Roll méi spillen, se präge bis haut awer nach d'Identitéit, de [[Folklor]], d'[[Dialekt|Dialekter]], d'[[Heraldik]], asw. vu ville Regiounen.
{{Méi Info 1|Historesch Regioune vu Finnland}}
=== Provënzen ===
Déi historesch Regioune si 1634 als administrativ Entitéiten ofgeschaaft a mat '''Provënzen''' (fi. ''läänit'', sv. ''län'') ersat ginn.
D'Provënze goufen e puermol nei organiséiert, awer hir weesentlech Charakteristike blouwe bestoen. An der [[Nokrichszäit]] gouf et ufanks zéng Provënzen, a vun 1960 un der zwielef. No enger Rëtsch Reformen ass d'Zuel vun de Provënzen am Joer 1997 op sechs zeréckgaangen. Op den 1. Januar 2010 si se schliisslech komplett ofgeschaaft a mat enger neier regionaler administrativer Struktur ersat ginn.
{{Méi Info 1|Provënz (Finnland)}}
=== Aktuell Andeelung ===
Finnland ass an zwee Gebidder agedeelt: engersäits Festland-Finnland mat 19 '''Regiounen''' (fi. ''maakunta'', sv. ''landskap'') an anersäits d'autonom Insel Åland.
{{Méi Info 2|Regioun (Finnland)|Åland}}
D'Regioune sinn hirersäits a 70 '''Sub-Regiounen''' (fi. ''seutukunta'', sv. ''ekonomisk region'') agedeelt, enger Gruppéierung vu verschiddenen Nopeschgemengen, déi zu der selwechter Regioun gehéieren. Um Festland gëtt et 67 Sub-Regiounen an op Åland der dräi.
Den ënneschten Niveau vun der administrativer Andeelung bilden déi 308 '''Gemengen''' (fi. ''kunta'', sv. ''kommun'')<sup>(Stand: 2026)</sup><ref>{{Citation|URL=https://stat.fi/en/luokitukset/kunta/kunta_1_20260101|Titel=Municipalities 2026 {{!}} Statistics Finland|Gekuckt=2026-04-20|Auteur=Statistics Finland|Datum=2026-01-01|Wierk=stat.fi|Sprooch=en}}</ref>.
{{Méi Info 2|Sub-Regioun (Finnland)|Gemeng (Finnland)}}
== Kultur ==
=== Design an Architektur ===
Finnland huet eng Rëtsch aflossräich Architekten an Designer eropbruecht. Zu deene renomméiertste gehéieren den [[Arichitektur|Architekt]] [[Eliel Saarinen]] ([[Jugendstil]]) an den [[Design]]er/[[Arichitektur|Architekt]] [[Alvar Aalto]] ([[Funktionalismus (Design)|Funktionalismus]]).
=== Film ===
D'Gebridder [[Mika Kaurismäki]] an [[Aki Kaurismäki]] hunn alle béid internationale Succès als [[Regisseur]].
=== Literatur ===
D'Literatursprooch vu Finnland geet op den Humanist an Theolog [[Mikael Agricola]] (16. Jh.) zeréck. Den Nationaleepos [[Kalevala]], deen [[1835]] vum [[Elias Lönnrot]] zesummegestallt a publizéiert gouf, war vu fundamentaler politescher a kultureller Bedeitung fir Finnland. Als Papp vun der moderner finnescher Literatur gëllt den [[Aleksis Kivi]] ([[1834]]-[[1872]]).
Den [[1954]] vum [[Väinö Linna]] verëffentlechten Antikrichsroman ''Tuntematon sotilas'' ("Den onbekannten Zaldot"), ass nieft der [[Bibel]] dat meeschtverkaaft Buch a Finnland. De [[Frans Eemil Sillanpää]] krut [[1939]] de [[Literaturnobelpräis]].
Wichteg Auteuren am Ufank vum 21. Joerhonnert sinn den [[Arto Paasilinna]] an d'[[Sofi Oksanen]].
[[Fichier:Jean Sibelius 1939.jpg|thumb|De Komponist [[Jean Sibelius]] ([[1865]]–[[1957]])]]
=== Musek ===
E weltwäit renomméierte finnesche Komponist ass de [[Jean Sibelius]] ([[1865]]-[[1957]]). Finnland ass och bekannt fir seng Danzmusek, de [[Finneschen Tango]], d'[[Humppa]] an d'[[Jenkka]].
Bekannt Pop/Rock Gruppe sinn z. B. [[The Rasmus]], [[Sunrise Avenue]] oder Negative. Finnland ass och fir seng [[Metal]]gruppe bekannt wéi [[HIM]], [[The 69 Eyes]], [[Nightwish]], [[Children of Bodom]] an och [[Lordi]] (Gewënner vum [[Eurovision Song Contest 2006]]). Op der Säit [http://www.metalfromfinland.com/] fënnt ee weider finnesch Banden aus dem Metalgenre.
=== Sport ===
De finneschen Nationalsport ass de [[Pesäpallo]]. Dat bausst de Landesgrenze relativ onbekannt Spill ass eng Zort finnesche [[Baseball]] a gouf [[1922]] vum [[Lauri Pihkala]] agefouert. Beléift sinn och déi klassesch Wantersportaarten, woubäi den [[Äishockey]] besonnesch populär ass.
Zanter dem Succès vum zweemolege Weltmeeschter [[Mika Häkkinen]] gehéiert och d'[[Formel 1]], nieft dem traditionelle populäre [[Rallye]], zu de Favoritte beim, bei de Finnen allgemeng beléifte, [[Motorsport]].
[[1952]] waren zu [[Helsinki]] d'[[Olympesch Summerspiller]] bei deenen de Lëtzebuerger [[Josy Barthel]] d'Goldmedail am [[1.500-Meter-Laf]] gewonnen huet.
== Ekonomie ==
Finnland ass haut eng héich entwéckelt [[Industriegesellschaft]]. Nieft der traditionell staarker [[Holz (Material)|Holz]]- a [[Pabeier]]sindustrie huet sech d'[[Telekommunikatioun]] zanter den [[1990]]er-Joren – virun allem wéinst dem weltwäite Succès vun [[Nokia]] – als zentral Wirtschaftsbranche etabléiere kënnen. Finnland ass eent vun deene wéinege Länner an Europa, déi méi Daten- a Kommunikatiounstechnologien exportéiere wéi importéieren.
Och de [[Maschinnebau]] spillt eng wichteg Roll. ''Valmet'' a ''Sisu'' si grouss finnesch [[Firma]]en déi sech op d'Produktioun vu Camionen an Traktere spezialiséiert hunn.
De [[Betribssystem]] [[Linux]] gouf vum Finn [[Linus Torvalds]] erfonnt.
[[Fichier:Syväri1.jpg|thumb|Finnesch Séielandschaft Syväri]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20051125162238/http://valtioneuvosto.fi/vn/liston/base.lsp?k=en Finnesche Gouvernement]
* [http://www.virtual.finland.fi/ Virtual Finland] (Offiziell Websäit)
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Finnland| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
hz4cs6sq9pjm80qw6hmkrjcyyxp368i
Argentinien
0
14539
2689993
2689344
2026-08-07T20:24:38Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689993
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoARG}}
{{Infobox Land
| Numm = República Argentina
| Fändel = Flag of Argentina.svg
| Fändel Bildbreet= 130px
| Fändel Artikel = Fändel vun Argentinien
| Wopen = Coat_of_arms_of_Argentina.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun Argentinien
| National Devise = En Unión y Libertad<br>(''An Eenegkeet a Fräiheet'')
| Kaart= Argentina in its region (de-facto).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Buenos Aires]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Federal [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2 780 403
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 16,9
| Onofhängegkeet = vu [[Spuenien]], den<br>[[9. Juli]] [[1816]]
| Nationalfeierdag = [[25. Mee]]
| Nationalhymn = [[Himno Nacional Argentino]]<br>([http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/5/54/ArgentinaX.ogg Lauschteren])
| Wärung = [[Argentinesche Peso]] (ARS)
| Zäitzon = -3
| Internet TLD = [[.ar]]
| Telefonsprefix = +54
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Argentinien''' ([[Spuenesch|sp]].: ''República Argentina'') ass e [[Staat]] am Süde vu [[Südamerika]].
Argentinie grenzt am Norden u [[Bolivien]] a [[Paraguay]], am Osten un [[Uruguay]] a [[Brasilien]] an am Westen un [[Chile]]. Am Südoste mécht den [[Atlanteschen Ozean]] eng natierlech Grenz. Argentinien ass vun der Fläch hier, no Brasilien, den zweetgréisste Staat um südamerikanesche [[Kontinent]].
D'Haaptstad an an engems gréisst Stad ass [[Buenos Aires]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Argentina|Argentinien}}
* {{es}} {{en}} [http://www.argentina.gov.ar/ argentina.gov.ar] Offiziellt nationaalt Portal
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070416201620/http://www.turismo.gov.ar/eng/menu.htm Tourismus-Portal]
[[Fichier:ViñedoCafayate.jpg|thumb|left|250px|Salta]]
{{Navigatioun CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Argentinien| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
q66da0cje3uyo06dgbu43pdmvdyg7ds
Ungarn
0
14582
2690211
2689829
2026-08-07T20:31:00Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690211
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoHU}}
{{Infobox Land
| Numm = Magyar Köztársaság
| Fändel = Flag of Hungary.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Ungarn
| Wopen = Coat of arms of Hungary.png
| Wope Breet = 60px
| Wopen Artikel = Wope vun Ungarn
| National Devise =
| Kaart= EU-Hungary.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Ungaresch]]
| Haaptstad = [[Budapest]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresche Regierungssystem|Parlamentaresch]] [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 93 036
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 108
| Onofhängegkeet = [[31. Oktober]] [[1918]]
| Nationalfeierdag = [[21. Juli]]
| Nationalhymn = [[Himnusz]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/6/66/HungaryX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Forint]] (HUF)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.hu]]
| Telefonsprefix = +36
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Ungarn''' ([[ungaresch]]: ''Magyarország'') ass eng [[Republik]] am Südoste vu [[Mëtteleuropa]]. D'Land grenzt am Norden un d'[[Slowakei]], am Nordosten un d'[[Ukrain]], am Osten u [[Rumänien]] an am Süden u [[Serbien]], [[Kroatien]] a [[Slowenien]]. Am Westen ass [[Éisträich]] den Noper. Ungarn ass Member vun der [[OECD]], der [[NATO]] an der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].
D'[[Haaptstad]] an anengems och déi gréisst Stad vum Land ass [[Budapest]].
== Geographie ==
D'[[Puszta]], eng typesch ungaresch Steppelandschaft, hëlt e groussen Deel vum Land an.
Den héchste [[Bierg]] ass de Kékes (1014 m).
Grouss [[Floss|Flëss]] an Ungarn sinn d'[[Donau]], d'[[Tisza]], d'[[Drava]], d'[[Mura]], d'[[Zala]], a d'[[Kőrös]].
Déi greisste [[Séi]]e sinn de [[Balaton]], de [[Fertő tó]] an de [[Velencei tó]].
== Sprooch ==
[[Ungaresch]] ass eng [[Finno-ugresch Sproochen|Finno-Ugresch Sprooch]] an domat eng vun de wéinege Sproochen an [[Europa (Kontinent)|Europa]] déi keng [[Indoeuropäesch Sproochen|indoeuropäesch]] Wuerzelen huet. Dofir ass se dann och fir Mammesproochler aus dem indoeuropäesche Raum relativ schwéier ze léieren.
Ungaresch gläicht dem [[Finnesch]]en an [[Estesch]]en, allebéid finno-ugresch Sproochen, just e bëssen um Niveau vun der Grammaire.
== Kuckt och ==
* [[Ungaresche Volleksopstand]] 1956
* [[Mihály Munkácsy]] (1844-1900). Ungaresche Moler, deen eng Zäit zu [[Schlass Kolpech|Kolpech]] gewunnt huet.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{de}} {{en}}[http://www.magyarorszag.hu/ www.magyarorszag.hu] Ungarn-Portal
* {{en}} [http://www.parlament.hu/ Site vum ungaresche Parlament]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Ungarn| ]]
0ilsd53ww43w0a91suaig147y6ntt23
Japan
0
14586
2690080
2689734
2026-08-07T20:27:26Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690080
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm =日本国<br>Nihon-koku/Nippon-koku
| Fändel = Flag of Japan.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Japan
| Wopen = Imperial Seal of Japan.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vu Japan
| National Devise =
| Kaart = Japan in Asia (de-facto).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Japanesch]]
| Haaptstad = [[Tokio]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 377.873<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen] (2004)</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,8
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 338
| Onofhängegkeet = [[3. Mee]] [[1947]]<br>(haiteg [[Constitutioun]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Kimi Ga Yo]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/f/f8/JapanX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Yen]]
| Zäitzon = +9
| Internet TLD = [[.jp]]
| Telefonsprefix = +81
| Notizen =
| Extra Bild = Japan Kaart cia.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Japan''', op [[Japanesch]] 日本 ''nihon'' oder ''nippon'' „Urspronk/Wuerzel vun der Sonn”, ass en [[Asien|ostasiateschen]] [[Inselstaat]], deen op 6852 Insele verdeelt am [[Pazifeschen Ozean]] läit. Zum Westen hi fënnt een [[Demokratesch Volleksrepublik Korea|Nord-]] a [[Republik Korea|Südkorea]], zum Norden hi [[Russland]] an zum Südwesten hi [[Volleksrepublik China|China]] an [[Taiwan]].
Japan ass als [[G7]]-Land eng vun de féierenden Industrienatioune vun der Welt.
== Geschicht ==
[[Fichier:Emperor Jimmu.jpg|thumb|left|200px|Den [[Tennō]] [[Jimmu]], mythesche Grënner vum Keeserräich Japan]]
Der Seechen no gouf Japan am [[7. Joerhonnert v. Chr.]] vum [[Tennō]] (''jap. Keeser'') [[Jimmu]] gegrënnt. Schonn am [[5. Joerhonnert|5.]] a [[6. Joerhonnert]] hate sech d'chineesesch Schreifweis an de [[Buddhismus]] etabléiere kënnen, éischt Zeeche fir de staarken Afloss dee China op d'japanesch Kultur sollt hunn.
Bedeitung a Roll vum Keeser hunn am Laf vun der Geschicht staark variéiert. Bis an d'[[8. Joerhonnert]] war den Tennō déi héchst Autoritéit am Räich, an der Zäit duerno war seng Muecht éischter begrenzt an dacks nëmme vu symboleschem Wäert. D'Soen hat vereenzelt d'Noblesse aus dem Entourage vum Haff, meeschtens awer waren et d'[[Shōgun]] déi d'Land ënner Kontroll haten. Japan war [[De jure / de facto|de facto]] fir Joerhonnerten ënner der Herrschaft vu verschiddene Shogunaten (Militärdynastien) déi - mat relativ kuerzen Ënnerbriechungen - vum [[12. Joerhonnert|12.]] bis an d'éischt Hallschent vum [[19. Joerhonnert]] un der Muecht waren.
Am [[16. Joerhonnert]] hunn Handelsleit a [[Chrëschtentum|chrëschtlech]] Missionnairen aus [[Portugal]], [[Spuenien]], [[Holland]] an [[England]] Japan fir sech entdeckt. Den [[Europa (Kontinent)|europäeschen]] Interessi um Land huet d'Shogunat zwar skeptesch gemaach, gouf awer ufanks toleréiert. Nodeem d'Aktivitéite vun de kathoulesche Missionnairen awer weider zougeholl hunn, gouf d'Chrëschtentum [[1636]] verbueden. Virun allem d'Verbreedung vum Katholizismus war an den Ae vun de Shogun en éischte Schrëtt a Richtung Kolonialiséierung vu Japan duerch d'Iberer. Zu gudder Lescht gouf jiddwer Kontakt mat Europäer verbueden. Eenzeg Ausnam: protestantesch Hollänner hunn däerfe kontrolléierten Handel bedreiwen, dat awer och just op der Insel [[Dejima]] bei [[Nagasaki]].
[[Fichier:Tokugawa Ieyasu2.JPG|thumb|200px|left|Tokugawa Ieyasu]]
Déi sougenannt [[Edo-Period]] ([[1603]]-[[1868]]), an där d'Shogunat vun der [[Tokugawa]]-Famill un der Muecht war, war d'Zäit vun internationaler Isolatioun, mä anengems och déi längst Friddensperiod vun der [[Neizäit]].
Et sollten 251 Joer vergoe bis datt d'Japaner [[1854]] - ënner Drock vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|Amerikaner]] - nees wëlles waren d'Relatioune mam Westen erëm opzehuelen an der Isolatiounspolitik en Enn ze maachen.
De Kontakt mat den Europäer an den Amerikaner léist bannent kierzter Zäit eng ganz Rëtsch vun Evenementer aus, déi déi traditionell politesch Kultur a gesellschaftlech Verhältnesser an e Koup trëlle loossen. De politeschen Ëmbroch kënnt [[1868]] mat der sougenannter [[Meiji-Restauratioun]]. D'Shogun verléieren d'Muecht an de Keeser gëtt nees als héchst Regierungsinstanz unerkannt. Eng sëllege Reforme ginn an deene Jore lancéiert: de Feudalsystem gëtt ofgeschaaft, staatlech Institutiounen no westlechem Modell ginn etabléiert, d'Schoulflicht gëtt agefouert an d'Land kritt eng nei Verfassung. Aus dem Keeserräich gëtt um Enn eng [[konstitutionell Monarchie]], aus dem Agrarland eng Industrienatioun. Déi schëtzeg Moderniséierung an d'Fale loosse vun der Isolatiounspolitik verännere Land a Gesellschaft fundamental. D'Japaner ginn aussepolitesch méi king a si Wëlles hir Positioun als regional Wirtschafts- a Militärmuecht weider auszebauen. D'Konsequenz dovu sollt eng Expansiounspolitik sonnergläiche sinn.
An de Joren [[1894]]/[[1895|95]] kënnt et zum [[éischte chineesesch-japanesche Krich]]. China verléiert [[Taiwan]], d'Insel bleift bis [[1945]] japanesch Provënz.
D'Engagement vun de [[Russland|Russen]] an der [[Mandschurei]] am Nordoste vu China féiert [[1905]] zum [[russesch-japanesche Krich]] . D'Konfrontatioun goung zu Gonschte vu Japan aus a markéiert déi éischt Defaite vun enger europäescher Groussmuecht géint en asiatescht Land. Japan kënnt an de Besëtz vu [[Sakhalin]] an de [[Kurilen]], d'Mandschurei gëtt nees u China zeréckginn.
[[1910]] annektéiert Japan [[Korea]].
Am [[Éischte Weltkrich]] stinn d'Japaner op der Säit vun der [[Entente]]. [[1920]] trëtt d'Land dem [[Vëlkerbond]] bäi a gëtt Member vum Sécherheetsrot. De Westen erkennt Japan als nei Regionalmuecht am Pazifikraum un, an akzeptéiert déi nei Territoiren. Et sollt net fir laang sinn.
Parlament, Regierung a Keeser hunn am Laf vun den [[1930]]er-Joren ëmmer méi d'Kontroll un d'Militär verluer.
[[1932]] besetzen d'Japaner d'[[Mandschurei]] a grënnen de Marionettestaat ''Mandschuko''. No massiver internationaler Kritik trëtt Japan [[1933]] nees aus dem Vëlkerbond aus. [[1936]] ënnerschreiwe Japan an Däitschland den [[Antikominternpakt]]. Et bleift zwar en éischter symbolescht Schreiwes, ass awer och en éischte Schrëtt a Richtung ''Achs Berlin-Roum-Tokio'' vun [[1941]].
[[Fichier:nagasakibomb.jpg|230px|thumb|Detonatioun vun der Atombomm ''Fat Man'' iwwer [[Nagasaki]]]]
[[1937]] eskaléiert d'Situatioun an der Mandschurei an et kënnt zum [[zweete chinesch-japanesche Krich]]. [[1938]] iwwerdréit d'Parlament all Entscheedungsautoritéit a krichsrelevante Froen op d'Militär.
Den zweete Krich mat China markéiert och gläichzäiteg den Ufank vum [[Pazifikkrich]] an dem [[Zweete Weltkrich]] an Asien. Een Dag no der [[Ugrëff op Pearl Harbor|Fligersattaque op d'amerikanech Pazifikbase zu Pearl Harbor]] op [[Hawaii]] ([[7. Dezember]] [[1941]]) erklären d'Amerikaner Japan de Krich.
D'Japaner waren den Alliéierten an der Ufankszäit vum Krich ëmmer e Schratt viraus a konnten hiren Afloss iwwer ganz Südostasien ausbreeden. D'[[Philippinnen]], [[Neiguinea]], [[Myanmar|Birma]] an [[Indonesien|Indonesie]] ginn am Laf vun nëmmen e puer Méint okkupéiert.
Mat der japanescher Nidderlag an der [[Schluecht vu Guadalcanal]] op de [[Salomonen]] (1942-43) konnt d'japanesch Expansioun gestoppt ginn. Japan verléiert duerch d'Géigenoffensive vun den Alliéierten no an no ëmmer méi Territoiren. [[1945]] gëtt Okinawa op de Ryūkyūinsele vun den Alliérten ageholl, Tokio an Ōsaka bombardéiert. De [[6. August]] [[1945]] gehaien d'Amerikaner eng éischt [[Atombomm]] op [[Hiroshima]], den [[9. August]] explodéiert eng zweet iwwer [[Nagasaki]]. Sechs Deeg drop kapituléiert Japan bedingungslos; formell ënnerschriwwe gouf d'Kapitulatioun den [[2. September]] [[1945]].
D'Haaptacteuere vun der aggressiver Annexiounspolitik sinn an den internationale [[Krichsverbriecherprozesser vun Tokio]] tëscht 1946-48 ugeklot a verurteelt ginn.
Bis Enn Abrëll [[1952]] war Japan vun den Amerikaner okkupéiert. [[1956]] trëtt d'Land de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] bäi. Tëscht 1955-1973 ass d'japanesch Ekonomie formidabel gewuess an d'Land huet sech politesch stabiliséiert.
== Geographie ==
[[Fichier:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|thumb|left|Satelittefoto vu Japan]]
Japan läit op engem [[Archipel]] ëstlech vum asiatesche Festland. Den [[Inselstaat]] grenzt am Norden un d'[[Ochotskescht Mier]], am Osten un de [[Pazifeschen Ozean]], am Süden un d'[[Ostchineesescht Mier]] an am Westen un d'[[Japanescht Mier]]. Nieft sëllege méi klengen Insele (6848 Stéck<ref name="stat">http://www.stat.go.jp/english/data/nenkan/index.htm</ref>) sinn d'Haaptinselen - vun Norden no Süden - [[Hokkaidō]], [[Honshū]] (déi gréisst), [[Shikoku]], an [[Kyūshū]]. Ëm déi 73 % vun der Landmass si Bierger. Deen héchsten ass de [[Fujisan]] mat 3776 Meter<ref name="stat"/>. Déi riseg Biergformatiounen aus vulkaneschem Gestengs si knapps fir Landwirtschaft, Industrie oder als Bauland ze gebrauchen. Besidelt sinn haaptsächlech d'Küsteregiounen, wat och eng vun den Haaptursaaachen ass datt Japan eng vun deenen héchste Bevëlkerungsdensitéiten op der Welt huet. Am Groussraum [[Tokio]] op der Pazifikküst wunnen eleng schonn 30 Millioune Leit.
Japan läit matzen an enger [[Tektonik|Subduktiounszon]], enger Regioun an där sech dräi [[Tektonik|tektonesche Placke]] laanschtenee reiwen, d'[[Eurasesch Plack|eurasesch]], d'[[Philippinnesch Plack|philippinnesch]] an d'[[Pazifesch Plack]].
Et kënnt dofir reegelméisseg zu [[Äerdbiewen]] a [[Vulkan]]ausbréch. Vun deene ronn 240 [[Vulkan]]er sinn der eng 40 aktiv. Besonnesch geféierlech si Séibiewen, déi am schlëmmste Fall en [[Tsunami]] ausléise kënnen.
== Klima ==
Japan huet e relativ variéiert Klima. Et kann tëscht sechs Haaptklimaregiounen ënnerscheet ginn:
* [[Hokkaidō]]: net vill [[Reen]], laang kal Wantere mat vill Schnéi.
* [[Japanescht Mier]]/Ostmier: Den Norwestwand am Wanter bréngt vill Schnéi. Am Summer ass et méi kill wéi an der pazifescher Regioun. Dacks [[Fön (Wand)|Fön]].
* Zentraalt Héichland (''[[Chūō-kōchi]]''): grouss Temperaturënnerscheeder tëscht Summer a Wanter, Dag an Nuecht. Net vill Reen.
* [[Seto-Séi]]: D'Bierger aus der Regioun [[Chūgoku]] a [[Shikoku]] blockéieren d'Loftstréim a féieren d'ganzt Joer iwwer zu engem temperéierte Klima.
* [[Pazifeschen Ozean|Pazifikregioun]]: kal Wantere mat wéineg Schnéi, dréchen a waarm Summeren.
* [[Nansei-Inselen]] ([[Ryūkyū-Inselen]]): Subtropeschet Klima mat waarme Wanteren a Summeren. Staark Reeschauere virun allem an der [[Reenzäit]], reegelméisseg [[Taifun]]en.
D'[[Monsun]]saison fänkt an de südleche Regioune schonn ufanks Mee un. D'Reefront wandert da Richtung Norde virun, an erreecht Enn Juli d'Insel Hokkaidō. De Monsun dauert ongeféier 6 Wochen.
Enn Summer, Ufank Hierscht heefe sech d'Taifunen. Bis zu 20 där tropescher Wirelstierm ploen d'Land pro Saison.
== Bevëlkerung ==
[[Fichier:Shibuya night.jpg|thumb|290px|D'[[Shibuya]]-Kräizung zu Tokio]]
=== Sproochen a Schrëften ===
D'Sproochsituatioun a Japan ass eng relativ homogeen. [[Japanesch]], op Japanesch 日本語 ''nihongo'', ass d'Nationalsprooch a gëtt vun der Quasitotalitéit vun der Populatioun a vun deene meeschte Minoritéite geschwat. Wéi déi meescht Sproochen huet och d'Japanesch eng sëllege regional Dialekter opweises.
Déi japanesch Sprooch benotzt nieft de [[Chineesesch Schrëft|chineesesche Schrëftzeechen]] ([[Kanji]]) zwee eege Silbeschrëftsystemer ([[Hiragana]] a [[Katakana]]), déi vu chineesesche Schrëftzeechen ofgeleet sinn. Stroossen, Garen a.s.w si meeschtens a Kanji an a laténgescher Ëmschrëft ([[Rōmaji]]) beschëldert.
D'[[Ryūkyū-Sproochen]], déi gemenkerhand als Ënnergrupp vum Japanesche gesi ginn, ginn hautdesdaags nëmmen nach vun enger Minoritéit zu [[Okinawa]] op de [[Ryūkyū-Inselen|Ryūkyū-Insele]] geschwat.
[[Ainu (Sprooch)|Ainu]], eng indigène Minoritéitssproooch déi net mam Japanesche Famill ass, kënnen nëmmen nach vereenzelt eeler Leit am Norde vun der Insel Hokkaido.
[[Englesch]] ass nach viru [[Chineesesch]] déi Friemsprooch, déi am meeschten an de Schoule geléiert gëtt. Allerdéngs gëtt dacks kritiséiert, datt de japaneschen Engleschcours ze vill op d'Bestoe vum [[Test of English for International Communication|TOEIC-Test]] ausgeriicht ass an net genuch Kommunikatiounsfäegkeete vermëttelt. Déi drëttheefegst Friemsprooch ass [[Däitsch]].
=== Reliounen ===
[[Fichier:shinto heirat.jpg|thumb|left|Hochzäit am Meiji-Schräin, Tokio 2002]]
Japan gouf mat der Constitutioun vun [[1947]] zu engem [[Laizismus|laizistesche]] Staat an huet mam selwechten Dokument d'absolut Reliounsfräiheet agefouert.
De [[Buddhismus]] an de [[Schintoismus]] sinn déi historesch wichtegst Reliounen an hu bis haut groussen Afloss op Kultur a Gesellschaft vum Land. Aus westlecher Perspektiv éischter gelungen ass datt den offizielle Statistiken<ref>{{Citation|URL=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#People |Titel=CIA World Factbook; Japan - People |Gekuckt=13.07.2008 |Archiv-Datum=28.12.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20101228224107/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ja.html#People }}</ref> no eng grouss Majoritéit (iwwer 80 %) vun de Japaner net nëmmen zu enger, mä zu en allenzwou gehéiert. Eng Ursaach dofir ass datt de Buddhismus an de Schintoismus an hirer reliéiser a philosophescher Traditioun no beienee leien a sech am Laf vun der Zäit zu enger eegener, typesch japanescher Spirutualitéit vermëscht hunn. De reliéise [[Synkretismus]] erkläert och datt sech d'Iddi vun där enger, exklusiver Relioun ni richteg duerchgesat huet. De Buddhismus an de Schintoismus gehéieren haut zum soziokulturelle Patrimoine vun de Japaner a liewen an der Traditioun vun de gesellschaftleche Gebraich virun. Hochzäite ginn dacks mat enger schintoistescher Zeremonie gefeiert, Doudesritualer wéi d'Begriefnes an d'Gebied fir déi Verstuerwe si meeschtens a buddhistescher Traditioun gehalen.
De Buddhismus, op Japanesch 仏教 ''bukkyo'', koum am [[6. Joerhonnert]] iwwer den Emwee vu Korea an d'Land. Anescht wéi am Schintoismus gëtt et am Buddhismus eng persounifizéiert Hellegkeet an d'Méiglechkeet nom Doud an d'Paradäis ze kommen. De [[Schintoismus]], deen aus de japaneschen Urreliounen entstanen ass, baséiert dogéint op der Veréierung vun Naturgottheeten an de Virfueren. Et gëtt iwwer 200 Richtungen.
Zanter dem [[19. Joerhonnert]] sinn a Japan eng Hellewull nei reliéis Beweegungen, déi sougenannt ''Nei Reliounen'', op Japanesch 新宗教 ''shinshūkyō'', entstanen. Déi meescht si vun traditionelle Relioune wéi dem Schintoismus, dem Buddhismus, dem Hinduismus an dem Chrëschtentum beaflosst.
D'Chrëschtentum an den Islam spillen a Japa sou gutt wéi keng Roll.
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
=== Prefekturen ===
[[Fichier:Japan prefectures.png|230px|right]]
{| border="0"
|-
|
'''Insel [[Hokkaidō]]'''
* {{small|1}} [[Hokkaidō]]
'''Insel [[Honshū]]'''
* {{small|2}} [[Prefektur Aomori|Aomori]]
* {{small|3}} [[Prefektur Iwate|Iwate]]
* {{small|4}} [[Prefektur Miyagi|Miyagi]]
* {{small|5}} [[Prefektur Akita|Akita]]
* {{small|6}} [[Prefektur Yamagata|Yamagata]]
* {{small|7}} [[Prefektur Fukushima|Fukushima]]
* {{small|8}} [[Prefektur Ibaraki|Ibaraki]]
* {{small|9}} [[Prefektur Tochigi|Tochigi]]
* {{small|10}} [[Prefektur Gunma|Gunma]]
* {{small|11}} [[Prefektur Saitama|Saitama]]
| valign="top" |
* {{small|12}} [[Prefektur Chiba|Chiba]]
* {{small|13}} [[Prefektur Tokio|Tokio]]
* {{small|14}} [[Prefektur Kanagawa|Kanagawa]]
* {{small|15}} [[Prefektur Niigata|Niigata]]
* {{small|16}} [[Prefektur Toyama|Toyama]]
* {{small|17}} [[Prefektur Ishikawa|Ishikawa]]
* {{small|18}} [[Prefektur Fukui|Fukui]]
* {{small|19}} [[Prefektur Yamanashi|Yamanashi]]
* {{small|20}} [[Prefektur Nagano|Nagano]]
* {{small|21}} [[Prefektur Gifu|Gifu]]
* {{small|22}} [[Prefektur Shizuoka|Shizuoka]]
* {{small|23}} [[Prefektur Aichi|Aichi]]
* {{small|24}} [[Prefektur Mie|Mie]]
| valign="top" |
* {{small|25}} [[Prefektur Shiga|Shiga]]
* {{small|26}} [[Prefektur Kyōto|Kyōto]]
* {{small|27}} [[Prefektur Ōsaka|Ōsaka]]
* {{small|28}} [[Prefektur Hyōgo|Hyōgo]]
* {{small|29}} [[Prefektur Nara|Nara]]
* {{small|30}} [[Prefektur Wakayama|Wakayama]]
* {{small|31}} [[Prefektur Tottori|Tottori]]
* {{small|32}} [[Prefektur Shimane|Shimane]]
* {{small|33}} [[Prefektur Okayama|Okayama]]
* {{small|34}} [[Prefektur Hiroshima|Hiroshima]]
* {{small|35}} [[Prefektur Yamaguchi|Yamaguchi]]
'''Insel [[Shikoku]]'''
* {{small|36}} [[Prefektur Tokushima|Tokushima]]
| valign="top" |
* {{small|37}} [[Prefektur Kagawa|Kagawa]]
* {{small|38}} [[Prefektur Ehime|Ehime]]
* {{small|39}} [[Prefektur Kōchi|Kōchi]]
'''Insel [[Kyūshū]]'''
* {{small|40}} [[Prefektur Fukuoka|Fukuoka]]
* {{small|41}} [[Prefektur Saga|Saga]]
* {{small|42}} [[Prefektur Nagasaki|Nagasaki]]
* {{small|43}} [[Prefektur Kumamoto|Kumamoto]]
* {{small|44}} [[Prefektur Ōita|Ōita]]
* {{small|45}} [[Prefektur Miyazaki|Miyazaki]]
* {{small|46}} [[Prefektur Kagoshima|Kagoshima]]
'''[[Ryūkyū-Inselen]]'''
* {{small|47}} [[Prefektur Okinawa|Okinawa]]
|}
Japan ass a 47 Prefecturen agedeelt. Administréiert ginn d'Prefecture vu gewieltene Gouverneuren a Parlamenter. Déi eenzel Prefecture sinn nach emol a Gemengen opgedeelt. D'Gemengeversammlunge gi gradewéi d'Prefecturesparlamenter gewielt. D'Gemenge kontrolléieren ë. a. den ëffentlechen Enseignement an hunn d'Recht eege Steieren anzeféieren.
== Literatur zum Theema ==
* Dambmann, Gerhard: ''Gebrauchsanweisung für Japan'', Piper, 2002
* Barthes, Roland: ''L'empire des signes'', Éditions du Seuil, collection Points Essais, 2005
* Henshall, Kenneth G.: ''A history of Japan'', Palgrave Macmillan, 2001
== Kuckt och ==
* [[Japanesch]]
* [[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html Säit vum japaneschem Gouvernement]
* {{en}} [http://www.kunaicho.go.jp/eindex.html Offiziell Säit vun der keeserlecher Famill]
* {{en}} [http://www.jnto.go.jp/eng/ D'japanesch Organisatioun fir nationalen Tourismus]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080612194837/http://www.lu.emb-japan.go.jp/index_f.htm D'japanesch Ambassade zu Lëtzebuerg]
{{Referenzen}}
{{Naviblock
|Navigatioun G7
|Navigatioun Länner an Asien
}}
[[Kategorie:Japan| ]]
lzgpqfsvdgxpicknn82d1edan3k754m
Armenien
0
14604
2689995
2689678
2026-08-07T20:24:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689995
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoARM}}
{{Infobox Land
| Numm = Հայաստանի Հանրապետություն<br>Hayastani Hanrapetut‘yun
| Fändel = Flag_of_Armenia.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Armeenesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Armenia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Armeenesche Wopen
| National Devise =
| Kaart= Armenia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Armeenesch]]
| Haaptstad = [[Eriwan]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 29 800<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen, 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 4,5
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 100,8
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]]<br> den [[21. September]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[21. September]]
| Nationalhymn = [[Mer Hayrenik]]
| Wärung = [[Dram]]
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.am]]
| Telefonsprefix = +374
| Notizen =
| Extra Bild = Un-armenia.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Armenien''' ([[Armeenesch|armen]].: ''Հայաստան/Hayastan'') ass eng Republik a [[Asien|Westasien]], am [[Kaukasus]]. D'Land grenzt am Norden u [[Georgien]], am Osten un den [[Aserbaidjan]], an am Süden un den [[Iran]] an un d'aserbaidjanesch [[Exklav]] [[Nachitschewan]]. Am Westen ass d'[[Tierkei]] den direkten Noper. Déi fréier [[Armeenesch Sozialistesch Sowjetrepublik]] gouf [[1991]] vun der [[Sowjetunioun]] onofhängeg.
D'baussepolitesch Relatioune mat der Tierkei, an apaart déi mat Asberbaidschan bleiwe viru ferm strapazéiert. [[1992]] sinn d'Konflikter ëm d'Regioun [[Biergkarabach]] am haitegen Aserbaidjan zu engem bluddege [[Krich]] mam Nopeschland eskaléiert. Och nach nom [[Waffestëllstand]] vun [[1994]] besetzt Armenien ronn 15 % vun der Géigend. D'Friddensverhandlungen tëscht de Parteie stagnéieren zanterhier.
== Kuckt och ==
* [[Armeenier]]
* [[Vëlkermuerd un den Armeenier]]
* [[Lëscht vu bekannten Armeenier]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.gov.am/en/ Regierung vun der Republik Armenien] {{en}}
* [http://www.armenica.org Geschicht vun Armenien] {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20220211192145/http://theforgotten.org/ Den tierkesche Genozid um armeenesche Vollek] {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20080516144258/http://www.armenianow.com/ Online-Zeitung ArmeniaNow.com] {{en}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Armenien| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
nwfegm0b4yfq9bmpxzwcnnf8gdrx3pb
Aserbaidjan
0
14619
2689997
2689846
2026-08-07T20:24:43Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689997
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoASB}}
{{Infobox Land
| Numm = Azərbaycan Respublikası
| Fändel = Flag of Azerbaijan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Aserbaidjan
| Wopen = Coat of arms of Azerbaijan.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vum Aserbaidjan
| National Devise =
| Kaart= Azerbaijan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Aserbaidjanesch]]
| Haaptstad = [[Baku]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 86 600<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen, 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,6
| Bevëlkerung =
<ref>[http://today.az/news/society/59532.html Nine millionth Azerbaijani citizen born]. Today.Az. 15.1.2010.</ref>
| Bevëlkerung Plaz = 89
| Bevëlkerungsdicht = 105,8
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]],<br>den [[30. August]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[28. Mee]]
| Nationalhymn = [[Azərbaycan Marşı]]
| Wärung = [[Manat]]
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.az]]
| Telefonsprefix = +994
| Notizen =
| Extra Bild = Azerbaijan - Location Map (2013) - AZE - UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Aserbaidjan''' ([[aserbaidjanesch]]: ''Azərbaycan'') ass eng Republik am Südweste vun [[Asien]], tëscht dem [[Kaspescht Mier|Kaspesche Mier]] an dem [[Kaukasus]]. Nopeschlänner sinn am Norde [[Russland]], am Nordweste [[Georgien]], am Süden den [[Iran]] an am Westen [[Armenien]]. D'[[Exklav]] [[Nachitschewan]], duerch armeenescht Staatsgebitt vum Kärland getrennt, huet am nordwestlechen Eck och nach 11 Kilometer Grenz mat der [[Tierkei]].
Déi fréier [[Aserbaidjanesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Aserbaidjanesch SSR]] gouf [[1991]] vun der [[Sowjetunioun]] onofhängeg.
D'[[Haaptstad]] vum Aserbaidjan heescht [[Baku]] (Bakı) an ass eng grouss a wichteg Hafestad um Kaspesche Mier.
Obwuel d'Staatsgebitt zanter der Sowjetzäit schonn den Numm „Aserbaidjan“ dréit, gëtt mat deem Numm ursprénglech e Gebitt bezeechent, dat méi wäit südlech läit an haut zum Staatsgebitt vum Iran gehéiert, an dat haut och nach den Numm [[Aserbaidjan (Iran)|Aserbaidjan]] dréit. D'Gebitt vum haitegen Aserbaidjan hat virdrun d'Nimm ''[[Aran]]'' an ''[[Albania]]''.
D'baussepolitesch Relatioune mat Armenie bleiwe viru ferm strapazéiert. [[1992]] sinn d'Konflikter ëm d'Regioun [[Biergkarabach]] am haitegen Aserbaidjan zu engem bluddege [[Krich]] mam Nopeschland eskaléiert. Och nach nom [[Waffestëllstand]] vun [[1994]] occupéiert Armenie ronn 15 % vun der Géigend. D'Friddensverhandlungen tëscht de Parteie stagnéieren zanterhier.
== Kuckt och ==
* [[Aserbaidjaner]]
* [[Lëscht vu bekannten Aserbaidjaner]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Azerbaijan|Aserbaidjan}}
* {{en}} [http://www.president.az/ www.president.az] Websäit vum President
* {{en}} [http://www.azerbaijan.az/ www.azerbaijan.az]
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Aserbaidjan| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
r676xt4s3fs7vjc76b4z3iqgyc48vuj
Tschechesch Republik
0
14670
2690203
2689825
2026-08-07T20:30:49Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690203
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Česká republika, Česko
| Fändel = Flag of the Czech Republic.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Tschechien
| Wopen = Coat of arms of the Czech Republic.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vun Tschechien
| National Devise = Pravda vítězí<br>("D'Wouregt gewënnt")
| Kaart= EU-Czechia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tschechesch]]
| Haaptstad = [[Prag]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 78 871
| Fläch Plaz = 115
| Waasserfläch = 2,12
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 86
| Bevëlkerungsdicht = 136
| Onofhängegkeet = [[1. Januar]] [[1993]] (Tschechien)<br>[[28. Oktober]] [[1918]] (Tschechoslowakei)
| Nationalfeierdag = [[28. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Kde domov můj]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/d/dd/CzechX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Tschechesch Kroun]] (CZK)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.cz]]
| Telefonsprefix = +420
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Tschechesch Republik''' ([[tschechesch]]: ''Česká republika'') oder '''Tschechien''' (''Česko'') ass e Land a Mëtteleuropa. Et grenzt am Norden u [[Polen]], am Osten un d'[[Slowakei]], [[Éisträich]] am Süden, an [[Däitschland]] am Westen.
[[1918]], nodeem d'[[Éisträich-Ungarn|éisträischech-ungaresch]] Duebelmonarchie nom [[Éischte Weltkrich]] an d'Gette gaange war, gouf d'[[Tschechoslowakei]], de Virgängerstaat vum haitegen Tschechien an der Slowakei gegrënnt. Vun [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazidäitschland]] besat an opgeléist gouf d'Tschechoslowakei [[1945]] frësch opgeriicht a war vun [[1948]] un e kommunistesch regéierte Staat. D'Federatioun huet d<nowiki>'</nowiki>''Tschechesch Sozialistesch Republik'' an d'''Slowakesch Sozialistesch Republik'' um Pabeier gläichgestallt, gouf an der Praxis awer staark vun den Tscheschen dominéiert. Enn [[1989]], no de [[Samette Revolutioun|sametter Revolutioun]] huet d'Kommunistesch Partei der Oppositioun misse Plaz maachen. Den [[1. Januar]] [[1993]] sinn Tschechien an d'Slowakei offiziell vun enee getrennt hirer eegener Wee an d'Onofhängegkeet gaangen.
D'Tschechesch Republik ass zanter [[1999]] Member vun der [[NATO]] a vun [[2004]] un an der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]].
Haaptstad a gréisst Stad am Land ass [[Prag]].
== Kuckt och ==
* [[Regiounen an Tschechien]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.czech.cz Offiziell Säit vun der Tschechescher Republik: czech.cz]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Tschechien| ]]
9wdhamkog0kqnici6l2wac3z4029cnn
Kasachstan
0
14681
2690089
2689741
2026-08-07T20:27:38Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690089
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoKAS}}
{{Infobox Land
| Numm = Қазақстан Республикасы<br>Qazaqstan Respublïkas
| Fändel = Flag of Kazakhstan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Kasachstan
| Wopen =Emblem of Kazakhstan latin.svg <!-- Fichier:WopeKasachstan.gif -->
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vu Kasachstan
| National Devise =
| Kaart= Kazakhstan in Asia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Kasachesch]] (Nationalsprooch),<br>[[Russesch]] (offiziell Sprooch)
| Haaptstad = [[Astana]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2.724.900<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen, 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,7
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 5,48
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]],<br> de [[16. Dezember]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[16. Dezember]]
| Nationalhymn = [[Meniń Qazaqstanym]]
| Wärung = [[Tenge|Teńge]] (KZT)
| Zäitzon = +5<ref>{{Citation|URL=https://www.zakon.kz/obshestvo/6425975-kazakhstan-perekhodit-na-edinyy-chasovoy-poyas-chto-nuzhno-znat.html|Titel=Казахстан переходит на единый часовой пояс: что нужно знать|Sprooch=ru|Virnumm=|Familljennumm=|Editeur=[[zakon.kz]]|Datum=29.02.2024|Gekuckt=}}</ref>
| Internet TLD = [[.kz]]
| Telefonsprefix = +7
| Notizen =
| Extra Bild = Un-kazakhstan.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Kasachstan''' (op [[Kasachesch]]: ''Qasaqstan'', op [[Russesch]]: ''Казахстан'') ass e Staat an [[Zentralasien]]. D'Land grenzt am Norden u [[Russland]], am Osten u [[China]], am Süden u [[Kirgisistan]], [[Usbekistan]] an [[Turkmenistan]] an am Westen u Russland an d'[[Kaspescht Mier]]. Streng geholl gehéiert de westleche Wupp vu Kasachstan geographesch nach zu [[Europa (Kontinent)|Europa]] well en nach westlech vum [[Ural (Floss)|Ural]] läit (ronn 5 % vum Staatsterritoire).
Den haitege Staat ass [[1991]] aus der fréierer [[Kasachesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Kasachescher Sozialistescher Sowjetrepublik]] ervirgaangen.
D'Haaptstad vu Kasachstan ass zanter 1997 [[Astana]].
De [[Weltraumgare|Kosmodrom]] am kasachesche [[Baikonur]] ass déi gréisst Rakéitestartplaz op der Welt. D'Infrastruktur ass bis 2050 un d'Russesch Federatioun verlount.
== Politik ==
Kasachstan ass zanter [[1991]] eng [[Presidialrepublik]], an där de Staatschef all 7 Joer direkt gewielt gëtt. D'Parlament besteet aus dem [[Ënnerhaus]] mat 77 Memberen, déi all 5 Joer gewielt ginn, an dem [[Senat]] mat 39 Memberen, déi fir 6 Joer gewielt sinn a vun deenen der 7 vum Staatpresident ernannt ginn. All 3 Joer sinn Deelwalen.
De Mindestalter fir kënne wielen ze goen ass 18 Joer.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20190810182052/http://en.government.kz/ Site vun der Regierung vu Kasachstan]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080927012949/http://www.akorda.kz/www/www_akorda_kz.nsf/index?openform&lang=en Site vum President vu Kasachstan]
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Kasachstan| ]]
ii16stf0dlm5xb07fnoob1f5btufyzu
Slowenien
0
14712
2690178
2689809
2026-08-07T20:30:07Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690178
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republika Slovenija
| Fändel = Flag of Slovenia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Slowenien
| Wopen = Coat of Arms of Slovenia.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vu Slowenien
| National Devise =
| Kaart= EU-Slovenia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Sloweenesch]]
| Haaptstad = [[Ljubljana]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|46|03|05.11|N|14|30|21,54|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 20 273
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 99,32
| Onofhängegkeet = [[25. Juni]] [[1991]]<br>(Onofhängegkeetserklärung)
| Nationalfeierdag = [[25. Juni]]
| Nationalhymn = [[Zdravljica]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/1/1d/SloveniaX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.si]]
| Telefonsprefix = +386
| Notizen =
| Extra Bild = Slovenia map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Slowenien''' (Sloweenesch: Slovenija) ass eng Republik an Europa, déi un [[Italien]], [[Éisträich]], [[Ungarn]], [[Kroatien]] an d'[[Adria]] grenzt. De Süde vu Slowenie gëtt dem [[Balkan]] respektiv der [[Balkanhallefinsel]] zougerechent.
Slowenien huet sech de 25. Juni 1991 vu Jugoslawien onofhängeg gemaach. D'Land gouf den 1. Mee 2004 mat néng anere Länner Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]]. Den 1. Januar 2007 gouf den [[Euro]], deen de [[sloweeneschen Tolar]] ofgeléist huet, agefouert.
Haaptstad vu Slowenien ass mat ronn 260.000 Awunner [[Ljubljana]]. Si läit zentral an ass doduerch Dréischeif vum Verkéier.
== Geographie ==
[[Fichier:Triglav.jpg|thumb|left|250px|Den [[Triglav]] an de [[Julesch Alpen|Juleschen Alpen]]]]
Trotz senge klengen Dimensiounen (24 % vun Éisträich) sinn a Slowenien d'Landschafte ganz verschidden. Am Nordweste läit d'Biergkette vun de [[Julesch Alpen|Juleschen Alpen]], [[Karawanken]] a [[Steiner Alpen]], déi geologesch zu de südleche [[Südlech Kalkalpen|Kalkalpe]] gehéieren. Am Nationalpark Triglav läit déi héchst Spëtzt vum [[Triglav]] (2.864 m), héchste Punkt vum Land, no deem de sloweenesche Nationalpark genannt ass, deen och am sloweeneschen Nationalwope säin Ausdrock fënnt.
Vun de véier wichtegste [[Floss|Flëss]] hunn der zwéin hir Quell an de Juleschen Alpen – d'[[Isonzo|Soča]] (ital. Isonzo) an d'[[Save]] (slow. Sava). Déi zwéi gréisst Flëss kommen awer aus [[Éisträich]], nämlech d'[[Drau]] (slow. Drava) an d'[[Mur]] (slow. Mura). Wärend d'Soča an hirem ënneschte Laf italieenesche Buedem bewässert, an an d'[[Adriatescht Mier|Adria]] leeft, fléissen d'Save, d'Drau an hiren Niewefloss, d'Mur, no Osten an d'[[Donau]] (D'Mëndung ass a [[Kroatien]] respektiv Serbien). <br> Iwwer d'Hallschent vun der Landesfläch besteet aus Bëscher.
Am Nordoste vum Land dominéiere mëttelhéich Bierger an hiwweleg Landschaften, déi nordëstlech vun der Mur an d'Flaachland an an d'Hiwwele vum [[Iwwermur]]-Gebitt (sloween. [[Prekmurje]]) iwwergeet, wärend an der Mëndungsgéigend Drau-Mur déi 50x20 km² grouss "Murinsel" [[Medimurje]] scho gréisstendeels op kroateschem Staatsgebitt läit. An der Mëtt an am Süde vum Land, en Deel vun der Hallefinsel [[Istrien]], fënnt ee grouss typesch [[Karst]]flächen. Am äusserste Südweste vum Land läit déi 47 km laang Küst laanscht d'Adriatescht Mier. Dat ass den déifste Punkt vum Land. Zanter datt Slowenien sech vum fréiere Jugoslawie getrennt huet, huet Slowenien en eegene Mierkorridor, iwwer deen et elo mat [[Kroatien]] abezunn iwwer de Schëffsverkéier verhandelt.
== Klima ==
De Südweste vum Land ass e [[mediterrane Klima]] mat waarme Summeren a mëlle, fiichte Wanteren. Bannen am Land huet d'Klima e kontinentale Charakter.
== Bevëlkerung ==
* Ethnesch Struktur: 83,06 % [[Sloweenen]], 1,98 % [[Serben]], 1,81 % [[Kroaten]], 1,1 % [[Bosnier]], kleng autochthon Minoritéite vun [[Italieener]] an [[Istrien]] (0,11 %), [[Magyaren|Ungarn]] an der ëstlecher Regioun [[Prekmurje]] (0,32 %), souwéi Aléisträicher (0,03 %, dt. Mammesprooch: 0,1 %, dorënner eng kleng Grupp vu [[Gottscheer]] déi iwwereg bliwwe sinn). Bei 8,90 % vun der Bevëlkerung ass et net méiglech se ethnesch ze klasséieren, well keng Donnéeë virleien.
=== Gréisser Stied ===
* Stied: [[Ljubljana]] 264.012 Awunner, [[Maribor]] (110.000), [[Celje]] (''Cilli'', 41.000), [[Kranj]] (37.000), [[Nova Gorica]] (36.000), [[Velenje]] (26.500), [[Koper]] (25.000), [[Novo Mesto]] (23.000) a [[Ptuj]] (23.000).
=== Relioun ===
Bei enger Vollekszielung vun 2002 bekenne sech 57,8 % vun de Sloweenen zur [[Réimesch-Katholesch Kirche|Réimesch-Katholescher Kierch]], 2,5 % si [[Moslem]]en, 2,3 % [[Orthodox Kierch|orthodox]], 0,9 % [[Protestanten]].(Als "Gleeweg, ouni Konfessioun" bezeechne sech 3,5 % vun de Sloweenen, als [[Atheismus|Atheisten]] 10,1 %. Bei 22,8 % vun de Sloweene feelt d'Ausso).
== Geschicht ==
Et gëtt allgemeng ugeholl, datt sech déi slawesch Virfare vun de Sloweenen am [[6. Joerhonnert]] an d'Gebitt vum haitege Slowenien komm sinn a sech do niddergelooss hunn. Am [[7. Joerhonnert]] ass dat slawescht Fürstentum [[Karantanien]] (Karantanija) am haitege Kärnten entstanen, den éischte Staat, slawescher Herkunft dee villes mat de sloweenesche Virfare gemeinsam hat. Och wann et weeder eng territorial nach eng politesch Verbindung mat de Sloweene gouf, gëtt dëst Fürstentum allgemeng a Slovenien als éischte Sloweenestaat gesinn. Am Verlaf vun den zwee follgende Joerhonnerte koum Karantanie fir d'éischt ënner bayeresch, an du fränkesch Herrschaft. An der Mëtt vum 10. Joerhonnert war no der Victoire vum Kinnek a spéidere Keeser [[Otto I. (HRR)|Otto I.]] an der [[Schluecht um Lechfeld]] (bei Augsburg) de Wee fir d'Kolonisatioun am Oste vum [[Hellegt Réimesche Räich|Hellege Réimesche Räich]] fräi. An der Mëtt vum 13. Joerhonnert goufe grouss Géigende vu Slowenien habsburgesch, mat Ausnam vun der Grofschaft vun der Sanegg zu [[Cilli]] (Celje). Duerno stoung Slowenien bis zum Enn vum [[Éischte Weltkrich]] - mat enger kurzer Ënnerbriechung wärend den [[Koalitiounskricher|Napoleonesche Kricher]] - ënner habsburgescher Herrschaft.
Am [[19. Joerhonnert]] huet d'''Nationalbewusstsein'' ëmmer méi zougeholl an dat huet 1918 zur Proklamatioun vum [[Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Sloweenen|Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Sloweene]] gefouert; [[Italien]] huet duerop hin d'sloweenesch Küsteregioun, déi d'Kinnekräich dunn 1920 am [[Grenzvertrag vu Rapallo]] offiziell kritt hat, missen ofginn. Dat huet zu Ausenanersetzunge mat Italie gefouert. Okkupéiert vun de slaweschen Truppe gouf déi deemoleg Untersteiermark mat der Haaptstad Marburg ouni Referendum u Jugoslawien ugeschloss. 1929 ass d'Land dunn no engem Staatsstreech an d'[[Kinnekräich Jugoslawien]] ëmbenannt gi. Doduerch hunn d'Serben am Kinnekräich ëmmer méi dominéiert. Ausserdeem hunn d'Sloweenen de Verloscht vun hirer Küsteregioun staark bedauert. Well sech de Kinnek den Achsemuechte rapprochéiert huet, koum et zu Opstänn, an de Kinnek gouf ofgesat. Doropshin hunn d'Achsemuechte reagéiert; si sinn 1941 kurzerhand a ganz Jugoslawien ageréckt an hu Slowenien ënner Italien, Ungarn an Däitschland opgedeelt. Dat hat zur Folleg, datt onmëttelbar duerno eng vu Kommunisten dominéiert Fräiheetsfront ([[Osvobodilna Fronta]]) gegrënnt gouf. Eng Rei vu Partisaneverbänn hu sech forméiert. Nom [[Zweete Weltkrich]] gouf souzesoen déi ganz däitschsproocheg Minoritéit aus Revanche verdriwwen. Massakere sinn och net ausbliwwen.
Nom zweete Weltkrich ass den 29. November 1945 d'[[Jugoslawien|Demokratesch Federativ Volleksrepublik Jugoslawien]], déi sech 1963 a Sozialistesch Federativ Republik Jugoslawien (SFRJ) ëmgedeeft huet, gegrënnt ginn. Déi staark Onzefriddenheet mat der [[Belgrad]]er Regierung ass an den 1980er Joren ëmmer méi gewuess an et koum de 25. Juni 1991 zu enger [[Onofhängegkeetserklärung]] vu Slowenien. Jugoslawesch Truppe sinn amarschéiert an d'Sloweenen hu sech mat Erfolleg géint si gewiert. D'Ausscheedung aus der Jugoslawescher Republik ass zimmlech ouni gréisser Problemer erfollegt an den 23. Dezember 1991 huet sech Slowenien eng demokratesch Verfassung nom europäesche Virbild ginn. Slowenie gouf kuerzerhand vun allen europäesche Länner unerkannt, Bäitrëttsverhandlunge mat der EU opgeholl, wat den 1. Mee 2004 zu sengem Bäitrëtt gefouert huet. Vum 8. Oktober 1991 bis den 31. Dezember 2006 war déi offiziell Wärung den [[Tolar]]. Den 1. Januar 2007 gouf et Member vun der [[Eurozon]].
[[Fichier:Piran Tartini-Platz Panoramabild.jpg|thumb|center|900px|Tartini-Plaz zu Piran]]
== Politesch Situatioun ==
Ieweschte Chef vun der Republik Slowenien ass de [[Statspresident (Slowenien)|President]], deen awer haaptsächlech nëmmen eng representativ Funktion ausübt an all fënnef Joer direkt vum Vollek gewielt gëtt. Hien ass en Deel vum exekutive Pouvoir, deen hien zesumme mam Ministerpresident a mat der Ënnerstëtzung vum Ministerrot ausübt. Dës béid gi vun der Nationalversammlung gewielt.
Dat sloweenescht Parlament besteet aus zwou Chamberen: Der [[Nationalversammlung (Slowenien)|Nationalversammlung]] (''Državni zbor'') a dem [[Nationalrot (Slowenien)|Nationalrot]] (''Državni svet''). D'Nationalversammlung setzt sech aus 90 Deputéierten zesummen, déi zum Deel duerch eng direkt Wal respektiv op Basis vun engem Proporzsystem bestëmmt ginn. Déi autonom Minoritéite vun Italieener an Ungarn profitéiere vun engem garantéierte Volleksgruppemandat. A Froen, déi sech exklusiv op d'Rechter vun der Minoritéit bezéien, hunn dës Volleksgruppendeputéiert en absolut [[Vetorecht]].
An den Nationalrot gi 40 Deputéierten aus sozialen, wirtschaftlechen a regionalen Interessesgruppe geschéckt. D'Parlamentswale ginn all véier Joer ofgehalen.
Am Kader vun der [[NATO-Osterweiderung]] gouf Slowenien den 29. Mäerz 2004 Member vun der [[NATO]]. Zanter dem 1. Mee 2004 ass et an der [[Europäesch Unioun|Europäeschen Unioun]].
== Verwaltungsglidderung ==
Slowenien ass an '''210 Gemengen''' (sloweenesch ''občine'', Sg. ''občina''), dorënner eelef Stadgemengen, opgedeelt. Iwwer d'Schafe vu Regioune gëtt nogeduecht.
=== Bezéiungen zu Lëtzebuerg ===
Slowenien ënnerhält gutt Bezéiungen zu Lëtzebuerg. Am Zweete Weltkrich gouf nämlech déi lëtzebuergesch Fräiwellegekompanie vun den Däitschen no Slowenien versat, fir do géint d'Partisanen agesat kënne ze ginn. D'Lëtzebuerger hunn du gemeutert a goufen du vun den Däitschen an de Prisong oder an d'Kazett gestach. D'Sloweenen, déi zu hinnen Zougank haten hu si heemlech versuergt. D'Sloweenen hunn hinnen héich ugerechent, datt si sech geweigert hunn, fir op d'Partisanen ze schéissen. Zanter deemools sti lëtzebuergesch a sloweenesch betraffe Familljen nach ëmmer an enker Bezéiung.
An der [[Weltbank]] an am [[Internationale Wärungsfong]] si Lëtzebuer a Slwenien des Weideren an der selwechter Grupp a ginn an hire Verwaltungsréit duerch een an de selwechten Exekutivdirekter vertrueden. Dat trëfft och fir d'[[Banque Européenne pour la Reconstruction et le Développement|BERD]] zou.
== Wirtschaft a Verkéier ==
[[Fichier:Pogled na Koper iz Semedele.jpg|left|thumb|300px|De Mierhafe vu Koper]]
Vu sämtleche Länner aus Osteuropa, déi der Europäescher Communautéit nei bäigetratt sinn, ass Slowenien de Musterschüler, dat Land, wou d'Privatisatioun am beschten iwwer d'Bün gaangen ass a wou d'Ekonomie sech eenegermoossen, ouni allzegrouss Schwieregkeeten, un de westleche Standard ugepasst huet.
Slowenien huet eng gemëscht Wirtschaft, déi op der enger Säit op déi lokal Traditioune vum Handwierk an der Landwirtschaft opgebaut ass, an zum aneren den Usprëch vu modernen Dengschtleeschtunge gerecht gëtt. Slowenien ass mat knapps zwou Milliounen Awunner zwar e klengt Land, ass awer wirtschaftlech ganz gesond.
Pro-Kapp läit d'Akommes vun de Sloweenen am europäesche Mëttelfeld. Zanter dem 1. Januar 2007 ass den [[Euro]] déi offiziell Wärung vu Slowenien.
=== Landwirtschaft ===
Slowenien ass bekannt fir säi Wäibau. Virun allem de Wäin aus der Ënnersteiermark gëtt gréisstendeels no Däitschland an Éisträich exportiert.
=== Industrie ===
An der Industrie si ronn 40 % vun der aktiver Bevëlkerung beschäftegt. D'Liewensmëttelindustrie huet mat iwwer 10 % de gréissten Undeel un der gesamter Industrieproduktioun. Nieft hir sinn d'Elektro- an d'Elektronikindustrie (zirka 10 %), d'Metallveraarbechtung an de Maschinnebau (10 %) wéi och déi cheemesch a pharmazeutesch Industrie (9 %) vu gréisserer Bedeitung. Eng nei Industriebranche, déi ëmmer méi Bedeitung kritt ass d'Automobilindustrie (an d'Automobilzouliwwerungsbranche am wäitste Sënn) ë. a. wéinst den neie Renault-Wierker.
=== Déngschtleeschtungen ===
Zanter senger Onofhänegkeet am Joer [[1991]] huet Slowenien säin [[Déngschtleeschtungssecteur]] staark ausgebaut; e begräift mëttlerweil 53 % vun den Aarbechtsplazen am Land. Slowenien huet ee fir Mëtteleuropa gutt ausgebaute Verkéierssystem. Nieft de kulturellen a wirtschaftlechen Zentren zu [[Ljubljana]], Haaptstad mat eegenem internationale [[Fluchhafen]]) a [[Maribor]] besti virun allem an de Juleschen Alpen an un der Küst vum [[Adriatescht Mier|Adriatesche Mier]] gutt ausgebaut Strukture fir d'Entwécklung vum Tourismus.
Iwwer de Mierhafe vu [[Koper]] huet Slowenien Schëffsverbindunge mat der ganzer Welt an ass en Duerchganksland fir Wueren no Mëtteleuropa.
== Literatur ==
* Hösler, Joachim: ''Slowenien. Von den Anfängen bis zur Gegenwart.'' Regensburg: Friedrich Pustet, 2006. ISBN 3-7917-2004-X
* Rehder, Petra: ''Slowenien''. München, 1999. ISBN 978-3-406-39879-7
* Sowards, Steven W.: ''Moderne Geschichte des Balkans. Der Balkan im Zeitalter des Nationalismus''. Seuzach, Schweiz: G. Liebetrau, 2004. ISBN 3-8334-0977-0 (BoD)
* MERIAN: ''Slowenien'', Jahreszeiten Verlag GmbH, Hamburg
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.slovenia.si/ Slovenia.si Informationssäit iwwer Slowenien (en)]
* [http://hiking.slovenia.flowiktionary.org Bierger a Slowenien (en)]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Slowenien| ]]
hgpszvhimytvjwoxbuak7fkgr6vfd7c
Slowakei
0
14713
2690177
2689808
2026-08-07T20:30:05Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690177
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoSlowakei}}
{{Infobox Land
| Numm = Slovenská republika
| Fändel = Flag of Slovakia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Slowakei
| Wopen = Coat of Arms of Slovakia.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vun der Slowakei
| National Devise =
| Kaart= EU-Slovakia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Slowakesch]]
| Haaptstad = [[Bratislava]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 49 034<ref name="statsk_2007">Zuele fir den 31. Dezember 2006.<br>Quell: [http://portal.statistics.sk/showdoc.do?docid=10925 ''Slovak Republic in figures in 2007''] (op [http://portal.statistics.sk/ Štatistický úrad SR])</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 110
| Onofhängegkeet = [[1. Januar]] [[1993]]
| Nationalfeierdag = [[1. September]]
| Nationalhymn = [[Nad Tatrou sa blýska]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/4/4a/SlovakX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.sk]]
| Telefonsprefix = +421
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Slowakei''' ([[slowakesch]]: ''Slovensko'') ass eng Republik a [[Europa (Kontinent)|Mëtteleuropa]]. D'Slowakei grenzt am Westen un d'[[Tschechesch Republik]] an [[Éisträich]], am Norden u [[Polen]], am Osten un d'[[Ukrain]] an am Süden un [[Ungarn]].
D'Slowakesch Republik ass zanter [[2004]] Member an der [[NATO]] an der [[Europäesch Unioun|EU]].
Gréisst Stad an anengems d'Haaptstad ass [[Bratislava]].
== Geschicht ==
{{Kapitel Info feelt}}
D'Slowakesch Republik gouf a Konsequenz vun der [[Samette Revolutioun|sametter Revolutioun]]<ref>An der Slowakei gouf se ''douce Revolutioun'' genannt.</ref> den [[1. Januar]] [[1993]] onofhängeg. Dovirdru waren d'Slowakei an Tschechien zwou Deelrepublike vum gemeinsame Virgängerstaat [[Tschechoslowakei]].
Vun 1993 bis 2008 war déi offiziell Wärung d'[[Slowakesch Kroun]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}}[http://www.government.gov.sk/ Slowakesch Regierung]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Slowakei| ]]
hxby02clq52sah2jwse1lexwxit8zm2
Kanada
0
14726
2690088
2689740
2026-08-07T20:27:37Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690088
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Canada
| Fändel = Flag of Canada.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 135px
| Fändel Artikel = Fändel vu Kanada
| Wopen = Royal Coat of arms of Canada.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Kanada
| National Devise = A Mari Usque Ad Mare<br>([[Latäin|lat.]] fir ''Vu Mier zu Mier'')
| Kaart= Location Canada.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Franséisch]], <br>regional [[Inuktitut]]
| Haaptstad = [[Ottawa]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 9 984 670
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 8,62
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]],<br>formell de [[17. Abrëll]] [[1982]]
| Nationalfeierdag = [[1. Juli]]
| Nationalhymn = [[O Canada]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/1/12/CanadaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Kanadeschen Dollar]] (CAD)
| Zäitzon = -3 bis -10
| Internet TLD = [[.ca]]
| Telefonsprefix = +1
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Kanada''' ([[Englesch|engl.]]/[[Franséisch|frans.]] ''Canada'') ass e Staat an [[Nordamerika]]. D'Land grenzt am Norden un d'[[Nordpolarmier]], am Osten un den [[Atlanteschen Ozean]], am Süden un d'[[Vereenegt Staate vun Amerika]] an am Westen un de [[Pazifeschen Ozean|Pazifik]] an den US-amerikanesche Staat [[Alaska]]. D'Land ass mat enger Fläch vu ronn 9 984 670 km<sup>2</sup> den zweetgréisste Staat iwwerhaapt.
Kanada ass Member vum [[G7]]-Grupp.
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
{{Méi Info 1|Provënzen an Territoirë vu Kanada}}
Kanada ass an zéng Provënzen an dräi Territoiren ënnerdeelt. D'Provënzen hunn eege Regierungen a si fir de gréissten Deel selbststänneg. D'Territoire stinn dogéint ënner direkter Kontroll vum Staat.
[[Fichier:Canada, administrative divisions - de - colored.svg|450px|thumb|Politesch Kaart vu Kanada.]]
{| class="wikitable sortable"
|- style="background-color:#ddd;"
! Provënz
! Haaptstad
! Fläch<br>a km²
! Bevëlkerung<br>{{small|(2011)}}<ref>[http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/prof/index.cfm Census 2011] vu [[Statistics Canada]]</ref>
|-
| [[Alberta]] || [[Edmonton]] || style="text-align:right;"| 640.082 || style="text-align:right;"| 3.645.257
|-
| [[British Columbia]] || [[Victoria (British Columbia)|Victoria]] || style="text-align:right;"| 922.510 || style="text-align:right;"| 4.400.057
|-
| [[Manitoba]] || [[Winnipeg]] || style="text-align:right;"| 552.330 || style="text-align:right;"| 1.208.268
|-
| [[Neifundland a Labrador]] || [[St. John's (Neifundland)|St. John's]] || style="text-align:right;"| 370.511 || style="text-align:right;"| 514.536
|-
| [[New Brunswick]] || [[Fredericton]] || style="text-align:right;"| 71.377 || style="text-align:right;"| 751.171
|-
| [[Nordwest-Territoiren]] {{small|(Territoire)}}|| [[Yellowknife]] || style="text-align:right;"| 1.143.794 || style="text-align:right;"| 41.462
|-
| [[Nova Scotia]] || [[Halifax (Nova Scotia)|Halifax]] || style="text-align:right;"| 52.939 || style="text-align:right;"| 921.727
|-
| [[Nunavut]] {{small|(Territoire)}}|| [[Iqaluit]] || style="text-align:right;"| 1.877.788 || style="text-align:right;"| 31.906
|-
| [[Ontario]] || [[Toronto]] || style="text-align:right;"| 908.608 || style="text-align:right;"| 12.851.821
|-
| [[Prince Edward Island]] || [[Charlottetown]] || style="text-align:right;"| 5.686 || style="text-align:right;"| 140.204
|-
| [[Québec]] || [[Québec (Stad)|Québec]] || style="text-align:right;"| 1.356.547 || style="text-align:right;"| 7.903.001
|-
| [[Saskatchewan]] || [[Regina (Saskatchewan)|Regina]] || style="text-align:right;"| 588.240 || style="text-align:right;"| 1.033.381
|-
| [[Yukon]] {{small|(Territoire)}}|| [[Whitehorse]] || style="text-align:right;"| 474.713 || style="text-align:right;"| 33.897
|}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} {{en}} [http://www.gc.ca/ Offiziell Websäit vun der kanadescher Regierung]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun G7}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Kanada| ]]
22kr07lraw7po8edw74x72qcz46yq9x
Rumänien
0
14735
2690159
2689797
2026-08-07T20:29:29Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690159
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = România
| Fändel = Flag_of_Romania.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Rumänesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Romania.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Rumänescht Wopen
| National Devise =
| Kaart= EU-Romania.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Rumänesch]]
| Haaptstad = [[Bukarest]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 238 391<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf UNO 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 84
| Onofhängegkeet = [[9. Mee]] [[1877]]
| Nationalfeierdag = [[1. Dezember]]
| Nationalhymn = [[Desteapta-te, romane!|Deşteaptă-te, române!]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/6/69/RomaniaX.ogg Lauschteren]
| Wärung = [[Rumänesche Leu|Leu]] (RON)
| Zäitzon = +2 (+3 am Summer)
| Internet TLD = [[.ro]]
| Telefonsprefix = +40
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Rumänien''' ([[rumänesch]]: ''România'') ass eng Republik am südëstlechen [[Europa (Kontinent)|Europa]], am Nordoste vun der [[Balkanhallefinsel]]. Rumänie grenzt am Norden un d'[[Ukrain]], am Osten u [[Moldawien]], am Südosten un d'[[Schwaarzt Mier]], am Süden u [[Bulgarien]], am Südwesten u [[Serbien]] an am Westen un [[Ungarn]]. D'[[Donau]] mécht am Süden eng natierlech Grenz mat Bulgarien a Serbien.
D'Haaptstad an anengems och déi gréisst Stad vum Land ass [[Bukarest]].<br>[[Sibiu]] (dt. ''Hermannstadt''), a [[Siwebiergen]], wou zanter dem [[Mëttelalter]] och eng däitschsproocheg Minoritéit mat deelweis [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Wuerzele lieft, war [[2007]] zesumme mat der [[Groussregioun]] Lëtzebuerg [[Europäesch Kulturhaaptstad|Kulturhaaptstad vun Europa]].
Rumänien ass den [[29. Mäerz]] [[2004]] der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]] bäigetrueden a gouf den [[1. Januar]] [[2007]] Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]]. Den 1. Januar 2025 gouf Rumänie vollstännege Member vum [[Schengen-Raum]], vum 31. Mäerz 2024 bis den 31. Dezember 2024 war et nëmmen am Schëffs- a Fluchverkéier.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2263559.html|Titel=No 13 Joer Waardezäit: Rumänien a Bulgarien sinn offiziell Deel vum Schengen-Raum|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/2153097.html|Titel=Vum 31. Mäerz 2024 un: Bulgarien a Rumänien ginn zum Deel Member vum Schengenraum|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070814102619/http://www.guv.ro/engleza/ Websäit vun der rumänescher Regierung]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Memberstaaten EU}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Rumänien| ]]
a2d4qq4qbntbf5olymn0wyof7ipblgt
Island
0
14758
2690076
2689731
2026-08-07T20:27:19Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690076
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Lýðveldið Ísland
| Fändel = Flag_of_Iceland.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Island
| Wopen = Coat of arms of Iceland.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Island
| National Devise = keng
| Kaart = Location Iceland Europe.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Islännesch]]
| Haaptstad = [[Reykjavík]]
| Haaptstad Awunner = 117 898 {{small|([[3. Abrëll]] [[2008]])}}
| Haaptstad Koordinaten = 64°08'N, 21°56'W
| Staatsform = parlamentaresch [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 103 000
| Fläch Plaz = 104
| Waasserfläch = 2,7 %
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 169
| Bevëlkerungsdicht = 2,9
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = 17. Juni
| Nationalhymn = [[Ó Guð Vors Lands]] [[Media:IcelandX.ogg|Lauschtert]]
| Wärung = [[Islännesch Kroun]] (ISK)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.is]]
| Telefonsprefix = +354
| Notizen =
| Extra Bild = Island-karte.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Island''' ass en [[Inselstaat]] am Norde vum europäesche Kontinent, an no [[England]] deen zweetgréissten Inselstaat vun [[Europa (Kontinent)|Europa]].
Island läit am Nordatlantik a bësse südlech vum nërdleche [[Polarkrees]].
==Geographie==
{{Kapitel Info feelt}}
==Geschicht==
{{Kapitel Info feelt}}
== Politik ==
Island gouf den 1. Januar 1918 souverän, blouf awer a [[Personalunioun]] mat der dänescher Kroun. De 17. Juni 1944 huet et déi Unioun gekënnegt an d'[[Republik]] ausgeruff. Am [[Parlament]], dem [[Althing]], sinn 63 Deputéiert. All véier Joer gëtt gewielt.
Island hat besonnesch staark ënner der [[Finanzkris 2007/2008]] ze leiden. An deem Zesummenhank war och d'Demande ze gesinn, der [[EU|Europäescher Unioun]] bäizetrieden, déi de [[16. Juli]] [[2009]] vum Althing guttgeheescht gouf. Am Mee 2013 huet déi nei konservativ-liberal Regierung ënner dem Premier [[Sigmundur Gunnlaugsson]] ugekënnegt, d'Bäitrëttsverhandlungen ze stoppen an e Referendum z'organiséieren, ob d'Bevëlkerung fir e Bäitrëtt wier. Den 12. Mäerz 2015 huet d'Parlament decidéiert, d'Demande op EU-Memberschaft zeréckzezéien. E Referendum gouf et bis ewell nach keen.
Nodeems bei de virgezunnene Parlamentswalen vum 30. November 2024 déi sozialdemokratesch Partei gewonnen hat, gouf de Bäitrëtt an d'EU erëm méi e grousst Theema. Déi nei Regierung wëll dofir bis 2027 e Referendum ofhalen, ob Island der EU bäitriede sollt.<ref>{{Citation|URL=https://de.euronews.com/my-europe/2024/12/22/islands-neue-regierung-will-ein-referendum-uber-eu-mitgliedschaft|Titel=Islands neue Regierung will ein Referendum über eine EU-Mitgliedschaft|Gekuckt=16.03.2025|Datum=22.12.2024|Wierk=euronews|Sprooch=de}}</ref>
== Bevëlkerung ==
Den 3. Abrëll 2008, hunn dem [[Statistesche Büro vun Island]] no<ref name="www.statice.is">[http://www.statice.is/Statistics/Population/Citizenship-and-country-of-birth www.statice.is]</ref> 313.376 Leit op der Insel gelieft. Dovu waren der 291.942 Islänner.
Am Géigesaz zu villen anere westleche Staaten ass d'Bevëlkerungszuel an Island, wéi och zu Lëtzebuerg, an de leschte Joren ëmmer méi grouss ginn, an an de leschte 5 Joer ass déi souguer nach méi séier eropgaangen. Den Trend gëtt ënnerstëtzt well den Auslännerundeel duerchschnëttlech ëm zirka 1,5 % all Joer tëscht 1950 an 1990, an ëm 3,5 % am Joer 2003 an d'Luucht goung.
2008 ware 6,83 Prozent vun der islännescher Bevëlkerung Auslänner. Et sinn dat ënner anerem 2,7 % Polen, 0,3 % Dänen, 0,2 % Philippinoen a 0,3 % Däitscher.
== Stied ==
Eng 93 % vun der Bevëlkerung liewen a Stied<ref name="www.statice.is"/>. Déi gréisst sinn:
* [[Reykjavík]]: 117.898 Awunner
* [[Kópavogur]]: 28.665 Awunner
* [[Hafnarfjörður]]: 24.895 Awunner
* [[Akureyri]]: 17.278 Awunner
* [[Reykjanesbær]]: 13.282 Awunner
* [[Garðabær]]: 9.931 Awunner
D'Awunnerzuel bezitt sech jeeweils op den 3. Abrëll 2008 an déi ganz Gemeng (Municipality)
== Kuckeswäertes ==
* d'Haaptstad [[Reykjavík]];
* [[Akureyri]], déi véiertgréisst Stad an Island, mam [[Myvatn]] (''Méckeséi'') an dem [[Goðafoss]] (''Gëtterwaasserfall'');
* d'Hallefinsel [[Reykjanes]] mat der [[Bláa Lonið]] (''Blo Lagun''), engem [[Thermalbad]], gespeist vum waarme Waasser aus der [[geothermik|Geothermescher]] Statioun ;
* [[Þingvellir]], den traditionelle Versammlungsuert vum ''Althing'', gouf 1928 Nationalpark an ass 2004 als [[Weltierwen|Weltkulturierwen]] erkläert ginn;
* [[Gullfoss]] (''gëllene Waasserfall'');
* [[Haukadalur]] mat senge [[Geysir]]en (de bekanntste Geysir ass de [[Strokkur]]);
* [[Vatnajökull]], dee gréisste [[Gletscher]] an Europa mat 8.100 km², ronn 8 % vun Island, mat sengem Gletscherséi [[Jökulsárlón]];
* [[Vestmannaeyjar]], eng Inselgrupp mat vulkanaartegem Ursprong am Süde vun Island.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20070119085950/http://www.islandcounty.net/ Offiziell Säit vun der Regierung vun Island, op engl.]
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20041020153739/www.eyjar.is/eyjar/ Offiziell Säit vun der Insel Vestmanneyjar]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Island| ]]
94n4l9dw7x8g5xeyz0rdxdncn7h9bog
Mexiko
0
14764
2690119
2689610
2026-08-07T20:28:30Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690119
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Estados Unidos Mexicanos
| Fändel = Flag of Mexico.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Mexiko
| Wopen = Coat of arms of Mexico.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Mexiko
| National Devise =
| Kaart= Mexico in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]] ([[De jure / de facto|de facto]])
| Haaptstad = [[Mexiko-Stad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Federal [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.964.375
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 57,2
| Onofhängegkeet = vu [[Spuenien]],<br>[[16. September|16. Sep.]] [[1810]] (deklaréiert)<br>[[27. September|27. Sep.]] [[1821]] (unerkannt)
| Nationalfeierdag = [[16. September]]
| Nationalhymn = [[Himno Nacional Mexicano]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/b/b8/Mexiko.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Mexikanesche Peso]] (MXN)
| Zäitzon = -8 bis -6
| Internet TLD = [[.mx]]
| Telefonsprefix = +52
| Notizen =
| Extra Bild = Mx-map.gif
| Extra Bild2 =
}}
'''Mexiko''', offiziell ''Estados Unidos Mexicanos'' ([[spuenesch]] fir '''Vereenegt Mexikanesch Staaten'''), ass eng federal Republik an [[Nordamerika]]. Nopeschlänner sinn am Norden d'[[Vereenegt Staate vun Amerika]], am Süde [[Belize]] a [[Guatemala]]. Am Weste mécht de [[Pazifeschen Ozean|Pazifik]], am Osten den [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]] mam [[Golf vu Mexiko]] an dem [[Karibescht Mier|Karibesche Mier]] d'Grenz.
D'Haaptstad vu Mexiko ass [[Mexiko-Stad]] (Ciudad de México).
== Struktur vum Land ==
D'Land mat enger Fläch vun 1.964.375 km² ass an 31 Bundesstaaten agedeelt, plus den Haaptstaddistrikt, déi a verschidde ''Municipios'' ([[Arrondissement]]er) ënnerdeelt sinn.
=== Bundesstaaten an hir jeeweileg Haaptstied ===
[[Fichier:México División Política con nombres.png|thumb|600px|center|Bundesstaaten a Mexiko]]
* [[Aguascalientes]] mat [[Aguascalientes (Stad)|Aguascalientes]]
* [[Baja California]] mat Mexicali
* [[Baja California Sur]] mat [[La Paz]]
* [[Campeche]] mat [[Campeche (Stad)|Campeche]]
* [[Chiapas]] mat Tuxtla Gutiérrez
* [[Chihuahua (Bundesstaat)|Chihuahua]] mat [[Chihuahua (Stad)|Chihuahua]]
* [[Coahuila]] mat Saltillo
* [[Colima]] mat [[Colima (Stad)|Colima]]
* [[Mexiko-Stad|Distrito Federal]]
* [[Durango]] mat Victoria de Durango
* [[Guanajuato]] mat [[Guanajuato (Stad)|Guanajuato]]
* [[Guerrero]] mat Chilpancingo
* [[Hidalgo]] mat Pachuca de Soto
* [[Jalisco]] mat [[Guadalajara (Mexiko)|Guadalajara]]
* [[México (Bundesstaat)|México]] mat Toluca de Lerdo
* [[Michoacán]] mat Morelia
* [[Morelos]] mat Cuernavaca
* [[Nayarit]] mat Tepic
* [[Nuevo León]] mat Monterrey
* [[Oaxaca]] mat Oaxaca de Juárez
* [[Puebla]] mat [[Puebla (Stad)|Puebla]]
* [[Querétaro]] mat Santiago de Querétaro
* [[Quintana Roo]] mat Chetumal
* [[San Luis Potosí]] mat [[San Luis Potosí (Stad)|San Luis Potosí]]
* [[Sinaloa]] mat Culiacán
* [[Sonora]] mat Hermosillo
* [[Tabasco]] mat Villahermosa
* [[Tamaulipas]] mat Ciudad Victoria
* [[Tlaxcala]] mat [[Tlaxcala (Stad)|Tlaxcala]]
* [[Veracruz (Bundesstaat)|Veracruz]] mat Xalapa de Enríquez
* [[Yucatán]] mat Mérida
* [[Zacatecas]] mat [[Zacatecas (Stad)|Zacatecas]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Mexico|Mexiko}}
[[Fichier:Gnome-globe.svg|x18px]] '''[http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Mexico Wikimedia-Atlas: Mexiko]''' {{ en}}
* {{es}} [http://www.gob.mx/ Portal vun der mexikanescher Regierung]
* {{es}} [http://www.presidencia.gob.mx/ Portal vun der mexikanescher Presidence]
* {{de}} [http://www.mexiko-lexikon.de www.mexiko-lexikon.de] Eng Zort Mexiko-Lexikon a Wiki-Form
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Mexiko| ]]
ngeh4nlspgk1mjfhcm58psyajqck5k0
Moldawien
0
14768
2690120
2689771
2026-08-07T20:28:32Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690120
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republica Moldova
| Fändel = Flag of Moldova.svg
| Fändel Bildbreet= 135px
| Fändel Artikel = Fändel vu Moldawien
| Wopen = Coat of arms of Moldova.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vu Molawien
| National Devise =
| Kaart = Europe-Moldova.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Rumänesch]]
| Haaptstad = [[Chişinău]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 33.851<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf UNO 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 83
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]] <br> de [[27. August]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[27. August]]
| Nationalhymn = [[Limba Noastră]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/0/0e/MoldovaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Moldawesche Leu|Leu]] (MDL)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.md]]
| Telefonsprefix = +373
| Notizen =
| Extra Bild = Karte_Moldawien_03_03.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Moldawien''' (op [[Rumänesch]]<ref>https://www.rferl.org/a/moldova-romanian-official-language/25191455.html</ref>/[[Moldawesch]]: ''Republica Moldova'') ass en onofhängege [[Staat]] am Oste vun [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Am Weste an am Süde grenzt d'Land u [[Rumänien]] an am Norden an Oste stéisst s'un d'[[Ukrain]] an huet domat och keen direkten Zougank zum [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20080201104525/http://www.moldova.md/en/start/ Offiziell Websäit vun der Republik Moldawien] {{en}}
* [http://gov.md/index.php?lng=en Site vun der moldawescher Regierung] {{en}}
* [http://www.turism.md/eng/ Moldawien Tourismus] {{en}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Moldawien| ]]
pa0m0wei3dfiarew37g98812ti0bp6t
Republik China (Taiwan)
0
14790
2690153
2689906
2026-08-07T20:29:21Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690153
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = 中華民國 (臺灣) <br> Zhōnghuá Mínguó (Táiwān) <br> Republik China (Taiwan)
| Fändel = Flag of the Republic of China.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Taiwan
| Wopen = National Emblem of the Republic of China.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Taiwan
| National Devise =
| Kaart= Taiwan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Mandarin]];<br> ''Nationalsproochen:'' [[Taiwaneesesch]], [[Hakka]], <br> ''16 Formosa Sproochen:'' <br> 'Amis, Tayal, Paiwan, Bunun, Puyuma, Sakizaya, Seediq, Truku, Thau, Cou, Kanakanavu, Hla'alua, Kebalan, Tao, Drekai, SaySiat
| Haaptstad = [[Taipeh]]
| Haaptstad Awunner = 2.669.639
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|25|02|00|N|121|38|00|O}}
| Staatsform = Semi-Presidentschaftsrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 36 197
| Fläch Plaz = 134
| Waasserfläch = 10,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 55
| Bevëlkerungsdicht = 651
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[10. Oktober]]
| Nationalhymn = [[San Min Chu-i]]
| Wärung = [[Neien Taiwan-Dollar]] NT$ (TWD)
| Zäitzon = +8
| Internet TLD = [[.tw]]
| Telefonsprefix = +886
| Notizen =
| Extra Bild = Taiwan2.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Taiwan''' ass eng chineesesch Insel nërdlech vun de [[Philippinnen]]. Mat enger Handvoll weider Inselcher bilt Taiwan en ''[[De jure / de facto|de facto]]'' Staat am Südoste vun [[Asien]]: d''''Republik China'''.
== Geschicht ==
D'Insel Taiwan ass vun ongeféier 4000 v. Chr. bis un den Ufank vum 17. Joerhonnert bal nëmme vun enger [[austroneesesch]]er Urbevëlkerung bewunnt. 1583 hunn d'[[Portugal|Portugisen]] d'Insel als éischt Europäer erreecht a se "Ilha Formosa" (''Schéin Insel'') genannt. Nieft hollänneschen a spueneschen Néierloossunge waren et duerno awer virun allem e puer Immigratiounswelle vu chineesesche Siidler vum Festland déi d'Majoritéit vun der Bevëlkerung gestallt hunn.
1683 huet d'[[Qing-Dynastie]] d'Insel offiziell fir China annektéiert. 1895 sinn d'Japaner agefall an hunn Tawain fir fofzeg Joer als japanesch Kolonie gehalen. Nom Enn vum [[Pazifikkrich]] 1945 ass d'Insel nees u China gaangen.
No der [[Kommunismus|kommunistescher]] Muechtergräifung 1949 zu [[Peking]] hunn den [[Chiang Kai-shek]] an 1,5 Millioune vu senge Leit sech op d'Insel Taiwan zeréckgezunn. Sou huet d'Provënz Taiwan an e puer kleng Inselcher bis ganz haart virun der Küst vum Kontinent d'Republik China mat Regierungssëtz zu [[Taipeh]] gegrënnt, an Oppositioun zur [[Volleksrepublik China]] um Kontinent. D'Staatspartei [[Kuomintang]] huet d'Insel dunn iwwer véier Joerzéngten autoritär regéiert. Eréischt 1987 huet se d'Krichsrecht opgehuewen an eng éischt Oppositiounspartei zougelooss.
D'Republik China erhieft den Usproch, ganz China (mëttlerweil demokratesch) ze vertrieden. D'Kommunisten zu Peking erhiewen hirersäits och den Usproch, ganz China ze vertrieden, mussen awer bis ewell op Taiwan an déi aner kleng Inselcher verzichten.
De vëlkerrechtleche Statut vun der Republik China op Taiwan ass dowéinst bis haut ëmstridden. Et gëtt u sech nëmmen '''ee''' China. Taiwan a seng Inselcher (déi zum Deel eigentlech enger anerer Provënz vu China gehéieren) bilden ''[[De jure / de facto|de facto]]'' e Staat. Trotzdeem koum et awer ni esou wäit, datt "Taiwan" sech fir onofhängeg erkläert hätt. An der Praxis hu mer deemno '''ee''' China an '''zwou''' Regierungen (Peking an Taipeh), déi politesch net mateneen d'accord kënne sinn. D'Republik China op Taiwan ass iwwregens 1971 aus der [[Vereent Natiounen|UNO]] erausgeflunn, wéi dat kommunistescht China, no senger Unerkennung duerch d'USA, an d'UNO (inklusiv Sécherheetsrot) opgeholl gouf - et kann eebe just '''ee''' China an der UNO sinn.
== Literatur ==
* Y. Demeer & A. Gamblin, ''Taiwan (Formose), République de Chine'', Paräis (Presses universitaires de France), 1979 (1. Oplo). 128 Säiten.
* Xing-hu Kuo, ''Freies China - Asiatisches Wirtschaftswunder'', Stuttgart (Seewald Verlag), 1982. 223 Säiten.
* Jules Nadeau, ''Vingt millions de Chinois "made in Taiwan" '', Montréal (Éditions Québec/Amérique), 1988. 410 Säiten.
* André Gamblin, ''Taiwan République de Chine - La victoire du dragon (économie, tourisme, civilisation, diplomatie, politique)'', Paräis (Sedes), 1993.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Taiwan|{{PAGENAME}}}}
{{Navigatioun Administrativ Andeelung vu China}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Taiwan| ]]
ln6gp3o9v2d6wwv0vuirrjnrarzhdm6
Liechtenstein
0
14805
2690106
2689758
2026-08-07T20:28:04Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690106
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Fürstentum Liechtenstein
| Fändel = Flag of Liechtenstein.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Liechtenstein
| Wopen = Staatswappen-Liechtensteins.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Liechtenstein
| National Devise = Für Gott, Fürst und Vaterland
| Kaart= Location Liechtenstein Europe.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]]
| Haaptstad = [[Vaduz]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 160,475<ref name="fläch">Nodeem d'Grenzen 2006 nei vermoosst gi sinn, gouf gewisen, datt Liechtenstein vun der Fläch hier eng 50 Foussballterraine méi grouss ass wéi laang Zäit geduecht.<br>Sourcen: [http://www.focus.de/politik/ausland/ueberraschung_aid_121735.html Focus Online] an [http://www.msnbc.msn.com/id/16381664/ msnbc] (August 2007)</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[1806]]
| Nationalfeierdag = [[15. August]]
| Nationalhymn = [[Oben am jungen Rhein]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/6/6a/LiechtensteinX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Schwäizer Frang]] (CHF)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.li]]
| Telefonsprefix = +423
| Notizen =
| Extra Bild = Liechtenstein Kaart cia.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Fürstentum '''Liechtenstein''' ass e [[Zwergstaat|butzegen]] [[Europa (Kontinent)|europäesche]] Staat an der [[Alpen|Alperegioun]], agekäilt tëscht der [[Schwäiz]] an [[Éisträich]].
Liechtenstein ass eng konstitutionell Ierfmonarchie op demokratesch-parlamentarescher Basis. Zanter [[1923]] ass d'Fürstentum an [[Zollunioun|Zoll-]] a [[Wärungsunioun]] mat der Schwäiz. Liechtenstein ass Member an der [[EFTA]], huet awer, anescht wéi d'Schwäiz, zousätzlech nach den Accord iwwer den [[Espace Économique Européen]] ënnerschriwwen a kann dowéinst och vun engem direkten Zougank op den europäesche Marché profitéieren.
== Geschicht ==
D'Fürstentum ass réischt [[1719]] entstanen, wéi de Fürst vu Liechtenstein seng zwou Herrschafte beim [[Rhäin]], [[Vaduz]] a [[Schellenberg]], mat Erlabnis vum deemolege Keeser vum Hellege Réimesche Räich, zu engem neie Fürstentum zesummegeschloen huet.
Ënner dem [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] war Liechtenstein ee vun de Staate vum [[Rhäinbond]] (''Rheinbund''/''Confédération du Rhin''), dee vun [[1806]] bis [[1813]] als Protektorat vu Frankräich eng Pufferzoon tëscht engersäits dem franséische Keeserräich an anerersäits Preisen, Éisträich a Russland gebilt huet.
Tëscht [[1815]] an [[1866]] war d'Fürstentum, gradewéi och d'[[Groussherzogtum Lëtzebuerg]], ee vun den 39 Staaten a fräie Stied vum [[Däitsche Bond]] (''Confédération germanique'').
Zënter [[1921]] ass Liechtenstein eng konstitutionnel Monarchie ënner hirem souveräne Fürst. An [[1923]] huet d'Land eng Zoll- a Wärungsunioun mat der [[Schwäiz]] ofgeschloss déi nach ëmmer besteet.
[[1990]] ass Liechtenstein Member vun der [[UNO]] ginn. An [[1991]] ass d'Land der [[EFTA]] bäigetratt. Anescht wéi d'Schwäiz ass Liechtenstein am [[EWR]] (Europäesche Wirtschaftsraum) oder [[EEE]] (''Espace économique européen'') integréiert.
Den [[19. Dezember]] gouf Liechtenstein Member am [[Schengen-Raum]].<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/international/a/172975.html|Titel=Schengen-Raum: Lichtenstein ass neie Member|Gekuckt=22.07.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
== Geographie ==
[[Fichier:Lichtenstein NASA.png|thumb|250px|left|[[NASA]]-Satelittefoto vu Liechtenstein]]Liechtenstein huet eng Fläch vu ronn 160 Quadratkilometer<ref name="fläch" /> an am Ganze 77,9 km Staatsgrenz. Am Westen a Süde grenzt d'Land op der Schwäizer Grenz un d'Kantone [[Kanton St. Gallen|St.Gallen]] a [[Kanton Graubünden|Graubünden]], am Osten an Norden un d'[[éisträich]]escht Bundesland [[Vorarlberg]].
Laanscht d'Westgrenz mat der Schwäiz leeft de [[Rhäin]] (Oberrhein). De Rhäindall hëlt bal d'Hallschent vum Territoire an, an ass dowéinst och déi Géigend déi landwirtschaftlech ze gebrauchen ass, an an där déi meescht Leit wunnen. [[Sand]], [[Torf]], [[Leem]] an äerde Biedem ginn am Rhäindall aneneen iwwer.
De Rescht vum Land ass geologesch an topographesch vu Gestengs a Bierger dominéiert. D'Ausleefer vum [[Rätikon]], engem Deel vun den [[Alpen|Ostalpen]], zéie sech vum Süde bis an den Nordosten. Héchste Punkt, ganz am Süde vum Land, ass mat 2 599 Meter de [[Bierg]] [[Grauspitz]]. D'''Ruggeller Riet'' -am Norde vum Fürstentum- ass den déifste Punkt a läit op enger Héicht vu 430 Meter.
== Kultur ==
Den Nationalfeierdag vu Liechtenstein ass de [[15. August]], op [[Léiffrawëschdag]]. Gefeiert gëtt de Gebuertsdag vum fréiere Monarch Fürst [[Franz Josef II. (Liechtenstein)|Franz Josef II.]] (1906–1989), deem säin Dag u sech zwar de 16. August ass, mä awer schonn zanter [[1940]] mam [[Chrëschtentum|chrëschtleche]] Feierdag zesummegeluecht gëtt. Den Dag ass och nom Doud vum Fürst bäigehale ginn.
== Kuckt och ==
* [[Administrativ Andeelung vu Liechtenstein]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Liechtenstein}}
* [http://www.liechtenstein.li/ Offiziell Säite vu Liechtenstein] {{de}}
* [https://web.archive.org/web/20060204072810/http://www.fuerstenhaus.li/ Säit vum Fürstenhaus vu Liechtenstein] {{de}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Liechtenstein| ]]
0p33leey7jo948m67iaf6u73k1kkp4s
Brasilien
0
14810
2690011
2689554
2026-08-07T20:25:44Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690011
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoBRA}}
{{Infobox Land
| Numm = República Federativa do Brasil
| Fändel = Flag of Brazil.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Brasilien
| Wopen = Coat of arms of Brazil.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Brasilien
| National Devise = Ordem e Progresso<br>(''Uerdnung a Fortschrëtt'')
| Kaart= Brazil in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Brasilia]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Federal [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 8 514 877
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,65
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 21,60
| Onofhängegkeet = vu Portugal<br>1822 erkläert<br>1825 unerkannt
| Nationalfeierdag = [[7. September]]
| Nationalhymn = [[Hino Nacional Brasileiro]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/1/11/BrasilienX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Real]] (BRL)
| Zäitzon = -2 bis -5
| Internet TLD = [[.br]]
| Telefonsprefix = +55
| Notizen =
| Extra Bild = Brasilien topo.jpg
| Extra Bild2 =
}}
'''Brasilien''' (''República Federativa do Brasil'') ass en onofhängege [[Staat]] a [[Südamerika]]. D'Haaptstad ass [[Brasilia]]. Déi gréisst Stad ass [[São Paulo]].
D'Land grenzt am Norden u [[Kolumbien]], [[Venezuela]], [[Guyana]], [[Surinam]] an u [[Franséisch-Guayana]], am Süden un [[Argentinien]], [[Paraguay]] an [[Uruguay]], am Osten un den [[Atlantik]] an am Westen u [[Bolivien]] a [[Peru]]. Brasilien huet ze soen eng Grenz mat all de Länner vu Südamerika bis op [[Chile]] an [[Ecuador]].
D'Republik huet eng Fläch vun 8 514 877 km² an ass flächen- a bevëlkerungsméisseg dat fënneftgréisst Land op der Welt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Brazil|Brasilien}}
* {{en}} [http://www.presidencia.gov.br/ingles/ Site vum brasilianesche President]
* {{en}} [http://www2.camara.gov.br/english Site vum brasilianesche Parlament]
* {{en}} [http://www.brasil.gov.br/ingles/ Site vun der brasilianescher Regierung]
{{clear}}
{{Navigatioun CSN-Staaten}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Brasilien]]
[[Kategorie:Republicken]]
twdl0y8z58vcrxmz00c4fe0021kmeji
Tunesien
0
14832
2690205
2689927
2026-08-07T20:30:52Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690205
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = الجمهورية التونسية<br>al-Dschumhūriyya at-tūnisiyya
| Fändel = Flag of Tunisia.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Tuneesesche Fändel
| Wopen = Coat_of_arms_of_Tunisia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Tuneesesche Wopen
| National Devise =
| Kaart = Location Tunisia AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Tunis]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 163 610
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 5
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 72,2
| Onofhängegkeet = vu [[Frankräich]],<br>den [[20. Mäerz]] [[1956]]
| Nationalfeierdag = [[7. November]]
| Nationalhymn = [[Humat Al-Hima]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/lb/7/7d/TunisiaX.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Tuneeseschen Dinar]] (TND)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.tn]]
| Telefonsprefix = +216
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Tunesien''' (تونس) ass eng Republik am Norde vun [[Afrika]]. D'Land grenzt am Norden an Osten un d'[[Mëttelmier]], d'Nopeschlänner sinn am Südoste [[Libyen]] an am Westen [[Algerien]]. D'[[Wüst]] [[Sahara]] occupéiert ronn 40% vun der Landesfläch.
Tunesie gëtt zu de Länner vum [[Maghreb]] gezielt. D'Republik ass Member vun der [[Arabesch Liga|Arabescher Liga]], der [[Afrikanesch Unioun|Afrikanescher Unioun]] an der [[Communautéit vun de Sahel-Saharanesche Staaten]].
D'Haaptstad [[Tunis]] huet dem Land säin haitegen Numm ginn. Nobäi der Stad erënneren d'Ruine vu [[Karthago]] un déi dichteg [[Antiquitéit|antik]] Zivilisatioun vun de Karthager déi hei am [[3. Joerhonnert v. Chr.]] an der Bléi stoung an hiren Héichpunkt fonnt huet.
== Bevëlkerung ==
=== Grouss Stied ===
* [[Tunis]] (Haaptstad),
* [[Gabes]]
* [[Nabeul]]
* [[Sfax]]
* [[Sousse]]
* [[Tataouine]]
* [[Zarzis]]
== Um Spaweck ==
* [http://www.ministeres.tn/ Websäit vun der tuneesescher Regierung] {{fr}}
{{Commonscat|Tunisia|Tunesien}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Tunesien| ]]
medizat2g6ve4acci822fyrevkc469d
Podcast
0
14883
2689945
2688341
2026-08-07T12:17:52Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689945
wikitext
text/x-wiki
[[Fichier:Podcast Studio.jpg|thumb|De Studio, an deem Podcaste vun der Universitéit vu [[Porto (Portugal)|Porto]] opgeholl ginn.]]
E '''Podcast''' ass eng Serie vun Audioopnamen, déi iwwer den Internet abonéiert an erofgelueden oder gestreamt kënne ginn. De Contenu ka vun Noriichten a Bildung bis hin zu Entertainment oder perséinleche Geschichte goen. Podcasten erméiglechen et de Nolauschterinnen an Nolauschterer, flexibel an onofhängeg vun der Plaz, op där si sinn, Contenu ze konsuméieren.
An éischter Linn handelt et sech bei engem Podcast ëm Audiodateien, ma si ginn awer och reegelméisseg als Video verschafft (zum Beispill op [[YouTube]]), entweeder als primäre Contenu oder komplementar zur Audiodatei. Si ginn dann och '''Video-Podcast''' genannt.
== Urspronk ==
D'Podcasten hunn hiren Urspronk an enger Iwwerleeung vum [[Dave Winer]], deen [[RSS]] entwéckelt huet. D'Wuert selwer ass eng Zesummesetzung aus dem englesche Wuert ''to broadcast'' (wat "senden" heescht) an [[Apple iPod]], dem fréieren [[MP3]]-Player vun [[Apple]].
De Phenomeen gouf wéinst dem [[Adam Curry]] a sengem Podcast ''Daily Source Code'', deen tëscht 2004 an 2013 verëffentlecht gouf, populär. Dofir gëtt de Curry dacks als Pionéier vun der Podcast-Zeen bezeechent.<ref name=>{{Citation | URL = https://nrb.org/at-nrb-2025-discover-how-the-future-of-radio-is-local/ | Titel = At NRB 2025, Discover How ‘The Future of Radio is Local’ | Gekuckt = 22. Juli 2025 | Auteur = | Datum = 5. Februar 2025 | Editeur = NRB | Sprooch = En}}</ref> Hien huet och den éischte Podcast-Client, och nach Podcatcher genannt, entwéckelt - eng [[Mobil Applikatioun|App]] iwwer déi ee Podcaste lauschtere kann.
<!--Net méi aktuell:== De Prinzip ==
All Internet Benotzer ka mat Hëllef vun engem Podcast-Client e Podcast abonéieren. An dësem Programm brauch een nëmmen d'Adress vum RSS Feed anzeginn an de Programm iwwerhëlt dann déi ganz Aarbecht a luet automatesch all nei Episod vun deem Podcast erof. Soubal een MP3 Player, wéi den iPod, un de Computer ugeschloss gëtt, ginn dës nei Episoden op deen eriwwergelueden. Zanter der Versioun 4.9 huet een am Audioplayer [[iTunes]] vun Apple och d'Méiglechkeet, deen als Podcatcher ze benotzen, an ausserdeem proposéiert Apple zanterhier och eng Podcast Directory als Deel vun hirem [[iTunes Music Store]], wou jiddweree säi Podcast ka fräi androen, virausgesat en huet een Account am Music Store. Podcatcher Alternativen zum iTunes sinn iPodder oder iPodder X. Meeschtens ginn d'Audiodateien awer och op der Internetsäit vum Podcast Produzent verëffentlecht, soudatt ee se och ka manuell eroflueden a lauschteren ouni ee Podcatcher ze hunn.
Beschränkt sech d'Verëffentlechung vun der Audiodatei op de Link an engem Weblog ouni een RSS Feed, da schwätzt ee vun engem [[Audioblog]].
== Format ==
Podcaste ginn normalerweis am wäit verbreeten MP3-Format verëffentlecht. Verschiddener proposéieren hire Podcast awer och am AAC (MP4 Audio) Format, dat zemools duerch déi ëmmer méi grouss Popularitéit vum iTunes ëmmer méi verbreet gëtt.
-->
== Podcast zu Lëtzebuerg ==
=== Pionéier ===
''GuG'', fir "Gedanken und Geschichten aus Luxemburg", war den alleréischte Podcast zu Lëtzebuerg. E war op Däitsch a bis September 2005 aktiv. ''Bouneschlupp'' vum Thierry Heles war den éischte Podcast op Lëtzebuergesch an och den éischten, den de Sprong vum Internet op de Radio gepackt hat. Vun der Folleg 31 un ass ''Bouneschlupp'' an der Sendung ''Crumble'' um [[Radio ARA]] gelaf.<ref>[https://web.archive.org/web/20071205091444/http://www.naischtnotz.net/bsait/ ''Bouneschlupp''] op naischtnotz.net (archivéiert Versioun)</ref>
''Check daat!'' war e weidere Podcast op Lëtzebuergesch, deen am Oktober 2006 ugefaangen huet.<ref>[https://web.archive.org/web/20071205091450/http://www.naischtnotz.net/checkdaat/ ''Check daat!''] op naischtnotz.net (archivéiert Versioun)</ref> ''Angscht a Schrecken zu Lëtzebuerg'' vum Joël Adami ass de lëtzebuergesche Podcast, deen am längsten iwwerlieft huet. En ass vu senger éischter Episod de 4. November 2006 gläichzäiteg och als Serie an der Sendung ''Crumble'' um Radio ARA gelaf. Do gouf déi éischt Episod de 6. November 2006 diffuséiert. Déi lescht Folleg op der Websäit ass vum November 2017.<ref>[https://www.angschtaschrecken.lu/about/ angschtaschrecken.lu] (gekuckt den 8. Januar 2025)</ref>
''Gedibbers'' war e lëtzebuergeschsproochege Podcast mat véier Spriecher (Mike, Patrick, Thierry a Joël), vun deem déi éischt Episod am November 2009 erauskoum.<ref>[https://web.archive.org/web/20110902072313/http://www.gedibbers.com/ www.gedibbers.com] an der Wayback Machine (Internet Archiv)</ref> Am selwechte Joer huet och de Stater [[Athénée de Luxembourg|Kolléisch]] säi Podcast ''Life on Campus Athénée Lëtzebuerg'' an d'Membere vum Lëtzebuerger [[Hackerspace]] de Podcast ''Lët'z Hack!'' lancéiert, deen all zweete Samschdeg och um Radio ARA gelaf ass.<ref>[https://web.archive.org/web/20111123212331/http://www.localradio.lu/ www.localradio.lu] an der Wayback Machine (Internet Archiv)</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20101030081403/http://www.hackerspace.lu/wiki/LetzHack hackerspace.lu] an der Wayback Machine (Internet Archiv)</ref>
No 2018 ass d'Zuel vu lëtzebuergesche Podcaste massiv an d'Luucht gaangen.
=== Podcasten op Lëtzebuergesch ===
{|class="wikitable sortable"
|+ Podcasten op Lëtzebuergesch zënter 2017 (onkomplett Lëscht)
|-
! width="200" | Titel
! Start
! Schluss
! Bemierkung
|-
| ''The SpeakEasy''
|align="center"|2017
|align="center"|leeft nach
|Philo-Podcast op Lëtzebuergesch vum Thomas Koenig, dee sech zënter Januar 2017 mat Froen aus Alldag, Politik an anerem beschäftegt.<ref>[https://soundcloud.com/speakeasylux ''Speakeasy''] op [[Spotify]] a [https://speakeasy.lu/ speakeasy.lu]</ref>
|-
| ''Happy Hippo Podcast''
|align="center"|2017
|align="center"|leeft nach
| Am Dezember 2017 koum déi éischt Folleg eraus. Vun dräi Frënn animéiert.
|-
|''Tun a Max''
|align="center"|2017
|align="center"|2020
|Podcast vum Tun Schumacher a vum Max Kasel.<!--Facebook: https://www.facebook.com/TunaMaxDePodcast/ Soundcloud: https://soundcloud.com/tunamax -->
|-
|''Méi wéi Sex''
|align="center"|2018
|align="center"|leeft nach
|Zesummenaarbecht tëscht dem [[Centre national de référence pour la promotion de la santé affective et sexuelle]] (Cesas) an dem Radio Ara, deen e produzéiert. Seng Missioun ass déi sexuell Opklärung an den oppenen Ëmgang mat den Theme Sexualitéit, Kierper a Bezéiungen.<ref>paperjam.lu: [https://paperjam.lu/article/podcast-mei-wei-sex-en-voie-et ''Le podcast Méi Wéi Sex en voie d’être sauvé''] vum Mathilde Ober (14. Dezember 2022)</ref><ref>cesas.lu: [https://web.archive.org/web/20250328030306/https://www.cesas.lu/de/podcast.php ''Méi Wéi Sex - De Podcast fir all Mënsch mat engem Kierper!''] (gekuckt den 8. Januar 2025)</ref> Bis Enn 2024 goufen 154 Episode vu ''Méi wéi Sex'' produzéiert.
|-
|''Maintfack''
|align="center"|20??
|align="center"|2024
|D'Tagline vum Podcast op [[Spotify]] ass: "Zwee Braddeler aus dem Sale Süd probéieren d'Podcast-Zeene zu Lëtzebuerg opzemëschen."{{sic}} D'Episode sinn net reegelméisseg erauskomm.
|-
|''Paus.''
|align="center"|2019
|align="center"|leeft nach
|Humoristesche Podcast vum [[Yannick Schumacher]] a vum Jill Lallemang.<!--Bis Dezember 2024 goufen 149 Follgen opgeholl.--><ref name="TageblattPaus">tageblatt.lu: [https://www.tageblatt.lu/nachrichten/luxemburg/zeit-fuer-eine-paus-der-podcast-von-yaya-und-jill-erobert-spotify/ ''Zeit für eine „Paus.“: Der Podcast von Yaya und Jill erobert Spotify''] vum Laura Tomassini (27. September 2019)</ref>
|-
|''Erklär&Laach''
|align="center"|2019
|align="center"|leeft nach
|Podcast, deen dräi Membere vun der fréierer Sketch-Comedy-Grupp [[Duck Féiss]] lancéiert hunn.<!--Bis Dezember 2024 goufen 107 Follgen opgeholl.--><ref>wort.lu: [https://www.wort.lu/panorama/zum-hinhoeren/1017111.html ''Zum Hinhören''] vum Marie Chelius (14. August 2019)</ref>
|-
|''Lëtz Talk''
|align="center"|2019
|align="center"|2021
|Vun de Kolleegen Eric Rolgen a Sébastien Philbert animéiert. Net ze verwiessele mat den engleschsproochege Lëtzebuerger Podcasten ''Letz Talk Sport'' (zënter 2020) an ''Let's Talk About Lëtz'' (2023). Donieft gëtt et zënter 2024 och de lëtzebuergeschsproochege Podcast ''Let's Talk Different''. Déi véier Podcasten hunn näischt mateneen ze dinn.
|-
|''Hei Elei Lauschter Lo''
|align="center"|2019
|align="center"|2021
|Animéiert vum [[Ben Olinger]] an David Winter. Déi éischt Episod koum am Oktober 2019 eraus, déi 29. a lescht am August 2021.
|-
|''Gëlle Fro''
|align="center"|2020
|align="center"|leeft nach
|Hei interviewen de Philippe Biberich an den Tom Bosseler prominent Lëtzebuerger.<!--Bis Dezember 2024 goufen 90 Follgen opgeholl.--><ref>[https://gellefro.com/ gellefro.com]</ref><ref>rtl.lu: [https://www.rtl.lu/lifestyle/news/a/1674980.html ''Philippe Biberich, Tom Bosseler a Laura Rudewig''] vum [[Raoul Roos]] (19. Februar 2021)</ref>
|-
|''Black Arts Matter''
|align="center"|2020
|align="center"|2020
| Podcast vun [[RTL Lëtzebuerg]], deen – eegene Wieder no – "Wierker, Kreatiounen vun Artisten mat däischterer Hautfaarf" an de Mëttelpunkt stellt. Déi 16 Episode goufe vun der Christiane Kremer animéiert.
|-
|''Ham, Fritten & Zaldot''
|align="center"|2020
|align="center"|2024
|Podcast vun de Journaliste Pierre Jans a Matthias Kirsch, deen tëscht Januar 2020 a Juli 2024 190 Episode produzéiert huet.
|-
|''Gudden Noper''
|align="center"|2020
|align="center"|2023
|Podcast vum Chris a Klot. Am Ganze goufen 23 Episoden an eng Spezialepisod opgeholl.
|-
|''Keck''
|align="center"|2020
|align="center"|2020
|''Keck'' war de Podcast vun den [[Eldoradio]]-Speakerinne Catherine Nothum, Sarah Raparoli a Lynn Warken, an deem si op humoristesch Aart a Weis iwwer alldeeglech Themen geschwat hunn. En ass tëscht Januar an Oktober 2020 gelaf. Am Ganze goufen et 19 Episoden.<ref name=revue31>{{Citation | URL = https://issuu.com/revue26/docs/revue31-2020-web | Titel = Schweigen ist silber, reden ist gold | Gekuckt = 22. Januar 2025 | Auteur = | Datum = | Editeur = [[Revue (Zäitschrëft)|Revue]] Nr.31, 29. Juli 2020 | Sprooch = de }}</ref><ref>{{Citation | URL = https://www.podchaser.com/podcasts/keck-997797/episodes/recent | Titel = Episodes of Keck! | Gekuckt = 22. Januar 2025 | Editeur = podchaser.com }}</ref>
|-
|''Schaarfen Ueleg''
|align="center"|2020
|align="center"|2021
| Podcast vun den [[Eldoradio]]-Speakeren Ben a Chris Reuter. Spéider gouf de Ben duerch d'Julie Dupont ersat.Et gëtt 22 Episoden.
|-
|''Be Well - De gesonde Podcast mam Sarah Cattani''
|align="center"|2020
|align="center"|leeft nach
|[[Sarah Cattani]], Yogaprof a fréier Journalistin, behandelt zënter November 2020 Sujeten, déi hëllefen sollen, datt ee méi glécklech, méi entspaant a méi gesond duerch d'Liewe ka goen.<ref>luxembourg-news.lu: [https://www.luxembourg-news.lu/les-10-podcasts-a-ecouter-au-luxembourg/ ''Les 10 podcasts à écouter au Luxembourg'']</ref>
|-
|''Startup Corner''
|align="center"|2020
|align="center"|leeft nach
|Zënter November 2020, ongeféier eemol de Mount, presentéieren d'"House of Startups", d'[[Chambre de commerce]] an den [[Educatiounsministère]] eng Startup oder eppes aneres zum Thema Innovatioun. Déi meescht Episode sinn op Lëtzebuergesch.
|-
|''Reporter On the Record''
|align="center"|2020
|align="center"|leeft nach
|Podcast vu [[Reporter.lu]], an deem all Woch en Thema aus der Aktualitéit behandelt gëtt.
|-
|''IGEL - Inclusioun ganz einfach liewen''
|align="center"|2020
|align="center"|leeft nach
|Podcast vun [[RTL Lëtzebuerg]] zum Thema Inclusioun vu Mënsche mat Behënnerung. E gëtt vum Sascha Lang animéiert. Bis Juli 2025 goufen iwwer 90 Follge produzéiert.
|-
|''Ceci, Do You Love Me?''
|align="center"|2021
|align="center"|leeft nach
|Podcast an deem d'Cecilia Said Vieira zënter Januar 2021 Perséinlechkeeten aus Lëtzebuerg interviewt.<!--Bis Dezember 2024 goufen 55 Follgen opgeholl.--><ref>wort.lu: [https://www.wort.lu/panorama/podcasterin-cecilia-vieira-ich-spreche-auch-tabuthemen-an/1097547.html ''Podcasterin Cecilia Vieira: „Ich spreche auch Tabuthemen an“''] vum Nathalie Roden (27. Februar 2021)</ref>
|-
|''Mäin Element''
|align="center"|2021
|align="center"|leeft nach
|Vum Fonds national de Recherche an dem Lëtzebuerger Journal
|-
|''(On)bekannt''
|align="center"|2021
|align="center"|leeft nach
|Podcast vum [[Lëtzebuerger Journal]], an deem d'Jill Lallemang all puer Méint en Entretien mat engem prominente Lëtzebuerger méecht. Éischte Gaascht war den Influencer Florian Turner-Vetter, och bekannt als Berlinski.
|-
|''Hannert der Fassad''
|align="center"|2021
|align="center"|2023
|An deem Podcast vum [[Lëtzebuerger Journal]] gouf an all Episod eng aner Lëtzebuerger Perséinlechkeet gefrot, eng Rei Lidder fir eng Playlist erauszesichen, déi sinn dunn och kommentéiert hunn. Am Ganze goufen tëscht Februar 2021 an Abrëll 2023 14 Follegen op [[Spotify]] produzéiert. Gäscht waren ënner anerem de [[Bazooka Brooze]], de [[Philip Crowther]], den [[Turnup Tun]], de [[Yaya van Chique]] an d'Fotografin Anouk Flesch.
|-
|''Taboo Podcast''
|align="center"|2021
|align="center"|2022
|Den Thierry Didelot an déi fréier Eldoradiospeakerin [[Wencke Fiedler]] hunn tëscht Juli 2021 an November 2022 an 31 Follegen iwwer mental Gesondheet a psychologesch Problemer geschwat.
|-
|''Driving Dreams''
|align="center"|2021
|align="center"|leeft nach
| Zënter dem Juni 2021 produzéiert de Garage Losch dee Podcast, an deem en Invité hannert d'Steierrad vun engem Auto gesat gëtt an e wärend dem Fueren interviewt gëtt. En huet de Podcast Award 2022 vun RTL gewonnen. Interviewer ass den Andrea Galleti, ënner anerem bekannt als Sänger vun der Band [[One Last Time (Museksgrupp)|One Last Time]].
|-
|''AchtzegerKult''
|align="center"|2022
|align="center"|2024
|Podcast vun [[RTL Radio Lëtzebuerg]], dee vum Radiospeaker [[Gibbes Bertolo]] animéiert gouf, an an deem an am Ganze 34 Follegen d'Karriäre vu Popsänger a -sängerinnen aus den 1980er beliicht goufen.
|-
|''[[Kachkéis Kultur]]''
|align="center"|2023
|align="center"|leeft nach
|De Charel Schiltz interviewt Lëtzebuerger Museker a Museksgruppen. ''Kachkéis Kultur'' gouf am Summer 2023 als Deel vun der Jugendsendung Graffiti an de Programm vum [[Radio ARA]] opgeholl.
|-
|''Reporter Story''
|align="center"|2023
|align="center"|2023
|Investigative Podcast vu [[Reporter.lu]], vun deem et just 2023 eng Staffel gouf, zum Thema "Aarm trotz Aarbecht".
|-
|''So dach eppes!''
|align="center"|2023
|align="center"|2024
|Kuerzliewege Podcast vum Sven Klees, dee sech a fënnef Episoden mat méi oder wéineger prominente Lëtzebuerger ënnerhalen huet.
|-
|''80 Joer Battle of the Bulge - Lëtzebuerg wärend der Ardennenoffensiv''
|align="center"|2024
|align="center"|2025
|Podcast vun [[RTL Lëtzebuerg]] iwwer den 80-järege Joresdag vun der [[Ardennenoffensiv]]. Animéiert vum Marc Hoscheid.
|-
|''Meng däischter Heemecht''
|align="center"|2024
|align="center"|leeft nach
|Dësen "True-Crime-Podcast" vum [[Luxemburger Wort]] gëtt vun de Journalisten Sabrina Backes a Steve Remesch recherchéiert an animéiert. Si erzielen d'Geschicht vu Verbriechen, déi Lëtzebuerg viru laanger Zäit getraff hunn, a kontextualiséiere si an der deemoleger Zäit.<ref>{{Citation | URL = https://www.wort.lu/tag/meng-daischter-heemecht/ | Titel = „Meng däischter Heemecht“ | Gekuckt = 22. Januar 2025 | Editeur = [[wort.lu]] | Sprooch = de }}</ref>
|-
|''Lëtz Talk Different''
|align="center"|2024
|align="center"|leeft nach
|De Bambouni schwätzt mat Persounen, haaptsächlech aus dem Süde vum Land, dorënner vill Sportler. De Podcast gëtt ënnerstëtzt vum Service de la jeunesse vun der Gemeng Déifferdeng a vum Jugendhaus vun Nidderkuer.<ref name=LTDDiffmag24>{{Citation | URL = https://differdange.lu/wp-content/uploads/2024/05/diffmag-6-2024-web.pdf | Titel = Lëtz Talk Different - Un podcast differdangeois | Gekuckt = 22. Januar 2025 | Datum = Juni 2024 | Editeur = DiffMag | Sprooch = fr }}</ref> E puer Episode sinn op Franséisch, déi meescht awer op Lëtzebuergesch.
|-
|''Zeenewiessel''
|align="center"|2025
|align="center"|leeft nach
|''Zeenewiessel'' ass den Investigativ-Podcast vum [[Radio 100,7]]. Déi éischt Staffel hat den Titel ''Kollateralschued'' an huet d'Schicksal vun enger tuneesesch-bosnescher Famill am Kontext vum Krich géint den Terror traitéiert. Déi zweet Staffel (''Carambolage'') ass iwwer d'[[Caritas-Affär]] gaangen.
|}
=== Podcasten an anere Sproochen ===
Donieft gëtt et awer och nach Podcasten an anere Sproochen, déi zu Lëtzebuerg produzéiert ginn, wéi de franséischsproochege Comedypodcast ''Le pire podcast'', an deem vun 2019 un an 11 Episoden déi schlëmmst Erfarunge vun ënnerschiddleche Leit gedeelt ginn.<ref>[https://www.lepirepodcast.lu www.lepirepodcast.lu]</ref> Op Franséisch gouf et och ''Outrospection'' vum Anissa Lechaudel, vun deem tëscht September 2019 a Juni 2022 60 Follge produzéiert goufen.
Zënter Oktober 2019 féieren den Adrien Loesch an den Thierry Schoen duerch den engleschsproochege Wirtschaftspodcast ''LuxUnplugged Podcast''.<ref>{{Citation |URL=https://luxunplugged.com/ |Titel=luxunplugged.com |Gekuckt=2025-07-22 |archivedate=2025-07-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250725062239/https://luxunplugged.com/ }}</ref> Tëscht Februar 2021 an Oktober 2023 gouf et donieft de Podcast ''Cluster for Logistics'' vun der Organisatioun mam selwechten Numm. E koum all zwou Wochen eraus a war gréisstendeels op Englesch, heiansdo op Däitsch. E war op Supply-Chain- a Logistikmanagement spezialiséiert.<ref>[https://www.clusterforlogistics.lu/supplychainuntangled www.clusterforlogistics.lu]</ref>
2022 huet [[RTL Lëtzebuerg]] d'[[RTL Podcast Awards]] an d'Liewe geruff, déi awer just eng Kéier verdeelt goufen.
<!--Net méi aktuell:
== Intressantes ==
Mëttlerweil ass Podcasting net nëmme méi op privat Leit beschränkt, mä et gëtt der an der Tëschenzäit och vu Fernseesendere wéi ABC oder FOX, déi zum Beispill d'Noriichten als Podcast verëffentlechen.
Och Podcaste mat eroteschem Inhalt hunn net laang op sech waarde gelooss, a sou gëtt et zanter Mëtt vum Joer 2005 och sougenannt Porncasten, woufir Apple an der Tëschenzäit och eng Kannersécherung mat dem Hiwäis "Explicit" an der iTunes Podcast Directory agefouert huet.
Och zanter Mëtt 2005 huet d'Podcast Zeen dann och eng Hymn mam Titel ''On A Podcast'' vu Cruisebox, déi een zum Beispill beim Projet [[Podsafe Music Network]] vum [[Adam Curry]] ka lauschteren.
-->
== Um Spaweck ==
* [http://wiki.podcast.de Podcast.de] - Wiki mat Informatiounen zum Thema Podcast (op Däitsch)
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Podcasten| ]]
50wr9g0nwj7p01fi0nabcvefg6jtjn6
Roy Orbison
0
15782
2689955
2590547
2026-08-07T14:24:55Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689955
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie}}
[[Fichier:Roy Orbison.jpg|thumb|Roy Orbison]]
De '''Roy Orbison''' (Roy Kelton Orbison), gebuer den [[23. Abrëll]] [[1936]] zu [[Vernon]] am [[Texas]], a gestuerwen de [[6. Dezember]] [[1988]] zu [[Hendersonville]] am [[Tennessee]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Country]]- a [[Rocksänger]].
== Privatliewen ==
A sengem private Liewen hat de Roy Orbison an den 1960er Jore vill Pech. 1966 ass seng Fra Claudette, mat där en 11 Joer bestuet war, bei engem Motosaccident ëm d'Liewe komm. Zwee Joer méi spéit sinn zwéi vu sengen dräi Jongen bei engem Feier a sengem Haus beim Old Hickory Lake am Tennessee mat verbrannt.
Mat senger zweeter Fra Barbara huet hie sech de [[25. Mee]] [[1969]] zu [[Nashville]] bestuet.
==Karriär==
De Sänger a Gittarist huet seng Carrière [[1956]] bei der Plackefirma [[Sun Records]] zu [[Memphis]] ugefaangen. Fir déi Firma hunn och den [[Elvis Presley]] an den [[Johnny Cash]] gesongen.
Säin éischte groussen Erfolleg op Disque war ''Ooby Dooby''. Bis 1966 hat hien du ganz grousse Succès mat Lidder wéi: ''Only the Lonely'', ''Running Scared'', ''Crying'', ''Blue Bayou'' an ''Oh, Pretty Woman''.
Vum Roy Orbison huet een an de 70er Joren net méi vill héieren. An den 80er Jore goung et dunn erëm biergop.
1980 krut hien zesumme mat der [[Emmylou Harris]] de [[Grammy Award]] fir déi ''Best Country Performance by a Duo or Group with Vocal'' fir d'Lidd ''That Lovin' You Feelin' Again''.
Am Joer 1988 ass de schwaarz-wäissen Televisiounsfilm ''[[Roy Orbison and Friends, A Black and White Night]]'' gedréit ginn. An deem Film ass de Roy Orbison am Orchester vu bekannte Museker begleet ginn. Et hu mat him gespillt a gesongen: um Piano de [[Glen Hardin]], Lead-Gittar de [[James Burton]], als Männerchouer an op der Gittar de [[Bruce Springsteen]], den [[Tom Waits]], den [[Elvis Costello]], den [[Jackson Browne]], den [[J.D. Souther]], an de [[Steven Soles]] an am Fraechouer d'[[K.D. Lang]], d'[[Jennifer Warnes]], an d'[[Bonnie Raitt]].
Am selwechte Joer de [[6. Dezember]] ass hien un engem Häerzschlag gestuerwen.
== De Roy Orbison op Video an op der Televisioun ==
{{Div col|cols=4}}
* ''[[Roy Orbison - Live from Australia]]'' - 1972
* ''[[Roy Orbison - Live at Austin City Limits]]'' - 1982
* ''[[Roy Orbison and Friends, A Black and White Night]]'' - 1987
* ''[[In Dreams: The Roy Orbison Story]]'' - 1999
{{Div col end}}
== Bekannt Lidder vum Roy Orbison ==
{{Div col|cols=4}}
* ''Only the Lonely ''
* ''Running Scared''
* ''Crying''
* ''Blue Bayou''
* ''Oh, Pretty Woman ''
* ''That Loving You Feeling Again''
* ''In Dreams''
* ''It's Over''
* ''You Got It ''
* ''California Blue ''
* ''I Drove all Night''
* ''A Love So Beautiful''
* ''Claudette ''
{{Div col end}}
== Filmer an deenen dem Roy Orbison senger Lidder ze héiere sinn (Auswiel) ==
{{Div col|cols=4}}
* ''[[Man on Fire]]'', (2004) (d'Lidd "Blue Bayou")
* ''[[Dreamcatcher]]'', (2003) (d'Lidd "Blue Bayou")
* ''[[Mulholland Dr.]]'', (2001) (d'Lidd "Crying")
* ''[[For Love of the Game]]'', (1999) (d'Lidd "The Only One")
* ''[[The Love Letter]]'', (1999) (d'Lidd "Only the Lonely")
* ''[[In Dreams]]'', (1999) (d'Lidd "In Dreams")
* ''[[Arlette]]'', (1997) (d'Lidd "Oh, Pretty Woman")
* ''[[Star Trek: First Contact]]'', (1996) (d'Lidd "Ooby Dooby")
* ''[[Indecent Proposal]]'', (1993) (d'Lidd "A Love So Beautiful")
* ''[[Only the Lonely]]'', (1991) (d'Lidd ''Only the Lonely'')
* ''[[Pretty Woman]]'', (1990) (d'Lidd "Oh, Pretty Woman")
* ''[[Mystery Train]]'', (1989) (d'Lidd "Domino")
* ''[[Less Than Zero]]'', (1987) (d'Lidd "Life Fades Away")
* ''[[Blue Velvet]]'', (1986) (d'Lidd "In Dreams")
* ''[[Insignificance]]'', (1985) (d'Lidd "Wild Hearts")
* ''[[Roadie]]'', (1980) (d'Lidd "That Lovin' You Feelin' Again")
{{Div col end}}
== Um Spaweck ==
* [http://www.orbison.com/ Offiziell Websäit vum Roy Orbison ]
* [http://www.hotshotdigital.com/OldRock/RoyOrbisonDisco.html Disquë vum Orbison]
* [https://web.archive.org/web/20051231143628/http://roy.orbison.dk/ Dänesche Site vum Orbison]
{{DEFAULTSORT:Orbison Roy}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Rocksänger]]
[[Kategorie:Countrysänger]]
[[Kategorie:Gebuer 1936]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1988]]
[[Kategorie:Grammy-Gewënner]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Sänger]]
[[Kategorie:Hollywood Walk of Fame]]
2ctan9x0pv0m1bzo46ocgefevhol7v6
Viktor und Viktoria (1933)
0
16392
2689976
2439713
2026-08-07T19:00:19Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689976
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Film nei|Plakat=|Originaltitel=Viktor und Viktoria|Produktiounsland= [[Däitschland]]|Produktiounsjoer= [[1933]]|Dauer=|Originalsprooch= [[Däitsch]]|Regie= [[Reinhold Schünzel]]|Fotografie= [[Konstantin Irmen-Tschet]]|Format=|Produzent= [[Eduard Kubat]]|Dréibuch= [[Reinhold Schünzel]]|Musek= [[Franz Doelle]]|Haaptacteuren= [[Renate Müller]] als Susanne Lohr<br>[[Hermann Thimig]] als Victor Hempel<br>[[Anton Walbrook|Adolf Wohlbrück]] als Robert<br>[[Fritz Odemar]] als Douglas<br>[[Friedel Pisetta]] als Lilian<br>[[Hilde Hildebrand]] als Ellinor}}
'''Viktor und Viktoria''' ass en däitsche Musekfilm aus dem Joer 1933.
==Ëm wat geet et am Film?==
De Schauspiller Victor Hempel trëtt fir iwwer d'Ronnen ze kommen als Travestiekünstler a klenge Lokalen op. Hie beschwätzt déi jonk Schauspillerin Susanne Lohr sech als Mann auszeginn, wéi hien een Dag duerch Krankheet net kann optrieden. Duerch de Succès dee si beim hirem Optrëtt hat, ass elo Susanne forcéiert sech am Alldag als Mann ze verkleeden an op der Bün als Fra opzetrieden.
== Franséisch Versioun ==
Zur selwechter Zäit ass och eng franséisch Versioun vum Film gedréint ginn, mam Numm:
* ''[[Georges et Georgette]]''
** Regie: Reinhold Schünzel a [[Roger Le Bon]]
** Haaptrollen: [[Meg Lemonnier]], [[Julien Carette]] an Adolf Wohlbrück
== Weider Verfilmungen ==
* [[1935]] ''[[First a Girl]]'' vum [[Victor Saville]]
* [[1957]] ''[[Viktor und Viktoria (1957)]]'' vum [[Karl Anton]]
* [[1982]] ''[[Victor/Victoria]]'' vum [[Blake Edwards]]
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20101225075503/http://www.sensesofcinema.com/2002/cteq/viktor/ Artikel op Senses of Cinema]
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Däitsch Schwaarz-Wäiss-Filmer]]
[[Kategorie:Däitsch Filmer]]
[[Kategorie:Filmer 1933]]
rgvst3i6cpttb6tqsi8dm40ohxe46j4
Südafrika
0
16935
2690188
2689647
2026-08-07T20:30:27Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690188
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republic of South Africa (Engl.)<br>Republiek van Suid-Afrika (Afrikaans)<br>Republik Südafrika
| Fändel = Flag of South Africa.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Südafrika
| Wopen = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Südafrika
| National Devise = "N'kosi Sikeleli Africa"<br>{{small|(''Gott soll Afrika protégéieren'')}}
| Kaart = Location South Africa AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Afrikaans]] - [[Englesch]] - [[Süd-Ndebele]]<br>[[Xhosa]] - [[isiZulu|Zulu]] - [[Nord-Sotho]]<br>[[Sesotho]] - [[Setswana]] - [[Siswati]]<br>, [[Tshivenda]] - [[Xitsonga]]
| Haaptstad = [[Pretoria]] {{small|(administrativ)}}<br>[[Kapstad]] {{small|(legislativ)}}<br>[[Bloemfontein]] {{small|(geriichtlech)}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.221.037
| Fläch Plaz = 25.
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 25
| Bevëlkerungsdicht = 42,4
| Onofhängegkeet = [[31. Mee]] [[1910]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = Südafrikanesch Nationalhymn
| Wärung = [[Rand]] (ZAR)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.za]]
| Telefonsprefix = +27
| Notizen =
| Extra Bild = South_Africa_-_Location_Map_(2013)_-_ZAF_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Gapgoodhope.jpg|thumb|upright|De Kap vun der gudder Hoffnung an de Cape Point]]
'''Südafrika''' ass e Staat a Form vun enger [[Republik]] am Süde vun [[Afrika]]. D'[[Haaptstad]] ass gespléckt. De Sëtz vun der Regierung ass zu [[Pretoria]], dee vum Parlament zu [[Kapstad]] an d'iewescht Geriicht ass zu [[Bloemfontein]] etabléiert.
== Geographie ==
Südafrika bedeckt eng Fläch vun 1.219.912 [[km²]] (abegraff d'[[Marion Island]] an d'[[Prince Edward Islands]]).
Südafrika huet 44.344.136 Awunner (Juli [[2005]]). Et ass e Land mat enger jonker Bevëlkerung: 30,3 % vun der Populatioun hu manner wéi 14 Joer. D'Liewenserwaardung ass déif. Déi geschat Awunnerzuelen a Südafrika droen der héijer Kannerstierflechkeet an der staarker Stierflechkeet wéinst [[AIDS]] Rechnung.
=== Verwaltungsbezierker ===
{{Méi Info 1|Provënzen a Südafrika}}
Südafrika ass an 9 Provënzen ënnerdeelt, an zwar:
{|
|
* [[Provënz Ostkap|Ostkap]]
* [[Provënz Fräistaat|Fräistaat]] (Free State)
* [[Gauteng]]
|
* [[KwaZulu-Natal]]
* [[Limpopo]]
* [[Mpumalanga]]
|
* [[Provënz Nordkap|Nordkap]]
* [[Provënz Nordwest|Nordwest]]
* [[Provënz Westkap|Westkap]]
|}
=== Gréisser Stied ===
* [[Bloemfontein]]
* [[Durban]]
* [[East London]]
* [[Johannesbuerg]]
* [[Kapstad]]
* [[Kimberley]]
* [[Ladysmith]]
* [[Musina]]
* [[Mossels Bay]]
* [[Polokwane]]
* [[Port Elizabeth]]
* [[Praetoria]]
* [[Richardsbay]]
* [[Upington]]
== Wichteg Plazen, déi vun Touriste gär besicht ginn ==
* [[Boschendal]]
* [[Durban]]
* [[Franschhoek]]
* [[Goldreef City]]
* [[Houtbay]]
* [[Kapstad]]
* [[Kap vun der Gudder Hoffnung]]
* [[Krüger-Nationalpark|Krügerpark]]
* [[Robben Island]]
* [[Stellenbosch]]
* [[KwaZulu-Natal|Zululand]]
=== Klima a Vegetatioun ===
== Geschicht ==
Nodeem d'Englänner sech am Joer [[1806]] um [[Kap vun der Gudder Hoffnung]] néiergelooss haten, hu vill fréier hollännesch Siidler, d'[[Buren]], sech no Norden ofgesat, fir do hir Eegestännegkeet kënnen ze behalen. D'Entdeckung vu räichen Äerdschätz, [[Diamant]]en ([[1867]]) a [[Gold]] ([[1886]]), huet zu enger Verschäerfung vun de Spannungen tëscht den zwou Communautéite gefouert. D'Buren hu sech den Englänner widdersat an et koum zum [[Burekrich]] ([[1899]]-[[1902]]), e Krich deen d'''Buren'' trotz hartnäckegem Widderstand verluer hunn. ''D'Unioun vu Südafrika'', déi dunn entstanen ass, war bis zu hirer Ofschafung duerch e Regime vu ''Rassentrennung'' ([[Apartheid]]) gekennzeechent.
== Fotogallerie ==
=== Boschendal ===
<gallery>
Image:Boschendaelwäikellerei.jpg|Boschendal: Hotel a Wäikellerei
Image:Boschendaelwäikeller.jpg|Boschendal:Wäikeller
</gallery>
=== Cape Town ===
<gallery>
Image:CapetownLéiwekapp1.jpg|Hôtel zu Kapstad, am Hannergrond de Léiwekapp
Image:Capetown11.jpg|Hôtel zu Kapstad 2, am Hannergrond de Léiwekapp
Image: Capetownparlament.jpg|Kapstad, d'Parlament
Image:St. Georges Mall, Cape Town.jpg|Haaptstrooss zu Kapstad
Image:Capetownbank.jpg|Bank zu Kapstad am ale Stil
Image:Kapseapoint.jpg|Liichttuerm zu Seapoint bei Kapstad
</gallery>
=== Durban ===
<gallery>
Image:Durban1.jpg|Durban
Image:Durbangeschäft.jpg|Durban: Indesche Geschäftsmann
Image:Durbanindeschtgeschäft.jpg|Indescht Geschäft
</gallery>
=== Kap vun der gudder Hoffnung ===
<gallery>
Image:Goodhope2.jpg|Kap vun der gudder Hoffnung 1
Image:Goodhope3.jpg|Kap vun der gudder Hoffnung 2
Image:Goodhopepinguin1.jpg|Pinguinen
Image:Goodhopepinguin2.jpg|Pinguinen
Image:Caprgoodhope2.jpg|Kap vun der gudder Hoffnung
</gallery>
=== Goldreef City ===
<gallery>
Image:Goldreefcity.jpg|Goldreef City
Image:Goldreef City 2.jpg|Goldreef City
</gallery>
=== Houtbay ===
<gallery>
Image:Houtbay3.jpg|Hafe vun Houtbay 1
Image:Houtbay4.jpg|Hafe vun Houtbay a Léiwekapp
</gallery>
=== Johannesburg ===
<gallery>
Image:Johannisburg10.jpg|Johannesbuerg
</gallery>
=== Krüger Park ===
<gallery>
Image:Krugerparkléiw1.jpg|Léiw 1 am Krügerpark
Image:Krugerparkléiw2.jpg|Léiw 2 am Krügerpark
Image:Krugerparkgiraff.jpg|Giraff am Krügerpark
Image:Krugerparkelefant.jpg|Elefanten am Krügerpark
Image:Krugerparkënnerkonft.jpg|Ënnerkonft am Krügerpark
Image:Krügerbüffel1.jpg|Büffel am Krügerpark
Image:Krügerbüffel2.jpg|Büffel am Krügerpark
Image:Krügercamp.jpg|Camp am Krügerpark
Image:Krügergiraff2.jpg|Giraff am Krügerpark
Image:Krügerimpala1.jpg|Impala am Krügerpark
Image:Krügerimpala2.jpg|Impala am Krügerpark
Image:Krüger-Nationalpark Gepard 1.jpg|Leopard am Krügerpark
Image:Krüger-Nationalpark Gepard 2.jpg|Leopard am Krügerpark
Image:Krügermonkey1.jpg|Afen am Krügerpark
Image:Krügermonkey2.jpg|Afen am Krügerpark
Image:Krügermonkey3.jpg|Afen am Krügerpark
Image:Krügervogel1.jpg|Vullen am Krügerpark
Image:Krügervogel2.jpg|Vullen am Krügerpark
Image:Krügervogel3.jpg|Vullen am Krügerpark
Image:Krügerwarthog1.jpg|Warthog (Wëllt Schwäin) am Krügerpark
Image:Krügerzebra1.jpg|Zeebra am Krügerpark
Image:Krügerzebra3.jpg|Zeebra am Krügerpark
</gallery>
=== Stellenbosch ===
<gallery>
Image:Stellenbosch10.jpg|Stellenbosch
Image:Stellenboschmusée.jpg|Heemechtsmusée zu Stellenbosch
</gallery>
=== Groot Constantia ===
<gallery>
Image:Constantia1.jpg|Groot Constantia
</gallery>
=== Zuluduerf ===
<gallery>
Image:Zulu10.jpg|Zuluduerf
Image:Zuludänzer.jpg|Zuludänzer 1
Image:Zuludänzer2.jpg|Zuludänzer 2
Image:Zulumammakand.jpg|Zulumamm a Kand
Image:Zulutromm.jpg|Zulutrommler
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|South Africa|{{PAGENAME}}}}
* [http://www.southafrica.co.za/ Offiziell Säit vu Südafrika, op engl.]
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
{{DEFAULTSORT:Sudafrika}}
[[Kategorie:Südafrika| ]]
exsdme0yh2rrwumuk1qvf5jqov7z9o2
Israel
0
18218
2690077
2689732
2026-08-07T20:27:21Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690077
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoISR}}
{{Infobox Land
| Numm = מדינת ישראל <br>Medinat Jisra′el {{small|(hebr.)}}<br>دولة إسرائيل<br>Daulat Isrā′īl {{small|(arab.)}}<br>Staat Israel
| Fändel = Flag of Israel.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Israel
| Wopen = Coat_of_arms_of_Israel.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Israel
| National Devise =
| Kaart = Israel in its region (de-facto details).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hebräesch]] / [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Jerusalem]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= (Land selwer ouni besat Gebidder) 20.991
| Fläch Plaz = 147
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 97
| Bevëlkerungsdicht = 331
| Onofhängegkeet = 14. Mee 1948
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''haTikwa'',<br>(lb.: d'Hoffnung), [[Media:IsraelX.ogg|Lauschtert]]
| Wärung = [[Schekel]] (ILS)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.il]]
| Telefonsprefix = +972
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Israel''', offiziell '''Staat Israel''' (''hebr.:'' '''מדינת ישראל Medinat Jisra′el''', ''arab.:'' '''دولة إسرائيل Daulat Isrā′īl''') ass e [[Staat]] am [[Noen Osten]], deen u [[Syrien]], de [[Libanon]], [[Egypten]], [[Jordanien]] an un déi vun Israel besate Gebidder grenzt.
== Geographie ==
Der Längt no miesst d'Land vun Norden no Süde 470 km. Déi breetst Plaz huet 135 km vu Westen no Osten. Obschonn Israel nëmmen e klengt Land ass, huet et puer Klimazonen. Am Norde gëtt et Bëscher an et ass mëttelméisseg waarm, wärend et am Süden eng grouss Hëtzt gëtt an net vill an de wüstenaartege Géigende wiisst. D'[[Negev]]-Wüst bedeckt do déi gréisst Fläch. Op der [[Mëttelmier]]küst, souwéi am Dall vum [[Jordan]] ass de Klima subtropesch. Am Dall vum Jordan läit den déifste Punkt vun der Uewerfläch vun der [[Äerd|Welt]]. Dat ass beim [[Doudegt Mier|Doudege Mier]], e Mier dat isoléiert ass, keen Offloss huet an extreem salzhalteg ass.
== Bevëlkerung ==
[[Fichier:Multikulturell Gesellschaft zu Nazareth.jpg|left|thumb|180px|Israeelesch multikulturell Gesellschaft]]
Mat sengen net ganz 7 Milliounen Awunner zielt Israel bevëlkerungsméisseg zu de klenge Staaten (97. Plaz). Ongeféier 91 Prozent vun der israeelescher Bevëlkerung liewen an de Stied. Déi israeelesch Gesellschaft setzt sech aus verschiddene [[Relioun]]en a Kulture mat ënnerschiddlechen Traditiounen zesummen. D'Nationalitéit kritt een duerch d'Gebuert oder duerch d'Zouwanderung. Eng duebel Nationalitéit ass méiglech.
An der Onofhängegkeetserklärung vum Staat Israel ass d'reliéis Fräiheet garantéiert. Iwwer d'reliéis Zougehéieregkeet an hir Ausübung däerf jiddweree selwer entscheeden.
An den offizielle Statistike gëtt tëscht Judden an Netjudden ënnerscheet. Am Joer 2001 waren 81 Prozent vun der israeelescher Bevëlkerung Judden oder hu vu Judden ofgestaamt, an dëser Zuel ass d'Bevëlkerung vun de besate Gebidder net ageschloss.
Déi jiddesch Bevëlkerung gëtt opgedeelt an:
: d'[[Watikim]], dat sinn d'Awunner vum [[Jischuw]], der aler jiddescher Siidlung an deenen déi virun der Grënnung vum Staat Israel zougezu sinn
: d'[[Olim]], déi no der Staatsgrënnung agewandert sinn
: d'[[Tzabar]]im, déi am Land gebuer goufen
Eng 20 % vun der Bevëlkerung sinn [[Araber]], dovu geschaten 170.000 [[Beduinen]]. Weider gëtt et kleng Minoritéite wéi [[Drusen]] (1,5 Prozent), eng kleng [[Armenien|armeenesch]] Gemeng, d'[[Bahai]], d'[[Alawiten]], d'[[Achmediten]] an zwee Dierfer mat [[Tscherkessen]].
Aus der fréierer [[Sowjetunioun]] si méi wéi eng Millioun Judden agewandert, dovu 750.000 an de Joren tëscht 1989 a 1999.
Den [[31. Dezember]] [[2003]] hunn 224.200 israeelesch Bierger an illegale Kolonien am zanter [[1967]] besate [[Westjordanland]] (inkl. Westjerusalem) gelieft a geschafft.
Offiziell [[Sprooch]]e sinn, nieft dem [[Englesch]]en, d'[[Arabesch Sprooch|Arabesch]] an d'[[Hebräesch Sprooch|Hebräesch]]. Déi hebräesch Sprooch ass a jéngster Zäit opgewäert ginn a gëtt vun der Majoritéit vun den Israelie geschwat. Arabesch ass donieft d'Ëmgankssprooch vun iwwer enger Millioun arabeschen an drusesche Staatsbierger. An den arabesche [[Schoul]]en ass Arabesch d'Aarbechtssprooch, an de jiddesche Schoulen kann, nieft Englesch, Arabesch als zweet Friemsprooch gewielt ginn. D'Gesetzestexter sinn an Hebräesch an an Arabesch verfaasst.
D'Liewenserwaardung an Israel zielt mat zu den héchsten op der Welt an erreecht fir d'Fraen 80,9 Joer an 76,7 Joer fir d'Männer (2003).
=== Vun Touristen am meeschte besicht Plazen ===
* [[Beersheba]]
* [[Betlehem]] (Westjordanland)
* [[Caesarea]]
* [[Doudegt Mier]]
* [[Elat]]
* [[Golan]] (''Golan Héichten'', ee syrescht Gebitt, dat 1967 besat an 1981 illegal annektéiert gouf).
* [[Jaffa]] (eng arabesch Uertschaft déi haut, als Jaffo ee Viruert vun Tel Aviv bilt).
* [[Haifa]]
* [[Jordan (Israel)|Jordan Floss]]
* [[Jericho]] am Dall vum Jordan
* [[Masada]] beim Doudege Mier, wou wäertvoll historesch Dokumenter fonnt goufen
* [[Mount Carmel, Israel|Mount Carmel]], wou sech de Weltzentrum vun der Ba'hai-Relioun befënnt.
* [[Negev]] (Wüst)
* [[Nazareth]], wou [[Jesus Christus]] gelieft huet bis hien ~30 Joer al war.
* [[Sharon, Israel|Sharon]]
* [[Séi Genesareth]] oder (Sea of Galilee) och (Lac de Tibériade), wou Jesus Christus dréchenefouss iwwer d'Waasser goung)
* [[Tel Aviv]] (Jaffa)
* [[Tiberias]] ''um Séi Genezareth''
* ''Biblesch Plazen ëm de Séi Genezareth'': [[Kafarnaum]] (Ruine vun enger Synagog aus der Zäit vum Jesus), Plaz vun der [[Biergpriedegt]] a vun de [[Séilegsprechungen]], Haus vum [[Simon Petrus]],<br> [[Kana]] (Brotvermehrung op der Hochzäit vu Kana)
== Relioun ==
Sechs Prozent vun den israeelesche Judde bezeechne sech als ''[[Haredi]]m'' (ultra-orthodox reliéis), weider 9 Prozent als „reliéis”, 34 Prozent bezeechne sech selwer als ''Traditionalisten'', déi sech net strikt un déi jiddesch [[Halacha]] halen, an 51 Prozent als „''säkular''”.
Ongeféier 2,1 Prozent vun der Bevëlkerung si [[Chrëschtentum|Chrëschten]]. Vun den 138.500 Chrëschte sinn der eng 75.000 [[Katholizismus|Katholicken]].
D'[[israeelesch Araber]] stellen ongeféier 18 Prozent vun der israeelescher Bevëlkerung duer. D'Majoritéit dovun ass [[Sunitten|sunittesch]], mee et gëtt och Chrëschten ënner den Araber, souwuel an Israel wéi och an de palestinensesche Gebidder.
== Geschicht ==
{{Méi Info 1|Geschicht vun de Judden (Israel)}}
Am 13. Jh. v. Chr. gouf d'Land vu verschiddenen nomadesche Stämm besidelt. [[Jerusalem]] gouf, der [[Bibel]] no ëm 1.000 v. Chr., [[Haaptstad]] vum David sengem Kinnekräich Israel, e Räich dat allerdéngs zerfall an ënnerjocht ginn ass (eruewert vun den Assyrer am Norden an de [[Babylon]]er am Süden). Duerno huet et zum [[Persien|Perserräich]] gehéiert, an duerno zum [[Alexander de Groussen|Alexander dem Grousse]] sengem Groussräich.
Den Opstand vun de Makkabäer 165 v. Chr. huet Israel fir eng kuerz Zäit d'Fräiheet bruecht. Awer net laang, well vun 63 v. Chr. un haten d'Réimer d'Soen zu Jerusalem. Den Tempel an déi ganz Stad goufe 70 n. Chr. vun hinnen zerstéiert. D'Opstänn vun de Judde goufen néiergeschloen, och de ''Bar-Kochba-Opstand'', an d'Judde sinn duerch d'Welt zerstreet ginn (Diaspora). D'Land huet dunn den Numm Palestina kritt.
Mir iwwersprangen d'Zäit vun de Kräizzich an och d'osmanesch Zäit, ouni awer ze vergiessen dat schonn [[1882]] Judden, déi an hire Länner aus reliéisen oder politeschen Ursaachen ënnerdréckt goufen, sech massiv no Palestina ofgesat hunn (Alija). Eng zweet Alija geet op d'Joren 1904-1914 zeréck.
=== Mandatszäit ===
Wéi nom [[Éischte Weltkrich]] d'osmanesch Zäit eriwwer war, huet d'Vereenegt Kinnekräich [[1922]] op der Konferenz vu [[Paräis]] vum [[Vëlkerbond]] den Optrag kritt, d'Gebitt vu [[Palestina]] an och dat, wat Jordanien an Israel sech elo deelen, ënner hiren Hutt ze huelen an ze verwalten. Hir Missioun war et, fir der ''Balfour Deklaratioun'' zum Duerchbroch ze verhëllefen an e Gebitt als Heem fir d'Judden ze schafen. Well dat Gebitt awer net genee festgeluecht war, war d'Ausübung vun deem Mandat mat grousse Schwieregkeete verbonnen. Groussbritannien huet sech also agesat, fir de Judden d'Méiglechkeet ze ginn, massiv anzewanderen a si och zesummen unzesidelen, ouni awer, wéi hiren Optrag et wollt, d'Rechter vun der usässeger Bevëlkerung a Fro ze stellen. D'Problemer si méi grouss ginn, wéi et tëscht den zwéi Weltkricher zu neien Immigratiounswelle vu Judde koum an d'Noutwennegkeet fir eng Opdeelung vum Gebitt erbäizeféiere sech mat enger grousser Drénglechkeet gestallt huet. Déi Beméiunge sinn awer feelgeschloen. Kritesch gouf d'Situatioun nom [[Zweete Weltkrich]], wéi déi vun den Nazie verfollegt Judde befreit waren an ënner dramateschen Ëmstänn en neit Heem gesicht hunn.
=== Den Deelungsplang vun 1947 ===
Den [[29. November]] [[1947]] huet d'Generalversammlung vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] du mat enger 2/3 Majoritéit decidéiert, d'Gebitt vu Westpalestina an e jiddeschen an en arabeschen Territoire opzedeelen. Déi Decisioun hunn d'Judde mol akzeptéiert, d'Araber awer net. Dat war den Ufank vun de Streidereien, déi duerch d'Verdreiwe vun engem groussen Deel vun den Araber aus dem Gebitt, dat Israel zouerkannt gouf, zu vill Misär gefouert huet.
=== D'Onofhängegkeet vun Israel ===
Gestäerkt duerch dës Decisioun hunn d'israeelesch Vertrieder ënner dem [[Ben Gourion]] de [[14. Mee]] [[1948]] d'Onofhängegkeet vun Israel ausgeruff. Nach an der Grënnungsnuecht hunn doropshin [[Egypten]], [[Saudi-Arabien]], [[Jordanien]], de [[Libanon]], den [[Irak]] a [[Syrien]] Israel de [[Krich]] erkläert. Dësen [[Palestinakrich|Israeelesch-Arabesche Krich]] huet du bis de Juli 1949 gedauert a fir Israel zu engem Gebittszouwuess geféiert. Déi Gebidder déi ursprénglech am Deelungsplang fir d'Palestinenser virgesi waren, sinn dunn u Jordanien (Westjordanland, inkl. d'Alstad vu Jerusalem) an un Egypten (Gazasträif) gefall.
D'Spannunge waren awer net entschäerft.
[[1952]] gouf am Stater Stadhaus d'[[Lëtzebuerger Ofkommes]] tëscht der Bundesrepublik Däitschland engersäits an Israel an der Jewish Claims Conference anerersäits ënnerschriwwen.
== Politik ==
=== Politesche System ===
{{Méi Info 1|Politesche System vun Israel}}
* '''Lëscht vun de Staatspresidente vun Israel'''
# [[Chaim Weizmann]] ([[1949]] - [[1952]])
# [[Jitzhak Ben Zwi]] (1952 - [[1963]])
# [[Salman Schasar]] (1963 - [[1973]])
# [[Ephraim Katzir]] (1973 - [[1978]])
# [[Jitzhak Navon]] (1978 - [[1983]])
# [[Chaim Herzog]] (1983 - [[1993]])
# [[Ezer Weizmann]] (1993 - [[2000]])
# [[Moshe Katsav]] (2000 - [[2007]])
# [[Shimon Peres]] (2007 - [[2014]])
# [[Reuven Rivlin]] (2014 - [[2021]])
# [[Jitzchak Herzog]] (zanter 2021)
* Lëscht vun de [[Premierministere vun Israel]]
== Ekonomie ==
== Kultur ==
=== Literatur ===
=== Musek ===
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.gov.il/firstgov/english Offiziell Websäit vun der israeelescher Regierung] op Englesch
* [https://web.archive.org/web/20150314190821/http://www.bibleplaces.com/beersheba.htm Biblesch Plazen an Israel]
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Israel| ]]
r9et8mhhcxbqelhsot0ifwi1pjn3wd8
Golan
0
18387
2690059
2628543
2026-08-07T20:26:54Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690059
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Golan(héichten)<br> {{ar}} الجولان {{he}} גולן
| Fändel =
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel =
| Wopen =
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel =
| National Devise =
| Kaart =
| Kaart Breet = 150px
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]], [[Hebräesch]]
| Haaptstad =
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Ëmstriddent Gebitt:<br>{{SYR}} (''[[De jure / de facto|de jure]]'')<br/>{{ISR}} (annektéierten Territoire)<br/>[[United Nations Interim Force in Lebanon|UNIFIL]] (demilitariséiert Zon)
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 1.154
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Schekel]]
| Zäitzon = +2
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen = <small>Kaart vun de Golanhéichten mat Israel am Westen, Syrien am Osten, dem Libanon am Norden a Jordanien am Süden. De roude Beräich am Zentrum markéiert déi demilitariséiert Zon</small>
| Extra Bild = Golan Heights relief v2.png
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Golan10.jpg|thumb|Golan: Erënnerung un zwéi Kricher|351x351px]]
[[Fichier:Golan11.jpg|thumb|Spuere vun haarde Kämpf: Zerstéiert Bunkeren|250x250px]]
De '''Golan''', oder d''''Golanhéichten''' ([[Arabesch]] '''الجولان''' ''al-Dschaulān'', [[Hebräesch]] ''רמת הגולן'' ''Ramat HaGolan''), ass e Plateau mat enger [[vulkan]]escher Originn. Et ass en ëmstriddene Landstreech am südwestleche Wupp vu [[Syrien]], deen deels vun [[Israel]] besat ass.
D'Golanhéichte leien am Nordoste vum Floss [[Jordan Floss|Jordan]], tëscht dem [[Séi Genezareth]] an der syrescher Haaptstad [[Damaskus]], sinn hiwweleg, schwaach bevëlkert, an et wiisst net vill do. Mä si beherrschen den Dall vum Jordan, wat ee vun de Grënn ass, firwat d'Golanhéichten ëmmer de Mëttelpunkt vum Sträit tëscht Syrien an Israel sinn a waren.
Vëlkerrechtlech gehéiere se zu Syrien, sinn awer 1967 am [[Krich vu Sechs Deeg]] vun Israel eruewert an 1980 annektéiert ginn. Dës Annexioun gouf awer ni um internationale Plang unerkannt.
== Geographesch Kennzeechen ==
De gréissten Deel vum Gebitt läit op enger Héicht vun 1.000 m iwwer dem Mier, a bedeckt, bei enger Längt vu 60 km an enger Breet vu 25 km, eng Fläch vun 1.150 km².
Den héchste Punkt, de Bierg Hermon, ass 2.814 m héich. D'Haaptstad ass dat syrescht Qunaitra, eng Stad, déi 1967 ganz zerstéiert gouf an nëmme méi deelweis opgebaut gouf. Duerno hu sech op de Golanhéichten israeelesch Siidler néiergelooss (17.000), wat d'Léisung vun de Problemer ëm de Golan net vereinfacht.
== D'Geschicht vun zwéi Kricher ==
Bekannt goufen d'Golanhéichten am 20. Joerhonnert duerch zwéi Kricher: dee [[Krich vu Sechs Deeg|vu Sechs Deeg]] ([[1967]]) an de [[Jom-Kippur-Krich]] ([[1973]]).
Virum Krich vu Sechs Deeg haten d'Syrer probéiert, een Deel vum Waasser vun de Golanhéichten, dat de Séi Genezareth speist a fir d'Opbereedung vun Drenkwaasser benotzt gëtt, ëmzeleeden. Dat huet Israel sech net bidde gelooss.
De Krich vu Sechs Deeg war e Krich deen Israel géint seng arabesch Nopeschlänner [[Egypten]], Jordanien a Syrien op Provokatioune vun hinnen hi gefouert huet, an dee mat engem Preventivschlag vun der israeelescher Aviatioun agelaut ginn ass. En huet 6 Deeg, vum 5. Juni bis den 10. Juni 1967, gedauert an ass mat der Besetzung vun der [[Gazasträif]] an de Golahéichten op en Enn gaangen.
D'Zäitbomm huet awer an där Géigend weidergetickt. Um Ufank vum [[Jom-Kippur-Krich]] ass se geplatzt. D'syresch Arméi konnt, ënnerstëtzt vun aneren arabesche Länner, an engem éischten Ulaf d'Golanhéichten erueweren. Am Laf vun enger Géigenattack huet Israel d'Golanhéichten zeréckeruewert. Am Golan huet sech deemools eng grouss Panzerschluecht ofgespillt. <!-- (Phantasiezuelen 180 israeelesche [[Tanks|Panzer]] stounge géint 1400 feindlech Panzer. 870 Panzer dovun, vill Gefierer a Kanoune si verluer gaangen.-->
Israel huet dobäi och schwéier Verloschter missen astiechen. Déi deemoleg israeelesch Premierministesch [[Golda Meir]] ass dunn, well si där Attack net virgegraff hat, ënner staarke politeschen Drock komm an ass am Dezember 1973 zeréckgetratt. Si gouf vum [[Jitzchak Rabin]] am Mäerz [[1974]] ersat.
== D'Bedeitung vum Golan fir Israel ==
Fir Israel hunn d'Golanhéichten ëmmer eng Gefor bedeit:
# well vun de Golanhéichten aus d'israeelesch Siidler am Jordan-Dall vun Zäit zu Zäit vu syreschen Truppe beschoss goufen.
# well [[Drénkwaasser]]versuergung vun Israel, wéinst syreschen Ëmleedunge vu Quellflëss vum [[Jordan]], a Fro gestallt konnt ginn.
== D'Situatioun haut ==
Israel hält d'Golanhéichten, wou Kräfte vun de Vereenten Natiounen zanter 1974 stationéiert sinn, fir en Desengagement vun den zwou Parteie sécherzestellen, haut ëmmer nach besat. D'international Communautéit betruecht se weider als besat Gebitt an net als israeeleschen Territoire. D'Golanhéichte bleiwen e Sträitpunkt, an eng Eenegung tëscht Syrien an Israel gëtt allgemeng als onwarscheinlech ugesinn.
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20051103070043/http://www.medea.be/index.html?page=2&lang=fr&doc=86 Säit vun der MEDEA: Institut Européen de Recherche sur la Coopération Méditerranéenne et Euro-Arabe, op fr.]
{{Commonscat|Golan Heights}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Geographie vun Israel]]
80vagx5af4cq31f2eok8kbkdn9dawir
Vereenegt Arabesch Emirater
0
18706
2690217
2689832
2026-08-07T20:31:09Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690217
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoVAE}}
{{Infobox Land
| Numm = الإمارات العربيّة المتّحدة<br>Al-Imārāt al-‘Arabīyah al-Muttahidah
| Fändel = Flag_of_the_United_Arab_Emirates.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Vereenegten Arabeschen Emirater
| Wopen = Coat of arms of the United Arab Emirates.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Vereenegten Arabeschen Emirater
| National Devise =
| Kaart = United Arab Emirates in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Abu Dhabi]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Federatioun]] vu 7 [[Emirater]] / [[Konstitutionell Monarchie]]n
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 77.700
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 130
| Onofhängegkeet = [[2. Dezember]] [[1971]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[2. Dezember]]
| Nationalhymn = [[ʿĪschī bilādī]]
| Wärung = [[VAE-Dirham]] (AED)
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.ae]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Vereenegt Arabesch Emirater''', kuerz '''VAE''', leien op der [[Arabesch Hallefinsel|Arabescher Hallefinsel]].
== Geschicht ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Staatsform ==
D'Vereenegt Arabesch Emirater sinn eng [[Federatioun]] vu [[Siwen|siwen]] autonomen Emirater:
* [[Abu Dhabi]]
* [[Adschman]]
* [[Dubai]]
* [[Fudschaira]]
* [[Ras al Chaima]]
* [[Schardscha]]
* [[Umm al Kaiwan]]
== Politik ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Ekonomie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Infrastruktur ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Kultur ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Vereenegt Arabesch Emirater| ]]
icufhem05i92t479xm8p640y0j9thha
Rheinland-Pfalz
0
18732
2690157
2689908
2026-08-07T20:29:27Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690157
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Rheinland-Pfalz
| Fändel = Flag of Rhineland-Palatinate.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Rheinland-Pfalz
| Wopen = Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Rheinland-Pfalz
| National Devise =
| Kaart =
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]]
| Haaptstad = [[Mainz]]
| Haaptstad Awunner = 217 123
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik|Parlamentaresch Republik]] (semi-souverän)
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 19 854,21
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 206
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Euro]]
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.de]]
| Telefonsprefix = +49
| Notizen =
| Extra Bild = Locator map Rhineland-Palatinate in Germany.svg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Rheinland-Pfalz''' ass e [[Land (Däitschland)|Bundesland]] am Südweste vun der Bundesrepublik [[Däitschland]], wat den [[18. Mee]] [[1947]] gebilt gouf. Gëlteg Ofkierzunge sinn RLP, RPF respektiv RP (woubäi dat lescht mat der neier Autosplack vum [[Rhein-Pfalz-Krees]] ka verwiesselt ginn).
D'Rheinland-Pfalz grenzt un d'Bundeslänner [[Nordrhein-Westfalen]], [[Hessen]], d'[[Saarland]], [[Baden-Württemberg]] an un d'[[Belsch]], [[Frankräich]] a [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]].
== Wopen a Symboler ==
De Landeswope vu Rheinland-Pfalz besteet aus dem Léiw vun der Pfalz, dem Kräiz vum Äerzbistum a Kurfürstentum Tréier souwéi dem [[Mainzer Rad]] an erënnert domat un d'Kurfürstentümer [[Kurtréier|Tréier]], [[Kurmainz|Mainz]] a [[Kurpfalz|Pfalz]], déi bis [[1806]] existéiert hunn.
Am ieweschte rietsen Drëttel ass dat zanter [[1273]] attestéiert Symbol vum Äerzbistum Tréier, d'rout Kräiz op wäissem Hannergrond. Am lénksen ieweschten Drëttel ass op roudem Hannergrond d'Sëlwerrad mat sechs Speechele vum Äerzbistum Mainz, wat och zanter dem [[13. Joerhonnert]] als Sigel agefouert gi war. De gëllene Léiw am ënneschte schwaarzen Drëttel steet fir d'Kurpfalz, an ass op de besonnesche Rang vun den Herzoge vu Bayern als "''Pfalzgrafen bei Rhein''" zeréckzeféieren. Iwwer dem Schëld steet eng Kroun aus fënnef gëllene Wäiblieder, Rheinland-Pfalz ass e bedeitend Däitscht Wäibaugebitt.
== Geographie ==
D'Rheinland-Pfalz ëmfaasst am Norde vun de [[Rheinesch Schieferbierger|Rheinesche Schieferbierger]] de südlechen Deel vun der [[Äifel]], den [[Honsréck]], de westleche [[Westerwald]] an den nordwestlechen Deel vum [[Taunus]], souwéi am südleche Beräich d'[[Rhäinhessen|Rhäinhessescht Hiwwelland]], d'[[Nordpfälzer Biergland]], de [[Landstuhler Bruch]], d'[[Südwestpfälzesch Héichfläch]], de [[Pfälzer Bësch]] an en Deel vun der [[Uewerrheinesch Déifebene|Uewerrheinescher Déifebene]]. Den héchste Bierg ass den [[Erbeskopf]] (816 m) am Honsréck. ''Kuckt heizou och [[Bierger a Rheinland-Pfalz]]''.
Duerch Rheinland-Pfalz fléissen déi grouss Bundeswaasserstroosse [[Rhäin]], [[Musel]], [[Saar]] a [[Lahn (Floss)|Lahn]]. Weider Flëss sinn [[Nahe (Floss)|Nahe]], [[Sauer]], [[Our (Sauer)|Our]], [[Glan (Pfalz)|Glan]] a [[Sieg]].
== Administratioun ==
=== Landkreesser ===
''Kuckt dozou och d'[[Lëscht vun de Landkreesser an Däitschland]]''
A Rheinland-Pfalz gëtt et 24 Landkreesser:
[[Fichier:rhineland p map.png|right|250px|Kaart vun de Landkreesser a Rheinland-Pfalz|thumb]]
{{Div col|cols=3}}
# [[Landkrees Ahrweiler|Ahrweiler]] (AW)
# [[Landkrees Altenkirchen|Altenkirchen]] (AK)
# [[Landkrees Alzey-Worms|Alzey-Worms]] (AZ)
# [[Landkrees Bad Dürkheim|Bad Dürkheim]] (DÜW)
# [[Landkrees Bad Kreuznach|Bad Kreuznach]] (KH)
# [[Landkrees Bernkastel-Wittlich|Bernkastel-Wittlich]] (WIL)
# [[Landkrees Birkenfeld|Birkenfeld]] (BIR)
# [[Landkrees Cochem-Zell|Cochem-Zell]] (COC)
# [[Donnersbergkrees]] (KIB)
# [[Äifelkrees Bitburg-Prüm]] (BIT)
# [[Landkrees Germersheim|Germersheim]] (GER)
# [[Landkrees Kaiserslautern|Kaiserslautern]] (KL)
# [[Landkrees Kusel|Kusel]] (KUS)
# [[Landkrees Mainz-Bingen|Mainz-Bingen]] (MZ)
# [[Landkrees Mayen-Koblenz|Mayen-Koblenz]] (MYK)
# [[Landkrees Neuwied|Neuwied]] (NR)
# [[Rhein-Hunsrück-Krees]] (SIM)
# [[Rhein-Lahn-Krees]] (EMS)
# [[Rhein-Pfalz-Krees]] (RP)
# [[Landkrees Südleche Wäistrooss|Südlech Wäistrooss]] (SÜW)
# [[Landkrees Südwestpfalz|Südwestpfalz]] (PS)
# [[Landkrees Tréier-Saarburg|Tréier-Saarburg]] (TR)
# [[Landkrees Vulkanäifel]] (DAU)
# [[Westerwaldkrees]] (WW)
{{Div col end}}
=== Kreesfräi Stied ===
{{Div col|cols=3}}
# [[Frankenthal (Pfalz)]] (FT)
# [[Kaiserslautern]] (KL)
# [[Koblenz]] (KO)
# [[Landau an der Pfalz]] (LD)
# [[Ludwigshafen um Rhein]] (LU)
# [[Mainz]] (MZ)
# [[Neustadt op der Wäistrooss]] (NW)
# [[Pirmasens]] (PS)
# [[Speyer]] (SP)
# [[Tréier]] (TR)
# [[Worms]] (WO)
# [[Zweebrécken]] (ZW)
{{Div col end}}
''Kuckt dozou och d'[[Lëscht vun de kreesfräie Stied an Däitschland]].''
=== Regiounen ===
Rheinland-Pfalz ass an 9 Regiounen agedeelt:
{{Div col|cols=3}}
* [[Ahr]]
* [[Äifel]]
* [[Honsréck]]
* [[Mëttelrhein-Lahn-Taunus]]
* [[Musel-Saar]]
* [[Nahe]]
* [[Regioun Pfalz|Pfalz]]
* [[Rheinhessen]]
* [[Westerwald]]
{{Div col end}}
== Kuckeswäertes ==
=== Bauwierker a Kierchen ===
[[Fichier:Luftbild Festung Ehrenbreitstein Koblenz.jpg|thumb|250px|[[Festung Ehrenbreitstein]] zu [[Koblenz]]]]
[[Fichier:Mainzer Dom nw.jpg|thumb|250px|[[Doum vu Mainz|Doum]] zu [[Mainz]]]]
[[Fichier:Speyer Dom Laengsseite.jpg|250px|thumb|[[Doum vu Speyer|Doum]] zu [[Speyer]]]]
[[Fichier:Trier_Porta_Nigra_BW_1.JPG|thumb|250px|[[Porta Nigra]] zu [[Tréier]]]]
{| {{prettytable}} align="leftr"
|- bgcolor="#efefef"
! Uertschaft
! Kuckeswäertes
|-
|[[Andernach]]
|
* [[Geysir Andernach]] op dem [[Namedyer Werth]]
* Ronnen Tuerm
|-
|[[Bingen um Rhäin]]
|
* [[Binger Mäuseturm]]
* [[Drususbréck]]
|-
| [[Bad Kreuznach]]
|
* Bréckenheiser
* Pauluskierch
|-
|[[Idar-Oberstein]]
|
* [[Däitscht Edelstengmuseum]]
* Edelstengminen
* [[Felsekierch]]
|-
|[[Koblenz]]
|
* [[Balduinbréck]]
* [[Basilika St. Kastor]]
* [[Deutsches Eck]]
* [[Festung Ehrenbreitstein]]
|-
|[[Mainz]]
|
* [[Doum vu Mainz]]
* [[Réimersteng]]
* [[Réimeschen Theater vu Mainz]]
* [[Zitadell vu Mainz]]
|-
|[[Rhens]]
|
* [[Kinneksstull vu Rhens|Kinneksstull]]
|-
|[[Remagen]]
|
* [[Apollinariskierch]]
* [[Bréck vu Remagen]]
|-
|[[Sankt Goarshausen]]
|
* [[Loreley]]
|-
|[[Schifferstadt]]
|
* [[Gëllenen Hutt vu Schifferstadt|Gëllenen Hutt]]
|-
|[[Speyer]]
|
* [[Doum vu Speyer]]
|-
|[[Tréier]]
|
* [[Amphitheater (Tréier)|Amphitheater]]
* [[Keeserthermen (Tréier)|Keeserthermen]]
* [[Karl-Marx-Haus]]
* [[Konstantinbasilika (Tréier)|Konstantinbasilika]]
* [[Porta Nigra]]
* [[Réimerbréck (Tréier)|Réimerbréck]]
* [[Doum vun Tréier]]
|-
|[[Worms]]
|
* [[Doum vu Worms]]
* [[Nibelungebréck vu Worms|Nibelungebréck]]
|-
|[[Vulkaneifel]]
|
* [[Laacher Séi]]
* [[Benediktinerabtei Maria Laach]]
* [[Vulkanpark]]
|}
=== UNESCO Weltierwen ===
* [[1981]] - K - [[Doum zu Speyer]]
* [[1986]] - K - Dat réimescht [[Tréier]] (dorënner och d'[[Igeler Sail]]), den [[Tréierer Doum|Doum St. Peter]] an d'[[Léiffraekierch (Tréier)|Léiffraekierch]]
* [[2002]] - K - Kulturlandschaft [[Rhäin|Mëttelse Rhäin]] tëscht [[Koblenz]] a [[Bingen um Rhäin|Bingen]]
* [[2005]] - K - De 550 km laange [[Uewergermanesche-Rätesche Limes]] tëscht [[Rheinbrohl]] a [[Eining]]
=== Buergen a Schlässer ===
[[Fichier:Marksburg.jpg|thumb|[[Marksburg]] zu [[Braubach]]]]
[[Fichier:Trifels.jpg|thumb|[[Trifels]]]]
[[Fichier:Koblenz im Buga-Jahr 2011 - Luftbilder 01.jpg|thumb|[[Kurfürstlecht Schlass (Koblenz)|Kurfürstlecht Schlass zu Koblenz]]]]
[[Fichier:Burg Pfalzgrafenstein - Kaub.jpg|thumb|[[Buerg Pfalzgrafenstein]]]]
[[Fichier:Koblenz im Buga-Jahr 2011 - Schloss Stolzenfels 01.jpg|thumb|[[Schlass Stolzenfels]]]]
[[Fichier:Burg Thurant.jpg|thumb|[[Buerg Thurant]]]]
{| {{prettytable}} align="center"
|- bgcolor="#efefef"
! Numm
! Aart/Zoustand
! Uertschaft/Lag
|-
| ''[[Buerg Arras]]'' || Buerg || [[Alf (Musel)|Alf]]
|-
| ''[[Al Buerg (Boppard)|Al Buerg]]'' || Buerg || [[Boppard]]
|-
| ''[[Al Buerg (Koblenz)|Al Buerg]]'' || Buerg || [[Koblenz]]
|-
| ''[[Räichsbuerg Cochem]]'' || Buerg || [[Cochem]]
|-
| ''[[Dahner Buergegrupp]]'' || Buregruinen || [[Dahn]]
|-
| ''[[Festung Ehrenbreitstein]]'' || Festung || [[Koblenz]]
|-
| ''[[Ehrenburg (Buerg)|Ehrenburg]]'' || Buerg || [[Brodenbach]]
|-
| ''[[Buerg Eltz]]'' || Buerg || [[Münstermaifeld]]
|-
| ''Buergruin Birkenfeld (Stammbuerg vun de Wittelsbacher)'' || Buergruin || [[Birkenfeld]]
|-
| ''[[Feste Kaiser Franz]]'' || Festung || [[Koblenz]]
|-
| ''[[Buerg Falkenstein (Donnersberg)|Buerg Falkenstein]]'' || Burgruin || [[Falkenstein (Pfalz)|Falkenstein]]
|-
| ''[[Fraebuerg]]'' || Burgruin || [[Frauenberg (Nahe)|Frauenberg]]
|-
| ''[[Hambacher Schlass]]'' || Schlass || [[Neustadt op der Wäistrooss]]
|-
| ''[[Buerg Hohenfels (Donnersberg)|Buerg Hohenfels]]'' || Burgruin || [[Imsbach]]
|-
| ''Buerg a [[Schlass Idar-Oberstein]]'' || Buerg, Schlass || [[Idar-Oberstein]]
|-
| ''[[Kurfürstlecht Schlass (Koblenz)|Kurfürstlecht Schlass]]'' || Schlass || [[Koblenz]]
|-
| ''[[Kurfürstlecht Schlass (Mainz)|Kurfürstlecht Schlass]]'' || Schlass || [[Mainz]]
|-
| ''[[Buerg Lahneck]]'' || Buerg || [[Lahnstein]]
|-
| ''[[Landskron (Oppenheim)|Landskron]]'' || Buergruin || [[Oppenheim]]
|-
| ''[[Liebenstein]]'' || Buerg || [[Kamp-Bornhofen]]
|-
| ''[[Buerg Altleiningen]]'' || Buerg || [[Altleiningen]]
|-
| ''[[Marksbuerg]]'' || Buerg || [[Braubach]]
|-
| ''[[Buerg Nassau]]'' || Buerg || [[Nassau]]
|-
| ''[[Nürburg (Buerg)|Nürburg]]'' || Buerg || [[Nürburg (Gemeng)|Nürburg]]
|-
| ''[[Buerg Olbrück]]'' || Buerg || [[Niederdürenbach]]
|-
| ''[[Buerg Pfalzgrafenstein]]'' || Buerg || matzen am [[Rhäin]] bei [[Kaub]]
|-
| ''[[Schlass Philippsburg]]'' || zerstéiert || [[Koblenz]]
|-
| ''[[Buerg Reichenstein]]'' || Buerg || [[Trechtingshausen]]
|-
| ''[[Buerg Rheinfels]]'' || Buergruin || [[Sankt Goar]]
|-
| ''[[Rheinstein]]'' || Buerg || [[Trechtingshausen]]
|-
| ''Schlass und [[Buerg Sayn]]'' || Schlass, Buerg || [[Bendorf]]
|-
|''[[Schlass Bürresheim]]'' || Schlass, Buerg || [[Sankt Johann (Mayen)]]
|-
| ''[[Schlass Stolzenfels]]'' || Schlass || [[Koblenz]]
|-
| ''[[Schmidtburg]]'' || Burgruin || [[Schneppenbach]]
|-
| ''[[Schönburg (Rhein)|Schönburg]]'' || Buerg || [[Oberwesel]]
|-
| ''[[Buerg Sooneck]]'' || Buerg || [[Niederheimbach]]
|-
| ''[[Buerg Stahleck]]'' || Buerg || [[Bacharach]]
|-
| ''[[Räichsbuerg Trifels]]'' || Buerg || [[Annweiler am Trifels]]
|-
| ''[[Schlass Montabaur]]'' || Schlass || [[Montabaur]]
|-
| ''[[Buerg Thurant]]'' || Buerg || [[Alken (Ënnermusel)|Alken]]
|-
| ''[[Zitadell vu Mainz]]'' || Festung || [[Mainz]]
|}
== Politik ==
D''''Ministerpresidenten''' zanter dem [[13. Juni]] [[1947]]:
* [[13. Juni]] [[1947]] – [[9. Juli]] [[1947]]: Dr. [[Wilhelm Boden]], [[Chrëschtlech Demokratesch Unioun vun Däitschland|CDU]]
* [[1947]] – [[1969]]: Dr. h.c. [[Peter Altmeier]], CDU
* [[1969]] – [[1976]]: Dr. phil. Dr. h. c. mult. [[Helmut Kohl]], CDU
* [[1976]] – [[1988]]: Dr. phil. [[Bernhard Vogel]], CDU
* [[1988]] – [[1991]]: Dr. [[Carl-Ludwig Wagner]], CDU
* [[1991]] – [[1994]]: [[Rudolf Scharping]], [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]]
* [[1994]] – [[2013]]: [[Kurt Beck]], SPD
* [[2013]] – haut: [[Malu Dreyer]], SPD
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20060421130934/http://www.politische-bildung-rlp.de/angebot/download/d52001.pdf Ausféierlech Beschreiwung vum Wope vu Rheinland-Pfalz]
{{Navigatioun Bundeslänner vun der BRD}}
{{Commonscat|Rhineland-Palatinate}}
[[Kategorie:Rheinland-Pfalz|*]]
0ux7ulx7b3dfxlssj7kh37x29kto2de
Vatikanstad
0
20077
2690215
2689664
2026-08-07T20:31:06Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690215
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Status Civitatis Vaticanae<br>Stato della Città del Vaticano<br>État de la cité du Vatican<br>Vatikanstadt
| Fändel = Flag of the Vatican City - 2001 version.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 120px
| Fändel Artikel = Fändel vum Vatikan
| Wopen = Vatican City CoA.svg
| Wope Breet = 120px
| Wopen Artikel = Wope vum Vatikan
| National Devise =
| Kaart = Location of the Vatican City in Europe.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Latäin]], [[Italieenesch]]
| Haaptstad = Vatikanstad
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Monarchie|Absolut Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 0,44
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 2272
| Onofhängegkeet = vum Kinnekräich [[Italien]]<br>[[11. Februar]] [[1929]]
| Nationalfeierdag = 8. Mee (Wal vum [[Leo XIV.|Poopst Leo XIV.]])
| Nationalhymn = [[Inno e Marcia Pontificale]]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.va]]
| Telefonsprefix = +379
| Notizen =
| Extra Bild = Vatikan Kaart.png
| Extra Bild2 =
}}
De Staat '''Vatikanstad''', och alt just als '''Vatikan''' bezeechent, ass mat 44 [[Ar (Flächemooss)|Hektar]] dee klengste vun der [[UNO]] unerkannten eegestännege [[Staat]] vun der Welt. E läit um Territoire vun der Stad [[Roum]] ([[Italien]]). Zu der Vatikanstad gehéieren de [[Péitersdoum]], d'[[Péitersplaz]], d'[[Sixtinesch Kapell]] souwéi d'Palaisen a Gäert bannent de vatikanesche Maueren.
De Staat vun der Vatikanstad ass eng [[absolut Walmonarchie]] mat un der Spëtzt dem [[Poopst]]. Den [[Hellege Stull]] vertrëtt d'Vatikanstad op internationalem Plang.
[[Fichier:Chorraum Altar St Peter Rom.jpg|thumb|Péitersdoum Chouer]]
[[Fichier:VATIKAN Gare.jpg|thumb|none|380px|D'Gare vum Vatikan]]
== Awunner ==
Vun den 932 Mënschen, déi am Vatikan liewen, hunn der 552 déi vatikanesch Staatsbiergerschaft (dorënner genee 110 Schwäizergardisten – Statsbierger op Zäit – an ongeféier 50 weider Laien).
Déi vatikanesch Staatsbiergerschaft gëtt ëmmer just zäitweis an un eng Funktioun gebonne verginn. Si ersetzt ni déi natierlech Staatsbiergerschaft. Se gëtt awer just héije Membere vun der [[Kurie]], de Membere vun der peepstlecher Schwäizergard an och alle Kardineel, déi am Vatikan liewen, zougedeelt an doriwwer eraus all deenen, déi op Sonnererlaabnes vum Poopst op Zäit am Vatikan wunnen.
Gutt 40 Prozent vun de Staatsbierger hale sech net am Vatikan oder zu Roum op, et handelt sech dobäi ëm peepstlech Gesanten an [[Nuntius|Nuntien]], déi fir d'Dauer vun hirem Amt och d'vatikanesch Staatsbiergerschaft hunn.
Am Vatikan selwer liewe Kardineel, Prelaten a Schwäizergardisten. Vun den 3000 Aarbechter, dorënner haaptsächlech Regierungsmemberen, Zeremoniëmeeschter, Verkeefer, Restaurateuren, Käch, Bürosaarbechter, Drécker, Employéë vun der staatseegener Bank [[Istituto per le Opere di Religione]] („Institut fir d'reliéis Wierker“, och nach ''Vatikanbank''), [[Botzpersonal]], wunnt praktesch keen am Vatikan selwer. D'Salariéë sinn a fënnef Gruppen opgedeelt:
* Hauspersonal: Käch, Botzpersonal, Déngschtpersonal, asw.
* Geeschtlech: Paschtéier, déi e Groussdeel vun den administrativen a konschthistoreschen Aufgaben iwwerhuelen
* Sécherheet: Schwäizergardisten, Gendaarmen, Wiechter vun de Kierchen a Muséeën
* Radio a Press: Mataarbechter vum [[L'Osservatore Romano]], dem [[Radio Vatican]] an dem [[Centro Televisivo Vaticano]]
* Léierpersonal vun den Universitéiten déi dem Vatikan ugeschloss sinn
== Geschicht ==
Den Amtssëtz vun de Peepst war bis an d'[[14. Joerhonnert]] net de Vatikan, mä de [[Lateran]]palais.
„Vatikan“ bezeechent u sech en Hiwwel (''mons vaticanus''), dee riets vum [[Tiber]]ufer läit. Do stoung och an der Antiquitéit den Zirkus vum Keeser [[Nero]], an deem bei Märtyrien an Hiriichtunge vill Chrëschten a Judden hiert Liewe gelooss hunn.
Nërdlech vun deem Zirkus war e klenge Kierfecht, op deem den [[Apostel Péiter]] angeeblech begruewe ginn ass. Eng kuerz Zäit duerno ass op där Plaz e Monument gebaut ginn. Am [[4. Joerhonnert]] huet de Keeser [[Konstantin]] ob der selwechter Plaz eng grouss Grafkierch baue gelooss – St. Péiter. De Vatikan ass domat zur zentraler Pilgerplaz vun de Péitersveréierer ginn.
Am Joerhonnert duerno si weider Gebaier ob dem Hiwwel entstanen, virun allem sougenannt “scholae” déi Pilger vu verschiddenen Nationalitéiten een Ënnerdaach gebueden hunn, Kapellen a Kierfechter awer och d'Arméi war um Hiwwel vertrueden. Ënner dem [[Leo IV.]] ass Mëtt vum [[9. Joerhonnert]] déi ganz Pilgerplaz befestegt ginn (Leostaat).
Mat dem Zerfall vum [[Réimescht Räich|réimesche Räich]] hunn d'Peepst sech ob eng sougenannt “Konstantinesch Schenkung” beruff, no där si déi weltlech Herrschaft iwwer den Territoire ëm Roum hunn, an haten domat d'Basis fir de spéidere Kierchestaat. Am [[15. Joerhonnert]] huet sech d'Konstantinesch Schenkung als Fälschung erausgestallt.
=== Literatur ===
* Philippe Levillain & François-Charles Uginet, ''Le Vatican ou les frontières de la grâce'' ; Paräis (Calmann-Lévy), 1984; 266 Säiten. ISBN 2-7021-1225-0
* (Kollektiv; ~17 Auteuren), ''La papauté: pouvoir temporel, pouvoir spirituel'' ; in: ''Géopolitique - Revue de l'Institut international de Géopolitique'', Nr. 58 / Summer 1997; 114 Säiten.
* Jean-Michel Meurice, ''Le vrai pouvoir du Vatican - Enquête sur une diplomatie pas comme les autres'' ; Paräis (Albin Michel & ARTE Éditions), 2010; 240 Säiten.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Vatican City|Vatikanstad}}
* [http://www.vaticanstate.va/ Offiziell Säit vum Vatikanstad-Staat]
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Vatikanstad| ]]
[[Kategorie:Katholizismus]]
[[Kategorie:Weltkulturierwen an Europa]]
iyv79bl5pdsswcljb3vskv6o8ofz2vp
England
0
20658
2690037
2689564
2026-08-07T20:26:22Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690037
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoUK}}
{{Infobox Land
| Numm = England
| Fändel = Flag of England.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun England
| Wopen = Royal arms of England.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vun England
| National Devise =
| Kaart = England in the UK and Europe.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Cornesch]]
| Haaptstad = [[London]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Deel vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 130.395
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 438
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Pond Sterling]] (£, GBP)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.uk]]
| Telefonsprefix = +44
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''England''' ass en Deel vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]. Et ass de meeschtbewunnten (85 % vun der brittescher Bevëlkerung) an aflossräichsten Deel vun de [[Brittesch Inselen|Britteschen Inselen]]. Et grenzt u [[Schottland]] an u [[Wales]].
== Geschicht ==
Kuckt och: [[Englesch Revolutioun]]
== Geographie ==
De [[Relief (Topographie)|Relief]] vun England besteet am grousse Ganzen aus engem Sedimentsbaseng, deen dem [[Paräis|Paräisser Baseng]] gläicht.
Et ass eng Folleg vu [[Leem]]- a [[Kallek]]sloen, déi de Relief vun de Südküste vun England bestëmmt. Fiicht Nidderungen a Kallekplateaue wiessele sech of an doduerch fënnt ee vill géi [[Hank|Häng]]. Zu deene gehéieren am Norde vum Baseng d'<nowiki></nowiki>''Chiltern Hills'' an d'''Cotswold Hills'' där hire Kapp op d'[[Pennines]]kette weist. Déi steet iwwer den zwou groussen Dällte vun de ''Midlands'' a vum ''Cheshire''.
De Süde vun England charakteriséiert sech an der Haaptsaach duerch déi sougenannt ''Knäpplächer vu Weald'' eng leemeg Dällt, déi am Süden an am Norden un d'Kallekhiwwele vun den ''Downs'' stéisst.
Den Norde besteet aus de grousse Massiver vun de [[Pennines]] an dem [[Cumberland]].
De Cumberlandmassiv huet seng héchst Plaz um [[Scafell]] mat 978 m an ass staark vun Erosioune markéiert. E gëtt och nach d'Land vun de Séie genannt.
D'[[Pennines]] sinn al Kallekplateaue mat enger Duerchschnëttshéicht vun 800 m.
De Südweste besteet och aus net grad sou héijen ale Massiver, dem ''Devon'' an dem ''Cornwall''.
{{Struktur vun der englescher Verwaltungsandeelung (zanter 1995)}}
{{Traditionell Grofschafte vun England}}
{{Zeremoniell Grofschafte vun England}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:England| ]]
qsr71nfnim8qsq1d23diy0thjkdx14f
Malediven
0
20903
2690112
2689764
2026-08-07T20:28:16Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690112
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ <br> Dhivehi Raajjeyge Jumhooriyyaa {{small| (Dhivehi)}}<br> Republik Malediven
| Fändel = Flag of Maldives.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Malediven
| Wopen = Emblem of Maldives.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun de Malediven
| National Devise =
| Kaart = Maldives in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Dhivehi]]
| Haaptstad = [[Malé]]
| Haaptstad Awunner = 153 904
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|04|10|28|N|73|30|34|O}}
| Staatsform = Presidentschaftsrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 298
| Fläch Plaz = 186
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 166
| Bevëlkerungsdicht = 1719
| Onofhängegkeet = 26. Juli 1965 vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Gavmii mi ekuverikan matii tibegen kuriime salaam]]
| Wärung = [[Rufiyaa]] (MVR)
| Zäitzon = +5
| Internet TLD = [[.mv]]
| Telefonsprefix = +960
| Notizen =
| Extra Bild = Malé op de Malediven.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Malediven''' ass en Inselstaat am Südweste vu [[Sri Lanka]] am [[Indeschen Ozean]]. Se besteet aus 1.190 [[Koralleninsel]]en, vun deenen der 202 bewunnt sinn, déi sech iwwer 820 Kilometer vun [[Norden]] no [[Süden]] an 130 Kilometer vun [[Osten]] no [[Westen]] zéien.
Dat Ganz stellt en [[Archipel]] duer vu 26 méi groussen [[Atoll]]en. D'Haaptstad [[Malé]] mat 75.000 Awunner, ass an der Mëtt vun enger Atollketten.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Malediven| ]]
[[Kategorie:Asien]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
3j33m5dmy9dqgfvdelyshtq7mb89v8r
Saudi-Arabien
0
21115
2690165
2689634
2026-08-07T20:29:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690165
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = المملكة العربية السعودية<br>''al-Mamlaka al-‘Arabiyya as-Su'ūdiyya''<br>Saudi-Arabien
| Fändel = Flag of Saudi Arabia.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Saudi-Arabien
| Wopen =Emblem of Saudi Arabia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Saudi-Arabien
| National Devise =
| Kaart = Saudi Arabia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Riad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Absolut Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2.240.000
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Währung =
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.sa]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Kinnekräich '''Saudi-Arabien''' ({{ArS|المملكة العربية السعودية}}) ass eng absolut [[Monarchie]] am [[Noen Osten]]. Saudi-Arabien läit op der [[Arabesch Hallefinsel|arabescher Hallefinsel]] a grenzt un den [[Irak]], [[Jordanien]], [[Kuwait]], [[Oman]], [[Katar]], [[Bahrain]], d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]], de [[Jemen]], d'[[Rout Mier]] an de [[Persesche Golf]]. Bekannt ass d'Land fir seng restriktiv Gesetzer, säi wirtschaftleche Wuelstand, de Räichtum vum Staat an déi enorm Buedemschätz. Militäresch zielt d'Land zu de modernsten a stäerksten an der Regioun, obwuel d'Arméi eigentlech relativ kleng ass. [[Freideg]] ass e komplette Roudag a [[Samschdeg|samschdes]] ass deelweis Roudag. Déi [[islamesch Zäitrechnung]] gëtt ugewannt. ([[Moundkalenner]])
== Geographie ==
D'[[Arabesch Hallefinsel]] besteet gréisstendeels aus engem groussen [[Héichland]]. Am Westen huet de Plateau e géie Randofbroch, dee parallel zur Küst vum [[Rout Mier|Roude Mier]] verleeft. Am Nordweste gëtt et praktesch keng Küst. Déi héchst Bierger leien am Südwesten am [[Asir]], wou och den héchste Punkt, de Bierg [[Dschabal Saura]] mat 3.133 m Héicht läit.
Am Oste fält d'Héichland bis bei d'Waasser vum [[Persesche Golf]] of, deem seng Küst mat lauter Dëmpelen a Salzfläche bedeckt ass. D'Héichland ass gréisstendeels mat [[Sand]][[wüst]] a mat e puer Gebidder vun natierlechem vulkanesche Gestengs bedeckt. E breet Wüsteband, "dat eidelt Véirel" [[Rub al-Chali]], erstreckt sech iwwer de ganze Süde vum Land.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Saudi Arabia|Saudi-Arabien}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun OPEC}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Saudi-Arabien| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
r0c3o0yx5sq3o7j8cp434mzcj7st4eg
Irak
0
21259
2690073
2689872
2026-08-07T20:27:15Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690073
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = الجمهورية العراقية <br>'''al-Dschumhūriyya al-Irāqiyya''' (arab.)<br>کۆماری عێراق<br>Republik Irak
| Fändel = Flag of Iraq.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Irak
| Wopen = Iraq-COA.png
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Irak
| National Devise =
| Kaart = Iraq in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]] - [[Kurdesch]]
| Haaptstad = [[Bagdad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 438.317
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[3. Oktober]] [[1932]]
| Nationalfeierdag = [[14. Juli]]
| Nationalhymn = Mautini
| Währung = [[Irakeschen Dinar]] (IQD)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.iq]]
| Telefonsprefix = +964
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Irak''' ass e Staat am Weste vun [[Asien]]. E grenzt u [[Kuwait]], [[Saudi-Arabien]], [[Jordanien]], [[Syrien]], d'[[Tierkei]], den [[Iran]] an de [[Persesche Golf]] an ëmfaasst dobäi dee gréissten Deel vum "Zweestroumland" [[Mesopotamien]] tëscht dem [[Euphrat]] an dem [[Tigris]], an deem déi fréist Héichkulturen am westlechen Deel vun Asien entstane sinn, souwéi Deeler vun den ugrenzende Bierg- a Wüsteregiounen. E gëtt zu de [[Maschrek]]staate gezielt.
Den Irak ass zanter dem [[Irakkrich]] 2003 ënner militärescher Occupatioun duerch Truppe vun enger internationaler Koalitioun an ass fir de Moment nëmmen als [[Souveränitéit|deelsouverän]] ze betruechten. D'Zeréckkommen zu gefestegte staatleche Strukturen ass nach net duerchgoend verwierklecht.
== Geographie ==
== Populatioun a Relioun ==
Den Irak huet no eegenen Donnéeën ongeféier 26 Mio. Awunner. Déi zentral Provënze Bagdad a Babylon sinn am dichtste bewunnt. Ongeféier 75-80 % vun der Populatioun sinn [[Araber]], 15-20 % si [[Kurden]], an déi lescht 5 % sinn ënner anerem [[Turkmenen]], [[Chaldo-Assyrer]], [[Yeziden]], [[Armeenier]] a Sabäer.
Iwwer 97 % vun der Populatioun ass mosleemesch. Dovu si ronn 60 % [[Schiitten]] a 35 % [[Sunitten]]. E groussen Deel vun de Kurde sinn och sunittesch. Da liewen am Irak nach schätzungsweis 50.000 bis 60.000 [[Yeziden]].
Nieft de béiden Haaptrichtunge vum Islam hu sech eng ganz Rei alorientalesch Reliounen erhalen, wéi z. B. d'[[Jesiden]] an d'[[Mandäer]]. Et gëtt Membere vum orientalesch-chrëschtleche Glawen:[[Chaldäesch-Kathoulesch Kierch]], [[Assyresch Kierch aus dem Osten]], Al-Apostoulesch Kierch aus dem Osten, [[Gregorianer]], [[Réimesch- Kathoulesch Kierch|réimesch]] a [[Syresch-Kathoulesch Kierch|syresch]] [[Katholizismus|Katholicken]], armeenesch [[Chrëschten]], [[Syresch-Orthodox Kierch vun Antiochien|Aalsyresch-Orthodox]] asw. (am Ganzen 2 % vun der Gesamtpopulatioun). Am Irak liewen ausserdeem nach no de Verdreiwungen a Massemorden ë. a. am Kader vun der "[[Anfal]]-Campagne" nach schätzungsweis 2.500 [[Judd]]en an am Südosten 20.000 - 50.000 [[Marsch-Araber]].
== Geschicht ==
=== 20. Joerhonnert ===
=== Saddam Hussein ===
=== Invasioun vun den USA an Alliéierten ===
== Kuckt och ==
* [[Saddam Hussein]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun OPEC}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Irak| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
bvqo4gkx6ijn8dwya6q7qmtigwsk2eh
Iran
0
21305
2690074
2689873
2026-08-07T20:27:17Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690074
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = جمهوری اسلامی ایران <br>Jomhûri-ye Eslâmî-ye Îrân<br>Islamesch Republik Iran
| Fändel = Flag of Iran.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Iran
| Wopen = Coat of arms of Iran.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Iran
| National Devise =
| Kaart = Iran in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Persesch]]
| Haaptstad = [[Teheran]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Islamesch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 1.648.195
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 56,75
| Onofhängegkeet = [[21. Mäerz]] [[1935]]
| Nationalfeierdag = [[11. Februar]]
| Nationalhymn = [[Ey Iran]]
| Wärung = [[Iranesche Rial|Rial]] (IRR)
| Zäitzon = +3:30
| Internet TLD = [[.ir]]
| Telefonsprefix = +98
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Iran''' ([[persesch]] ايران, offiziell '''Islamesch Republik Iran'''), ass en [[Islam|islamesch]] markéierte Staat am Weste vun [[Asien]], a läit tëscht [[Arabesch Hallefinsel|Arabien]] an [[Afghanistan]]. Mat geschaten 92,418 Milliounen Awunner<sup>(Stand: 2025)</sup> ass den Iran op der Positioun 17 vun de bevëlkerungsräichste Staate vun der Welt<ref>{{Citation|URL=https://worldpopulationreview.com/countries|Titel=Total Population by Country 2025|Gekuckt=2025-07-11|Wierk=worldpopulationreview.com|Sprooch=en}}</ref>.
== Numm vum Land ==
Zanter fréister Zäit gouf d'Land vu senger Populatioun als ''Iran'' (eng Ofkierzung vum mëttelperseschen ''Eran Schahr'') bezeechent. Déi aliranesch Form vun dësem Numm, ''Aryānām Xšaθra'', bedeit „Land vun den [[Arier]]“.
Déi bis an d'[[20. Joerhonnert]] gebräichlech Bezeechnung „'''''Persien'''''“ geet op d'Zäit vun den [[Achämeniden]] zeréck, déi am [[6. Joerhonnert v. Chr.]] en éischt [[Persescht Räich]] geschaf haten. Dat Kärgebitt, déi haiteg Provënz [[Fars]] ëm [[Shiraz]], gouf vun de Griiche ''Persis'' genannt. Vun hir leet sech och den Numm ''[[Farsi]]'' („Perser“) fir déi persesch Sprooch a fir déi ethnesch Perser ([[Farsen]]) of.
De geographesche Begrëff ''Iran'' bezitt sech op dat ganzt [[iranescht Héichland]], iwwer de Staat Iran eraus, also och op Regioune vun Nopeschlänner.
== Geographie ==
Den Iran grenzt u 7 Staaten an 2 Mierer: am Osten an Nordosten un den [[Irak]] (Grenzlängt 1.458 km), d'[[Tierkei]] an den [[Aserbaidjan]] (allebéid ongeféier 500 km), un [[Armenien]] (35 km) an un d'[[Kaspescht Mier]] (500 km), am Osten a Südosten un [[Turkmenistan]] (zirka 1.000 km), [[Afghanistan]] (936 km) a [[Pakistan]] (Provënz [[Belutschistan (Pakistan)|Belutschistan]], 909 km) souwéi un de [[Golf vum Oman]] an de [[Persesche Golf]], zwéin Ausleefer vum [[Indeschen Ozean]]. Déi iranesch Grenzprovënz op der pakistanescher Grenz heescht och [[Belutschistan]].
Den haitegen Iran huet an der Antiquitéit a bis ongeféier 1950 [[Persien]] geheescht. Et ass e charakteristesch Gebiergsland, wat d'Klima – ofgesi vun de Wüsten – och fir d'Europäer relativ erdréiglech mécht. Geologesch gëtt d'Land duerch e puer, bal parallel Ost-West orientéiert Gebiergsketten, déi an den [[Zagros]]- a [[Kuhrud]]-Bierger e puermol iwwer 4.000 m héich sinn, gegliddert.
=== Klima ===
{{Kapitel Info feelt}}
=== Vegetatioun ===
== Populatioun ==
D'Populatioun am Iran louch 2025 bei geschaten 92,418 Milliounen. Déi gréisst ethnesch Gruppe sinn d'[[Perser (Vollek)|Perser]] an d'[[Aserbaidjan]]er. Ongeféier 79 % vun der Bevëlkerung gehéieren zu enger indoeuropäescher ethnesch-linguistescher Grupp. D'Perser maachen 61 % vun der Bevëlkerung aus, hannendru kommen d'[[Kurden]] (10 %), d'[[Luri|Luren]] (6 %) an d'[[Belutschen]] (2 %). Aner Ethnië maachen déi reschtlech 21 % aus, dorënner d'Aserbaidjaner (16 %), d'[[Araber]] (2 %), d'[[Turkomanen]] (2 %), souwéi d'Armeenier, d'Assyrer an d'Georgier.<ref name=":0">{{Citation|URL=https://worldpopulationreview.com/countries/iran|Titel=Iran Population 2025|Gekuckt=2025-07-11|Wierk=worldpopulationreview.com|Sprooch=en}}</ref>
Den Iran huet eng vun de gréisste Flüchtlingspopulatiounen op der Welt, mat iwwer enger Millioun Flüchtlingen, haaptsächlech aus dem Irak an aus Afghanistan. En huet och eng grouss [[Diaspora]], well iwwer 5 Millioune Iraner no der iranescher Revolutioun vun 1979 an aner Länner ausgewandert sinn.
De gréissten Deel (89 %) vun der Bevëlkerung am Iran ass [[Schiitten|schiittesch]], 10 % ass [[Sunitten|sunittesch]] an de Rescht (1 %) gehéiert zum [[Chrëschtentum]], [[Zoroastrismus]], [[Baha'i]] an zum [[Juddentum]]. De Juddentum huet eng ganz laang Geschicht am Land, obwuel no der Revolutioun an der Grënnung vun Israel eppes manner wéi 9.000 Judden am Land bliwwe sinn. Mat 250.000 bis 370.000 Unhänger sinn d'Chrëschten déi gréisst Minoritéitsrelioun am Land, woubäi déi meescht Chrëschten armeenesch Originnen hunn.<ref name=":0" />
Zu de gréisste Stied zielen:
{| class="wikitable"
|+Populatioun 2025<ref name=":0" />
|style="text-align:left" |[[Teheran]]
|align=right|7.153.309
|-
|style="text-align:left" |[[Maschhad]]
|style="text-align:right" |2.307.177
|-
|style="text-align:left" |[[Isfahan]]
|style="text-align:right" |1.547.164
|-
|style="text-align:left" |[[Karadsch]]
|style="text-align:right" |1.448.075
|-
|style="text-align:left" |[[Täbris]]
|style="text-align:right" |1.424.641
|-
|style="text-align:left" |[[Schiraz]]
|style="text-align:right" |1.249.942
|-
|style="text-align:left" |[[Qom]]
|style="text-align:right" |900.000
|-
|style="text-align:left" |[[Ahwas]]
|style="text-align:right" |841.145
|-
|style="text-align:left" |Bezierk [[Pasargad]]
|style="text-align:right" |787.878
|-
|style="text-align:left" |[[Kermānschāh (Stad)|Kermānschāh]]
|style="text-align:right" |766.706
|}
=== Sproochen ===
Zu de Sproochen, déi am Iran geschwat ginn, gehéieren ë.a.: [[Persesch]] (offiziell), [[Aserbaidjanesch]]-tierkesch an tierkesch Dialekter, [[Kurdesch]], [[Gilaki]] a [[Masanderanesch]], Luri, [[Belutschesch]] an [[Arabesch]].
=== Relioun ===
Den [[Imamiten|zwielefer-schiitteschen]] [[Islam]] ass d'[[Staatsrelioun]]. 98 % vun der Populatioun si [[Moslem|Moslemen]]. Donieft gëtt et [[Orientchrëschten]], deenen hir Zuel awer no der Revolutioun staark zeréckgaangen ass. Haut gëtt et der wuel nach ongeféier 280.000. Zu 90 % sinn Unhänger vun der [[Armeenesch Apostoulesch Kierch|armeenesch-apostoulescher Kierch]], 20.000 bis maximal 40.000 [[Assyresch Kierch aus dem Osten|assyresch Chrëschten]], ongeféier 3.000 [[Chaldäer]] an e puer Protestanten. [[Judd|Judde]] gëtt et jee no Schätzung 11.000 bis 30.000, woubäi déi meescht Estimatioune vun 20.000 ausginn, donieft 33.000 [[Zoroastrismus|Parsen]] an e puer Dausend [[Mandäer]]. Déi ongeféier 300.000 am Iran als [[Ketzer|ketzeresch]] bezeechent an entrecht [[Baha'i]], deenen hir Relioun am 19. Joerhonnert am Iran entstanen ass, ginn net toleréiert, wat bluddeg [[Progrom|Progromer]] an Hiriichtunge mat sech bréngt.
== Geschicht ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Politik ==
=== "Revolutiounsgarden" ===
{{Kapitel Info feelt}}
=== Militär ===
D'iranesch Arméie sinn nach ëmmer an enger Opbauphas, an där d'Land versicht, d'Verloschter vum [[éischte Golfkrich]] auszegläichen. US-Schätzunge ginn dervun aus, datt den [[Irak]] an den aacht Krichsjoer tëscht 20 a 40 % vun der iranescher Militärcapacitéit vernicht huet, souwuel Zaldote wéi och Material. Wat d'Mannstärkt betrëfft, ass den Erëmopbau zum groussen Deel ofgeschloss, änlech däerft et och fir déi buedemgebonne Waffesystemer gëllen, bei deenen et dem Land haut virun allem ëm d'Moderniséierung a manner ëm zueleméisseg Oprëschtung geet. Nach net ausgeglach sinn d'Materialverloschter um Niveau vun der Loftwaff, an a méi héijer Mooss bei de groussen Iwwerwaasser-Unitéite vun der Marinn. Op dësen Niveauen ass den Iran fir e Land vu senger Gréisst ënnerbewaffnet. Nieft de Krichsverloschter si virun allem d'Export-Restriktioune vu ville Staaten de Grond fir deen Zoustand. E groussen Deel vun de Waffesystemer staamt aus US-Waffenhëllefen an a rezenter Zäit aus Waffegeschäfter mat [[Russland]] a mat der [[China|Volleksrepublik China]].
== Rechtssystem ==
No der islamescher Revolutioun ass d'islamescht Recht, d'[[Scharia]], als Gesetz erëm agefouert ginn. Well d'Scharia ni richteg mat Succès codifizéiert gouf, ënnerläit d'Rechtsfleeg an d'Weiderentwécklung vun der islamescher Jurisprudenz an enger Aart ''[[Case law]]''-System. Vum Standpunkt vun der [[Gewaltentrennung]] aus huet sech d'Aktivitéit vum éischten ieweschte Riichter no der Chalkali Revolutioun katastrophal ausgewierkt. Bis haut gëtt et keng Gewaltentrennung am Iran, den ieweschte geeschtleche Féierer huet wäitreechend Befugnisser.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun OPEC}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Iran]]
[[Kategorie:OPEC]]
35nnhr2fhmofrwppe2tvrare2cgycw0
Kuba
0
21740
2690098
2689882
2026-08-07T20:27:52Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690098
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de Cuba
| Fändel = Flag of Cuba.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Kuba
| Wopen = Coat of Arms of Cuba.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Kuba
| National Devise = Patria y Libertad
| Kaart= Cuba in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Havanna]]
| Haaptstad Awunner = 2 201 610 {{small|(2002)}}
| Haaptstad Koordinaten = 23° 8′ 1" N, <br> 82° 24′ 19" W
| Staatsform = realsozialistesch Republik mat Eeparteiesystem
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 110 860
| Fläch Plaz = 102
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 70
| Bevëlkerungsdicht = 102
| Onofhängegkeet = vu Spuenien [[1898]] erkläert, [[1902]] unerkannt
| Nationalfeierdag = [[1. Januar]]
| Nationalhymn = [[La Bayamesa]]
| Wärung = [[Peso]] ''(CUP)''<br>[[Konvertibele Peso]] ''(CUC)''
| Zäitzon = -6
| Internet TLD = [[.cu]]
| Telefonsprefix = +53
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Kuba''' ass en [[Inselstaat]] an der Karibik. D'Haaptstad ass [[Havanna]] ''(La Habana)''.
== Geographie ==
[[Fichier:Cu-map.png|left|400px]]
Kuba gehéiert zu de [[Groussen Antillen]] an ass mat 110.922 km² déi gréisst [[Insel]] an der [[Karibik]]. Am Norde grenzt si un den [[Atlantik]] an am Nordwesten un de [[Golf vu Mexiko]]. [[Havanna]] ass déi gréisst Stad an och Haaptstad vu Kuba. Aner grouss Stied si [[Santiago de Cuba]], [[Holguín]] a [[Camagüey]]. Am Norde vu Kuba leien d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] mam Bundesstaat [[Florida]] an am Westen déi mexikanesch Hallefinsel [[Yucatán]].
D'Linn vun der Küst huet eng Längt vun 3.735 km. Am Südoste vu Kuba läit eng [[Exklav]] vun den USA, d'Grenz huet eng Längt vun 29 km. Dëst ass e Stützpunkt vun der Arméi: [[Guantanamo Bay]].
Kuba läit op 0 m iwwer dem Mieresspigel vum Karibesche Mier an deen héchste Punkt ass de [[Pico Turquino]] an der [[Sierra Maestra]] mat 2.005 m Héicht.
=== Klima ===
Op Kuba ass [[Tropen|tropescht]] [[Klima]]. D'Drëchenzäit geet vun [[November]] bis [[Abrëll]] an d'Reenzäit vu [[Mee]] bis [[Oktober]].
=== Andeelungen ===
[[Fichier:Cuba Provinces-numbers.png|480px|right|Andeelunge vu Kuba]]
Kuba ass a 15 Provënzen agedeelt, dovun ass déi éischt eng speziell. Et sinn:
# [[Isla de la Juventud]]
# [[Provënz Pinar del Río|Pinar del Río]]
# [[Provënz La Habana|La Habana]]
# [[Provënz Ciudad de La Habana|Ciudad de La Habana]]
# [[Provënz Matanzas|Matanzas]]
# [[Provënz Cienfuegos|Cienfuegos]]
# [[Provënz Villa Clara|Villa Clara]]
# [[Provënz Sancti Spíritus|Sancti Spíritus]]
# [[Provënz Ciego de Ávila|Ciego de Ávila]]
# [[Provënz Camagüey|Camagüey]]
# [[Provënz Las Tunas|Las Tunas]]
# [[Provënz Granma|Granma]]
# [[Provënz Holguín|Holguín]]
# [[Provënz Santiago de Cuba|Santiago de Cuba]]
# [[Provënz Guantánamo|Guantánamo]]
Ausserdeem ass Kuba och nach an 169 Gemengen agedeelt.
''Kuckt och: [[Lëscht vun de kubanesche Groussstied]] ''
== Geschicht ==
''Kuckt heizou och den Haaptartikel: [[Geschicht vu Kuba]]''
Tëscht dem Joer 1000 v. Chr. bis 1000 n. Chr. sinn d'Arawk-Indianer agewandert.
[[1492]] huet de [[Christoph Columbus]] Kuba fir déi spuenesch Kroun agehollt.
Déi éischt afrikanesch Aarbechtssklave si [[1522]] ukomm.
Am Joer [[1553]] gëtt Havanna Gouverneurssëtz, den Hafen Treffpunkt vun de Gold- a Sëlwertransportschëffer aus den neie spuenesche Koloniestaaten.
[[1762]] huet England Havanna eruewert. E bësse méi spéit gouf et en Tosch mam spuenesche Florida.
[[1789]] bis [[1820]] si franséisch Farmer virun der Revolutioun op der Nopeschinsel Haïti op Kuba geflücht. Kuba gëtt weltgréissten Zockerexporteur.
[[Fichier:De Kapitol zu Havanna.JPG|200px|left|thumb|De Kapitol zu Havanna]]
[[1868]] bis [[1878]] war den éischten Onofhängegkeetskrich géint Spuenien.
Den zweeten Onofhängegkeetskrich war [[1895]] bis [[1898]] a gouf vum Máximo Gómez a vum [[José Martí]] géint [[Spuenien|Spuenie]] gefouert. D'USA hu sech agemëscht a Spuenien huet verluer. D'Onofhängegkeet vu Spuenien huet eng aner Ofhängegkeet matbruecht, an zwar déi vun den USA, déi sech hir Positioun zu Kuba festegen duerch hir Militärherrschaft an hiert "Interventiounsrecht".
Kuba gouf am Joer 1902 zur [[Republik]] erkläert.
Duerch d'Zockerknappheet am [[éischte Weltkrich]] huet Kuba e Boom erlieft, deen awer an de Joren [[1929]] bis [[1933]] erëm nogeloss huet.
[[1924]] [[Diktatur]] ënner dem [[G. Machado]]. Vun 1934 bis 1952 koume verschidde Presidenten un d'Muecht, dorënner och de [[Fulgencio Batista]].
Vun [[1953]] bis [[1959]] koum d'Widerstandsbeweegung ënner dem [[Fidel Castro]] zustan. D'Rebelle sinn no verschiddene Réckschléi ënner dem [[Che Guevara]] zu Havanna amarschéiert. Den Diktator Batista ass aus Kuba geflücht. Zanter [[1961]] ass Kuba e sozialistescht Land. Opgrond vun der strategescher Lag vu Kuba eskaléiert [[1962]] de Konflikt tëscht den USA an der [[Sowjetunioun]] an der sougenannter [[Kubakris]]. Dora gouf Kuba e Spillball vun zwou [[Atommuecht]]en.
[[1960]] - [[1976]] war den Ufank vum US-[[Embargo]] an en Handelsofkommes fir den Zocker gouf mat der Sowjetunioun ofgeschloss.
=== Lëtzebuerger an der amerikanescher Arméi beim zweeten Onofhängegkeetskrich ===
* Peter Thome, Perry Daubenfeld, John Geib a Peter Nettgen aus der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]]
* Nau vu [[Noumer]]
* [[William Prinz]] vu [[Wuermer]]
== Politik ==
== Bevëlkerung ==
Zu Kuba liewen ongeféier 11 Millioune Mënschen, dovu sinn der 66 % wäiss, 12 % schwaarz, 21,9 % si Mestizen an 0,1 % si Chinesen.
=== Reliounen ===
== Ekonomie ==
Nom Zesummebroch vun der Sowjetunioun an domat dem Verloscht vum wichtegsten Handelspartner, huet Kuba missen nei Recette sichen. Dat sinn nieft dem Tourismus, mat 43 %, den Ubau vum [[Ananas]] an Zitrusfriichten an den Export vu Jus a [[Langusten]], wou Kuba den zweetgréissten Exportateur vun der Welt ass.
Nei Handelsofkomme si mat der [[EU]], [[Latäinamerika]] a [[Kanada]] ofgeschloss ginn, soudatt de Maart fir den Export vun [[Saccharos|Zocker]] (25%), [[Tubak]], [[Kakao]] a [[Kaffi]] sech stabiliséiert huet.
Kuba ass och nach den zweetgréissten Exportateur vun [[Néckel]] op der Welt.
Den US-Embargo, deen an den 1960er Joren iwwer Kuba verhaange gouf, dauert haut nach un.
=== Tubak ===
Wéinst dem gënschtege Buedem wiisst am Weste vu Kuba an der [[Provënz Pinar del Río]] dee beschten Tubak op der Welt. D'Zigare ginn op der Hand hiergestallt, woubäi d'Blieder no dräi Méint gepléckt, dann zortéiert an dann an Dréchespäichere gedréchent ginn. Déi bescht Blieder sinn d'''hojas negras''.
=== Zocker ===
Den Zockerrouer gouf am spéiden [[18. Joerhonnert]] vum Christoph Columbus agefouert. 1971 war Kuba weltgréissten Zockerproduzent. Wärend dem éischte Weltkrich waren d'USA déi gréisst Importateuren. No der Revolutioun huet d'Kuba dunn awer d'Sowjetunioun mat Zocker beliwwert.
Am Moment{{wéini?}} ass den Zocker en Tauschprodukt mat den neien Handelspartner wéi d'EU a Kanada.
D'''zafra'' ass Enn November bis Mee a gëtt nach op der Hand gemaach. D'Zockerrouerstaange gi wa se ausgepresst ginn de Jus ''guarapo'', aus deem duerno Rouerzocker gëtt. De [[Mëlass]] deen aus dem Jus nom Kachen a Botzen entsteet gëtt benotzt fir Rum hierzestellen.
== Infrastruktur ==
== Kultur ==
=== Literatur ===
Déi bedeitendst kubanesch Auteure sinn de [[José Martí]], den [[Alejo Carpentier]], den [[Nicolás Guillén]] an de [[José Lezama Lima]].
De José Martí, am bekanntsten a Latäinamerika, ass vill gereest an huet e risegt Wierk vu Bréiwer, Rieden, Essayen a Gedichter hannerlooss, wärend hien ënner der politescher Repressioun gelidden huet an och ganz fréi am Fräiheetskampf fir Kuba gestuerwen ass.
Zu de moderne Schrëftsteller zielen de [[Miguel Barnet]], deen d'Buch ''[[Cimarrón]]'' geschriwwen huet, an de [[Guillermo Cabrera Infante]].
=== Musek ===
D'Musek vu Kuba ass afrospuenesch an deelweis och franséisch beaflosst ginn. Säit dem Film [[Buena Vista Social Club]] ass de ''Son'', fréier den ''Danzón'', erëm d'Markenzeeche vu Kuba.
Dee gréisste Museker war de [[Benny Moré]]. Hien ass mat 43 Joer gestuerwen a seng Kompositiounen hunn d'Entwécklung vum [[Salsa]] staark beaflosst.
Dat bekanntst kubanescht Lidd ass [[Guantanamera]], vum José Martí geschriwwen.
=== Film ===
Déi bekanntst kubanesch Filmgesellschaft ass den [[ICAIC]] (''Instituto Cubano del Arte e Industira Cinematográficos''), deen deelweis vum [[Kolumbien|kolumbianeschem]] Literaturnobelpräisdréier [[Gabriel García Márquez]] geleet gouf.
De Film [[Fresa y chocolate]], ënner der Regie vum [[Tomás Gutiérrez Alea]] an dem [[Juan Carlos Tabío]], ass den erfollegräichste Film deen zu Kuba produzéiert gouf.
=== Kubanesch Kichen ===
D'kubanesch Kiche besteet haaptsächlech aus Cocktailler, [[Fësch]], [[Gefligel]] a [[Crustacéeën]]. Traditionell kubanesch sinn awer och Zoppen, déi e spuenesch-maureschen Afloss hunn. Derbäi gëtt dacks [[Räis]] mat schwaarze [[Bounen]] (''arroz moro'') a frittéiert [[Banannen]] (''Plátanos'') zerwéiert.
D'Nationalgedrénks ass de [[Mojito]]. Bekannt sinn awer och den [[Daiquiri]] an de [[Cuba Libre]]. Si all gi mat [[Rum]] preparéiert, deen op Kuba fabrizéiert gëtt. Déi bekanntst Mark op Kuba ass den [[Havanna Club]], weltwäit ass et awer de [[Bacardí]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Kuba| ]]
[[Kategorie:Inselen am Karibesche Mier]]
hxpgrzdm6izj43nfzqy0przown59hvt
Google
0
21772
2690241
2680813
2026-08-07T22:32:01Z
Mobby 12
60927
k
2690241
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzInfo}}
{{Infobox Entreprise}}
'''Google''' ass eng [[Internet-Sichmaschinn]] vun der Firma [[Google LLC]], déi hire Sëtz zu Mountain View an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] huet. Google gouf vum [[Larry Page]] a vum [[Sergey Brin]] entwéckelt.
Ugefaangen huet alles mat Recherche fir hir Dokteraarbechten am [[Januar]] [[1996]] op der [[Stanford Universitéit]], wou de Brin an de Page sech kenne geléiert haten.
Google huet fir d'éischt "BackRub" geheescht, well hire System ëmmer d'[[Backlink]]e gepréift huet, fir d'Relevanz vun enger Internetsäit erauszefannen.
Den [[Domain]] google.com gouf de [[15. September]] [[1997]] registréiert, virdrun ass Google ënner dem Domain vun der Stanford Universitéit gelaf 'google.stanford.edu'.
Haut huet Google Inc. iwwer 6500 Mataarbechter an de Page an de Brin sinn nom [[Bourse]]gank vun hirer Firma am Joer 2004 zwéi vun de räichste Mënschen op der Welt.
Interessanterweis hunn och d'Entwéckler vun der Internet-Sichmaschinn [[Yahoo]], den [[David Filo]] an den [[Jerry Yang]], op der Stanford Universitéit studéiert.
Bei besonneschen Evenementer, wéi z. B. der Olympiad, oder Feierdeeg a Gebuertsdeeg vu bekannte Perséinlechkeeten, changéiert Google zanter dem Joer 2000 säi Logo. Dës themebaséiert Logoe ginn och nach "Google Doodle" genannt (op Lëtz.: Gekrozels).
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
*[http://www.google.lu/ Google.lu]
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Google| ]]
[[Kategorie:Internet]]
5f1avlessv0r86fcf403rgzgh2nprc6
Terry Gilliam
0
22310
2689970
2606280
2026-08-07T17:31:19Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689970
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie}}
[[Fichier:TerryGilliamBozar.jpg|thumb|Den Terry Gilliam zu Bréissel bei der Première vun ''Tideland'' (06.06.2006)]]
Den '''Terence Vance Gilliam''', gebuer den [[22. November]] [[1940]] zu [[Medicine Lake, Minnesota]], ass e [[Vereenegt Kinnekräich|brittesche]] Filmregisseur, [[Schauspiller]] an Animatiounsfilmmécher vun [[Vereenegt Staate vun Amerika|amerikaneschen]] Originnen. Hie war ee vun de Membere vun der [[Monty Python]] Grupp.
No der ''High school'' huet hie fir d'éischt [[Physik]], duerno [[Konscht]] a schlussendlech [[Politikwëssenschaft]] studéiert. Hien huet un der Uniszeitung ''Fang'' matgeschafft a gouf fir ee Joer hire Chefredakter. Hie war deemools staark vum Humor vum ''[[Mad (Magazin)|Mad magazine]]'' beaflosst, deen deemools vum [[Harvey Kurtzman]] erausgi gouf. No der Uni huet de Gilliam kuerz bei enger Publicitéitsagence geschafft, duerno an der Zäitschrëft ''[[Help! (Magazin)|Help!]]''.
== Als Zeechner ==
Den Terry Gilliam huet seng Carrière als [[Zeechentrickfilm]]- a [[Comic]]zeechner ugefaangen.
Hien ass an [[England]] geplënnert, wou e fir d'Tëleesserie ''[[Do Not Adjust Your Set]]'' geschafft huet, a wou en déi spéider Monty-Python-Memberen [[Eric Idle]], [[Terry Jones]], a [[Michael Palin]] kennegeléiert huet. Hie war dann och bei der Grënnung vum ''[[Monty Python's Flying Circus]]'' dobäi.
== Als Regisseur ==
Dem Gilliam säin Intressi huet sech ëmmer méi zum Dréibuchschreiwen an zu der Filmregie hin entwéckelt.
=== Filmer ënner senger Regie ===
* ''[[Monty Python and the Holy Grail]]'' (zesumme mam [[Terry Jones]]) ([[1975]])
* ''[[Jabberwocky (film)|Jabberwocky]]'' ([[1977]])
* ''[[Time Bandits]]'' ([[1981]])
* ''[[The Crimson Permanent Assurance]]'' ([[1983]]) — Eng Zort Virfilm zum ''[[The Meaning of Life|Monty Python's The Meaning of Life]]''
* ''[[Brazil]]'' ([[1985]])
* ''[[The Adventures of Baron Munchausen]]'' ([[1988]])
* ''[[The Fisher King (movie)|The Fisher King]]'' ([[1991]])
* ''[[Twelve Monkeys]]'' ([[1995]])
* ''[[Fear and Loathing in Las Vegas (Film)|Fear and Loathing in Las Vegas]]'' ([[1998]])
* ''[[The Brothers Grimm]]'' ([[2005]])
* ''[[Tideland]]'' ([[2006]])
* ''The Imaginarium of Doctor Parnassus '' ([[2010]])
* ''[[The Zero Theorem]]'' (2013)
* ''[[The Man Who Killed Don Quixote]]'' (2018)
Säi Versuch, dem [[Miguel de Cervantes]] säin ''[[Don Quijote]]'' mam [[Jean Rochefort]] an der Haaptroll ze verfilmen, ass an d'Filmgeschicht agaangen, well e bal 20 Joer gebraucht huet, fir en ze dréinen an erauszebréngen. Eng Abberzuel vu groussen a klenge Katastrophen bei der Produktioun/Finanzéierung, den Tournagen, der Participatioun vun den Haaptakteuren, asw. hunn d'Realisatioun ëmmer nees ënnerbrach, an de Film konnt eréischt 2018 op dem Filmfestival vu Cannes gewise ginn.
== Soss ==
[[2002]] huet de Gilliam d'Regie fir eng Rëtsch Reklamme fir [[Nike Inc.|Nike]] gefouert.
Hie war och [[2006]] Regisseur vun der Theatershow "''Slava's Diabolo''", vum russesche Clown [[Slava Polunin]].
== Bibliographie ==
* Gilliam, Terry and Christie, Ian (Ed.) (1999). ''Gilliam On Gilliam''. Faber & Faber. ISBN 0-571-19190-8
* ''From Fringe to Flying Circus'' - 'Celebrating a Unique Generation of Comedy 1960-1980' - Roger Wilmut, Eyre Methuen Ltd, 1980.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Terry Gilliam}}
* [http://www.smart.co.uk/dreams/ Dreams: D'Terry Gilliam Fanzine]
* [http://www.wideanglecloseup.com/tgfilesindex.html The Terry Gilliam Files]
* [https://web.archive.org/web/20210203175040/http://www.sensesofcinema.com/2003/great-directors/gilliam/ Artikel iwwer den Terry Gilliam vum Rumsey Taylor]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Sozial Medien}}
{{DEFAULTSORT:Gilliam Terry}}
[[Kategorie:Brittesch Filmregisseuren]]
[[Kategorie:Brittesch Schauspiller]]
[[Kategorie:Comicszeechner]]
[[Kategorie:Gebuer 1940]]
[[Kategorie:Officier des Arts et des Lettres]]
d3ovx6drsi1qwkieeiu2ljt0l4h30s8
Chile
0
28407
2690019
2689336
2026-08-07T20:25:55Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690019
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de Chile
| Fändel = Flag of Chile.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Chile
| Wopen = Coat of arms of Chile.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Chile
| National Devise = Por la Razón o la Fuerza<br>([[Spuenesch|sp. fir]]: "Duerch Verstennegsinn oder Kraaft")
| Kaart= Chile in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Santiago de Chile]]
| Haaptstad Awunner = 6 254 314 <small>(2017)</small>
| Haaptstad Koordinaten = 33° 26′ 16′′ S 70° 39′ 01′′ W
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 756 950
| Fläch Plaz = 37
| Waasserfläch = 1,07%
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 60
| Bevëlkerungsdicht = 26
| Onofhängegkeet = vu Spuenien<br> [[12. Februar]] [[1825]] unerkannt
| Nationalfeierdag = 18. September
| Nationalhymn = [[Puro, Chile]]
| Wärung = [[Peso chileno]] (CLP)
| Zäitzon = -4, -3
| Internet TLD = [[.cl]]
| Telefonsprefix = +56
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Chile''' (''República de Chile'') ass en onofhängege [[Staat]] am Südweste vu [[Südamerika]]. D'Haaptstad ass [[Santiago de Chile]].
D'Land grenzt am Norden un de [[Peru]], am Westen un de [[Pazifik]], am Süden un de [[Paso Drake]], am Nordosten u [[Bolivien]] an am Osten un [[Argentinien]]. Zum Chile gehéieren nach verschidden Inselen am Pazifik, wéi den [[Archipel Juan Fernández]] an d'[[Ouschterinsel]] (''Isla de Pascua''), déi geographesch a [[Polinesien|Polinesie]] läit.
De Chile huet eng Fläch vu 756.950 km². Dozou kënnt nach eng Zon an der [[Antarktis]] vun 1.250.000 km², den [[Antarktesche Chileeneschen Territoire]] (''Territorio Chileno Antártico'').
Chile konsidéierert sech als en Dräikontinentalland.
== Geschicht ==
''Kuckt heizou och den Haaptartikel: [[Geschicht vum Chile]]''
Scho virun 15.000 Joer hunn déi éischt Mënschen am haitege Chile gewunnt. Bis datt d'Spuenier d'Land eruerwert haten huet et zum [[Inka]]räich gehéiert.
[[1520]] huet de Portugis [[Ferdinand Magellan]] d'[[Magallanstrooss]], déi op der Südspëtz vum Chile läit, entdeckt.
[[1535]] koumen déi éischt Europäer an de Chile fir no [[Gold]] ze sichen. Déi éischt gegrënnt Siidlung war Santiago am Joer [[1541]]. Zanter [[1542]] huet de Chile dunn zum [[Spuenien|spuenesche]] Vizekinnekräich Peru gehéiert.
Südlech vum [[Río Bío Bío]] hunn allerdéngs d'[[Mapuchen]], en indigene Vollekstamm, sech géint déi spuenesch Eruewerung gewiert. Am Ufank hate si Erfolleg an hunn nach nom Friddenskontrakt mat Spuenien vu [[1647]] vill Stied vun de Spuenier zerstéiert.
Am [[16. Joerhonnert]] hunn och vill [[Äerdbiewen]], [[Vulkan]]ausbréch an [[Tsunami]]en d'Entwécklung vum Land staark behënnert. Ausserdeem waren d'Küstestied och permanent dem Ugrëff vu [[Pirat]]en ausgesat.
[[1609]] gouf d'Generalkapitanat Chile gegrënnt, war awer ofhängeg vum Vizekinnekräich Peru. [[1778]] gouf de Chile dunn en eegestännegt Generalkapitanat mat Handelsfräiheet bannent dem spuenesche Kinnekräich.
Wéi dem [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] säi Brudder [[Joseph Bonaparte|Joseph]] a Spuenien [[1808]] regéiert huet, gouf den Drang no Onofhännegkeet ëmmer méi grouss.
Den [[18. September]] [[1810]] gouf eng Junta an d'Liewe geruff, duerch déi de Chile eng autonom Provënz am spuenesche Kinnekräich ginn ass. Dësen Datum gëtt am Chile als den Ufank vun der Onofhängegkeet gefeiert. E besse méi spéit erkläert de Chile seng total Eegestännegkeet.
[[1814]], nom spueneschen Onofhängefkeetskrich, huet Spuenien erëm d'Muecht am Chile iwwerholl.
No sëllege Schluechten, huet de Chile de [[17. September]] [[1865]] Spuenien de Krich erkläert. Dat war de [[Spuenesch-Südamerikanesche Krich]].
De [[5. Dezember]] [[1865]] huet de Peru sech mam Chile géint déi gemeinsam Feinden zesummegedoen.
Déi spuenesch Herrschaft goung [[1866]] praktesch op en Enn. De Konflikt mat Spuenie konnt awer eréischt an de Kontrakter vun [[1871]] an [[1883]] definitiv geléist ginn.
== Geographie ==
''Kuckt dozou och den Haaptartikel: [[Geographie vum Chile]]''
[[Fichier:Chile topo es.jpg|thumb|left|200px|Topographesch Kaart vum Chile]]
=== Physesch Geographie ===
De Chile läit um südamerikanesche [[Kontinent]] an erstreckt sech iwwer eng Längt vu 4.200 [[Kilometer]] vun Norden no Süde laanscht de Pazifik op der enger an den [[Anden]] op der anerer Säit. D'Breet vum Land huet nëmmen zirka 180 km. Déi schmuelst Plaz huet 90 km, an déi breetst 240 km.
De Chile léisst sech an dräi Regiounen andeelen: am Osten d'Anden, den Iwwergangsberäich mat der [[Pampa del Tamarugal]] an der [[Valle Longitudinal]] an d'Küsteregioun [[Cordillera de la Costa]].
D'chileenesch Ande bilden eng vun den héchste Biergkette vun der Welt. Eng sëllege Bierger sinn iwwer 6.000 m héich. Den héchste Bierg vum Land ass den [[Ojos del Salado]] mat 6.880 m. En ass gläichzäiteg den héchste Vulkan op der Welt. Duerch déi besonnesch Struktur vum Land gëtt et keng ganz laang Flëss. De längsten huet 443 km.
Déi grouss a landschaftlech schéinst Séien am Chile erstrecke sech südëstlech vun der Stadt [[Temuco]] bis op [[Puerto Montt]]. De bekanntste [[Salzséi]] ass de [[Salar de Atacama]] (3.000 km²).
=== Klima ===
De Chile huet vill verschidde Klima- a Vegetatiounszonen. Dat ass wéinst den 39 Breetegraden iwwer déi d'Land sech erstreckt an zwar vu 17° 3' S bis 56° 30' S.
D'Land léisst sech klimatesch an dräi Zonen andeelen: Nord-, Mëttel- a Südchile. De gréissten Deel vum Norde läit an der Wüst. Am Mëttelchile ass e Klima wéi um Mëttelmier. Am Süden dogéint fält ganz vill Reen.
Am grousse Ganze gëtt d'Klima staark vum [[Humboldt-Mieresstroum]] laanscht d'Küst beaflosst. Dee fléisst vu Süden no Norden an transportéiert kaalt Mierwaasser aus der Antarktis.
Ongeféier all 7 Joer schléit hei och den [[El-Niño]] zou a bréngt vill Nidderschléi.
== Bevëlkerung ==
D'Hallschent vun der Bevëlkerung lieft am Groussraum Santiago de Chile, dorënner een Drëttel, also ongeféier 5,5 Milliounen, an der Haaptstad selwer. 100 km westlech vu Santiago läit d'Stad Valparaíso mat zirka 1 Millioun Awunner.
A de Gebidder Richtung Norden a Richtung Süde wunnen ëmmer manner Leit. Dat ass wéinst den ongënschtege Klimabedéngungen.
90 % vun de Chileenen hunn europäesch Virfaren oder si [[Mestizen]], woubäi bei de leschten, 50 % vun de Mapuchen ofstamen.
=== Relioun ===
Zanter [[1925]] ass d'Kierch an de Staat getrennt.
Déi gréisst Relioun ass déi réimesch-kathoulesch Kierch mat 70 % vun de Leit. Déi 920 [[Par]]e ginn a 5 Kiercheprovënze mat 26 [[Bistum|Bistümer]] agedeelt.
Ronn 10 % vun de Chileene si protestantesch. De Rescht verdeelt sech op indianesche [[Schamanismus]], [[Mormonen]] an aner Minoritéiten.
=== Sprooch ===
D'[[offiziell Sprooch]] ass [[spuenesch|Kastellanesch]]. Aner international Sprooche gi ganz wéineg geschwat.
Déi bekanntst indigen Sprooch ass [[Mapudungun]]. Déi Sprooch gëtt haaptsächlech vun de Mapuchen am Süde geschwat. Donieft ass och nach [[Quechua]] an [[Aymara]] am Nordchile a [[Rapa Nui]] op der Ouschterinsel verbreet.
== Ekonomie ==
== Politik ==
[[Fichier:Mapa administrativo de Chile.png|thumb]]
[[Fichier:Pueblo de San Pedro de Atacama 2013-09-21 11-52-31.jpg|thumb|Atacama]]
''Kuckt heizou och den Haaptartikel: [[Politik am Chile]]''
D'Republik Chile ass eng [[Presidialrepublik]] mat verschiddenen autonomen Institutiounen.
D'[[Constitutioun]] gouf [[1980]] vun der Militärregierung ënner dem [[Augusto Pinochet]] ausgeschafft an duerno mat engem Referendum, ënner groussem Drock an ouni demokratesch Krittäre mat 67 % ugeholl.
De President, an zugläich och Regierungschef, gëtt fir eng Period vu 6 Joer gewielt. Dësen ernennt d'Ministeren, d'Subsekretären an Regionalintendanten.
''Kuckt och d'[[Lëscht vun de Presidente vum Chile]].''
D'Legislative ([[Congreso Nacional]]) besteet aus zwou Chamberen: d'Chamber des Députés (''Cámara de Diputados'') an de Senat (''Senado'').
Déi héchst richterlech Kraaft am Chile ass den ieweschte Gerichtshaff (''Corte Suprema de Justicia''). Et ass e Kolleegialgericht mit 21 Richteren.
== Kultur ==
=== Weltierwe vun der UNESCO am Chile ===
D'[[UNESCO]] huet bis elo 3 Plazen am Chile op d'Lëscht vum [[Weltkulturierwen|Weltkulturierwe]] gesat.
* [[2000]]: den [[Nationalpark Chiloé]] an en Deel vun de Kierchen aus Holz,
* [[2003]]: den historeschen Deel vun der Hafestad [[Valparaíso]],
* [[2005]]: d'[[Humberstone- a Santa-Laura-Salpéiterwierker]] an der [[Atacama]]-Wüst am Norde vum Chile.
Zum [[Weltnaturierwen|Weltnaturierwe]] goufen erkläert:
* [[1978]] den [[Nationalpark Torres del Paine]],
* [[1995]] den [[Nationalpark Rapa Nui]] op der Ouschterinsel.
== Fauna a Flora ==
=== Biosphärereservater am Chile ===
D'[[UNESCO]] erkläert am Ganzen 8 Gebidder am Chile zu [[Biosphärenreservat]]er.
* [[Nationalpark Bosque de Fray Jorge]] (1977)
* [[Juan-Fernández-Inseln]] (1977)
* [[Nationalpark Torres del Paine]] (1978)
* [[Nationalpark Laguna San Rafael]] (1979)
* [[Nationalpark Lauca]] (1981)
* [[Araucarias]] (1984)
* [[Nationalpark La Campana]] a [[Lago Peñuelas (Nationales Reservat)]] (1984)
* [[Nationalpark Kap Hoorn]] (2005)
== Infrastruktur ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Chile}}
* [https://web.archive.org/web/20110113010706/http://www.gobiernodechile.cl/ Site vun der Regierung vum Chile]
{{CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Chile| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
hluwkxbvmgcqjtzwifw8nzllvo0kl5c
Peru
0
28412
2690148
2689335
2026-08-07T20:29:13Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690148
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoSüdAM}}
{{Infobox Land
| Numm = República del Perú
| Fändel = Flag of Peru.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 120px
| Fändel Artikel = Fändel vum Peru
| Wopen = Escudo nacional del Perú.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vum Peru
| National Devise = Firme y feliz por la unión
| Kaart= Peru in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]], [[Quechua]], [[Aymara]]
| Haaptstad = [[Lima]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.285.216<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen, 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 23
| Onofhängegkeet = vu Spuenien,<br>den [[28. Juli]] [[1821]]
| Nationalfeierdag = [[28. Juli]]
| Nationalhymn = [[Somos libres, seámoslo siempre]]
| Wärung = [[Peruanesche Sol|Sol]] (PEN)
| Zäitzon = -5
| Internet TLD = [[.pe]]
| Telefonsprefix = +51
| Notizen =
| Extra Bild = Un-peru.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Peru''' (''República del Perú'') ass e Staat am Weste vu [[Südamerika]]. D'Haaptstad ass [[Lima]].
D'Land grenzt am Norden un den [[Ecuador]] an u [[Kolumbien]], am Westen un de [[Pazifik]], am Südosten u [[Bolivien]], am Süden un de [[Chile]] an am Osten u [[Brasilien]].
De Peru huet eng Fläch vun 1.285.216 km².
== Kultur ==
=== Kuckeswäertes ===
* [[Gocta-Waasserfall]] an der [[Provënz Chachapoyas]] mat enger Fallhéicht vu 770 Meter
* [[Machu Picchu]], eng Inka-Stad, déi op der Lëscht vun de [[Weltierwen|Weltkulturierwe]] vun der [[UNESCO]] steet
[[Fichier:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|thumb|left|De [[Machu Picchu]]]]
{{clearleft}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{es}} [http://www.peru.gob.pe/ peru.gob.pe] Portal vum peruanesche Staat
{{Autoritéitskontroll}}
{{CSN-Staaten}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Peru| ]]
drqx4cml4lmp8njuizp1gmjjjmxiyw1
Syrien
0
29688
2690186
2689814
2026-08-07T20:30:23Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690186
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = اَلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْعَرَبِيَّةُ ٱلْسُوْرِيَّة<br>al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah
| Fändel = Flag of Syria (2025-).svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Syrien
| Wopen = Emblem of Syria (2025–present).svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Syrien
| National Devise =
| Kaart = Syria in its region (claimed).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Damaskus]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidentiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 185.180<ref>Quell:[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 0,06
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 119
| Onofhängegkeet = vu [[Frankräich]], de [[17. Abrëll]] [[1946]]
| Nationalfeierdag = [[17. Abrëll]]
| Nationalhymn = [[Humat ad-Diyar]]
| Wärung = [[Syresch Lira]] (SYP)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.sy]]
| Telefonsprefix = +963
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Syrien''', offiziell '''Arabesch Republik Syrien''' (arabesch: اَلْجُمْهُورِيَّةُ ٱلْعَرَبِيَّةُ ٱلْسُوْرِيَّة al-Jumhūriyyah al-ʿArabiyyah as-Sūriyyah) ass e [[Staat]] a [[Südwestasien]].
Syrie grenzt am Süden un [[Israel]] a [[Jordanien]], am Westen un de [[Libanon]] an un d'[[Mëttelmier]], am Norden un d'[[Tierkei]] an am Osten un den [[Irak]].
D'Haaptstad vu Syrien ass [[Damaskus]].
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20070202003401/http://www.parliament.gov.sy/ Websäit vum syresche Parlament]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Noen Osten]]
[[Kategorie:Syrien| ]]
hjlp7aysii79r4gqne2x93rmghrazjl
Jordanien
0
29773
2690083
2689875
2026-08-07T20:27:30Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690083
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = المملكة الأردنيّة الهاشميّة<br>al-Mamlaka al-Urduniyya al-Hāschimiyya
| Fändel = Flag of Jordan.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Jordanien
| Wopen = Coat of arms of Jordan.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Jordanien
| National Devise =
| Kaart = Jordan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Amman]]
| Haaptstad Awunner = 4 Milliounen
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 89.341
| Fläch Plaz = 112
| Waasserfläch = 0,03
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 107
| Onofhängegkeet = [[25. Mee]] [[1946]] (vu [[Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag = [[25. Mee]]
| Nationalhymn = ''Al-Salam Al-Malaki Al-Urdunni'' ("D'kinneklech Hymn vu Jordanien")
| Wärung = [[Jordaneschen Dinar]]
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.jo]]
| Telefonsprefix = +962
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Jordanien''' (op [[Arabesch]]: ''الأردن''), offiziell d'''[[Haschimiten|Haschimitescht]] Kinnekräich Jordanien'' (ar.: ''المملكة الأردنية الهاشمية''), ass en arabescht Kinnekräich a [[Asien|Westasien]], um ëstlecher Ufer vum [[Jordan (Floss)|Jordan-Floss]] an nërdlech vun der [[Arabesch Hallefinsel|arabescher Hallefinsel]]. Jordanie grenzt u [[Saudi-Arabien]] am Osten an am Süden, un den [[Irak]] am Nordosten, u [[Syrien]] am Norden, un [[Israel]], [[Palestina]] an d'[[Doudegt Mier]] am Westen, an un d'[[Rout Mier]] a sengem extreeme Südwesten. Jordanie läit strateegesch op der Kräizung tëscht [[Asien]], [[Afrika]] an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. D'Haaptstad [[Amman]] ass déi gréisst Stad am Land a gläichzäiteg säi wirtschaftlechen, politeschen a kulturellen Zentrum.
D'Gebitt, dat haut Jordanien ass, gëtt schonn zënter der [[Alsteenzäit]] bewunnt. Dräi stabil Kinnekräicher hu sech géint Enn vun der [[Bronzezäit]] forméiert: [[Ammon]], [[Moab]] an [[Edom]]. Spéider Herrscher waren d'[[Nabateanescht Kinnekräich]], d'[[Réimescht Räich]], an d'[[Osmanescht Räich]]. No der grousser arabescher Revolt géint d'Osmanen 1916, wärend dem [[éischte Weltkrich]], ass d'Osmanescht Räich tëscht [[Groussbritannien]] a [[Frankräich]] gedeelt ginn. 1921 ass d'Emirat vun Transjordanie vum deemolegen Emir [[Abdullah I.]] ausgeruff an zum brittesche [[Protektorat]] ginn. 1946 dunn ass Jordanien offiziell en onofhängege Staat mam Numm ''Haschemitescht Kinnekräich Transjordanien'' ginn. Wärend dem [[Arabesch-Israeelesche Krich 1948]] huet Jordanien d'[[Westbank]] eruewert, déi et 1967 nees verluer huet, an den Numm vum Land ass 1949 an ''Haschemitescht Kinnekräich Jordanien'' geännert. Jordanien ass e Grënnungsmember vun der [[Arabesch Liga|Arabescher Liga]] an der [[Organisatioun vun der islamescher Kooperatioun]], an ee vun den zwéin arabesche Staaten, déi e Friddensvertrag mat Israel ënnerschriwwen hunn. D'Land ass eng [[konstitutionell Monarchie]], awer de Kinnek hält bedeitend exekutiv a legislativ Pouvoiren.
Jordanien ass e relativ klengt, semi-arid a bal komplett landëmschlossent Land mat enger Bevëlkerung vun 9,5 Milliounen Awunner. De sunitteschen [[Islam]] ass déi verbreetste Relioun am Land a gëtt vun 92% vun der Bevëlkerung praktizéiert. Si koexistéiert mat enger indigener chrëschtlecher Minoritéit. Jordanie gëllt als dat sécherst Land am [[Nohen Osten]], an huet laangzäitegen [[Terrorismus]] an Instabilitéit konnte vermeiden. D'Land huet zënter 1948 [[Flüchtling]]en aus bal allen Nopeschlänner empfaangen, dorënner geschaten 2,1 Millioune Palestinenser, 1,4 Millioune Syrier an Dausenden irakesche Chrëschten, déi virum [[Islamesche Staat]] geflücht sinn.
Jordanie gëllt als Land mat engem héijen [[Human Development Index]] an enger Wirtschaft mat ieweschtem mëttleren Akommes ("upper middle income economy"). D'jordanesch Wirtschaft, eng vun de klengste an der Regioun, ass wéinst der gudder Ausbildung vun der Aarbechtskraaft fir auslännesch Investisseuren attraktiv. D'Land ass eng bedeitend Touristendestinatioun an zitt och wéinst engem gutt entwéckelte Gesondheetszentrum Patienten aus dem Ausland un. Trotzdeem stellen de Manktem vun natierleche Ressourcen, déi grouss Zuel u Flüchtlingen an déi regional Onsécherheet Problemer fir de Wirtschaftswuesstem duer.
== Biller ==
<gallery perrow="3" widths="200">
Fichier:Wadi Rum2.jpeg|Eng Wüstelandschaft
Fichier:Jordan River.jpg|De [[Jordan (Floss)|Jordan]]
Fichier:Ajloun Castle 1.jpg|D'Buerg vun Aljoun
Fichier:Aqaba.jpg|[[Akaba]] um Roude Mier
Fichier:The Monastery, Petra, Jordan8.jpg|Den ''Deir'' ("Klouschter") an der anticker Stad [[Petra]]
Fichier:Jamal Abdul Nasser Circle Amman Jordan.jpg|D'Haaptstad [[Amman]]
|En traditionelle jordanesche Plat
Fichier:Place ovale de Gerasa new.JPG|Ruinen zu [[Jerash]]
Fichier:Abu Darweesh Mosque.jpg|D'Abu-Darwisch-Moschee zu Amman
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Jordan|Jordanien}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20140716161259/http://www.jordan.gov.jo/wps/portal Site vun der jordanescher Regierung]
* {{en}} Jordanien am [https://web.archive.org/web/20160521031246/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jo.html World Fact Book] vun der [[Central Intelligence Agency|CIA]]
{{Referenzen an Notten}}
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
</div>
[[Kategorie:Jordanien| ]]
d5fw6pwz4gjuwugmlg6o5w9ob5qw9lr
Kaimaninselen
0
31944
2690085
2689876
2026-08-07T20:27:33Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690085
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Cayman Islands<br>Kaimaninselen
| Fändel = Flag of the Cayman Islands.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vun de Kaimaninselen
| Wopen =Coat_of_arms_of_Cayman_Islands.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Kaimaninselen
| National Devise =''He hath founded it upon the seas''<br>
([[Englesch|engl.]], ''„En huet et um Mier gegrënnt“'')
| Kaart= Cayman Islands Map.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[George Town (Kaimaninselen)|George Town]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Brittesch Iwwerséigebidder|Iwwerséigebitt]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=262
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =139,5
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[God Save the King]]''<br>
''[[Beloved Isles Cayman]]'' (inoffiziell)
| Wärung = [[Kaiman-Dollar]] (KYD)
| Zäitzon = [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]]-5
| Internet TLD =.ky
| Telefonsprefix =+1 (345)
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Kaimaninselen''' (engl.: ''Cayman Islands'') sinn eng [[Insel]]grupp an der [[Karibik]] an en [[Brittesch Iwwerséigebidder|Iwwerséigebitt]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]].
== Geographie ==
D'Insele kruten hiren Numm vun de [[Spatzkrokodil]]len déi do doheem sinn an déi an der Sprooch vun de [[Karib]]en ''Cayman'' genannt ginn.
D'Inselgrupp besteet aus dräi Inselen, [[Grand Cayman]], [[Little Cayman]] a [[Cayman Brac]] a läit ongeféier 750 km südlech vu [[Miami]]/[[Florida]] an ongeféier 300 km nordwestlech vu [[Jamaika]]. D'Insele verdeele sech op eng Fläch vun ongeféier 262 km², a ''Grand Cayman,'' mat 198 km², ass déi gréisst dovun.
D'Insele si Spëtze vu enger Biergketten, der [[Cayman Ridge]], déi bis op [[Kuba]] geet.
== Bevëlkerung ==
Ongeféier 90 % vun de 44.270 Awunner liewen op der grousser Insel Grand Cayman. Am Laf vun de Joerhonnerten ass eng gemëscht Bevëlkerung entstanen, déi awer ganz stolz drop ass, datt et ënner deene verschiddenen Ethnie keng Reiwereie gëtt. D'Bräich sinn nach déi selwecht wéi déi vun den éischte brittesche Siidler déi am [[18. Joerhonnert]] op d'Insel koumen.
== Geschicht ==
No der Entdeckung duerch de [[Christoph Kolumbus|Kolumbus]] den [[10. Mee]] [[1503]], wéi seng Schëffer vun der Route déi virgesi war ofkomm waren, an hien duerch Zoufall dunn d'Inselen entdeckt huet, goufe se ''Las Tortugas'' genannt. Eréischt am [[17. Joerhonnert]] goufen d'Insele vu [[Jamaika]] aus besiidelt.
Wéi Jamaika onofhängeg gouf hunn d'Leit op der Insel decidéiert datt si wollten eng Kolonie vun [[Groussbritannien an Irland|England]] ginn, a si kruten e [[Gouverneur]]. Zanter [[1962]] hu si de Status vun enger brittescher [[Krounkolonie]] mat Eegeverwaltung.
=== Reesen ===
Fir op d'Inselen ze komme brauchen EU-Bierger kee Visa, et ass just virgeschriwwen datt een e Pass muss hunn deen nach sechs Méint gëlteg ass.
== Fluchhäfen ==
** ''Owen Roberts International Airport'' op der Insel Grand Cayman ([[International Air Transport Association|IATA]]-Fluchhafecode: GCM)
** ''Little Cayman Airport'' op Little Cayman (IATA-Fluchhafecode: LYB)
** ''Gerrard Smith Airport'' op Cayman Brac (IATA-Fluchhafecode: CYB)
== Ekonomie ==
D'Kaimaninsele ginn och nach d'''Schwäiz vun der Karibik'' genannt, well bal all Banke vun der Welt do vertruede sinn. Dëst ass haaptsächlech op déi gënschteg Steierkonditioune vun der Kolonie zeréckzeféieren. D'Haaptstad [[George Town (Kaimaninselen)|George Town]] ass déi fënneftgréisst Finanzplaz op der Welt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Cayman Islands|Kaimaninselen}}
[[Kategorie:Kaimaninselen| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
[[Kategorie:Inselen am Karibesche Mier]]
4pz9lmpapbipqtnt2vuyth1xxec5dr5
Bahrain
0
32046
2690001
2689847
2026-08-07T20:24:49Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690001
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = مملكة البحرين<br>Mamlakat al-Bahrain
| Fändel = Flag of Bahrain.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Bahrain
| Wopen =Coat_of_arms_of_Bahrain.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Bahrain
| National Devise =
| Kaart= Bahrain in its region.svg
| Kaart Breet = 250px
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Manama]] (al-Manāma)
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = 26°13'N, 50°35'O
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 694<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf UNO 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 1044
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]],<br> de [[15. August]] [[1971]]
| Nationalfeierdag = [[16. Dezember]]
| Nationalhymn = [[Bahrainuna]] ("Eist Bahrein")
| Wärung = [[Bahrain-Dinar]]
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.bh]]
| Telefonsprefix = +973
| Notizen =
| Extra Bild = Un-bahrain.png
| Extra Bild2 =
}}
D'Kinnekräich '''Bahrain''' ({{ArS|البحرين}} ''al-Bahrayn'') ass en [[Inselstaat]], deen an enger Bucht vum [[Persesche Golf]] läit an aus 33 [[Insel]]e besteet.
Bahrain läit ëstlech vu [[Saudi-Arabien]] a westlech vu [[Katar]]. Den Numm "Bahrain" bedeit am Arabeschen "zwee Mierer". Domat sinn d'Mier ëm d'Insel an d'Grondwaassermier vun der Insel gemengt. D'[[Grondwaasser]] ass vun eminenter Wichtegkeet am Bahrain, well et déi eenzeg [[Waasser]]quell am Land ass. Et gëtt am ganze Bahrain keen eenzege [[Floss]], iwwer 90 % vum Land si [[Wüst]].
De Wüstestaat ass mam Export vu [[Äerdueleg|Pëtrol]] räich ginn, ass domat ekonomesch awer och ferm ofhängeg vun dëser eenzeger natierlecher Ressource.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Bahrain]]
kutr6f1qs47o1doy8fmbjx3drx4raz6
Katar
0
32048
2690090
2689879
2026-08-07T20:27:40Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690090
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm =Daulat Qatar (arab.)<br>''Katar''
| Fändel = Flag of Qatar.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Katar
| Wopen = Emblem of Qatar-2022.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Katar
| National Devise =
| Kaart= Qatar in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Doha]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Absolut Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 11.437
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Währung =
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Katar''' ({{arS|قطر}} Qatar) ass e Staat am [[Persesche Golf]]. Et ass eng [[Hallefinsel]] a grenzt u [[Saudi-Arabien]].
== Lag a Gréisst ==
De Katar läit am Nordoste vun der Arabescher Hallefinsel a seng Nopeschlänner si [[Bahrain]], Saudi-Arabien an d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]].
D'Land huet eng Fläch vun 11.437 km². Vu Süden no Norde sinn et 180 km, a vu Westen no Osten 80 km.
== Landschaft ==
Dat ganzt Land ass relativ flaach an eng grouss Partie ass Steewüst bal mat décke Waken, a bal mat Kisel.
Am Südosten um Mier läit d'Lagun ''Khor Udaid'', an am Süde gëtt et bis zu 40 m héich Sanddünen.
Am Westen ass d'Hiwelkette vum ''Jebel Dukhan'', där hiren héchste Punkt op ongeféier 110 Meter iwwer dem Mier läit. Ëm dat ganzt Land leie Koralleriffer.
== Klima ==
De [[Klima]] ass subtropesch a ganz waarm. Well de Katar zimmlech no um Persesche Golf läit ass et dat ganzt Joer iwwer zimmlech schmeier.
Am Summer (Mee-September) leien d'Temperaturen tëscht 35 °C a 45 °C, an am Wanter tëscht 25 °C a 35 °C. D'Loftfiichtegkeet ass an der Moyenne 8 %. De Katar ass eent vun de Länner op der Welt mat de mannste [[Reen|Nidderschléi]], an ass och soss ganz waasseraarm.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Qatar|Katar}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
[[Kategorie:Katar| ]]
[[Kategorie:Hallefinselen]]
58o1y8qnhfjoabeumxe865e1yliygyd
Dschibuti
0
32058
2690028
2689856
2026-08-07T20:26:10Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690028
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{| cellspacing="8" cellpadding="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="width: 100%; font-size: 95%; border-bottom-style: solid; margin-bottom: 1em; position:relative;"
| style="width: 25px; vertical-align: middle;" | [[Fichier:Disambig.svg|25px]]
| Dësen Artikel beschäftegt sech mam Land Dschibuti an Afrika. Fir d'Haaptstad, kuckt wgl. [[Dschibuti (Stad)]].
|}
{{Infobox Land
| Numm = جمهورية جيبوتي<br>Dschumhūriyyat Dschībūtī<br>République de Djibouti
| Fändel = Flag of Djibouti.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 130px
| Fändel Artikel = Fändel vun Dschibuti
| Wopen = Emblem of Djibouti.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Dschibuti
| National Devise =
| Kaart = Location Djibouti AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]], [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Dschibuti (Stad)|Dschibuti]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 23 200
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 19,86
| Onofhängegkeet = vu [[Frankräich]],<br>de [[27. Juni]] [[1977]]
| Nationalfeierdag = [[27. Juni]]
| Nationalhymn = [[Dschibuti (Nationalhymn)|Dschibuti]]
| Wärung = [[Dschibuti-Franc]]
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.dj]]
| Telefonsprefix = +253
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Djibouti-carte.png|thumb|290px|Kaart vun Djibouti]]
'''Dschibuti''' (ar:جيبوتي, fr: Djibouti) ass e Staat an [[Afrika|Ostafrika]]. Dschibuti grenzt am Westen un [[Ethiopien]], am Norden un [[Eritrea]] an am Süden u [[Somalia]], un de [[Golf vun Aden]] an un d'[[Rout Mier]].
De [[Jemen]] läit nëmmen a puer Kilometer dovun op der aner Säit vum Roude Mier.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Djibouti|Dschibuti}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071119110727/http://www.spp.dj/spp/index.php Portal vun der Republik Dschibuti]
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Dschibuti]]
[[Kategorie:Republicken]]
dl7q3zjccjm8vccwn8em0dfz5w39nzb
Georgien
0
32077
2690056
2689865
2026-08-07T20:26:50Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690056
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Land Georgien an Europa}}
{{Infobox Land
| Numm = Sakártwelo <br> საქართველო
| Fändel = Flag of Georgia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Georgesche Fändel
| Wopen = Greater coat of arms of Georgia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Georgescht Wopen
| National Devise = ძალა ერთობაშია [dsala ertobaschia] <br>(''Kraaft duerch Eenheet'')
| Kaart = Europe Georgia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Georgesch]]
| Haaptstad = [[Tiflis]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 69 700<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen, 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 62,7
| Onofhängegkeet = vun der [[Sowjetunioun]]<br> den [[9. Abrëll]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = [[26. Mee]]
| Nationalhymn = [[Tawisupleba]]
| Wärung = [[Georgesche Lari|Lari]] (GEL)
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.ge]]
| Telefonsprefix = +995
| Notizen =
| Extra Bild = Un-georgia.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Georgien''' ([[georgesch]]: ''Sakártwelo'') ass eng Republik an [[Europa (Kontinent)|Osteuropa]]. D'Republik grenzt am Westen un d'[[Schwaarzt Mier]], am Norden u [[Russland]] an am Süden un den [[Aserbaidjan]], [[Armenien]] an d'[[Tierkei]].
Dat haitegt Land ass [[1991]] aus der fréierer [[Georgesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Georgescher Sozialistescher Sowjetrepublik]] ervirgaangen.
Déi meescht Leit wunnen op der Schwaarzmierküst an an der Ëmgéigend vun der Haaptstad, [[Tiflis]].
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20110316105336/http://www.president.gov.ge/ Site vum georgesche President] {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20071025095755/http://government.gov.ge/ Site vun der Regierung] {{en}}
* [https://web.archive.org/web/20070629024235/http://www.tourism.gov.ge/geo/ Staatlecht Tourismusportal] {{en}}
* [http://www.allgeo.org Informatiounsportal iwwer d'Land] {{en}} {{de}} {{ru}}
{{Commonscat|Georgia|Georgien}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Georgien| ]]
1w4fgjh2w2nygnisoq5qum2xl132n6b
Nordirland
0
32462
2690134
2689902
2026-08-07T20:28:53Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690134
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Nordirland<br>Northern Ireland (Englesch)<br>Tuaisceart Éireann (Iresch)<br>Norlin Airlann (Ulster Scots)
| Fändel = Flag of the United Kingdom.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 100px
| Fändel Artikel = Union Jack
| Wopen = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Vereenegte Kinnekräich vu Vereenegt Kinnekräich
| National Devise =
| Kaart = Northern Ireland in the UK and Europe.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Iresch]], [[Ulster Scots]]
| Haaptstad = [[Belfast]]
| Haaptstad Awunner = 280 000 <small>([[2001]])</small>
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 14.139
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 121
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = inoffiziell [[Londonderry Air]]
| Wärung = Pond Sterling
| Zäitzon = 0
| Internet TLD =.uk
| Telefonsprefix = +44
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Nordirland''' ass déi klengst vun de 4 Natiounen déi d'[[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegt Kinnekräich vu Vereenegt Kinnekräich]] bilden. Et läit um nordëstleche Wupp vun der Insel [[Irland (Insel)|Irland]] an ass zesummegesat aus 6 [[Grofschaft]]en.
=== Statut ===
'''Nordirland''' huet als Deel vum Vereenegte Kinnekräich am Prinzip en eegent Parlament (''Assembly'') an eng eege Regierung (''Executive''), déi eng gewësse lokal Autonomie géintiwwer der Zentralregierung vu [[London]] hunn. Zur Zäit (Januar [[2007]]) funktionéieren déi Institutiounen awer net, well d'Parteien déi Member si sou duerch hir verschidde reliéis Hannergrënn zerstridde sinn datt eng effizient Verwaltung net denkbar ass. Dofir sinn déi Institutioune momentan suspendéiert an hir Aufgabe gi vun der Regierung vum Vereenegte Kinnekräich zu London iwwerholl.
=== Allgemeng politesch Situatioun ===
D'Politik vun Nordirland gëtt traditionell duerch konfessionell an nationalistesch Hannergrënn bestëmmt. De kathouleschen Nationalisten, déi sech eng Vereenegung mat oder eng Unnäherung un d'[[Irland|Republik Irland]] wënschen, stinn d'Unionisten entgéint, déi allgemeng verschiddene protestanteschen Denomminatiounen ugehéieren, an déi fir d'Weiderbestoe vun der Unioun mat Groussbritannien astinn. Déi wichtegst politesch Parteie vertrieden dann och déi eng oder déi aner Communautéit.
Wichtegst politesch Parteie sinn:
* Unionistesch:
[[Demokratesch Unionistesch Partei]] (DUP)
[[Ulster Unionistesch Partei]] (UUP)
[[Progressiv Unionistesch Partei]] (PUP)
* Nationalistesch:
[[Sinn Féin]]
[[Sozialdemokratesch a Labour Partei]] (SDLP)
* Neutral:
[[Allianz Partei]]
Bei de leschte Wale fir d'nordirescht Parlament (''Assembly''; momentan suspendéiert) am Joer [[2003]] goungen 30 Sëtz un d'DUP, 27 un d'UUP, 24 u Sinn Féin, 18 un d'SDLP, 6 un d'Allianz, 1 un d'PUP an 1 Sëtz un d'[[UK Unionistesch Partei]].
=== Administrativ Andeelung ===
Nordirland ass a 6 Grofschaften agedeelt, déi awer hautzedaachs keng administrativ Funktiounen erfëllen. Dëst sinn d'Grofschaften [[Grofschaft Antrim|Antrim]], [[Grofschaft Armagh|Armagh]], [[Grofschaft Down|Down]], [[Grofschaft Fermanagh|Fermanagh]], [[Grofschaft Londonderry|Londonderry]], an [[Grofschaft Tyrone|Tyrone]]. Déi klengst administratv Ënnerdeelunge sinn déi 26 Bezierker, déi an hirer Funktioun vergläichbar mat de [[Gemeng|Gemengen zu Lëtzebuerg]] sinn.
== Geschicht ==
=== Opdeelung ===
Nordirland huet eng ganz beweegte Geschicht. Am Joer [[1801]] gouf d'Kinnekräich Irland (dat déi ganz Insel abegraff huet) mat [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] vereenegt. Wéi um Uffank vum [[20. Joerhonnert]] d'Diskussiounen ëm en onofhängegt Irland ëmmer méi haart goufen, an Unionistesch Elementer sech deem awer widdersat hunn, gouf decidéiert d'Insel opzesplecken. No laangem Hin an Hier a biergerkrichsähnlechen Zoustänn, virun allem am Zentrum an am Süde vun der Insel, an engem Delai deen duerch den [[Éischte Weltkrich]] verursaacht gouf, kruten [[1921]] nëmmen déi südlech Deeler vun der Insel als [[Irland|Republik Irland]] d'Onofhängegkeet, wärend 6 vun den 9 Grofschaften aus der Provënz [[Ulster]] am Nordoste bei Groussbritannien bliwwe sinn (''partition'').
=== Bis 1965 ===
No der Opdeelung krut Nordirland eng relativ grouss Autonomi a sengen internen Affären a gouf vun der Zentralregierung zu London gréisstendeels mat Rou gelooss. Allerdéngs huet weider Gewalt geherrscht. An den éischte Joren huet d'[[Iresch Republikanesch Arméi]] (IRA) sech weider der Opspleckung widdersat an d'Administratioun huet drakonesch Noutstandsmesure geholl fir hirer Meeschter ze ginn. Vill Leit sinn an där Zäit duerch politesch motivéiert Gewalt ëm d'Liewe komm. Vill Katholicke sinn an de Süde geflücht, wärend gläichzäiteg e ganze Koup Protestanten aus dem Süden an den Norde gezu sinn. Et gouf och eng nei Police gegrënnt, d'[[Royal Ulster Constabulary]] (RUC), där allerdéngs méi Protestante bäigetruede si wéi Katholicken, wouduerch vun Uffanks un den Androck entstanen ass datt se parteiesch wieren an déi zwou Gemeinschaften net gerecht behandelen.
An de Gemengewale goufen dacks d'Grenze vun de Walbezierker sou festgeluecht datt unionistesch Elementer d'Iwwerhand an der lokaler Administratioun behale konnten. Och an der Beschäftegungspolitik gouf dacks géint d'Katholicken diskriminéiert, wat zu engem weideren Exodus gefouert huet. Hautzudaachs ginn och déi meescht unionistesch olitiker zou datt an Nordirland bis an d'70er Jore vum 20. Joerhonnert Katholicke systematesch benodeelegt goufen.
Trotzdeem war d'Zäit bis Mëtt vun de 60er Jore relativ roueg, mat der Ausnam vun der Attack vun der Luftwaffe op [[Belfast]] [[1941]], wou ronn 1000 Mënschen ëm d'Liewe komm sinn an e Véirels vun der Populatioun vu Belfast ondachlos gouf.
=== 1965 bis 1998 ===
Wéi an der Mëtt vun der 60er Joren den unionistesche Premierminister [[Terrence O'Neill]] probéiert huet eng Rei Reformen duerchzesetze fir fir méi Gerechtegkeet ze suergen, hu fir d'éischt radikal Unioniste sech gewiert. Doduerch ass och den Drock vun den Nationalisten ëmmer méi grouss ginn, an éischt gewaltsam Tëschefäll gouf et zu [[Derry]] a [[Belfast]] [[1969]]. Am August 1969 goufen éischt Regimenter vun der Brittescher Arméi an Nordirland geschéckt fir d'Situatioun ënner Kontroll ze bréngen.
D'Period vun den nächsten 30 Joer gëtt allgemeng als ''The Troubles'' bezeechent. D'Kompetenze fir d'Sécherheet an Nordirland si vum Parlament direkt un d'brittesch Arméi iwwergaangen, mä d'Situatioun huet sech net berouegt. Well d'IRA sech mat deelweis terroristesch Methode géint d'Presenz vun der Arméi gewiert huet, ass [[1971]] ugefaange gi Verdächteger ouni Prozess anzesetzen, woumat d'Arméi och de lescht Ënnerstëtzung vu moderate Katholicke verluer huet. Dee gréissten Tëschefall war d'Erschéissung vu 14 onbewaffneten Zivilisten duerch Membere vun der brittescher Arméi bei engem Friddensmarsch den 30. Januar [[1972]] zu Derry, en Evenement, dat als ''Bloody Sunday'' an d'Geschicht agaangen ass. Am selwechte Joer gouf och d'Parlament vun Nordirland opgeléist an den Territoire direkt vu London aus verwalt.
D'Situatioun huet sech duerno zwar méi oder manner berouegt, mä et sollt bis [[1998]] dauere bis mam ''Good Friday Agreement'' d'Parlament vun Nordirland erëm agesat gouf. Dee Vertrag gouf vun all de Parteien, mat Ausnam vun der DUP an der UK Unionist Partei ënnerschriwwen.
=== Zanter 1998 ===
Am neie Parlament sollt all Partei déi eng gewëssen Zuel vun Deputéiert hat och d'Garanti op Ministeren an der Regierung kréien. Dat huet dazou gefouert datt véier Parteien d'Regierung gestallt hunn, mat de méi moderaten UUP an SDLP an déi méi radikal vu béide Säiten, der DUP a Sinn Féin. Eng vun de wichtegste Konditioune vum ''Good Friday Agreement'' ass d'Entwaffnung vun der IRA, déi nëmme lues virukoum an ëmmer erëm zu Sträit tëscht de Parteie gefouert huet.
Vu Februar bis Mee [[2000]] gouf d'Parlament ausser Kraaft gesat well d'Parteie sech net eens gi sinn, an an där Zäit huet London erëm d'Verwaltung iwwerholl. Zanter dem 14. Oktober [[2002]] huet d'Palament net méi funktionéiert, a bei de Walen [[2003]] si mat Sinn Féin an der DUP déi méi radikal zu de stäerkste Parteie gewielt ginn, wat am Moment e Funktionéiere vum Parlament net erméiglecht.
Zanter [[2004]] lafen erëm Verhandlungen tëscht de Parteie fir d'Parlament erëm un d'Goen ze kréien, wéi et schengt mat luesen awer séchere Fortschrëtter.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[http://www.niassembly.gov.uk/ Parlament vun Nordirland] (en)
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Nordirland| ]]
dzoyup3sa2asp0wt6gychelydqf3mcv
Osmanescht Räich
0
34895
2690140
2659467
2026-08-07T20:29:02Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690140
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeschicht}}
{{Infobox Land
| Numm = دولت علیه عثمانیه<br>Devlet-i Aliyye-i Osmâniyye<br>Osmanescht Räich
| Fändel = Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Osmanesche Räich
| Wopen = Coat of arms of the Ottoman Empire (1882–1922).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Osmanesche Räich
| National Devise =
| Kaart = Ottoman Empire 1683 (orthographic projection).svg
| Kaart Breet = 200px
| Offiziell Sprooch = [[Tierkesch]]
| Haaptstad = [[Istanbul]]<small>(''[[Istanbul|Kostantiniyye]]'', vun 1453 un)<br>virdrun[[Söğüt]] (1299–1326)<br>[[Bursa]] (1335–1368)<br /> [[Didymoticho|Dimetoka]] (1361–1365)<br>[[Edirne|Adrianopel]] (1368–1453)</small>
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Absolutismus|Absolutt Monarchie]]<br>[[Konstitutionnel Monarchie]] (vun 1876 un)
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz = 1
| Total Fläch = 4.800 km² (1299)<br>5.200.000 km² (17. Joerhonnert)<br>3.400.000 (1900, ouni Vasallen)
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[D'International]] (1922-1944)<br>[[Gimn Sowjetskowo Sojusa]] (1944-1991)
| Wärung = [[Akçe]] (1327), [[Altun (Mënz)|Sultani]] (1454), [[Kuruş]] (1690), [[Tierkesch Lira#Geschicht|Lira]] (1844), [[Para (Wärung)|Para]]
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Ottoman empire 1481-1683.jpg|thumb|400px|D'Osmanescht Räich tëscht [[1481]] a [[1683]]
| Extra Bild2 =
}}
D''''Osmanescht Räich''' (och '''Ottomanescht''' oder '''Tierkescht Räich'''; tierkesch: ''Osmanlı İmparatorluğu'', amtlech [[osmanesch]] Bezeechnung [[1907]] ''Memalik-i Osmaniye'') ass den Numm fir d'Räich vun der [[Dynastie]] vun den '''Osmanen''' vun zirka [[1299]] bis [[1923]]. An [[Europa (Kontinent)|Europa]] gouf d'Land och deemools als "Tierkei" respektiv "Tierkescht Räich" ernimmt. Iwwer Joerhonnerte war d'Osmanescht Räich déi wichtegst Muecht a [[Klengasien]], am [[Noen Osten]], um [[Balkan]], an [[Afrika|Nordafrika]] an op [[Krim]]. Am Laf vum [[18. Joerhonnert|18.]] a virun allem [[19. Joerhonnert]] gouf d'Räich an Ausernanersetzunge mat en europäesche Muechten a Klengasien zeréckgedréckt, an huet an der [[Tierkei]] säin Nofollgerstaat fonnt. D'Osmane ware [[Sunitten|sunittesch]] [[Islam|Moslemen]] an hunn no der [[Hanefiten|Hanefitescher]] Rechtsschoul gelieft.
== Literatur zum Theema ==
* William L. Cleveland, "The Ottoman and Safavid Empires: A New Imperial Synthesis" in ''A History of the Modern Middle East''. Westview Press, 2004. {{small|(ISBN 0-8133-4048-9)}}
* Sir Edward Shepherd Creasy, ''History of the Ottoman Turks: From the beginning of their empire to the present time''. R. Bentley and Son, 1877.
* Caroline Finkel, ''Osman's Dream: The Story of the Ottoman Empire, 1300–1923'', John Murray, 2005. {{small|(ISBN 0-7195-5513-2)}}
* Barbara Jelavich, ''History of the Balkans: Eighteenth and Nineteenth Centuries'', Cambridge University Press, 1983. {{small|(ISBN 0-521-25249-0)}}
* Albert Howe Lybyer, ''The Government of the Ottoman Empire in the Time of Suleiman the Magnificent'', AMS Press, 1978. {{small|(ISBN 0-404-14681-3)}}
* Suraiya Faroqhi, ''Geschichte des Osmanischen Reiches'', C. H. Beck, München, 2003. {{small|(ISBN 3-406-46021-6)}}
* Klaus Kreiser, ''Der osmanische Staat 1300-1922'', Oldenbourg, München, 2001. {{small|(ISBN 3-486-53711-3)}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20070913003552/http://www.arte.tv/de/PHOTO_20GALERIE/184466,CmC=698922,CmPage=184466,CmPart=com.arte-tv.www,CmStyle=184474,chgPicture=true,pictureIdx=0.html Arte-Fotogalerie zum Osmanesche Räich 1/2] {{de}}
* [https://web.archive.org/web/20070929122436/http://www.arte.tv/de/GALLERIE_20PHOTO_20_3A/184466,CmC=704678,CmPage=184466,CmPart=com.arte-tv.www,view=introduction.html Arte-Fotogalerie zum Osmanesche Räich 2/2] {{de}}
* [http://www.euratlas.com/big/big1600.htm Kaart vun Europa mam Osmanesche Räich am Joer 1600] {{en}}
* [http://www.ottomansouvenir.com/Capitals/Capitals_of_Ottoman_Empire.htm D'Haaptstied vum Osmanesche Räich] {{en}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Osmanescht Räich| ]]
ks34c59e0ikn6pni8lphks1wpip3wre
Sevilla
0
36482
2689960
2656217
2026-08-07T15:54:38Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689960
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Uertschaft Spuenien
| Numm = Sevilla
| Bild = Cathedral and Archivo de Indias - Seville.jpg
| Bildtext = D'Kathedral vu Sevilla
| Autonom <br> Gemeinschaft = [[Andalusien]]
| Provënz = [[Provënz Sevilla|Sevilla]]
| Fläch = 141,31
| Koordinaten = {{coor dms|37|22|00|N|05|59|00|W}}
| Kaart = Spain region Sevilla highlighted.jpg
| Kaarttext = Lag vu Sevilla a Spuenien
}}
'''Sevilla''' ass d'Haaptstad vun der spuenescher [[Provënz Sevilla]] an der autonomer Regioun [[Andalusien]]. Se huet {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}} a läit am Südweste vu [[Spuenien]].
== Geographie ==
== Geschicht ==
== Kultur ==
Zu Sevilla war d'[[Weltausstellung]] (Expo) [[1992]].
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de spuenesche Groussstied]]
* [[Lëscht vun de Weltierwen (Europa)]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20190813152039/https://www.sevilla.org/ Offiziell Säit vu Sevilla]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Sevilla| ]]
hbb0rfmr10hsqkemu1k8o2imoc3u3ei
Ethiopien
0
36495
2690043
2689861
2026-08-07T20:26:31Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690043
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Demokratesch Bundesrepublik Ethiopien<br>የኢትዮጵያ ፌዴራላዊ ዲሞክራሲያዊ ሪፐብሊክ <br>yä-Ityop̣p̣əya Federalawi Dimokrasiyawi Ripäblik
| Fändel = Flag of Ethiopia.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Ethiopien
| Wopen = Coat_of_arms_of_Ethiopia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Ethiopien
| National Devise =
| Kaart = Location Ethiopia AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Amharesch]]
| Haaptstad = [[Addis Abeba]]
| Haaptstad Awunner = 3.352.000 <small>(2016)</small>
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|9|1|0|N|38|45|0|O}}
| Staatsform = Parlamentaresch Bundesrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.104.300
| Fläch Plaz = 27
| Waasserfläch = 0,7
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 12
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = የዜግነት ክብር (''Wädäfit Gäsgeshi Wudd Ennate Ityop’ya'' - Marschéier virun, léif Mamm Ethiopien)
| Wärung = [[Ethiopesche Birr]] (ETB)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.et]]
| Telefonsprefix = +251
| Notizen =
| Extra Bild = Ethiopia - Location Map (2013) - ETH - UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Ethiopien''' (op [[Amharesch]]: '''ኢትዮጵያ''') ass e [[Staat]] am Oste vun [[Afrika]].
==Geographie==
Ethiopie grenzt un [[Eritrea]] am Norden an am Nordosten, und [[Dschibuti]] a [[Somalia]] am Osten, un de [[Sudan]] an de [[Südsudan]] am Westen an u [[Kenia]] am Süden.
Mat iwwer 105 Milliounen Awunner ass Ethiopien dat Land op der Welt mat de meeschten Awunner, dat keen Accès zum Mier huet, an no [[Nigeria]] dat afrikanescht Land mat der gréisster Bevëlkerung.
Déi gréisste Stad ass d'Haaptstad [[Addis Abeba]].
==Geschicht==
D'Geschicht vun Ethiopie geet bis an d'[[9. Joerhonnert]] zeréck. Mat Ausnam vun enger kuerzer Besetzung virun a wärend dem zweete Weltkrich duerch Italie war dat deemolegt Keeserräich [[Abessinien]] den eenzege Staat an Afrika, deen ni ënner europäesch Kolonialherrschaft gefall ass. Nom zweete Weltkrich huet de Keeser [[Haile Selassie]] d'Land deelweis moderniséiert. 1974 gouf d'Monarchie gestierzt an duerch e [[Kommunismus|kommunistesche]] Regime ersat. D'Militärdiktatur, déi vum Ostblock ënnerstëtzt gouf, ass 1991 an engem Biergerkrich gefall. D'Rebellegrupp [[Revolutionär Demokratesch Front vun den Ethiopesche Vëlker|EPRDF]] huet sech zënterhier als Regierungspartei etabléiert a regéiert d'Land an engem federale System op eng autoritär Manéier.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Ethiopia|Ethiopien}}
[[Fichier:Gnome-globe.svg|x18px]] '''[http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_Ethiopia Wikimedia-Atlas: Ethiopien]''' {{en}}
* [http://en.wikivoyage.org/wiki/Ethiopia Wikivoyage: Ethiopien] {{en}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Ethiopien| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
497dgowyo7xj84r9f5xobcy4qo1zm6t
Neiséiland
0
39792
2690128
2689897
2026-08-07T20:28:44Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690128
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = New Zealand (Englesch)<br>Aotearoa (Māori)<br>Neiséiland
| Fändel = Flag of New Zealand.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Neiséiland
| Wopen = Coat of arms of New Zealand.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Neiséiland
| National Devise =
| Kaart= New Zealand in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Maori]], [[Englesch]],<br>Neiséil. [[Zeechesprooch]]<ref>D'[http://www.odi.govt.nz/what-we-do/nzsl.html New Zealand Sign Language (NZSL)] gehéiert zanter dem 10. Abrëll 2006 zu den offizielle Sproochen an Neiséiland</ref>
| Haaptstad = [[Wellington]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Parlamentaresch [[Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 270 534
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 2,1
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 14,9
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[6. Februar]] ([[Waitangi Day]])
| Nationalhymn = [[God Defend New Zealand]] a [[God Save the King]]
| Wärung = [[Neiséiland-Dollar]]
| Zäitzon = +12
| Internet TLD = [[.nz]]
| Telefonsprefix = +64
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Neiséiland''' ([[Englesch|eng.]]: New Zealand / [[Maori|mi.]]: Aotearoa) ass en [[Inselstaat]] am südleche [[Pazifescher Ozean|Pazifik]]. Et besteet aus der [[Nordinsel (Neiséiland)|Nord-]], der [[Südinsel (Neiséiland)|Südinsel]] an nach ville méi klengen Inselen.
== Staats- a Regierungsform ==
Neiséiland ass zanter 1907 bannent dem [[Commonwealth of Nations]] eng [[Parlamentaresch Monarchie]], an där den englesche Kinnek vun engem Generalgouverneur vertruede gëtt. D'Land huet keng geschriwwe [[Constitutioun]].<br>
D'Parlament, d'"House of Representatives", huet 122 Memberen. Wale sinn all dräi Joer.
[[Fichier:Franz josef gletscher nz.jpg|thumb|De Franz-Josef-Gletscher op der Südinsel]].
{{Referenzen an Notten}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|New Zealand|Neiséiland}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070813175450/http://newzealand.govt.nz/ Portal vun der neiséilännescher Regierung]
* {{en}} [http://www.teara.govt.nz/ TeAra.govt.nz] Neiséiland Enzyklopedie
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Neiséiland| ]]
8kjjwj5kb7d3elx5k3rwwqbrz96cgxe
Schabloun:Infobox Land
10
41294
2690232
2689319
2026-08-07T20:41:51Z
GilPe
14980
+Awunnerdatum
2690232
wikitext
text/x-wiki
<includeonly>{{Infobox
| bodyclass = geography land
| above = {{If empty
| {{{Numm|}}}
| {{wikidata|property|P1448}}
| {{PAGENAME}}
}}
| aboveclass = fn org
<!-- Fändel a Wopen -->
| image1 = {{#if:{{If empty
| {{{Fändel|}}}
| {{wikidata|property|raw|P41}}
| {{{Wopen|}}}
| {{wikidata|property|raw|P94}}
}}
|<div style="display:grid; grid-template-columns:1fr 1fr; column-gap:10px; align-items:end; width:100%; text-align:center;"><div>{{#if:{{If empty
| {{{Fändel|}}}
| {{wikidata|property|raw|P41}}
}}
|[[Fichier:{{If empty
| {{{Fändel|}}}
| {{wikidata|property|raw|P41}}
}}{{!}}{{If empty
| {{{Fändel Bildbreet|}}}
| 130px
}}]]<br>{{#if:{{{Fändel Artikel|}}}
| [[{{{Fändel Artikel}}}|Fändel]]
| Fändel
}}
}}</div><div>{{#if:{{If empty
| {{{Wopen|}}}
| {{wikidata|property|raw|P94}}
}}
|[[Fichier:{{If empty
| {{{Wopen|}}}
| {{wikidata|property|raw|P94}}
}}{{!}}{{If empty
| {{{Wope Breet|}}}
| 110px
}}]]<br>{{#if:{{{Wopen Artikel|}}}
| [[{{{Wopen Artikel}}}|Wopen]]
| Wopen
}}
}}</div></div>
}}
<!-- Devise -->
| header3 = {{#if:{{If empty
| {{{National Devise|}}}
| {{wikidata|property|P1451}}
}}|National Devise}}
| data4 = {{If empty
| {{{National Devise|}}}
| {{wikidata|property|P1451}}
}}
<!-- Kaart -->
| image5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage
| image={{If empty
| {{{Kaart|}}}
| {{wikidata|property|raw|P242}}
}}
| size={{If empty|{{{Kaart Breet|}}}|280px}}
| alt=Kaart mat der Lag vum Land
}}
| caption5 = {{#if:{{If empty
| {{{Kaart|}}}
| {{wikidata|property|raw|P242}}
}}|Lag vum Land}}
<!-- Allgemeng Informatiounen -->
| header6 = Allgemeng Informatiounen
| label7 = Offiziell Sprooch
| data7 = {{If empty
| {{{Offiziell Sprooch|}}}
| {{wikidata|property|linked|P37}}
}}
| label8 = {{#if:{{{Verwaltungszentrum|}}}
| Verwaltungszentrum
| Haaptstad
}}
| data8 = {{If empty
| {{{Haaptstad|}}}
| {{{Verwaltungszentrum|}}}
| {{wikidata|property|linked|P36}}
}}
| label9 = Awunner vun der Haaptstad
| data9 = {{{Haaptstad Awunner|}}}
| label10 = Koordinate vun der Haaptstad
| data10 = {{{Haaptstad Koordinaten|}}}
| label11 = Staatsform
| data11 = {{If empty
| {{{Staatsform|}}}
| {{wikidata|property|linked|P122}}
}}
<!-- Staatsleedung -->
| header12 = Staatsleedung
| label13 = {{If empty
| {{{Landeschef Titel|}}}
| {{If empty
| {{#invoke:Infobox Land/Sandkaul
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P35
| officeProperty = P1906
}}
| {{If empty
| {{wikidata|property|linked|P1906}}
| Staatschef
}}
}}
}}
| data13 = {{If empty
| {{{Landeschef|}}}
| {{wikidata|property|linked|P35}}
}}
| label14 = {{If empty
| {{{Regierungschef Titel|}}}
| {{#if:{{{Regierungschef|}}}
| {{If empty
| {{#invoke:Infobox Land/Sandkaul
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P6
| officeProperty = P1313
}}
| {{If empty
| {{wikidata|property|linked|P1313}}
| Regierungschef
}}
}}
| {{#ifeq:
{{wikidata|property|raw|P35}}
| {{wikidata|property|raw|P6}}
|
| {{If empty
| {{#invoke:Infobox Land/Sandkaul
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P6
| officeProperty = P1313
}}
| {{If empty
| {{wikidata|property|linked|P1313}}
| Regierungschef
}}
}}
}}
}}
}}
| data14 = {{If empty
| {{{Regierungschef|}}}
| {{#if:{{{Regierungschef Titel|}}}
| {{wikidata|property|linked|P6}}
| {{#ifeq:
{{wikidata|property|raw|P35}}
| {{wikidata|property|raw|P6}}
|
| {{wikidata|property|linked|P6}}
}}
}}
}}
<!-- Geographie a Bevëlkerung -->
| header15 = Geographie a Bevëlkerung
| label16 = Fläch
| data16 = {{If empty
| {{#if:{{{Total Fläch|}}}
| {{{Total Fläch}}} km²
}}
| {{wikidata|property|P2046}}
}}{{#if:{{{Fläch Plaz|}}}
| <br><small>({{{Fläch Plaz}}}. Plaz)</small>
}}
| label17 = Waasserfläch
| data17 = {{#if:{{{Waasserfläch|}}}
| {{{Waasserfläch}}} %
}}
| label18 = Bevëlkerung
| data18 = {{If empty
| {{{Bevëlkerung|}}}
| {{wikidata|property|P1082}}{{#invoke:Infobox Land|populationDate}}
}}{{#if:{{{Bevëlkerung Plaz|}}}
| <br><small>({{{Bevëlkerung Plaz}}}. Plaz)</small>
}}
| label19 = Bevëlkerungsdicht
| data19 = {{#if:{{{Bevëlkerungsdicht|}}}
| {{{Bevëlkerungsdicht}}} Awunner/km²
}}
<!-- Geschicht a Staatssymboler -->
| header20 = Geschicht a Staatssymboler
| label21 = Onofhängegkeet
| data21 = {{{Onofhängegkeet|}}}
| label22 = Nationalfeierdag
| data22 = {{{Nationalfeierdag|}}}
| label23 = Nationalhymn
| data23 = {{#if:{{{Nationalhymn|}}}|{{{Nationalhymn}}}|{{wikidata|property|linked|P85}}}}
<!-- Praktesch Informatiounen -->
| header24 = Praktesch Informatiounen
| label25 = Wärung
| data25 = {{If empty
| {{{Wärung|}}}
| {{wikidata|property|linked|P38}}
}}
| label26 = Zäitzon
| data26 = {{#if:{{{Zäitzon|}}}|[[UTC]] {{{Zäitzon}}}|{{wikidata|property|linked|P421}}}}
| label27 = Internet-TLD
| data27 = {{If empty
| {{{Internet TLD|}}}
| {{wikidata|property|P78}}
}}
| label28 = Internationalen Telefonsprefix
| data28 = {{If empty
| {{{Telefonsprefix|}}}
| {{wikidata|property|P474}}
}}
<!-- Zousätzlech Felder -->
| data29 = {{{Notizen|}}}
| data30 = {{#if:{{{Extra Bild|}}}
| [[Fichier:{{{Extra Bild}}}|280px|center]]
{{#if:{{{Extra Bild Text|}}}
| <div class="infobox-caption">{{{Extra Bild Text}}}</div>
}}
}}{{#if:{{{Extra Bild2|}}}
| [[Fichier:{{{Extra Bild2}}}|280px|center]]
{{#if:{{{Extra Bild2 Text|}}}
| <div class="infobox-caption">{{{Extra Bild2 Text}}}</div>
}}
}}
}}</includeonly><noinclude>
{{Dokumentatioun}}
[[Kategorie:Länner]]
[[Kategorie:Schablounen:Geographie]]
[[Kategorie:Infoboxen:Geographie]]
</noinclude>
coj9zh44sgyk7z6c9jv6rk5e08p6umq
Jamaika
0
42581
2690079
2689733
2026-08-07T20:27:24Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690079
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Commonwealth of Jamaica
| Fändel = Flag of Jamaica.svg
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Jamaica
| Wopen = Coat of arms of Jamaica.svg
| Wope Breet = 120px
| Wopen Artikel = Wope vu Jamaica
| National Devise =
| Kaart = Jamaica in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Kingston (Jamaika)|Kingston]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q766|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q766|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|17|59|33|N|76|47|31|W}}
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 10.991
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 260
| Onofhängegkeet = [[6. August]] [[1952]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[6. Januar]]
| Nationalhymn = [[Jamaica, Land We Love]]
| Wärung = [[Jamaika-Dollar]] (JMD)
| Zäitzon = -5
| Internet TLD = [[.jm]]
| Telefonsprefix = +61
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Jamaika''' [{{IPA|jaˈmaɪ̯ka}}] (engl. ''Jamaica'') ass e souveränen [[Inselstaat]] am ''[[Commonwealth of Nations]]'' an der [[Karibik]]. D'Haaptstad ass [[Kingston (Jamaika)|Kingston]].
Den Numm staamt vum [[Arawakesch|arawakesche]] ''Xaymaca'' oder ''Chaymaka'' of, wat souvill wéi ''Quelleland'' oder ''Holz- a Waasserland'' bedeit. Déi fréier brittesch Kolonie ass fir déi villsäiteg Kultur a wéinst hire sozialen a wirtschaftleche Problemer bekannt.
== Geographie an Natur ==
=== Lag ===
[[Fichier:JamaicaKokosnoss.jpg|thumb|200px|E Jamaikaner beim Opmaache vu [[Kokospalm|Kokosnëss]]]]
Jamaika ass déi drëttgréisst [[Insel]] vun de [[Grouss Antillen|groussen Antillen]] a läit 145 km südlech vu [[Kuba]] an 160 km westlech vun [[Hispaniola]] mat de Staaten [[Haiti]] an der [[Dominikanesch Republik|Dominikanescher Republik]]. Dat [[mëttelamerika]]nescht Festland ass 635 km vun der Westspëtzt vun der Insel ewech.
D'Haaptinsel ass 235 km laang an tëscht 35 an 82 km breet. Mat enger Fläch vun 10.991 km² ass Jamaika de gréisste Member vum Commonwealth an der Karibik an ongeféier véiermol sou grouss wéi [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. 50 bis 70 km virun der Südküst läit d'[[Pedro Bank]], eng vun deene gréisste [[Sandbänk|Sandbänken]] an der Karibik. Op enger Fläch vun 2.400 km² bedréit d'Waasserdéift manner wéi 20 m. An dëser Bänk leien d'[[Pedro Cays]] déi zu Jamaika gehéieren. Et ass eng kleng Inselgrupp mat enger Fläch vun 23 [[Hektar]]. 30 km südlech vu [[Morant Bay]] leien d'[[Morant Cays]].
=== Landschaft a Geologie ===
[[Fichier:Lovers' Leap.jpg|thumb|left|Lovers' Leap]]
Jamaika läit am Norden op der [[Karibesch Plack|karibescher Plack]] op der Grenz mat der [[Nordamerikanesch Plack|nordamerikanescher Plack]]. Nieft Formatiounen aus ofgekilltem [[Magma]], [[Gneis|Gneisen]] a [[Schifer]] besteet d'Insel virun allem aus [[Kallek|Kalleksteen]], de sech iwwerlagert huet éier Jamaika viru ronn zéng Millioune Joer duerch [[Tektonik|tektonesch]] Prozesser aus dem [[Mier]] gehuewe gouf. Déi Kallekschicht ass op verschiddene Plazen e puer honnert Meter déck. Wéinst der Noperschaft vun enger [[Tektonesch Plack|Plackegrenz]] kënnt et ëmmer erëm zu staarken [[Äerdbiewen]]. 1692 gouf [[Port Royal (Jamaika)|Port Royal]] bei engem Äerdbiewen zerstéiert. De wichtegste Buedemräichtum ass nieft dem [[Gips]] a [[Marmer]] de [[Bauxit]], deen ëstlech vu [[Montego Bay]] a westlech vu [[Kingston]] optrëtt.
Jamaika léisst sech landschaftlech an dräi Gebidder ënnerdeelen:
* d'[[Blue Mountains (Jamaika)|Blue Mountains]]
* dat zentraalt Héichland
* d'Küst
Den Oste gëtt vun de Blue Mountains markéiert, enger [[Bierg]]ketten, déi sech op enger Längt vu ronn 100 km vun Nordwesten no Südosten erstreckt, mat vill Ausleefer no Norden a Süden. Den héchste Punkt op der Insel, den 2.256 m héije [[Blue Mountain Peak]] gehéiert zu där Biergketten. Den Zentrum vum Land bilt en Héichplateau aus [[Kallek]]steen. Dat Gebitt, dat ronn zwéin Drëttel vun der Insel bedeckt, läit op enger Héicht vu bis zu 900 m. Am mëlle Gestengs sinn déif Däller, [[Doline]]n an Hielen, souwéi ënnerierdesch [[Floss|Flëss]] entstanen.
=== Klima ===
De Klima vu Jamaika ass [[Tropen|tropesch]] a gëtt vum [[Passat (Wandsystem)|Nordpassat]] bestëmmt. D'Temperaturënnerscheeder am Laf vum Joer si kleng.
== Literatur ==
* F. Abiola Irele, Simon Gikandi (Hrsg.): ''The Cambridge History of African and Caribbean Literature.'' Volume 1+2. Cambridge University Press, Cambridge 2003
* Wendelin Ettmayer: ''Jamaika – mehr als Rum und Reggae. Chancen und Probleme eines Entwicklungslandes.'' Trauner Verlag, Linz 2004, ISBN 3-85487-557-6
* Kathleen Monteith, Glen Richards (Hrsg.): ''Jamaica in slavery and freedom: history, heritage and culture.'' University of the West Indies Press, [[Kingston (Jamaika)]] 2002.
* Tracey Skelton (Hrsg.): ''Introduction to the Pan-Caribbean.'' Arnold, London, 2004.
* Caroline Sullivan: ''Jamaikanische Küche: traditionelle Kochrezepte aus dem Jahre 1893.'' Asfahani, Hamburg 1997, ISBN 3-927459-85-2
* Peter Paul Zahl: ''Jamaika''. C.H. Beck, München 2002.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Jamaica|Jamaika}}
* [http://www.jamaican-embassy-berlin.de/ Websäit vun der Ambassade vu Jamaika zu Berlin]
* [http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laender/Jamaika.html Land- a Reesinformatiounen iwwer Jamaika] vum [[Auswärtiges Amt|däitschen Ausseministère]]
* [https://web.archive.org/web/20181224150649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/jm.html www.cia.gov] - Informatiounen iwwer Jamaika aus dem [[CIA World Factbook]] (engl.)
* [http://www.statinja.com/index.html Statistical Institute of Jamaica] (engl.)
* [http://www.cabinet.gov.jm Cabinet Office of the Government of Jamaica] (engl.)
* [http://www.discoverjamaica.com/gleaner/discover/geography/ Websäit mat Informatiounen iwwer d'Geschicht vu Jamaika]
{{Autoritéitskontroll}}{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Jamaika]]
47gpervfr2ljfgzppcbga6qpnjhsqh7
Montenegro
0
42773
2690122
2689773
2026-08-07T20:28:35Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690122
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}{{Infobox Land
| Numm = Република Црна Гора<br>Republika Crna Gora
| Fändel = Flag of Montenegro.svg
| Fändel Bildbreet= 135px
| Fändel Artikel = Fändel vu Montenegro
| Wopen = Coat of arms of Montenegro.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vu Montenegro
| National Devise =
| Kaart= Europe-Montenegro.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Montenegrinesch]]
| Haaptstad = [[Podgorica]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 13.812
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,5
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 45
| Onofhängegkeet = vu [[Serbien a Montenegro]],<br>den [[3. Juni]] [[2006]]
| Nationalfeierdag = [[13. Juli]]
| Nationalhymn = [[Oj svijetla majska zoro]]
| Wärung = [[Euro]], mä net Member vun der [[Eurozon]]
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.me]]
| Telefonsprefix = +382
| Extra Bild = Municipalities of Montenegro.svg
}}
'''Montenegro''' (an der Landessprooch '''Crna Gora'''; kyrillech '''Црна Гора''' [<span><span class="IPA">[[Internationaalt Phoneetescht Alphabet|<span title="Aussprooch, IPA">'t͡sr̩naː 'ɡɔra</span>]]</span></span>]) ass eng Republik a [[Südosteuropa]], déi u [[Kroatien]], [[Bosnien an Herzegowina]], [[Serbien]] an [[Albanien]] grenzt. Am südwestlechen Deel vum Land mécht d'[[Adriatescht Mier]] eng natierlech Grenz. Montenegro, dat en Deelstaat vum fréiere [[Jugoslawien]] an duerno vu [[Serbien a Montenegro]] war, ass zanter 2006 en onofhängege Staat.
D'Republik huet 620.000 Awunner, eng Fläch vu ronn 14.000 km², a gehéiert domat zu de klenge Staaten an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. D'Land besteet haaptsächlech aus Bierglandschaften an ass dënn besidelt. D'Haaptstad vu Montenegro ass [[Podgorica]].
Eng Uertschaft, déi wéinst hirer Alstad vill vun Touriste besicht gëtt, ass [[Kotor]]. Duerch hir kulturell a musikalesch Offere beim Jonktem beléift ass dogéint [[Budva]] op der Adria. Eng grouss reliéis Bedeitung net nëmme fir déi orthodox Kierch huet [[Klouschter Ostrog]] dat matzen an de Fiels gebaut gouf. Haaptatout vu Montenegro ass awer seng Natur, wou besonnesch d'Naturschutz- a Schigebitt [[Durmitor]], déi bis zu 1300 m déif [[Tara (Drina)|Taraschlucht]] an de fëschräiche [[Skutariséi]] ervirstiechen.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{en}} [https://web.archive.org/web/20070825230510/http://www.vlada.cg.yu/eng/index.php Offiziell Säit vun der Regierung vu Montenegro]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Montenegro| ]]
5ll9bfhmhmkc540ioq913iimp8gi11t
San Marino
0
44761
2690164
2689910
2026-08-07T20:29:39Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690164
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik San Marino<br>Repubblica di San Marino
| Fändel = Flag of San Marino.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu San Marino
| Wopen = Coat of arms of San Marino.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu San Marino
| National Devise = Libertas<br>([[Latäin|la]]: "Fräiheet")
| Kaart= Location San Marino Europe.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Italieenesch]]
| Haaptstad = [[San Marino (Stad)|San Marino]]
| Haaptstad Awunner = 4 509 (2024)
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|43|56|32|N|12|26|52|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 61,24
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 554
| Onofhängegkeet = [[3. September]] [[301]]
| Nationalfeierdag = [[3. September]]
| Nationalhymn = ''[[Inno Nazionale della Repubblica]]''<br>[http://www.mobilemine.net/San_Marino/Anthem_Of_San_Marino-0_1783002.mp3 Fir ze lauschteren] [http://www.visitsanmarino.com/detail.asp?c=1&p=0&id=538 Partitur]
| Wärung = [[Euro]] (EUR)
| Zäitzon = + 1 ([[Mëtteleuropäesch Zäit|MEZ]])
| Internet TLD = [[.sm]]
| Telefonsprefix = +378
| Notizen =
| Extra Bild = San marino map.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik San Marino''', op [[Italieenesch]] ''Repubblica di San Marino'' an op [[Romagnolesch]] ''Ripóbblica 'd San Maroin'', mam Bäinumm: ''La Serenissima'' ass e [[Staat]] a [[Südeuropa]]. E läit ganz an [[Italien]], ouni eng Grenz mat anere Länner ze hunn. San Marino läit tëscht den italieenesche Regiounen [[Emilia-Romagna]] ([[Provënz Rimini]]) a [[Marken]] ([[Provënz Pesaro an Urbino]]), net wäit vun der [[Adriatescht Mier|adriatescher]] Küst bei [[Rimini]] ewech. Um Fielskamp [[Titano|Monte Titano]] steet d'[[Festung]] La Guaita. San Marino ass déi eelst [[Republik]] vun der Welt an huet eng Geschicht, déi bis op d'Joer 301 zeréckgeet. San Marino ass kee [[Stadstaat]], mä e besteet aus néng Gemengen.
{{Méi Info 1|Lëscht vun de san-marineesesche Gemengen}}
== Geographie ==
[[Fichier:Sanmarino5.jpg|thumb|D'Festung ''Guaita'' uewen um Bierg ''Titano'']]
D'Republik San Marino läit op der Ostsäit vun den [[Etrusker|etruskeschen]] [[Apennin]]en. D'Nord-Süd-Orientatioun gëtt am [[Relief (Topographie)|Relief]] bal ganz vum Réck vum [[Titano|Monte Titano]] dominéiert. De Bierg, dee fir de gréissten Deel aus [[Kallek]]stee besteet, gëtt vu Süde Richtung Norden ëmmer méi géi a bréngt et op der nërdlecher Spëtzt op eng Héicht vu 756 Meter, dem héchste Punkt vun der Republik.
D'Staatsgebitt huet d'Form vun engem onreegelméissege Véiereck an ass am grousse Ganzen hiwweleg. Et ass 60,57 Quadratkilometer grouss an huet en Territoire, dee manner wéi 3 Prozent vun der Fläch vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]] duerstellt. D'Längt vun der Grenz mat Italien ass 39 km. Direkt um südwestlechen Hank vum Monte Titano läit d'[[Haaptstad]], déi dee selwechten Numm wéi d'Land selwer huet: [[San Marino (Stad)|San Marino]].
== Bevëlkerung ==
San Marino huet 32.471 Awunner (Stand: 2012). Dovu liewen der 4.214 an der Haaptstad [[San Marino (Stad)|San Marino]], 10.571 zu [[Serravalle (San Marino)|Serravalle]] (gréisst Siidlung), 6.609 zu [[Borgo Maggiore]], 3.256 zu [[Domagnano]], 2.548 zu [[Fiorentino (San Marino)|Fiorentino]], 2.096 zu [[Acquaviva (San Marino)|Acquaviva]], 1.180 zu [[Faetano]], 1.087 zu [[Chiesanuova (San Marino)|Chiesanuova]] an 910 zu [[Montegiardino]].
D'Landessprooch ass [[Italieenesch]]. Wéinst der staarker Ofhängegkeet vum [[Tourismus]] schwätzt bal jiddwereen eng Friemsprooch. Meeschtens [[Englesch]], [[Däitsch]] oder [[Franséisch]].
[[Romagnolesch]], en emilianesch-romagnoleschen Dialekt, ass nach besonnesch ënner der eelerer Generatioun staark verbreet.
92,3 Prozent vun der Populatioun si [[Kathoulesch Kierch|kathoulesch]], 4,7 Prozent gehéieren enger anerer [[Relioun]] un, an 3 Prozent bekenne sech zu kenger Relioun.
== Politesche System==
[[Fichier:Palazzo Pubblico - esterno.jpg|thumb|upright|De Regierungspalais zu San Marino]]
D'Funktioun vum Staatschef hunn zu San Marino zwéi ''Capitani Reggenti'' (Regierungshaaptmänner), déi all sechs Méint vum Parlament gewielt ginn. D'Roll vum Parlament spillt dobäi de ''Consiglo Grande e Generale'', deen och Gesetzer stëmmen däerf. D'walberechtegt Bierger (Arego) hunn d'Méiglechkeet dem ''Consiglo Grande'' Virschléi an Ufroen z'ënnerbreeden.
== Geschicht ==
Ëm d'Joer 300 soll de Marinus, e Steemetzer vu Rab (enger [[Kroatien|kroatescher]] Insel), als Bauaarbechter op [[Rimini]], deemools eng Stad déi floréiert huet, komm sinn. Nach virum Joer 303, wéi déi schlëmmst Chrëschteverfollgungen ugefaangen hunn, ass de Marinus op de Bierg Titano geflücht an huet do mat en ettleche Glawensbridder eng chrëschtlech Communautéit gegrënnt. Dat soll den 3. September 301 geschitt sinn an deen Dag gouf dunn och allgemeng als Grënnungsdag vu San Marino ugeholl. Nodeem den Toleranzedikt vun Nikodemia am Joer 311 d'Situatioun berengegt hat, gouf de Marinus vum Bëschof vu Rimini, Gaudenzio, zum Diakon ernannt a krut vun enger [[Réimescht Räich|réimescher]] [[Patrizier]]in, déi zum [[Chrëschtentum]] konvertéiert war, den Titano geschenkt. Nom Doud vun hirem Patréiner huet San Marino sech am Joer 366 als Republik konstituéiert.
An den éischte Joerhonnerte sinn, fir sécher ze goen, um Monte Titano Befestegungsinstallatioune gebaut ginn. Dräi Buerge waren et déi och Zetäre mat Waasserreserve fir d'Noutfäll haten. Am Laf vum 13. Joerhonnert hat d'Republik schwéier Zäiten, wéi se sech géint d'Nopeschbescheef huet misse wieren, deenen et drëm gaangen ass, fir d'Bevëlkerung dem [[Poopst]] z'ënnerwerfen an hinnen nei Steieren ofzeknäppen. D'Onofhängegkeet hat deemools hire Präis, och méi spéit, wéi erëm versicht ginn ass, dës friddlech Republik der Kierch z'ënnerwerfen.
Wéi de [[Napoleon Bonaparte]] um Rudder war, huet hie sengen Zaldoten am Laf vu senger Italienkampagne, den Uerder ginn, San Marino, fir dat hie vill Estime hat, z'ëmgoen an net ze besetzen. Nom Napoléon senger Néierlag gouf 1815 um [[Wiener Kongress]] déi fréier Situatioun erëm hiergestallt an d'Fräiheet an d'Onofhängegkeet vu San Marino gouf confirméiert.
Interessant ass och, dat am Laf vum Risorgimento an Italie vill Fräiheetskämpfer op San Marino geflücht sinn, och de [[Giuseppe Garibaldi]], deen do 1861 d'Nationalitéit vu San Marino kritt huet. An dësem Zesummenhank huet de spéideren Éierebierger vu San Marino, den [[Abraham Lincoln]] an engem Bréif un hir Autoritéite geschriwwen: ''Äre Staat ass zwar kleng, mä een, deen an der Geschicht am meeschte begiert ass''.
1865 huet San Marino als éischt europäescht Land d'[[Doudesstrof]] ofgeschaaft.
An der Zäit vum [[Benito Mussolini|Mussolini]] an Italien, hat de [[Faschismus]] och zu San Marino eng staark Positioun, de Fräiheetssënn ass awer erhale bliwwen an d'Land huet refuséiert, fir Zaldote fir de Mussolini ze stellen. Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Land et och fäerdeg bruecht, seng Neutralitéit oprecht z'erhalen. Et ass allerdéngs am September 1944 zu San Marino zu Gefechter komm, wéi déi alliéiert Truppen an Italien déi däitsch Besatzung verdriwwen hunn.
== Wirtschaft a Verkéier ==
San Marino huet keng eege Buedemschätz. Et exportéiert haaptsächlech [[Wäin]] a landwirtschaftlech Produkter, an och [[Käppchen|Käppercher]], déi vu Sammler staark gesicht sinn. Haapthandelspartner vu San Marino ass Italien.
Wéi an Italien, deem seng [[Italieenesch Lira|Lira]] et virdrun als Wärung hat, ass den [[Euro]] zanter dem 1.Januar 2002 déi offiziell Wärung. San Marino ass net Member vun der [[Eurozon]], huet awer, well et virdrun och eege Lire-Stécker erausgouf, [[Euromënze vu San Marino|Euromënzen]] an den Ëmlaf bruecht mat eegenem Design op der nationaler Säit.
San Marino ass e Land, dat touristesch staark besicht ass; 60 % vu senge Recettë stame vum Tourismus. Dofir sinn d'[[Steieren]] zu San Marino sou niddereg. Et huet néng eege Banke fir seng lokal Geschäfter. D'international Finanztransaktioune ginn iwwer italieenesch Banken ofgewéckelt.
{{clear}}
[[Fichier:Marino als steinhauer.png|thumb|De Steemetzer Marino]]
== Literatur ==
* Fabio Foresti: ''Quella nostra sancta libertà. Lingue, storia e società nella Repubblica di San Marino.'' Biblioteca e ricerca. Quaderni della Segretaria di Stato per la Pubblica Istruzione, Affari Sociali. Istituti Culturali e Giustizia 6. Aiep, San Marino 1998. ISBN 88-86051-66-2
* Günter Weitershagen: ''San Marino und die Einführung des Euro.'' Libertas Paper. Bd 33. Libertas, Sindelfingen 2000. ISBN 3-921929-37-7
* Friedrich Kochwasser: ''San Marino. Die älteste und kleinste Republik der Welt.'' Erdmann, Herrenalb im Schwarzwald 1961.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|San Marino|San Marino}}
{{wiktionary|San Marino}}
* {{it}} [http://www.visitsanmarino.com Websäit vu San Marino]
* {{it}} {{en}} [http://www.esteri.sm Websäit vum Ausseministère vu San Marino]
* {{it}} {{en}} [https://web.archive.org/web/20110511115329/http://www.unirsm.sm/ Websäit vun der ''Università degli Studi'']
[[Kategorie:San Marino| ]]
ecy06nrdcvnps5fcxzrdzsj5avvn6sr
Antigua a Barbuda
0
44887
2689992
2689677
2026-08-07T20:24:36Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689992
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Antigua a Barbuda
| Fändel = Flag of Antigua and Barbuda.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Antigua a Barbuda
| Wopen = Coat of arms of Antigua and Barbuda.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Antigua a Barbuda
| National Devise = Effort individuel, Succès collectif.
| Kaart= Antigua and Barbuda in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|properties|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms1|17|07|16|N|61|50|41|W}}
| Staatsform = [[Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 440,29
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[1. November]] [[1981]]
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Fair Antigua, We Salute Thee]]
| Wärung = [[Dollar vun den Ost-Karaiben]] (XCD)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.ag]]
| Telefonsprefix = + 1-268
| Notizen =
| Extra Bild = ATG orthographic.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Antigua a Barbuda''' ass en [[Inselstaat]] an der [[Karibik|Ostkaribik]], den zu den [[Antillen|Antille]] gehéiert. Seng Haaptstad ass [[Saint John's (Antigua a Barbuda)|Saint John's]].
De [[Staat]] besteet aus den zwou Haaptinselen [[Antigua (Kleng Antillen)|Antigua]] a [[Barbuda]], an e puer méi klengen [[Insel]]en.
Antigua a Barbuda ass Member vum [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] a vun de [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Vereenten Natiounen]]
== Staatsform ==
Antigua a Barbuda ass zanter [[1981]] eng [[Parlamentaresch Monarchie]].
== Sproochen ==
[[Englesch]] a [[Kreolesch]].
[[Fichier:Antigua banner beach.jpg|700px|center]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Antigua and Barbuda}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Antigua a Barbuda]]
gs766ls24ffaggkxrbaj7bn2im1kte9
Botswana
0
44891
2690010
2689687
2026-08-07T20:25:42Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690010
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Lefatshe la Botswana {{Small| (Setswana)}}<br> Republic of Botswana {{Small| (Englesch)}}<br> Republik Botswana
| Fändel = Flag of Botswana.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Botswana
| Wopen = Coat of arms of Botswana.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Botswana
| National Devise = ''Pula''<br> ([[Setswana]] fir "Reen")
| Kaart = Location Botswana AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Setswana]]
| Haaptstad = [[Gaborone]]
| Haaptstad Awunner = 273 602
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|24|39|29|S|25|54|44|O}}
| Staatsform = [[Parlament]]aresch [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 581 730
| Fläch Plaz = 47
| Waasserfläch = 2,6
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 141
| Bevëlkerungsdicht = 4
| Onofhängegkeet = [[30. September]] [[1966]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Nationalfeierdag = 30. September
| Nationalhymn = ''[[Fatshe leno la rona]]'' <br> [[Fichier:United States Navy Band - Fatshe leno la rona.ogg|noicon|120px]]
| Wärung = [[Pula]] (BWP)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.bw]]
| Telefonsprefix = +267
| Notizen =
| Extra Bild = Cebras de Burchell (Equus quagga burchellii), vista aérea del delta del Okavango, Botsuana, 2018-08-01, DD 28.jpg
| Extra Bild2 =
}}
De '''Botswana''' ([[Setswana]]: ''Lefatshe la Botswana'') ass e Land am Süde vun [[Afrika]].
Seng Awunner heesche Batswana, an der Eenzuel Motswana.
Déizäit wéi d'Land nach e [[Vereenegt Kinnekräich|brittescht]] [[Protektorat]] war huet et [[Bechuanaland]] geheescht.
No senger Onofhägegkeet bannent dem [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] den [[30. September]] [[1966]] huet d'Land den Numm Botswana ugeholl.
De Botswana grenzt am Süden a Südosten u [[Südafrika]], am Westen un [[Namibia]] am Norden u [[Sambia]] an am Nordosten un de [[Simbabwe]].
Seng Haaptstad ass [[Gaborone]].
== Sproochen ==
D'Nationalsprooch ass [[Setswana]]. [[Englesch]] ass déi "offiziell Geschäftssprooch".
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.gov.bw/ Websäit vun der Regierung] {{en}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Naviblock
|Commonwealth of Nations
|Navigatioun Länner an Afrika
|Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Botswana| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
ohb20apwrrkboypn11aptspdpu1s5di
Tonga
0
45809
2690200
2689924
2026-08-07T20:30:44Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690200
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga<br>Kinnekräich Tonga
| Fändel = Flag of Tonga.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Tonga
| Wopen = Coat of arms of Tonga.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Tonga
| National Devise =
| Kaart= Tonga in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tongaesch]] an [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Nukuʻalofa]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 748
| Fläch Plaz = 186
| Waasserfläch = 4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 199
| Bevëlkerungsdicht = 139
| Onofhängegkeet = [[4. Juni]] [[1970]]<br>(virdru [[Protektorat]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]])
| Nationalfeierdag = [[4. Juni]]
| Nationalhymn = [[Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga]]<br>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/56/Fasi_fakafonua.mid (Lauschteren)]
| Wärung = [[Paʻanga]] (TOP)
| Zäitzon = +13
| Internet TLD = [[.to]]
| Telefonsprefix = +676
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Kinnekräich '''Tonga''', op [[Tongaesch]]: ''Pule'anga Fakatu'i 'o Tonga'', ass e Staat an [[Ozeanien]].
Op enger Fläch vu 748 Kilometer Carré, déi op 169 Insele verdeelt sinn, hunn [[2005]] eng 100.209 Leit gewunnt. D'Haaptstad vum Tonga ass [[Nuku'alofa]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Tonga| ]]
0kqiwxb2xo7okn8nmgqnmbtszqg4vet
Vanuatu
0
45810
2690214
2689831
2026-08-07T20:31:05Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690214
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Ripablik blong Vanuatu (Republic of Vanuatu, République du Vanuatu)
| Fändel = Flag of Vanuatu.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vu Vanuatu
| Wopen = Coat of Arms of Vanuatu.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vu Vanuatu
| National Devise =
| Kaart= Vanuatu in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Bislama]], [[Englesch]], [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Port Vila]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 12.200
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 24
| Onofhängegkeet = [[30. Juli]] [[1980]] vu [[Frankräich]] an dem [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[30. Juli]]
| Nationalhymn = [[Yuki, Yumi, Yumi]]
| Währung = [[Vatu]] (VUV)
| Zäitzon = +11
| Internet TLD = [[.vu]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Map OC-Melanesia Revised by Tom Emphasizing Vanuatu.PNG
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Vanuatu''' ass en [[Inselstaat]] an [[Ozeanien]]. Den [[Archipel]], deen aus 83 Insele respektiv Inselgruppe besteet, gouf bis 1980 '''Nei Hebriden''' genannt an huet knapps 300.000 Awunner (Stand 2020).
D'[[Ekonomie|Wirtschaft]] besteet haaptsächlech aus [[Landwirtschaft]], [[Fëscherei]] an [[Tourismus]] (ongeféier 60.000 Touristen am Joer 2005). Vanuatu huet keng nennenswäert Buedemschätz.
Eng Etude vun der brittescher [[New Economics Foundation]] aus dem Joer 2006 huet d'Gléck vun den Awunner op Vanuatu am weltwäite Verglach als dat héchst bewäert. Ënnersicht goufe Facteure wéi Zefriddenheet, Liewenserwaardung an den Ëmgang mat der Ëmwelt.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5169448.stm „Happiness doesn't cost the Earth“], BBC News, 12. Juli 2006. [https://web.archive.org/web/20070306080812/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5169448.stm Archivéiert Versioun] vum 6. Mäerz 2007.</ref>
D'Haaptstad vu Vanuatu ass [[Port Vila]].
De 14. a 15. Mäerz 2015 huet den [[Zyklon]] ''Pam'' grouss Deeler vum Inselstaat zerstéiert. Eng 24 Leit koumen dobäi ëm d'Liewen.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Vanuatu| ]]
6mgshag4z2zhxgseek42b321s4mnvvl
Turkmenistan
0
45811
2690206
2689660
2026-08-07T20:30:53Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690206
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Turkmenistan
| Fändel = Flag of Turkmenistan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Turkmeenesche Fändel
| Wopen = Emblem of Turkmenistan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Turkmeenesche Wopen
| National Devise =
| Kaart = Turkmenistan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Turkmeenesch]]
| Haaptstad = [[Aschgabat]]
| Haaptstad Awunner = 947.221 <small>(2010)</small>
| Haaptstad Koordinaten = {{Coordinate|text=/|article=/|NS=37/56/30/N|EW=58/23/01/E|type=city|region=TM-S}}
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 488.100
| Fläch Plaz = 52
| Waasserfläch = 4,9
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 115
| Bevëlkerungsdicht = 10,3 Awunner
| Onofhängegkeet = 27. Oktober 1991
| Nationalfeierdag = 27. and 28. Oktober
| Nationalhymn = [[Garaşsız, Bitarap, Türkmenistanıň döwlet gimni]]
| Wärung = [[Manat]] (TMT)
| Zäitzon = +5
| Internet TLD = [[.tm]]
| Telefonsprefix = +993
| Notizen =
| Extra Bild = Turkmenistan satellite photo.jpg
}}
'''Turkmenistan''', op [[Turkmeenesch]]: ''Türkmenistan Jumhuriyäti'', ass e Staat an Zentralasien.
== Regierung a Parteien ==
Staats- a Regierungschef ass zanter dem [[19. Mäerz]] [[2022]] de [[Serdar Berdimuhamedow]] vun der [[Demokratesch Partei vum Turkmenistan|Demokratescher Partei vum Turkmenistan]].
<!--Am [[Parlament]] huet d'Demokratesch Partei vum Turkmenistan 50 vun de 50 Sëtz.-->
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Turkmenistan| ]]
gsyj0b1fnstmxah7cp71t787o3asxb8
Equatorialguinea
0
45819
2690038
2689858
2026-08-07T20:26:24Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690038
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = República de Guinea Ecuatorial <small>(spuenesch)</small><br>République de Guinée équatoriale <small>(franséisch)</small><br>República da Guiné Equatorial <small>(portugisesch)</small>
| Fändel = Flag of Equatorial Guinea.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Equatorialguinea
| Wopen = Coat of arms of Equatorial Guinea.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Equatorialguinea
| National Devise = "Unidad, Paz, Justicia" (es)<br>"Unité, Paix, Justice" (fr)<br>"Unidade, Paz, Justiça" (pt)<br>(''Eenegkeet, Fridden, Gerechtegkeet'')
| Kaart= Location Equatorial Guinea AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]], [[Franséisch]], [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Ciudad de la Paz]]
| Haaptstad Awunner = 155.000
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|3|45|11|N|8|46|44|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 28.050
| Fläch Plaz = 141
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 154
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = vu [[Spuenien]]: [[12. Oktober]] [[1968]]
| Nationalfeierdag = 12. Oktober
| Nationalhymn = ''Caminemos Pisando la Senda de Nuestra Inmensa Felicidad''
| Wärung = [[Zentralafrikaneschen CFA-Frang]] (XAF)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.gq]]
| Telefonsprefix = +240
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Equatorialguinea''', op [[Spuenesch]]: ''República de Guinea Ecuatorial'', ass e Staat an [[Zentralafrika]]. Zum Territoire gehéieren och d'[[Insel]]e [[Bioko]] an [[Annobón]] am [[Golf vu Guinea]]. D'Haaptstad ass [[Ciudad de la Paz]].
== Staats- a Regierungsform ==
Equatorialguinea ass zanter [[1982]] eng [[Presidialrepublik]]. D'Parlament, d'''Cámara de Representantes'' huet 100 Memberen, a gëtt all 5 Joer gewielt. De Staatschef gëtt all 7 Joer direkt gewielt. Fir wielen ze goen, mussen d'Bierger 21 Joer al sinn. D'Land gouf den [[12. Oktober]] [[1968]] onofhängeg vu [[Spuenien]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Navigatioun OPEC}}
[[Kategorie:Equatorialguinea]]
[[Kategorie:OPEC]]
8zlud7q5oif02h3mo92rhdj4gj1pqpj
Honduras
0
45823
2690069
2689725
2026-08-07T20:27:09Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690069
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoHo}}
{{Infobox Land
| Numm = Honduras
| Fändel = Flag of Honduras (1949–2022, 2026–present).svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Honduranesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Honduras.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Honduranesche Wopen
| National Devise = ''Libre, Soberana e Independiente''<br>(Fräi, souverän an onofhängeg)
| Kaart = LocationHonduras.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{#property:P37|from=Q783}}
| Haaptstad = [[Tegucigalpa]]
| Haaptstad Awunner = {{#property:P1082|from=Q3238}}
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|14|6|21|N|87|12|14|W}}
| Staatsform = Republik; Eenheetsstaat
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 112.492
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 87
| Bevëlkerungsdicht = 98,36
| Onofhängegkeet = 15. September 1821 {{small|(vu Spuenien)}}
| Nationalfeierdag = 15. September
| Nationalhymn = [[Nationalhymn vum Honduras]]<br>[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Honduras_National_Anthem.ogg (Lauschteren)]
| Wärung = [[Lempira]]
| Zäitzon = –6
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Honduras (orthographic projection).svg|150px
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Honduras''' (offiziell '''Republik Honduras''', op [[Spuenesch]]: ''República de Honduras''), ass e Staat a [[Nord- a Mëttelamerika|Mëttelamerika]]. E grenzt un [[Nicaragua]], [[El Salvador]] a [[Guatemala]].
Den Numm vum Land kënnt vum spuenesche Wuert ''hondura'', dat „Déift“ heescht.
== Struktur vum Land ==
Den Honduras ass an 18 Departementer, ''Departamentos'', agedeelt:
{{Div col|cols=3}}
# [[Departement Atlántida|Atlántida]]
# [[Departement Choluteca|Choluteca]]
# [[Departement Colón|Colón]]
# [[Departement Comayagua|Comayagua]]
# [[Departement Copán|Copán]]
# [[Departement Cortés|Cortés]]
# [[Departement El Paraíso|El Paraíso]]
# [[Departement Francisco Morazán|Francisco Morazán]]
# [[Departement Gracias a Dios|Gracias a Dios]]
# [[Departement Intibucá|Intibucá]]
# [[Departement Islas de la Bahia|Islas de la Bahía]]
# [[Departement La Paz|La Paz]]
# [[Departement Lempira|Lempira]]
# [[Departement Ocotepeque|Ocotepeque]]
# [[Departement Olancho|Olancho]]
# [[Departement Santa Bárbara|Santa Barbara]]
# [[Departement Valle|Valle]]
# [[Departement Yoro|Yoro]]
{{Div col end}}
== Stied ==
Déi fënnef Stied mat de meeschten Awunner<ref>{{Citation|URL=https://worldpopulationreview.com/countries/honduras|Titel=Honduras Population 2025|Gekuckt=2025-07-11|Wierk=worldpopulationreview.com|Sprooch=en}}</ref>:
{| class="wikitable"
!Stad
!Awunner
|-
|[[Tegucigalpa]]
|850.848
|-
|[[San Perdo Sula]]
|489.466
|-
|[[Choloma]]
|139.100
|-
|[[La Ceiba]]
|130.218
|-
|[[El Progreso]]
|100.810
|}
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch ass Spuenesch.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen}}
[[Kategorie:Honduras| ]]
5h9j1gszrxhayaj7xednwaurv5rb4io
Cap Vert
0
45825
2690018
2689852
2026-08-07T20:25:54Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690018
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de Cabo Verde<br>Republik Cap Vert
| Fändel = Flag of Cape Verde (10-17).svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Cap Vert
| Wopen = Coat of arms of Cape Verde.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Cap Vert
| National Devise = "Paz, Trabalho, Pátria"<br>{{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Fridden, Aarbecht, Heemecht)}}
| Kaart = Location Cape Verde AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Praia]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 4.033
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 167
| Bevëlkerungsdicht = 123,7
| Onofhängegkeet = [[5. Juli]] [[1975]] (vu [[Portugal]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Cântico da Liberdade''
| Wärung = [[Kapverdianeschen Escudo]]
| Zäitzon = -1h
| Internet TLD = [[.cv]]
| Telefonsprefix = +238
| Notizen =
| Extra Bild = Cv-map.png
| Extra Bild2 =
}}
De '''Cap Vert''' (op [[Portugisesch]]: ''República de Cabo Verde'') ass en [[Archipel]] an Inselstaat op der Westküst vun [[Afrika]], 570 Kilometer westlech vum [[Senegal]] an zirka 1300 Kilometer südlech vun de [[Kanaresch Inselen|Kanareschen Inselen]]. Déi 10 Inselen hunn zesumme 4.036 Quadratkilometer an et gëtt tëscht zwou Gruppen ënnerscheet:
* d'Inselen iwwer dem Wand ''(ilhas barlavento)'' [[Santo Antão (Cap Vert)|Santo Antāo]], [[São Vicente (Cap Vert)|Sāo Vicente]], São Nicolau, [[Sal (Cap Vert)|Sal]], [[Boa Vista]] an déi onbewunnt Santa Luzia;
* d'Inselen ënner dem Wand ''(ilhas sotavento)'' Maio, [[Santiago (Cap Vert)|Santiago]], [[Fogo]] a Brava.
Vun den zéng Insele sinn der néng bewunnt. Haaptstad ass [[Praia]] op der Insel Santiago mat zirka 114.000 Awunner. Op d'Insele kënnt een iwwer d'Waasser vu portugiseschen a senegaleeseschen Häfen aus, oder mam Fliger iwwer ee vun de véier internationale Fluchhäfen, zu Praia, São Vicente (Mindelo), Boa Vista oder Sal.
== Den Numm ==
Den Numm ''Cap Vert'' ass streng geholl dee vun engem [[Kap (Geographie)|Kap]] op der Westküst vu [[Senegal]], dem [[Cap Vert (Kap)|Cap Vert]] (haut en Deel vun der Haaptstad [[Dakar]]). D'Inselen, déi do virdru leien, goufen deemno d'''Insele vum Cap Vert'' genannt. Well den Zousaz "Insele vum" aus Kommoditéitsgrënn gär ewechgelooss gëtt, huet sech den Numm ''Cap Vert'' op d'Insele selwer iwwerdroen.
==Geschicht==
=== Entdeckung ===
[[1460]] goufen d'Insele fir d'éischt Kéier op offiziellen Optrag hi gesicht an ugefuer. Bekannt ware se awer scho laang virum 15. Jh., well den [[Herodot]] an de [[Plinius]] den Eelere se schonn an hire Schrëften ernimmt haten. Mat grousser Warscheinlechkeet si se vum Karthager [[Hanno]] ëm 400 virun eiser Zäitrechnung erëm entdeckt ginn, wéi hien eng Séiexpeditioun ënnerholl huet fir d'Konsolidéierung vum phoenizeschen a karthageschen Afrikahandel baussenzeg vun de [[Strooss vu Gibraltar|Saile vum Herakles]] ze kontrolléieren. A sengem gutt erhalenen a minutiéis geféierte [[Logbuch|Schëffsjournal]] si [[Maark|Landmaarken]] a Lokalitéiten ze fannen, déi drop hiweisen, datt hie kuerz nodeem e laanscht eng Inselgrupp war, e grousse Floss entdeckt huet, deen d'Fuerscher méi spéit als de [[Senegal (Floss)|Senegal]] identifizéiert hunn.
[[1445]] ass de portugiseschen Entdecker [[Antònio Fernandes]] an den Archipel gefuer. Wien elo 1456 oder 1460 déi kapverdesch Insel Santiago fir d'éischt "entdeckt" an e Fouss drop gesat huet, ass nach ëmmer ëmstridden, well déi entscheedent Dokumenter, déi et beweise kéinten, feelen. A Fro kommen de Genueser [[Antonio di Noli]] (1415/19-1491/97) oder de Venezianer Alvise Cadamosto 1432-1488/1510, déi béid zu där Zäit an der selwechter Géigend um Atlantik gekräizt sinn. Et ass awer erwisen, datt déi zwéin an den zéng Joer no der Entdeckung vun der Insel Santiago nach de Rescht vum Archipel erschloss hunn. Den di Noli sengersäits gouf vum portugisesche Prënz [[Henri de Séifuerer]] [[1461]] als éischte Gouverneur vum Archipel ernannt a mat der Besiidlung vu Santiago beopdraagt.
D'Portugisen an d'Castellaner haten deemools grad grouss Expansiounsprojeten, an hunn an der geostrategescher Lag vum Archipel eng Base gesinn, fir den transatlateschen Handel besser ënner Kontroll ze kréien. Scho 1461 hu si de groussen an deiere Projet ugefaangen, nämlech e grousst Konzentratiounslager a gläichzäiteg internationale Verdeelerzentrum fir Planzen, Déieren a Mënschen opzebauen, wéi et an den tropesche Géigende bis dohin nach kee gouf. De Prënz Henri gesouch an der Lag vum Archipel en Dréipunkt tëscht den dräi Kontinenter Europa, Afrika a [[Südamerika]], eng Tëschestatioun fir den Iwwerséihandel.
Nach am selwechte Joer sinn déi éischt [[sklaverei|Sklaven]] aus Afrika agefouert ginn, wou si an der Noperschaft vun der haiteger Haaptstad Praia mat der Urbaniséirung vun der Südspëtzt vun der Insel ugefaangen hunn, an och dat éischt [[Konzentratiounslager]] an donieft déi éischt Stad Ribeira Grande (grousse Floss) gebaut hunn, déi iwwer Joerzéngten ee vun de weltwäit gréisste Sklaven- a Wueremäert war. Haut heescht se net méi Ribeira Grande, mä [[Cidade Velha]], ''al Stad'', wou nach e puer Gebailechkeeten an Ariichtungen, wéi eng ganz Strooss mat Haiser, d'Iwerreschter vum Konzentratiounslager, eng [[Sail]] aus wäissem Marber un déi d'Sklaven ugebonne goufen, an dem Philippe II. seng Buerg, un d'Zäit vum Sklavenhandel erënneren.
===Portugisesch Kolonie===
{{Kapitel Info feelt}}
===Eegestännege Staat===
{{Kapitel Info feelt}}
==Politik==
{{Kapitel Info feelt}}
==Ekonomie==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Cape Verde|Cap Vert}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
== Quellen ==
* Daniel A Preira: ''A importância Històrica da Cidade Velha'', Instituto da Biblioteca Nacional et do livro 2004.
* Maitland A. Edey: ''Anfänge des Seehandels'', TimeLife 1974.
* John Iliffe: ''Geschichte Afrikas'',CH Beck 2003.
[[Kategorie:Cap Vert| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
mgjwk84gmf572t0fbfegtw82lbhjaaw
Tuvalu
0
45826
2690208
2689928
2026-08-07T20:30:56Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690208
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Tuvalu
| Fändel = Flag of Tuvalu.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Tuvalu
| Wopen = Coat of arms of Tuvalu.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Tuvalu
| National Devise =
| Kaart = Tuvalu in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tuvaluesch]], [[Englesch]]
| Haaptstad = Atoll vu [[Funafuti]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 26
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 194
| Bevëlkerungsdicht = 475,88
| Onofhängegkeet = [[1. Oktober]] [[1978]] {{small|(vu [[Groussbritannien]])}}
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Tuvalu mo te Atua''
| Wärung = Tuvalueschen Dollar<br>Australeschen Dollar
| Zäitzon = +12
| Internet TLD = [[.tv]]
| Telefonsprefix = +688
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Tuvalu''' ass e [[Polynesien|polyneeseschen]] [[Inselstaat]] am [[Pazifik]]. E läit ongeféier an der Mëtt tëscht [[Hawaii]] an [[Australien]] a besteet aus dräi [[Riff]]er a sechs richtegen [[Atoll]]er. D'Land hat 2021 geschat 9.492 Awunner<ref>{{Citation|URL=https://worldpopulationreview.com/countries/tuvalu|Titel=Tuvalu Population 2025|Gekuckt=2025-07-12|Wierk=worldpopulationreview.com|Sprooch=en}}</ref>, op enger Landfläch vu 26 Quadratkilometer.
== Geschicht ==
Déi éischt Awunner op Tuvalu ware Polyneesier. Et gëtt ugeholl, datt se vu [[Samoa]] an [[Tonga]] op den tuvalueschen Atoll koumen an Tuvalu eng Tëschenetapp fir eng weider Migratioun a [[Melanesien]] an a [[Mikronesien|Mikronesie]] war.
1568 ass de spuenesche Séifuerer [[Álvaro de Mendaña]] als éischten Europäer duerch d'Archipel geseegelt, wéi hien op senger Sich no [[Australien]] d'Insel [[Nui]] gesinn huet. 1819 ass d'Insel [[Funafuti]], déi haut d'[[Haaptstad]] vun Tuvalu ass, ''Ellice Island'' genannt ginn. Méi spéit ass deen Numm fir all néng Insele benotzt ginn. Am spéiden [[19. Joerhonnert]] sinn d'<nowiki/>''Ellice Islands'' an d'Aflossgebitt vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannie]] gefall, nodeems d'Britten an déi Däitsch e Vertrag iwwer d'Demarkatioun vun hiren Aflossgebidder am pazifeschen Ozean ënnerschriwwen haten. Tëscht dem 9. an dem 16. Oktober 1892 sinn all d'<nowiki/>''Ellice Islands'' vum Kapitän Gibson zu engem brittesche [[Protektorat]] erkläert ginn. Vun 1892 bis 1916 sinn d'''Ellice Islands'' als brittescht Protektorat vun engem "Resident Commissioner" verwalt ginn, als Deel vun de [[Brittesch westpazifesch Territoiren|brittesche westpazifeschen Territoiren]], a vun 1916 bis 1976 als Deel vun der Kolonie [[Gilbert and Ellice Islands]].
Am Dezember 1974 gouf e [[Referendum]] ofgehale fir ze determinéieren, ob d'[[Gilbert Islands]] an d''<nowiki/>'Ellice Islands'' allebéid hir eege Verwaltung sollte kréien. Als Konsequenz vun deem Referendum huet d'Kolonie vun de ''Gilbert and Ellice Islands'' den 1. Januar 1976 opgehale mat existéieren. Tuvalu ass am Kader vum [[Commonwealth]] den 1. Oktober 1978 voll onofhängeg ginn. De 5. September 2000 ass Tuvalu den 189. Member vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] ginn.
== Geographie ==
Tuvalu läit ost-nordëstlech vun der Insel [[Santa Cruz (Salomonen)|Santa Cruz]], déi zu de [[Salomonen|Solomoninsele]] gehéiert, südëstlech vun [[Nauru]], südlech vu [[Kiribati]], westlech vun [[Tokelau]], nordwestlech vu [[Samoa]] a [[Wallis a Futuna]] an nërdlech vu [[Fidschi]].
Den Inselstaat ass dicht bewunnt, a besteet aus néng Koralleriffer (dovu sechs Atoller) ouni räichhaltege Buedem, déi wäit ausernee leien. Aacht vun den néng Insele si bewunnt. Tuvalu ass ee vun de klengste Staaten op der Welt, a säin héchste Punkt läit nëmme 4,6 Meter iwwer dem Mier. Doduerch ass d'Land staark vun de Konsequenze vum [[Klimawandel]] an dem Klamme vum Mieresspigel betraff{{Source?}}.
== Ekonomie ==
Wéinst senger klenger Gréisst an der Isolatioun ass Tuvalu bal komplett vun Importer ofhängeg, besonnesch wat Liewensmëttel a Kraaftstoff betrëfft. D'Wirtschaft gëtt vum ëffentleche Secteur dominéiert. Et gëtt wéineg natierlech Ressourcen ausser [[Fësch]]. D'Akommes duerch den Export vu Fësch an de Verkaf vu Fëschereilizenzen ass eng bedeitend Geldquell fir d'Regierung. 2013 huet d'Akommes vun de Fëschereilizenzen iwwer 45 % vum [[Bruttoinlandsprodukt]] representéiert.
Déi offiziell Hëllef vun auslänneschen Entwécklungspartner ass och wichteg. Tuvalu huet e bedeitende Patrimoine am Ausland. Den ''Tuvalu Trust Fund'', en internationalen Treihandfong, ass 1987 ugeluecht ginn. Säi Wäert ass 2014 op 104 Milliounen US-Dollar geklommen.
De finanziellen Impakt vum Klimawandel an d'Käschte vu klimaspezifeschen Adaptatiounsprojete gëllen als eng grouss zukünfteg Erausfuerderung fir d'Land.
== Biller ==
<gallery perrow="6" widths="200">
Fichier:Tuvalu costume.jpg|Eng Zeechnung vun engem tuvaluanesche Mann an engem traditionelle Kostüm (1841)
Fichier:H-C-Fassett-Ellice-Is-1900.jpg|Fra op Funafuti, fotograféiert am Joer 1900
Fichier:Government office building.jpg|Gebai vun der Regierung
Fichier:Funafuti Plage w.jpg|Plage op Funafuti
Fichier:Canoe carving on Nanumea.jpg|Männer bauen en [[Ausleeërkanu]]
Fichier:Nui atoll.jpg|Satellittebild vum Nui-Atoll
Fichier:|Strooss op engem enke Landstréch tëscht dem Mier (lénks) an der Lagun (riets) nërdlech vum Atoll vu Funafuti.
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Tuvalu| ]]
6nyaatuei6f1egehdbq2e5o3y3pxmjg
Costa Rica
0
45846
2690021
2638000
2026-08-07T20:25:58Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690021
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de Costa Rica
| Kaart= LocationCostaRica.svg
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[San José (Costa Rica)|San José]]
| Staatsform = [[Constitutioun|Konstitutionell]] [[Demokratie]]
| Total Fläch= 51.100
| Bevëlkerung =
}}
'''Costa Rica''', op [[Spuenesch]]: ''República de Costa Rica'', ass e Staat a Mëttelamerika. D'Haaptstad ass [[San José (Costa Rica)|San José]].
== Struktur vum Land ==
D'Land huet eng Fläch vun 51.100 [[Quadratkilometer]], wouvun 100 km² Insele sinn.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch a Costa Rica ass [[Spuenesch]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Costa Rica| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
hrhuqyf9r5usg7rcy1acgghc74j5lez
Kiribati
0
45847
2690093
2689745
2026-08-07T20:27:44Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690093
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Ribaberikin Kiribati
| Fändel = Flag of Kiribati.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Kiribati
| Wopen = Coat of arms of Kiribati.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Kiribati
| National Devise =
| Kaart = Kiribati in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Kiribatesch]] an [[Englesch]]
| Haaptstad = [[South Tarawa]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q710|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q710|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten=
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 811
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 147
| Onofhängegkeet = [[12. Juli]] [[1979]] vum [[Vereengt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[12. Juli]]
| Nationalhymn = [[Teirake kaaini Kiribati]]
| Wärung = [[Kiribati-Dollar]] (KID)<br>[[Australeschen Dollar]] (AUD)
| Zäitzon = +12 a +14
| Internet TLD = [[.ki]]
| Telefonsprefix = +686
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Kiribati''', op [[Gilbertesesch]]: ''Ribaberikin Kiribati'' an op [[Englesch]]: ''Republic of Kiribati'', ass en Inselstaat an [[Ozeanien]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooche si Gilbertesesch an Englesch.
== Inselgruppen ==
Den Inselstaat besteet aus [[Zweeandrësseg|32]] [[Atoll]]en an dräi Inselgruppen an der Insel Banaba.
{| class="wikitable"
! Kaart|| Numm || Struktur || Fläch<br>(km²) || Awunner<br>(2020)
|-
| [[Fichier:LocationBanaba.PNG|100px|Kaart]]
| [[Banaba]]
| {{0}}1 Insel || style="text-align:center" | {{0|00}}6,29 || style="text-align:center" | {{0|000.}}{{wikidata|eid=Q271901|property|P1082}}
|-
| [[Fichier:LocationGilbert.png|100px|Kaart]]
| [[Gilbertinseln]]
| 16 Atoller || style="text-align:center" | 279,22 || style="text-align:center" | 107.812
|-
| [[Fichier:LocationPhoenix.png|100px|Kaart]]
| [[Phoenixinseln]]
| {{0}}8 Atoller || style="text-align:center" | {{0}}28,66 || style="text-align:center" | {{0|000.0}} {{wikidata|eid=Q271674|property|P1082}}
|-
| [[Fichier:LocationLineIslands.PNG|100px|Kaart]]
| [[Line Islands]]
| {{0}}8 Atoller || style="text-align:center" | 496,56 || style="text-align:center" | {{0}}{{wikidata|eid=Q31866835|property|P1082}}
|}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Kiribati| ]]
adsa6b453iseulfbifij88svu32ej3f
Mauritius
0
45855
2690118
2689893
2026-08-07T20:28:28Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690118
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik Moris (Kreolesch)<br>République de Maurice (Franséisch)<br>Republic of Mauritius (Englesch)<br><small>Republik Mauritius</small>
| Fändel = flag of Mauritius.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Mauritius
| Wopen = Coat_of_arms_of_Mauritius.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Mauritius
| National Devise = "Stella Clavisque Maris Indici"<br>(Stär a Schlëssel vum Indeschen Ozean)
| Kaart = Location Mauritius AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = ''[[De jure / de facto|de jure]]'': keng<br>''de facto'': [[Englesch]] a [[Franséisch]] am Parlament
| Haaptstad = [[Port Louis (Mauritius)|Port Louis]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2.040
| Fläch Plaz = 179
| Waasserfläch = 0,07
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 156
| Bevëlkerungsdicht = 618
| Onofhängegkeet = [[12. Mäerz]] [[1986]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Motherland''
| Wärung = [[Mauritus-Rupie|Rupie]]
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.mu]]
| Telefonsprefix = +230
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Mauritius''' ass en [[Inselstaat]] am Südweste vum [[Indeschen Ozean]]. Mauritius läit ronn 900 km ëstlech vu [[Madagaskar]]. Am Norde leien d'[[Seychellen]] an am Westen dat [[Frankräich|franséischt]] Iwwerséidepartement [[Departement La Réunion|La Réunion]].
D'Republik Mauritius besteet aus zwou groussen an e puer méi klengen Inselen.
Op Mauritius selwer, der gréisster Insel vum Land, läit d'Haaptstad [[Port Louis (Mauritius)|Port Louis]].
Ëm eng grouss Partie vun der Haaptinsel zitt sech ee [[Riff]], aus deem e puer kleng Inselen erausluussen, wéi [[Amber Island]], [[Gunners Coin]] a [[Round Island]].
Déi zweetgréisst Insel ass [[Rodrigues (Insel)|Rodrigues]] mat ronn 40.000 Awunner.
Mauritius, Rodrigues, a La Réunion gehéieren zu de [[Maskarenen]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Mauritius| ]]
temku8oykhqlbd26w04rgixo83h4gki
Sierra Leone
0
45980
2690173
2689914
2026-08-07T20:29:57Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690173
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Sierra Leone<br>{{small|Republik Sierra Leone}}
| Fändel = Flag of Sierra Leone.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Sierra Leone
| Wopen = Coat of arms of Sierra Leone.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Sierra Leone
| National Devise = "Unity, Freedom, Justice"<br>{{small|(Eenheet, Fräiheet, Gerechtegkeet)}}
| Kaart= Location_Sierra_Leone_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Freetown]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidentiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 71.740
| Fläch Plaz = 119
| Waasserfläch = 1,1
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 114
| Bevëlkerungsdicht = 79,4
| Onofhängegkeet = [[27. Abrëll]] [[1961]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''High We Exalt Thee, Realm of the Free''
| Wärung = [[Leone]] (SLL)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.sl]]
| Telefonsprefix = +232
| Notizen =
| Extra Bild = Sierra_Leone_-_Location_Map_(2012)_-_SLE_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Sierra Leone''', offiziell '''Republik Sierra Leone''' (op [[Englesch]]: ''Republic of Sierra Leone''), ass e Staat a [[Westafrika]]. E grenzt u [[Guinea]] am Norden an Nordosten, u [[Liberia]] am Südosten an un den [[Atlantik]] am Südwesten.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
[[Kategorie:Sierra Leone| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
ftxvak305zakkji9d4wfbji7rskn3ff
Seychellen
0
45981
2690172
2689638
2026-08-07T20:29:55Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690172
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République des Seychelle<br>Republic of Seychelles<br>Repiblik Sesel
| Fändel = Flag of the Seychelles.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Seychellen
| Wopen =Coat of Arms of the Republic of Seychelles.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Seychellen
| National Devise = "Finis Coronat Opus" (''Den Ofschloss kréint d'Wierk'')
| Kaart= Location_Seychelles_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Seselwa]] (kreolesch), [[Englesch]], [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Victoria (Seychellen)|Victoria]]
| Haaptstad Awunner = 24.970
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|4|37|0|N|55|27|0|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 459
| Fläch Plaz = 197
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 195
| Bevëlkerungsdicht = 186,2
| Onofhängegkeet = [[29. Juni]] [[1976]] vu Groussbritannien
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Koste Seselwa''
| Wärung = Seychellen-Rupie
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.sc]]
| Telefonsprefix = +248
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Seychellen''', op [[Seselwa-Kreoulesch]]: ''Repiblik Sesel'', ass en [[Inselstaat]] am [[Indeschen Ozean]].
== Geographie ==
Dem Land seng 454 km² sinn op 115 Insele verdeelt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Seychelles}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Seychellen]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
jb2u0o44ub6d4bky7fpxwpbfek02p0r
Komoren
0
45983
2690095
2689747
2026-08-07T20:27:47Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690095
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Udzima wa Komori<br>الاتحاد القمري al-Ittiḥād al-Qumurī<br>Union des Comores<br>{{small|Unioun vun de Komoren}}
| Fändel = Flag of the Comoros.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Komoren
| Wopen =Seal of the Comoros.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Komoren
| National Devise = "Unité - Solidarité - Développement"<br>{{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Eenegkeet, Solidaritéit, Entwécklung)}}
| Kaart= Location_Comoros_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Komoresch]], [[Arabesch]], [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Moroni (Komoren)|Moroni]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Islamesch Bundesrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 2.236
| Fläch Plaz = 178
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[6. Juli]] [[1975]] (vu Frankräich)
| Nationalfeierdag = [[6. Juli]] (Onofhängegkeetsdag)
| Nationalhymn = ''Udzima wa ya Masiwa''
| Wärung = [[Komoresche Frang]] (KMF)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.km]]
| Telefonsprefix = +269
| Notizen =
| Extra Bild = Comores carte.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Komoren''', offiziell d'''Unioun vun de Komoren'' (op [[Komoresch]] ''Udzima wa Komori'', op Franséisch ''Union des Comores'', op Arabesch ''الاتحاد القمري al-Ittiḥād al-Qumurī''), ass en [[Inselstaat]] an Ostafrika.
De franséischen [[Departement Mayotte]] gehéiert zum Archipel vun de Komoren a gëtt vun der Unioun vun de Komore revendiquéiert.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooche vum Land si Komoresch, Arabesch a [[Franséisch]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Comoros|Komoren}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Komoren| ]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
a1os6eqja606ph5sqyoh370ymkx7nrx
Mali
0
45985
2690113
2689890
2026-08-07T20:28:18Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690113
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République du Mali<br>Republik Mali
| Fändel = Flag of Mali.svg
| Fändel Bildbreet= 140px
| Fändel Artikel = Fändel vu Mali
| Wopen = Coat of arms of Mali.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Mali
| National Devise = "Un peuple, un but, une foi"
| Kaart = Location Mali AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Bamako]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.240.192
| Fläch Plaz = 24
| Waasserfläch = 1,6
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 67
| Bevëlkerungsdicht = 11,7
| Onofhängegkeet = [[20. Juni]] [[1960]] (vu [[Frankräich]])<br>[[22. September]] [[1960]] (Enn vun der [[Mali-Federation]] mat [[Senegal]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Le Mali''
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]]
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.ml]]
| Telefonsprefix = +223
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Mali''', op [[Franséisch]] ''République du Mali'', ass e Staat a [[Westafrika]].
== Geographie ==
Den héchste Bierg ass den [[Hombori Tondo]].
== Struktur vum Land ==
D'Land mat enger Fläch vun 1.240.192 Kilometer carré ass an aacht Regiounen agedeelt; derbäi kënnt nach de Regierungsdistrikt.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch ass Franséisch.
== Stied ==
* [[Bamako]] (1,2 Milliounen Awunner)
* [[Kati]]
* [[Kayes]]
* [[Mopti]]
* [[Ségou (Stad)|Ségou]]
* [[Sikasso]]
* [[Timbuktu]]
== Reliéist Liewen ==
[[Fichier:Déi-grouss-Moschee-zu-Djenn.jpg|thumb|lénks|340px|Déi [[grouss Moschee zu Djenné]]]]
80 % vun den Awunner si [[Islam|Moslemen]]. [[Chrëschtentum|Chrëschte]] si mat 1,2 % vun de Leit an enger absolutter Minoritéit. De Rescht verdeelt sech op villerlee Glawenschrichtungen, déi hir Originnen an der Geschicht vum Land hunn.
== Handel ==
Beim Export spillt d'[[Gold]] an de [[Kotteng]] eng wichteg Roll. <br>
D'Land importéiert [[Pëtrol]]sprodukten, Maschinnen a Gefierer.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Mali}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Mali| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
5iovy8eexnq47e3ojd7nnozy8dj0b3o
Fidschi
0
45986
2690046
2689708
2026-08-07T20:26:35Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690046
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Matanitu ko Viti<br>फ़िजी गणराज्य / Fijī Gaṇarājya<br>Republic of Fiji
| Fändel = Flag of Fiji.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Somoa
| Wopen = Coat of arms of Fiji.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Fidschi
| National Devise =
| Kaart = Fiji in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Fidschi (Sprooch)|Fidschi]], [[Fidschi-Hindi]] an [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Suva]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q712|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q712|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten=
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 18.274
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 51
| Onofhängegkeet = [[10. Oktober]] [[1970]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[10. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Meda Dau Doka]]
| Wärung = [[Fidschi-Dollar]] (FJD)
| Zäitzon = +12
| Internet TLD = [[.fj]]
| Telefonsprefix = +679
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Fidschi''', op [[Fidschianesch]] ''Matanitu Tu-Vaka-i-Koya Ko Viti'' an op [[Englesch]] ''Republic of the Fiji Islands'', ass en [[Inselstaat]] an [[Ozeanien]]. [[Suva]] ass d'[[Haaptstad]] vum Inselstaat.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooche si Fidschianesch an Englesch.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Fiji}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Fidschi| ]]
fhhbghemw06c91z9r1nu8954o2dk6pp
Eswatini
0
45987
2690042
2689860
2026-08-07T20:26:30Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690042
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Umbuso weSwatini {{small| (siSwati)}}<br>Kingdom of Eswatini {{small| (Englesch)}}<br>Kinnekräich Eswatini
| Fändel = Flag of Eswatini.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Eswatini
| Wopen = Coat of arms of Eswatini.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Eswatini
| National Devise = "Siyinqaba" {{Small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: ''Mir sinn d'Festung'')}}
| Kaart = Location Eswatini AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Siswati]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Lobamba]] (kinneklech a legislativ)<br>[[Mbabane]] (administrativ)
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Absolut Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 17.364
| Fläch Plaz = 157
| Waasserfläch = 0,9
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 155
| Bevëlkerungsdicht = 68,2
| Onofhängegkeet = [[6. September]] [[1968]] (vu Groussbritannien)
| Nationalfeierdag = [[6. September]] (Onofhängegkeetsdag)
| Nationalhymn = ''Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati''
| Wärung = [[Lilangeni]] (SZL), [[Rand]] (ZAR)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.sz]]
| Telefonsprefix = +268
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Kinnekräich Eswatini''', fréier '''Swasiland'''; op [[Siswati]] ''Umbuso weSwatini'' an op [[Englesch]] ''Kingdom of Eswatini'', ass e [[Staat]] a Südostafrika. E grenzt u [[Südafrika]] an un de [[Mosambik]]. Déi zwou gréisst Stied si [[Manzini]] a [[Mbabane]].
==Geographie==
Et ass eent vun de klengste Länner an Afrika. Säi Klima an d'Topographie variéiere staark, vu kale Spëtzen op de Bierger bis an d'dréchent Flaachland.
==Politik==
Eswatini ass e Land mat enger absolutter, traditionalistescher Monarchie. Et ass eent vun den zwee Kinnekräicher am modernen Afrika, déi et nach bis haut gëtt.
==Gesondheet==
D'Land huet eng miserabel Gesondheetssituatioun, mat signifikanten Zuele vun [[Aids]]- an [[Tuberkulos]]kranker. D'Liewensdauer läit an der Moyenne bei 59,4 Joer.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Eswatini}}
{{Naviblock
|Navigatioun Länner an Afrika
|Navigatioun Memberstaaten AU
|Commonwealth of Nations
}}
[[Kategorie:Eswatini| ]]
g7ldjipcgnfz5gpgb2itw4t1zo9x3fm
Togo
0
45989
2690198
2689923
2026-08-07T20:30:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690198
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République Togolaise<br> Togolesesch Republik
| Fändel = Flag of Togo (3-2).svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Togo
| Wopen = Emblem of Togo.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Togo
| National Devise =
| Kaart = Location Togo AU Africa.svg
| Kaart Breet = 300px
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Lomé]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 56.785
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 97
| Onofhängegkeet = 27. Abrëll [[1960]] vun Frankräich
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Salut à toi, pays de nos aïeux''
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]] (XUF)
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.tg]]
| Telefonsprefix = +228
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =}}
'''Togo''', op [[Franséisch]] ''République togolaise'', ass e Staat a [[Westafrika]]. D'Haaptstad vum Togo ass [[Lomé]].
Den Numm vun der Republik kënnt aus der [[Ewe (Sprooch)|Ewe-Sprooch]] a setzt sech zesummen aus ''to'' („Waasser“) a ''go'' („Ufer“).
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooche si Franséisch, [[Kabyé]] an [[Ewe (Sprooch)|Ewe]].
== Geographie ==
Den Togo ass e schmuelt laanggezunnt Land tëscht [[Ghana]] am Westen an dem [[Benin]] am Osten. Et ass net méi wéi 90 km breet mä zitt sech vun Norde bis Süden iwwer 700 km tëscht dem [[Burkina Faso]] an dem [[Golf vu Guinea]]. D'Land huet eng Fläch vun ongeféier 56.000 km².
Topographesch gëtt et eng grouss Diversitéit u [[Relief (Topographie)|Relieffer]]: et fënnt een d'Küst, Flaachland, Plateauen, Bierger an Däller. D'Vegetatioun deelt sech a Bëscher mat tropeschem a fiichtem Klima am Süden an a Savannen am Norden.<ref>FAO: [https://web.archive.org/web/20170804053215/http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries_regions/TGO/TGO-CP_fra.pdf ''L'irrigation en Afrique en chiffres – Enquête AQUASTAT 2005''] - Togo</ref>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Togo}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Togo]]
[[Kategorie:Westafrika]]
tqpi85r6mogxd4kv5388nxdhssygsqa
Niger
0
45990
2690131
2689900
2026-08-07T20:28:48Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690131
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Land Niger|de Floss|Niger (Floss)}}
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = République du Niger<br>Republik Niger
| Fändel = Flag_of_Niger.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Niger
| Wopen = Coat_of_arms_of_Niger.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Niger
| National Devise = "Fraternité, Travail, Progrès"<br>{{small|(Bridderlechkeet, Aarbecht, Fortschrëtt)}}
| Kaart= Location_Niger_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Niamey]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.267.000
| Fläch Plaz = 22
| Waasserfläch = 0,02
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 12,1
| Onofhängegkeet = [[3. August]] [[1960]] (vu [[Frankräich]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''La Nigérienne''
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]]
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.ne]]
| Telefonsprefix = +227
| Notizen =
| Extra Bild = Niger_-_Location_Map_(2011)_-_NER_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Niger''', offiziell Republik Niger (op [[Franséisch]] ''République du Niger''), ass e [[Staat]] a [[Westafrika]] deen nom [[Niger (Floss)|Floss Niger]] benannt ass.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Niger| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
37abyc7tnr1b7hxq6pdhmgttispkpg5
Bolivien
0
45991
2690008
2689355
2026-08-07T20:24:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690008
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Bolivien, Estado Plurinacional de Bolivia (Spuenesch), Bulibya Republika (Quechua), Wuliwya Suyu (Aymara)
| Fändel = Flag of Bolivia.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Bolivien
| Wopen = Coat of arms of Bolivia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Bolivien
| National Devise =
| Kaart = Bolivia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]], [[Quechua]], [[Aymara]], [[Guaraní]]
| Haaptstad = [[Sucre]]<br>(Regierungssëtz: [[La Paz]])
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.098.581
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 10,3
| Onofhängegkeet = 6. August 1825 (vu [[Spuenien]])
| Nationalfeierdag = [[6. August]]
| Nationalhymn = [[Bolivianos, el hado propicio]]
| Währung = [[Boliviano]] (BOB)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.bo]]
| Telefonsprefix = +591
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Bolivien''', op [[Spuenesch]] ''República de Bolivia'', ass e [[Staat]] a [[Südamerika]].
== Sproochen ==
Zanter dem Oktober 2008 sinn am Artikel 5 vun der [[Constitutioun]] 37 offiziell Sproochen ernimmt:<br>
Spuenesch, aymara, araona, baure, bésiro, canichana, cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, guaraní, guarasu'we, guarayu, itonama, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño- trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, quechua, sirionó, tacana, tapiete, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yaminawa, yuki, yuracaré an zamuco.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Bolivia|Bolivien}}
{{Navigatioun CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Bolivien| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
d2hpablhu349l88prse4b44350334vb
Burundi
0
46012
2690017
2521475
2026-08-07T20:25:52Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690017
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République du Burundi<br>Republika y'Uburundi
| Fändel = Flag of Burundi.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Burundi
| Wopen = Coat_of_arms_of_Burundi.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Burundi
| National Devise =
| Kaart = Location Burundi AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]] - [[Kirundi]]
| Haaptstad = [[Gitega]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 27.830
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Währung =
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.bi]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Burundi''', op [[Franséisch]] ''République du Burundi'', an op [[Kirundi]] ''Republika y'Uburundi'', ass e Staat an [[Afrika|Ostafrika]]. De Burundi ass ee vun de klengste Staaten an Afrika.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooche si Kirundi, eng [[Bantu-Sprooch]], a Franséisch. Geschwat gëtt nach [[Swahili]].
== Bevëlkerung ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Burundi| ]]
okctqrb3gfhnc6dbjc3yyx3t1cnxy0f
Benin
0
46014
2690005
2689549
2026-08-07T20:24:55Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690005
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République du Bénin
| Fändel = Flag of Benin.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Benin
| Wopen = Coat of arms of Benin.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Benin
| National Devise =
| Kaart = Location Benin AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Porto Novo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 112.680
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]] (XUF)
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.bj]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Benin''', op [[Franséisch]] ''République du Bénin'', ass e [[Staat]] a [[Westafrika]].
Bis 1975 huet d'Land Dahomey geheescht.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Benin| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
[[Kategorie:Republicken]]
0modr648v49alf9i9p5hwsbuo2jcp87
Kuwait
0
46022
2690099
2689883
2026-08-07T20:27:53Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690099
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = دولة الكويت<br>Daulat al-Kuwait
| Fändel = Flag of Kuwait.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Kuwait
| Wopen =Emblem of Kuwait.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Kuwait
| National Devise =
| Kaart= Kuwait in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Kuwait (Stad)|Kuwait City]]
| Haaptstad Awunner = 96.100 {{small|(Estim. 2005)}}
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 17.818
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = quasi null
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 137
| Bevëlkerungsdicht = 200,2
| Onofhängegkeet = [[19. Juni]] [[1961]]
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = Al-Nasheed Al-Watani
| Wärung = Kuwaiti Dinar KWD
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.kw]]
| Telefonsprefix = +965
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Kuwait''', ([[Arabesch]]: الكويت ''al-Kuwayt'') ass e Staat an [[Asien]].
E grenzt am Norden an am Westen un den [[Irak]], am Süden u [[Saudi-Arabien]], an am Osten un de [[Persesche Golf]].
De gréissten Deel vum Land, ass Wüstegebitt, vun der Wüst ad-Dibbida.
Ofgesi vum Héichtenzoch vun de Zaur-Bierger an der Bucht vu Kuwait, an e puer vereenzelte Koppen ass d'Land flaach.
Un der Südspëtz vun der Bucht läit d'Haaptstad mat hirem natierlechen Hafen. Am Süden dovu leien déi grouss Pëtrolsfelder.
Déi héchst Plaz ass am Weste vum Land op engem Sandsteeplateau, mat 290 Meter.
== Kuckt och ==
* [[Kuwaitiséierung]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* Kuwait am [https://web.archive.org/web/20160521031251/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ku.html CIA World Factbook] {{en}}
[[Fichier:Ku-map.gif|thumb|left|Kaart vu Kuwait]]
{{Navigatioun Länner an Asien}}{{Navigatioun Arabesch Liga}} {{Navigatioun OPEC}}
[[Kategorie:Kuwait| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
4um3c58n0y5py420w04uf53ef7iuctk
Libanon
0
46026
2690103
2689886
2026-08-07T20:27:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690103
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = الجمهورية اللبنانية<br>al-Dschumhūriyya al-lubnāniyya<br>Republik Libanon
| Fändel = Flag of Lebanon.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Libanon
| Wopen = Coat of Arms of Lebanon.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vum Libanon
| National Devise =
| Kaart = Lebanon in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Beirut]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 10.452
| Fläch Plaz = 166
| Waasserfläch = 1,8
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 112
| Bevëlkerungsdicht = 560
| Onofhängegkeet = [[22. November]] [[1943]] (erkläert)<br>[[24. Oktober]] [[1945]] (Enn vum Mandat)<br>[[31. Dezember]] [[1946]] (Réckzuch vun de frans. Truppen)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Kulluna lil-watan'' ("Alleguer, fir d'Heemechtsland")
| Wärung = [[Libaneesescht Pond]] (LBP)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.lb]]
| Telefonsprefix = +961
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Libanon''', offiziell d'''Republik Libanon'', ass e Staat am [[Noen Osten]]. E grenzt u [[Syrien]] am Norden an am Osten an un [[Israel]] am Süden. [[Zypern]] läit westlech am [[Mëttelmier]]. Dem Land seng strateegesch Lag op der Kräizung vum Mëttelmier an dem [[Arabesch Hallefinsel|arabeschen Hannerland]] huet zu senger räicher Geschicht bäigedroen an trotz reliéiser an ethnescher Differenz eng kulturell Identitéit ervirbruecht. Mat nëmmen 10.452 Quadratkilometer (ongeféier véier Mol sou grouss wéi [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]) ass et dat klengst international unerkannt Land um [[Asien|asiatesche Kontinent]].
Déi éischt Zeie vun enger [[Zivilisatioun]] am Libanon si méi wéi 7000 Joer al. De Libanon war d'Heemecht vun de [[Kanaan]]iter/[[Phenizien|Phenizier]] an hire Kinnekräicher, enger maritimer Kultur, déi sech iwwer 1000 Joer konnt halen (ca. 1550-539 [[virun eiser Zäitrechnung]]). 64 virun eiser Zäitrechnung ass d'Regioun ënner d'Kontroll vum [[Réimescht Räich|réimesche Räich]] gefall a spéider e vun de wichtegsten Zentre vun der [[Chrëschtentum|chrëschtlecher Relioun]] am Réimerräich ginn. An der [[Biergkette vum Libanon]] (Mont Liban) ass eng d'[[maronitesch Kierch]] gegrënnt ginn. Wéi d'arabesch Moslemen d'Regioun eruewert hunn, hunn d'Maroniten un hirer Relioun an Identitéit festgehalen. Donieft huet sech awer am Mont Liban och nach eng aner reliéis Grupp entwéckelt, d'[[Drusen]]. Wärend de [[Kräizzug|Kräizzich]] hunn d'Maroniten de Kontakt mat der [[Kathoulesch Kierch|kathoulescher Kierch]] retabléiert an hir Bindung zu [[Roum]] erkläert, wat en direkten Afloss op d'Regioun hat. Schlussendlech ass d'Regioun tëscht 1516 an 1918 vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] regéiert ginn.
Nom Zesummefall vun osmanesche Räich nom [[éischte Weltkrich]] sinn déi fënnef Provënzen, déi den haitege Libanon sinn, 1918 zum franséische Mandat ginn. D'Fransousen hunn d'Grenze vun deem historesche Gouvernorat vum Mont Liban, an deem haaptsächlech Chrëschten an Druse gewunnt hunn, erweidert fir méi Moslemen anzebegräifen. 1943 huet de Libanon seng Onofhängegkeet erkläert an de "Konfessionalismus" etabléiert, eng eenzegaarteg Form vu [[Konkordanzdemokratie]] an där d'Muecht am Land tëscht deene verschiddene reliéise Communautéiten opgedeelt gëtt. All auslännesch Truppen hu sech bis zum [[31. Dezember]] [[1946]] aus dem Libanon zeréckgezunn. Zënter 1973 ass de Libanon Member vun der [[Organisation internationale de la francophonie]].
Trotz senger gerénger Gréisst huet d'Land eng bekannt Kultur an e groussen Afloss an der arabescher Welt entwéckelt. Virum [[libaneesesche Biergerkrich]] (1975-1990) huet de Libanon eng relativ roueg Period mat Wuelstand kannt, déi vun Tourismus, Landwirtschaft, Handel an der Bankeplaz gedriwwe gi war. Wéinst senger finanzieller Muecht an Diversitéit wärend senge beschten Zäiten ass de Libanon an den 1960 dacks d'"Schwäiz vum Osten" genannt ginn, an d'Haaptstad [[Beirut]] huet souvill Touristen ugezunn, datt se de Spëtznumm "Paräis vum Nohen Oste" krut. Nom Krich si wäitleefeg Efforte gemaach ginn, fir d'Wirtschaft nees op d'Been ze setzen an déi national Infrastruktur erëm opzebauen. Trotz all deenen Problemer huet de Libanon den héchsten [[Human Development Index]] an dat héchst Pro-Kapp-Akommes an der arabescher Welt ausserhalb vun de Pëtrolstaaten am [[persesche Golf]].
== Biller ==
<gallery perrow="3" widths="200">
Fichier:Baalbek, Temple of Bacchus (6842814197).jpg|De Bacchs-Temple zu [[Baalbek]]
Fichier:Saint George Maronite Cathedral and Mohammad Al-Amin Mosque by Lebnen18.jpg|Eng Kierch an eng Moschee am Zentrum vu Beirut
Fichier:Green Line, Beirut 1982.jpg|Zerstéiert Gebaier (1982) zu Beirut wärend dem Biergerkrich
Fichier:SidonNewCity.jpg|Vue op déi drëttgréisst Stad Sidon
Fichier:Cèdre du Liban Barouk 2005.jpg|De Bam [[Zeder]] ass dat nationaalt Symbol vum Libanon
Fichier:Samal Text.jpg|Eng Plack mat phenizeschem Text
Fichier:Forest of The cedars of God.jpg|Schnéi op engem Zederbam
Fichier:Bekaa valley.jpg|D'[[Bekaa]]-Plaine
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Lebanon|Libanon}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
[[Kategorie:Libanon]]
9613vb5lou170hguolug1a2bnx9jaw0
Bhutan
0
46027
2690007
2689849
2026-08-07T20:24:58Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690007
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = [[Fichier:Brug rGyal-Khab.svg|100px]] <br> Druk Gyal Khap {{Small| (Dzongkha)}} <br> Kinnekräich Bhutan
| Fändel = Flag of Bhutan.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Bhutan
| Wopen = Emblem of Bhutan.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Bhutan
| National Devise =
| Kaart = Bhutan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Dzongkha]]
| Haaptstad = [[Thimphu]]
| Haaptstad Awunner = 114 551 {{small| (2017)}}
| Haaptstad Koordinaten = 27° 29′ N, 89° 38′ O
| Staatsform = [[Konstitutionell Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 38 394
| Fläch Plaz = 133
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 160
| Bevëlkerungsdicht = 20
| Onofhängegkeet = [[8. August]] [[1949]] vun [[Indien]]
| Nationalfeierdag = [[17. Dezember]]
| Nationalhymn = [[Druk Tsenden]]
| Wärung = [[Ngultrum|Ngultrum <small>(BTN)</small>]]
| Zäitzon = +6
| Internet TLD = [[.bt]]
| Telefonsprefix = +975
| Notizen =
| Extra Bild = Taktshang.jpg
| Extra Bild2 =
}}
'''Bhutan''', op [[Dzongkha]] ''Druk Gyal Khab'', ass e [[Staat]] a Südasien.
Op enger Fläch vu 47.000 Kilometer carré, dat sinn der eppes méi wéi d'[[Schwäiz]] der huet, liewen eng 670.000 Leit.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch ass Dzongkha.
== Politesches ==
D'Kinnekräich Bhutan ënner dem Kinnek [[Jigme Khesar Namgyal Wangchuck]] huet am Dezember 2007 fir d'éischt Kéier en "Iewescht Haus" gewielt. De [[24. Mäerz]] [[2008]] koum et zu den éischte Wale fir e [[Parlament]].
== Stied a Bhutan ==
* D'[[Haaptstad]] ass [[Thimphu]].
* [[Jakar]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://en.wikivoyage.org/wiki/Bhutan Wikivoyage: Bhutan] {{en}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Bhutan]]
73gvqkljirduea26mkwow5moix4uywb
Gabun
0
46028
2690053
2689712
2026-08-07T20:26:46Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690053
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République Gabonaise<br>Gabunesch Republik
| Fändel = Flag of Gabon.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Gabun
| Wopen = Coat of arms of Gabon.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Gabun
| National Devise = "Union, Travail, Justice" <br>{{small|(Eenegkeet, Aarbecht, Gerechtegkeet)}}
| Kaart = Location Gabon AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Libreville]]
| Haaptstad Awunner = 800.000
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|9|1|0|N|38|45|0|O}}
| Staatsform = [[Militärdiktatur]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 267.667
| Fläch Plaz = 76
| Waasserfläch = 3,76
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 150
| Bevëlkerungsdicht = 5,5
| Onofhängegkeet = [[17. August]] [[1960]]<br>(vu [[Frankräich]])
| Nationalfeierdag = [[17. August]]
| Nationalhymn = [[La Concorde]]
| Wärung = [[Zentralafrikaneschen CFA-Frang]] (XAF)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.ga]]
| Telefonsprefix = +241
| Notizen =
| Extra Bild = Carte gabon.png
| Extra Bild2 =
}}
De '''Gabun''', offiziell ''Gabunesch Republik'' ([[Franséisch|fr.]]: ''République gabonaise''), ass e Staat an [[Zentralafrika]]. Et ass eng [[Presidialrepublik]] mat der Haaptstad [[Libreville]]. D'Amtssprooch ass Franséisch.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Gabon|Gabun}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Navigatioun OPEC}}
[[Kategorie:Gabun| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
1tcscj6rytfnrebd3nd9lqnens6ilbu
Malawi
0
46035
2690110
2689889
2026-08-07T20:28:12Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690110
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Dziko la Malaŵi<br>Republic of Malawi<br>
| Fändel = Flag of Malawi.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Malawi
| Wopen = Coat of arms of Malawi.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vum Malawi
| National Devise = Unity and Freedom<br>(''Eenheet a Fräiheet'')
| Kaart = Location Malawi AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]] (offiziell)<br>[[Nyanja (Sprooch)|Chichewa]] (national)
| Haaptstad = [[Lilongwe]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 118 484<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen (2004)]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 20%
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 187,6
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]],<br>de [[6. Juli]] [[1964]]<br>Republik zanter dem [[6. Juli]] [[1966]]
| Nationalfeierdag = [[6. Juli]]
| Nationalhymn = [[Mlungu salitsani malawi]]
| Wärung = [[Malawi Kwacha]] (MWK)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD =.mw
| Telefonsprefix = +265
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Malawi''' ([[Nyanja (Sprooch)|chichewa]]: ''Dziko la Malaŵi'', [[Englesch|engl]]: ''Republic of Malawi'') ass e Staat a [[Afrika|Südostafrika]]. Malawi grenzt am Osten a Süden u [[Mosambik]], am Norden un [[Tansania]] an am Westen u [[Sambia]]. Bal e Véirels vum Staatsgebitt ass [[Waasser]]; de [[Malawiséi]], den drëttgréisste [[Séi]] an Afrika, läit fir de gréissten Deel bannent de Staatsgrenzen a mécht am Nordosten eng natierlech Grenz zu Tansania a Mosambik.
== Geographie ==
=== Klima ===
D'Klima ass gréisstendeels subtropesch. D'Reenzäit dauert vun November bis Abrëll, de Mee-Oktober ass dogéint eng dréchen Zäit mat wéineg Reen. Laanscht d'Küst vum Malawi Séi, am Dall vum Floss Shire an an der Géigend ëm Lilongwe ass d'Klima éischter waarm a fiicht.
== Bevëlkerung ==
=== Sproochen ===
Offiziell Sprooche sinn [[Nyanja (Sprooch)|Nyanja (Chichewa)]] an [[Englesch]]. Regional gëtt och nach [[Lomwe]], [[Yao]], [[Bengali]], [[Tumbuka]] a [[Sena]] geschwat.
=== Reliounen ===
Keng offiziell Staatsrelioun.
73 % [[Chrëschtentum|Chrëschten]] (dovu 55 % [[Protestanten]]), 20 % [[Sunitten|sunittesch]] [[Islam|Moslemen]], 5 % sinn Unhänger vun [[Naturrelioun]]en.
== Politik ==
Zanter [[1994]] ass Malawi eng [[Demokratie]].
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
Malawi ass an dräi Regiounen (''regions'') ënnerdeelt. D'Regioune sinn a 27 Distrikter gegliddert déi nach eng Kéier an 137 Haiptlengsgebidder an an 68 Ënnerhaiptlengsgebidder ënnerscheet ginn.
* [[Zentralregioun (Malawi)|Zentralregioun]] ([[Lilongwe]]),
: mat den Distrikter: [[Dedza]], [[Dowa]], [[Kasungu]], [[Lilongwe]], [[Mchinji]], [[Nkhotakota]], [[Ntcheu]], [[Ntchisi]], [[Salima]]
* [[Nordregion (Malawi)|Nordregion]] ([[Mzuzu]])
: mat den Distrikter: [[Chitipa]], [[Karonga]], [[Likoma]], [[Mzimba]], [[Nkhata Bay]], [[Rumphi]]
* [[Südregioun (Malawi)|Südregioun]] ([[Blantyre (Malawi)|Blantyre]])
: mat den Distrikter: [[Balaka]], [[Blantyre (Malawi)|Blantyre]], [[Chikwawa]], [[Chiradzulu]], [[Machinga]], [[Mangochi]], [[Mulanje (Malawi)|Mulanje]], [[Mwanza (Malawi)|Mwanza]], [[Nsanje]], [[Phalombe]], [[Thyolo]], [[Zomba]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Malawi}}
* [https://web.archive.org/web/20200416051012/https://www.malawi.gov.mw/ www.malawi.gov.mw] Offiziell Websäit vum Gouvernement vum Malawi
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Malawi| ]]
84c32qv63xtmmvwcofa5fkd7261c5ed
Venezuela
0
46039
2690216
2689528
2026-08-07T20:31:08Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690216
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAmerika}}
{{Infobox Land
| Numm =República Bolivariana de Venezuela<br>''Bolivaresch Republik Venezuela''
| Fändel =Flag of Venezuela.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Venezuela
| Wopen = Coat of arms of Venezuela.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Venezuela
| National Devise =
| Kaart= Venezuela in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Caracas]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 916.445
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 31
| Onofhängegkeet = [[5. Juli 1811]] (vu [[Spuenien]])<br>1821 unerkannt
| Nationalfeierdag = [[5. Juli]]
| Nationalhymn = [[Gloria al bravo pueblo]]
| Wärung = [[Bolívar digital]] (VED)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.ve]]
| Telefonsprefix = +58
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Venezuela''', op [[Spuenesch]] ''República Bolivariana de Venezuela'', ass e Staat am Norde vu [[Südamerika]]. D'Haaptstad ass [[Caracas]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch am Land ass Spuenesch.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun OPEC}}
{{CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Venezuela| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
en08mdaf9wcjxgytavzz8gm5lpayovr
Libyen
0
46084
2690105
2689887
2026-08-07T20:28:02Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690105
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = دولة ليبيا<br>Daulat Lībiyā<br>{{small|Staat Lybien}}
| Fändel = Flag_of_Libya.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Lybien
| Wopen = Seal of the Government of National Unity (Libya).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Lybien
| National Devise =
| Kaart = Location_Libya_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Tripolis]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.759.541
| Fläch Plaz = 17
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 108
| Bevëlkerungsdicht = 3,55
| Onofhängegkeet = [[10. Februar]] [[1947]] (vun [[Italien]])<br>[[24. Dezember]] [[1951]] (vun [[UN]]-Verwaltung)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''ليبيا ليبيا ليبيا'' ("Libyen, Libyen, Libyen")
| Wärung = [[Libeschen Dinar]] (LYD)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.ly]]
| Telefonsprefix = +218
| Notizen =
| Extra Bild = Location_Libya_AU_Africa.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Libyen''', offiziell '''Staat Libyen''' (op Arabesch: ''دولة ليبيا''), ass e Staat am Norde vun [[Afrika]].
Libyen grenzt am Norden un d'[[Mëttelmier]], am Osten un [[Egypten]] an de [[Sudan]], am Süden un den [[Niger]] an den [[Tschad]] an am Westen un d'[[Maghreb|Maghreb-Staaten]] [[Tunesien]] an [[Algerien]].
D'[[Wüst]] [[Sahara]] bedeckt 85 % vun der Fläch vum Land. Nëmmen 2 % vum Land kënne landwirtschaftlech benotzt ginn. Et ass eent vun de wéinege Länner op der Welt an deem et kee stännege Waasserlaf gëtt. Et gëtt just e puer [[Wadi]]en déi awer nëmme [[Waasser]] hu wann et ganz staark gereent huet.
Libyen huet säin Numm vum Berber-Stamm [[Libu]], vun deem dat griichescht Wuert Libyè ofgeleet ass.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Libya|Libyen}}
* [http://news.nationalgeographic.com/news/2010/05/100505-fossil-water-radioactive-science-environment/ Underground "Fossil Water" Running Out] Brian Handwerk, National Geographic, May 6, 2010. {{en}}
* [http://members.tripod.com/%7eamerican_almanac/libya.htm Libya turns on the Great Man-Made River] Marcia Merry, Printed in the Executive Intelligence Review, September 1991. {{en}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Navigatioun OPEC}}
[[Kategorie:Libyen| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
qmsq690y1sz6f24g3zmfxxspq2feiyk
Nigeria
0
46204
2690132
2689901
2026-08-07T20:28:50Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690132
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Federal Republic of Nigeria <br>Bundesrepublik Nigeria
| Fändel = Flag of Nigeria.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Nigeria
| Wopen = Coat of arms of Nigeria.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Nigeria
| National Devise = "Unity and Faith, Peace and Progress"<br><small>(Eenheet a Glawen, Fridden a Fortschrëtt)</small>
| Kaart= Location_Nigeria_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Abuja]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Bundesrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 923.768
| Fläch Plaz = 32
| Waasserfläch = 1,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 7
| Bevëlkerungsdicht = 188.9
| Onofhängegkeet = [[1. Oktober]] [[1960]] (vun Nigeria)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Naira]] (₦) (NGN)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.ng]]
| Telefonsprefix = +234
| Notizen =
| Extra Bild = Nigeria_-_Location_Map_(2013)_-_NGA_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Bundesrepublik Nigeria''' ass e Staat a [[Westafrika]]. E grenzt un de [[Benin]], den [[Niger]], den [[Tschad]], an de [[Kamerun]].
Am Süde stéisst Nigeria un den [[Atlantik]].
D'Haaptstad ass [[Abuja]], déi gréisst Stad ass [[Lagos (Nigeria)|Lagos]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Navigatioun OPEC}}
[[Kategorie:Nigeria| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
[[Kategorie:OPEC]]
dc2r70zx5mfts8jocy9jpl656qibz2j
Myanmar
0
46360
2690125
2689895
2026-08-07T20:28:39Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690125
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik vun der Unioun Myanmar<br>Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw<br>ပြည်ထောင် စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်
| Fändel = Flag of Myanmar.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Myanmar
| Wopen = Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Myanmar
| National Devise =
| Kaart = Myanmar in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Birmanesch]]
| Haaptstad = [[Naypyidaw]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 676.578
| Fläch Plaz = 40
| Waasserfläch = 3,06
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 25
| Bevëlkerungsdicht = 76
| Onofhängegkeet = [[4. Januar]] [[1948]] (vu [[Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Kaba Ma Kyei'' ("Bis zum Enn vun der Welt")
| Wärung = [[Kyat]]
| Zäitzon = +6:30
| Internet TLD = [[.mm]]
| Telefonsprefix = +95
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Myanmar''', och nach ''Burma'' oder ''Birma'' genannt an offiziell '''Republik vun der Unioun Myanmar''' (op [[Birmanesch]]: ''Pyidaunzu Thanmăda Myăma Nainngandaw'') ass e Staat a [[Asien|Südostasien]].
De Myanmar ass zënter 1997 Member vun der [[Associatioun vu Südostasiateschen Natiounen]] (ASEAN) a grenzt un [[Indien]] a [[Bangladesch]] am Westen, un [[Thailand]] a [[Laos]] am Osten, an un d'[[Volleksrepublik China]] am Norden an am Nordosten. De Süden huet eng 1.930 Kilometer laang Grenz um [[Golf vu Bengalen]] an d'[[Andaman-Mier]]. Bei der Vollekszielung 2014 huet sech erausgestallt, datt d'Bevëlkerung mat 51 Milliounen Awunner vill manner héich ass wéi erwaart<ref>Asian Development Bank: [https://web.archive.org/web/20111126023031/http://www.adb.org/Documents/Fact_Sheets/MYA.pdf ''Asian Development Bank and Myanmar: Fact Sheet''] (Abrëll 2011)</ref><ref>Thomas Spoorenberg: [https://web.archive.org/web/20190808043519/https://www.ined.fr/fichier/s_rubrique/24592/population.societies.2015.527.census.birma.en.en.pdf ''Myanmar’s first census in more than 30 years: A radical revision of the official population count''] (November 2015)</ref>. De Myanmar huet 676.578 Quadratkilometer an ass domat ongeféier sou grouss wéi [[Frankräich]] an d'[[Belsch]] zesummen. D'Haaptstad ass zënter 2005 [[Naypyidaw]] an déi gréisst Stad a fréier Haaptstad ass [[Yangon]] (fréier ''Rangoon'').<ref>De Myanmar am [https://web.archive.org/web/20070612210649/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html World Fact Book] vun der CIA</ref>
Zu de fréien [[Zivilisatioun]]en am Myanmar gehéieren d'[[Pyu]] Staat-Stied am ieweschte Burma an d'[[Mon]]-Kinnekräicher am ënneschte Burma. Am [[9. Joerhonnert]] ass d'[[Bamar]]-Vollek an den ieweschten Dal vum [[Irrawaddy]] komm, an nom Etablissement vum [[Bagan]]-Kinnekräich an den 1050er Joren hu sech d'[[Birmanesch|birmanesch Sprooch]] a Kultur an den [[Theravada]]-[[Buddhismus]] duerchgesat a si lues a lues dominant ginn. Wéinst der Invasioun vun de [[Mongolen]] ass d'Pagan-Kinnekräich zerfall an huet Plaz fir verschidden aner Staate gemaach. Wéi am [[16. Joerhonnert]], d'Land vun der
Dynastie vun den [[Taungu-Dynastie|Taungu]] nees vereenegt gouf, war et fir eng kuerz Zäit dat gréisst Räich an der Geschicht vum kontinentale Südostasien. Am fréien [[19. Joerhonnert]] huet d'[[Konbaung-Dynastie]] iwwer eng Fläch regéiert, zu där de moderne Myanmar gehéiert huet an huet och kuerzzäiteg [[Manipur]] an [[Assam]] kontrolléiert. No dräi brittesch-birmanesche Kricher hunn d'Britten de Myanmar am 19. Joerhonnert besat an doraus eng brittesch Kolonie gemaach. 1948 ass de Myanmar onofhängeg ginn; fir d'éischt als demokratesch Natioun a spéider, nom [[Staatsstreech]] 1962, als Militärdiktatur.
De Gros vun der Zäit zënter der Onofhängegkeet war de Myanmar an ethnesch Konflikter verwéckelt an déi vill verschidde birmanesch ethnesch Gruppe streiden an engem vun de längste Biergerkricher op Welt. Wärend där Zäit hunn d'[[Vereent Natiounen]] an aner Organisatiounen reegelméisseg a systematesch Verstéiss géint d'Mënscherechter am Land bericht.<ref>Amnesty International USA: [http://www.amnestyusa.org/our-work/countries/asia-and-the-pacific/myanmar ''Myanmar Human Rights''] (2013)</ref><ref>Human Rights Watch: [https://web.archive.org/web/20130630121229/http://www.hrw.org/world-report-2012/world-report-2012-burma ''World Report 2012: Burma'']</ref> 2011, no de Walen 2010, ass d'Militärjunta offiziell opgeléist ginn, an nominell ass eng zivill Regierung un d'Muecht komm. Wärend fréier Militärleaderen nach ëmmer enorm vill Muecht am Land hunn, huet d'birmanesch Arméi Schrëtt ënnerholl, fir d'Kontroll iwwer d'Regierung ze reduzéieren. Dat, zesumme mam Fräiloosse vun der [[Aung San Suu Kyi]] an anere politesche Prisonéier, huet dem Land seng Relatioune mam Ausland a säi Ruff, wat d'Mënscherechter ugeet, verbessert, an och zu enger Labberung vun den Handels- an anere Sanktioune gefouert.<ref>USA Today: [https://www.usatoday.com/story/theoval/2012/11/16/obama-lifts-sanctions-burma-visit/1710253/ ''Obama administration eases Burma sanctions before visit''] (16. November 2012)</ref><ref>The New York Times: [http://www.nytimes.com/2012/04/24/world/asia/eu-suspends-sanctions-on-myanmar.html ''European Union Suspends Most Myanmar Sanctions''] (23. Abrëll 2012)</ref> Trotzdeem gëtt d'Regierung weiderhi staark dofir kritiséiert, wéi si mat der [[Islam|moslemescher]] [[Rohingya]]-Minoritéit ëmgeet a fir hir schlecht Äntwert op reliéis Ausernanersetzungen.<ref>UN Dispatch: [https://www.undispatch.com/the-8-stages-of-genocide-against-burmas-rohingya/ ''The 8 Stages of Genocide Against Burma’s Rohingya''] (27. Mee 2013)</ref><ref>Reuters: [http://www.reuters.com/article/us-myanmar-violence-idUSBRE85A01C20120611 ''EU welcomes "measured" Myanmar response to rioting''] (11. Juni 2012)</ref><ref>BBC: [http://www.bbc.com/news/world-asia-18395788 ''Why is there communal violence in Myanmar?''] (3. Juli 2014)</ref> Bei den historesche Walen 2015 krut der Aung San Suu Kyi hir Partei d'Majoritéit an den [[Zweekummersystem|zwou Chamberen]].
Am Myanmar gëtt et vill [[Jade]] an [[Edelsteng]], [[Äerdueleg|Pëtrol]], Naturgas an anere Mineralressourcen. 2013 hat d'Land en nominale PIB vu 56,7 Milliarden US-Dollar (oder 221,5 Milliarden US-Dollar [[Kafkraaftparitéit|PPP]]). D'Akommesdifferenz am Myanmar ass eng vun den héchsten op der Welt, well grouss Deeler vun der Wirtschaft vu Supportere vun der fréierer Militärregierung kontrolléiert ginn.<ref>BurmaNet News: [http://www.burmanet.org/news/2013/10/22/democratic-voice-of-burma-income-inequality-in-burma/ ''Democratic Voice of Burma: Income inequality in Burma''] (22. Oktober 2013)</ref><ref>Asia One: [http://www.asiaone.com/asia/income-and-property-disparities-growing-myanmar-economists-say ''Income and property disparities growing in Myanmar, economists say''] (7. November 2013)</ref> Dem [[Human Development Index]] (HDI) 2016 no hat de Myanmar e mëttleren Niveau vu mënschlecher Entwécklung, mat dem 145. Rang vun 188 Länner.<ref>UNDP: [http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf ''Human Development Report 2016'']</ref>
== Biller ==
<gallery perrow="3" widths="200">
Fichier:Bagan, Burma.jpg|Déi historesch Stad [[Bagan]]
Fichier:MysticalMraukU.jpg|Historesch Tempelen zu [[Mrauk U]]
Fichier:Downtown Yangon (2006).jpg|Déi gréisst Stad [[Yangon]]
Fichier:Rijstvelden Myanmar 2006.jpg|Aarbechter an engem Räisfeld
Fichier:Market, Yangon, Myanmar.jpg|E Stroossemaart zu Yangon
Fichier:Displaced Rohingya people in Rakhine State (8280610831).jpg|Deplacéiert Membere vun der Rohingya-Minoritéit
Fichier:Laphet thoke.JPG|Lahpet, e beléifte Plat
Fichier:Kayan women Burma 1.jpg|Frae vun der [[Kayan]]-Volleksgrupp
Fichier:Myanmar-Thailand bridge in Mae Sai.jpg|D'Grenz mat Thailand
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Myanmar| ]]
okp4hu9u7icxmg3mvdtoyl4rxzrkd9h
Sambia
0
46381
2690162
2689632
2026-08-07T20:29:35Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690162
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Zambia<br>{{small|Republik Sambia}}
| Fändel = Flag_of_Zambia.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Sambia
| Wopen = Coat_of_Arms_of_Zambia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Sambia
| National Devise =''One Zambia, One Nation'' <br>{{small|(Ee Sambia, eng Natioun)}}
| Kaart = Location Zambia AU Africa.svg
| Kaart Breet = 300px
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Lusaka]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 752.618
| Fläch Plaz = 39
| Waasserfläch = 1
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 70
| Bevëlkerungsdicht = 17,2
| Onofhängegkeet = [[24. Oktober]] [[1964]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag = 24. Oktober
| Nationalhymn = ''Lumbanyeni Zambia'' ("Stitt op a sangt fir Sambia")
| Wärung = [[Sambesch Kwacha]] (ZMW)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.zm]]
| Telefonsprefix = +260
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Sambia''', offiziell '''Republik Sambia''' (op [[Englesch]] ''Republic of Zambia''), ass e Staat am Süde vun [[Afrika]]. E grenzt grenzt un d'[[Demokratesch Republik Kongo]] am Norden, [[Tansania]] am Nordwesten, [[Malawi]] am Osten, [[Mosambik]], [[Simbabwe]], [[Botswana]] an [[Namibien]] am Süden an un [[Angola]] am Westen.
Bis zur Onofhängegkeet vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] 1964 gouf den Territoire [[Nordrhodesien]] genannt. Den aktuellen Numm kënnt vum Floss [[Sambesi]], deen duerch d'Land fléisst.
== Illustratiounen ==
<gallery perrow="3" widths="200">
Fichier:ZambianVillage5.JPG|En Duerf um Land
Fichier:2 locals in a canoe in the Zambezi river.jpg|Zwou Persounen op engem Kanu um Floss Sambesi
Fichier:Rainbow Valley 436.jpg|Zwéi Reebéi bei de [[Victoria-Waasserfäll]]
Fichier:Zambia - Street in Lusaka.jpg|Verkéier zu Lusaka
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Zambia|{{PAGENAME}}}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20130719092143/http://www.statehouse.gov.zm/en/ Offiziell Websäit vun der Republik]
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
[[Kategorie:Sambia| ]]
c5n0fktmmb9nc21fa9jvzgmho8r9j7v
Samoa
0
46382
2690163
2689799
2026-08-07T20:29:37Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690163
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Staat an Ozeanien|aner Bedeitungen|Samoa (Homonymie)}}
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Mālō Saʻoloto Tūtoʻatasi o Sāmoa<br>Independent State of Samoa
| Fändel = Flag of Samoa.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Somoa
| Wopen = Public Seal of Samoa.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Samoa
| National Devise =
| Kaart = Samoa in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Samoanesch]] an [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Apia]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q683|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q683|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten=
| Staatsform = [[Parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 2.842
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 72
| Onofhängegkeet = [[1. Januar]] [[1962]] vun [[Neiséiland]]
| Nationalfeierdag = [[1. Juni]]
| Nationalhymn = [[Sāmoa Tūlaʻi]]
| Wärung = [[Tālā]] (WST)
| Zäitzon = +13
| Internet TLD = [[.ws]]
| Telefonsprefix = +685
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Samoa''', op [[Samoanesch]] ''Malo Tuto'atasi o Samoa-i-Sisifo'', ass e Staat an [[Ozeanien]].
D'Haaptstad vun Samoa ass [[Apia]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Samoa| ]]
aydgy8ytbixorbi02l300xi89pfnx59
Senegal
0
46383
2690169
2689913
2026-08-07T20:29:49Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690169
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Land Senegal|de Floss|Senegal (Floss)}}
{{Infobox Land
| Numm = République du Senegal<br>Republik Senegal
| Fändel = Flag of Senegal.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Senegal
| Wopen = Coat of arms of Senegal.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Senegal
| National Devise = "Un peuple, un but, une foi"<br>{{small|(Ee Vollek, een Zil, ee Glawen)}}
| Kaart = Location Senegal AU Africa.svg
| Kaart Breet = 300px
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Dakar]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 196.722
| Fläch Plaz = 67
| Waasserfläch = 2,1
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 66
| Bevëlkerungsdicht = 93,3
| Onofhängegkeet = [[20. Juni]] [[1960]] (vu [[Frankräich]])<br>[[20. August]] [[1960]] (Enn vun der [[Mali-Federation]] mat [[Mali]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Pincez tous vos koras, frappez les balafons''
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]] (XOF)
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.sn]]
| Telefonsprefix = +221
| Notizen =
| Extra Bild = Senegal_-_Location_Map_(2011)_-_SEN_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Senegal''', offiziell '''Republik Senegal''' (op [[Franséisch]] ''République du Sénégal''), ass e Staat a [[Westafrika]]. Haaptstad vum Senegal ass [[Dakar]]. Den Numm huet d'Republik vum [[Senegal (Floss)|Floss Senegal]], dee queesch duerch de Senegal fléisst.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Senegal| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
7helcpca8s1e87cswzyeezyddki35oy
Ecuador
0
46448
2690034
2689699
2026-08-07T20:26:18Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690034
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República del Ecuador<br>''Republik Ecuador''
| Fändel = Flag of Ecuador.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Ecuador
| Wopen = Coat of arms of Ecuador.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Ecuador
| National Devise =
| Kaart = Ecuador in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Quito]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 256.370
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 72
| Onofhängegkeet = 24. Mee 1822 (vu [[Spuenien]])
| Nationalfeierdag = [[10. August]]
| Nationalhymn = [[Salve, Oh Patria]]
| Wärung = [[Ecuadorianeschen Sucre|Sucre]] (ECS)<br>[[US-Dollar]] (USD)
| Zäitzon = -5
| Internet TLD = [[.ec]]
| Telefonsprefix = +593
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Ecuador, Anden, Antisana a Cotopaxi.JPG|thumb|400px|D'Anden am Ecuador, mat zwéi schnéibedeckte [[Vulkan]]er: lénks den [[Antisana]], riets de [[Cotopaxi]], 2004.]]
D''''Republik Ecuador''', op [[Spuenesch]] ''República del Ecuador'', ass e Staat am Nordweste vu [[Südamerika]] tëscht dem [[Peru]] a [[Kolumbien]]. Am Weste stéisst den Ecuador un de [[Pazifik]].
D'Haaptstad [[Quito]] läit an den [[Anden]] op enger Héicht vun 2.800 Meter, ongeféier 30 km südlech vum [[Equator]].
Wéi den Numm et seet läit Ecuador um Equator, de gréissten Deel vum Land läit awer südlech dovun.
D'[[Galápagos-Inselen]] déi zu Ecuador gehéieren, leien eng ronn 1.000 Kilometer virun der Küst.
== Geographie ==
Geographesch deelt d'Land sech a véier Haaptregiounen op:
* Déi westlech Küstegéigend, déi aus Schwemmland an aus niddrege Bierger laanscht d'Küst besteet. Duerch d'Küstegéigend leeft de [[Río Guayas]]
* D'[[Anden|Anderegioun]], déi aus zwou Gebirgsketten (Andekordilleren) besteet mat engem Héichdall dertëscht, wou de [[Vulkan]]ismus staark ass.
* Dat ëstlecht [[Amazonas|Amazonas-Déifland]], Oriente genannt, op den Osthäng vun den Anden, an dem schwaach besiidelten ieweschten [[Amazonasbecken]]
* D'[[Galápagos-Inselen]].
==Administrativ Andeelung==
{{Méi Info 1|Provënzen am Ecuador}}
== De [[Äerdueleg|Pëtrol]] ==
Den Ecuador ass zanter dem November 2007 <!--nees--> an der [[OPEC]]<ref>[http://news.xinhuanet.com/english/2007-10/24/content_6931568.htm D'Opec akzeptéiert Ecuador als Memberstaat]</ref>.
== Medien ==
Am Land gëtt et 11 méi grouss Dageszeitungen; déi gréisst dovun ass d'''Extra''.
== Sproochen ==
D'offiziell Sprooch am Land ass Spuenesch.
== Literatur ==
* Feser, V., 2007. Ecuador, inkl. Galápagos. Michael Müller Verlag, 4. aktualisierte und erweiterte Auflage, 672 S. (Dee warscheinlech beschte Guide fir Ecuador; den Auteur lieft zanter ville Joren zu Quito).
== Fotoalbum Galápagosinselen ==
<gallery>
Fichier:Bartolomé Island Pinnacle Rock.jpg|D'Insel Bartolomé, mat, lénks, dem ''Pinnacle Rock'', [[Galápagosinselen]]
Fichier:Puerto Ayora isla Santa Cruz Islas Galápagos Ecuador foto por Alvaro Sevilla Design.jpg|Puerto Ayora, [[Galápagosinselen]]
Fichier:Darwin's finch G fuliginosa Sta Cruz 01.jpg|''Geospiza fuliginosa'', Weibchen. Eng vun de 14 Arte vun [[Darwinfinken]] - [[Galápagosinselen]]
Fichier:Side angle shot of a gigantic galapagos turtle on the island of santa cruz.JPG|[[Galápagosinselen]], Santa Cruz.
Fichier:A gigantic galapagos tortuga on the island of santa cruz.JPG|Galápagosinselen, Santa Cruz.
Fichier:Gigantic galapagos turtle on the island of santa cruz.JPG|Galápagosinselen, Santa Cruz.
Fichier:Gigantic Turtle on the Island of Santa Cruz in the Galapagos.JPG|Galápagosinselen, Santa Cruz.
Fichier:Whitetip reef shark in the Galapagos Island of Santa Cruz.jpeg|Tortuga Bay Santa Cruz
Fichier:Tortuga Bay Galapagos Island of Santa Cruz.JPG|Tortuga Bay Santa Cruz
.
Fichier:Walking to the Tortuga Bay in the Galapagos Island of Santa Cruz photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|Santa Cruz, [[Galápagosinselen]]
Fichier:Iguana on the beach at the Charles Darwin Research Station photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|Santa Cruz, [[Galápagosinselen]]
Fichier:North Seymour Island in the Galapagos about to land on shore photo by Alvaro Sevilla Design.JPG|North Seymour, [[Galápagosinselen]]
Fichier:North Seymour Island Galapagos Seal photo with baby by Alvaro Sevilla Design.JPG|North Seymour, [[Galápagosinselen]]
Fichier:North Seymour Island in the Galapagos.JPG|North Seymour
Fichier:The beach at North Seymour Island in the Galapagos.jpeg|North Seymour
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{CSN-Staaten}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Ecuador| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
0rcvcc63g2qel7j9r49xz2k59emhvfe
Côte d'Ivoire
0
46517
2690023
2689853
2026-08-07T20:26:01Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690023
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République de Côte d'Ivoire
| Fändel = Flag of Cote d'Ivoire.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun der Côte d'Ivoire
| Wopen = Coat of Arms of Côte d'Ivoire.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun der Côte d'Ivoire
| National Devise = "Union – Discipline – Travail"
| Kaart = Location Côte d'Ivoire AU Africa.svg
| Kaart Breet = 300px
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Yamoussoukro]]
| Haaptstad Awunner = 259.373{{small|(2010)}}
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 322.461
| Fläch Plaz = 318.003
| Waasserfläch = 4.460
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 63.9
| Onofhängegkeet = 1960
| Nationalfeierdag = [[7. August]]
| Nationalhymn = ''L'Abidjanaise''
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]] (XUF)
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.ci]]
| Telefonsprefix = +225
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Côte d'Ivoire''' (offiziell: ''République de Côte d'Ivoire'', och op Lëtzebuergesch dacks als '''Elfenbeinküst''' bezeechent), ass e Staat a [[Westafrika]]. D'Awunner nennt een Ivorianer.
Den Nationalfeierdag ass de 7. August, den Dag op deem d'Côte d'Ivoire 1960 seng Onofhängegkeet vu [[Frankräich]] krut. Obwuel [[Abidjan]] déi gréisst Stad an och de wirtschaftlechen a kulturellen Zentrum vum Land ass, ass [[Yamoussoukro]] déi offiziell Haaptstad.
==Numm==
Den Numm ''Elfebeinküst'' ass d'Iwwersetzung vum [[portugisesch]]en Numm ''Costa do Marfim'', deen d'Géigend vun Händler/Entdecker tëscht dem 15. a 16. Joerhonnert krut. Am Oktober 1985 huet déi ivorianesch Regierung d'Requête gemaach, datt all Staaten an Institutiounen nëmmen nach de franséischen Numm benotzen, an datt den Numm net méi iwwersat gëtt wéi dat och schonn bei anere Länner de Fall ass ([[Costa Rica]], [[Sierra Leone]], etc).
==Geographie==
[[Fichier:Carte topographique de Côte d'Ivoire.png|thumb|300px|Topographesch Kaart vun der Côte d'Ivoire]]
D'Côte d'Ivoire läit a Westafrika um [[Atlantik]] an huet eng Küstelinn vu 515 km. Um Kontinent grenzt d'Lann un de [[Mali]] (Grenzlinn vu 532 km), [[Burkina Faso]] (584 km), [[Guinea]] (610 km), [[Ghana]] (668 km) a [[Liberia]] (716 km). Laanscht d'Küst ass en tropescht Klima, am héijen Norde gëtt et semiarid. Et gëtt dräi Haaptjoreszäiten: mëttelwaarm an dréchen (November bis Mäerz), ganz waarm an dréchen (Mäerz bis Mee), a ganz waarm a fiicht (Juni bis Oktober).
Den Terrain ass éischter platt, vum [[Mier]] am Süden aus geet et graduell bis bal op 500 m am Norden erop, just am Nordweste gëtt et e puer Bierger. D'Land huet vill natierlech Ressourcen, dorënner [[Äerdueleg|Pëtrol]], Naturgas, [[Diamant]]en, [[Eisenäerz]], [[Mangan]], [[Kobalt]], [[Bauxit]], [[Koffer]], [[Gold]], [[Néckel]] an [[Tantal]].
==Demographie==
Wéi och an aneren afrikanesche Länner gëtt et an der Côte d'Ivoire e rapide Bevëlkerungswuesstum. Sou ass d'Zuel vun den Awunner vu 6,7 Milliounen 1975 bis op iwwer 20 Milliounen haut geklommen. Eng Ursaach heifir ass eng staark Immigratioun haaptsächlech aus den Nopeschlänner. 1998 waren dem Recensement général no 26 % vun de Leit keng Ivorianer, déi gréisstendeels virun de politesche Krise vun der fir afrikanesch Verhältnesser grousser sozialer a politescher Stabilitéit an der gudder Wirtschaftsentwécklung ugezu goufen.
De gréissten Deel vun der Bevëlkerung lieft an der Küsteregioun. Am Banneland, dat haaptsächlech aus Bëscher besteet, wunnen net vill Leit.
{| class="wikitable" border="1"
|+Entwécklung vun der ivorianescher Bevëlkerung tëscht 1993 an 2010 (a Milliounen)<ref>[https://web.archive.org/web/20131118140726/http://cotedivoire.africadata.org/ cotedivoire.africadata.org]: ''Autre\Population totale (en milliers) (1993 - 2010)'' ënner dem Sichbegrëff ''Population'' (gekuckt den 11. November 2013)</ref>
|-
! 1993
! 1994
! 1995
! 1996
! 1997
! 1998
! 1999
! 2000
! 2001
! 2002
! 2003
! 2004
! 2005
! 2006
! 2007
! 2008
! 2009
! 2010
|-
|13,1
|13,7
|14,2
|14,4
|14,9
|15,4
|15,9
|16,4
|16,9
|17,5
|18,0
|18,6
|19,1
|19,7
|20,2
|20,9
|21,5
|22,1
|-
|}
==Geschicht==
===Prekolonial Geschicht===
Iwwer déi fréi Bevëlkerung vun der haiteger Côte d'Ivoire ass nach net sou vill bekannt. Den Norde vum Land war an de Joerhonnerte virun der Koloniséierung vum Afloss vu verschiddene grousse Räicher am [[Sahel]]gebitt geprägt. Zanter dem 11. Joerhonnert ass den Norden islamiséiert (iwwer Handelskontaker a Kricher).
===Kolonialzäit===
Géint Enn des 15. Joerhonnert hunn d'Portugisen ugefaangen, Handel mat de Küstevëlker ze bedreiwen an deen och iwwer honnert Joer laang beherrscht. Géint Mëtt vum 19. Joerhonnert hunn d'Fransousen dunn éischt Protektorater am Gebitt installéiert an 1893 ass d'Côte d'Ivoire als franséisch Kolonie erkläert ginn. 1958 krut d'Land de Statut vun enger autonomer Republik an der franséischer Communautéit tëscht Frankräich a sengen afrikanesche Kolonien, an déi komplett Onofhängkeet krut et de 7. August 1960.
===No der Kolonialzäit===
[[Fichier:Houphouet-Boigny.jpg|thumb|250px|Den éischte President Houphouët-Boigny]]
====Entwécklung vum Land ënner dem Houphouët-Boigny====
Direkt no der Onofhängegkeet vu Frankräich huet de Staatsgrënner a laangjährege President [[Félix Houphouët-Boigny]] d'Basis fir dem Land säi liberale Wirtschaftsmodell a seng Intergratioun un de Weltmaart geluecht. Wärend sengem autoritäre Regime, deen an den 1970er an och nach an den 1980er als Musterbeispill fir e politesch stabillen an ekonomesch erfollegräichen afrikanesche Staat gegollt huet, huet den [[Kommunismus|antikommunisteschen]] Houphouët-Boigny enk Bezéihungen zum Westen, haaptsächlech Frankräich, ënnerhalen an dem Land seng [[Kaffi]]- a [[Kakao]]sindustrie staark entwéckelt.
Wärend den 1980er ass et wéinst faalende Kaffi- a Kakaospräisser um Weltmaart zu enger Finanzkris an der Côte d'Ivoire komm, déi zu enger Erhéijung vun der Staatsverscholdung an der Aarmut am Land gefouert huet. Géint Ufank der 1990er Joren ass dem Houphouët-Boigny säi Regierungsstil ëmmer méi a Fro gestallt ginn, wouduerch [[Streik]]en a Meutereien ausgeléist goufen.
====Vun der éischter politescher Kris bis zum Biergerkrich====
Nom President sengem Doud am Dezember 1993 huet säi Successeur [[Henri Konan Bédié]] 1995 géint eng fragmentéiert Oppositioun d'Presidentschaftswale gewonnen a probéiert, dem Houphouët-Boigny säin autoritäre Stil op eng méi moderéiert Aart a Weis weiderzeféieren. Him hunn awer de Prestige an d'Kënne vu sengem Virgänger gefeelt hunn, a mat sengem nationalistesche Konzept vun der ''Ivoirité'' huet hie fir d'éischt déi mosleemesch Populatiounen aus dem Norde vum Land géint sech opbruecht, an duerno och nach wéinst der grousser Korruptioun d'Ënnerstétzung vun der Wirtschaftselite verluer. Dat Ganzt huet 1999 zu engem [[Putsch]] gefouert bei deem de Bédié duerch de Generol [[Robert Guéï]] ersat gouf.
Am Oktober 2000 si Presidentschaftswalen organiséiert ginn, bei där den ierwegt Geriichtshaff vill Kandidaturen eliminéiert huet. De Robert Guéï huet sech selwer zum Gewënner erkläert, huet no der Repressioun vu Manifestatiounen, déi ongeféier 300 Leit d'Liewe kascht hunn, awer musse goen an de laangjähregen Oppositiounspolitiker [[Laurent Gbagbo]] ass schliisslech President ginn.
E gescheiterte Putschversuch am September 2002 huet dunn zu engem Biergerkrich an der Besetzung vun Deeler vum Land duerch Rebellenarméie gefouert. Och de Marcoussisaccord am Januar 2003 an d'Etabléiere vun enger "Regierung vun der nationaler Reconciliatioun" huet keng politesch Stabilitéit bruecht. Am November 2004 ass d'Friddensofkommes kollabéiert, nodeem d'Rebelle refuséiert hunn hir Waffen ofzeginn. De Gbagbo huet Loftugrëffer géint si uguerdert, bei deenen awer néng franséisch Zaldoten ëmkomm sinn, déi am Kader vun enger UNO-Friddensmissioun an der Côte d'Ivoire stationéiert waren. Doropshin huet d'franséischt Militär bal déi komplett ivorianesch Loftwaff zerstéiert, wat zu anti-franséische Protester gefouert huet.
Duerno goufe weider Efforte gemaach fir erëm Fridden am Land anzeféieren, déi 2007 zu [[Ouagadougou]] mat der Signatur vun engem Friddensaccorde ofgeschloss goufen.
====Presidentschaftswalen 2010 an nei politesch Kris====
[[Fichier:Alassane Ouattara UNESCO 09-2011.jpg|thumb|200px|Den aktuelle President Ouattara (zanter 2011)]]
D'Presidentschaftswalen am Oktober 2010 hunn d'Land an eng weider Kris gefouert. Am zweeten Tour gouf den [[Alassane Ouattara]] vun der onofhängeger Walkommissioun virum Laurent Gbagbo mat 54,1 % vun de Stëmmen zu Gewënner erkläert. De Verfaassungsrot huet déi Resultater awer ongëlteg jugéiert an d'Victoire vum ale President mat 51,45 % vun de Stëmmen ugekënnegt. Obwuel d'[[Europäesch Unioun]] an d'Vereenten Natiounen dem Ouattara seng Victoire unerkannt haten, goufen allenzwee Kanditaten am Dezember zum President vereedegt; den Ouattara virun der internationaler Press an de Gbagbo virum Verfaassungsgeriichtshaff.
Déi Situatioun huet zu weiderer Gewalt, bei där méi wéi 1 400 Leit gestuerwe sinn, an der Interventioun vu franséischen Truppen an UNO-Zaldote gefouert. De Laurent Gbagbo gouf den 11. Abrëll 2011 vun enger dem Alassane Ouattara nostoender ivorianescher Arméi verhaft. De selwechten Dag ass den Ouattara vum Verfassungsrot zum Staatschef proklaméiert ginn.
====Deseskalatioun no 2011====
De Laurent Gbagbo sëtzt momentan {{small|(2013)}} am Prisong vum [[Internationale Geriichtshaff]] zu [[Den Haag]]. Obwuel d'Kämpf nach e puer Méint nodeem den Ouattara un d'Muecht komm ass weider gaange sinn a geflüchte Supportere vum Gbagbo an den Nopeschlänner nach ëmmer eng Menace fir de Firdden duerstellen, ass et elo méi roueg an der Côte d'Ivoire. De President konzentréiert sech drop, dem Land seng Infrastruktur an Arméi erëm opzebauen an huet Reformen ugestouss fir d'Wirtschaft erëm op d'Been ze stellen.
==Wirtschaft==
D'Wirtschaft vun der Côte d'Ivoire ass nach vill vun der Landwirtschaft, déi iwwer 60 % vun der Bevëlkerung employéiert, an den domat verbonnenen Aktivitéite markéiert. D'Land ass de weltwäit gréisste Produzent an Exportateur vu Kakaosbounen an e wichtege Kaffi- a [[Palmueleg]]produzent an -exportateur. Doduerch ass et staark vun den internationale Präisser fir déi Produkter an, wann och manner, vun de klimatesche Konditiounen ofhängeg. A Prozentsätz vum PIB ausgedréckt representéiert d'Landwirtschaft 26,6 %, d'Industrie 21,8 % an de Secteur Tertiaire 51,5 % vun der Ekonomie. {{small|(Schätzung 2012)}}
Haaptimportpartner waren 2012 [[Nigeria]] (18,9 %), Frankräich (14,8 %), [[China]] (9,9 %) an [[Indien]] (5,2 %), Haaptexportpartner waren d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] (10,1 %), [[Holland]] (9 %), [[Däitschland]] (8,7 %), Nigeria (7,4 %), Frankräich (5,8 %) a [[Kanada]] (4,4 %). D'Exporten (haaptsächlech Kakao, Kaffi, [[Holz (Material)|Holz]], [[Äerdueleg|Pëtrol]], [[Kotteng]], [[Banann]]en, [[Ananas]], Palmueleg a [[Fësch]]) louche Schätzungen no am selwechte Joer bei 12,25 Milliarden [[US-Dollar]] an d'Importen (haaptsächech Dreifstoff, industriell Ausrüstungsgidder a [[Liewensmëttel]]) bei 8,589 Milliarden USD.
D'politesch Onrouen an den 2000er haten déi auslännesch Investitiounen zeréckgoen an de Wirtschaftswuestum schrumpfe gelooss. Zanter 2011 gëtt et eng Erhuelung an 2012 ass den ivorianesche PIB ëm 9,8 % gewuess.<ref>Internationale Wärungsfong: [http://www.imf.org/external/np/sec/pr/2013/pr1397.htm ''IMF Concludes Third ECF Review Mission to Côte d'Ivoire''] (27. Mäerz 2013; gekuckt den 10. November 2013)</ref> D'Inflatioun ass vun 9 % (2011) op 3,6 % am Februar 2013 gefall.<ref>Weltbank: [http://www.worldbank.org/en/country/cotedivoire/overview ''Côte d'Ivoire Overview''] (leschten Update: September 2013; gekuckt den 11. November 2013)</ref>
Am Juni 2012 hunn den [[Internationale Wärungsfong]] an d'[[Weltbank]] ugekënnegt, der Côte d'Ivoire 4,4 Milliarden USD u Scholden z'erloossen<ref>Internationale Wärungsfong: [http://www.imf.org/external/pubs/ft/survey/so/2012/CAR062612A.htm ''IMF, World Bank Back $4 Billion Côte d'Ivoire Debt Relief''] (26. Juni 2012; gekuckt den 11. November 2013)</ref>
==Infrastruktur==
[[Fichier:Scene de gare de train Tafire.JPG|thumb|250px|Eng Gare zu Tafiré]]
Am Land gëtt et 27 Fluchhäfen, vun deene der siwe befestegt Pisten hunn {{small|(2013)}}. Et gëtt 660 km Zuchstrecken, an 6.502 km onbefestegt an 81.996 km befestegt Stroossen. Zousätzlech sinn 980 km Waasserweeër navigabel. Wichteg Häfe sinn Abidjan a San-Pedro.
De Sëtz vun der [[Afrikanesch Entwécklungsbank|Afrikanescher Entwécklungsbank]] ass zu Abidjan.
==Sproochen==
Déi offiziell Sprooch an der Côte d'Ivoire ass [[Franséisch]], dat vun ongeféier 70 % vun de Leit verstanen a geschwat gëtt. Eng Enquête vun der Internationaler Organisatioun vun der [[Francophonie]] no kënnen 99 % vun den Awunner vun der gréisster Stad Abidjan Franséisch liesen, schreiwen a schwätzen. Geleefeg Sproochen am Norde vum Land si [[Senufo-Sproochen|Senufo]] (276 000 Leit) an [[Dioula (Sprooch)|Dioula]] (1 500 000 Leit) an am Süde [[Baoulé (Sprooch)|Baoulé]] (3 000 000 Leit) a [[Bété (Sprooch)|Bété]] (2 500 000 Leit). Aner verbreete Sprooche sinn [[Yacouba (Sprooch)|Yacouba]] (1 183 000 Leit) an [[Agni (Sprooch)|Agni]] (860 000 Leit). Déi sechs Ethnien zu dëse Sprooche representéieren 58,03 % vun den Ivorianer. Dioula gëtt och dacks nach vun net-Mammesproochler als Handelssprooch benotzt.
==Quellen==
* D'Côte d'Ivoire am [https://web.archive.org/web/20070612204112/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iv.html CIA World Factbook]
* ''Kleines Afrika-Lexikon'', 2004, R. Hofmeier an A. Mehler (Hrsg), C.H. Beck oHG, [[München]]
* Offiziell Säit vun der ivorianescher Regierung iwwer d'Geschicht an d'Geographie vum Land: [http://www.gouv.ci/ci_histogeo_1.php gouv.ci]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Côte d'Ivoire}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Côte d'Ivoire| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
[[Kategorie:Republicken]]
4au5hmmzv88oe9gt2mymdbslvpnycc0
Nicaragua
0
46518
2690130
2689898
2026-08-07T20:28:47Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690130
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAmerika}}
{{Infobox Land
| Numm = Nicaragua
| Fändel = Flag of Nicaragua.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Nicaraguanesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Nicaragua.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Nicaraguanesche Wopen
| National Devise =
| Kaart = LocationNicaragua.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{#property:P37|from=Q811}}
| Haaptstad = [[Managua]]
| Haaptstad Awunner = {{#property:P1082|from=Q3274}}
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|12|9|16|N|86|26|25|W}}
| Staatsform = Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 120.340
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 109
| Bevëlkerungsdicht = 58,23
| Onofhängegkeet = 15. September 1821 {{small|(vu Spuenien)}}; unerkannt den 30. Abrëll 1838
| Nationalfeierdag = 15. September
| Nationalhymn = [[Salve a ti, Nicaragua]]
| Wärung = [[Córdoba Oro]]
| Zäitzon = –6
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Nicaragua (orthographic projection).svg|150px
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Nicaragua''', op [[Spuenesch]] ''República de Nicaragua'', ass e Staat a [[Mëttelamerika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Nicaragua]]
tn9fuuwh9ayyo4pgkuhguhpz4vrgcx7
Gambia
0
46523
2690054
2689713
2026-08-07T20:26:47Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690054
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of The Gambia<br>Republik Gambia
| Fändel = Flag_of_The_Gambia.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Gambia
| Wopen = Coat_of_arms_of_The_Gambia.svg
| Wope Breet = 150px
| Wopen Artikel = Wope vu Gambia
| National Devise =''Progress, Peace, Prosperity'' <br>Fortschrëtt, Fridden, Wuelstand
| Kaart = Location Gambia AU Africa.svg
| Kaart Breet = 300px
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Banjul]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 11.300<ref name=CIA>Gambia am [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ga.html CIA World Fact Book] (gekuckt den 21. Mee 2019)</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 151,68
| Onofhängegkeet = [[18. Februar]] [[1965]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Nationalfeierdag = 18. Februar (''Independence Day'')
| Nationalhymn = ''For The Gambia Our Homeland''
| Wärung = [[Dalasi]]
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.gm]]
| Telefonsprefix = +220
| Notizen =
| Extra Bild = Gambia-karte-politisch.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Gambia''' (offiziell d'''Republik Gambia''; op [[Englesch]] ''Republic of the Gambia'') ass e Staat a [[Westafrika]].
== Geographie ==
Gambia läit a Westafrika. Et huet eng 80 Kilometer laang Küst um nordatlanteschen Ozean a grenzt un nëmmen een anere Staat, de [[Senegal]], dee mat Ausnam vun der Küst ganz ronderëm läit a mat deem en eng Grenz vu 749 Kilometer deelt.<ref name=CIA/>
Topographesch gesinn ass de Gambia zimmlech platt. Et besteet aus dem Plateau mam [[Gambia (Floss)|Gambiafloss]], dee sech vun Oste bis Westen duerch dat ganzt Land zitt, an den héchste Punkt am Land läit nëmmen 53 Meter iwwer dem Mieresspigel. D'Duerchschnëttshéicht vum Land läit bei 34 Meter iwwer dem Mieresspigel.<ref name=CIA/>
Mat enger Fläch vun 11.300 Quadratkilometer, dovun enger Landfläch vun 10.120 Quadratkilometer, ass Gambia ongeféier véiermol sou grouss wéi [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Et ass flächeméisseg dee klengste Staat um afrikanesche Kontinent. Nëmmen d'afrikanesch Inselstaate sinn nach méi kleng.
D'Klima ass tropesch mat enger Reenzäit tëscht Juni an November a méi enger killer Dréchenzäit vun November bis Mee.
== Bevëlkerung ==
Mat enger Bevëlkerung, déi 2018 op 2,1 Milliounen Awunner geschat gouf, ass Gambia dat 148. meeschtbevëlkert Land op der Welt.<ref name=CIA/>
34% vun den Awunner si Mandinka a Jahanka, 22% si Fulani, Tukulur oder Lorobo, 13% si Wolof an 11% si Jola oder Karoninka.<ref name=CIA/>
D'offiziell Verwaltungssprooch ass Englesch, mä déi meeschtgeschwate Sprooche si Mandinka, Wolof, Fula an eng Rëtsch aner lokal Sproochen.<ref name=CIA/>
Wéi och am Nopeschland Senegal ass d'Majoritéit vun de Gambier Moslemen (méi wéi 90%).<ref>CBS News: [https://www.cbsnews.com/pictures/most-heavily-muslim-countries-on-earth/4/ ''The most heavily Muslim countries on Earth'']</ref>
== Illustratiounen ==
<gallery perrow="3" widths="200">
Fichier:Banjul-mercat.jpg|E Bazar zu Banjul
Fichier:1917212-African mosque-The Gambia.jpg|Eng Moschee zu Banjul
Fichier:Banjul-uitzicht.jpg|Vue op d'Haaptstad
Fichier:Gambia 100 dalasi.jpg|100 Dalasi
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.gambia.gm/index.html Offiziell Websäit vu Gambia]
* [http://www.accessgambia.com/information/ Allgemeng Informatiounen iwwer Gambia]
* [https://web.archive.org/web/20240330091222/https://unionafricainerp.mae.lu/ Websäit vun der lëtzebuergescher Représentation permanente vun der Union africaine zu Addis Abeba]
{{Naviblock
|Navigatioun Länner an Afrika
|Commonwealth of Nations
|Navigatioun Memberstaaten AU
}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Gambia| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
burybkutfs1119y3zq4gplwwpklk14n
Liberia
0
46526
2690104
2689756
2026-08-07T20:28:00Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690104
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Liberia<br>{{small|Republik Liberia}}
| Fändel = Flag_of_Liberia.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Liberia
| Wopen = Coat_of_arms_of_Liberia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Liberia
| National Devise = "The Love of Liberty Brought Us Here"{{small|(D'Léift vun der Fräiheet huet ons heihi bruecht)}}
| Kaart= Location_Liberia_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = Englesch ([[De jure / de facto|de facto]])
| Haaptstad = [[Monrovia]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 111.369
| Fläch Plaz = 103
| Waasserfläch = 13,51
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 128
| Bevëlkerungsdicht = 35,5
| Onofhängegkeet = [[26. Juli]] [[1847]] (vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]])
| Nationalfeierdag = 26. Juli (Onofhängegkeetsdag)
| Nationalhymn = ''All Hail, Liberia, Hail!''
| Wärung = [[Liberianeschen Dollar]]
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.lr]]
| Telefonsprefix = +231
| Notizen =
| Extra Bild = Liberia_-_Location_Map_(2013)_-_LBR_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Liberia''', offiziell ''Republik Liberia'' ([[Englesch|eng.]]: ''Republic of Liberia''), ass e Staat a [[Westafrika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Liberia]]
[[Kategorie:Westafrika]]
ehbfy46ifkgzo5nf4ma62znphcg24he
Ruanda
0
46677
2690158
2689909
2026-08-07T20:29:28Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690158
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Rwanda<br>République du Rwanda<br>Repubulika y'u Rwanda <br>{{small|Republik Ruanda}}
| Fändel = Flag of Rwanda.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Ruanda
| Wopen = Coat of arms of Rwanda.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Ruanda
| National Devise = "Ubumwe, Umurimo, Gukunda Igihugu"<br>{{small|(Eenheet, Aarbecht, Patriotismus)}}
| Kaart = Location Rwanda AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]<br>[[Franséisch]]<br>[[Kinyarwanda]]
| Haaptstad = [[Kigali]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 26.338
| Fläch Plaz = 149
| Waasserfläch = 5.3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 81
| Bevëlkerungsdicht = 419,8
| Onofhängegkeet = [[1. Juli]] [[1962]] (vun der [[Belsch]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Rwanda nziza''
| Wärung = [[Ruandesche Frang]] (RWF)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.rw]]
| Telefonsprefix = +250
| Notizen =
| Extra Bild = Rw-map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Ruanda''', offiziell '''Republik Ruanda''' (op [[Kinyarwanda]] ''Republika y'u Rwanda'', op [[Franséisch]] ''République du Rwanda'', op [[Englesch]] ''Republic of Rwanda''), ass e Staat an [[Ostafrika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Rwanda|Ruanda}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Ruanda| ]]
di2w5r5rrkl3870nuadazysv5o5yf3j
Nepal
0
46700
2690129
2689899
2026-08-07T20:28:46Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690129
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoNEP}}
{{Infobox Land
| Numm =नेपाल<br>Nepāl
| Fändel = Flag of Nepal.svg
| Fändel Bildbreet = 90px
| Fändel Artikel = Fändel vum Nepal
| Wopen = Emblem of Nepal.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vum Nepal
| National Devise = जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरीयसी<br><small>(D'Heemecht ass méi wäert wéi d'Kinnekräich vum Himmel)</small>
| Kaart= Nepal in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Nepali]]
| Haaptstad = [[Kathmandu]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Parlamentaresch federal Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 147.516
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[29. Mee]] (Ausruffe vun der Republik)
| Nationalhymn = [[Sayaun Thunga Phool Ka]]
| Wärung = [[Nepaleesesch Rupie]] (NPR)
| Zäitzon = 5:45
| Internet TLD = [[.np]]
| Telefonsprefix = +977
| Notizen = {{ Kaartpositioun+ | Nepal| width=300 | float=right | relief=yes | caption= | places=
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=27|lat_min=43 | lon_deg=85|lon_min=19 | label='''[[Kathmandu]]'''}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=28|lat_min=12 | lon_deg=83|lon_min=59 | label=<small>[[Pokhara]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=bottom | lat_deg=27|lat_min=40 | lon_deg=85|lon_min=19 | label=<small>[[Lalitpur (Nepal)|Lalitpur]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=right | lat_deg=26|lat_min=29 | lon_deg=87|lon_min=17 | label=<small>[[Biratnagar]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=bottom | lat_deg=27|lat_min=00 | lon_deg=84|lon_min=52 | label=<small>[[Birganj]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=26|lat_min=48 | lon_deg=87|lon_min=16 | label=<small>[[Dharan]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=bottom | lat_deg=27|lat_min=41 | lon_deg=84|lon_min=26 | label=<small>[[Bharatpur (Nepal)|Bharatpur]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=26|lat_min=43 | lon_deg=85|lon_min=55 | label=<small>[[Janakpur]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=28|lat_min=41 | lon_deg=80|lon_min=35 | label=<small>[[Dhangadhi]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=27|lat_min=42 | lon_deg=83|lon_min=27 | label=<small>[[Butwal]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=top | lat_deg=28|lat_min=03 | lon_deg=81|lon_min=37 | label=<small>[[Nepalganj]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | position=right | lat_deg=27|lat_min=59 | lon_deg=86|lon_min=55 | mark=RedMountain.svg | marksize=12 | label=<small>[[Mount Everest]]</small>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | lat_deg=29|lat_min=13 | lon_deg=84|lon_min=69 | position=top | mark=Blank.png | label_size=120 | label=<span style="color:#646464">'''China'''</span>}}
{{ Kaartpositioun~ | Nepal | lat_deg=26|lat_min=22 | lon_deg=82|lon_min=50 | position=top | mark=Blank.png | label_size=120 | label=<span style="color:#646464">'''Indien'''</span>}}
}}
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Nepal''' (op [[Nepaleesesch]]: नेपाल - "Nepāl") ass e Staat a [[Südasien]].
== Stied ==
* [[Kathmandu]]
* Biratnagar
* Lalitpur
<br><gallery class=center caption="Nepal">
Kathmandu-Basantapur Chowk-34-Palast-2013-gje.jpg|Kathmandu
Pashupatinath-Votivstupas-40-2013-gje.jpg|Pashupatinath
Bhaktapur-Yaksheshvara-320-erotische Schnitzerei-gje.jpg|Bhaktapur
Changu Narayan-Garuda Narayana-48-Schnitzerei-2013-gje.jpg|Changu Narayan
Patan-Narsimha-04-Degutale-2014-gje.jpg|Patan
Cho La Tsho-20-Gletscher-2007-gje.jpg|Himalaya
Gokyo surroundings-52-Ngozumpa-Gletscher-Berge-2007-gje.jpg|Himalaya
Mustang-Ghami to Lo Gekar-42-2015-gje.jpg|Mustang
Mustang-Lo Manthang to Tibetan border-36-Adler ueber Ruine-2015-gje.jpg|Mustang
</gallery>
{{Navigatioun Länner an Asien}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Nepal| ]]
5u50j3s9uzteck08yxjgcqv7937vik7
Panama
0
46719
2690145
2689905
2026-08-07T20:29:09Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690145
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAmerika}}
{{Infobox Land
| Numm = Panama
| Fändel = Flag of Panama.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Panamaesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Panama.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Panamaesche Wopen
| National Devise = Pro Mundi Beneficio<br>(Fir d'Wuel vun der Welt)
| Kaart = Panama in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{#property:P37|from=Q804}}
| Haaptstad = [[Panama-Stad]]
| Haaptstad Awunner = {{#property:P1082|from=Q3306}}
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|08|58|16|N|79|32|5|W}}
| Staatsform = Presidentielle System
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 75.517
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 129
| Bevëlkerungsdicht = 61,49
| Onofhängegkeet = 3. November 1903 {{small|(vu Kolumbien)}}
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Himno Istmeño]]
| Wärung = [[Panamaesche Balboa]], [[US-Dollar]]
| Zäitzon = –5
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Panama (orthographic projection).svg|150px
| Extra Bild2 =
}}
'''Panama''', offiziell op [[Spuenesch]] '''República de Panamá''', ass e Staat a [[Mëttelamerika]]. E stéisst am Westen u [[Costa Rica]] a am Osten u [[Kolumbien]].
De [[Panamakanal]], deen d'Land duerchkräizt, verbënnt d'[[Karibescht Mier]] mam [[Pazifik|Pazifeschen Ozean]]. De Kanal ass eng vun de wichtegste Waasserstroosse vun der Welt an déi wichtegst Akommesquell fir d'Land.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Panama| ]]
4epkh6r398t4poex15ti4x1mock2gzr
Brunei
0
46720
2690014
2674318
2026-08-07T20:25:48Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690014
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Negara Brunei Darussalam, Sultanat Brunei Darussalam
| Kaart = Brunei in its region.svg
| Fändel = Flag of Brunei.svg
| Fändel Artikel = Fändel vu Brunei
| Wopen = Emblem of Brunei.svg
| Wopen Artikel = Wope vu Brunei
| Offiziell Sprooch = [[Malay]]
| Haaptstad = [[Bandar Seri Begawan]]
| Staatsform = [[Islam]]esch [[Absolutismus|Asolutistesch]] [[Monarchie]]
| Total Fläch= 5.765
| Bevëlkerung =
| Wärung = [[Brunei-Dollar]] (BND)
| Zäitzon = +8
| Telefonsprefix = +673
| Internet TLD = [[.bn]]
}}
'''Brunei''', op [[Malaiesch]] ''Negara Brunei Darussalam'', ass e Staat a [[Südostasien]].
E läit op der Insel [[Borneo]] ([[Indonesien|indoneesesch]]: ''Kalimantan'') a grenzt u [[Malaysia]]. Den Nationalfeierdag vum Land ass den [[23. Februar]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch ass Malaiesch. Minoritär Sprooche sinn [[Englesch]] a [[Chineesesch]].
== Haaptstad ==
D'Haaptstad [[Bandar Seri Begawan]] hat [[2001]] bei der leschter [[Vollekszielung]] 27.285 Awunner, déi haiteg Zuel gëtt op iwwer 60.000 geschat.
{{Naviblock
|Commonwealth of Nations
|Navigatioun Länner an Asien
}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Brunei]]
hgq7b23mbfjl3aylik541mqpi4u25xa
Jemen
0
46752
2690081
2689874
2026-08-07T20:27:27Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690081
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = الجمهورية اليمني<br>al-Dschumhūriyya al-Yamaniyya
| Fändel = Flag of Yemen.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Jemen
| Wopen = Coat of arms of Yemen.svg
| Wope Breet = 130px
| Wopen Artikel = Wope vum Jemen
| National Devise =
| Kaart= Yemen in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Sanaa]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Islamesch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 527 968<ref>Quell: [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen (2004)]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 2,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 27,63
| Onofhängegkeet = Réunificatioun den<br>[[22. Mee]] [[1990]]
| Nationalfeierdag = [[22. Mee]]
| Nationalhymn = [[Vereent Republik]]
| Wärung = [[Jemen-Rial]] (YER)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.ye]]
| Telefonsprefix = +967
| Notizen =
| Extra Bild = Yemen-map.gif
| Extra Bild2 =
}}
De '''Jemen''' ([[arabesch|arab]]: اليمن al-Yaman) ass eng [[Republik]] a Südwestasien, am Südweste vun der [[Arabesch Hallefinsel|Arabescher Hallefinsel]]. D'Land grenzt am Norden u [[Saudi-Arabien]] an am Osten un den [[Oman]]. Am Weste maachen d'[[Rout Mier]], am Süden de [[Golf vun Aden]] eng natierlech Grenz. Zum Jemen gehéieren eng sëllegen [[Insel]]en (iwwer 200), déi gréisst ass [[Sokotra]] mat enger Fläch vu ronn 3 600 km<sup>2</sup>.
D'Republik Jemen gëtt et a senger haiteger Form eréischt zanter dem [[22. Mee]] [[1990]], Dag vun der formeller Vereenegung vum [[Jemenittesch Arabesch Republik|Nordjemen]] mam [[Demokratesch Volleksrepublik Jemen|Südjemen]].
De Jemen ass Member vun de [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Vereenten Natiounen]] an der [[Arabesch Liga|Arabescher Liga]]. Seng Haaptstad ass [[Sanaa]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20150328231804/http://www.presidentsaleh.gov.ye/index.php?lng=en Site vum President vum Jemen]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080418022454/http://www.yemen.gov.ye/egov/egov-english/index.html Site vum Gouvernement vum Jemen]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Jemen| ]]
kg66l9z98ipa3wmjb8pwkt3m52wvqbq
Oman
0
46805
2690138
2689621
2026-08-07T20:28:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690138
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm =سلطنة عمان<br>Saltanat Uman
| Fändel = Flag of Oman.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 130px
| Fändel Artikel = Fändel vum Oman
| Wopen = Coat_of_arms_of_Oman.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Oman
| National Devise =
| Kaart = Oman in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Maskat]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Absolut Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 309 500<ref>Quell: [http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen (2004)]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 7,56
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[18. November]]<br>(Gebuertsdag vum Sultan)
| Nationalhymn = [[Ya Rabbana Ehfid Lana Jalalat Al Sultan]]
| Wärung = [[Omani Rial]]
| Zäitzon = +4
| Internet TLD = [[.om]]
| Telefonsprefix = +968
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Oman''' ([[arabesch]]: سلطنة عمان) ass e [[Sultanat]] am Südoste vun der [[Arabesch Hallefinsel|Arabescher Hallefinsel]]. D'Land grenzt am Norden un de [[Golf vum Oman]], am Osten a Süden un d'[[Arabescht Mier]], am Westen u [[Saudi-Arabien]], am Südwesten un de [[Jemen]] an am Nordwesten un d'[[Vereenegt Arabesch Emirater]]. Zum Staatsterritoire gehéiert och d'nërdlech Spëtzt vun der Hallefinsel [[Ruus al-Jibal]], de Kap [[Musandam]]. Musandam ass vum Rescht vum Land duerch d'Staatsgebitt vun de Vereenegten Arabeschen Emirater getrennt. De Kap ass virop wéinst der strateegesch giedlecher Lag op der [[Strooss vun Hormuz|Mieresstrooss vun Hormuz]], tëscht dem [[Persesche Golf|Perseschem Golf]] an dem Golf vun Oman, vu Bedeitung. [[Madha]], eng zweet, méi kleng [[Exklav]], läit matzen an de VAE, tëscht Musandam an dem Haaptterritoire vum Oman.
Den Oman ass Member vun de [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Vereenten Natiounen]] an der [[Arabesch Liga|Arabescher Liga]]. D'Haaptstad vum Sultanat heescht [[Maskat]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.omanet.om/english/home.asp Site vum Informatiounsminstère vum Oman]
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Oman| ]]
7hym3x3x12fs0yrcykug90yukcpcf95
Uruguay
0
46921
2690212
2689929
2026-08-07T20:31:02Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690212
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoSüdAM}}
{{Infobox Land
| Numm = República Oriental del Uruguay
| Fändel = Flag of Uruguay.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 130px
| Fändel Artikel = Fändel vum Uruguay
| Wopen =Coat_of_arms_of_Uruguay.svg
| Wope Breet = 85px
| Wopen Artikel = Wope vum Uruguay
| National Devise = Libertad o muerte<br>(''Fräiheet oder Doud'')
| Kaart= Uruguay in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Montevideo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 175 016<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen (2004)]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,5
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 18,1
| Onofhängegkeet = vu [[Brasilien]]<br>[[25. August]] [[1825]] (deklaréiert)<br>[[27. August]] [[1828]] (unerkannt)
| Nationalfeierdag = [[25. August]]
| Nationalhymn = [[Orientales, la Patria o la tumba]]
| Wärung = [[Uruguayësche Peso]] (UYU)
| Zäitzon = -3
| Internet TLD = [[.uy]]
| Telefonsprefix = +598
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Uruguay''', mat offiziellem Numm '''República Oriental del Uruguay''' ([[spuenesch]] fir ''Republik ëstlech vum [[Uruguay (Floss)|(Floss) Uruguay]]'', ass e Staat am Südoste vu [[Südamerika]].
D'Land grenzt am Norden u [[Brasilien]], am Osten un den [[Atlanteschen Ozean]], am Süden un de [[Rio de la Plata]] an am Westen, duerch de Río Uruguay getrennt, un [[Argentinien]].
D'Haaptstad ass [[Montevideo]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20060830014018/http://www.uruguay.gub.uy/ Offizielt Portal vun Uruguay]
{{CSN-Staaten}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Uruguay| ]]
t82lstaz1yt4ul6mp0qjwfy2d4l5vvn
Belize
0
47010
2690003
2689684
2026-08-07T20:24:52Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690003
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAmerika}}
{{Infobox Land
| Numm = Belize
| Fändel = Flag of Belize.svg
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Belize
| Wopen = Coat of arms of Belize.svg
| Wope Breet = 130px
| Wopen Artikel = Wope vu Belize
| National Devise =
| Kaart = Belize in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Belmopan]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q242|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q242|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|17|15|00|N|88|46|00|W}}
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 22.966
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 17
| Onofhängegkeet = [[21. September]] [[1981]] vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]]
| Nationalfeierdag = [[21. September]]
| Nationalhymn = [[Land of the Free]]
| Wärung = [[Belize-Dollar]] (BZD)
| Zäitzon = -6
| Internet TLD = [[.bz]]
| Telefonsprefix = +502
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Belize''' (virun 1973 ''Brittesch-Honduras)'' ass e [[Staat]] an [[Zentralamerika]]; d'Haaptstad ass [[Belmopan]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Belize| ]]
tn2jsxtsnkahjf95paww4v75s8axvem
Burkina Faso
0
47012
2690016
2689851
2026-08-07T20:25:51Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690016
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Burkina Faso
| Kaart = Location Burkina Faso AU Africa.svg
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Ouagadougou]]
| Fändel = Flag of Burkina Faso.svg
| Fändel Artikel = Fändel vum Burkino Faso
| Wopen = Coat of arms of Burkina Faso.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vum Burkino Faso
| Staatsform = [[Hallef-Presidialesch]] [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 274.200
| Bevëlkerung =
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]] (XUF)
| Internet TLD = [[.bf]]
| Telefonsprefix = +226
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Burkina Faso''', op [[Franséisch]] ''République Démocratique du Burkina Faso'', ass e Staat a [[Westafrika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Burkina Faso| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
[[Kategorie:Republicken]]
b8627stkbhutsqzfvmjrc11tf8rkevm
Guinea
0
47088
2690063
2689867
2026-08-07T20:27:00Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690063
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = République de Guinée<br>Republik Guinea
| Fändel = Flag of Guinea.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Guinea
| Wopen = Guinea crest01.png
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Guinea
| National Devise = Travail, Justice, Solidarité
| Kaart = Location Guinea AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Conakry]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 245.857
| Fläch Plaz = 77
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 75
| Bevëlkerungsdicht = 57,7
| Onofhängegkeet = [[2. Oktober]] [[1958]] (vu Frankräich)
| Nationalfeierdag = [[3. Abrëll]]
| Nationalhymn = ''Liberté''
| Wärung = [[Guinea-Franc]] (GNF)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.gn]]
| Telefonsprefix = +224
| Notizen =
| Extra Bild = Guinea.png
| Extra Bild2 =}}
'''Guinea''', op [[Franséisch]] ''République de Guinée'', ass e Staat a [[Westafrika]].
== Geographie ==
[[Fichier:Guinea Topography.png|left|thumb|Topographesch Kaart vu Guinea]]
Guinea ass 245.857 Quadratkilometer grouss an domat ongeféier esou grouss wéi d'[[Vereenegt Kinnekräich]]. Et grenzt un d'[[Côte d'Ivoire]] (816 Kilometer laang Grenz), [[Guinea-Bissau]] (421 km), [[Liberia]] (590 km), [[Mali]] (1.062 km), [[Senegal]] (363 km) a [[Sierra Leone]] (794 km). Donieft huet Guinea och nach 320 km Küst um [[Atlantik]].
Et kann ee Guinea a véier grouss geographesch Regiounen andeelen: dat maritiimt Guinea, dat haaptsächlech vun de [[Susu]] bewunnt gëtt; de méi killen a reeneresche Biergmassiv [[Fouta-Djalon]], dat ronn 80.000 Quadratkilometer grouss ass, d'Land zentral op enger Nord-Süd-Ax duerchleeft a vun de [[Fula]] bewunnt gëtt; dat [[sahel]]t Héichguinea am Nordosten, dat vun de [[Malinké]] bewunnt gëtt; an d'[[Dschungel]]regiounen am Südoste mat ville verschiddenen ethnesche Gruppen. An de Bierger vu Guinea leien d'Quelle vu ville westafrikanesche Flëss, dorënner dem [[Niger (Floss)|Niger]], dem [[Gambia (Floss)|Gambia]], dem [[Rio Corubal]] an dem [[Senegal (Floss)|Senegal]].<ref>FAO: [http://www.fao.org/docrep/W4347E/w4347e0i.htm#the ''The Niger River Basin''], [http://www.fao.org/docrep/W4347E/w4347e0t.htm#the ''The West Coast'']</ref>
Den héchste Punkt am Land ass de [[Mont Nimba]] mat 1.752 Meter.
D'Klima ass waarm a fiicht. Tëscht Juni an November ass Reenzäit; d'Dréchenzäit ass vun Dezember bis Mee.
2011 goufen ongeféier 58,1% vun der Landfläch fir landwirtschaftlech Zwecker benotzt a 26,5% ware Bëscher.
== Geschicht ==
=== Pre-europäesch Zäit ===
Dat haitegt Guinea war en Deel vun enger Rei vu westafrikanesche Räicher, ugefaange mam [[Ghanaräich]] ëm d'Joer [[900]]. Duerno ass d'[[Kinnekräich vu Sosso]] am 12. an 13. Joerhonnert komm. No der Schluecht vu Kirina 1235 huet d'[[Maliräich]] d'Kontroll iwwer d'Regioun gewonnen, mä ass mat der Zäit wéinst interne Konflikter ëmmer méi schwaach ginn, éier et dunn opgeléist gouf. Ee vun de stäerksten Nofollger war de Staat Songhai, dat spéidert [[Songhairäich]]. Et war méi grouss a méi räich wéi seng Virgänger, mä ass och interne Krisen an engem Biergerkrich zum Affer gefall a 1591 no der Schluecht vu Tondibi zesummegefall.
Duerno ass eng chaotesch Period komm, éier am 18. Joerhonnert islamistesch Staate gegrënnt goufen, déi Stabilitéit an d'Regioun bruecht hunn. Eng parallel Entwécklung war d'Awanderung vun de [[Fulani]] Moslemen an d'Héichland vum [[Fouta-Djalon]] am fréien 18. Joerhonnert.
=== Europäesch Kolonialisatioun ===
Déi éischt Europäer sinn zurzäit vun de portugiseschen Entdeckungen am 15. Joerhonnert komm, wat den Ufank vum Sklavenhandel mat sech bruecht huet. 1890 ass Guinea als franséisch Kolonie gegrënnt ginn. D'Haaptstad [[Conakry]] gouf am selwechte Joer op der Insel [[Tombo]] gegrënnt. Fënnef Joer méi spéit ass den Territoire an d'[[Franséisch Westafrika|Franséischt Westafrika]] integréiert ginn.
Den [[28. September]] [[1958]], ënnert der Leedung vum [[Charles de Gaulle]], huet Metropolfrankräich e [[Referendum]] iwwer eng nei Verfassung an d'Schafe vun der [[Fënneft Republik|fënnefter Republik]] gehalen. D'Kolonien (ausser [[Algerien]], dat legal en direkten Deel vu Frankräich war) haten d'Wiel tëscht direkter Onofhängegkeet oder d'Verbleiwen als franséisch Kolonie. Mat der Ausnam vu Guinea hunn all d'Kolonien (no vill franséischer Propaganda an Dreeungen) fir déi zweet Optioun gestëmmt. Sou war Guinea déi éischt franséisch Kolonie um afrikanesche Kontinent, déi onofhängeg gouf. Domat hunn d'Fransousen awer direkt hir komplett Assistenz opgehalen.
=== Onofhängegkeet ===
Den éischte President war den [[Ahmed Sékou Touré]], deen eng sozialistesch Wirtschaftspolitik ëmgesat huet an d'Oppositioun ënnerdréckt huet. Ënnert him ass d'Land Member vun der [[Beweegung vun den net-alignéierte Staate]] ginn, an huet awer enk Verbindungen zum Ostblock entwéckelt.
Nom Touré sengem Doud 1984 huet de Generol [[Lansana Conté]] d'Muecht u sech gerappt. Hien huet sengem Virgänger seng Wirtschaftspolitik geännert, mä trotzdeem diktatorial weiderregéiert. Eréischt 1993 goufe Wale gehalen, an deenen hien zum President vun enger ziviller Regierung gewielt ginn ass. Hie ass 1998 an 2003 erëmgewielt ginn, obwuel all déi Wale vun Irregularitéite markéiert waren an d'Resultater ëmstridde sinn.
=== 21. Joerhonnert ===
Trotz de Konflikter an den Nopeschlänner [[Sierra Leone]] a [[Liberia]] ass Guinea intern stabil bliwwen. Mat der Zäit an dem Neiopbau vun deene Länner huet sech dunn awer déi guinäesch politesch a wirtschaftlech Kris verschäerft. Eng schlecht Ekonomie a wäitleefeg Onzefriddenheet mat enger korrupter Regierung hunn 2006 zwou massiv Streikwelle provozéiert, wärend deenen och 10 Studente vun der Arméi erschoss goufen. En drëtten nationale Streik am fréien 2007 huet a ville Stied gewalttäteg Protester mat iwwer 100 Doudege provozéiert, wouropshin zwou Woche laang d'Krichsrecht deklaréiert gouf. Guinea stoung kuerz virum Biergerkrich a fir d'[[Gewerkschaft]]en ze berouegen an den Onrouen en Enn ze setzen huet de Conté eng Rei sozial Mesure geholl an am Mäerz 2007 en neie Premierminister ernannt.
2008 ass de Conté enges natierlechen Doud gestuerwen an de Kapitän [[Moussa Dadis Camara]] huet erfollegräich e Militärputsch geleet an d'Verfassung ausgesat. Säi Refus, dem nationalen an internationalen Drock nozeginn an zeréckzetrieden, huet d'politesch Spannung verschäerft. Héichpunkt vun deene Spannunge war eng Manifestatioun vun der Oppositioun am September 2009, bei där méi wéi 150 Demonstrante vun der Presidentegarde erschoss goufen. Am Dezember 2009 ass de Camara bei engem Muerdversuch verletzt ginn an an de Burkina Faso an den Exil gaangen. Eng Interimsregierung huet Guinea op de Wee vun der Demokratie bruecht.
2010 an 2013 huet Guinea seng éischt demokratesch Presidentewalen, respektiv legislativ Wale gehalen. President ass den [[Alpha Condé]] ginn. Hien ass 2015 erëmgewielt ginn.
2013 ass eng [[Ebola]]epidemie a Guinea an an den Nopeschlänner ausgebrach an huet eng Gesondheets- a Wirtschaftskris am Land provozéiert. Am Ganze sinn op d'mannst 2.535 Persoune gestuerwen.<ref>Weltbank: [https://web.archive.org/web/20151220202250/http://www.worldbank.org/en/topic/health/brief/world-bank-group-ebola-fact-sheet ''World Bank Group Ebola Response Fact Sheet''] (6. Abrëll 2016)</ref><ref>Weltgesondheetsorganisatioun: [http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/191299/1/ebolasitrep_28Oct2015_eng.pdf?ua=1 Situatiounsbericht vum 25. Oktober 2015]</ref>
Den 29. Dezember 2015 huet d'[[Weltgesondheetsorganisatioun]] Guinea fir Ebolafräi deklaréiert.<ref>Weltgesondheetsorganisatioun: [https://web.archive.org/web/20170609082650/http://www.afro.who.int/en/media-centre/pressreleases/item/8252-end-of-ebola-transmission-in-guinea.html ''End of Ebola transmission in Guinea''] (29. Dezember 2015)</ref>
== Galerie ==
<gallery>
File:Guinea sat.png|atlas Guinea
File:Dame de Mali Guinée.jpg|[[w:fr:Mont Loura|Dame de Mali]]
File:Chute de Tabouna à Kindia 01.jpg|[[w:fr:Chute de Tabouna|Chute de Tabouna]] à [[w:fr:Kindia|Kindia]]
File:Chute de Saala vue à 360° Labé.jpg|[[w:fr:Chute de Saala|Chute de Saala]] [[w:fr:Labé|Labé]]
File:Chimpanzé de Bossou 33.jpg|Chimpanzé de Bossou
File:Plage de Roume.jpg|Plage sur les [[w:fr:Îles de Loos|Ile de Loos]]
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Guinea}}
* Guinea am [https://web.archive.org/web/20150919074825/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/gv.html CIA World Fact Book]
* Geschicht vu Guinea am [https://web.archive.org/web/20170502135444/http://www.ciaworldfactbook.us/africa/guinea.html CIA World Fact Book]
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Guinea| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
el9o6axw3bklzqpi8zm5v8i8gtgq3hz
Zentralafrikanesch Republik
0
47089
2690225
2689932
2026-08-07T20:31:21Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690225
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Ködörösêse tî Bêafrîka<br>République centrafricaine
| Fändel = Flag of the Central African Republic.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Zentralafrikanescher Republik
| Wopen = Coat of arms of the Central African Republic.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun der Zentralafrikanescher Republik
| National Devise = "Unité, Dignité, Travail"
| Kaart= Location Central African Republic AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Sango]], [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Bangui]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 622,984
| Fläch Plaz = 45
| Waasserfläch = 0
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 113
| Bevëlkerungsdicht = 10
| Onofhängegkeet = [[13. August]] [[1960]] (vu Frankräich)<br>[[4. Dezember]] [[1976]]: Proklamatioun vum Zentralafrikanesche Keeserräich<br>[[21. September]] [[1979]]: Restauréierung vun der Republik
| Nationalfeierdag = [[1. Dezember]]
| Nationalhymn = ''La Renaissance''
| Wärung = [[Zentralafrikaneschen CFA-Frang]]
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.cf]]
| Telefonsprefix = +236
| Notizen =
| Extra Bild = Central African Republic - Location Map (2013) - CAF - UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
Déi '''Zentralafrikanesch Republik''', op [[Sango]] ''Ködörösêse tî Bêafrîka'' an op [[Franséisch]] ''République centrafricaine'', ass e Staat an [[Zentralafrika]].
== Offiziell Sproochen ==
Déi offiziell Sproochen an der Zentralafrikanescher Republik si Sango a Franséisch.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Central African Republic|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Zentralafrikanesch Republik| ]]
pkfigygmzeqyneqg0j81n15h4eoyvgm
Ghana
0
47092
2690057
2689715
2026-08-07T20:26:52Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690057
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Ghana<br>Republik Ghana
| Fändel = Flag_of_Ghana.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Ghana
| Wopen = Coat of arms of Ghana.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Ghana
| National Devise =
| Kaart = Location Ghana AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Accra]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 238.537
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 113
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''God Bless Our Homeland Ghana''
| Währung =
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.gh]]
| Telefonsprefix = +233
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D'Republik '''Ghana''', op [[Englesch]] ''Republic of Ghana'', ass e Staat a [[Westafrika]]. De Ghana grenzt un de [[Burkina Faso]], den [[Togo]], d'[[Elfebeeküst]] an am Süden un de [[Golf vu Guinea]].
Den Nationalfeierdag ass de [[6. Mäerz]], den Dag op deem Ghana seng Onofhängegkeet vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] krut ([[1957]]). D'Haaptstad vum Ghana ass [[Accra]].
== Reliéist Liewen ==
60% vun den Awunner si [[Chrëschtentum|Chrëschte]]. 16% vun de Ghanaer si [[Islam|Moslemen]]. De Rescht verdeelt sech op Naturreliounen an op aner Glawensrichtungen, déi hir Originnen an der Geschicht vum Land hunn.
== Handel ==
Een Drëttel vum Gesamtexport vu Ghana ass [[Gold]]. Ghana gëtt dohier och nach "Goldküst" genannt. <br>
Ausserdeem exportéiert Ghana och nach [[Äerdueleg|Pëtrol]], [[Diamanten]], [[Kakao]] an [[Holz (Material)|Holz]].
== Struktur vum Land ==
D'Land mat enger Fläch vun 238.537 km² ass an zéng Regiounen agedeelt, déi an verschidden Distrikter ënnerdeelt sinn. Am Ganze gëtt et am Ghana 162 Distrikter.
=== Gréisst Stied ===
Déi zéng gréisst Stied, mat der jeeweileger Awunnerzuel (Héichrechnung 2006):
* [[Accra]] (2.029.143 Awunner)
* [[Kumasi]] (1.535.478 Aw.)
* [[Tamale]] (375.402 Aw.)
* Takoradi (246.419 Aw.)
* Ashaiman (215.367 Aw.)
* [[Tema]] (158.478 Aw.)
* Teshie (149.174 Aw.)
* Cape Coast (148.521 Aw.)
* Sekondi (144.319 Aw.)
* Obuasi (142.675 Aw.)
=== Bevëlkerungsentwécklung ===
[[Fichier:Ghana demography.png|thumb|Bevëlkerungsentwécklung zwëscht 1961 an 2003]]
{| class="wikitable"
|- class="hintergrundfarbe6"
! Joer
! Awunner
|-
| 1984 (Zensus)
| align="right" | 12.296.081
|-
| 2000 (Zensus)
| align="right" | 18.845.265
|-
| 2006 (Berechnung)
| align="right" | 21.355.656
|-
| 2009 (Berechnung)
| align="right" | 24.018.055
|}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Naviblock
|Navigatioun Länner an Afrika
|Commonwealth of Nations
|Navigatioun Memberstaaten AU
}}
[[Kategorie:Ghana| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
a81owagu53vl4s6qtcymxugbrle322d
Eritrea
0
47467
2690039
2689702
2026-08-07T20:26:25Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690039
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = ሃገረ ኤርትራ (Hagärä Ertra)<br>دولة إرتريا (Dawlat Iritriyya)<br>{{small|Staat Eritrea}}
| Fändel = Flag of Eritrea.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun Eritrea
| Wopen = Emblem_of_Eritrea_(sinople_argent_naturel_azur).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Eritrea
| National Devise = ዓወት ንሓፋሽ (Awet nHafash)
| Kaart = Location Eritrea AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tigrinesch]], [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Asmara]]
| Haaptstad Awunner = 649.000
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 117.600
| Fläch Plaz = 101
| Waasserfläch = 0,14
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 107
| Bevëlkerungsdicht = 51,8
| Onofhängegkeet = [[24. Mee]] [[1993]] (vun [[Ethiopie]])
| Nationalfeierdag = [[24. Mee]] (Onofhängegkeet)
| Nationalhymn = ''Ertra, Ertra, Ertra''
| Wärung = [[Nakfa]] (ERN)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.er]]
| Telefonsprefix = +291
| Notizen =
| Extra Bild = Eritrea - Location Map (2013) - ERI - UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Eritrea''', op [[Tigrinya]] ''ኤርትራ Eritrea'' an op [[Arabesch]] ''إرتريا Iritriyya'' (offiziell ''Staat Eritrea''), ass e Staat an Nordostafrika.
== Regierung a Parteien ==
Staats- a Regierungschef ass zanter [[1993]] den [[Isayas Afewerki]]. Am [[Parlament]] sëtze Leit vun der [[Eenheetspartei]], der [[People's Front for Democracy and Justice]], där hire Generalsekretär den Afewerki ass.
== Onofhängegkeet ==
Eritrea ass eng fréier Provënz vun [[Ethiopien]], déi de [[24. Mee]] [[1993]] onofhängeg gouf. Zanterhier ass tëscht béide Länner en Dauerkonflikt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Fichier:Eritrea Train Mountain Tunnel.jpg|300px|thumb|left|En Zuchtunnel an Eritrea]]
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Eritrea| ]]
qg17415o756a52fud5shq5bplq5ud6t
Sudan
0
47504
2690184
2689917
2026-08-07T20:30:19Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690184
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Sudan (Englesch)<br>جمهورية السودان (Arabesch)<br>Dschumhūriyyat as-Sūdān (Arabesch)<br>{{small|Republik Sudan}}
| Fändel = Flag of Sudan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Sudan
| Wopen = Emblem of Sudan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Sudan
| National Devise = "النصر لنا"<br>{{small|(D'Victoire ass eis)}}
| Kaart = Location Sudan-N AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Khartum]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Bundesrepublik]] ënner enger [[Militärdiktatur]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.886.068
| Fläch Plaz = 16
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 35
| Bevëlkerungsdicht = 16,4
| Onofhängegkeet = [[1. Januar]] [[1956]] (Enn vum [[Vereenegt Kinnekräich|brittesch]]-[[Egypten|egyptesche]] [[Kondominium]])
| Nationalfeierdag = [[1. Januar]]
| Nationalhymn = ''Nahnu dschund Allah dschund al-watan''
| Wärung = [[Sudaneesescht Pond]] (SDG)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.sd]]
| Telefonsprefix = +249
| Notizen =
| Extra Bild = Sudan_-_Location_Map_(2011)_-_SDN_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
De '''Sudan''', offiziell '''Republik Sudan''' (op [[Arabesch]]: ''جمهورية السودان''), ass e Staat an Nordostafrika mat Zougank bei d'[[Rout Mier]].
== Geographie ==
De Sudan läit am Dall vum [[Nil]] an [[Nordafrika]] a grenzt un [[Egypten]] am Norden, un d'[[Rout Mier]], [[Eritrea]] an [[Ethiopien]] am Osten, un de [[Südsudan]] am Süden, un d'[[Zentralafrikanesch Republik]] am Südwesten, un den [[Tschad]] am Westen an u [[Libyen]] am Nordwesten.
Mat iwwer 1,8 Millioune km2 ass den Sudan dat drëttgréisste Land an Afrika.
== Geschicht ==
Vun 1955 bis 1972 an dunn nees vun 1983 bis 2005 war de Sudan stänneg am Biergerkrich, am Kader vun deem et 1989 ënner dem Generalleutnant [[Umar al-Baschir|Umar Hasan Ahmad al-Baschir]] zu engem Militärputsch koum. Obwuel hien zanterhier oncontestéiert iwwer d'Land herrscht, sou konnt en awer ni d'Regierungsgewalt iwwer de Süde gewannen. 2005 gouf dunn e Friddensofkommes tëscht der Regierung zu Khartum an der Sudaneesescher Volleksbefreiungsarméi (SPLA), där wichtegster südsudaneesescher Rebellegrupp, ënnerschriwwen. Et huet dem Süden Autonomie accordéiert an e Referendum iwwer d'Onofhängegkeet virgesinn, dat vum 9. bis de 15. Januar 2011 duerchgefouert gouf an den 9. Juli vum selwechte Joer zur Sezessioun vum [[Südsudan]] gefouert huet.
== Politik ==
== Ekonomie ==
== Relioun ==
== Kultur ==
== Militär ==
== Literatur zum Theema ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20121201103351/http://www.sudan.gov.sd/en/ Offiziell Regierungssäit]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Sudan| ]]
2nbbk0moxybf0hp96uhu8ovplrwvf37
Kenia
0
47506
2690091
2689743
2026-08-07T20:27:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690091
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Jamhuri ya Kenya (Swahili)<br>Republic of Kenya (Englesch)<br>{{small|Republik Kenia}}
| Fändel = Flag of Kenya.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Kenia
| Wopen = Alternate Coat of arms of Kenya.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Kenia
| National Devise = "Harambee"<br>{{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Loosst ons zesummeschaffen)}}
| Kaart = Location Kenya AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Swahili]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Nairobi]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 582.646
| Fläch Plaz = 49
| Waasserfläch = 2,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[12. Dezember]] [[1963]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag = [[12. Dezember]] (Onofhängegkeetsdag)
| Nationalhymn = ''Ee Mungu Nguvu Yetu''
| Wärung = [[Kenia-Schilling]]
| Zäitzon = UTC + 3
| Internet TLD = [[.ke]]
| Telefonsprefix = +254
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Kenia''' [{{IPA-Text|ˈkeːni̯a}}] ([[Swahili]], [[Englesch]]: '''Kenya''' [{{IPA-Text|ˈkɛnjə, ˈkiːnjə}}]) ass e Staat an [[Afrika|Ostafrika]]. E grenzt un de [[Sudan]], [[Ethiopien]], [[Somalia]], [[Tansania]], [[Uganda]] an den [[Indeschen Ozean]].
== Administrativ Andeelung ==
=== Provënzen ===
Déi fréier aacht Provënze vum Kenia goufen no de Parlamentswale vum 4. Mäerz 2013 mat engem System vu 47 [[County (Kenia)|Counties]] ersat. Domat war de System vun der dezentraliséierter Regierung, deen an der Verfassung vu Kenia vun 2010 festgeluecht gouf, voll ëmgesat ginn.
D'Provënze waren an Distrikter agedeelt, déi sech nees an Divisiounen opgespléckt hunn. Um Niveau drënner gouf et ''Locations'' a ''Sublocations''. Eng Ausnam war d'[[Provënz Nairobi]], déi nëmmen een Distrikt, den Distrikt Nairobi hat, dee just den Territoire vun der Haaptstad betraff huet. De Rescht vun der Provënz Nairobi war net méi an Distrikter agedeelt, mä direkt an Divisiounen.
{| {{prettytable}}
|-
! bgcolor=#FFC125 | Kaart
! bgcolor=#FFC125 | Nr
! bgcolor=#FFC125 | Provënz
! bgcolor=#FFC125 | Fläch {{km²}}
! bgcolor=#FFC125 | Haaptstad
! bgcolor="#FFC125" | Awunnerzuel
! bgcolor=#FFC125 | Stand
|-
| rowspan="9" | [[Fichier:Kenya Provinces numbered 300px.png|250x250px]]
| 1
| [[Provënz Central|Central]]
| align="right" | 13.236
|[[Nyeri]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q318666|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q318666|P1082|P585}}}}
|-
| 2
| [[Provënz Coast|Coast]]
| align="right" | 84.113
|[[Mombasa]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q185371|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q185371|P1082|P585}}}}
|-
| 3
| [[Provënz Eastern|Eastern]]
| align="right" | 154.354
|[[Embu (Kenia)|Embu]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q328493|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q328493|P1082|P585}}}}
|-
| 4
| [[Nairobi County|Nairobi]]
| align="right" | 693
|[[Nairobi]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q3335223|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q3335223|P1082|P585}}}}
|-
| 5
| [[Provënz North-Eastern|North-Eastern]]
| align="right" | 126.186
|[[Garissa]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q390213|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q390213|P1082|P585}}}}
|-
| 6
| [[Provënz Nyanza|Nyanza]]
| align="right" | 12.507
|[[Kisumu]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q38589|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q38589|P1082|P585}}}}
|-
| 7
| [[Provënz Rift Valley|Rift Valley]]
| align="right" | 182.413
|[[Nakuru]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q38587|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q38587|P1082|P585}}}}
|-
| 8
| [[Provënz Western|Western]]
| align="right" | 8.285
|[[Kakamega]]
| align="right" | {{wikidata|property|Q38585|P1082}}
| {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q38585|P1082|P585}}}}
|-
|
! TOTAL
! align="right" | 581.787
! -
! align="right" | 39.868.801
!
|}
=== Counties ===
Mam Ofschafe vun de Provënzen ass d'Land zënterhier a 47 ''Counties'' agedeelt.
[[Fichier:Kenya_county_map_labelled.svg|350px|thumb|Iwwersiichtskaart mat de 47 Counties]]
{| class="sortable wikitable"
|+Lëscht vun de kenianesche ''Counties''
|-
! Code
! County
! Haaptstad
! Awunnerzuel 2009
! Awunnerzuel 2019
|-
| 1 || [[Mombasa County|Mombasa]] || [[Mombasa]]
|align="right" |939.370
|align="right" |1.208.333
|-
| 2 || [[Kwale County|Kwale]] || [[Kwale (Kenia)|Kwale]]
|align="right" |649.931
|align="right" |866.820
|-
| 3 || [[Kilifi County|Kilifi]] || [[Kilifi]]
|align="right" |1.109.735
|align="right" |1.453.787
|-
| 4 || [[Tana River County|Tana River]] || [[Hola (Kenia)|Hola]]
|align="right" |240.075
|align="right" |315.943
|-
| 5 || [[Lamu County|Lamu]] || [[Lamu Town|Lamu]]
|align="right" |101.539
|align="right" |143.920
|-
| 6 || [[Taita-Taveta County|Taita-Taveta]] || [[Voi]]
|align="right" |284.657
|align="right" |340.671
|-
| 7 || [[Garissa County|Garissa]] || [[Garissa]]
|align="right" |623.060
|align="right" |841.353
|-
| 8 || [[Wajir County|Wajir]] || [[Wajir]]
|align="right" |661.941
|align="right" |781.263
|-
| 9 || [[Mandera County|Mandera]] || [[Mandera]]
|align="right" |1.025.756
|align="right" |867.457
|-
| 10 || [[Marsabit County|Marsabit]] || [[Marsabit]]
|align="right" |291.166
|align="right" |459.785
|-
| 11 || [[Isiolo County|Isiolo]] || [[Isiolo]]
|align="right" |143.294
|align="right" |268.002
|-
| 12 || [[Meru County|Meru]] || [[Meru (Kenia)|Meru]]
|align="right" |1.356.301
|align="right" |1.545.714
|-
| 13 || [[Tharaka-Nithi County|Tharaka-Nithi]] || [[Chuka (Kenia)|Chuka]]
|align="right" |365.330
|align="right" |393.177
|-
| 14 || [[Embu County|Embu]] || [[Embu (Kenia)|Embu]]
|align="right" |516.212
|align="right" |608.599
|-
| 15 || [[Kitui County|Kitui]] || [[Kitui]]
|align="right" |1.012.709
|align="right" |1.136.187
|-
| 16 || [[Machakos County|Machakos]] || [[Machakos]]
|align="right" |1.098.584
|align="right" |1.421.932
|-
| 17 || [[Makueni County|Makueni]] || [[Wote (Kenia)|Wote]]
|align="right" |884.527
|align="right" |987.653
|-
| 18 || [[Nyandarua County|Nyandarua]] || [[Ol Kalou]]
|align="right" |596.268
|align="right" |638.289
|-
| 19 || [[Nyeri County|Nyeri]] || [[Nyeri]]
|align="right" |693.558
|align="right" |759.164
|-
| 20 || [[Kirinyaga County|Kirinyaga]] || [[Kutus]]
|align="right" |528.054
|align="right" |610.411
|-
| 21 || [[Murang’a County|Murang’a]] || [[Murang’a]]
|align="right" |942.581
|align="right" |1.056.640
|-
| 22 || [[Kiambu County|Kiambu]] || [[Thika]]
|align="right" |1.623.282
|align="right" |2.417.735
|-
| 23 || [[Turkana County|Turkana]] || [[Lodwar]]
|align="right" |855.399
|align="right" |926.976
|-
| 24 || [[West Pokot County|West Pokot]] || [[Kapenguria]]
|align="right" |512.690
|align="right" |621.241
|-
| 25 || [[Samburu County|Samburu]] || [[Maralal]]
|align="right" |223.947
|align="right" |310.327
|-
| 26 || [[Trans-Nzoia County|Trans Nzoia]] || [[Kitale]]
|align="right" |818.757
|align="right" |990.341
|-
| 27 || [[Uasin Gishu County|Uasin Gishu]] || [[Eldoret]]
|align="right" |894.179
|align="right" |1.163.186
|-
| 28 || [[Elgeyo-Marakwet County|Elgeyo-Marakwet]] || [[Iten (Kenia)|Iten]]
|align="right" |369.998
|align="right" |454.480
|-
| 29 || [[Nandi County|Nandi]] || [[Kapsabet]]
|align="right" |752.965
|align="right" |885.711
|-
| 30 || [[Baringo County|Baringo]] || [[Kabarnet]]
|align="right" |555.561
|align="right" |666.763
|-
| 31 || [[Laikipia County|Laikipia]] || [[Rumuruti]]
|align="right" |399.227
|align="right" |518.560
|-
| 32 || [[Nakuru County|Nakuru]] || [[Nakuru]]
|align="right" |1.603.325
|align="right" |2.162.202
|-
| 33 || [[Narok County|Narok]] || [[Narok (Kenia)|Narok]]
|align="right" |850.920
|align="right" |1.157.873
|-
| 34 || [[Kajiado County|Kajiado]] || [[Kajiado]]
|align="right" |687.312
|align="right" |1.117.840
|-
| 35 || [[Kericho County|Kericho]] || [[Kericho]]
|align="right" |752.396
|align="right" |901.777
|-
| 36 || [[Bomet County|Bomet]] || [[Bomet]]
|align="right" |730.129
|align="right" |875.689
|-
| 37 || [[Kakamega County|Kakamega]] || [[Kakamega]]
|align="right" |1.660.651
|align="right" |1.867.579
|-
| 38 || [[Vihiga County|Vihiga]] || [[Vihiga]]
|align="right" |554.622
|align="right" |590.013
|-
| 39 || [[Bungoma County|Bungoma]] || [[Bungoma]]
|align="right" |1.375.063
|align="right" |1.670.570
|-
| 40 || [[Busia County|Busia]] || [[Busia (Kenia)|Busia]]
|align="right" |743.946
|align="right" |893.681
|-
| 41 || [[Siaya County|Siaya]] || [[Siaya]]
|align="right" |842.304
|align="right" |993.183
|-
| 42 || [[Kisumu County|Kisumu]] || [[Kisumu]]
|align="right" |968.909
|align="right" |1.155.574
|-
| 43 || [[Homa Bay County|Homa Bay]] || [[Homa Bay]]
|align="right" |963.794
|align="right" |1.131.950
|-
| 44 || [[Migori County|Migori]] || [[Migori]]
|align="right" |917.170
|align="right" |1.116.436
|-
| 45 || [[Kisii County|Kisii]] || [[Kisii (Kenia)|Kisii]]
|align="right" |1.152.282
|align="right" |1.266.860
|-
| 46 || [[Nyamira County|Nyamira]] || [[Nyamira]]
|align="right" |598.252
|align="right" |605.576
|-
| 47 || [[Nairobi County|Nairobi]] || [[Nairobi]]
|align="right" |3.138.369
|align="right" |4.397.073
|}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Kenia| ]]
epat6z24jahg1gprueritfv2bc1q1rh
Laos
0
47744
2690100
2689884
2026-08-07T20:27:55Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690100
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao<br>Demokratesch Volleksrepublik Laos
| Fändel =Flag of Laos.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vu Laos
| Wopen =Coat_of_arms_of_Laos.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vu Laos
| National Devise =Fridden, Onofhängegkeet, Demokratie, Eenegkeet a Wuelstand
| Kaart= Laos in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Laotesch Sprooch|Lao]]
| Haaptstad = [[Vientiane]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]] mat [[Eeparteiesystem]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=236.800
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =25,8
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Kip]] = 100 At
| Zäitzon = +7
| Internet TLD =.la
| Telefonsprefix =+856
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Laos''' (amtlech: ''Demokratesch Volleksrepublik Laos'') ass e Staat a Südostasien. E grenzt un d'[[Volleksrepublik China]], de [[Vietnam]], [[Kambodja]], [[Thailand]] a [[Myanmar]]. D'Haaptstad a gréisst Stad ass [[Vientiane]].
== Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Demographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Geschicht ==
{{Méi Info 1|Geschicht vum Laos}}
=== Fréigeschicht ===
{{Kapitel Info feelt}}
=== Kinnekräich Lan Xang ===
{{Méi Info 1|Kinnekräich Laos}}
=== Franséischt Protektorat ===
Vum spéiden [[19. Joerhonnert]] bis [[1954]] war d'Kinnekräich Laos ee [[Protektorat]] vu [[Frankräich]] am Kader vu [[Franséisch Indochina]].
=== Zweete Weltkrich ===
{{Kapitel Info feelt}}
=== Indochinakrich ===
Nom [[Indochinakrich]] an no den [[Indochinakonferenz|Accorde vu Genf]] vun [[1954]] war de Laos formell nach ëmmer ee Kinnekräich.
=== Demokratesch Republik ===
1975, nom Enn vum [[Vietnamkrich]], gouf d'demokratesch Volleksrepublik Laos ausgeruff.
== Politik ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Laos| ]]
2sruyyxyqbijf7andhuv59acoe3zx4t
Thailand
0
47745
2690194
2689921
2026-08-07T20:30:35Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690194
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Kinnekräich Thailand<br>Ratcha-anachak Thai<br>ราชอาณาจักรไทย
| Fändel = Flag of Thailand.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Thailand
| Wopen = Emblem of Thailand.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun Thailand
| National Devise =
| Kaart = Thailand in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Thailännesch]]
| Haaptstad = [[Bangkok]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Monarchie|Ierfmonarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 513.120
| Fläch Plaz = 50
| Waasserfläch = 0,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 20
| Bevëlkerungsdicht = 132
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Phleng Chat Thai'' ("Thailännesch Nationalhymn")
| Wärung = [[Baht]]
| Zäitzon = +7
| Internet TLD = [[.th]]
| Telefonsprefix = +66
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Thailand''' ([[Thailännesch]]: ประเทศไทย), offiziell d''''Kinnekräich Thailand''' (ราชอาณาจักรไทย) ass e Staat a Südostasien. E grenzt u [[Myanmar]], [[Laos]], [[Kambodja]], [[Malaysia]], d'[[Andamanescht Mier]], dat zum [[Indeschen Ozean]] gehéiert, an de [[Golf vun Thailand]], deen zum [[Pazifeschen Ozean]] gehéiert. Seng Haaptstad a bei wäitem gréisste Stad ass [[Bangkok]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Thailand| ]]
fzxf9ylja800imiss594q82ipuw2129
Kambodja
0
47746
2690086
2689877
2026-08-07T20:27:34Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690086
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Kinnekräich Kambodja
| Fändel = Flag of Cambodia.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Kambodja
| Wopen = Royal Arms of Cambodia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Kambodja
| National Devise = "Natioun, Relioun, Kinnek"
| Kaart= Cambodia in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Khmer]]
| Haaptstad = [[Phnom Penh]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Monarchie#Parlamentaresch Monarchie|parlamentaresch]] [[Walmonarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 181.035
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 76
| Onofhängegkeet = [[9. November]] [[1953]]
| Nationalfeierdag = [[9. November]]
| Nationalhymn = ''Nokor Reach'' (lb.: "Majestéis Kinnekräich")
| Wärung = [[Riel]] (Den [[US-Dollar]] gëtt och akzeptéiert.)
| Zäitzon = +7
| Internet TLD = [[.kh]]
| Telefonsprefix = +855
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Kambodja''' (op [[Khmer]]: '''Kâmpŭchea''') ass e Staat a Südostasien am [[Golf vun Thailand]]. E grenzt un [[Thailand]], un de [[Laos]] an un de [[Vietnam]].
== Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Geschicht ==
Tëscht dem spéiden [[19. Joerhonnert]] an dem Enn vum [[Indochinakrich]] huet de Kambodja am Kader vun der [[Union française]] als [[Protektorat]] zu [[Franséisch Indochina]] gehéiert.
D'Bevëlkerung an d'Land goufen duerch de [[Vietnamkrich]] an d'Herrschaft vun de [[Rout Khmer|Roude Khmer]] schwéier geschiedegt.
== Kuckeswäertes ==
Déi bekanntst Attraktioun am Land ass d'Tempelanlag vun [[Angkor Wat]], déi iwwregens symbolesch an der Mëtt vum Nationalfändel figuréiert.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Kambodja| ]]
qz3vhb2pxmyuo7x32782fe4eprb2ck0
Vietnam
0
47747
2690220
2689835
2026-08-07T20:31:14Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690220
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam
| Fändel = Flag of Vietnam.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Vietnam
| Wopen = Emblem of Vietnam.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Vietnam
| National Devise = keng
| Kaart = Vietnam in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Vietnameesesch]]
| Haaptstad = [[Hanoi]]
| Haaptstad Awunner = 8.435.700 <small>([[2022]])</small>
| Haaptstad Koordinaten = 20°55'N, 106°23'E
| Staatsform = [[Sozialistesch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 331.345
| Fläch Plaz = 66
| Waasserfläch = 6,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 15
| Bevëlkerungsdicht = 302,7
| Onofhängegkeet = [[2. September]] [[1945]] (Staatsgrënnung)
| Nationalfeierdag = [[2. September]]
| Nationalhymn = [[Tien quan ca]]
| Wärung = [[Vietnameeseschen Dong]] (VND)
| Zäitzon = +7
| Internet TLD = [[.vn]]
| Telefonsprefix = +84
| Notizen =
| Extra Bild = Ha Long Bay.jpg
| Extra Bild2 =
}}
De '''Vietnam''', op [[Vietnameesesch]] ''Việt Nam'', amtlech ''Sozialistesch Republik Vietnam'', op Vietnameesesch ''Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam'', ass e Staat a Südostasien. E grenzt un d'[[Volleksrepublik China]], [[Laos]], [[Kambodja]] an d'[[Südchineesescht Mier]].
Haaptstad, [[Hanoi]] (Hà Nội), läit no bei der Ostküst vum Vietnam.
== Geschicht ==
Virun [[1976]] war de Vietnam an zwee gedeelt: Am [[Norden]], den [[Nordvietnam]], an am [[Süden]], de [[Südvietnam]].
== Geographie ==
== Klima ==
== Politik ==
== Ekonomie ==
== Kultur ==
== Literatur zum Theema ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Vietnam| ]]
iruyznozz62o4k739vc8qz9hp36ynf9
Uganda
0
48377
2690209
2689662
2026-08-07T20:30:57Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690209
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Uganda<br>Jamhuri ya Uganda
| Fändel = Flag of Uganda.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Uganda
| Wopen = Coat_of_arms_of_Uganda.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Uganda
| National Devise = "For God and My Country" (Fir Gott a mäi Land)
| Kaart = Location Uganda AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Swahili]]
| Haaptstad = [[Kampala]]
| Haaptstad Awunner = 1.600.000
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|00|18|49|N|32|34|52|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 241,038
| Fläch Plaz = 81
| Waasserfläch = 15,39
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 35
| Bevëlkerungsdicht = 137
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]: [[9. Oktober]] [[1962]]
| Nationalfeierdag = [[9. Oktober]]
| Nationalhymn = ''Oh Uganda, Land of Beauty''
| Wärung = [[Uganda-Schilling]] (UGX)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.ug]]
| Telefonsprefix = +256
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Uganda''' (op [[Englesch]]: ''Republic of Uganda''; op [[Swahili]]: ''Jamhuri ya Uganda'') ass e Staat an [[Afrika|Ostafrika]]. D'[[Haaptstad]] vun Uganda ass [[Kampala]].
==Geschicht a Politik==
Den Uganda war tëscht 1894 an 1962 e [[Vereenegt Kinnekräich|brittescht]] [[Protektorat]]. No der Onofhängegkeet gouf et e Memberstaat vum [[Commonwealth of Nations]].
President ass zënter 1986 de [[Yoweri Museveni]]. Tëscht 1971 an 1979 ass d'Land vum Diktator [[Idi Amin]] regéiert ginn.
==Geographie==
Den Uganda grenzt am Osten un de [[Kenia]], am Norden un de [[Südsudan]], am Westen un d'[[Demokratesch Republik Kongo]], am Südwesten un de[[Ruanda]] an am Süden un [[Tansania]]. Tëscht dem Uganda, dem Kenia an Tansania läit de [[Victoriaséi]]. Mat iwwer 35 Milliounen Awunner ass den Uganda no [[Ethiopien]] dat zweet-bevëlkerungsräichst Land op der Welt, dat keen Zougank zum Mier huet.
== Sproochen ==
Am Uganda si 40 Sproochen am Gebrauch. Offiziell Sprooche sinn Englesch an zanter 2005 Swahili. Wichteg aner Sprooche si [[Luganda]], [[Luo]] an [[Nkore]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Uganda| ]]
tu53v4c3y97rt88rhvende22h98ua5n
Usbekistan
0
48380
2690213
2689663
2026-08-07T20:31:03Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690213
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Usbekistan
| Fändel = Flag of Uzbekistan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Usbeekesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of Uzbekistan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Usbeekescht Wopen
| National Devise = <br>''informell: "O'zbekiston kelajagi buyuk davlat"''<br>{{small|''(Usbekistan ass en zukünftege grousse Staat)''}}
| Kaart = Uzbekistan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Usbeekesch]] a<br>[[Karakalpakesch]]
| Haaptstad = [[Taschkent]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 447.400
| Fläch Plaz = 56
| Waasserfläch = 4,9
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 45
| Bevëlkerungsdicht = 61,2 Awunner
| Onofhängegkeet = 1. September 1991 vun der Sowjetunioun
| Nationalfeierdag = 1. September
| Nationalhymn = [[Serquyosh, hur oʻlkam, elga baxt, najot]]
| Wärung = [[Soʻm]] (UZE)
| Zäitzon = +5
| Internet TLD = [[.uz]]
| Telefonsprefix = +998
| Notizen =
| Extra Bild = Uzbekistan satellite photo.jpg
| Extra Bild2 = Uz-map de.png
}}
'''Usbekistan''', op [[Usbeekesch]] ''O'zbekiston'', ass e Staat an [[Zentralasien]].
== Geschicht ==
Déi fréier chineesesch [[Seidestrooss]] zitt sech bal duerch déi ganz Längt vum Land. De Staat Usbekistan ass 1925 entstanen, als [[Usbeekesch Sozialistesch Sowjetrepublik]], a gouf 1991 vun der [[Sowjetunioun]] onofhängeg.
== Bevëlkerung ==
D'Land huet eng 27,7 Milliounen Awunner mat ronn 100 Nationalitéiten, dovun 71 % Usbeeken, 5,1 % Russen, 5 % Tadschiken, 4,1 % Karakalpaken, 3,2 % Kasachen, 2,7 % Krimtataren an 2,5 % Koreaner.
== Sproochen ==
Offiziell Sprooch vum Land ass [[Usbeekesch]], an der autonomer Republik [[Karakalpakstan]] ass och [[Karakalpakesch]] offiziell als Sprooch unerkannt. [[Russesch]] huet ëmmer nach eng grouss Bedeitung a gëtt vun deene meeschte verstanen. An de Stied [[Samarkand]] a [[Buchara]] ass och nach [[Tadjikesch]] a [[Persesch]] verbreet.
Mëtt der 1990er Joren huet d'Parlament decidéiert, fir vum [[Kyrillescht Alphabet|kyrilleschen]] op dat [[laténgescht Alphabet]] ëmzeklammen. De facto sinn elo déi zwee Alphabeter a Gebrauch.
== Politik ==
Aus den éischten direkte Presidentschaftswalen den 29. Dezember 1991 ass den [[Islam Abduganijewitsch Karimow|Islam Karimow]] mat 86 Prozent vun de Stëmmen als Gewënner ervirgaangen an hie gouf deen éischte President vun der onofhängeger Republik Usbekistan. Zanterhier huet e seng Amtszäit véiermol verlängere gelooss iwwer [[Referendum]]en a Walen.
Den Islam Karimow ënnerbënnt mat Erfolleg all reliéise Fanatismus am Land. Dowéinst kann déi och duerch verschidden an Däitschland aktiv Memberen opgefallen [[Islamesch Beweegung Usbekistan]] (IBU) just nëmmen am afghanesch-pakistanesche Grenzgebitt agéieren.
Nodeem datt d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] d'Ënnerdréckung vu reliéisen Onrouen 2005 zu [[Andijan]] am [[Ferganadall]] kritiséiert hunn, huet de Karimow hir Militärbasis am Land zougemaach. De President ënnerstëtzt awer den ISAF-Asaz am Nopeschland [[Afghanistan]] weider, dëst duerch eng Erlabnes un déi däitsch Bundeswehr fir e Lofttransportstützpunkt zu [[Termes]] z'ënnerhalen.
Déi [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] Regierung finanzéiert zanter 2002 iwwer d'Agence fir den Transfer vu Finanztechnologie verschidde Berodungs- a Formatiounsprojeten am Bankesecteur. Am Joer 2010 war dofir e Budget vu 95.000 Euro virgesinn<ref>{{Citation|URL=http://www.mae.lu/fr/content/view/full/24098 |Titel=29. Mäerz 2010 - Aarbechtsvisit vum lëtz. Ausseminister am Usbekistan |Gekuckt=19.03.2011 |Archiv-Datum=28.12.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20101228214004/http://www.mae.lu/fr/content/view/full/24098 }}</ref>.
== Fotosalbum vum Land ==
<gallery>
Bild:AralSea_A20081005.jpg|Aral Séi
Bild:Kalta_Minar.jpg|Chiwa
Bild:Bukhara01.jpg|Buchara
Bild:RegistanSquare_Samarkand.jpg|Samarkand
Bild:Vue de l'Aqua-Park - Tachkent.jpg|[[Taschkent]]
Bild:KokandPalace.jpg|[[Kokand]]
Bild:Denau_-_cotton_collect_center.JPG|Kottengproduktioun
Bild:Yodgorlik_Silk_Factory,_Margilan.jpg|Seideproduktioun
</gallery>
== Kuckt och ==
* [[Usbeekesch Kichen]]
== Um Spaweck ==
* [http://www.gov.uz/en/ Offiziell Säit vun der Republik Usbekistan]
{{Commonscat|Uzbekistan|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Usbekistan| ]]
s258emfvt4eibxbz1iygg5rhdpz0d0c
Palau (Ozeanien)
0
48395
2690141
2689464
2026-08-07T20:29:04Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690141
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Palau
| Fändel = Flag of Palau.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Palau
| Wopen = Seal of Palau.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Palau
| National Devise = {{wikidata|property|linked|P885}}
| Kaart = Palau on the globe (Southeast Asia centered) (small islands magnified).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = [[Ngerulmud]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = presidentiell Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 459
| Fläch Plaz = 184
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 192
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = 1. Oktober 1994
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = Belau rekid
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = +9
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Palau''', op [[Palauesch]] ''Belu'u era Belau'' an op [[Englesch]] ''Republic of Palau'', ass en [[Inselstaat]] an [[Ozeanien]]. D'Haaptstad vu Palau ass zanter dem 7. Oktober 2006 [[Ngerulmud]] am [[Melekeok State]] op der Insel [[Babeldaob]].
== Ënnerdeelung ==
Palau ass a 16 administrativ Staaten ënnerdeelt:
{|
| valign="top"width="25%" |
* Aimeliik State
* Airai State
* Angaur State
* Hatohobei State
* Kayangel State
* Koror State
* [[Melekeok State]]
* Ngaraard State
| valign="top"width="25%" |
* Ngarchelong State
* Ngardmau State
* Ngaremlengui State
* Ngatpang State
* Ngchesar State
* Ngiwal State
* Peleliu State
* Sonsorol State
|}
== Sproochen ==
Déi offiziell Sproochen op Palau si Palauesch an Englesch. <br>
Donieft ginn e puer [[Mikronesien|mikroneesesch]] Sprooche geschwat. Um [[Inselstaat]] [[Angaur]] gëtt [[Japanesch]] geschwat.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Palau}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Palau| ]]
[[Kategorie:Inselen am Pazifeschen Ozean]]
[[Kategorie:Länner an Ozeanien]]
6a9cgfk5mgsotiji9qd3mtr99dscpw5
Bangladesch
0
48464
2690002
2637971
2026-08-07T20:24:51Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690002
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ (Volleksrepublik Bangladesch)
| Fändel = Flag of Bangladesh.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Bangaldesch
| Wopen = National emblem of Bangladesh.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vum Bangladesch
| National Devise =
| Kaart= Bangladesh in its region.svg
| Offiziell Sprooch = [[Bengali]]
| Haaptstad = [[Dhaka]]
| Staatsform = [[Parlament]]aresch [[Republik]]
| Total Fläch= 147.570
| Bevëlkerung =
}}
De '''Bangladesch''' ass e [[Staat]] a [[Südasien]]. E grenzt am Süden un de [[Golf vu Bengalen]], am Südosten u [[Myanmar]] a soss iwwerall un [[Indien]]. D'[[Haaptstad]] a gréisst Stad ass [[Dhaka]]. Déi zweetgréisst Stad ass [[Chittagong]].
Bangladesch ass Member vum [[Commonwealth of Nations|Commonwealth]] a vun de [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Vereenten Natiounen]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Bangladesh|Bangladesch}}
{{Naviblock
|Commonwealth of Nations
|Navigatioun Länner an Asien
}}
[[Kategorie:Bangladesch| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
l8qhxf7oab5e4l0yz7c60ior1oy20xj
Guatemala
0
48543
2690062
2689576
2026-08-07T20:26:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690062
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAmerika}}
{{Infobox Land
| Numm = República de Guatemala <br> Republik Guatemala
| Fändel = Flag of Guatemala.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Guatemala
| Wopen = Coat of arms of Guatemala.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Nationalen Emblème vu Guatemala
| National Devise = El país de la eterna primavera<br>("D'Land vum éiwege Fréijoer")
| Kaart= LocationGuatemala.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Guatemala-Stad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 109.021
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[15. September]] (Onofhängegkeetsdag)
| Nationalhymn = [[Guatemala Feliz]]
| Wärung = [[Quetzal]]
| Zäitzon = - 6
| Internet TLD = [[.gt]]
| Telefonsprefix = +502
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Guatemala''', op [[Spuenesch]] ''República de Guatemala'', ass e Staat a [[Mëttelamerika]]. D'Haaptstad ass [[Guatemala-Stad]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch ass [[Spuenesch]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Guatemala| ]]
485a7jyo9fdh0vu4en5do0qoi75x105
Mauretanien
0
48550
2690117
2689892
2026-08-07T20:28:26Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690117
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm =الجمهورية الإسلامية الموريتانية<br>al-Dschumhūrīyah al-Islāmīyah al-Mūrītānīyah<br>Islamesch Republik Mauretanien
| Fändel = Flag of Mauritania.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Mauretanien
| Wopen = Seal_of_Mauritania.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Mauretanien
| National Devise = "شرف إخاء عدل"<br>{{small|("Éier, Bridderlechkeet, Gerechtegkeet")}}
| Kaart = Location Mauritania AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Nouakchott]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.030.700
| Fläch Plaz = 29
| Waasserfläch = 0,03
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 3,2
| Onofhängegkeet = +0
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = نشيد وطني موريتاني
| Wärung = [[Ouguiya]]
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.mr]]
| Telefonsprefix = +222
| Extra Bild2 = Mr-map.png
}}
'''Mauretanien''', offiziell ''Islamesch Republik Mauretanien'', ass eng Presidialrepublik am [[Westafrika|Nordweste vun Afrika]], um [[Atlantik|atlanteschen Ozean]]. De [[Staat]] grenzt un [[Algerien]], de [[Mali]], de [[Senegal]] an d'[[Westsahara]].
{{Clr}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Mauritania|Mauretanien}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
</div>
[[Kategorie:Mauretanien| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
bnto3x90prg8xhlyc28y2lrqt1wdlxw
Madagaskar
0
48627
2690109
2689761
2026-08-07T20:28:10Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690109
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|der Insel Madagaskar|den Animatiounsfilm|Madagascar (Film 2005)}}
{{Infobox Land
| Numm = Repoblikan'i Madagasikara (Malgache)<br>République de Madagascar (Franséisch)<br><small>Republik Madagaskar</small>
| Fändel = Flag_of_Madagascar.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Madagaskar
| Wopen = Seal_of_Madagascar.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Madagaskar
| National Devise = "Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana" (mg.)<br>"Amour, patrie, progrès" (fr.)
| Kaart= Location_Madagascar_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Malgache]], [[Franséisch]]
| Haaptstad = [[Antananarivo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 587.041
| Fläch Plaz = 47
| Waasserfläch = 0,009
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 53
| Bevëlkerungsdicht = 35,2
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[26. Juni]] [[1960]] (vu [[Frankräich]])
| Nationalhymn = ''Ry Tanindrazanay malala ô!''
| Wärung = [[Ariary]] (MGA)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.mg]]
| Telefonsprefix = +261
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Madagaskar''' ass en [[Inselstaat]] am [[Indeschen Ozean]] ëstlech vun [[Afrika]]. D'[[Haaptstad]] vu Madagaskar ass [[Antananarivo]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Madagascar|Madagaskar}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Madagaskar| ]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
mxphotbf4tyqps8550ac66jb5cq70aa
Mosambik
0
48810
2690124
2689316
2026-08-07T20:28:38Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690124
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = República de Moçambique<br><small>Republik Mosambik</small>
| Fändel = Flag_of_Mozambique.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Mosambik
| Wopen = Emblem_of_Mozambique.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Mosambik
| National Devise =
| Kaart= Location_Mozambique_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Maputo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 801.590
| Fläch Plaz = 35
| Waasserfläch = 2,2
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 50
| Bevëlkerungsdicht = 28,7
| Onofhängegkeet = [[25. Juni]] [[1975]] (vu [[Portugal]])
| Nationalfeierdag = [[25. Juni]] (Onofhängegkeetsdag)
| Nationalhymn = ''Pátria Amada''
| Wärung = [[Metical]] (MZN)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.mz]]
| Telefonsprefix = +258
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Mosambik''', op [[Portugisesch]] ''República de Moçambique'', ass e [[Staat]] a Südostafrika. E grenzt un [[Tansania]], [[Malawi]], [[Sambia]], [[Simbabwe]], [[Südafrika]] a [[Eswatini]]. Den Nationalfeierdag ass de [[25. Juni]], den Dag vun der Onofhängegkeet (1975).
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Mozambique|Mosambik}}
{{Naviblock
|Navigatioun Länner an Afrika
|Navigatioun Memberstaaten AU
|Commonwealth of Nations
}}
[[Kategorie:Mosambik| ]]
b15lpv01mf8asvl8ko9bwa57yr5bgwu
Haiti
0
48811
2690066
2689870
2026-08-07T20:27:05Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690066
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Haiti
| Fändel = Flag of Haiti.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Haitianesche Fändel
| Wopen = Haiti-coat-of-arms.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Nationalen Emblème vun Haiti
| National Devise = L'union fait la force<ref>Déi selwecht Devise hunn d'[[Belsch]] a [[Bulgarien]].</ref><br>("Eenegkeet mécht staark")
| Kaart= LocationHaiti.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]], [[Kreol (Haiti)]]
| Haaptstad = [[Port-au-Prince]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 27.750
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 413,3
| Onofhängegkeet = [[1. Januar]] 1804 vu [[Frankräich]]; 17. Abrëll 1825 unerkannt
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[La Dessalinienne]]
| Wärung = 1 [[Gourde]] HTG = 100 Centimes
| Zäitzon = -5 (keng Summerzäit)
| Internet TLD =.ht
| Telefonsprefix = +509
| Notizen =
| Extra Bild = Haiti topographic map-fr.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Haiti''' (haitianesche Kreol: '''Ayiti'''; fr.: Haïti) ass en [[Inselstaat]] an de [[Grouss Antillen|Groussen Antillen]] an der [[Karibik]]. Haiti ëmfaasst de westlechen Deel vun der Karibikinsel [[Hispaniola]], den Ostdeel dovun ass d'[[Dominikanesch Republik]].
Den Numm kënnt aus der [[Sprooch]] vun den [[Taíno]], den Urawunner vun Hispaniola, a bedeit "biergesch Land". De Gros vun den 9 Milliounen Awunner staamt aus [[Afrika]]. [[Port-au-Prince]] heescht d'[[Haaptstad]] vun Haiti.
Haiti ass dat eenzegt Land vum amerikanesche Duebelkontinent, dat zu den am mannsten entwéckelte Länner gezielt gëtt. Eng schwach Ekonomie an instabil politesch Verhältnesser mat heefegen Onroue sinn d'Ursaachen dofir, datt iwwer 3 Milliounen Haitianer an den 1990er Joren ausgewandert sinn.
Den [[12. Januar]] [[2010]], ëm 16.53 [[Lokalzäit]], huet en [[Äerdbiewen]] mat der Amplitud 7 dat ganzt Land erfaasst a sämtlech Infrastrukture staark beschiedegt. Den Epizentrum louch am [[Mier]], 15 km virun der Haaptstad Port-au-Prince, déi zu 90% zerstéiert gouf.<ref>Radio 100komma7, 12:30 Auer, 16. Januar 2010.</ref>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Haiti|Haiti}}
* {{en}} [http://en.wikivoyage.org/wiki/Haiti Wikivoyage: Haiti]
* {{en}} [http://www.hartford-hwp.com/archives/43a/index-aa.html#Z2 Geschicht vun Haiti]
* {{fr}} D'Websäit vun der ''Secrétairerie <!--- ??! --->d'État au Tourisme'' [https://visithaiti.com/ visithaiti.com]
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Haiti| ]]
7ojm8ywgr85iyy9z01phfgj0dgxnh7g
Kamerun
0
48861
2690087
2689878
2026-08-07T20:27:35Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690087
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = République du Cameroun<br>Republic of Cameroon
| Fändel = Flag of Cameroon.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vum Kamerun
| Wopen = Coat of arms of Cameroon.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Kamerunescht Wopen
| National Devise = "Paix, travail, patrie" / "Peace, Work, Fatherland"<br>{{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: ''Fridden, Aarbecht, Heemecht'')}}
| Kaart = Location Cameroon AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Yaoundé]]
| Haaptstad Awunner = 2 500 000
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 475 442
| Fläch Plaz = 54
| Waasserfläch = 0.57
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 54
| Bevëlkerungsdicht = 39.7
| Onofhängegkeet = [[1. Januar]] [[1960]] (vu [[Frankräich]])<br>[[1. Oktober]] [[1961]] (Reunification mat [[British Cameroons]])
| Nationalfeierdag = [[20. Mee]]
| Nationalhymn = ''Chant de Ralliement''
| Wärung = [[Zentralafrikaneschen CFA-Frang]] (XAF)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.cm]]
| Telefonsprefix = +237
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Kamerun''' (op [[Franséisch]] ''République du Cameroun'' an op [[Englesch]] ''Republic of Cameroon''), ass e Staat an [[Zentralafrika]].
Déi gréisste Stad ass d'Wirtschaftsmetropole [[Douala]], d'Haaptstad [[Yaoundé]] ass déi zweetgréisst Stad.
==Geschicht==
1472 sinn d'Portugisen als éischt Europäer an d'Regioun komm an hunn dem haitege Floss [[Wouri]] den Numm ''Rio dos Camarões'' (Floss vun de [[Crevette|Crevettë]]) ginn, well e voll mat Crevettë war. Bis 1884 gouf den Territoire vum haitege Kamerun vu villen ënnerschiddleche Volleksgruppe besidelt. Vun 1884 bis zum [[Éischte Weltkrich]] war de Kamerun eng däitsch [[Kolonie]]. Déi däitsch Administratioun huet den Numm ''Kamerun'' fir d'éischt fir d'Regioun ëm Douala, duerno fir d'ganzt Land benotzt.
1916 hunn déi Däitsch no der Interventioun vu franséischen, britteschen a belschen Truppen de Kamerun verluer. Vun 1919 u war de Kamerun e Mandatsterritoire vum [[Vëlkerbond]], dee vu [[Frankräich]] a vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] verwalt gouf. Duerfir ass déi fréier Kolonie an zwee gedeelt ginn, a Frankräich krut dobäi véier-Fënneftel vum Territoire. No der Opléisung vum Vëlkerbond an der Kreatioun vun der [[UNO]] nom zweete Weltkrich gouf de Statut vun den zwee Kamerunen an dee vun Treihandmandater ëmgewandelt, mam offiziellen Zil, eng Eegeverwaltung z'erreechen. An den 1950er huet eng intensiv Onofhängegkeetsbeweegung fir Onrouen am vu Frankräich verwalte Kamerun gesuergt. D'Haaptforce war dobäi d'[[Union des populations du Cameroun]] (UPC), där hire Leader [[Ruben Um Nyobé]] 1958 vu Frankräich ëmbruecht gouf.
Den [[1. Januar]] [[1960]] krut de franséischen Deel seng Onofhängegkeet. Den [[1. Oktober]] [[1961]] huet sech den onofhängege Staat Kamerun mat dem südlechen Deel vun deem vu Groussbritannien verwalte Kamerun (''British Southern Cameroons'') zu der onofhängeger ''Federaler Republik Kamerun'' vereenegt. Den Norde vum brittesche Kamerun (''British Northern Cameroons'') huet sech fir eng Vereenegung mat [[Nigeria]] entscheet. Déi zwou offiziell Sprooche vum neie Staat waren a si Franséisch an Englesch.
Den éischte President [[Ahmadou Ahidjo]] huet sech als autoritäre Leader etabléiert a seng Partei, d'[[National Kamerunesch Unioun]], gouf 1966 zur eenzeg legaler Eenheetspartei ausgeruff. 1972 huet hien d'Federatioun opgeléist an duerch en Eenheetsstaat ersetze gelooss. Hien ass 1982 zeréckgetrueden a gouf vum deemolege Premierminister an haitege President [[Paul Biya]] ersat.
Mëtt der 1980er bis an d'spéit 1990er Jore war d'Land mat Wirtschaftskrise geplot, déi duerch international Wirtschaftskonditiounen, Dréchenten, niddreg Pëtrolspräisser a jorelaang [[Korruptioun]] a schlechte Management ausgeléist goufen. 1990 gouf de Multipartismus erëm agefouert, wat ënner anerem dozou gefouert huet dat den anglophonen Deel eng méi staark Autonomie oder souguer Onofhängegkeet gefuerdert huet.
Zanter 2013 ass déi fundamentalistesch Terrororganisatioun [[Boko Haram]] aus Nigeria am Norde vum Land aktiv, wat eng grousse Onsécherheet an de Regiounen ''Extrême-Nord'' an ''Nord'' als Folleg huet.
==Kuckt och==
* [[Kamerunbierg]]
* [[Tschadséi]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Cameroon|Kamerun}}
{{Naviblock
|Navigatioun Länner an Afrika
|Navigatioun Memberstaaten AU
|Commonwealth of Nations
}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Kamerun| ]]
piw38qefk0bdi8m5h48ff6zingnd6vy
Sri Lanka
0
48890
2690183
2689916
2026-08-07T20:30:17Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690183
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Demokratesch Sozialistesch Republik Sri Lanka<br>ශ්රී ලංකා ප්රජාතාන්ත්රික සමාජවාදී ජනරජය<br>Srī Laṁkā Prajātāntrika Samājavādī Janarajaya<br>இலங்கை ஜனநாயக சோசலிச குடியரசு<br>Ilaṅkai jaṉanāyaka cōcalica kuṭiyaracu
| Fändel = Flag of Sri Lanka.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Sri Lanka
| Wopen = Emblem of Sri Lanka.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Sri Lanka
| National Devise =
| Kaart = Sri Lanka in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Singhalesesch]], [[Tamil]]
| Haaptstad = [[Sri Jayawardenepura Kotte]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = konstitutionell Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 65.610
| Fläch Plaz = 122
| Waasserfläch = 4,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 57
| Bevëlkerungsdicht = 309
| Onofhängegkeet = [[4. Februar]] [[1948]] (vu [[Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Sri Lanka Matha''
| Wärung = [[Sri-Lanka-Rupi]]
| Zäitzon = +5,30
| Internet TLD = [[.lk]]
| Telefonsprefix = +94
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Demokratesch Sozialistesch Republik Sri Lanka''', op [[Singhalesesch]] ''Sri Lanka Prajatanrika Samajavadi Janarajaya'' an op [[Tamil]] ''Ilankaias Sananayaka Sosalisak Kutiyarasa'', ass e Staat a [[Südasien]].
== Haaptstad ==
D'offiziell [[Haaptstad]] ass [[Sri Jayawardenepura]] mat enger 100.000 Awunner. De facto ass [[Colombo]] d'Haaptstad.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooche si Singhalesesch an Tamil. [[Verkéierssprooch]] ass [[Englesch]].
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Sri Lanka]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
amaghzaoasjbuqm50mhzmtny13urrp4
Kolumbien
0
49201
2690094
2689881
2026-08-07T20:27:46Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690094
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de Colombia<br>{{small|[[Franséisch|fr]]: République de Colombie<br>[[Lëtzebuergesch|lb]]: Republik Kolumbien<br>[[Däitsch|de]]: Republik Kolumbien}}
| Fändel = Flag of Colombia.svg
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Kolumbien
| Wopen = Coat of arms of Colombia.svg
| Wope Breet = 130px
| Wopen Artikel = Wope vu Kolumbien
| National Devise =
| Kaart = Colombia in its region (San Andres and Providencia).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Bogotá]]
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|4|36|35|N|74|04|54|W}}
| Staatsform = [[Republik|Presidentiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 1.141.748
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 8,8
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[20. Juli]] [[1810]] vu [[Spuenien]]
| Wärung = [[Kolumbianesche Peso]] (COP)
| Zäitzon = -5
| Internet TLD = [[.co]]
| Telefonsprefix = +57
}}
'''Kolumbien''', op [[Spuenesch]] ''República de Colombia'', ass e Staat a [[Südamerika]]. D'Haaptstad ass [[Bogotá]].
== Geschicht ==
=== Prekolumbianesch Ära ===
D'Geschicht vun den éischte Siidler um haitegen Territoire vu Kolumbien, gouf an dräi Etappe vun der pre-kolumbianescher Ära opgedeelt: [[Alsteenzäit|Paleolithikum]] (15.000-7000 v.Chr.), [[Archaesch Ande-Period]] (7000 bis 2000 v. Chr.), a [[Formatiounszäit vun Amerika]] (2000 v. Chr. bis 16. Joerhonnert). Déi éischt Presenz vu Mënschen am Territoire geet op ongeféier 10.000 a 15.000 Joer zeréck.
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch a Kolumbien ass Spuenesch.
== Staats- a Regierungsform ==
Kolumbien ass zanter [[1886]] eng [[Presidialrepublik]].<br>
Staats- a Regierungschef ass zanter dem [[7. August]] [[2022]] de [[Gustavo Petro]]. D'[[Francia Márquez]] ass déi aktuell Vizepresidentin an domat déi éischt afrokolumbianesch Fra an dësem Amt.
== Onofhängegkeet ==
Kolumbien, eng fréier spuenesch [[Kolonialissem|Kolonie]], huet den [[20. Juli]] [[1810]] seng Onofhängkeet proklaméiert. De facto war et de [[7. August]] [[1819]] sou wäit.
== Haaptstied ==
{| class="wikitable"
|+
! colspan="8" |Haaptstied a Kolumbien
|-
|N
|Stad
|Departement
|Populatioun
|N
|Stad
|Departement
|Populatioun
|-
|1
|[[Bogotá]]
|[[Bogotá (Distrikt)|Bogotá]]
|{{wikidata|eid=Q2841|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q2841|qualifier|P1082|P585}})}}
|11
|[[Valledupar]]
|[[Cesar]]
|{{wikidata|eid=Q376903|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q376903|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|2
|[[Medellín]]
|[[Antioquia]]
|{{wikidata|eid=Q48278|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q48278|qualifier|P1082|P585}})}}
|12
|[[Villavicencio]]
|[[Meta]]
|{{wikidata|eid=Q749224|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q749224|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|3
|[[Cali (Kolumbien)|Cali]]
|[[Valle del Cauca]]
|{{wikidata|eid=Q51103|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q51103|qualifier|P1082|P585}})}}
|13
|[[Santa Marta]]
|[[Magdalena]]
|{{wikidata|eid=Q209016|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q209016|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|4
|[[Barranquilla]]
|[[Atlántico]]
|{{wikidata|eid=Q62823|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q62823|qualifier|P1082|P585}})}}
|14
|[[Ibagué]]
|[[Tolima]]
|{{wikidata|eid=Q222755|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q222755|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|5
|[[Cartagena de Indias]]
|[[Bolívar]]
|{{wikidata|eid=Q657461|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q657461|qualifier|P1082|P585}})}}
|15
|[[Montería]]
|[[Córdoba (Kolumbien)|Córdoba]]
|{{wikidata|eid=Q852725|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q852725|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|6
|[[Soacha]]
|[[Cundinamarca]]
|{{wikidata|eid=Q1011151|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q1011151|qualifier|P1082|P585}})}}
|16
|[[Pereira]]
|[[Risaralda]]
|{{wikidata|eid=Q51111|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q51111|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|7
|[[Cúcuta]]
|[[Norte de Santander]]
|{{wikidata|eid=Q216847|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q216847|qualifier|P1082|P585}})}}
|17
|[[Manizales]]
|[[Caldas]]
|{{wikidata|eid=Q235190|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q235190|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|8
|[[Soledad]]
|[[Atlántico]]
|{{wikidata|eid=Q767071|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q767071|qualifier|P1082|P585}})}}
|18
|[[Pasto]]
|[[Nariño]]
|{{wikidata|eid=Q320015|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q320015|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|9
|[[Bucaramanga]]
|[[Santander (Kolumbien)|Santander]]
|{{wikidata|eid=Q243766|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q243766|qualifier|P1082|P585}})}}
|19
|[[Neiva]]
|[[Huila]]
|{{wikidata|eid=Q638260|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q638260|qualifier|P1082|P585}})}}
|-
|10
|[[Bello]]
|[[Antioquia]]
|{{wikidata|eid=Q816024|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q816024|qualifier|P1082|P585}})}}
|20
|[[Palmira]]
|[[Valle del Cauca]]
|{{wikidata|eid=Q989858|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q989858|qualifier|P1082|P585}})}}
|}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Colombia|Kolumbien}}
* [https://web.archive.org/web/20130116145838/http://web.presidencia.gov.co/ Homepage vun der Regierung/President vu Kolumbien]
{{CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Kolumbien| ]]
6h6v78yh9urrazu2zib8ffc1606ik9j
Tschad
0
49202
2690202
2689926
2026-08-07T20:30:47Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690202
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = République du Tchad<br>جمهورية تشاد<br>Dschumhūriyyat Taschād
| Fändel = Flag of Chad.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Tschad
| Wopen = Coat of arms of Chad.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Tschad
| National Devise = "Unité, Travail, Progrès"<br>{{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Eenegkeet, Aarbecht, Fortschrëtt)}}
| Kaart= Location Chad AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]], [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[N'Djamena]]
| Haaptstad Awunner = 1.600.000
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.284.000
| Fläch Plaz = 21
| Waasserfläch = 1,9
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 66
| Bevëlkerungsdicht = 14,4
| Onofhängegkeet = [[11. August]] [[1960]] (vu Frankräich)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''La Tchadienne''
| Wärung = [[Zentralafrikaneschen CFA-Frang]] (XAF)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.td]]
| Telefonsprefix = +235
| Notizen =
| Extra Bild = Chad - Location Map (2013) - TCD - UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Tschad''' ass e Staat an [[Zentralafrika]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sproochen am Tschad si [[Franséisch]] an [[Arabesch]].
== Staats- a Regierungsform ==
Zanter [[1960]] ass den Tschad eng [[Presidialrepublik]]. Staatschef war vun [[1990]] bis zu sengem Doud den [[20. Abrëll]] [[2021]] den [[Idriss Déby]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Chad}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Tschad]]
7w6qqsgqgz7wxt2dlo0jcgbds05b7zk
Kirgisistan
0
49215
2690092
2689880
2026-08-07T20:27:43Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690092
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Кыргыз Республикасы (kirgis.)<br>Киргизская Республика (russ.)<br>Kirgisskaja Respublika
| Fändel = Flag of Kyrgyzstan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Kirgisesche Fändel
| Wopen = National emblem of Kyrgyzstan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Kirgisescht Wopen
| National Devise =
| Kaart= Kyrgyzstan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Kirgisesch]] a [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Bischkek]]
| Haaptstad Awunner = 1.191.000 {{small|(2025)}}
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 199.900
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 36 Awunner
| Onofhängegkeet = 31. August 1991 vun der [[Sowjetunioun]]
| Nationalfeierdag = 31. August
| Nationalhymn = [[Ak möngülüü aska]]
| Wärung = [[Som]] (KGS)
| Zäitzon = +6
| Internet TLD = [[.kg]]
| Telefonsprefix = +996
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Kirgisistan''', mam vollen Numm '''Kirgisesch Republik''', ({{Ky}} ''Kyrgyz Respublikasy'', {{Ru}} ''Kyrgyzkaja Respublica'') ass e Staat an [[Zentralasien]]. Den haitege Staat ass [[1991]] aus der fréierer [[Kirgisesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Kirgisescher Sozialistescher Sowjetrepublik]] (''Kirgisesch SSR)'' ervirgaangen.
== Geographie ==
D'Kirgisesch Republik läit am Nordoste vun Zentralasien. D'Land grenzt am Norden un de [[Kasachstan]], am Südwesten un [[Usbekistan]], am Süden un [[Tadjikistan]], am Osten a Südosten u [[Volleksrepublik China|China]]. D'Land huet eng Fläch vun 199.900 km² a Grenze vun am Ganze 4.500 km. De Kirgisistan ass e Biergland; eppes manner wéi 90 % vum Territoire leien op enger Héicht vun iwwer 1.500 Meter.
D'Haaptstad ass [[Bischkek]], mat enger Bevëlkerung vu knapp 1,2 Millioune Leit.
Aner grouss Stied sinn:
* [[Osch (Stad)|Osch]] (473.500 Awunner),
* [[Djalal-Abad]] (184.400),
* [[Karakol]] (90.700),
* [[Tokmok]] (76.200),
* [[Ösgön]] (65.500),
* [[Kysyl-Kyja]] (64.100).
De gréissten [[Oblast]] ass [[Oblus Naryn|Naryn]] (45.00 km²) an d'Oblaste mat der héchster Bevëlkerungsdicht sinn [[Oblus Osch|Osch]] (49 Leit pro Quadratkilometer) an [[Oblus Tschüi|Tschüi]] (48 Leit).
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
De Kirgisistan ass administrativ a 7 [[Oblast|Oblasten]] (oder ''Oblus'', Méizuel ''Oblustor'') agedeelt. D'Oblaste sinn a 40 [[Rajon|Rajonen]] ënnerdeelt, déi hirersäits nees a 473 Landgemengen an 22 Stied opgedeelt sinn.
Do dernieft gëtt et nach zwou Stied ([[Bischkek]] an [[Osch (Stad)|Osch]]), déi zu kengem Oblast gehéieren, woubäi d'Stad Bischek a 4 Rajonen agedeelt ass.
{{Méi Info 1|Lëscht vun den Oblasten am Kirgisistan}}
== Klima ==
D'Klima vum Land ass staark kontinental, de Summer an de Stied ass zimmlech waarm, an an de Bierger relativ kill. D'Wantere si kal a schnéiräich, besonnesch an den Héichten.
Déi duerchschnëttlech Lofttemperatur am Summer ass +27° C, mat enger duerchschnëttlecher Minimaltemperatur vu +16° C an enger duerchschnëttlecher Héchsttemperatur vu +33° C. Am Wanter läit d'Lofttemperatur am Duerchschnëtt bei +1° C, déi duerchschnëttlech Minimaltemperatur ass -12° C an déi duerchschnëttlech Héchsttemperatur ass +10°C.<ref>{{Citation|URL=https://www.stat.gov.kg/media/publicationarchive/6c2a81bf-3d53-4066-83c9-d27d0d2a2d29.pdf|Titel=Geographical Characteristics, Climate and Environment|Gekuckt=29.06.2025|Editeur=National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|Säiten=S. 7|Sprooch=en}}</ref>
== Staats- a Regierungsform ==
De Kirgisistan ass zanter 1991 eng [[Presidialrepublik]]. All 5 Joer si [[Wale]] fir d'[[Parlament]], dat 75 Memberen huet.
== Bevëlkerung ==
D'Land huet knapp 7,3 Milliounen Awunner <sup>(Stand: 2025)</sup><ref>{{Citation|URL=https://stat.gov.kg/en/opendata/category/5955/|Titel=Statistical censuses - Open Data - Statistics of the Kyrgyz Republic|Gekuckt=2025-06-29|Wierk=stat.gov.kg}}</ref>, dovu si 77,8 % Kirgisen, 14,2 % Usebeeken, 3,8 % Russen, 1,0 % Dunganen, 0,9 % Tadschiken an 2,3 % aner Ethnien<ref>{{Citation|URL=https://www.stat.gov.kg/media/publicationarchive/6c2a81bf-3d53-4066-83c9-d27d0d2a2d29.pdf|Titel=Ethnic composition of the population|Gekuckt=29.06.2025|Editeur=National Statistical Committee of the Kyrgyz Republic|Säiten=S. 14|Sprooch=en}}</ref>.
== Sproochen ==
Offiziell Sproochen am Kirgisistan si [[Kirgisesch]] an zanter dem Mee 2000 och [[Russesch]].
== Regierung a Parteien ==
Zënter der Parlamentswal vun 2021 ass de [[Sadyr Dschaparow]] de President vum Land.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Kyrgyzstan|Kirgisistan}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen}}
[[Kategorie:Kirgisistan| ]]
d14jy2x8cunh88vje045a6q3v3wp9bl
Lesotho
0
49278
2690101
2689885
2026-08-07T20:27:56Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690101
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Muso oa Lesotho<br>Kingdom of Lesotho<br>{{small|Kinnekräich Lesotho}}
| Fändel = Flag_of_Lesotho.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Lesotho
| Wopen = Coat of arms of Lesotho.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Lesotho
| National Devise = "Khotso, Pula, Nala"<br>{{small|([[Lëtzbuergesch|lëtz.]]: Fridden, Reen, Wuelstand)}}
| Kaart= Location_Lesotho_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Sesotho]], [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Maseru]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Monarchie|Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 30.355
| Fläch Plaz = 140
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 144
| Bevëlkerungsdicht = 68.1
| Onofhängegkeet = [[4. Oktober]] [[1966]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Lesotho Fatše La Bontata Rona''
| Wärung = [[Lesothesche Loti]]
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.ls]]
| Telefonsprefix = +266
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Kinnekräich Lesotho''', op [[Sesotho]] ''Mmuso wa Lesotho'', ass e Staat am südlechen [[Afrika]]. Et ass eng Enclave an der [[Südafrika|Republik Südafrika]], huet awer politesch ni zu Südafrika gehéiert.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20090524235510/http://www.lesotho.gov.ls/home/ Websäit vun der Regierung vu Lesotho]
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
[[Kategorie:Lesotho| ]]
hp2lsavltz7zhstk3rxl5t6cgyp4qg5
Guyana
0
49279
2690065
2689869
2026-08-07T20:27:03Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690065
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Co-operative Republic of Guyana
| Fändel = Flag of Guyana.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Guyanesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of Guyana.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Guyanescht Wopen
| National Devise = One People, One Nation, One Destiny<br><small>(Ee Vollek, Eng Natioun, Ee Schicksal)</small>
| Kaart= Guyana in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Georgetown (Guyana)|Georgetown]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 214.970
| Fläch Plaz = 84
| Waasserfläch = 8,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 161
| Bevëlkerungsdicht = 3,5
| Onofhängegkeet = [[26. Mee]] [[1966]] (vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]])
| Nationalfeierdag = [[23. Februar]]
| Nationalhymn = [[Dear Land of Guyana, of Rivers and Plains]]
| Wärung = [[Guyana-Dollar]] (GYD)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.gy]]
| Telefonsprefix = +592
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Guyana''', op [[Englesch]] ''Co-operative Republic of Guyana'', ass e Staat a [[Südamerika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Commonwealth of Nations}}
{{CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Guyana]]
rk5dawyyz5x7skl8yfmvtkewdn4oqcd
El Salvador
0
49280
2690036
2689374
2026-08-07T20:26:21Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690036
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = República de El Salvador<br><small>Republik El Salvador</small>
| Fändel = Flag_of_El_Salvador.svg
| Fändel Bildbreet = Fändel vun El Salvador
| Fändel Artikel = 140px
| Wopen = Coat of arms of El Salvador.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun El Salvador
| National Devise =
| Kaart = El Salvador in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[San Salvador]]
| Haaptstad Awunner = ''Dios, Unión, Libertad''<br> (Spuenesch: Gott, Eenegkeet, Fräiheet)
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 21.041 km²
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 348
| Onofhängegkeet = 13. April 1838 (vun der [[Zentralamerikanesch Konfëderatioun|Zentralamerikanescher Konfëderatioun]])
| Nationalfeierdag = [[15. September]]
| Nationalhymn =
| Wärung = [[US-Dollar]] (USD)
| Zäitzon = −6
| Internet TLD = [[.sv]]
| Telefonsprefix = +503
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''El Salvador''' (iwwersat: d''en Erléiser'') ass e Staat a [[Nord- a Mëttelamerika|Zentralamerika]]. E grenzt am Nordwesten u [[Guatemala]], am Nordosten un [[Honduras]] an e stéisst am Süden un de [[Pazifik|Pazifeschen Ozean]]. El Salvador ass dat klengst Land a Mëttelamerika.
D'Haaptstad ass [[San Salvador]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:El Salvador]]
[[Kategorie:Republicken]]
d9q2uuijlnyzb0t7luaccybjb6anu3n
Paraguay
0
49281
2690147
2689625
2026-08-07T20:29:12Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690147
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Republik Paraguay
| Fändel = Flag of Paraguay.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Paraguay
| Wopen = Coat of arms of Paraguay.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Paraguay
| National Devise = Paz y justicia<br>Fridden a Gerechtegkeet
| Kaart= Paraguay in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Guaraní]] a [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Asunción]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 406.752
| Fläch Plaz = 59
| Waasserfläch = 2,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 101
| Bevëlkerungsdicht = 16
| Onofhängegkeet = 14./15. Mee 1811 vu Spuenien
| Nationalfeierdag = [[15. Mee]]
| Nationalhymn = [[Paraguayos, República o muerte]]
| Wärung = [[Paraguayesche Guaraní|Guaraní]] (PYG)
| Zäitzon = -3
| Internet TLD = [[.py]]
| Telefonsprefix = +595
| Notizen =
| Extra Bild = Paraguay.png
| Extra Bild2 =
}}
De '''Paraguay''' ass e Staat a [[Südamerika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{CSN-Staaten}}
[[Kategorie:Paraguay| ]]
bob0xbgunz7whm4537h24inth8yztdd
Tadjikistan
0
49282
2690192
2689920
2026-08-07T20:30:33Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690192
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = Tadjikistan
| Fändel = Flag of Tajikistan.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Tadjikesche Fändel
| Wopen = Coat of arms of Tajikistan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Tadjikescht Wopen
| National Devise =
| Kaart = Tajikistan in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tadjikesch]], [[Persesch]]
| Haaptstad = [[Duschanbe]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Presidialrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 143.100
| Fläch Plaz = 102
| Waasserfläch = 1,8
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 98
| Bevëlkerungsdicht = 51,2 Awunner
| Onofhängegkeet = 9. September 1991 vun der [[Sowjetunioun]]
| Nationalfeierdag = 9. September
| Nationalhymn = [[Surudi Milli]]
| Wärung = [[Somoni]] (TJS)
| Zäitzon = +5
| Internet TLD = [[.tj]]
| Telefonsprefix = +992
| Notizen =
| Extra Bild = Tajikistan satellite photo.jpg
}}
'''Tadjikistan '''ass e Staat an [[Zentralasien]].
== Geographie ==
== Klima ==
== Geschicht ==
== Politik ==
== Administrativ Ënnerdeelungen ==
== Ekonomie ==
== Demographie ==
== Kultur ==
== Militär ==
== Literatur zum Theema ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Tajikistan}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Tadjikistan]]
dor7jskwk1qsyj4nd7qi8gzkuqdu9ls
Tansania
0
49340
2690193
2689651
2026-08-07T20:30:34Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690193
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Jamhuri ya Muungano wa Tanzania (Swahili)<br>United Republic of Tanzania (Englesch)<br>{{small|Vereenegt Republik Tansania}}
| Fändel = Flag of Tanzania.svg
| Fändel Bildbreet= 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Tansania
| Wopen = Coat_of_arms_of_Tanzania.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Tansania
| National Devise = "Uhuru na Umoja"<br>("Fräiheet an Eenheet" op Swahili)
| Kaart= Location_Tanzania_AU_Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Swahili]]
| Haaptstad = [[Dodoma]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 947.303
| Fläch Plaz = 30
| Waasserfläch = 6,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 23
| Bevëlkerungsdicht = 71,2
| Onofhängegkeet = - [[Tanganjika]]: [[9. Dezember]] [[1961]] (vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]])<br>- [[Sansibar]] a [[Pemba]] (vu Groussbritannien): [[10. Dezember]] [[1963]]<br>- Fusioun: [[26. Abrëll]] [[1964]]
| Nationalfeierdag = 26. Abrëll (Dag vun der Unioun)
| Nationalhymn = ''Mungu ibariki Afrika''
| Wärung = [[Tansanesche Schilling]]
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.tz]]
| Telefonsprefix = +255
| Notizen =
| Extra Bild = Tanzania_-_Location_Map_(2013)_-_TZA_-_UNOCHA.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Tansania''', offiziell '''Vereenegt Republik Tansania''' (op [[Swahili]]: ''Jamhuri ya Muungano wa Tanzania''; op [[Englesch]]: ''United Republic of Tanzania''), ass e [[Staat]] an [[Ostafrika]]. D'Haaptstad ass [[Dodoma]]. De Regierungssëtz a gréisst Stad ass zu [[Dar es Salaam]].
== Sproochen ==
Déi offiziell [[Sprooch]]en an Tansania si Swahili an Englesch.
== Staats- a Regierungsfrom ==
D'Land ass zanter [[1964]] eng [[Federativ Presidialrepublik]].
== Feierdeeg ==
E wichtege Feierdag ass den [[9. Dezember]], den Dag op deem Tansania [[1961]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] onofhängeg gouf. <br>
Den Nationalfeierdag ass de 26. Abrëll, den ''Dag vun der Unioun''. De [[26. Abrëll]] [[1964]] hunn déi zwou, bis dohin onofhängeg, Republicken [[Tanganjika]] a [[Sansibar]] sech zesummegeschloss, fir de Staat Tansania ze grënnen.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Tanzania|Tansania}}
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Commonwealth of Nations}}
</div>
[[Kategorie:Tansania| ]]
i5u1lymrhws4kulze96vmc9tzdb53xh
Papua-Neiguinea
0
49342
2689971
2689789
2026-08-07T18:06:33Z
Puscas
735
k
2689971
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}} {{Infobox Land
| Numm = Independen Stet bilong Papua Niugini
| Fändel = Flag of Papua New Guinea.svg
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Papua-Neiguinea
| Wopen = Coat of arms of Papua New Guinea.svg
| Wope Breet = 120px
| Wopen Artikel = Wope vu Papua-Neiguinea
| National Devise =
| Kaart = Papua New Guinea in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hiri Motu]], [[Tok Pisin]] an [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Port Moresby]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q691|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q691|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|9|28|00|S|147|10|00|E}}
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 462.840
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung = {{wikidata|eid=Q691|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q691|qualifier|P1082|P585}})}}
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 23
| Onofhängegkeet = [[16. September]] [[1975]] vun [[Australien]]
| Nationalfeierdag = [[13. Juli]]
| Nationalhymn = [[O Arise All You Sons of This Land]]
| Wärung = [[Kina]] (PGK)
| Zäitzon = +10 bis +11
| Internet TLD = [[.pg]]
| Telefonsprefix = +675
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Papua-Neiguinea''', op [[Englesch]] ''Independent State of Papua New Guinea'', op [[Tok Pisin]] ''Papua Niugini'', ass e Staat an [[Ozeanien]]. Et ass no [[Indonesien]] a [[Madagaskar]] deen drëttgréissten [[Inselstaat]] op der Äerd.
D'Haaptstad ass [[Port Moresby]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sproochen am Land sinn Englesch, Tok Pisin an [[Hiri Motu]].
== Staats- a Regierungsform ==
Papua-Neiguinea ass zanter [[1975]] eng [[Parlamentaresch Monarchie]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Papua New Guinea|{{PAGENAME}}}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Papua-Neiguinea| ]]
gfm2rym59ah21c7cqicdwyd5288l5mh
2690146
2689971
2026-08-07T20:29:10Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690146
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}} {{Infobox Land
| Numm = Independen Stet bilong Papua Niugini
| Fändel = Flag of Papua New Guinea.svg
| Fändel Bildbreet = 130px
| Fändel Artikel = Fändel vu Papua-Neiguinea
| Wopen = Coat of arms of Papua New Guinea.svg
| Wope Breet = 120px
| Wopen Artikel = Wope vu Papua-Neiguinea
| National Devise =
| Kaart = Papua New Guinea in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hiri Motu]], [[Tok Pisin]] an [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Port Moresby]]
| Haaptstad Awunner = {{wikidata|eid=Q691|property|P1082}} {{small|({{wikidata|eid=Q691|qualifier|P1082|P585}})}}
| Haaptstad Koordinaten= {{coor dms|9|28|00|S|147|10|00|E}}
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 462.840
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 23
| Onofhängegkeet = [[16. September]] [[1975]] vun [[Australien]]
| Nationalfeierdag = [[13. Juli]]
| Nationalhymn = [[O Arise All You Sons of This Land]]
| Wärung = [[Kina]] (PGK)
| Zäitzon = +10 bis +11
| Internet TLD = [[.pg]]
| Telefonsprefix = +675
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Papua-Neiguinea''', op [[Englesch]] ''Independent State of Papua New Guinea'', op [[Tok Pisin]] ''Papua Niugini'', ass e Staat an [[Ozeanien]]. Et ass no [[Indonesien]] a [[Madagaskar]] deen drëttgréissten [[Inselstaat]] op der Äerd.
D'Haaptstad ass [[Port Moresby]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sproochen am Land sinn Englesch, Tok Pisin an [[Hiri Motu]].
== Staats- a Regierungsform ==
Papua-Neiguinea ass zanter [[1975]] eng [[Parlamentaresch Monarchie]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Papua New Guinea|{{PAGENAME}}}}
{{Commonwealth of Nations}}
[[Kategorie:Papua-Neiguinea| ]]
ptftihywbgaxr6rcey9h4bvr9c60uwm
Simbabwe
0
49706
2690174
2689640
2026-08-07T20:29:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690174
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of Zimbabwe<br>{{small|Republik Simbabwe}}
| Fändel = Flag of Zimbabwe.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Simbabwe
| Wopen = Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Simbabwe
| National Devise = "Unity, Freedom, Work"<br>{{small|(Eenheet, Fräiheet, Aarbecht)}}
| Kaart = Location Zimbabwe AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = 16 offiziell Sproochen<ref>Der [http://archive.kubatana.net/docs/legisl/constitution_zim_draft_copac_130125.pdf Verfassung vum Simbabwe] (Säit 22) gëtt et 16 offiziell unerkannte Sproochen: Chewa, Chibarwe, Englesch, Kalanga, Koisan, Nambya, Ndau, Ndebele, Shangani, Shona, Sotho, Tonga, Tswana, Venda, Xhosa an Zeechesprooch</ref>
| Haaptstad = [[Harare]]
| Haaptstad Awunner = 1 606 000
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|17|50|0|N|31|3|0|O}}
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 390.757
| Fläch Plaz = 60
| Waasserfläch = 1
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 73
| Bevëlkerungsdicht = 26
| Onofhängegkeet = vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]: [[11. November]] [[1965]] (erkläert)<br>[[18. Abrëll]] [[1980]] (unerkannt)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Blessed be the Land of Zimbabwe''
| Wärung = [[US-Dollar]] (USD)<ref>De [[Simbabwe-Dollar]] ass net méi am aktive Gebrauch, zanter datt d'Regierung de Gebrauch 2009 wéinst Hyperinflatioun offiziell ausgesat huet. Den amerikaneschen Dollar, de südafrikanesche Rand, Pula aus Botswana, brittesch Pond, indesch Rupien, den australeschen Dollar, chineesesch Yuan a japanesch Yen ginn zanterhir benotzt. Fir all Regierungstransaktioune gëtt den US-Dollar benotzt.</ref>
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.zw]]
| Telefonsprefix = +263
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Simbabwe''', offiziell '''Republik Simbabwe''' (op [[Englesch]]: ''Republic of Zimbabwe''), ass e Staat am südlechen [[Afrika]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch am Simbabwe ass Englesch. Weider sinn nach [[Schona (Sprooch)|Schona]] an aner [[Bantu-Sproochen]] do am Gebrauch.
== Bevëlkerung ==
[[2005]] hunn am Land eng 13.000.000 Leit gewunnt. D'Awunner gehéieren zu de [[Bantu]], dräi Véirel dovu si [[Schona (Vollek)|Schona]].
== Staats- a Regierungsform ==
De Simbabwe ass zanter senger Onofhängkeet [[1980]] eng [[Presidialrepublik]]. President a Regierungschef ass de [[Robert Mugabe]].
== Stied ==
* [[Harare]] mat annerhallwer Millioun Awunner
* [[Bulawayo]]
* [[Chitungwiza]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Zimbabwe|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Simbabwe| ]]
70zg93fah4d13yjbp5gcblkq0pi4xbj
Republik Korea
0
49928
2690155
2689794
2026-08-07T20:29:24Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690155
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = 대한민국<br>大韓民國<br>Daehan Minguk<br>Republik Korea
| Fändel = Flag of South Korea.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vu Südkorea
| Wopen = Coat of arms of South Korea.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vu Südkorea
| National Devise =
| Kaart= South Korea in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Koreanesch Sprooch|Koreanesch]]
| Haaptstad = [[Seoul]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=99.392
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =489
| Onofhängegkeet =15. August 1948
| Nationalfeierdag =15. August, ([[Gwangbokjeol|Onofhängegkeetsdag]])
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Südkoreanesche Won]]
| Zäitzon = +9 ([[Korea Standard Time|KST]])
| Internet TLD = [[.kr]]
| Telefonsprefix = +82
| Notizen =
| Extra Bild =Korea south map.png
| Extra Bild2 =Satellite image of South Korea in January 2004.jpg
}}
D''''Republik Korea''' (op [[Koreanesch]]: ''Daehan Minguk''), och '''Südkorea''' genannt, ass e Staat an [[Ostasien]].
== Staat a Regierungsform ==
D'Land ass zanter dem Ausruffe vun der Republik de [[15. August]] [[1948]] eng [[Presidialrepublik]] mat enger [[Nationalversammlung (Korea)|Nationalversammlung]], der ''Kuk Hoe'', déi 299 Memberen huet an all 4 Joer gewielt gëtt. De [[Staatschef]], deen all 5 Joer gewielt gëtt, kann net fir d'zweet gewielt ginn.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|South Korea|Republik Korea}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Südkorea]]
en3nnvoz4n48y3rgp2vipxv2b12mse6
Demokratesch Volleksrepublik Korea
0
49934
2690027
2689855
2026-08-07T20:26:07Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690027
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = 조선민주주의인민공화국<br>朝鮮民主主義人民共和國<br>Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk<br>Demokratesch Volleksrepublik Korea
| Fändel =Flag of North Korea.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vun Nordkorea
| Wopen =Coat of Arms of North Korea.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Nordkorea
| National Devise =
| Kaart= North Korea in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Koreanesch Sprooch|Koreanesch]]
| Haaptstad = [[Pjöngjang]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Volleksrepublik]] ([[Juche]])
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= {{small|(95.)}} 122.762
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 186
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[Ach’imŭn pinnara]]''
| Wärung = [[Nordkoreanesche Won]]
| Zäitzon = +8:30 ([[Pyongyang Time|PYT]])
| Internet TLD = [[.kp]] {{small|(reservéiert, awer kaum gebraucht)}}
| Telefonsprefix =+850
| Notizen =
| Extra Bild =North Korea 1996 CIA map.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Demokratesch Volleksrepublik Korea''' (op [[Koreanesch]] ''Choson Minchuchuui Immin Konghuaguk''), och nach '''Nordkorea''' genannt, ass e Staat an [[Ostasien]]. E grenzt am Norden un d'[[Volleksrepublik China]] an u [[Russland]] an am Süden u [[Südkorea]].
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch am Land ass Koreanesch. Donieft gëtt nach [[Russesch]] a [[Chineesesch]] gebraucht.
== Staats- a Regierungsform ==
D'Land ass zanter dem Ausruffe vun der [[Republik]] den [[9. September]] [[1948]] eng [[Volleksrepublik]].
== Offiziell Websäit ==
Eng vun deene wéinegen Internetsäiten ass déi [http://www.naenara.com.kp offiziell Websäit] vum Land.
<br />Zur Info: D'Land supportéiert keen https.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|North Korea|{{PAGENAME}}}}
{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Nordkorea| ]]
7prj7658w98rn7iff5vf20psygo5g8k
Guinea-Bissau
0
49943
2690064
2689868
2026-08-07T20:27:02Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690064
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = República da Guiné-Bissau<br>{{small|Republik Guinea-Bissau}}
| Fändel = Flag_of_Guinea-Bissau.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Guinea-Bissau
| Wopen = Emblem_of_Guinea-Bissau.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Guinea-Bissau
| National Devise = ''Unidade, luta, progresso'' {{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Eenheet, Kampf, Fortschrëtt)}}
| Kaart= Location_Guinea_Bissau_AU_Africa.svg
| Kaart Breet = 200px
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Bissau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 36.125
| Fläch Plaz = 136
| Waasserfläch = 22,4
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 148
| Bevëlkerungsdicht = 44,1
| Onofhängegkeet = [[24. September]] [[1973]] (Erklärung)<br>
[[10. September]] [[1974]] (vu [[Portugal]] anerkannt)
| Nationalfeierdag = [[24. September]]
| Nationalhymn = ''Esta é a nossa pátria bem amada''
| Wärung = [[Westafrikaneschen CFA-Frang]] (XOF)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.gw]]
| Telefonsprefix = +245
| Notizen =
| Extra Bild = Un-guinea-bissau.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Guinea-Bissau''' ([[Portugisesch|pt]]: ''Guiné-Bissau'') ass e Staat an [[Afrika]]. E läit op der [[Westafrika|afrikanescher Westküst]] um [[Atlantik]] a grenzt un de [[Senegal]] an u [[Guinea]]. D'Land huet ëm déi 1.442.000 Awunner, d'Haaptstad ass [[Bissau]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Guinea-Bissau| ]]
[[Kategorie:Westafrika]]
1m54rh9ybg6qxaghym95zw6wij1ye4g
Somalia
0
49951
2690179
2689915
2026-08-07T20:30:09Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690179
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya<br>جمهورية الصومال الفدرالية (Jumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl al-Fiderāliyya)<br><small>Bundesrepublik Somalia</small>
| Fändel = Flag of Somalia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Somalia
| Wopen = Coat_of_arms_of_Somalia.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Somalia
| National Devise =
| Kaart = Location Somalia AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Somali]], [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Mogadischu]]
| Haaptstad Awunner = 1.000.000
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|2|2|0|N|45|20|0|O}}
| Staatsform = parlamentaresch Bundesrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 637.657
| Fläch Plaz = 44
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 86
| Bevëlkerungsdicht = 16.12
| Onofhängegkeet = [[1. Juli]] [[1960]] <small>(de Süde vun Italien)</small><br>[[26. Juni]] [[1960]] <small>(den Norde vu Groussbritannien)</small>
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Qolobaa Calankeed''
| Wärung = [[Somalia-Schilling]] (SOS)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = [[.so]]
| Telefonsprefix = +252
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Somalia''', op [[Somali]] ''Soomaaliya'', ass e Staat an [[Afrika|Nordostafrika]].
==Geographie==
[[Fichier:Somalia - Location Map (2011) - SOM - UNOCHA.svg|thumb|left|Déi gréisste Stied a Somalia]]
Somalia läit um [[Har vun Afrika]] a grenzt un den [[Dschibuti]] am Nordwesten, de [[Kenia]] am Südwesten, de [[Golf vun Aden]] am Norden, den [[Indeschen Ozean]] am Osten an un [[Ethiopien]] am Westen.
{{clear}}
<div class="BoxenVerschmelzen">
{{Navigatioun Arabesch Liga}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
</div>
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Somalia| ]]
tart5hibdpk1urbb5ek23kcx5gt4mv8
Serbien
0
50230
2690170
2689805
2026-08-07T20:29:51Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690170
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}{{Infobox Land
| Numm = Република Србија<br>Republika Srbija
| Fändel = Flag of Serbia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= Fändel vu Serbien
| Fändel Artikel = 100px
| Wopen = Coat of arms of Serbia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Serbien
| National Devise = Само Слога Србина Спашава<br>{{small|(Nëmmen d'Eenegung rett d'Serben)}}
| Kaart= Europe-Serbia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Serbesch]]
| Haaptstad = [[Belgrad]]
| Staatsform = [[parlamentaresch Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 88.361 {{small|(mam Kosovo)}}<br>77.474 {{small|(ouni de Kosovo)}}
| Fläch Plaz = 110 {{small|(mam Kosovo)}}
| Waasserfläch = 0,13%
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 81 {{small|(mam Kosovo)}}
| Bevëlkerungsdicht = 104 {{small|(mam Kosovo)}}
| Onofhängegkeet = [[25. Mäerz]] [[1867]]
| Nationalfeierdag = [[15. Februar]]
| Nationalhymn = [[Bože Pravde]] [[Media:Serbian National Anthem, instrumental.oga|Lauschteren]]
| Wärung = [[Serbeschen Dinar|Dinar]] (RSD)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.rs]]
| Telefonsprefix = +381
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Serbien''' (serbesch: ''Република Србија'' / ''Republika Srbija'') oder einfach '''Serbien''' ass e Staat a [[Europa (Kontinent)|Südosteuropa]]. Serbien läit am Zentrum vun der [[Balkanhallefinsel]] a grenzt am Norden un [[Ungarn]], am Osten u [[Rumänien]] a [[Bulgarien]], am Süden un [[Nordmazedonien]] an [[Albanien]], am Südwesten u [[Montenegro]] an am Westen u [[Bosnien an Herzegowina]] a [[Kroatien]]. Am Süde läit de [[Kosovo]], deen 2008 unilateral seng Onofhängegkeet vu Serbien erkläert huet. Serbien erkennt zwar d'Gouvernance vun der Republik Kosovo iwwer den Territoire un, beusprocht en awer nach als eegen ''Autonom Provënz vu Kosovo a Metochien''. D'Haaptstad vu Serbien ass [[Belgrad]].
Serbien ass Member vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] an offizielle Kandidat fir Member an der [[EU|Europäescher Unioun]] ze ginn.
== Geographie ==
Serbien läit am Südosten vun Europa op der [[Balkanhallefinsel]]. Déi néng Nopechlänner sinn [[Ungarn]], [[Rumänien]], [[Bulgarien]], [[Nordmazedonien]] an [[Albanien]], [[Montenegro]], [[Bosnien an Herzegowina]] a [[Kroatien]]. Zanter 2008 grenzt de [[Kosovo]] u Serbien, nodeems sie sech als Onofhänegkeet erkläert haten.
<!-- == Bevëlkerung ==
== Geschicht ==
== Politik ==
== Wirtschaft ==
== Kultur ==
== Literatur == -->
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Fichier:Serbia DisputedKosovo Map.png|thumb|left|300px|Kaart vu Serbien mam [[Kosovo]] abegraff]]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Serbien| ]]
9s2fn4mjknzozwb2d1gso5v73649203
Dominikanesch Republik
0
50737
2690030
2689560
2026-08-07T20:26:12Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690030
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Inselstaat vun de Groussen Antillen|d'Insel vun de Klengen Antillen|Dominica}}
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = República Dominicana
| Fändel = Flag of the Dominican Republic.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Dominikanesche Fändel vun der Dominikanescher Republik
| Wopen = Coat of arms of the Dominican Republic.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun der Dominikanescher Republik
| National Devise = Dios, patria, libertad<br>(''Gott, Heemecht a Fräiheet'')
| Kaart= Dominican Republic in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Spuenesch]]
| Haaptstad = [[Santo Domingo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Federal [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 48 730
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 215
| Onofhängegkeet = vun Haiti<br>de 27. Februar 1844 erkläert
| Nationalfeierdag = [[27. Februar]] an de [[16. August]]
| Nationalhymn = [[Quisqueyanos valientes]]
| Wärung = [[Dominikanesche Peso]]
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.do]]
| Telefonsprefix = +1 (809), +1 (829) a +1 (849)
| Notizen =
| Extra Bild = Dominican Republic, administrative divisions - de - colored.svg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Dominikanesch Republik''', op [[Spuenesch]] ''República Dominicana'', ass en [[Inselstaat]] op der [[Insel]] [[Hispaniola]], an de [[Grouss Antillen|Groussen Antillen]] tëscht dem [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]] an der [[Karibik]]. En ëmfaasst den Osten an d'Mëtt vun der Insel, wärend de westlechen Deel zum Staat [[Haiti]] gehéiert. D'Haaptstad vun der Dominikanescher Republik ass [[Santo Domingo]].
==Geographie==
{{Kapitel Info feelt}}
==Geschicht==
{{Kapitel Info feelt}}
==Politik==
{{Kapitel Info feelt}}
== Sproochen ==
Déi offiziell Sprooch ass [[Spuenesch]]. An der Dominikanescher Republik liewe vill Leit mat haitianesche Wuerzelen, déi [[haitianescht Kreolesch]] an deelweis och [[Franséisch]] schwätzen. Am Nordoste vum Land lieft an der Stad [[Samaná]] eng engleschsproocheg Minoritéit vun ongeféier 8.000 Leit. Dobäi handelt et sech ëm d'Nokomme vu fréiere [[Sklaverei|Sklaven]] aus den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]], déi sech 1824 do néiergelooss hunn. Am Süden ëm [[San Pedro de Macorís]] gëtt et och eng engleschsproocheg Minoritéit.
Déi spuenesch Sprooch, déi an der Dominikanescher Republik geschwat gëtt, ënnerscheet sech a ville Punkte vun där a Spuenien an huet eng Rei Ausdréck aus dem Spuenesche vun der Kolonialzäit bäibehalen. Op där anerer Säit ass d'Sprooch staark mat angloamerikaneschen Ausdréck vermëscht.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Dominican Republic|Dominikanesch Republik}}
[[Kategorie:Dominikanesch Republik| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
6nzqybzhwwrvwrqrcs7l85l496x08uw
Schabloun Diskussioun:Infobox Land
11
52219
2690238
1004667
2026-08-07T21:02:02Z
GilPe
14980
2690238
wikitext
text/x-wiki
==Ännerungsnotizen==
* Ännerung vum [[User:Kaffi|Kaffi]], den 9. Abrëll 2008: Extra Bild, méi Flexibilitéit fir d'En-tête. (Explikatioun kënnt nach no)
:Vireg stabil Versioun: [http://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Schabloun:Lännerkëscht2&oldid=415438 15:30, 10. Feb. 2008] vum Robby<br />(bei eventuelle Problemer mat der Schabloun, op dës Versioun zrécksetzen)
:--[[Benotzer:Kaffi|Kaffi]] 13:59, 9. Abr 2008 (UTC)
==International Virwal vs. Internationale Postcode==
An der Këscht gouf "International Virwal" duerch "[[Postcode|Internationale Postcode]]" ersat.
Dat sinn awer 2 Begrëffer fir zwou ganz verschidde Saachen. Iwwer de [[Postcode]] gëtt et esouguer en Artikel. Dee beschreift awer eppes ganz anescht wéi d'international Telefonsvirwal, nämlech dat wat eis däitsch Noperen "Postleitzahl" nennen. -- [[Benotzer:Pecalux|Pecalux]] 14:21, 20. Mäe. 2010 (UTC)
Moien,
do hues de natierlech Recht. Ech änneren dat op e korrekte Lemma. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 17:36, 20. Mäe. 2010 (UTC)
== Weiderentwécklung vun der Schabloun ==
D'Schabloun gouf am Juli 2026 mat der Hëllef vun ChatGPT als <code><nowiki>{{Infobox}}</nowiki></code> ugepasst; och kënnen eng Partie Date vu Wikidata ofgegraff ginn. De Code gouf duerno lokal an der Sandkaul iwwerpréift, ugepasst an a verschiddene Artikelen getest. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 21:01, 7. Aug. 2026 (UTC)
pt47jf86ijxtbvoldu8ooq9c1g81dox
São Tomé a Príncipe
0
52723
2690187
2689918
2026-08-07T20:30:25Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690187
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = São Tomé a Príncipe
| Fändel = Flag of São Tomé and Príncipe.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu São Tomé a Príncipe
| Wopen = Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu São Tomé a Príncipe
| National Devise = "Unidade - Disciplina - Trabalho"<br>{{small|(Eenheet, Disziplin, Aarbecht)}}
| Kaart= Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[São Tomé (Stad)|São Tomé]]
| Haaptstad Awunner = 71 868
| Haaptstad Koordinaten = 0°20′N 6°44′E
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1 001
| Fläch Plaz = 184
| Waasserfläch = 0
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 186
| Onofhängegkeet = [[12. Juli]] [[1975]] (vu Portugal)
| Nationalfeierdag = 12. Juli
| Nationalhymn = ''Independência total''
| Wärung = [[Dobra (Wärung vu São Tomé a Príncipe)|Dobra]] (STD)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.st]]
| Telefonsprefix = +239
| Notizen =
| Extra Bild = Tp-map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''São Tomé a Príncipe''', offiziell '''Demokratesch Republik São Tomé a Príncipe''' (op [[Portugisesch]]: ''República democrática de São Tomé e Príncipe''), ass en [[Inselstaat]] am [[Golf vu Guinea]] an [[Zentralafrika]]. Den [[Archipel]] läit ongeféier 200 km virun der Afrikanescher Küst westlech virun [[Equatorialguinea]] a [[Gabun]].
== Geographie ==
São Tomé a Príncipe ass no de [[Seychellen]] den zweetklengsten afrikanesche [[Staat]]. E besteet aus den zwou Haaptinsele [[São Tomé (Insel)|São Tomé]] a [[Príncipe]], déi aus [[Vulkan]]en entstane sinn, déi haut net méi aktiv sinn. Et gehéieren nach e puer Inselcher zum Inselstaat, wéi beispillsweis d'Insel [[Rolas]] südlech vu São Tomé, déi direkt um [[Equator]] läit.
Iwwer 90 % vun den Awunner liewen op São Tomé. Op dëser Haaptinsel, déi 48 km laang an 32 km breet ass, läit d'[[Haaptstad]] déi de selwechten Numm huet: [[São Tomé (Stad)|São Tomé]]. Den héchste [[Bierg]] ass 2.024 m héich.
Déi méi kleng Haaptinsel Príncipe läit 152 km nordwestlech vu São Tomé an ass 16 km laang a 6 km breet. Déi héchst Kopp ass 927 m héich.
== Klima ==
Den equatoriale [[Klima]] variéiert vun extreem fiicht bis semiarid. Et gëtt zwou kloer definéiert Saisonen, déi waarm Saison, vu September bis Mee, an eng kill Saison vu Juni bis August. D'Lofttemperatur huet eng Joresmoyenne vu maximal 29,4 °C a minimal 21,4 °C. Extremwäerter kënnen no uewen 32,4 °C an no ënne 15,4 °C erreechen. An der killer Joreszäit ass d'Wieder am agreabelsten, et bléist eng konstant erfrëschend Lëftchen.
== Sproochen ==
Nieft der offizieller [[Sprooch]] [[Portugisesch]], déi als [[Lingua franca]] benotzt gëtt, ginn zu São Tomé a Príncipe nach dräi Variante vu [[Kreolsproochen|Kreol]] geschwat, déi op d'[[Portugisesch]]t a westlech [[Bantu]]-Sproochen zeréckzeféiere sinn:
* ''Forro'' (och nach ''Saotomense'' genannt, op São Tomé)
* ''Lunguye'' (och nach ''Principense'' genannt, op Príncipe) an
* ''Angolar'' (mat der [[angola]]nescher Sprooch [[Kimbundo]] Famill, op São Tomé).
== Politik ==
D'Republik besteet zanter der Onofhängegkeet 1975. D'Verfassung datéiert vun 1990. D'Parlament (''Assembléia Nacional'') huet 55 Memberen, déi fir véier Joer gewielt ginn. De President gëtt all fënnef Joer direkt gewielt. Mat 18 Joer däerf ee wiele goen.
== Geschicht an Ekonomie ==
Den Archipel gouf vun de [[Portugal|Portugisen]] am [[15. Joerhonnert]] entdeckt an zu hirem Besëtz erkläert. D'Ekonomie huet Joerhonnerte laang op [[Sklaverei]] a [[Plantage]] gefousst, fir d'éischt gouf [[Saccharos|Zocker]] produzéiert, am [[19. Joerhonnert]] du verstäerkt [[Kaffi]] a [[Kakao]]. Obwuel d'Sklaverei offiziell ofgeschaaft war, hunn änlech Produktiounsweise bis an d'[[20. Joerhonnert]] eran iwwerlieft. 1908 ass den Archipel weltwäit dee gréisste Kakaosproduzent ginn. Haut ass dat net méi de Fall, mä Kakao ass nach ëmmer e wichtegt Exportprodukt.
== Literatur ==
* Kathleen Becker (2008). Sao Tomé and Príncipe. 1st edition, 240 p. Bradt travel guides. Bucks, UK. ISBN 978-1-84162-216-3.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://commons.wikimedia.org/wiki/Atlas_of_S%C3%A3o_Tom%C3%A9_and_Pr%C3%ADncipe Wikimedia Atlas of São Tomé and Príncipe] {{en}}
* [http://en.wikivoyage.org/wiki/S%C3%A3o_Tom%C3%A9_and_Pr%C3%ADncipe São Tomé and Príncipe travel guide from Wikivoyage] {{en}}
[[Fichier:São Tomé - Ilhéu das Rolas HDR.jpg|thumb|lénks|530px|De Süde vun der Insel São Tomé mat Vue op d'Insel Rolas.]]
[[Fichier:São Tomé e Príncipe Blue Marble.jpg|thumb|riets|310px|Satellittebild ([[NASA]])]]
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:São Tomé a Príncipe]]
[[Kategorie:Zentralafrika]]
hirmni1u4119ngy3k6kxorjamb83m0e
Tanzende Sterne
0
57151
2689968
2501174
2026-08-07T17:16:16Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689968
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Film nei|Plakat=|Produktiounsjoer= [[1952]]|Dauer=|Fotografie= [[Georg Bruckbauer]]|Produzent= [[Arion-Film]]|Haaptacteuren= [[Germaine Damar]] als Nicolle<br>[[Georg Thomalla]] als Bob Gregorian<br>[[Fita Benkhoff]] als Nicolle Ferrar<br>[[Axel von Ambesser]] als Sir Thomas Gregorian<br>[[Ursula Herking]] als Jeannette<br>[[Alice Treff]] als dem Daisy seng Mamm<br>[[Inge Meysel]]<br>[[Oskar Sima]] als Alfons<bR>[[Vera Marks]] als Sylvia<br>[[Carl-Heinz Schroth]] als Gregor Gregorian<br>[[Evelyn Künneke]]<br>[[Rita Paul]]<br>[[Kenneth Spencer]]<br>[[Gerhard Wendland]]<br>[[Lonny Kellner]]<br>[[Ursula Justin]] als Daisy}}
'''Tanzende Sterne''' ass en däitsche Film vum Géza von Cziffra mat der [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescher]] Schauspillerin an Dänzerin [[Germaine Damar]]. De Film ass a schwaarz-wäiss gedréint.
== Ëm wat geet et am Film? ==
De Film ass eng Libesgeschicht mat Danz a Gesangseinlagen.
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20061020062841/http://film.virtual-history.com/film.php?filmid=764 Biller vum Film op Virtual History]
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Däitsch Filmer|Tanzende Sterne]]
[[Kategorie:Filmer 1952]]
[[Kategorie:Däitsch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer vum Géza von Cziffra]]
alfckrbbit6ququ0asrud3fqx2ewjdq
Demokratesch Republik Kongo
0
58694
2690025
2689854
2026-08-07T20:26:04Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690025
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm =''République Démocratique du Congo''<br>Demokratesch Republik Kongo
| Fändel = Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun der Demokratescher Republik Kongo
| Wopen = Coat of arms of the Democratic Republic of the Congo (grey spear).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun der Demokratescher Republik Kongo
| National Devise =''« Paix, Justice, Travail »''<br>[[Franséisch Sprooch|Franséisch]] fir ''„Fridde, Gerechtegkeet, Aarbecht“''
| Kaart = Location DR Congo AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch Sprooch|Franséisch]]
| Haaptstad = [[Kinshasa]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]], zanter 1978
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 2.345.410
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =vun der [[Belsch]]: 30. Juni [[1960]]
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[Debout Congolais]]''
| Wärung = [[Kongo-Frang (CDF)]]
| Zäitzon = +1 bis +2
| Internet TLD = [[.cd]]
| Telefonsprefix = +243
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Demokratesch Republik Kongo''' ass e Staat an [[Zentralafrika]]. E läit um [[Equator]] a grenzt am Norden un d'[[Zentralafrikanesch Republik]] an un de [[Sudan]], am Osten un den [[Uganda]], de [[Ruanda]], de [[Burundi]] an un [[Tansania]]. Seng südëstlech Grenz ass mam [[Sambia]], südwestlech läit den [[Angola]]. Am Westen huet en Zougang op den [[Atlantik]], doriwwer läit nach e Stéck vum Angola an de Rescht grenzt un d'[[Republik Kongo]].
D'Land housch vun 1971 bis 1997 [[Republik Zaire]] ({{Fr}} ''République du Zaïre'').
== Bevëlkerung ==
D'Majoritéit vun der Bevëlkerung, ëm déi 80%, gehéiert zum Bantu-Vollek, déi wichtegst Gruppen dovu sinn d'[[Bakongo|Kongo]], d'[[Mongo (Vollek)|Mongo]], d'[[Baluba|Luba]] an d'[[Lunda (Volk)|Lunda]]. 15 % stame vu [[Sudansproochen|Sudangruppen]], déi virun allem am Norden ugesidelt sinn. Minoritär gëtt et nach d'[[Niloten]] am Nordosten, an d'[[Pygmäen]] an d'[[Hamiten]] am Osten. Déi wäiss, meeschtens belsch Bevëlkerung huet bis ongeféier Enn vun den [[1960]]er-Joren d'Land bal ganz verlooss.
Déi Demokratesch Republik Kongo huet eng geschate 70,9 Mio. Awunner (2010). D'Bevëlkerungsdicht läit bei 32 Awunner pro km². An de leschte Jore gouf et massiv Mouvementer vu Flüchtlingen. D'Bevëlkerung konzentréiert sech haaptsächlech op d'Biergbaugebitt [[Katanga]] (Shaba) an op den ënneschte Laf vum [[Kongo (Floss)|Kongo-Floss]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Democratic Republic of the Congo}}
* CIA [https://web.archive.org/web/20210102221917/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cg.html World Factbook] {{en}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Demokratesch Republik Kongo| ]]
[[Kategorie:Republicken]]
rljzzsu0up1iyyblmma09xzxo5vf3d3
Republik Kongo
0
58698
2690154
2689907
2026-08-07T20:29:22Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690154
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = République du Congo<br>Republik Kongo
| Fändel = Flag of the Republic of the Congo.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Republik Kongo
| Wopen = Coat of arms of the Republic of the Congo.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun der Republik Kongo
| National Devise = "Unité, Travail, Progrès"<br>{{small|([[Lëtzebuergesch|lëtz.]]: Eenegkeet, Aarbecht, Fortschrëtt)}}
| Kaart= Location Republic of the Congo AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = Franséisch
| Haaptstad = [[Brazzaville]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Presidialrepublik]] / [[Eenheetsstat]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 342.000
| Fläch Plaz = 64
| Waasserfläch = 3,3
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 125
| Bevëlkerungsdicht = 13
| Onofhängegkeet = [[15. August]] [[1960]] (vu [[Frankräich]])
| Nationalfeierdag = [[15. August]]
| Nationalhymn = ''[[La Congolaise]]''
| Wärung = [[Zentralafrikaneschen CFA-Frang]] (XUF)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.cg]]
| Telefonsprefix = +242
| Notizen =
| Extra Bild = Congo republic sm04.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Kongo''', net ze verwiessele mat der ''[[Demokratesch Republik Kongo|Demokratescher Republik Kongo]]'', ass e Land an [[Zentralafrika]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Republic of the Congo|{{PAGENAME}}}}
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
{{Navigatioun OPEC}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Republik Kongo| ]]
[[Kategorie:OPEC]]
371eku1bkyplmjsul05soaoqqldnf1l
Marshallinselen
0
58707
2690116
2689768
2026-08-07T20:28:24Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690116
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm =Aolepān Aorōkin M̧ajeļ (marshallesesch)<br>Republic of the Marshall Islands (englesch)<br> '''Republik vun de Marshallinselen'''
| Fändel = Flag of the Marshall Islands.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun de Marshallinselen
| Wopen = Seal of the Marshall Islands.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Marshallinselen
| National Devise =
| Kaart=
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = Englesch a Marshallesesch
| Haaptstad = [[Majuro]]
| Haaptstad Awunner = 25.400
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 181,3
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 233
| Onofhängegkeet = 21. Oktober 1986
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = Forever Marshall Islands
| Währung =
| Zäitzon = +12h
| Internet TLD = [[.mh]]
| Telefonsprefix = + 692
| Notizen =
| Extra Bild = Marshallinseln-Pos.png|Lag vun de Marshallinselen
| Extra Bild2 = Marshall-Inseln-Karte.png|Kaart vun de Marshallinselen
}}
D''''Republik vun de Marshallinselen''' ass en [[Inselstaat]] am westleche [[Pazifeschen Ozean]]. De [[Staat]] begräift d'Inselgrupp mat dem selwechten Numm, déi zu [[Mikronesien]] gehéiert.
== Geographie ==
D'Marshallinsele bestinn aus zwou bal paralleel ausgeriichten Insel- beziehungsweis Atollketten: d'[[Ratak-Ketten]] am Oste wéi d'[[Ralik-Ketten]] am Westen, déi aus enger vill [[Atoll]]en an e puer isoléierten [[Insel]]e bestinn.
De [[Klima]] ass fiicht a waarm mat enger [[Reendauer]] vu Mee bis November. D'Insele si geleeëntlech engem [[Taifun]] ausgesat.
Zwéin Drëttel vun der Bevëlkerung liewen op den Insele vum [[Majuro-Atoll]] an op [[Ebeye]]. Déi aner Insele si wéinst dem Manktem u Beschäftegungs- an Entwécklungsméiglechkeeten nëmmen dënn besidelt oder net bewunnt.
Haaptstad ass d'Gemeng [[Majuro]] am Südosten um Atoll mat dem selwechten Numm.
== Bevëlkerung ==
90 Prozent vun der Bevëlkerung gehéieren zur Onofhängeger [[Protestantismus|Protestantescher]] Kierch vun de Marshallinselen, 8,5 Prozent si [[Réimesch-kathoulesch Kierch|réimesch-kathoulesch]]. Op den Insele liewen 221 [[Neiapostoulesch Kierch|neiapostoulesch Chrëschten]].<ref>Unsere Familie - Kalender 2005, Seite 83</ref>
Offiziell Sprooche sinn Englesch a Marshallesesch.
{{Referenzen}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Marshall Islands}}
[[Kategorie:Marshallinselen| ]]
jgpj8d7u6o4oal1apnhsv6p6nr6cfra
Kosovo
0
58709
2690096
2689748
2026-08-07T20:27:49Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690096
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeoEUR}}{{Infobox Land
| Numm =Republika e Kosovës<br>Република Косово / Republika Kosovo<br>Republik Kosovo<br>
| Fändel =Flag of Kosovo.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vum Kosovo
| Wopen =Emblem of the Republic of Kosovo.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vum Kosovo
| National Devise =
| Kaart= Europe-Republic of Kosovo.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Albanesch]], [[Serbesch]]<ref>[http://www.auswaertiges-amt.de/diplo/de/Laenderinformationen/01-Laender/Kosovo.html Lännerinformatioun Kosovo vum Auswärtegen Amt Däitschland] (Zougrëffsdatum 23. Februar 2008)</ref>
| Haaptstad = [[Pristina]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=10.887
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =159,3
| Onofhängegkeet = [[17. Februar]] [[2008]]
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[Evropa]]''
| Wärung = [[Euro]], mä net Member vun der [[Eurozon]]
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.xk]]<ref>gouf temporär vum UN-Sécherheetsrot verginn</ref>
| Telefonsprefix =+383
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Kosovo''' (op Albanesch: ''Kosova''; op Serbesch: ''Косово'' / ''Kosovo'') ass en deelweis unerkannte Staat am Südoste vun Europa, deen am Februar 2008 seng Onofhängegkeet vu [[Serbien]] als '''Republik Kosovo''' erkläert huet. Serbien erkennt zwar d'Gouvernance vun der Republik iwwer den Territoire un, beusprocht en awer nach als eegen '''Autonom Provënz vu Kosovo a Metochien'''.
==Geographie==
Kosovo huet keen Accès zum Mier a läit am Zentrum vun der [[Balkanhallefinsel]]. D'Haaptstad a gréisste Stad ass [[Pristina]]. E grenzt un [[Albanien]] an [[Nordmazedonien]] am Süden, u [[Montenegro]] am Westen an u Serbien am Norden an Osten.
==Geschicht==
An der [[Antiquitéit]] waren an där Regioun d'Kinnekräich [[Dardania]] an déi spéider réimesch Provënz Dardania. Am Mëttelalter war s'en Deel vu Serbien éier se vum 15. bis an d'fréit 20. Joerhonnert en Deel vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] war. Enn des 19. Joerhonnert gouf de Kosovo den Zentrum vun der albanescher Onofhängegkeetsbeweegung mat der [[Liga vu Prizren]]. Als Resultat vun der Defaite vum Osmanesche Räich am [[Balkankricher|éischte Balkankrich]] (1912-1913) gouf et an d'Kinnekräich Serbien integréiert. No enger Vereenegungsperiod am Kinnekräich vu [[Jugoslawien]] gouf an der jugoslawescher Verfassung nom [[Zweete Weltkrich]] déi Autonom Provënz vu Kosovo a Metochien als Deel vun der jugoslawescher Deelrepublik Serbie geschaf.
Laang undauernd ethnesch Spannungen tëscht dem Kosovo senger albanescher a senger serbescher Bevëlkerung huet de Kosovo ethnesch dividéiert gelooss, wat zu interethnescher Gewalt gefouert huet, dorënner dem Kosovokrich (1998-99). De Krich ass mat enger Militärinterventioun vun der [[NATO]] zu Enn gaangen, déi d'Bundesrepublik Jugoslawien dozou gezwongen huet hir Truppen aus dem Kosovo zeréckzezéien. De Kosovo ass doropshin en [[Vereent Natiounen|UN]]-[[Protektorat]] ginn. De 17. Februar 2008 huet dem Kosovo säi Parlament d'Onofhängegkeet erkläert. D'Republik Kosovo gëtt diplomatesch als eegene Staat vun 96 UN-Memberstate unerkannt. Serbie weigert sech, de Kosovo als Staat unzeerkennen, obwuel et mam Accord vu Bréissel 2013 d'Legitimitéit vun de kosovareschen Institutiounen an dem Territoire säi spezielle Status a Serbien unerkannt huet. Am Accord steet, datt déi ëffentlech Institutiounen am Kosovo vun der Regierung vu Pristina an net vu [[Belgrad]] aus operéiert ginn.
De Kosovo ass zanter Juni 2009 Member beim [[Internationale Wärungsfong]] a bei der [[Weltbank]], an zanter 2012 och bei der [[Europäesch Bank fir Neiopbau an Entwécklung|Europäescher Bank fir Neiopbau an Entwécklung]]. 22 vun de 27 [[EU]]-Memberstaten hunn d'Onofhängegkeet vum Kosovo unerkannt; [[Zypern]], [[Griicheland]], [[Rumänien]], d'[[Slowakei]] a [[Spuenien]] hunn et net.
== Wirtschaft ==
=== Wärung ===
Nom [[Kosovokrich]], hat d'[[UNO]] d'[[Däitsch Mark|D-Mark]] als offiziell Wärung agefouert, déi sech dunn als Bezuelmëttel och sou duerchgesat huet. Zanter datt et den [[Euro]] gëtt, gëtt am Kosovo domat bezuelt. De Kosovo gehéiert awer net zur [[Europäesch Wirtschafts- a Wärungsunioun|Europäescher Wärungsunioun]]. A verschiddene serbeschen [[Enklav]]e gëtt mam [[Serbeschen Dinar]] bezuelt.
==Administrativ Andeelung==
De Kosovo ass an 38 Gemengen agedeelt, déi sech aus de grousse Stied an den Dierfer an hirer Ëmgéigend zesummesetzen.
===Déi gréisst Gemengen===
{| class="wikitable sortable"
|- class="hintergrundfarbe6"
! Rang !! Numm {{small|(albanesch / serbesch) !! Awunner}}<ref>Schätzung vun der kosovarescher Agence fir Statistik fir den 31. Dezember 2012 (Quell: [https://web.archive.org/web/20141029225836/https://ask.rks-gov.net/ENG/pop/tables ask.rks-gov.net] "ESTIMATED DATA FOR 2012 BY MUNICIPALITY.xls")</ref>
|- class="hintergrundfarbe8"
| 1. || [[Pristina|Prishtina / Priština]] || 205.133
|-
| 2. || [[Prizren|Prizren / Prizren]] || 181.756
|-
| 3. || [[Ferizaj|Ferizaj / Uroševac]] || 111.141
|-
| 4. || [[Peja|Peja / Peć]] || 98.237
|-
| 5. || [[Gjakova|Gjakovë / Đakovica]] || 96.071
|-
| 6. || [[Gjilan|Gjilani / Gnjilane]] || 91.413
|-
| 7. || [[Podujeva|Podujeva / Podujevo]] || 89.185
|-
| 8. || [[Mitrovica|Mitrovica / Kosovska Mitrovica]] || 73.160
|-
| 9. || [[Vushtrria|Vushtrria / Vučitrn]] || 71.042
|-
| 10. || [[Suhareka|Suharekë / Suva Reka]] || 61.190
|}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Kosovo}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Kosovo| ]]
i4mapmzmmoai54zcjnrm4dbzbd64lab
Hollännesch Antillen
0
58828
2690068
2689871
2026-08-07T20:27:08Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690068
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Nederlandse Antillen<br>Hollännesch Antillen
| Fändel = Flag of the Netherlands Antilles.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vun den Hollänneschen Antillen
| Wopen = Coat of arms of the Netherlands Antilles (1964-1986).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun den Hollänneschen Antillen
| National Devise =
| Kaart =
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hollännesch Sprooch|Hollännesch]], [[Papiamentu]], [[Englesch Sprooch|Englesch]]
| Haaptstad = [[Willemstad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = gehéiert zum [[Holland|Hollännesche Kinnekräich]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 960
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Beautiful Islands]]
| Wärung = [[Antillen-Gulden]] (ANG)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.an]] (den 31. Juli 2015 suppriméiert)
| Telefonsprefix = +599
| Notizen =
| Extra Bild = Karibik Niederländische Antillen.png
| Extra Bild2 =nt-map.png
}}
D''''Hollännesch Antille''' ware bis de [[15. Dezember]] [[2008]] en hollännescht Iwwerséigebitt, dat geographesch zur Inselgrupp vun de [[Kleng Antillen|Klengen Antillen]] an der [[Karibik]] gehéiert huet. Si hunn e Bundesland vum [[Holland|Kinnekräich vun Holland]] gebilt, nieft dem europäeschen Deel vun Holland an [[Aruba]].
== Geographie ==
D'Hollännesch Antillen bestoungen aus fënnef bewunnte [[Karibik]]-[[Insel]]e mat am Ganze ronn 960 km² an och eng Rei méi klengen, onbewunnten Inselen:
* ''[[Inselen ënner dem Wand (Antillen)|Inselen ënner dem Wand]]'':
** [[Curaçao]] (nieft [[Kleng Curaçao]])
** [[Bonaire]] (nieft [[Kleng Bonaire]])
* ''[[Inselen iwwer dem Wand (Antillen)|Inselen iwwer dem Wand]]'':
** [[Saba]]
** [[Sint Eustatius]] oder, wie d'Urawunner soen, ''Statia''.
** [[Saint-Martin (Insel)|Sint Maarten]] (nëmmen de Süddeel heescht ''Sint Maarten''; den nërdlechen Deel heescht ''Saint-Martin'' an ass eng franséisch [[Franséischt Iwwerséigebitt#Collectivité d'outre-mer (COM)|COM]]).
De [[15. Dezember]] [[2008]] sinn d'Hollännesch Antillen opgeléist ginn. [[Curaçao]] a [[Sint Maarten]] kruten e "besonnesche Status" bannent dem hollännesche Kinnekräich; [[Bonaire]], [[Saba]] a [[Sint Eustatius]] ([[Karibescht Holland]]) goufen [[holland|hollännesch]] Gemengen.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Netherlands Antilles}}
[[Kategorie:Hollännesch Antillen| ]]
[[Kategorie:Holland]]
rpaw90rkd4r53c4lcpswy1bf3inka4n
Aruba
0
58836
2689996
2689845
2026-08-07T20:24:42Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689996
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm =Aruba
| Fändel =
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vun Aruba
| Wopen =
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vun Aruba
| National Devise =''Un isla feliz''<br><small>([[papiamentu]], „Eng glécklech Insel“)</small>
| Kaart=
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hollännesch Sprooch|Hollännesch]], [[Papiamentu]] (zanter 2004)
| Haaptstad =
| Haaptstad Awunner = [[Oranjestad (Aruba)|Oranjestad]]
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =autonome Landesdeel vun [[Holland]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel=
| Regierungschef =
| Total Fläch=193
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =396
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[Aruba Dushi Tera]]''
| Wärung =1 [[Aruba-Florin]] = 100 Cent <br> 1 € = 2,5443 AWG <br>1 AWG = 0,39303 EUR <br> (Stand: 8. September 2008)
| Zäitzon = -4 Stonnen
| Internet TLD = [[.aw]]
| Telefonsprefix =+297
| Notizen =
| Extra Bild =Karibik Aruba Position.png
| Extra Bild2 =Aruba_map.png
}}
'''Aruba''' ass eng vun den dräi [[ABC-Inselen]] (Aruba, [[Bonaire]], [[Curaçao]]) an der südlecher [[Karibik]], a läit 25 Kilometer nërdlech vu [[Venezuela]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Aruba}}
[[Fichier:Oranjestad.jpg|left|thumb|D'Haaptstad Oranjestad]]
[[Kategorie:Aruba| ]]
grm8bj4nupvnecw8vlt3m66bu53t9o4
Montserrat (Antillen)
0
58857
2690123
2689894
2026-08-07T20:28:37Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690123
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm =Montserrat
| Fändel =Flag of Montserrat.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vu Montserrat
| Wopen =Coat_of_arms_of_Montserrat.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vu Montserrat
| National Devise =Each Endeavouring, All Achieving
| Kaart=
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch Sprooch|Englesch]]
| Haaptstad = [[Plymouth (Montserrat)|Plymouth]],<br> Regierungssëtz: [[Brades]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Britischt Iwwerséigebitt|Iwwerséigebitt]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Landeschef Titel
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=102
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =63
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[God Save the King]]''
| Wärung =1 [[Ostkaribeschen Dollar]] = 100 Cents <br>1 € = 3,8378 XCD <br> 1 XCD = 0,26057 € <br> (Stand: 8. September 2008)
| Zäitzon = [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]] -4
| Internet TLD = [[.ms]]
| Telefonsprefix =+1 (664)
| Notizen =
| Extra Bild =Karibik Montserrat Position.png
| Extra Bild2 =Montserrat_cz02.png
}}
'''Montserrat''' ass eng [[Insel]] an der [[Karibik]]. Si ass en [[Iwwerséigebitt]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] an en Deel vun de [[Westindesch Inselen|Westindeschen Inselen]]. D'Insel läit südwestlech vun [[Kleng Antillen|Antigua]] an nordwestlech vun der [[Guadeloupe]].
{{Referenzen}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Monserrat}}
*[http://www.gov.ms/ Regierung vu Montserrat]
*[http://www.visitmontserrat.com/ Montserrat Offizielle Guide fir Touristen]
[[Kategorie:Montserrat| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
[[Kategorie:Inselen am Karibesche Mier]]
nb8a1cgx0werw6tpvwisqgz0z2grb59
Curaçao
0
58866
2690022
2598634
2026-08-07T20:25:59Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690022
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm =Curaçao {{nl}}
| Fändel =Flag of Curaçao.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vu Curaçao
| Wopen =Coat of arms of Curaçao.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vu Curaçao
| National Devise =
| Kaart= Curacao in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hollännesch]] <small>(offiziell)</small>, [[Englesch Sprooch|Englesch]], [[Spuenesch Sprooch|Spuenesch]], [[papiamento]] <small>(Local Sprooch)</small>
| Haaptstad = [[Willemstad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =autonomen Territoire vun [[Holland]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=450
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =385
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Dushi Kòrsou]]
| Wärung ='''Florin''' vun den Hollänneschen Antillen (ANG)
| Zäitzon =-4
| Internet TLD = [[.cw]] (bis 2010: [[.an]], fir Hollännesch Antillen)
| Telefonsprefix =599-9
| Notizen =
| Extra Bild = CuracaoCIAmap.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Curaçao''' ([[Papiamentu]]: ''Kòrsou'') ass eng 444 km² grouss Insel an der [[Karibik]].
Zanter dem 10. Oktober 2010 huet si, mat [[Sint Maarten]] an [[Holland]], de Status vu engem autonome Land am [[Kinnekräich Holland]]. Virdru war Curaçao Deel vun den [[Hollännesch Antillen|Hollänneschen Antillen]].
== Geographie a Klima ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Fichier:The colorful buildings of the Handelskade in Willemstad, Curaçao.jpg|thumb|left|300px|Handelsquai zu Willemstad]]
{{DEFAULTSORT:Curacao}}
[[Kategorie:Hollännesch Antillen]]
[[Kategorie:Inselen ënner dem Wand (Antillen)]]
[[Kategorie:Länner an der Karibik]]
[[Kategorie:Inselstaaten]]
h8k9hhd806f3z2n39dlfyv9yxwqwzqe
Surinam
0
58877
2690185
2689501
2026-08-07T20:30:21Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690185
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoSüdAM}}
{{Infobox Land
| Numm = Republik Surinam
| Fändel = Flag of Suriname.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Surinam
| Wopen = Coat of arms of Suriname.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Surinam
| National Devise =Justitia - Pietas - Fides <br>("Gerechtegkeet - Flicht - Trei")
| Kaart= Suriname in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Hollännesch]]
| Haaptstad = [[Paramaribo]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 163 820<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf UNO 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,1
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 3
| Onofhängegkeet = vun [[Holland]],<br>de [[25. November]] [[1975]]
| Nationalfeierdag = [[25. November]]
| Nationalhymn = [[God zij met ons Suriname]]
| Wärung = [[Surinam-Dollar]] (SRD)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.sr]]
| Telefonsprefix = +597
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Surinam''', och ''Surinam'' (Hollännesch: ''Republiek Suriname'' [{{IPA|repyˈbli:k syɾiˈna:mə}}]; [[Sranan Tongo]]: ''Sranan'' [{{IPA|sra:ˈnaŋ}}]) läit a [[Südamerika]], op der Nordwestküst vum [[Atlanteschen Ozean]] bei 4° Nord a 56° West. D'Land grenzt am Osten u [[Guyane|Franséisch-Guayana]], am Süden u [[Brasilien]] an am Westen u [[Guyana]]. Den Numm ''Surinam'' kënnt warscheinlech vum Stamm vun de [[Surinen]], deen duerch d'[[Arawak]]en aus dësem Gebitt verdriwwe gouf. De 25. November 1975 gouf Surinam onofhängeg vun [[Holland]]. Zanterhier si vill Surinamer an Holland ausgewandert.
== Geographie ==
Surinam ass mat enger Fläch vun 163.820 km² dat klengst onofhängegt Land vu Südamerika.
=== Klima ===
D'Klima huet en [[Tropen|tropesche]] Charakter. Ufank Dezember bis Ufank Februar ass déi sougenannt kleng [[Reenzäit]]- an Enn Abrëll bis Mëtt August déi grouss Reenzäit. Dertëscht leie vun Ufank Februar bis Enn Abrëll déi kleng Dréchenzäit a vu Mëtt August bis Ufank Dezember déi grouss Dréchenzäit. Déi duerchschnëttlech Temperatur variéiert tëscht 24 a 36 Grad Celsius.
== Sprooch ==
Déi offiziell Sprooch a Surinam ass Hollännesch.
== Literatur ==
* C.F.A. Bruijning an de J. Voorhoeve (Ed.): ''Encyclopedie van Suriname'', Amsterdam a. Bréissel, 1977, B.V. Uitgeversmaatschappij Argus Elsevier
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Suriname|Surinam}}
* [https://web.archive.org/web/20080916055407/http://www.kabinet.sr.org/ Site vun der Regierung vu Surinam] {{nl}}
{{CSN-Staaten}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Surinam| ]]
ob5mkjc7rm33e7d3pw7i0d1q9f1g8sz
Anguilla
0
58887
2689991
2689844
2026-08-07T20:24:35Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689991
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Anguilla
| Fändel =Flag of Anguilla.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vun Anguilla
| Wopen =Coat_of_Arms_of_Anguilla.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vun Anguilla
| National Devise =''Each Endeavouring, All Achieving''
| Kaart=
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch Sprooch|Englesch]]
| Haaptstad = [[The Valley (Anguilla)|The Valley]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Federal Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Gouverneur = [[Dileeni Daniel-Selvaratnam]]
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=96
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =129,9
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[God bless Anguilla]]''
| Wärung =1 [[Ostkaribeschen Dollar]] = 100 Cents <br>1 € = 3,8378 XCD <br> 1 XCD = 0,26057 € <br> (Stand: 8. September 2008)
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.ai]]
| Telefonsprefix =+1 (264)
| Notizen =
| Extra Bild =Karibik Anguilla Position.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Anguilla''' ([[spuenesch]] fir „[[Éil (Fësch)|Éil]]“) ass eng vun den ''[[Inselen iwwer dem Wand]]'' vun de [[Kleng Antillen|Klengen Antillen]] an der [[Karibik]], ëstlech vu [[Puerto Rico]].
Zesumme mat en ettleche klengen, onbewunnte [[Korall]]eninselen, ass Anguilla en [[Brittesch Iwwerséigebidder|Iwwerséigebitt]] vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]].
== Geographie ==
Anguilla ass eng flaach an niddreg Insel aus Korallen a [[Kallek]]steen. Den héchste Punkt ass de ''Crocus Hill'' mat 65 m.
[[Fichier:Sandy Ground Anguilla.jpg|thumb|left|350px|Vue op Sandy Ground, Anguilla]]
{{Clr}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Anguilla| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
25qdv7kiam22s8xhhoxt4xm2nfe6gab
Franséisch-Polynesien
0
58915
2690051
2689864
2026-08-07T20:26:43Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690051
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm =Polynésie Française<br>Porinetia Farani
| Fändel = Flag of French Polynesia.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Franséisch-Polynesien
| Wopen = Coat of arms of French Polynesia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wopen vu Franséisch-Polynesien
| National Devise =''Tahiti Nui Mare'are'a''<br>
([[Tahitianesch Sprooch|tahitianesch]] fir, "Grousst Tahiti vum gëllenen Donst")
| Kaart=
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch Sprooch|Franséisch]], [[Tahitianesch Sprooch|Tahitianesch]]
| Haaptstad = [[Papeete]] (30.000 A.) op Tahiti
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 17 098 242<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = 1 [[CFP-Franc]] <br> 1 € = 119,3317 XPF <br> 100 XPF = 0,838 € <br> (feste Wiesselcours)
| Zäitzon = [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]]-10
| Internet TLD =.pf/.fr
| Telefonsprefix =+689
| Notizen =
| Extra Bild =Fp-map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Franséisch-Polynesien''' ([[Franséisch Sprooch|frz.]]: ''Polynésie française''), ursprénglech '''Franséisch-Ozeanien''', ass e
[[Franséisch Iwwerséigebidder|franséischt Iwwerséigebitt]] (''POM = Pays d'outre-mer'') a [[Polynesien]]. Et besteet aus enger ganzer Zuel vu méi klengen [[Insel]]en, [[Atoll]]en an [[Archipel]]en am südlechen [[Pazifeschen Ozean|Pazifik]]. De bekanntsten Atoll ass [[Mururoa]] an d'Insel mat der gréisster Bevëlkerung ass [[Tahiti]].
* Fläch:
** Waasser: 507 km²
** Land: 3.660 km²
** Am Ganzen: 4.167 km²
== Geographie ==
Franséisch-Polynesien besteet aus am Ganzen 130 Inselen an Atollen, déi zu fënnef Archipele gehéieren:
* [[Gesellschaftsinselen]] (13 Inselen)
* [[Tuamotu-Archipel]] (76 Atollen)
* [[Marquesasinselen]] (10 Inselen)
* [[Austral-Inselen]] (7 Inselen)
* [[Gambierinselen]] (26 Inselen)
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|French Polynesia}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Franséisch-Polynesien| ]]
e3lfwr8a1foiml3j3ecso90r30ia0wb
Brittesch Joffereninselen
0
58975
2690012
2689850
2026-08-07T20:25:45Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690012
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm ='''British Virgin Islands'''
| Fändel =Flag of the British Virgin Islands.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vun de Brittesche Joffereninselen
| Wopen =Coat of arms of the British Virgin Islands.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Brittesche Joffereninselen
| National Devise =''The Land, The People, The Light'' <br>([[Englesch|engl.]] „D'Land, d'Vollek, d'Liicht“)
| Kaart=Karibik Britische Jungferninseln Position.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Road Town]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Brittescht Iwwerséigebitt]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 17 098 242<ref>[http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/DYB2004/Table03.pdf Vereent Natiounen 2004]</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =148
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[God Save the King]]''
| Wärung = [[US-Dollar]] (USD)
| Zäitzon = [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]] -4
| Internet TLD =.vg
| Telefonsprefix =+1 284
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Roadtown, Tortola.jpg|thumb|[[Road Town]], Tortola, Brittesch Joffereninselen]]
D''''Brittesch Joffereninselen''' ([[Englesch Sprooch|engl.]] ''the British Virgin Islands'') sinn eng [[Insel]]grupp vun de [[Kleng Antillen|klengen Antillen]] an der [[Karibik]], a leie ronn 100 km ëstlech vu [[Puerto Rico]]. Si sinn e [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]].
16 vun de méi wéi 60 Inselen a [[Riff (Geographie)|Riffer]] si bewunnt.
== Geographie ==
Zum Gebitt vun de Brittesche Joffereninsele gehéieren d'Inselen [[Anegada]], [[Beef Island]], [[Cooper Island (Joffereninselen)|Cooper Island]], [[Ginger Island]], [[Jost Van Dyke]], [[Norman Island]], [[Peter Island]], [[Salt Island]], [[Tortola]], [[Virgin Gorda]] a doriwwer eraus och nach aner kleng Inselen ëm de [[Sir-Francis-Drake-Kanal]].
D'Insel Anegada besteet aus [[Korall]]en a [[Kalleksteen]] an ass relativ flaach, déi aner Insele si vun [[vulkan]]escher Originn, mat Bierger an Hiwwelen. Den héchste Punkt vun den Inselen ass de ''Mount Sage'' mat 521 m op Tortola.
D'Klima ass tropesch a fiicht, d'[[Temperatur]]e ginn duerch de Wand ofgeschwächt. [[Hurrikan]]er an [[Tropen|tropesch]] Stierem gëtt et vu Juli bis Oktober. Déi natierlech Reserve vun [[Drénkwaasser]] si begrenzt, mat der Ausnam vun ettleche Flëss, déi am Summer ausdréchnen, a vu Quellen op Tortola. De gréissten Deel vun der Waasserversuergung vun den Insele kënnt aus Pëtzer an de Reewaasser-Gebidder.
== Bevëlkerung ==
Déi Brittesch Joffereninselen hunn ongeféier 31.000 Awunner. D'Majoritéit vun den Awunner ass vun afrikanescher Ofstamung.
== Kuckt och ==
* [[Amerikanesch Joffereninselen]]
* [[Spuenesch Joffereninselen]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|British Virgin Islands}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Brittesch Joffereninselen| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
4f2ys7e9fu9wl8suazw5tb6i848r1kq
Bermuda
0
58976
2690006
2689848
2026-08-07T20:24:56Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690006
wikitext
text/x-wiki
{{skizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Bermuda
| Fändel = Flag of Bermuda.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Bermuda
| Wopen = Coat of arms of Bermuda.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Nationalen Emblem vu Bermuda
| National Devise = Quo Fata Ferunt<br>(laténgesch: Wuer ons d'Schicksal dreift)
| Kaart= Bermuda in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = Hamilton
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Brittescht Iwwerséigebitt
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 53,3
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = 24.Mee
| Nationalhymn = [[God Save the King]]
| Wärung = [[Bermuda-Dollar]]
| Zäitzon = -4
| Internet TLD =.bm
| Telefonsprefix = +1 (441)
| Notizen =
| Extra Bild = Bermuda NLT Landsat7.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Bermuda''' ass eng [[Insel]]grupp am [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]]. Als [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]] gehéiert se zu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]. ''Bermuda'' läit ëstlech vum [[Bundesstaat vun den USA|US-Bundesstaat]] [[North-Carolina]].
D'Bermuda-[[Insel]]e si virun allem wéinst de Geschichten iwwer de [[Bermudadräieck]] bekannt ginn.
== Geographie ==
D'Bermuda-[[Insel]]e bestinn aus ongeféier 150 [[Koralleninsel]]en, vun deene [[Grand Bermuda]] mat Ofstand déi gréisst ass. Am Nordweste grenzt [[Somerset Island (Bermuda)|Somerset Island]] an am Nordoste [[Saint George's Island (Bermuda)|Saint George's Island]] un d'Haaptinsel.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Bermuda| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
m1p5dy06nl8dypxcoskmgz40k74sipt
Falkland Inselen
0
58984
2690044
2689862
2026-08-07T20:26:32Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690044
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoSüdAM}}
{{Infobox Land
| Numm = Falkland Islands <br> Falkland Inselen
| Fändel =Flag of the Falkland Islands.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =Fändel vun de Falklandinselen
| Wopen =Coat_of_arms_of_the_Falkland_Islands.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel =Wope vun de Falklandinselen
| National Devise =„Desire the Right“ (Begier dat wat richteg ass)
| Kaart=Falkland Islands topographic map-en.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Stanley (Falklandinselen)|Stanley]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Brittesch Iwwerséigebidder|Brittescht Iwwerséigebitt]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch=12.173
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =''[[God Save the King]]''
| Wärung = [[Falkland-Pond]]
| Zäitzon = -4
| Internet TLD = [[.fk]]
| Telefonsprefix = +500
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Falkland Inselen''' (och '''Malwinen''', [[Englesch]] ''Falkland Islands'', [[Spuenesch]] ''Islas Malvinas'') sinn eng [[Inselgrupp]] am südlechen [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]]. Si gehéiere [[Geographie|geographesch]] zu [[Südamerika]] a leie 600 bis 800 km ëstlech vu Südargentinien an dem [[Feierland]] bei 52° Süd a 59° West. D'Falkland Insele sinn e [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]]. Zanter [[1833]] gëtt hire Besëtz awer vun [[Argentinien|Argentinie]] revendiquéiert.
1982 koum et no enger argentinescher Invasioun zum Krich mat dem Vereenegte Kinnekräich, dee mat enger argentinescher Néierlag op en Enn goung. {{Méi Info 1|Falklandkrich}}
== Geographie ==
[[Fichier:Falkland Islands-Pos.png|thumb|250px|left|D'Falklandinseln]]
D'Falkland Insele bestinn aus ongeféier 200 [[Insel]]en, vun deene [[Westfalkland]] an [[Ostfalkland]] mat jee ronn 6.000 km² déi wichtegst sinn. Den nërdlechen Deel vun den zwou [[Haaptinsel]]e ass all Kéier vun Hiwwelketten iwwerzunn. Si verlafen a West-Ost-Richtung an erreeche mam [[Mount Usborne]] (Spuenesch ''Cerro Alberdi'') op Ostfalkland 708 m Héicht hiren héchste Punkt.
D'Landschaft vun de Falkland Insele vun haut gouf an der [[Äiszäit]] duerch [[Gletscher]]e forméiert.
Aner Inselen:
* [[Beauchene Island]] (Spuenesch: ''Isla Beauchêne'')
* [[Beaver Island (Falklandinselen)|Beaver Island]] (Spuenesch: ''Isla San Rafael'')
* [[Barren Island (Falklandinselen)|Barren Island]] (Spuenesch: ''Isla Pelada'')
* [[Bleaker Island]] (Spuenesch: ''Isla María'')
* [[Carcass Island]] (Spuenesch: ''Isla del Rosario'')
* [[George Island]] (Spuenesch: ''Isla Jorge'')
* [[Jason Islands (Falklandinselen)|Jason Islands]] (Spuenesch: ''Islas Los Salvajes'')
* [[Keppel Island (Falklandinselen)|Keppel Island]] (Spuenesch: ''Isla Vigía'')
* [[Lively Island (Falklandinselen)|Lively Island]] (Spuenesch: ''Isla Bougainville'')
* [[New Island (Falklandinselen)|New Island]] (Spuenesch: ''Isla de Goicoechea'')
* [[Pebble Island]] (Spuenesch: ''Isla de Borbón'')
* [[Saunders Island (Falklandinselen)|Saunders Island]] (Spuenesch: ''Isla Trinidad'')
* [[Sealion Island (Falklandinselen)|Sealion Island]] (Spuenesch: ''Isla de Los Leones Marinos'')
* [[Speedwell Island]] (Spuenesch: ''Isla Águila'')
* [[Staats Island (Falklandinselen)|Staats Island]]
* [[Weddell Island]] (Spuenesch: ''Isla San José'')
* [[West Point Island (Falklandinselen)|West Point Island]] (Spuenesch: ''Isla Remolinos'')
== Klima ==
[[Fichier:Klimadiagramm-deutsch-Stanley (Falklandinseln)-GB.png|thumb|280px|Klimadiagramm vu Stanley]]
== Geschicht ==
== Bevëlkerung ==
[[Fichier:Christchurch-Cathedral.jpg|thumb|Christchurch Cathedral, Stanley]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Falkland Islands|Falkland Inselen}}
[[Kategorie:Südamerika]]
[[Kategorie:Falklandinselen]]
[[Kategorie:Ëmstridden Territoiren]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
[[Kategorie:Inselen am Atlantik]]
080rqyiayx4q9e2kh7wt1z816viqyib
Nico Schmitt
0
61299
2689948
2270285
2026-08-07T13:08:12Z
Zinneke
34
abom
2689948
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Foussballspiller Nico(las) Schmitt|Leit mam Numm Nicolas Schmit (mat engem T)|Nicolas Schmit (Homonymie)}}{{Infobox Biographie (Sportler)}}
Den '''Nico''' oder '''Nicolas Schmitt''', gebuer den [[3. Oktober]] [[1936]], ass e fréiere [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Foussball]]-Golkipp<ref>[http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.nicolas.schmitt.104010.fr.html Den Nicolas Schmitt op der Websäit vun der Football Database.eu]</ref> a Foussballtrainer.
Tëscht dem 28. Februar 1960 am 6. November 1965 stoung hien 18-mol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] am Gol.<ref>[http://www.eu-football.info/_player.php?id=18703 D'Lëscht vun de Lännermatcher vum Nico Schmitt op der Websäit vun European Football]</ref>
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Schmitt Nico}}
[[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]]
[[Kategorie:Gebuer 1936]]
bobcb1wypztlhkeps6x4ahku2u1l927
Sint Maarten
0
61305
2690176
2689083
2026-08-07T20:30:03Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690176
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Sint Maarten
| Fändel = Flag of Sint Maarten.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Sint Maarten
| Wopen = Coat of arms of Sint Maarten.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Sint Maarten
| National Devise =
| Kaart = Sint Maarten on the globe (Americas centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|18|01|55|N|63|04|04|O}}
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 35,2
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = {{wikidata|property|linked|P421}}
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Sint Maarten-CIA WFB Map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Sint Maarten''' ass en autonoomt Land bannent dem [[Holland|Kinnekräich vun Holland]].
Sint Maarten besteet aus dem südlechen Deel vun der [[Karibik|Karibikinsel]] [[Saint-Martin (Insel)|Saint-Martin]] souwéi den onbewunnten [[Insel|Nieweninselen]] a Fielsen (Guana Key, Cow & Calf, Hen & Chicken, Molly Beday a Pelikan Key). Um nërdlechen Deel vun der Insel läit dat [[Franséisch Iwwerséigebidder|franséischt Iwwerséigebitt]] [[Saint-Martin (Franséisch Antillen)|Saint-Martin]].
[[Fichier:St Maarten (8624354806) (banner).jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Sint Maarten, Dutch Caribbean|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Sint Maarten| ]]
[[Kategorie:Inselen am Karibesche Mier]]
[[Kategorie:Hollännesch Antillen]]
q0ts6sl2uganhqndf9n7uyy1tf7a12a
Pioneer 11
0
65863
2689944
2471210
2026-08-07T12:06:06Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689944
wikitext
text/x-wiki
{| align=right
|[[Fichier:Pioneer G (Pioneer 11) launch.jpg|thumb|280px|Pioner 11 beim Start, mat enger [[Atlas (Rakéit)|Atlas Centaur]]]]
|-
|[[Fichier:Pioneer 11 f16.gif|thumb|280px|Saturn a säi Mound Titan vu Pioneer 11 gescannt]]
|-
|[[Fichier:Pioneer 11 at Saturn.gif|thumb|280px|Kënschtlesch Usiicht: NASA-Raumsond Pioneer 11 flitt laanscht de [[Saturn (Planéit)|Saturn]].]]
|-
|[[Fichier:Traj pjm.png|thumb|280px|D'Fluchbunne vu Pioneer 10 an 11. D'Säitenusiicht ënne weist de Fluch vu Pioneer 11 iwwer d'[[Ekliptik]] ewech vum Jupiter bei de Saturn.]]
|}
'''Pioneer 11''' ass eng [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]] [[Raumsond]] vun der [[Pioneer-Programm|Pioneer-Rei]], déi de [[6. Abrëll]] [[1973]] ëm 2:11 [[Koordinéiert Weltzäit|UTC]] vum [[Cape Canaveral AFS Launch Complex 36|Launch Complex 36]] op [[Kennedy Space Center|Cape Canaveral]] u Bord vun enger [[Rakéit]] vum Typ [[Atlas (Rakéit)|Atlas-Centaur]] gestart gouf. Déi 259 kg schwéier Sond hat d'Missioun, d'[[Planéit]]e [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] a [[Saturn (Planéit)|Saturn]] z'erfuerschen.
== Missioun ==
Genee ee Joer nom Start vun der baugläicher Schwëstersond [[Pioneer 10]] sollt och Pioneer 11 de Virstouss an de baussenzege [[Sonnesystem]] woen. De Missiounsufank gouf ëm eng Startfënster zum Jupiter géintiwwer Pioneer 10 retardéiert, well gefaart gouf, d'[[Haaptasteroidenceinture]] kéint sou dicht sinn, datt se fir eng Raumsond net ze passéiere wier. Well dat awer net de Fall war, konnt Pioneer 11 wéi erwënscht starten. Sollt d'Sond no dem Laanschtfléien beim Jupiter nach funktiounsfäeg sinn, sollt si den zweete Riseplanéit Saturn usteieren.
Wéi bei der Pioneer 10 ass u Bord vun der Pioneer 11 och eng [[Pioneer-Plack]], déi eng Informatioun iwwer d'Mënschheet dréit, fir de Fall, wou ausserierdesch Liewewiesen d'Sond fanne géifen.
== Verlaf ==
* D'Pioneer 11 ass de 6. Abrëll 1973 mat enger [[Atlas (Rakéit)|Atlas-Centaur]]-Rakéit vu [[Cape Canaveral AFS Launch Complex 36|Launch Complex 36]] op [[Kennedy Space Center|Cape Canaveral]] gestart.
* De Fluch laanscht de [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] war den [[3. Dezember]] [[1974]] op enger Distanz vun 43.000 km zu der Uewerfläch. Dobäi huet d'Sond ronn 500 Biller a vill Daten opgeholl.
* De Fluch laanscht de [[Saturn (Planéit)|Saturn]] war den [[1. September]] [[1979]] op enger Distanz vun 21.000 km. Dobäi goufe ronn 400 Biller gemaach. D'Sond huet vill Detailer vun de Saturnréng entdeckt an en neie Saturnmound. Pioneer 11 war déi éischt Sond, déi de Planéit Saturn passéiert huet.
* Den [[23. Februar]] [[1990]] huet Pioneer 11 als véiert Raumsond no [[Pioneer 10]], [[Voyager 1]] a [[Voyager 2]] d'Neptunbunn passéiert an ass dann an den interstellare Raum gestouss.
* Wéinst Dreifstoffmangel gouf d'Missioun den [[30. September]] [[1995]] agestallt. D'[[NASA]] krut de [[24. November]] [[1995]] eng lescht Telemetrie vu Pioneer 11.
== Resultater ==
Obschonn d'Sond Pioneer 11 den éischte Fluch laanscht de Saturn erfollegräich gemeeschtert hat, goufen déi wëssenschaftlech Resultater vun der Missioun bal duerch déijéineg vun deenen zwou Voyager-Sonden erweidert an iwwertraff. Dat louch dorun, datt Pioneer 11, genee wéi Pioneer 10, nëmmen deelweis déi wëssenschaftlech Erfuerschung vum bauzegste Sonnesystem zum Zil hat. Hir Missioun louch virun allem doran, den Duerchbroch zum Jupiter an zum Saturn iwwerhaapt ze packen.
Pioneer 11 ass déijéineg Sond, déi eist Sonnesystem mat der klengster Vitess verléisst.
== Kuckt och ==
*[[Pioneer-Programm]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Pioneer missions|Pioneer-Missionen}}
* {{de}} [http://www.bernd-leitenberger.de/pioneer10-11.shtml Pioneer 10 an 11]
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20081231033327/http://www.science-at-home.de/platte.php Erklärung zu der Plackett u Bord vun der Pioneer-Sond]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20060206090452/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PNhome.html NASA Pioneer Säit]
* {{en}} [http://history.nasa.gov/SP-349/sp349.htm D'Buch „PIONEER ODYSSEY“ bei NASA History Online am Internet]
{{Navigatioun Pioneer}}
[[Kategorie:Raumsonden|Pioneer 11]]
[[Kategorie:Pioneer-Programm|Pioneer 11]]
euh16u1j0eowjutt94c8yd3zghy35a5
Timor-Leste
0
66129
2690197
2689922
2026-08-07T20:30:40Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690197
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAsien}}
{{Infobox Land
| Numm = Repúblika Demokrátika Timór-Leste <br>{{Small| (Tetum)}}<br> República Democrática de Timor-Leste <br>{{Small|(Portugisesch)}}<br>Demokratesch Republik Timor-Leste
| Fändel = Flag of East Timor.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Timor-Leste
| Wopen = Coat of arms of East Timor.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Timor-Leste
| National Devise = ''Unidade, Acção, Progresso''<br>([[Portugisesch]] fir "Eenheet, Beweegung, Fortschrëtt")
| Kaart= East Timor in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tetum]] a<br>[[Portugisesch]]
| Haaptstad = [[Dili]]
| Haaptstad Awunner = 244 584 <small>([[2015]])</small>
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|08|33|12|S|125|34|42|O}}
| Staatsform = Semi-Presidentschaftsrepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 15 007
| Fläch Plaz = 154
| Waasserfläch=
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 85
| Onofhängegkeet = [[28. November]] [[1975]] (vu [[Portugal]]) <br> [[20. Mee]] [[2002]] (international Unerkennung)
| Nationalfeierdag = [[28. November]] <br> [[20. Mee]]
| Nationalhymn = [[Pátria]]
| Wärung = [[US-Dollar]]
| Zäitzon = +9
| Internet TLD = [[.tl]]
| Telefonsprefix = +670
| Notizen =
| Extra Bild = CIA-TimorLeste.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Demokratesch Republik Timor-Leste''', och als '''Osttimor''' bezeechent, ass en [[Inselstaat]] a [[Südostasien]]. E läit op der Insel [[Timor]], vun där de westlechen Deel zu [[Indonesien]] gehéiert. Am Inselstaat wunne méi wéi 1,4 Millioune Leit. D'[[Haaptstad]] vun Osttimor ass [[Dili]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen an Notten}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
[[Kategorie:Timor-Leste| ]]
aj8g391i5p9qreda231kbkfhx4i7eod
Grönland
0
66495
2690061
2689718
2026-08-07T20:26:57Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690061
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Kalaallit Nunaat
| Fändel = Flag of Greenland.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Grönland
| Wopen = Coat of arms of Greenland.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vu Grönland
| National Devise =
| Kaart = Greenland on the globe (Greenland centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Grönlännesch]]
| Haaptstad = [[Nuuk]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Parlamentaresch Monarchie]] mat Eegeverwaltung
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 2.166.086
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch = 1,6
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 0,026
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[21. Juni]]
| Nationalhymn = [[Nunarput utoqqarsuanngoravit]]<br>[[Nuna asiilasooq]]
| Wärung = [[Dänesch Kroun]] (DKK)
| Zäitzon = -4, -2, -1, ±0
| Internet TLD = [[.gl]]
| Telefonsprefix = +299
| Notizen =
| Extra Bild = Arktik-Grønland.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Grönland''' (op [[Grönlännesch]] ''Kalaallit Nunaat'' „Land vun de Grönlänner“ an op [[Dänesch]] ''Grønland'' [{{IPA|ˈgʀœnlanʔ}}] „Gréngland“), ass déi gréisst [[Insel]] vun der [[Äerd]]. Geographesch gëtt se zum [[Arktis|arkteschen]] [[Nordamerika]] gezielt, politesch ass s'en [[Autonomie|autonomen]] Deel vum Kinnekräich [[Dänemark]].
Mat enger Fläch vu knapp 2,2 Millioune km² ass Grönland ronn sechsmol sou grouss wéi [[Däitschland]]. Véier Fënneftel vun der Insel si mat [[Äis]] bedeckt dat bis 3 000 m déck ass. Nëmmen eng schmuel, héchstens 150 km breet Sträif laanscht d'Mier am Süden an am Weste sinn äisfräi. Den héchste Bierg mat 3 694 m<ref>{{Citation|URL=https://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=719|Titel=Gunnbjørn Fjeld - Peakbagger.com|Gekuckt=19.08.2023|Wierk=www.peakbagger.com}}</ref>, de [[Gunnbjørn Fjeld]], deen och nach ''Hvitserk'' genannt gëtt, läit an Ostgrönland.
Déi ronn 60 000 Awunner liewen haaptsächlech vum Fëschen, der [[Robben|Robbejuegd]] a [[Schof]]szuucht.
D'Haaptstad vun der Insel ass [[Nuuk]] (dänesch ''Godthåb'').
== Geschicht ==
D'Insel gouf ëm [[875]] vun de [[Normannen]] entdeckt. Den [[Erik de Rouden]] huet se ''Gréngt Land'' gedeeft an déi éischt europäesch Siidlung gegrënnt.
Vun [[1261]] un huet Grönland zu [[Norwegen]] gehéiert a koum sou mat Norwegen an de Besëtz vun Dänemark. Wéi Norwegen [[1814]] onofhängeg gouf, huet Dänemark Grönland awer behalen.
Vun [[1979]] u verwalt Grönland sech selwer an ass, am Géigesaz zu Dänemark, net Member vun der [[Europäesch Unioun|EU]].
Zënter 2019 huet den [[President vun de Vereenegte Staaten|US-President]] [[Donald Trump]] ëmmer nees betount, datt hien aus militäresch-strategesche Grënn eng Annexioun vu Grönland un d'Vereenegte Staaten ustriewe wéilt, eng Moossnam, déi bis dato international refuséiert gouf. Am Januar 2026 hunn d'Presidente vun de fënnef Parteien, déi am grönlännesche Parlament vertruede sinn, den territorialen Usproch vun den USA an enger gemeinsamer Erklärung refuséiert.
{{Nokucken|2026 Juli|Kommentar=wéi ass d'Situatioun?}}
== Biller ==
<gallery widths="260" perrow="3" caption="Grönland">
GreenLand by plane.jpg|Loftopnam vu Grönland
Greenland iceberg at Ilulissat (11833428375).jpg|Äisbierg bei Ilulissat
An island in Prince Christian Sound.jpg|Insel vum ''Cape Farewell''-Archipel
Clear still lake view Lille Malene hike near Nuuk Greenland.jpg|Séi bei Nuuk
Gunnbjørn Fjeld 1400x1320.jpg|De ''Gunnbjørn Fjeld'', héchste Bierg
Eskimo Family NGM-v31-p564-2.jpg|Grönlännesch Famill ëm 1917
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Grönland| ]]
[[Kategorie:Inselen am Atlantik]]
g2tl2hep91ip9kyjc6f3u2eusmp559g
Palestinensesch Autonomiegebidder
0
66681
2690144
2689904
2026-08-07T20:29:07Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690144
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Palestinensesch Autonomiegebidder<br>الأراضي الفلسطينية<br>al-arāḍī al-filasṭīniyya
| Fändel = Flag of Palestine.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Staat Palestina
| Wopen = Coat of arms of the Palestinian National Authority.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vum Staat Palestina
| National Devise =
| Kaart = Zones A and B in the occupied Palestinian territories.svg
| Kaart Breet = 180px
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Gaza-Stad]] a [[Ramallah]]
| Haaptstad Awunner = 677.800
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Semipresendiell [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 6220
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = 15. November
| Nationalhymn = Fidā'ī
| Wärung = [[Schekel]] (ILS)<br>[[Jordaneschen Dinar]] (JOD)
| Zäitzon =
| Internet TLD = [[.ps]]
| Telefonsprefix = +970 (+972)
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Palestinensesch Autonomiegebidder''', op [[Arabesch]] السلطة الوطنية الفلسطينية, [[DIN 31635|DMG]] ''as-Sulṭa al-Waṭaniyya al-Filasṭiniyya'', leien am [[Noen Osten]], tëscht dem [[Mëttelmier]] an dem [[Jordan]]. Se gi geographesch zum [[Maschrek]] gerechent a sinn e souveräne [[Staat]], den als ''non-member observer state'' vun der [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] unerkannt ass. 136 UN Staaten, hu fir d'Unerkennung vum [[Palestina|Palestinensesche Staat]] gestëmmt. Si revendiquéieren d'[[Westjordanland]] an d'[[Gazasträif]], mä d'Majoritéit vun deene Gebidder si vun [[Israel]] besat.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Palestine|Palestinensesch Autonomgebidder}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Noen Osten]]
[[Kategorie:Palestina]]
4gz7kty75uyftgqig1rkicb2t1hnnyy
Gemeng Sandweiler
0
74433
2689974
2686716
2026-08-07T18:19:38Z
Puscas
735
....
2689974
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg
| Numm (Franséisch) = Sandweiler
| Numm (Däitsch) = Sandweiler
| Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Sandweiler}}
| Koordinaten = {{coor dms|49|37|00|N|06|13|13|O}}
}}
D''''{{PAGENAME}}''' ass eng vun den {{Gemengenzuel}} [[Gemeng (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesche Gemengen]]. Se läit am [[Kanton Lëtzebuerg]]. De [[Chef-lieu]] vun der Gemeng ass d'Uertschaft [[Sandweiler]] vun där se och hiren Numm huet.
D'Gemeng huet {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}}.
== Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
=== Nopeschgemengen ===
{{Nopeschgemengen
|ville = Sandweiler
| nord = [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]]
| nord-est =
| est = [[Gemeng Schëtter|Schëtter]]
| sud-est=
| sud= [[Gemeng Conter|Conter]]
| sud-ouest = [[Gemeng Hesper|Hesper]]
| ouest = [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]
| nord-ouest =
}}
== Uertschaften a Lieu-diten an der Gemeng ==
=== Uertschaften ===
* [[Findel]]
* [[Sandweiler]]
=== Häff a Lieu-diten ===
{{div col|cols=3}}
* [[Bireler Barrière]]
* [[Bireler Gronn]]
* [[Bireler Haff]]
* [[Gréiwelscheier]]
* [[Neimillen (Sandweiler)|Neimillen]]
{{div col end}}
== Geschicht ==
{{Intro Gemeng}}
Den 1. Januar 1874<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1873/12/20/n1/jo|Titel=Loi du 20 décembre 1873, créant une nouvelle commune du nom de Hamm|Gekuckt=18.07.2020|Datum=20.12.1873|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> ass d'[[Kadastersektioun|Sektioun]] Hamm (mat den Uertschaften [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]], [[Schläifmillen (Lëtzebuerg)|Schläifmillen]], [[Fetschebuer]], [[Val de Hamm|Hammer Dällchen]], [[Scheedgronn]], [[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]] an [[Tawioun]]<ref>Schreifweis am deemolege Gesetz: ''Hamm, Schleifmuhl, Fetschenbour, Haemmerstellgen, Scheidgrund, Scheidhof, Zens et Tavion (...) Pulfermuhl''</ref>) gradewéi d'Sektioun [[Polvermillen]], vun der Gemeng Sandweiler ofgespléckt ginn, fir d'eegestänneg [[Gemeng Hamm]] ze bilden (déi méi spéit, den 1. Juni 1920, an d'Stad Lëtzebuerg integréiert gouf).
Mam Gesetz vum 5. Juli 1939<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1939/07/05/n1/jo|Titel=Loi du 5 juillet 1939, concernant le fusionnement de Kalkesbrück et de Steppchen avec la commune de Luxembourg|Gekuckt=18.07.2020|Datum=08.07.1939|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> goufen d'Uertschaft [[Kalchesbréck]] an de [[Lieu-dit]] ''Steppchen'', bei d'[[Gemeng Lëtzebuerg]] geprafft.
=== Wopen ===
{|class = wikitable
|align="center"|[[Fichier:Coat of arms of Sandweiler.png|100px]]
| Beschreiwung am Originaltext:<br>
''burelé d'or et de gueules de dix pièces à la croix de sable brochant, la traverse chargée d'un quadriréacteur de front''<br>{{small|[[Gemeng (Lëtzebuerg)#De Gemengerot|D.C.]] [[24. November]] [[1982]] - [[Arrêté ministériel|A.M.]] [[5. Januar]] [[1983]] - Mémorial B 1983, Säit 207 - Projet: 1982 [[Marcel Lenertz]]}}<br>
|}
=== Populatioun ===
==== Nationalitéite vun den Awunner ====
Op de 5. Januar 2024 hunn zu Sandweiler 3797 Leit gewunnt. De Prozentsaz vun de Lëtzebuerger louch bei 52,62 % géintiwwer 47,38 % Auslänner<ref>{{Citation|URL=https://www.sandweiler.lu/fr/commune/sandweiler-en-chiffre|Titel=Sandweiler en chiffres|Gekuckt=21.06.2026|Wierk=www.sandweiler.lu|Sprooch=fr}}</ref>.
{| class="wikitable"
|+Nationalitéiten zu Sandweiler (05.01.2024)
!Rang
!Nationalitéit
!Awunner
!Prozent
|-
|
|TOTAL
|3797
|100,00
|-
|1
|{{LUX}}
|1998
|52,62
|-
|2
|{{FRA}}
|359
|9,45
|-
|3
|{{PRT}}
|290
|7,64
|-
|4
|{{ITA}}
|188
|4,95
|-
|5
|{{DEU}}
|114
|3,00
|-
|6
|{{BEL}}
|87
|2,29
|-
|7
|{{ESP}}
|79
|2,08
|-
|8
|{{ROU}}
|69
|1,82
|-
|9
|{{GBR}}
|58
|1,53
|-
|10
|{{GRC}}
|32
|0,84
|-
|
|Top 10
|3274
|86,22
|-
|
|Aner Nationalitéiten
|523
|13,78
|}
==== Demographesch Entwécklung ====
{{Awunnerdiagramm
|ageklappt=op
}}<br>{{Statec Awunner}}, {{small|automatesch vu Wikidata agebonnen.}}
== Politik ==
=== Gemengerot ===
De [[Gemengerot]] vu Sandweiler gëtt zanter 2011 nom [[Proporzsystem]] gewielt. E setzt sech aus 11 [[Conseiller (Lëtzebuerg)|Conseilleren]] zesummen.
==== Zesummesetzung ====
{{small|D'Majoritéitskoalitioun am Gemengerot ass '''fett '''geschriwwen}}
{| class="wikitable"
|-
! Joer !! [[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]] !! [[Demokratesch Partei|DP]] !! [[déi gréng|gréng]] !! [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|LSAP]]
|-
| 2005 || '''4''' || - || 1 || '''4'''
|-
| 2011 || '''5''' || 2 || 2 || '''2'''
|-
| 2017 || '''4'''|| 2 || '''3'''|| 2
|-
|2023
|3
|'''3'''
|2
|'''3'''
|}
{{small|Quell: [[Ministère de l'intérieur|Inneministère]] / RTL.lu / elections.lu}}
De Gemengerot, deen aus de Wale vun 2005 ervirgoung, bestoung aus jee 4 CSV an LSAP-Gemengeréit, an engem Gréngen. Buergermeeschter war de Charles Unsen, LSAP (deen 2011 net méi kandidéiert huet).
Säin Nofollger gouf am Oktober 2011 de [[John Breuskin]] ([[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]]). No sengem Récktrëtt gouf deem seng Parteikolleegin Simone Massard-Stitz den 28. Januar 2015 vereedegt.
Bei de Gemengewale vum 11. Juni 2023 koum et zu enger neier LSAP-DP-Koalitioun, an d'[[Jacqueline Breuer]] (LSAP) gouf nei Buergermeeschtesch.<ref name="mint.gouvernement.lu">{{Citation|URL=https://mint.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2023%2B07-juillet%2B18-assermentation-bourgmestres-echevins.html|Titel=Assermentation des collèges des bourgmestre et échevins|Gekuckt=19.07.2023|Datum=18.07.2023|Editeur=mint.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et war virgesinn, datt si Enn September 2025 de Buergermeeschterposte mam [[Claude Mousel]] (DP) géif tauschen; uganks Juli 2025 huet si aus gesondheetleche Grënn dunn awer scho méi fréi demissionéiert<ref name=":0" />.
=== Buergermeeschteren ===
{{Div col|cols = 2}}
* Michel Altmann (1830 – 1845)<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1843/12/29/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 29 décembre 1843, N° 2926f, portant nomination des Bourgmestres et Echevins des villes, et des Bourgmestres des campagnes du Grand-Duché|Gekuckt=18.07.2020|Datum=19.01.1944|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>
* [[Samson Godchaux]] (1846 – 1862)
* Jean Weicker (1862 – 1872)
* [[Paul Godchaux]] (1873)
* Nicolas Mousel (1874 – 1888)
* Mathias Mousel (1889)
* Emile Fischer (1891 – 1902)
* Jacques Mousel (1903 – 1907)
* Jean Mousel (1907 – 1917)
* Pierre Hentzen (1918 – 1926)
* Nicolas Birkel (1927 – 1934)
* Emile Hentzen (1935 – 1945)
* Joseph Reichling (1946 – 1957)
* Pierre Birkel (1957 – 1963)
* Josy Gardulal (1964 – 1965)
* Henri Majerus 1966 – 1978)
* Pierre Schmitt (1979 – 1991)
* Alphonse Massard (1991 – 1993)
* [[Charles Unsen]] (1994 – 1999)
* [[John Breuskin]] (2000 – 2009)
* Charles Unsen (2009 – 2011)
* John Breuskin (2011 – 2015)
* [[Simone Massard-Stitz]] (2015 – 2023)
* [[Jacqueline Breuer]] (2023 – 2025)<ref name="mint.gouvernement.lu"/><ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2318238.html|Titel=Gemeng Sandweiler: Buergermeeschtesch Jacqueline Breuer huet demissionéiert|Gekuckt=2025-07-03|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
* [[Claude Mousel]] (zanter 2025)<ref>{{Citation|URL=https://gouvernement.lu/fr/gouvernement/leon-gloden/actualites.gouvernement2024+fr+actualites+toutes_actualites+articles+2025+09-septembre+19-gloden-assermentation-sandweiler.html|Titel=Assermentation aux fonctions de bourgmestre et échevin de la commune de Sandweiler|Wierk=gouvernement.lu|Gekuckt=2025-10-01|Datum=2025-09-19|Sprooch=fr}}</ref>
{{div col end}}
== Interkommunal Syndikater ==
D'Gemeng Sandweiler ass Member vu follgenden [[Interkommunal Syndikater zu Lëtzebuerg|interkommunale Syndikater]]:
{{div col|cols=3}}
* [[MINETT-KOMPOST]]
* [[SIAS]]
* [[SIDEST]]
* [[SIDOR]]
* [[SIGI]]
* [[SYVICOL]]
{{div col end}}
== Biller ==
<gallery class="center">
Fichier:Sandweiler and Findel.jpg|Sandweiler an de Findel (1992)
Fichier:Sandweiler from above.jpg|Sandweiler a Findel vun uewen (2026)
Fichier:Sandw Kierch V.jpg|D'Kierch Sandweiler
Fichier:ScheedhaffLannen01.jpg|Lannenallee tëscht Lëtzebuerg a Sandweiler
</gallery>
== Kuckeswäertes ==
* De [[Fluchhafe Lëtzebuerg|Fluchhafen um Findel]];
* Den Dauwentuerm um [[Bireler Haff]];
* Den [[Däitschen Zaldotekierfecht zu Sandweiler|däitschen Zaldotekierfecht]] mat de Griewer vun 10.913 gefalenen däitschen Zaldoten aus dem [[Zweete Weltkrich]] an engem aus dem [[Éischte Weltkrich]];
* De Quellepad am [[Naturschutzgebitt Bireler Gronn]];
* D'[[Dräifaltegkeetskierch zu Sandweiler|Sandweiler Kierch]];
* Bemierkenswäert Beem um Scheedhaff: d'[[Lannenallee um Scheedhaff|Lannenallee]] an e [[Séisskäschtebam um Scheedhaff|Séisskäschtebam]].
== Bibliographie ==
* Sandweiler Notizen Nr 1 erausgi vu ''redaktioun sandweiler 1083 - 1983'',72 Säiten, (Imprimerie Saint-Paul, 1982)
* Sandweiler Notizen Nr 2 erausgi vu ''redaktioun sandweiler'', 166 Säiten, (Imprimerie Saint-Paul, 1983)
* Sandweiler Notizen Nr 3 erausgi vu ''Santwilre, Frënn vum Ale Sandweiler'', 197 Säiten, (Imprimerie Joseph Beffort, Lëtzebuerg, 1990)
* Sandweiler Notizen Nr 4 erausgi vu ''Santwilre, Frënn vum Ale Sandweiler'', 212 Säiten, (Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg, 1992)
* Sandweiler Biller, Sandweiler Notizen Nr 5 erausgi vun der ''Gemeng Sandweiler'', 237 Säiten, (Imprimerie Saint-Paul, Lëtzebuerg, 1999)
* 250 Joer Porkierch Sandweiler, Sandweiler Notizen N°6 erausgi vu ''Santwilre, Frënn vum ale Sandweiler'', 288 Säiten + Fotoen an Dokumenter (Imprimerie Saint-Paul Lëtzebuerg, 2008)
== Kuckt och ==
* {{LNM}}
* [[Bireler Baach]]
* [[Däitschen Zaldotekierfecht zu Sandweiler]]
* [[Dräifaltegkeetskierch zu Sandweiler]]
* [[Fanfare Sandweiler]]
* [[Kanner- & Jugendkouer Allegro Sandweiler]]
* [[Santwilre, Frënn vum ale Sandweiler]]
* [[Schlass Saint-Hubert (Sandweiler)|Schlass Saint-Hubert]]
* [[Sandweiler-Gare]]
* [[Gare Sandweiler-Conter]]
{{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.sandweiler.lu Offiziell Säit vun der Gemeng Sandweiler]
* [http://www.syvicol.lu/annuaires-des-communes-et-des-syndicats/annuaire-des-communes/fiche/luxembourg/sandweiler D'Gemeng Sandweiler op der Websäit vum Syvicol]
* [https://web.archive.org/web/20070315175104/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1873/0332012/0332012.pdf#page=2 Gesetz iwwer d'Kreatioun vun der Gemeng Hamm] ''Loi du 20 décembre 1873, créant une nouvelle commune du nom de Hamm''
{{Navigatioun Gemengen am Kanton Lëtzebuerg}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Gemengen zu Lëtzebuerg|Sandweiler]]
[[Kategorie:Gemeng Sandweiler| ]]
765lp89etfkgq4kolc800b1gcnq91gs
Tierkesch Republik Nordzypern
0
75047
2690196
2689819
2026-08-07T20:30:38Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690196
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Tierkesch Republik Nordzypern
| Fändel = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet= 135px
| Fändel Artikel = Fändel vun Nordzypern
| Wopen = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Wope vun Nordzypern
| National Devise =
| Kaart = Northern Cyprus in its region (de-facto).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tierkesch]]
| Haaptstad = [[Nord-Nikosia]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{Coor dms|35|11|24|N|33|21|49|E}}
| Staatsform = Presidentielle Regierungssystem
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 3.355,0
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 112
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[15. November]]
| Nationalhymn = [[İstiklâl Marşı]]
| Wärung = [[Tierkesch Lira]] (TRY)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Northern Cyprus (orthographic projection).svg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Tierkesch Republik Nordzypern''', kuerz '''Nordzypern''', [[Tierkesch]]: '''Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti''' ('''KKTC'''), ass en [[De jure / de facto|De facto]]-Regimm am Norde vun der [[Mëttelmier]]insel [[Zypern]], dee vun der internationaler Staatecommunautéit (mat Ausnam vun der [[Tierkei]]) net als Staat unerkannt gëtt. [[De jure / de facto|De jure]] gehéiert den Territoire zu der Republik Zypern, där hir Regierung zanter 1963 just nach aus zypriotesch Griiche besteet an – zanter datt den Norde vun der Insel 1974 vun der Tierkescher Arméi besat gouf – keng Autoritéit méi iwwer dësen Territoire huet.
D'Haaptstad vun der Tierkescher Republik Nordzypern ass [[Nord-Nikosia]], den nërdlechen Deel vun [[Nikosia]] (''Lefkoşa'').
D'Bevëlkerung besteet op der enger Säit aus [[Zypern-Tierken|tierkeschen Zyprioten]], déi zanter Joerhonnerten op der Insel liewen an an der Suite vum [[Zypern-Konflikt]] zu engem groussen Deel aus hiren Heemechtsuertschaften am Süden dohin hu misse plënneren, an op der anerer Säit aus Tierken, déi zanter 1974 vum tierkesche Festland, besonnesch aus [[Anatolien]], dohi koumen.
Déi meescht zypriotesch Griichen, déi am Norde gewunnt hunn, sinn 1974 vun do verdriwwe ginn.
2014 gouf et eng Vollekszielung, no där et an der Tierkescher Republik Nordzypern 313.626 Awunner gouf. Fir 2023 gouf d'Populatioun op 476.214 Awunner geschat.
== Politik ==
De Staatspresident gëtt fir 5 Joer direkt vum Vollek gewielt. D'''Parlament vun der Republik'' ''(Cumhuriyet Meclisi)'' huet 50 Sëtz a gëtt och fir 5 Joer gewielt.
== Administrativ Andeelung ==
Et gëtt 5 Distrikter (''İlçe''):
* [[Distrikt Lefkoşa|Lefkoşa]]
* [[Distrikt Mağusa|Mağusa]]
* [[Distrikt Girne|Girne]]
* [[Distrikt Güzelyurt|Güzelyurt]]
* [[Distrikt İskele|İskele]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* {{de}} [https://web.archive.org/web/20111028004049/http://www.zypern.cc/ Zypern Times]
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Tierkesch Republik Nordzypern]]
[[Kategorie:De-facto-Regimmer]]
dmv7qrfj5kbkcudd9m9y9lj3vvxzks7
Benotzer Diskussioun:Mister Melville
3
78874
2690242
974653
2026-08-08T01:12:46Z
Mfield
69365
De(n) Mfield huet d'Säit [[Benotzer Diskussioun:Bubudu57]] op [[Benotzer Diskussioun:Mister Melville]] geréckelt: Seite während der Umbenennung des Benutzers „[[Special:CentralAuth/Bubudu57|Bubudu57]]“ in „[[Special:CentralAuth/Mister Melville|Mister Melville]]“ automatisch verschoben
974653
wikitext
text/x-wiki
{{Moien 2}} --[[Benotzer:Robby|Robby]] 15:03, 26. Sep. 2010 (UTC)
pa2zzeolsm018w8wulu1qdpaj8ts3un
Weber
0
79440
2690268
2647791
2026-08-08T09:55:57Z
Zinneke
34
2690268
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Familljennumm}}
'''Weber''' ass een am däitschsproochege Raum (a ronderëm) geleefege [[Familljennumm]]. E kënnt vum Beruff [[Wiewen|Wiewer]]. Zu Lëtzebuerg hunn am Joer 1880 1.941 Leit sou geheescht, 1930 waren et der 2.490 an 1981 2.582.<ref>Institut Grand-ducal, Section de linguistique, de folklore et de toponymie: ''Geographie der Luxemburger Familiennamen (nach der Volkszählung von 1930).'' Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde Nr. XVIII. Luxemburg 1989, S.424.</ref>
Ënner de Leit mat deem Familljennumm sinn:
* [[Auguste Weber]] (1852-1936), lëtzebuergeschen Dokter
* [[Batty Weber]] (1860-1940), lëtzebuergesche Schrëftsteller an Editeur
* [[Bernard Weber (Resistenzler)|Bernard Weber]] (?-1943), e lëtzebuergesche Resistenzler;
* [[Bernard Weber (Architekt)|Bernard Weber]], e lëtzebuegreschen Architekt,
* [[Bernard Weber (Filmregisseur 1952)|Bernard Weber]] (1952), e Schwäizer Filmregisseur.
* [[Blanche Weber]] (* 1965), lëtzebuergesch Soziologin
* [[Carl Maria von Weber]] (1786-1826), däitsche Komponist, Dirigent a Pianist
* [[Carlo Weber]], lëtzebuergesche Politiker
* [[Claude P.M. Weber]], lëtzebuergesche Countrysänger;
* [[Édouard-Marie Weber]] (1914-2009), lëtzebuergesche Moler
* [[Emile Weber]] (1918-1996), lëtzebuergesche Vëlossportler
* [[Emma Weber-Brugmann]] (1877-1964), däitsch-lëtzebuergesch Schrëftstellerin an Editrice
* [[Eric Weber (Volleyballspiller)|Eric Weber]] (1999), lëtzebuergesche Volleyballspiller
* [[Etienne Weber]] (1887-1957), lëtzebuergesche Politiker
* [[Fernand Weber]] (1931-2019), lëtzebuergesche Politiker
* [[François Weber]] (1898-1961), lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik
* [[Heinrich Theodor Weber]] (* 1930), däitschen Diplom-Ingenieur an Auteur
* [[Jean-Pierre Weber]] (1899-1967), lëtzebuergesche Foussballspiller an Olympionik
* [[Joan Weber]] (1936-1981), US-amerikanesch Classic-Pop-Sängerin
* [[Joseph Weber (Zänndokter)|Joseph Weber]], lëtzebuergeschen Zänndokter an Auteur
* [[Jup Weber]] (* 1950), lëtzebuergeschen Expert fir Bëscher a fréiere Politiker
* [[Laura Weber]] (* 1993), lëtzebuergesch Volleyballspillerin
* [[Leo Weber]] (1914-1998), lëtzebuergeschen Theaterschauspiller
* [[Loll Weber]] (* 1934), lëtzebuergesche Musekjournalist a -kritiker
* [[Martine Weber]] (* 1987), lëtzebuergesch Volleyballspillerin
* [[Max Weber]] (1864-1920), däitsche Soziolog
* [[Michel Weber (Handballspiller)|Michel Weber]], lëtzebuergeschen Handballspiller
* [[Nic Weber]] (1926-2013), lëtzebuergesche Journalist, Publizist a Schrëftsteller
* [[Nico Weber]] (1957-2004), lëtzebuergesche Sproochwëssenschaftler
* [[Norbert Weber]] (1925-2007), lëtzebuergesche Kolumnist an Auteur
* [[Paul Weber]] (1898-1976), lëtzebuergesche Jurist, Schrëftsteller an Historiker
* [[Pierre Weber]] (1867-1926), lëtzebuergeschen Handwierksvertrieder
* [[Robert Weber]] (* 1955), lëtzebuergesche Gewerkschaftler
* [[Raymond Weber]] (*1946), lëtzebuergesche Soziolog
* [[Renée Weber]] (*1960), lëtzebuergesch Zeechnerin a Schrëftstellerin
* [[Robert Weber]] (*1953), lëtzebuergeschen Ekonomist a Gewerkschaftler
* [[Steve Weber]] (* 1997), lëtzebuergesche Volleyballspiller
==An Nopeschsproochen ==
* [[Weaver]],
* [[De Wever]], asw;
{{Referenzen}}
277l9zow8cmefja2i8ummanuvrd926m
Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wëntger
0
82550
2690244
2687628
2026-08-08T06:28:25Z
Zinneke
34
/* Um Spaweck */
2690244
wikitext
text/x-wiki
An dëser '''Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wëntger''' sinn all [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|national Monumenter]] opgezielt, déi an der [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescher]] [[Gemeng Wëntger]] ze fanne sinn (Stand: {{Datum MAJ Lëscht SSMN}}).
== National Monumenter no Uertschaft==
=== [[Allerbuer]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-34 |Lag=Kadastersekt. OA vun Allerbuer, Parzell-Nr. 454/1089 |lon=5.86921 |lat=50.03626 |Uertschaft=Allerbuer |Offiziellen Numm=Kapell vun Allerbuer |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Allerbuer}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=11. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kirche Allerborn 01.jpg |}}
|}
=== [[Aasselbuer]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-29 |Lag=Kadastersekt. AB vun Aasselbuer, Parzell-Nr. 3/4807 |lon=5.97220 |lat=50.09578 |Uertschaft=Aasselbuer |Offiziellen Numm=Kierch Hl. Péitruss a Paulus |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Aasselbuer}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=6. Mee 2025<br>3. Okt. 2025 |Bild=Kirche Asselborn 01.jpg |}}
|}
=== [[Béigen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-12 |Lag=32, Om Knupp, <br>Kadastersekt. BE vu Béigen, Parzell-Nr. 118/2356 |lon=5.93125 |lat=50.04460 |Uertschaft=Béigen |Offiziellen Numm= ale Bauerenhaff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=10. Dez. 2020<br>23. Juli 2021 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-23 |Lag=Duerefstrooss,<br>Kadastersekt. BE vu Béigen<br>Parzell-Nr. 179/0 an 180/0 |lon=5.93349 |lat=50.04565 |Uertschaft=Béigen |Offiziellen Numm= Mäerteskierch |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Béigen}} |Niveau=PCN |Klasséiert zënter=27. Mee 2024 |Bild=KieBeig22.JPG|}}
|}
=== [[Boxer]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-35 |Lag=Kadastersekt. AD vu Boxer, Parzell-Nr. 35/5267 |lon=5.99140 |lat=50.08301 |Uertschaft=Boxer |Offiziellen Numm= Kierch vu Boxer |Beschreiwung={{Méi Info 1|Kierch Boxer}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=2. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kirche Boxhorn 01.jpg |}}
<!---->
|}
=== [[Bruechtebaach]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-27 |Lag=Groussgaass,<br>Kadastersekt. OB vu Bruechtebaach<br>Parzell-Nr. 134/2073 |lon=5.90920 |lat=50.02039 |Uertschaft=Bruechtebaach |Offiziellen Numm= Andreaskierch |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Bruechtebaach}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=14. Abr. 2025<br>2. Sept. 2025 |Bild=Kirche Brachtenbach 02.jpg |}}
|}
=== [[Déierbech]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-30 |Lag=83, Am Dueref,<br>Kadastersekt. OC vun Déierbech,<br>Parzell-Nr. 204/548 |lon=5.88977 |lat=50.0146 |Uertschaft=Déierbech |Offiziellen Numm= Kierch Hl. Madeléin |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Déierbech}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=5. Mee 2025<br>3. Okt. 2025 |Bild=Kirche Derenbach 02.jpg |}}
|}
=== [[Diänjen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-8 |Lag=28, Haaptstrooss, <br>Kadastersekt. BD vun Diänjen an Deewelt, Parzell-Nr. 418/2486 |lon=5.95802 |lat=50.06127 |Uertschaft=Diänjen |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=30. Juli 2020<br>15. Feb. 2021 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-20 |Lag=13, Op de Knupp,<br>Kadastersekt. BD vun Diänjen an Deewelt, Parzell-Nr. 442/2607 |lon=5.95428 |lat=50.06167 |Uertschaft=Diänjen |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=15. Dez. 2023<br>17. Abrëll 2024 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-25 |Lag=Kadastersekt. BD vun Diänjen an Deewelt, Parzell-Nr. 439/3209, 439/3210, 693/2993 |lon=5.95475 |lat=50.06210 |Uertschaft=Diänjen |Offiziellen Numm=Kierch a Kierfecht vun Diänjen |Beschreiwung={{Méi Info 1|Kierch Diänjen}} |Niveau=ICPCN<br>PCN
|Klasséiert zënter=13. Mäerz 2025<br>16. Juni 2025 |Bild=Kirche Doennange 01.jpg|}}
|}
=== [[Éimeschbaach (Lieu-dit)|Éimeschbaach]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-13 |Lag=Kadastersekt. AB vun Aasselbuer, Parzell-Nr. 832/4567 |lon=5.95189 |lat=50.09545 |Uertschaft=Éimeschbaach |Offiziellen Numm= Deeler vum Site vun de Leekollen |Beschreiwung= |Niveau=PMN |Klasséiert zënter=12. Jan. 2021 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-17 |Lag=Kadastersekt. AB vun Aasselbuer, Parzell-Nr. 834/3827, 834/3828, 834/3829 an 832/4892 |lon=5.95129 |lat=50.09601 |Uertschaft=Éimeschbaach |Offiziellen Numm= Site vun de Leekollen |Beschreiwung= |Niveau=MN |Klasséiert zënter=24. Juni 2021 an 29. Sept. 2021|Bild= |}}
|}
=== [[Heesdref]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-21 |Lag=Kierchestrooss,<br>Kadastersekt. BF vun Heesdref<br>Parzell-Nr. 137/2369, 137/2370 an 138/0 |lon=5.90253 |lat=50.04535 |Uertschaft=Heesdref |Offiziellen Numm= Nikloskierch |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Nikloskierch zu Heesdref}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=12. Febr. 2024<br>14. Mee 2024 |Bild= Kirche Hamiville 01.jpg|}}
|}
=== [[Helzen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-1 |Lag=Helzerbësch,<br>Kadastersekt. A, Parzell-Nr. 218/2719 (haut 218/3250) |lon=5.90865 |lat=50.11407 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Helzerklaus, chapelle Saint-Thomas |Beschreiwung= Kapell mam Mobiliar a mam Terrain ronderëm<br> {{Méi Info 1|Helzerklaus}} |Niveau=MN |Klasséiert zënter= 28. Dez. 1961 |Bild= Helzenretable.jpg |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-2 |Lag=65, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. A vun Helzen, Parzell-Nr. 1084/2914 (haut 1084/3248) |lon=5.92194 |lat=50.10748 |Uertschaft= Helzen|Offiziellen Numm= Kierch Helzen mam Kierfecht ronderëm |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Helzen}}|Niveau=MN |Klasséiert zënter= 12. Nov. 1980 |Bild= Porkierch Hëlzen.JPG |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-14 |Lag=26, Laast d'Bouschen,<br>Kadastersekt. HA vun Helzen, Parzell-Nr. 1063/3212 |lon=5.92159 |lat=50.10646 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= fréieren Haff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter= 30. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Hachiville 26 Laast d'Bouschen 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-15 |Lag=45, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. HA vun Helzen, Parzell-Nr. 1086/2584 |lon=5.92255 |lat=50.10756 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Haff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter= 30. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Hachiville 45 Duärrefstrooss 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-24 |Lag=25, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. HA vun Helzen, Parzell-Nr. 1089/2870 |lon=5.92341 |lat=50.10702 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=7. Nov. 2024<br>14. Mäerz 2025 |Bild=|}}
|}
=== [[Houfelt]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-22 |Lag= Kadastersek. HC vun Houfelt, Nr. 62/3713, 60/3711, 62/3714 an 64/3294 |lon=5.92058 |lat=50.09881 |Uertschaft=Houfelt |Offiziellen Numm= Kierch St. Eloi |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Houfelt}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter= 12. Febr. 2024<br>14. Mee 2024 |Bild= Kirche Hoffelt 01.jpg| }}
<!--
IS
-->
{{National Monumenter Rei|Id=104-3 |Lag= ''Lieu-dit Bei der Neimillen''',<br>''Laanscht den [[CR362]], ±2,2 km südl. vun Houfelt.''<br>Kadastersekt. C vun Houfelt, Parzell-Nr. 1100/3283, 1100/3284, 1102/3286, 1111/2827 an 1112 |lon=5.92065 |lat=50.07978 |Uertschaft=Houfelt |Offiziellen Numm=Al Mille mat den Annexen, d'Plazen, d'Terrainen, d'Wis an de Millekanal |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Neimillen (Wëntger)}} |Niveau=IS |Klasséiert zënter=15. Febr. 1990 |Bild= Neimillen bei Hoffelt 01.jpg |}}
|}
=== [[Kréindel]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-36 |Lag=14, Duarrefstrooss,<br>Kadastersekt. BB vu Kréindel,<br>Parzell-Nr. 495/1360 |lon=5.89781 |lat=50.05727 |Uertschaft=Kréindel |Offiziellen Numm= Kierch vu Kréindel |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Kréindel}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=11. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kirche Crendal 02.jpg |}}
|}
=== [[Lëllgen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-31 |Lag=15, Wëntger Wee,<br>Kadastersekt. BC vu Lëllgen,<br>Parzell-Nr. 4/2355, 64/2356 a 47/2150 |lon=5.94028 |lat=50.05821 |Uertschaft=Lëllgen |Offiziellen Numm= Kierch vun der Onbefleckter Empfängnis mam Kierfecht an der Ëmfaassungsmauer |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Lëllgen}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=6. Mee 2025<br>3. Okt. 2025 |Bild=Kirche Lullange 01.jpg |}}
|}
=== [[Nidderwampech]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-9 |Lag=3 a 7, A Beetel<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 11/2742 an 12/2743 |lon=5.83972 |lat=50.01010 |Uertschaft=Nidderwampech |Offiziellen Numm=Haff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=27. Okt. 2020<br>24. Juni 2021 |Bild=Niederwampach 3-7 A Beetel 01.jpg}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-18 |Lag=Lieu-dit "Kaessel",<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 181/2367 an 181/574 |lon=5.84696 |lat=50.01321 |Uertschaft=Nidderwampech |Offiziellen Numm=Archeologesch Ausgruewungsplaz |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=2. Sept. 2021<br>2. Mäerz 2022 |Bild=}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-28 |Lag=Burrebierg,<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech<br>Parzell-Nr. 40/0 |lon=5.84257 |lat=50.01108 |Uertschaft=Nidderwampech |Offiziellen Numm=Kierch St. Ouen |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Nidderwampech}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=14. Abr. 2025<br>2. Sept. 2025 |Bild=Kirche Niederwampach 01.jpg |}}
|}
=== [[Pafemillen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-7 |Lag= Kadastersekt. AC vu Saassel, Parzell-Nr. 309/1561 |lon= 6.00770 |lat=50.10700 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Klouschter Cinqfontaines mat den Niewegebaier |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Pafemillen}} |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter= 5. Juni 2020<br>8. Jan. 2021 |Bild= Klouschter Cinqfontaines vum Osten-003.jpg |}}
|}
=== [[Rëmeljen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-37 |Lag=17, An der Gaass,<br>Kadastersekt. AE vu Rëmeljen, Parzell-Nr. 16/1652 |lon=5.97379 |lat=50.07963 |Uertschaft=Rëmeljen |Offiziellen Numm=Kapell vu Rëmeljen |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kapell Rëmeljen}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter= 2. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kapelle Rumlange 02.jpg|}}
|}
=== [[Saassel]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-38 |Lag=Kierchestrooss,<br>Kadastersekt. AC vu Saassel, Parzell-Nr. 43/85 |lon=5.99614 |lat=50.09859 |Uertschaft=Saassel |Offiziellen Numm=Kapell vu Saassel |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kapell Saassel}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter= 2. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Saassel Kapell.JPG|}}
|}
=== [[Schëmpech]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-5 |Lag=47, Haaptstrooss,<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 225/3486 |lon=5.85108 |lat=50.00887 |Uertschaft=Schëmpech |Offiziellen Numm=Bauerenhaff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=3. Okt. 2019<br>22. Abrëll 2020 |Bild=Schimpach 47 Haaptstrooss 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-6 |Lag=4, an den Dall, <br>Kadastersekt.OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 121/3453 |lon=5.85106 |lat=50.01013 |Uertschaft=Schëmpech |Offiziellen Numm=Gebai |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=25. Nov. 2019<br>15. Juli 2020 |Bild= |}}
|}
=== [[Stackem]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-39 |Lag=36, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. AF vu Stackem, Parzell-Nr. 13/0 |lon=5.95681 |lat=50.07823 |Uertschaft=Stackem |Offiziellen Numm=Kapell vu Stackem |Beschreiwung={{Méi Info 1|Kapell Stackem}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=2. Feb 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kapelle Stockem 01.jpg|}}
|}
=== [[Tratten]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-25 |Lag= 25, Hannerhasselter Strooss,<br>Kadastersekt. BA vun Tratten, Parzell-Nr. 112/4073 |lon=5.88020 |lat=50.06302 |Uertschaft=Tratten |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=19. Sept. 2024<br>29. Jan. 2025 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-33 |Lag= Uëwwent der Kirich - Hannerhasselter Strooss,<br>Kadastersekt. BA vun Tratten, Parzell-Nr. 63/2632, 64/2633, 65/2634, 62/2631, 62/2630, 61/2629 |lon=5.88122 |lat=50.06339 |Uertschaft=Tratten |Offiziellen Numm= Kierch vun Tratten |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Tratten}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=18. Nov. 2025<br>11. Mäerz 2026 |Bild=Kirche Troine 01.jpg |}}
<!---
IS
---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-4 |Lag= [[Kierch Tratten]] |lon=5.88122 |lat=50.06337 |Uertschaft=Tratten |Offiziellen Numm=Den Haaptaltor, d'Niewenelteren an d'Kommiuniounsbänk an der Kierch vun Tratten |Beschreiwung= |Niveau=IS |Klasséiert zënter=11. August 1936 |Bild=Kirche Troine 03.jpg|}}
|}
=== [[Trätter Strooss]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-32 |Lag=2, Op Patzerat; Kadastersekt. BA vun Tratten, Nr. 505/3940 |lon=5.87687 |lat=50.04530 |Uertschaft=Trätter Strooss |Offiziellen Numm= Donatuskapell |Beschreiwung={{Méi Info 1|Donatuskapell op der Trätter Strooss}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=2. Sept. 2025<br>4. Dez. 2025 |Bild=Kapelle Troine-Route 02.jpg|}}
|}
=== [[Uewerwampech]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-10 |Lag=2, Om Kiemel<br>Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 33/2986 |lon=5.85771 |lat=50.01641 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm=Al Schoul |Beschreiwung= |Niveau=MN |Klasséiert zënter=20. Nov. 2020 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-11 |Lag=Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 328/2916 |lon=5.85793 |lat=50.01747 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm=Kierch Hl. Remakel |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Uewerwampech}}|Niveau=MN |Klasséiert zënter=20. Nov. 2020 |Bild= Kirche Oberwampach 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-16a |Lag=26, Duerefstrooss,<br>Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 114/1652, 114/1653, 114/1654, 114/1709, 114/1710, 114/1656, 115/1657 an 115/1658 |lon=5.86187 |lat= 50.01631 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm="Uewerwampecher Schlass"<ref>[https://www.wort.lu/luxemburg/norden/das-schloss-von-oberwampach-soll-bald-wieder-glaenzen/145878580.html Interreg übernimmt Teil der Kosten. Das Schloss von Oberwampach soll bald wieder glänzen], wort.lu [€], 20.04.2026; Luxemburger Wort 20.04.2026, S. 10-11</ref> mat landwirtschaftlecher Annexe |Beschreiwung=Haaptgebai |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=21. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Oberwampach 26 Duerefstrooss 01.jpg |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-16b |Lag=26, Duerefstrooss,<br>Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 114/1652, 114/1653, 114/1654, 114/1709, 114/1710, 114/1656, 115/1657 an 115/1658 |lon=5.86187 |lat= 50.01631 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm="Uewerwampecher Schlass" mat landwirtschaftlecher Annexe |Beschreiwung=landwirtschaftlech Annexe |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=21. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Oberwampach 26 Duerefstrooss 02.jpg |}}
|}
=== [[Weiler (Wëntger)|Weiler]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-19 |Lag=9-15, Duärrefstrooss<br>Kadastersekt. HB vu Weiler, Parzell-Nr. 182/216, 182/455, 182/359, 179/210, 179/211, 181/212 an 181/213 |lon=5.94569 |lat=50.10351 |Uertschaft=Weiler |Offiziellen Numm=Bauerenhaff mat Kapell |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=26. Jan. 2023<br>26. Juni 2023 |Bild=Kapelle Weiler (Wincrange) 02.jpg |}}
|}
=== [[Wëntger]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-26 |Lag=Kapellestrooss,<br>Kadastersekt. BG vu Wëntger, Parzell-Nr. 35/1836, 35/1837 a 27/1666 |lon=5.91897 |lat=50.05213 |Uertschaft=Wëntger |Offiziellen Numm=Kapell Hl. Bernard |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kapell Wëntger}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=6. Dez. 2024<br>14. Abr. 2025 |Bild=Kapelle Wincrange 01.jpg|}}
|}
{{Legend National Monumenter}}
===Quell===
{{INPA-SW}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat| Cultural heritage monuments in Wincrange}}
{{Navigatioun National Monumenter no Gemeng}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Lëschten (National Monumenter)|Wëntger]]
[[Kategorie:Gemeng Wëntger]]
t0t6oeevbhym3r8c5zirnjtw0un3g9u
2690245
2690244
2026-08-08T06:28:56Z
Zinneke
34
/* Quell */
2690245
wikitext
text/x-wiki
An dëser '''Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wëntger''' sinn all [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter|national Monumenter]] opgezielt, déi an der [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergescher]] [[Gemeng Wëntger]] ze fanne sinn (Stand: {{Datum MAJ Lëscht SSMN}}).
== National Monumenter no Uertschaft==
=== [[Allerbuer]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-34 |Lag=Kadastersekt. OA vun Allerbuer, Parzell-Nr. 454/1089 |lon=5.86921 |lat=50.03626 |Uertschaft=Allerbuer |Offiziellen Numm=Kapell vun Allerbuer |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Allerbuer}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=11. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kirche Allerborn 01.jpg |}}
|}
=== [[Aasselbuer]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-29 |Lag=Kadastersekt. AB vun Aasselbuer, Parzell-Nr. 3/4807 |lon=5.97220 |lat=50.09578 |Uertschaft=Aasselbuer |Offiziellen Numm=Kierch Hl. Péitruss a Paulus |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Aasselbuer}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=6. Mee 2025<br>3. Okt. 2025 |Bild=Kirche Asselborn 01.jpg |}}
|}
=== [[Béigen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-12 |Lag=32, Om Knupp, <br>Kadastersekt. BE vu Béigen, Parzell-Nr. 118/2356 |lon=5.93125 |lat=50.04460 |Uertschaft=Béigen |Offiziellen Numm= ale Bauerenhaff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=10. Dez. 2020<br>23. Juli 2021 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-23 |Lag=Duerefstrooss,<br>Kadastersekt. BE vu Béigen<br>Parzell-Nr. 179/0 an 180/0 |lon=5.93349 |lat=50.04565 |Uertschaft=Béigen |Offiziellen Numm= Mäerteskierch |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Béigen}} |Niveau=PCN |Klasséiert zënter=27. Mee 2024 |Bild=KieBeig22.JPG|}}
|}
=== [[Boxer]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-35 |Lag=Kadastersekt. AD vu Boxer, Parzell-Nr. 35/5267 |lon=5.99140 |lat=50.08301 |Uertschaft=Boxer |Offiziellen Numm= Kierch vu Boxer |Beschreiwung={{Méi Info 1|Kierch Boxer}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=2. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kirche Boxhorn 01.jpg |}}
<!---->
|}
=== [[Bruechtebaach]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-27 |Lag=Groussgaass,<br>Kadastersekt. OB vu Bruechtebaach<br>Parzell-Nr. 134/2073 |lon=5.90920 |lat=50.02039 |Uertschaft=Bruechtebaach |Offiziellen Numm= Andreaskierch |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Bruechtebaach}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=14. Abr. 2025<br>2. Sept. 2025 |Bild=Kirche Brachtenbach 02.jpg |}}
|}
=== [[Déierbech]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-30 |Lag=83, Am Dueref,<br>Kadastersekt. OC vun Déierbech,<br>Parzell-Nr. 204/548 |lon=5.88977 |lat=50.0146 |Uertschaft=Déierbech |Offiziellen Numm= Kierch Hl. Madeléin |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Déierbech}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=5. Mee 2025<br>3. Okt. 2025 |Bild=Kirche Derenbach 02.jpg |}}
|}
=== [[Diänjen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-8 |Lag=28, Haaptstrooss, <br>Kadastersekt. BD vun Diänjen an Deewelt, Parzell-Nr. 418/2486 |lon=5.95802 |lat=50.06127 |Uertschaft=Diänjen |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=30. Juli 2020<br>15. Feb. 2021 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-20 |Lag=13, Op de Knupp,<br>Kadastersekt. BD vun Diänjen an Deewelt, Parzell-Nr. 442/2607 |lon=5.95428 |lat=50.06167 |Uertschaft=Diänjen |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=15. Dez. 2023<br>17. Abrëll 2024 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-25 |Lag=Kadastersekt. BD vun Diänjen an Deewelt, Parzell-Nr. 439/3209, 439/3210, 693/2993 |lon=5.95475 |lat=50.06210 |Uertschaft=Diänjen |Offiziellen Numm=Kierch a Kierfecht vun Diänjen |Beschreiwung={{Méi Info 1|Kierch Diänjen}} |Niveau=ICPCN<br>PCN
|Klasséiert zënter=13. Mäerz 2025<br>16. Juni 2025 |Bild=Kirche Doennange 01.jpg|}}
|}
=== [[Éimeschbaach (Lieu-dit)|Éimeschbaach]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-13 |Lag=Kadastersekt. AB vun Aasselbuer, Parzell-Nr. 832/4567 |lon=5.95189 |lat=50.09545 |Uertschaft=Éimeschbaach |Offiziellen Numm= Deeler vum Site vun de Leekollen |Beschreiwung= |Niveau=PMN |Klasséiert zënter=12. Jan. 2021 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-17 |Lag=Kadastersekt. AB vun Aasselbuer, Parzell-Nr. 834/3827, 834/3828, 834/3829 an 832/4892 |lon=5.95129 |lat=50.09601 |Uertschaft=Éimeschbaach |Offiziellen Numm= Site vun de Leekollen |Beschreiwung= |Niveau=MN |Klasséiert zënter=24. Juni 2021 an 29. Sept. 2021|Bild= |}}
|}
=== [[Heesdref]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-21 |Lag=Kierchestrooss,<br>Kadastersekt. BF vun Heesdref<br>Parzell-Nr. 137/2369, 137/2370 an 138/0 |lon=5.90253 |lat=50.04535 |Uertschaft=Heesdref |Offiziellen Numm= Nikloskierch |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Nikloskierch zu Heesdref}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=12. Febr. 2024<br>14. Mee 2024 |Bild= Kirche Hamiville 01.jpg|}}
|}
=== [[Helzen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-1 |Lag=Helzerbësch,<br>Kadastersekt. A, Parzell-Nr. 218/2719 (haut 218/3250) |lon=5.90865 |lat=50.11407 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Helzerklaus, chapelle Saint-Thomas |Beschreiwung= Kapell mam Mobiliar a mam Terrain ronderëm<br> {{Méi Info 1|Helzerklaus}} |Niveau=MN |Klasséiert zënter= 28. Dez. 1961 |Bild= Helzenretable.jpg |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-2 |Lag=65, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. A vun Helzen, Parzell-Nr. 1084/2914 (haut 1084/3248) |lon=5.92194 |lat=50.10748 |Uertschaft= Helzen|Offiziellen Numm= Kierch Helzen mam Kierfecht ronderëm |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Helzen}}|Niveau=MN |Klasséiert zënter= 12. Nov. 1980 |Bild= Porkierch Hëlzen.JPG |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-14 |Lag=26, Laast d'Bouschen,<br>Kadastersekt. HA vun Helzen, Parzell-Nr. 1063/3212 |lon=5.92159 |lat=50.10646 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= fréieren Haff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter= 30. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Hachiville 26 Laast d'Bouschen 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-15 |Lag=45, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. HA vun Helzen, Parzell-Nr. 1086/2584 |lon=5.92255 |lat=50.10756 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Haff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter= 30. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Hachiville 45 Duärrefstrooss 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-24 |Lag=25, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. HA vun Helzen, Parzell-Nr. 1089/2870 |lon=5.92341 |lat=50.10702 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=7. Nov. 2024<br>14. Mäerz 2025 |Bild=|}}
|}
=== [[Houfelt]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-22 |Lag= Kadastersek. HC vun Houfelt, Nr. 62/3713, 60/3711, 62/3714 an 64/3294 |lon=5.92058 |lat=50.09881 |Uertschaft=Houfelt |Offiziellen Numm= Kierch St. Eloi |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Houfelt}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter= 12. Febr. 2024<br>14. Mee 2024 |Bild= Kirche Hoffelt 01.jpg| }}
<!--
IS
-->
{{National Monumenter Rei|Id=104-3 |Lag= ''Lieu-dit Bei der Neimillen''',<br>''Laanscht den [[CR362]], ±2,2 km südl. vun Houfelt.''<br>Kadastersekt. C vun Houfelt, Parzell-Nr. 1100/3283, 1100/3284, 1102/3286, 1111/2827 an 1112 |lon=5.92065 |lat=50.07978 |Uertschaft=Houfelt |Offiziellen Numm=Al Mille mat den Annexen, d'Plazen, d'Terrainen, d'Wis an de Millekanal |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Neimillen (Wëntger)}} |Niveau=IS |Klasséiert zënter=15. Febr. 1990 |Bild= Neimillen bei Hoffelt 01.jpg |}}
|}
=== [[Kréindel]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-36 |Lag=14, Duarrefstrooss,<br>Kadastersekt. BB vu Kréindel,<br>Parzell-Nr. 495/1360 |lon=5.89781 |lat=50.05727 |Uertschaft=Kréindel |Offiziellen Numm= Kierch vu Kréindel |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Kréindel}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=11. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kirche Crendal 02.jpg |}}
|}
=== [[Lëllgen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-31 |Lag=15, Wëntger Wee,<br>Kadastersekt. BC vu Lëllgen,<br>Parzell-Nr. 4/2355, 64/2356 a 47/2150 |lon=5.94028 |lat=50.05821 |Uertschaft=Lëllgen |Offiziellen Numm= Kierch vun der Onbefleckter Empfängnis mam Kierfecht an der Ëmfaassungsmauer |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Lëllgen}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=6. Mee 2025<br>3. Okt. 2025 |Bild=Kirche Lullange 01.jpg |}}
|}
=== [[Nidderwampech]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-9 |Lag=3 a 7, A Beetel<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 11/2742 an 12/2743 |lon=5.83972 |lat=50.01010 |Uertschaft=Nidderwampech |Offiziellen Numm=Haff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=27. Okt. 2020<br>24. Juni 2021 |Bild=Niederwampach 3-7 A Beetel 01.jpg}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-18 |Lag=Lieu-dit "Kaessel",<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 181/2367 an 181/574 |lon=5.84696 |lat=50.01321 |Uertschaft=Nidderwampech |Offiziellen Numm=Archeologesch Ausgruewungsplaz |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=2. Sept. 2021<br>2. Mäerz 2022 |Bild=}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-28 |Lag=Burrebierg,<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech<br>Parzell-Nr. 40/0 |lon=5.84257 |lat=50.01108 |Uertschaft=Nidderwampech |Offiziellen Numm=Kierch St. Ouen |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Nidderwampech}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=14. Abr. 2025<br>2. Sept. 2025 |Bild=Kirche Niederwampach 01.jpg |}}
|}
=== [[Pafemillen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-7 |Lag= Kadastersekt. AC vu Saassel, Parzell-Nr. 309/1561 |lon= 6.00770 |lat=50.10700 |Uertschaft=Helzen |Offiziellen Numm= Klouschter Cinqfontaines mat den Niewegebaier |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Pafemillen}} |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter= 5. Juni 2020<br>8. Jan. 2021 |Bild= Klouschter Cinqfontaines vum Osten-003.jpg |}}
|}
=== [[Rëmeljen]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-37 |Lag=17, An der Gaass,<br>Kadastersekt. AE vu Rëmeljen, Parzell-Nr. 16/1652 |lon=5.97379 |lat=50.07963 |Uertschaft=Rëmeljen |Offiziellen Numm=Kapell vu Rëmeljen |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kapell Rëmeljen}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter= 2. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kapelle Rumlange 02.jpg|}}
|}
=== [[Saassel]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-38 |Lag=Kierchestrooss,<br>Kadastersekt. AC vu Saassel, Parzell-Nr. 43/85 |lon=5.99614 |lat=50.09859 |Uertschaft=Saassel |Offiziellen Numm=Kapell vu Saassel |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kapell Saassel}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter= 2. Feb. 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Saassel Kapell.JPG|}}
|}
=== [[Schëmpech]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-5 |Lag=47, Haaptstrooss,<br>Kadastersekt. OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 225/3486 |lon=5.85108 |lat=50.00887 |Uertschaft=Schëmpech |Offiziellen Numm=Bauerenhaff |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=3. Okt. 2019<br>22. Abrëll 2020 |Bild=Schimpach 47 Haaptstrooss 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-6 |Lag=4, an den Dall, <br>Kadastersekt.OE vun Nidderwampech, Parzell-Nr. 121/3453 |lon=5.85106 |lat=50.01013 |Uertschaft=Schëmpech |Offiziellen Numm=Gebai |Beschreiwung= |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=25. Nov. 2019<br>15. Juli 2020 |Bild= |}}
|}
=== [[Stackem]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-39 |Lag=36, Duärrefstrooss,<br>Kadastersekt. AF vu Stackem, Parzell-Nr. 13/0 |lon=5.95681 |lat=50.07823 |Uertschaft=Stackem |Offiziellen Numm=Kapell vu Stackem |Beschreiwung={{Méi Info 1|Kapell Stackem}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=2. Feb 2026<br>22. Mee 2026 |Bild=Kapelle Stockem 01.jpg|}}
|}
=== [[Tratten]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-25 |Lag= 25, Hannerhasselter Strooss,<br>Kadastersekt. BA vun Tratten, Parzell-Nr. 112/4073 |lon=5.88020 |lat=50.06302 |Uertschaft=Tratten |Offiziellen Numm= Gebai |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=19. Sept. 2024<br>29. Jan. 2025 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-33 |Lag= Uëwwent der Kirich - Hannerhasselter Strooss,<br>Kadastersekt. BA vun Tratten, Parzell-Nr. 63/2632, 64/2633, 65/2634, 62/2631, 62/2630, 61/2629 |lon=5.88122 |lat=50.06339 |Uertschaft=Tratten |Offiziellen Numm= Kierch vun Tratten |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Tratten}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=18. Nov. 2025<br>11. Mäerz 2026 |Bild=Kirche Troine 01.jpg |}}
<!---
IS
---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-4 |Lag= [[Kierch Tratten]] |lon=5.88122 |lat=50.06337 |Uertschaft=Tratten |Offiziellen Numm=Den Haaptaltor, d'Niewenelteren an d'Kommiuniounsbänk an der Kierch vun Tratten |Beschreiwung= |Niveau=IS |Klasséiert zënter=11. August 1936 |Bild=Kirche Troine 03.jpg|}}
|}
=== [[Trätter Strooss]]===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-32 |Lag=2, Op Patzerat; Kadastersekt. BA vun Tratten, Nr. 505/3940 |lon=5.87687 |lat=50.04530 |Uertschaft=Trätter Strooss |Offiziellen Numm= Donatuskapell |Beschreiwung={{Méi Info 1|Donatuskapell op der Trätter Strooss}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=2. Sept. 2025<br>4. Dez. 2025 |Bild=Kapelle Troine-Route 02.jpg|}}
|}
=== [[Uewerwampech]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-10 |Lag=2, Om Kiemel<br>Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 33/2986 |lon=5.85771 |lat=50.01641 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm=Al Schoul |Beschreiwung= |Niveau=MN |Klasséiert zënter=20. Nov. 2020 |Bild= |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-11 |Lag=Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 328/2916 |lon=5.85793 |lat=50.01747 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm=Kierch Hl. Remakel |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kierch Uewerwampech}}|Niveau=MN |Klasséiert zënter=20. Nov. 2020 |Bild= Kirche Oberwampach 01.jpg|}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-16a |Lag=26, Duerefstrooss,<br>Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 114/1652, 114/1653, 114/1654, 114/1709, 114/1710, 114/1656, 115/1657 an 115/1658 |lon=5.86187 |lat= 50.01631 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm="Uewerwampecher Schlass"<ref>[https://www.wort.lu/luxemburg/norden/das-schloss-von-oberwampach-soll-bald-wieder-glaenzen/145878580.html Interreg übernimmt Teil der Kosten. Das Schloss von Oberwampach soll bald wieder glänzen], wort.lu [€], 20.04.2026; Luxemburger Wort 20.04.2026, S. 10-11</ref> mat landwirtschaftlecher Annexe |Beschreiwung=Haaptgebai |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=21. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Oberwampach 26 Duerefstrooss 01.jpg |}}
<!---->
{{National Monumenter Rei|Id=104-16b |Lag=26, Duerefstrooss,<br>Kadastersekt. OD vun Uewerwampech, Parzell-Nr. 114/1652, 114/1653, 114/1654, 114/1709, 114/1710, 114/1656, 115/1657 an 115/1658 |lon=5.86187 |lat= 50.01631 |Uertschaft=Uewerwampech |Offiziellen Numm="Uewerwampecher Schlass" mat landwirtschaftlecher Annexe |Beschreiwung=landwirtschaftlech Annexe |Niveau=PMN<br>MN |Klasséiert zënter=21. Abr. 2021<br>10. Dez. 2021 |Bild=Oberwampach 26 Duerefstrooss 02.jpg |}}
|}
=== [[Weiler (Wëntger)|Weiler]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-19 |Lag=9-15, Duärrefstrooss<br>Kadastersekt. HB vu Weiler, Parzell-Nr. 182/216, 182/455, 182/359, 179/210, 179/211, 181/212 an 181/213 |lon=5.94569 |lat=50.10351 |Uertschaft=Weiler |Offiziellen Numm=Bauerenhaff mat Kapell |Beschreiwung= |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=26. Jan. 2023<br>26. Juni 2023 |Bild=Kapelle Weiler (Wincrange) 02.jpg |}}
|}
=== [[Wëntger]] ===
{{National Monumenter Iwwerschrëft|region-iso=LU-D}}
{{National Monumenter Rei|Id=104-26 |Lag=Kapellestrooss,<br>Kadastersekt. BG vu Wëntger, Parzell-Nr. 35/1836, 35/1837 a 27/1666 |lon=5.91897 |lat=50.05213 |Uertschaft=Wëntger |Offiziellen Numm=Kapell Hl. Bernard |Beschreiwung= {{Méi Info 1|Kapell Wëntger}} |Niveau=ICPCN<br>PCN |Klasséiert zënter=6. Dez. 2024<br>14. Abr. 2025 |Bild=Kapelle Wincrange 01.jpg|}}
|}
{{Legend National Monumenter}}
===Quell===
* {{INPA-SW}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat| Cultural heritage monuments in Wincrange}}
{{Navigatioun National Monumenter no Gemeng}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Lëschten (National Monumenter)|Wëntger]]
[[Kategorie:Gemeng Wëntger]]
st0vcwp28oyuphijeo8tlsnup217wv7
Paul Flesch
0
82852
2689946
2686350
2026-08-07T12:33:17Z
Zinneke
34
/* Biller */
2689946
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie
|Auteursrechter = ofgelaf <!--01.01.2026-->
}}
De '''Paul Flesch''', gebuer den [[3. Dezember]] [[1870]] zu [[Dikrech]], a gestuerwen de [[27. Juni]] [[1955]] um [[Briddel]], war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Architekt, Urbanist, Fräimaurer a Politiker.
== Liewen ==
Hien huet vun 1892 bis 1895 zu [[München]] op der ''Königliche Bayerische Technische Hochschule'' Architektur studéiert, an huet sech, no engem Joer Stage zu [[Paräis]] a Reesen an de Midi vu Frankräich an an Algerien, 1896 als Architekt néiergelooss.<ref>Quell, wou net anescht uginn: Scuto, 2006, an der Literatur.</ref>
1900 ass hie mat senger Famill op [[Esch-Uelzecht]] geplënnert a gouf do 1901 Stadarchitekt. Ënnert senger Leedung gouf d'Deviatioun vun der [[Uelzecht]] an d'Verlängerung vun der [[Uelzechtstrooss]] bis op d'Brillplaz, mat hiren Niewestroossen, souwéi d'Urbaniséierung vum Brill-Quartier ausgeschafft.
1907 gouf hien zum Architekt vum der neier Industrieschoul, dem spéidere [[LGE|Jongelycée]], ernannt. Wärend dem Bau koum et zu Meenungsverschiddenheeten ë. a. mat den Entrepreneren [[Armand Spoo]] an Nicolas Hoffmann. Wéi de Spoo 1909 zum neie Buergermeeschter gewielt gouf, an den Hoffmann Schäffe gouf, huet et net laang gedauert, bis de Flesch entlooss gouf. Hien huet dat net op sech sëtze gelooss, huet dergéint geklot a sech selwer bei den nächste Walen opgesat, a gouf och gewielt. Hie war bis 1912 Gemengerot, dono nach eng Kéier vun 1914 bis 1917. Mä schonn 1915 huet hie, wéinst senger ausgesprachener Frankophilie, missen d'Land verloossen a goung mat senger Famill op Paräis. Do huet hien eng Hëllefsorganisatioun fir déi fräiwëlleg Lëtzebuerger an der Friemelegioun gegrënnt,
An der [[Tëschekrichszäit]] gouf hie Member vun der [[Alliance française]] a stoung och a Kontakt mam franséische Geheimdéngscht.
Vun [[1926]] bis [[1928]] war hie fir d'[[Radikal Partei]] Deputéierten an der [[Chamber]].<ref>[[Nicolas Als|Als, Nicolas]], [[Robert Philippart|Robert L. Philippart]]: ''La Chambre des Députés, Histoire et Lieux de Travail'', Chambre des Députés du Grand-Duché de Luxembourg, 1994, ISBN 2-87954-021-6, S. 514</ref>
Nom [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitschen Iwwerfall 1940]] ass de Paul Flesch, dee seng Sympathie zu Frankräich net verstoppt huet, fir e puer Méint an de Prisong komm. Staark dovu gezeechent huet hie sech dono no an no aus dem ëffentleche Liewen zeréckgezunn. Déi lescht Joren huet hien um Briddel, bei enger vu sengen Duechteren, gewunnt.
Hie war Grënnungsmember vum Escher ''Verschéinerungsveräin'' (1901), vum [[Fräidenkerbond]] (1904) a méi spéit vun der [[Société des architectes luxembourgeois]], där hiren éischte President hie war.
De Paul Flesch war vun 1897 bis zu sengem Doud mat der Marie Glodt bestuet, si haten zwou Duechteren an ee Jong, dee jonk gestuerwen ass.
== Wierker ==
* [[Lycée de garçons d'Esch-sur-Alzette|Industrieschoul]] (1905-1909) zu [[Esch-Uelzecht]]
* [[Postgebai Esch-Uelzecht|Postgebai zu Esch-Uelzecht]] (1930) (zesumme mat dem [[Nicolas Schmit-Noesen]])
* ''[[Belvédère um Escher Gaalgebierg|Pavillon Belvédère]]'' (1936) um [[Gaalgebierg (Esch-Uelzecht)|Gaalgebierg]] zu Esch-Uelzecht
* Villa vum [[Nottär]] Gantenbein zu Esch-Uelzecht (5, rue Xavier-Brasseur)
* eng Rëtsch Haiser an der Rue du Dix-Septembre zu Esch; den Nr. 33 war säin eegent Wunnhaus
* 8 Ingenieurs- an Direkteschvillaen an der Lëtzebuerger Strooss (1912, zesumme mam [[Paul Funck]]), souwéi e puer herrschaftlech Haiser vis-à-vis (dorënner d'Nummer 79).
* Haus op Nummer 31, Victor-Hugo-Strooss, zu Esch-Uelzecht
* Ensembel op 38, Dicksstrooss, mat den Eckgebaier zu der Uelzechtstrooss an der Industriestrooss zu Esch
=== Biller ===
<gallery>
File:Lycée de garçons Esch-sur-Alzette 2026-01 ---11.jpg|Industrieschoul, haut Escher Jongelycée (LGE; 1909)
Fichier:Monopteros at Gaalgebierg Luxenborg.jpg|Belvédère um Escher Gaalgebierg (1936)
31 rue Victor Hugo, Esch-sur-Alzette 2026-01.jpg|31, Victor-Hugo-Str. Esch
File:38, rue Dicks - Esch-sur-Alzette 2026-01 ---5.jpg|38, Dicksstrooss, Esch
Maison Gantenbein Esch-sur-Alzette 2026-01 ---8.jpg|Maison Gantenbein Esch (1924)
File:23_rue_du_X_Septembre_Esch-sur-Alzette_2011-06.jpg|Haus an der r. du X septembre
Esch-Alzette 79 rue de Luxembourg 01.jpg|79, Lëtzebuergerstrooss
File:Esch-Alzette 82 rue de Luxembourg 01.jpg|eng vun den Direkteschvillae vun Arbed-Schëffleng (84, Lëtzebuergerstrooss)
</gallery>
== Gielercher ==
* {{LHCH| (Promotioun 1933).<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/7gb8zs/pages/3/articles/DTL50?search=Paul%20Flesch%20 Lokal-Chronik am Luxemburger Wort] vum 16. Mäerz 1933</ref>}}
== Literatur ==
* [[Pierre Gilbert (Architekt)|Gilbert, P.]], 1986. ''La capitale et ses architectes: illustration critique de l'architecture dans la métamorphose d'une ville en un siècle.'' Institut grand-ducal, section des arts et des lettres, 222 S. Imprimerie Saint-Paul. [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|BNL]] LB 1061, Ss. 172-173
* [[Denis Scuto|Scuto, Denis]] (2006). ''Paul Flesch. (1870-1955). Architecte de la Ville et bâtisseur de la Liberté''. Ss. 60-71. In: ''100 Joer Esch. 1906-2006''. Ville d'Esch-Alzette, 2006, ISBN 2-87954-149-2.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Flesch Paul}}
[[Kategorie:Gebuer 1870]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Architekten]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Fräimaurer]]
[[Kategorie:Chevalier de la Légion d'honneur]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1955]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Lokalpolitiker]]
ma7aazhhymejh92rzrrfll4lcn9ewf2
Südsudan
0
85560
2690191
2689649
2026-08-07T20:30:31Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690191
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoAFR}}
{{Infobox Land
| Numm = Republic of South Sudan (Englesch)<br>{{small|Republik Südsudan}}
| Fändel = Flag of the SPLAM.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Südsudan
| Wopen = Coat of Arms of South Sudan.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Südsudan
| National Devise = "Unity, Equality, Progress"<br>{{small|(Eenheet, Gläichheet, Fortschrëtt)}}
| Kaart = Location South Sudan AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Dschuba]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 619.745
| Fläch Plaz = 42
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 94
| Bevëlkerungsdicht = 13,33
| Onofhängegkeet = [[9. Juli]] [[2011]] (vum [[Sudan]])
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''South Sudan Oyee!''
| Wärung = [[Südsudaneesescht Pond]] (SSP)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.ss]]
| Telefonsprefix = +211
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
De '''Südsudan''', offiziell '''Republik Südsudan''', ass e Staat an [[Afrika|Nordostafrika]] deen den 9. Juli 2011 vum [[Sudan]] onofhängeg gouf. D'[[Haaptstad]] ass [[Dschuba]].
== Um Spaweck ==
* [http://www.goss-online.org/ Offiziell Regierungssäit]
{{Navigatioun Länner an Afrika}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Südsudan| ]]
oi02fpa6xkn4khvvvxk2cu9qablw5af
Wales
0
86151
2690222
2689667
2026-08-07T20:31:17Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690222
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoUK}}
{{Infobox Land
| Numm = Wales <small>(Englesch)</small><br>Cymru <small>(Walisesch)</small>
| Fändel = Flag of Wales (1959–present).svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Wales
| Wopen =
| Wope Breet =
| Wopen Artikel =
| National Devise =
| Kaart= Wales in the UK and Europe.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]] ([[De jure / de facto|de facto]]), [[Walisesch]]
| Haaptstad = [[Cardiff]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Deel vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Total Fläch= 20 779
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 140
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Pond Sterling]] (£, GBP)
| Zäitzon = +0
| Internet TLD = [[.uk]]
| Telefonsprefix = +44
| Notizen =
}}
'''Wales''', [[Walisesch|cy]]: ''Cymru'', [[Englesch|en]]: ''Wales'', [[Franséisch|fr]]: ''Pays de Galles'', ass eent vun de véier Länner vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien an Nordirland]]. Seng [[Haaptstad]] ass [[Cardiff]] an et grenzt un [[England]]. A Wales gëllt d'brittescht [[Pond Sterling]]. Zu Wales gehéiere ronn 50 [[Insel]]en, déi gréisst ass [[Anglesey]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|left|Mark Drakeford, Premierminister vum [[Walisesche Parlament]]; Mee 2021]]
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Wales| ]]
t55ixbwddsvcgakky5pek8ztfy9nx66
Nordmazedonien
0
86690
2690135
2689783
2026-08-07T20:28:54Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690135
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoEUR}}
{{Infobox Land
| Numm = Република Северна Македонија<br>Republika Severna Makedonija<br>Republika e Maqedonisë së Veriut
| Fändel = Flag of North Macedonia.svg
| Fändel Bildbreet= 135px
| Fändel Artikel = Fändel vun Nordmazedonien
| Wopen = Coat of arms of North Macedonia.svg
| Wope Breet = 90px
| Wopen Artikel = Wope vun Nordmazedonien
| National Devise =
| Kaart = Location Macedonia Europe.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Mazedonesch]], [[Albanesch]]
| Haaptstad = [[Skopje]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 25.713
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 82
| Onofhängegkeet = vu [[Jugoslawien]],<br>den [[8. September]] [[1991]]
| Nationalfeierdag = 2. August ([[Ilinden-Opstand]] vun [[1903]]) an 8. September
| Nationalhymn = ''Denes nad Makedonija''
| Wärung = [[Nordmazedoneschen Denar|Denar]] (MKD)
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
| Internet TLD = [[.mk]]
| Telefonsprefix = +389
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Republik Nordmazedonien'''<ref>{{Citation |URL=https://vlada.mk/node/16763?ln=en-gb |Titel=Archive copy |Gekuckt=2019-02-13 |archivedate=2020-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200419033713/https://vlada.mk/node/16763?ln=en-gb }}</ref>, (respektiv op [[Mazedonesch]]: Република Северна Македонија/'''Republika Severna Makedonija''', an op [[Albanesch]]: '''Republika e Maqedonisë së Veriut'''), bis de Februar 2019 just ''Republik Mazedonien'' (cyrl: Република Македонија) oder ''FYROM'' ([[Englesch|engl.]] '''F'''ormer '''Y'''ugoslavian '''R'''epublic '''o'''f '''M'''acedonia) ass eng Republik a [[Südosteuropa]], déi un de [[Kosovo]], u [[Serbien]], u [[Bulgarien]], un [[Albanien]] an u [[Griicheland]] grenzt.
Nordmazedonien, dat en Deelstaat vum fréiere [[Jugoslawien]] war, ass zanter 1991 en onofhängege Staat.
D'[[Haaptstad]] vun Nordmazedonien ass [[Skopje]], a mat ronn 500.000 Awunner och déi gréisst Stad an der Republik.
Zanter 2005 ass d'Land e Bäitrëttskandidat vun der Europäescher Union (EU) an et ass zënter 2020<ref>{{Citation|URL=https://www.tagesschau.de/ausland/europa/nato-nordmazedonien-101.html|Titel=Nordmazedonien ist offiziell NATO-Mitglied|Gekuckt=2025-07-22|Auteur=tagesschau.de|Wierk=tagesschau.de|Sprooch=de}}</ref> Member vun der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|NATO]].
Nordmazedonien ass eent vun den äermste Länner vun Europa, mat engem héijen Niveau vu Chômage a mat enger relativ schappeger Infrastruktur. D'Land gouf wéinst engem jorelaange Sträitfall mat Griicheland iwwer säin Numm bekannt. De Grond war, datt et a Griicheland och eng Regioun mat deem Numm gëtt ([[Makedonien (Griicheland)|Makedonien]] oder Μακεδονία). Dowéinst gouf vun en ettleche Säite behaapt, et hätt d'"exklusiivt Recht" fir dësen Numm. Den 12. Juni 2018 hunn déi mazedonesch an déi griichesch Regierung en Accord fonnt, d'Land "Nordmazedonien" ze nennen. Déi zwee Parlamenter hunn am Januar 2019 mat allkéiers knappser Majoritéit déi Ännerung ratifizéiert.
Nieft Mazedonier (orthodox-chrëschtlech Slawen), ronn 64 % vun der Populatioun, gëtt et eng grouss Minoritéit vun (islameschen) Albaner (25 %) a soss méi kleng Minoritéite vun Tierken (3,85 %), Roma (2,66 %), Serben (1,78 %), Bosniaken (0,84 %) an Aromunen/Meglenorumänen (0,48 %). Dowéinst gouf a gëtt et ëmmer nees ethnesch motivéiert Konflikter, virun allem tëscht Mazedonier an Albaner. Zanter de biergerkrichsänlechen Zoustänn 2001 huet sech, nodeems e Friddenstraité ënnerschriwwe gouf, d'Situatioun däitlech verbessert.
Nordmazedonien huet e groussen Naturräichtum an ass am Gaang, eng beléift Touristdestinatioun ze ginn.
==Geschicht==
{{Kapitel Info feelt}}
==Geographie ==
{{Kapitel Info feelt}}
Déi zéng gréisst Stied mat hiren Awunnerzuelen:
1. [[Skopje]] (505.400)<br>
2. [[Kumanovo]] (73.360)<br>
3. [[Bitola]] (71.890)<br>
4. [[Prilep]] (64.830)<br>
5. [[Tetovo]] (56.080)<br>
6. [[Štip]] (44.510)<br>
7. [[Veles (Nordmazedonien)|Veles]] (43.140)<br>
8. [[Ohrid]] (38.900)<br>
9. [[Gostivar]] (37.030)<br>
10. [[Strumica]] (36.920)
== Politik ==
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [https://web.archive.org/web/20111229220829/http://www.vlada.mk/ Offiziell Säit vun der Regierung vun Nordmazedonien] {{mk}}{{en}}{{sq}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun NATO}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Nordmazedonien| ]]
eepe3d7th1m2d9t0tkp4961mr5zblem
Jugoslawien
0
93034
2690084
2678292
2026-08-07T20:27:31Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690084
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = '''Jugoslawien'''<br>'''Jugoslavija/Југославија''' ([[Serbokroatesch]])<br>'''Jugoslavija''' ([[Sloweenesch]])<br>'''Југославија''' ([[Mazedonesch]])
| Fändel = Yugoslav flags 1918 to 2003.png
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vu Jugoslawien
| Wopen = Three Yugoslav Coats of Arms 1918 to 2003.png
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vu Jugoslawien
| National Devise =
| Kaart = Maps of Yugoslavia and FR Yugoslavia.svg
| Kaart Breet = 200px
| Offiziell Sprooch = [[Serbokroatesch]], [[Sloweenesch]], [[Mazedonesch]], [[Albanesch]]
| Haaptstad = [[Belgrad]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz =
| Total Fläch = 1918–1941: 247.542<br>1954–1991: 255.804<br>1992–2003: 102.350
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[7. Oktober]]
| Nationalhymn = [[Hej Sloveni]]
| Wärung = [[Jugoslaweschen Dinar]] (YUD)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.yu]]
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Jugoslawien''' ([[serbokroatesch]] Југославија/''Jugoslavija'', [[sloweenesch]] Jugoslavija, [[mazedonesch]] Југославија, [[albanesch]] Jugosllavia, [[ungaresch]] Jugoszlávia, wiertlech iwwersat ''Südslawien'') war vun 1918/1929 bis 1992 respektiv vun 1992 bis 2003 d'Kuerzform vun engem Staatsnumm, deen e puer [[Staat]]en a [[Mëtteleuropa|Mëttel-]] a [[Südosteuropa]] bezeechent huet, déi a verschiddener territorialer a politescher Form existéiert hunn.
Ënnerscheede muss een dat kinneklecht, dat haut sougenannt ''éischt Jugoslawien'' (1918–1941), dat sozialistescht ''zweet Jugoslawien'' (1943/45–1991/92) an d'''Bundesrepublik Jugoslawien'' déi aus Serbien a Montenegro bestanen huet (1992–2003).
Vun 2003 bis 2006 hunn déi verbliwwen Deelrepublicke [[Serbien]] a [[Montenegro]] de Staatebond ''[[Serbien a Montenegro]]'' forméiert, dee sech am territorialen a vëlkerrechtlechen Ëmfang net vun der Bundesrepublik Jugoslawien ënnerscheet huet.
== Staatsnimm ==
Déi amtlech Bezeechnungen zanter der Grënnung vum 1. Dezember 1918 bis zur Opléisung vu Jugoslawien de 4. Februar 2003 ware follgend:
* ''Kraljevstvo Srba Hrvata i Slovenaca'' (Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Sloweenen) – Vum Prënzregent Aleksandar Karađorđević den 1. Dezember 1918 proklaméiert;
* ''Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca'' (Kinnekräich vun de Serben, Kroaten a Sloweenen) – Éischt Ëmbenennung opgrond vun der [[Vidovdan]]-Verfassung vum 28. Juni 1921;
* ''Kraljevina Jugoslavija'' ([[Kinnekräich Jugoslawien]]) – No dem [[Putsch]] vum 6. Januar 1929 bis de 17. Abrëll 1941;
* ''Demokratska Federativna Jugoslavija'' (Demokratescht Federatiivt Jugoslawien) – 29. November 1943 bis Enn 1945;
* ''Federativna Narodna Republika Jugoslavija'' (Federativ Volleksrepublik Jugoslawien) – 31. Januar 1946 (nei Verfassung) bis 1963;
* ''Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija'' ([[Sozialistesch Federativ Republik Jugoslawien]]) – 1963 bis 1992;
* ''Savezna Republika Jugoslavija'' ([[Bundesrepublik Jugoslawien]]) – 27. Abrëll 1992 bis 4. Februar 2003 (dacks och als Rescht-Jugoslawien bezeechent; als neie Staat huet d'BRJ aus de fréiere sozialisteschen Deelrepublicke [[Sozialistesch Republik Serbien|Serbien]] a Montenegro bestanen.)
== Literatur ==
=== Geschicht ===
* Marie-Janine Calic: ''Geschichte Jugoslawiens im 20. Jahrhundert''. Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60646-5.<ref>[http://hsozkult.geschichte.hu-berlin.de/rezensionen/id=15610&count=10108&recno=5&type=rezbuecher&sort=datum&order=down Rezensioun vum Ljiljana Radonic, Universitéit Wien]</ref>
* Johannes Grotzky: ''Balkankrieg. Der Zerfall Jugoslawiens und die Folgen für Europa''. Serie Piper, München [u. a.] 1993, ISBN 3-492-11894-1.
* Diana Johnstone: ''Fools' Crusade: Yugoslavia, NATO and Western Delusions''. Monthly Review Press, New York 2002, ISBN 1-58367-084-X.
* Peter Radan: ''The Break-up of Yugoslavia and International Law''. Routledge, New York/London 2002, ISBN 0-415-25352-7.
* Holm Sundhaussen: ''Experiment Jugoslawien. Von der Staatsgründung bis zum Staatszerfall''. BI-Taschenbuchverlag, Mannheim 1993, ISBN 3-411-10241-1.
* Holm Sundhaussen: ''Jugoslawien und seine Nachfolgestaaten 1943–2011: Eine ungewöhnliche Geschichte des Gewöhnlichen'', Böhlau, Wien [u. a.] 2012, ISBN 978-3-205-78831-7.<ref>[http://www.dradio.de/dlf/sendungen/andruck/1744520/ ''Zwischen Kollaborateuren und Widerstandkämpfern gab es nichts'', Rezensioun vum Martin Sander]</ref>
=== Allgemeng ===
* Kurt Hielscher: ''Jugoslavien: Slovenien, Kroatien, Dalmatien, Montenegro, Herzegowina, Bosnien, Serbien; Landschaft, Baukunst, Volksleben''. Wasmuth, Berlin 1926.
=== Kultur ===
* Antun Barac: ''Geschichte der jugoslavischen Literaturen von den Anfängen bis zur Gegenwart''. Harrassowitz, Wiesbaden 1977, ISBN 3-447-01874-7.
* Udo Kultermann: ''Zeitgenössische Architektur in Osteuropa''. DuMont, Köln 1985, ISBN 3-7701-1554-6.
* Ljiljana Blagojević: ''Modernism in Serbia. The elusive margins of Belgrade architecture, 1919–1941''. Inst. za književnost i umetnost, Belgrad 2003, ISBN 0-262-02537-X.
* Wolfgang Thaler, Maroje Mrduljas, Vladimir Kulic: ''Modernism in Between – Architecture in Socialist Yugoslavia'', JOVIS Verlag, Berlin 2012, ISBN 978-3-86859-147-7.
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Jugoslawien| ]]
87xan7pid7hm6ql88r4a9o41p6msq9q
Éisträich-Ungarn
0
114126
2690228
2677747
2026-08-07T20:31:26Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690228
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Éisträichesch-Ungaresch Monarchie<br>''[[Ungaresch|hu]]: Osztrák-Magyar Monarchia''
| Fändel =
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel =
| Wopen = Austria-Hungaria transparency.png
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun Éisträich-Ungarn
| National Devise =
| Kaart = Austro-Hungarian Monarchy (1914).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]] an [[Ungaresch]]
| Haaptstad = [[Wien]] a [[Budapest]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Konstitutionnell Monarchie]]n
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz =
| Total Fläch = 675.964,89 km² (1914)
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 76
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[12. November]]
| Nationalhymn =
| Wärung = [[Éisträichesch-ungaresch Kroun]] (ATK)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Austria-Hungaria transparency.png|thumb|De gemeinsame Wopen (1915–1918)]]
[[Fichier:Austria-Hungary map de.svg|thumb|Kaart vun Éisträich-Ungarn<br>
'''Cisleithanien''' (''hellgiel'')<br>
1. Béimen - 2. Bukowina - 3. Kärnten<br>
4. Krain- 5. Dalmatien - 6. Galizien a Lodomerien<br>
7. Görz a Gradisca; Trieste; Istrien<br>
8. Éisträich ënner der Enns - 9. Mieren<br>
10. Salzburg - 11. Éisträichesch-Schlesien<br>
12. Steiermark - 13. Tiroul
14. Éisträich iwwer der Enns- 15. Vorarlberg<br>
'''Transleithanien''' ''donkelgiel'')<br>
16. Ungarn (mat der [[Vojvodina]] a [[Siwebiergen]])<br>
17. Kroatien a Slawonien<br>
18.'''Bosnien an Herzegowina''' (orange) (18.)]]
Déi '''Éisträichesch-Ungaresch Monarchie''' ([[ungaresch]]: ''Osztrák-Magyar Monarchia''), och '''Monarchie Éisträich-Ungarn''' oder kuerz '''Éisträich-Ungarn''', informell och alt ''k. u. k. Duebelmonarchie'' (k. u. k. = "kaiserlich und königlich") oder ''Donaumonarchie'' genannt, war den Numm vum Gesamtstaat vum [[Habsburger|Habsburger Räich]] a Mëttel- a Südeurpoa tëscht de Joren 1867 an 1918. En ass entstanen, wéi op der Grondlag vum [[Éisträichesch-ungaresche Kompromëss]] vum 8. Juni 1867, den 21. Dezember dat Joer d'[[Keesertum Éisträich]] verfassungsméisseg an eng Duebelmonarchie ëmgebaut gouf. Den 31. Oktober 1918 ass Ungarn aus där Unioun nees ausgetrueden.
D'éisträichesch-ungaresch Monarchie huet sech aus zwéi Staaten zesummegesat: aus de Kinnekräicher a Länner, déi am ''Reichsrat'' vertruede sinn, inoffiziell ''[[Cisleithanien]]'' an eréischt 1915 offiziell ''Éisträich'' genannt; an de "Länner vun der helleger ungarescher Stiefeskroun", inoffiziell ''Transleithanien'' (d'[[Leitha]] ass e Floss, deen deelweis d'Grenz gemaach huet). Do derbäi koum [[Bosnien an Herzegowina]], dat zanter 1878 vun Éisträich besat gouf (et war Deel vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]]), an dat 1908 als [[Kondominium]] an d'Monarchie averleift gouf.
Wéi am Kompromëss vun 1867 virgesinn, waren déi zwéin (Deel-)Staaten am Verhältnes zuenee gläichberechtegt. De gemeinsame [[Staatschef]] war de ''Keeser vun Éisträich an Apostoulesche Kinnek vun Ungarn'' aus dem Haus [[Habsburg-Loutrengen]]. Vun 1867 bis 1916 war dat de [[Franz Joseph I. vun Éisträich-Ungarn)|Franz Joseph I.]], duerno bis 1918 säi Groussneveu [[Karl I. vun Éisträich-Ungarn|Karl I./IV.]]
Éisträich-Ungarn war mat ronn 676.000 km² nom [[Russland|Russesche Keeserräich]] vun der Fläch hier den zweetgréissten (vun 1905 un) a mat 52,8 Milliounen Awunner (1914) vun der Populatioun hier no Russland an dem [[Däitscht Räich|Däitsche Räich]] deen drëttgréisste Staat an Europa. Den Territoire huet sech iwwer déi haiteg Staaten [[Éisträich]], [[Ungarn]], [[Tschechien]] (mat enger klenger Ausnam), [[Slowakei]], [[Slowenien]], [[Kroatien]], [[Bosnien an Herzegowina]] erstreckt, souwéi iwwer Deeler vum haitege [[Rumänien]] ([[Transsylvanien]], [[Bukowina|Südbukowina]]), [[Montenegro]], [[Polen]] ([[Galizien|Westgalizien]]), der [[Ukrain]] (Ostgalizien an Nordbukowina), [[Italien]] ([[Trentino-Alto Adige]] an Deeler vu [[Friaul-Julisch Venetien]]) a [[Serbien]] ([[Vojvodina]]).
De Fait, datt duerch de Kompromëss zwar d'Ungarn gezësst goufen, andeems se deenen Däitschsproochege gläichgesat goufen, huet sengersäits zu Spannunge gefouert, well déi aner Vëlker, besonnesch d'Slawen am Norden an am Süden, sech sou benodeelegt gefillt hunn, absënns am ungareschen Deel, wou se [[De jure / de facto|de facto]] duerch Schoul- a Walgesetzer diskriminéiert waren.
Dës Spannungen hunn dann och dozou gefouert, datt den Ierfprënz [[Franz Ferdinand vun Éisträich|Franz Ferdinand]] a seng Fra [[Sophie Chotek|Sophie vun Hohenberg]] an der bosnescher Haaptstad [[Sarajevo]] engem [[Attentat vu Sarajevo|Attentat zum Affer gefall]] sinn, dat haut als Ausléiser vum [[Éischte Weltkrich]] gëllt. Serbesch Nationalisten, déi e grousst Serbie wollten (d. h. mat deenen Deeler, déi zu Éisträich-Ungarn gehéiert hunn, wou Serbe gelieft hunn), hunn et als Provokatioun gesinn, datt den Ierfprënz ausgerechent um Dag vun der Commemoratioun vun der [[Schluecht vum Märelefeld]] Sarajewo besicht huet, soudatt ee vun hinnen d'Koppel erschoss huet.
== Enn vun der Duebelmonarchie ==
[[Fichier:Österreich-Ungarns Ende.png|thumb|left|D'Opdeelung nom Traité vu St.-Germain a vun Trianon]]
Nom éischte Weltkrich ass d'Duebelmonarchie auserneegefall, an de Keeser gouf ofgesat. Duerch d'Traitéë [[Traité vu Saint-Germain|vu Saint-Germain]] (1919) a [[Traité vun Trianon|vun Trianon]] (1920) goufen d'Grenze vun den nei geschaafte Staate verbindlech festgeluecht.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Eistraich-Ungarn}}
[[Kategorie:Fréier Länner an Europa]]
[[Kategorie:Geschicht vun Éisträich]]
[[Kategorie:Geschicht vun Ungarn]]
[[Kategorie:Geschicht vun Tschechien]]
[[Kategorie:Geschicht vun der Slowakei]]
[[Kategorie:Geschicht vu Kroatien]]
[[Kategorie:Geschicht vu Serbien]]
[[Kategorie:Geschicht vu Bosnien-Herzegowina]]
6x5illyk83fildbwflh16p5l9326v45
Tschechoslowakei
0
114464
2690204
2677729
2026-08-07T20:30:50Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690204
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Tschechoslowakei<br>''Československá republika''
| Fändel = Flag of the Czech Republic.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun der Tschechoslowakei
| Wopen = Greater coat of arms of Czechoslovakia (1918-1938 and 1945-1961).svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vun der Tschechoslowakei
| National Devise =
| Kaart = Czechoslovakia_location_map.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Tschechesch]] an [[Slowakesch]]
| Haaptstad = [[Prag]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz =
| Total Fläch = 140.800 km² (1921)<br>127.876 km² (1991)
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Kde domov můj]] an [[Nad Tatrou sa blýska]]
| Wärung = [[Tschechoslowakesch Kroun]] (CZK)
| Zäitzon = +1 a +2
| Internet TLD = [[.cs]]
| Telefonsprefix = +42
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Tschechoslowakei''' ([[tschechesch]]: '''Československo''', [[Slowakesch]]: '''Česko-Slovensko''') war e Land a Mëtteleuropa, dat tëscht dem 28. Oktober 1918 an dem 31. Dezember 1992 bestanen huet.
Si bestoung aus de Landesdeeler [[Béimen]], [[Mieren]], [[Schlesien (Tschechien)|Schlesien]], der [[Slowakei]] an, bis 1946/48, der [[Karpatenukrain]]. Si ass 1918 entstanen, wéi [[Éisträich-Ungarn]] auserneegebrach ass, an huet sech opgeléist, wéi d'[[Tschechesch Republik]] an d'[[Slowakei]] den 1. Januar 1993 eegestänneg Staate goufen.
Vun 1939 bis 1945 war et vun Nazi-Däitschland annektéiert ginn. Offiziell housch et am Ufank Tschechoslowakesch Republik (''Československá republika''), dunn, nodeems dem [[Münchener Ofkommes]] no, Deeler un Däitschland, resp. Ungarn hu missen ofgetruede ginn, vun 1938 bis 1939 ''Tschecho-Slowakesch Republik'' (Č-SR).
1945 gouf deen ursprénglechen Numm nees agefouert, ier en 1960 an ''Tschechoslowakesch Sozialistesch Republik'' (''Československá socialistická republika'', kuerz: ČSSR) ëmbenannt gouf, a vun 1990 bis 1992 housch et ''Tschechesch a Slowakesch Federativ Republik'' (tsch. ''Československá federativní republika'' respektiv sl. ''Česko-Slovenská federatívna republika'', kuerz: ČSFR).
Vun de spéiden 1940er Jore bis 1989 war d'Tschechoslowakei en no [[Sowjetunioun|sowjeteschem]] Virbild an ënner sowjetescher Kontroll gefouerte Staat, wou d'Kommunistesch Partei als Eenzeg d'Soen hat. Militäresch huet se zum [[Ostblock]], ekonomesch zum [[Comecon]] gehéiert. 1968 koum et zum sougenannte [[Prager Fréijoer]], wéi d'Regierung sech vu Moskau emanzipéieren an e manner autoritäre Regimm aféiere wollt. Déi Bestriewunge goufen awer den 20. August duerch eng militäresch Interventioun vun den anere [[Warschauer Pakt]]-Staaten ermëlzt, an et huet weider 21 Joer gedauert, bis d'Vollek duerch déi sougenannte [[Samette Revolutioun]] de Regimm zum Récktrëtt gezwongen huet an et zu engem pluralisteschen an demokratesche System koum.
==Symboler==
===Fändel===
<gallery>
Fichier:Flag of Bohemia.svg|Den offizielle Fändel 1918 bis 1920
Fichier:Flag of Czechoslovakia.svg|Fändel vun der Tschechoslowakei vun 1920 bis 1992, haut nach dee vun Tschechien
</gallery>
=== Wopen ===
<gallery>
Bild:Greater coat of arms of Czechoslovakia (1918-1938 and 1945-1961).svg|''Grousse'' Wope vun der ČSR
Bild:Coat of arms of Czechoslovakia (1961-1989).svg|Wope vun der ČSSR
|Wope vun der ČSFR
</gallery>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Tschechoslowakei| ]]
kb84u6u6ter3s91gupljcpybroquc82
Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg
0
121208
2689961
2619801
2026-08-07T16:27:43Z
Zinneke
34
Mandat gouf am Feb. 26 iwwert de Kierchbierg eraus erweidert
2689961
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Entreprise
| Numm = Fonds du Kirchberg
| Ofizielle Numm = Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau du Kirchberg
| Logo =
| Typ = Établissement public
| Slogan =
| Grënnungsdatum = 7. August 1961
| Sëtz = 4 Rue Érasme<br>L-1468 Lëtzebuerg
| Leedung = Félicie Weycker <small>(Presidentin Verwaltungsrot)</small><br>Marc Widong <small>(Direkter)</small>
| Mataarbechter =
| Branche =
| Ëmsaz =
| Homepage = [http://www.fondskirchberg.lu fondskirchberg.lu]
}}
De '''Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau du Kirchberg''', kuerz '''Fonds du Kirchberg''' oder '''FUAK''', ass en [[ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)|ëffentlecht Etablissement]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], deem seng Aufgab et ass, de [[Kierchbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] urbanistesch z'erschléissen.
E gouf op onbestëmmt Zäit gegrënnt duerch e Gesetz vum 7. August 1961<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1961/08/07/n1/jo|Titel=Loi du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg|Gekuckt=17.07.2020|Datum=16.08.1961|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, e Gesetz, dat den 10. Oktober 1961 ergänzt<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1961/08/07/n6/jo|Titel=Loi du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d´urbanisation et d´aménagement du plateau de Kirchberg. - Annexe: Plan de situation du plateau de Kirchberg|Gekuckt=17.07.2020|Datum=10.10.1961|Editeur=legilux.lu|Sprooch=fr}}</ref> an duerno de 26. August 1965, den 28. August 1968, den 8. Juni 2004 an de 6. Dezember 2019 ëmgeännert gouf<ref name="mission">[http://www.fondskirchberg.lu/mission "Mission du Fonds"] op fondskirchberg.lu.</ref><ref name=":0">{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2019/12/06/a830/jo|Titel=Loi du 6 décembre 2019 modifiant la loi modifiée du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg|Gekuckt=17.07.2020|Datum=10.12.2019|Editeur=legilux.lu|Sprooch=fr}}</ref>.
Déi éischt Aufgab vum Fong war et, d'[[Rout Bréck]] ze bauen. Nodeems de Staat d'Terrainen opkaaft hat, fir Europäesch Institutiounen ënnerzebréngen, huet de Fong deen nei Quartier developpéiert. Bis an d'1990er Jore war de Kierchbierg eng Usammlung vun eenzele Gebaier, déi méi schlecht wéi recht matenee verbonne waren, an dee vun enger [[Autobunn]] duerchgeschnidde war. Wéi sech ëmmer méi Banken um Kierchbierg néiergelooss hunn, gouf d'Autobunn zu engem stättesche Boulevard zeréckgebaut (déi haiteg [[Avenue John F. Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue John F. Kennedy]]) an e méi dichte Bebauungsplang, mat gemëschte Funktiounen, ausgeschafft<ref>[http://www.fondskirchberg.lu/histoire "Histoire"] op fondskirchberg.lu.</ref>.
{{Kapitel Info feelt}}
Am Februar 2026 huet d'[[Chamber]] dem Fonds Kirchberg säi Mandat erweidert, andeems s'em d'Aufgab iwwerdroen huet, dat sougenannt ''Midfield'' tëscht dem [[Houwald]] an der [[Cloche d'or]] urbanistesch z'entwéckelen.<ref>Monique Kater: [https://today.rtl.lu/news/luxembourg/new-midfield-district-planned-between-cloche-dor-and-howald-1636117534 "New 'Midfield' district planned between Cloche d'Or and Howald."] today.rtl.lu, 09.03.2026.</ref>
== Verwaltung vum Fong ==
De Fong ënnersteet haut dem [[Ministère fir nohalteg Entwécklung an Infrastrukturen]], a gëtt vun engem Verwaltungsrot geréiert.
=== Presidente vum Verwaltungsrot ===
{| class="wikitable"
! width="250px" |Datum
! width="200px" |President
! width="350px" |Bemierkung
|-
|...
|[[Fernand Pesch]]
|
|-
| Abrëll 2014<ref>{{Citation|URL=https://gd.lu/rcsl/fkKzmZ|Titel=Immatriculation|Gekuckt=17.07.2020|Datum=26.10.2016|Editeur=Luxembourg Business Registers|Sprooch=fr}}</ref> - Juni 2019<ref>{{Citation|URL=https://gd.lu/rcsl/3pb6C6|Titel=(J60) Fonds d'urbanisation et d'aménagement du Plateau de Kirchberg - Modification|Gekuckt=17.07.2020|Datum=29.11.2019|Editeur=Luxembourg Business Registers|Sprooch=fr}}</ref>
|[[Patrick Gillen]]
|de P. Gillen gouf pensionéiert
|-
|zanter dem 10. Juni 2019
|[[Félicie Weycker]]
|
|-
|
|
|
|}
=== Direkteren ===
{| class="wikitable"
! width="250px" |Datum
! width="200px" |Direkter
! width="350px" |Bemierkung
|-
|zanter Juli 2020<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/1550992.html|Titel=7.000 nei Wunnengen an 10 bis 20 Joer|Gekuckt=17.07.2020|Datum=17.07.2020|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
|[[Marc Widong]]
|éischten Direkter; d'Funktioun gouf eréischt mam Gesetz vun 2019 agefouert<ref name=":0" />
|-
|
|
|
|}
== Literatur ==
* Marianne Brausch: ''Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau Kirchberg''. Lëtzebuerg: Fonds Kirchberg, 2010.
* [[Fernand Pesch]]: ''Le Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de KIRCHBERG: Histoire d'un mal-aimé.'' Esch-Uelzecht: Éditions Le Phare, 2014, ISBN 978-99959-37-99-7.
== Um Spaweck ==
* [http://www.fondskirchberg.lu fondskirchberg.lu]
* [http://www.legilux.public.lu/leg/textescoordonnes/compilation/code_administratif/VOL_3/FONDS_URBANISATION_KIRCHBERG.pdf Koordonéiert Gesetz vum 7. August 1961] op legilux.public.lu
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Ëffentlech Etablissementer zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Kierchbierg]]
gaqfyfyfa62iu4b4hwwtejimy1eg82y
2689962
2689961
2026-08-07T16:29:43Z
Zinneke
34
2689962
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Entreprise
| Numm = Fonds du Kirchberg
| Ofizielle Numm = Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau du Kirchberg
| Logo =
| Typ = Établissement public
| Slogan =
| Grënnungsdatum = 7. August 1961
| Sëtz = 4 Rue Érasme<br>L-1468 Lëtzebuerg
| Leedung = Félicie Weycker <small>(Presidentin Verwaltungsrot)</small><br>Marc Widong <small>(Direkter)</small>
| Mataarbechter =
| Branche =
| Ëmsaz =
| Homepage = [http://www.fondskirchberg.lu fondskirchberg.lu]
}}
De '''Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau du Kirchberg''', kuerz '''Fonds du Kirchberg''' oder '''FUAK''', ass en [[ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)|ëffentlecht Etablissement]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]], deem seng Aufgab et ass, de [[Kierchbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] urbanistesch z'erschléissen.
== Geschicht ==
E gouf op onbestëmmt Zäit duerch e Gesetz vum 7. August 1961 gegrënnt<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1961/08/07/n1/jo|Titel=Loi du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg|Gekuckt=17.07.2020|Datum=16.08.1961|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, e Gesetz, dat den 10. Oktober 1961 ergänzt<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1961/08/07/n6/jo|Titel=Loi du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d´urbanisation et d´aménagement du plateau de Kirchberg. - Annexe: Plan de situation du plateau de Kirchberg|Gekuckt=17.07.2020|Datum=10.10.1961|Editeur=legilux.lu|Sprooch=fr}}</ref> an duerno de 26. August 1965, den 28. August 1968, den 8. Juni 2004 an de 6. Dezember 2019 ëmgeännert gouf<ref name="mission">[http://www.fondskirchberg.lu/mission "Mission du Fonds"] op fondskirchberg.lu.</ref><ref name=":0">{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2019/12/06/a830/jo|Titel=Loi du 6 décembre 2019 modifiant la loi modifiée du 7 août 1961 relative à la création d'un fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de Kirchberg|Gekuckt=17.07.2020|Datum=10.12.2019|Editeur=legilux.lu|Sprooch=fr}}</ref>.
Déi éischt Aufgab vum Fong war et, d'[[Rout Bréck]] ze bauen. Nodeems de Staat d'Terrainen opkaaft hat, fir Europäesch Institutiounen ënnerzebréngen, huet de Fong deen nei Quartier developpéiert. Bis an d'1990er Jore war de Kierchbierg eng Usammlung vun eenzele Gebaier, déi méi schlecht wéi recht matenee verbonne waren, an dee vun enger [[Autobunn]] duerchgeschnidde war. Wéi sech ëmmer méi Banken um Kierchbierg néiergelooss hunn, gouf d'Autobunn zu engem stättesche Boulevard zeréckgebaut (déi haiteg [[Avenue John F. Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue John F. Kennedy]]) an e méi dichte Bebauungsplang, mat gemëschte Funktiounen, ausgeschafft<ref>[http://www.fondskirchberg.lu/histoire "Histoire"] op fondskirchberg.lu.</ref>.
{{Kapitel Info feelt}}
Am Februar 2026 huet d'[[Chamber]] dem Fonds Kirchberg säi Mandat erweidert, andeems s'em d'Aufgab iwwerdroen huet, dat sougenannt ''Midfield'' tëscht dem [[Houwald]] an der [[Cloche d'or]] urbanistesch z'entwéckelen.<ref>Monique Kater: [https://today.rtl.lu/news/luxembourg/new-midfield-district-planned-between-cloche-dor-and-howald-1636117534 "New 'Midfield' district planned between Cloche d'Or and Howald."] today.rtl.lu, 09.03.2026.</ref>
== Verwaltung vum Fong ==
De Fong ënnersteet haut dem [[Ministère fir nohalteg Entwécklung an Infrastrukturen]], a gëtt vun engem Verwaltungsrot geréiert.
=== Presidente vum Verwaltungsrot ===
{| class="wikitable"
! width="250px" |Datum
! width="200px" |President
! width="350px" |Bemierkung
|-
|...
|[[Fernand Pesch]]
|
|-
| Abrëll 2014<ref>{{Citation|URL=https://gd.lu/rcsl/fkKzmZ|Titel=Immatriculation|Gekuckt=17.07.2020|Datum=26.10.2016|Editeur=Luxembourg Business Registers|Sprooch=fr}}</ref> - Juni 2019<ref>{{Citation|URL=https://gd.lu/rcsl/3pb6C6|Titel=(J60) Fonds d'urbanisation et d'aménagement du Plateau de Kirchberg - Modification|Gekuckt=17.07.2020|Datum=29.11.2019|Editeur=Luxembourg Business Registers|Sprooch=fr}}</ref>
|[[Patrick Gillen]]
|de P. Gillen gouf pensionéiert
|-
|zanter dem 10. Juni 2019
|[[Félicie Weycker]]
|
|-
|
|
|
|}
=== Direkteren ===
{| class="wikitable"
! width="250px" |Datum
! width="200px" |Direkter
! width="350px" |Bemierkung
|-
|zanter Juli 2020<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/1550992.html|Titel=7.000 nei Wunnengen an 10 bis 20 Joer|Gekuckt=17.07.2020|Datum=17.07.2020|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
|[[Marc Widong]]
|éischten Direkter; d'Funktioun gouf eréischt mam Gesetz vun 2019 agefouert<ref name=":0" />
|-
|
|
|
|}
== Literatur ==
* Marianne Brausch: ''Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau Kirchberg''. Lëtzebuerg: Fonds Kirchberg, 2010.
* [[Fernand Pesch]]: ''Le Fonds d'urbanisation et d'aménagement du plateau de KIRCHBERG: Histoire d'un mal-aimé.'' Esch-Uelzecht: Éditions Le Phare, 2014, ISBN 978-99959-37-99-7.
== Um Spaweck ==
* [http://www.fondskirchberg.lu fondskirchberg.lu]
* [http://www.legilux.public.lu/leg/textescoordonnes/compilation/code_administratif/VOL_3/FONDS_URBANISATION_KIRCHBERG.pdf Koordonéiert Gesetz vum 7. August 1961] op legilux.public.lu
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Ëffentlech Etablissementer zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Kierchbierg]]
efsjb7o5ssghvejc5e5wqr6qt1t00pn
Däitsch Demokratesch Republik
0
122421
2690029
2543094
2026-08-07T20:26:12Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690029
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land|Numm=Deutsche Demokratische Republik|Fändel=Flag of the German Democratic Republic.svg|Fändel Artikel=Fändel vun der DDR|Wopen Artikel=Wope vun der DDR|Wopen=State arms of the German Democratic Republic.svg|Offiziell Sprooch=[[Däitsch]]|Haaptstad=Berlin ([[Ost-Berlin]])|Nationalhymn=[[Auferstanden aus Ruinen]]|Staatsform=realsozialistesch Republik mat Eeparteiesystem|Total Fläch=108.179|Bevëlkerung=
Déi '''Däitsch Demokratesch Republik''' (gängeg Ofkierzung '''DDR''', och alt ''Ostdäitschland'' genannt) war e [[Staat]] a [[Mëtteleuropa]], dee vun 1949 bis 1990 existéiert huet. E gouf an der [[däitsch Besatzungszonen|sowjetescher Besatzungszon]] opgeriicht, zum Deel als Reaktioun op d'Formatioun, am [[Westdäitschland|Westen]], vun der Bundesrepublik Däitschland an den 3 westleche Besatzungszonen.
Si ënnerlouch engem [[Kommunismus|kommunistesche]] Regimm, resp. enger [[Realsozialismus|realsozialistescher]] [[Diktatur]], ënner der Féierung vun der ''[[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|Sozialistescher Einheitspartei Deutschlands]]'' (SED). Wéi déi meescht aner [[Ostblock]]länner war d'DDR ekonomesch, ideologesch a militäresch praktesch ganz vun der [[Sowjetunioun]] ofhängeg.
Vill Leit ware mat de politeschen an ekonomesche Konditiounen net averstanen. Et koum zu engem [[Opstand vum 17. Juni an der DDR|Vollekopstand, de 17. Juni 1953]], dee vu sowjeteschen Truppen ermëlzt gouf, an an den éischte 10, 15 Joer gouf eng massenhaft Emigratioun an de Westen. Dësem Verloscht vu virun allem jonken a gutt ausgebilte Leit huet d'Staatsféierung doduerch en Enn gesat, datt stënterlech, am August 1961, d'[[Berliner Mauer]] opgeriicht gouf an och d'Grenz tëscht Ost- a Westdäitschland hermetesch zougemaach gouf.
Mat Hëllef vum [[Ministerium für Staatssicherheit]] (kuerz ''MfS'' oder ''Stasi'' genannt) huet de Staat e System vun Iwwerwaachung, Intimidatioun bis hin zu systemateschem Fäerdegmaache vun oppositionellen Aktivitéiten oder Gruppen ënnerhalen, deen déi ganz Bevëlkerung duerchwuess hat. Déi ganz Erzéiung a Bildung, vun der Spillschoul bis op d'Universitéit, war drop ausgeriicht "sozialistesch Perséinlechkeeten" auszebilden.
Wéi an der Sowjetunioun de [[Michael Gorbatschow]] 1986 [[Glasnost]] a [[Perestroika]] ausgeruff huet, fir de verkuuschte Staat ze reforméieren (a virun der wirtschaftlecher Faillite ze retten) hate vill Leit an der DDR d'Hoffnung, och bei hinne géif sech déi wirtschaftlech a politesch Lag besseren. Den [[Erich Honecker]] huet awer refuséiert, dës Reforme bei sech doheem anzeféieren, wat d'Zuel vun den Onzefriddene staark an d'Luucht gedriwwen huet. Am Summer 1989 sinn, nodeems den [[Eisene Rideau]] an [[Ungarn]] ofgebaut gouf, Dausende vu Leit iwwer Ungarn, oder westdäitsch Ambassaden zu [[Prag]] an zu [[Warschau]], an de Weste fortgelaf. Gläichzäiteg hunn, vun ufanks e puer Dosen, bis an de Wochen dono zeg Dausende vu Leit op der Strooss géint de Regimm friddlech protestéiert. Haseleg gouf d'Spëtzt ausgewiesselt a vu Reforme geschwat, mä d'Leit hu weider protestéiert. Déi vum Regimm sou net gewollt Ëffnung vun der Mauer, den 9. November 1989, huet zum schëtzegen Ënnergang vum Regimm a vum Land bäigedroen. Den 18. Mäerz 1990 gouf et eng éischt Kéier fräi Walen, bei deenen eng Schwësterpartei vun der westdäitscher [[CDU]], d'''Allianz für Deutschland'', gewonnen huet, sou datt den 1. Juli 1990 eng [[Wärungsunioun]] mat Westdäischland a Kraaft getrueden ass an d'[[D-Mark]] offiziell Wärung an der DDR gouf, an am August d'DDR-Parlament gestëmmt huet, datt d'Bundeslänner vun der DDR der Bundesrepublik Däitschland op den 3. Oktober 1990 sollte bäitrieden.
Domat huet d'DDR sech selwer opgeléist.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|German Democratic Republic|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:DDR| ]]
lzfou8wlj88edunkz020fuxmbcv6uwp
Franséisch Indochina
0
122908
2690048
2541247
2026-08-07T20:26:40Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690048
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Franséisch Indochina<br>{{small|Union indochinoise/Fédération indochinoise}}<br>Liên bang Đông Dương<br>សហភាពឥណ្ឌូចិន
| Fändel = Flag of France.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Frankräich
| Wopen = Emblem of the Gouvernement général de l'Indochine.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Emblem vu Franséisch Indochina
| National Devise =
| Kaart = Indochine francaise.svg
| Kaart Breet = 200px
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]], [[Vietnameesesch]],<br>[[Khmer]], [[Laotesch]].
| Haaptstad = [[Hanoi]] (1902-1953)<br>[[Saigon]] (1887-1901)
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Federatioun vu Kolonien
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 737 000
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Währung =
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Franséisch Indochina''' (''Indochine française'') ass deen Deel vun der Regioun [[Indochina]], a [[Südost-Asien]], dee [[Frankräich]] am Laf vum [[19. Joerhonnert]] ënner seng Kontroll bruecht hat.
Franséisch Indochina huet aus follgende Gebidder bestanen:
* [[Tonkin]] mat der Haaptstad [[Hanoi]];
* [[Annam]] mat der Haaptstad [[Hué]];
* [[Cochinchine]] mat der Haaptstad [[Saigon]], haut [[Ho Chi Minh City]];
* [[Laos]] mat der Haaptstad [[Vientiane]];
* [[Kambodja]] mat der Haaptstad [[Phnom Penh]].
Bis op d'Cochinchine, déi de Statut vun enger [[Kolonie]] hat, waren déi véier aner Gebidder sougenannt [[Protektorat]]er.
D'Presenz vu Frankräich ass [[1954]] op een Enn gaangen.
{{Méi Info 1|Schluecht vun Dien Bien Phu}}
No 1954 war de Vietnam laanscht dem 17. [[Geographesch Breet|Breedegrad]] an zwee gedeelt: den [[Volleksrepublik Nordvietnam|Nordvietnam]], eng kommunistesch Volleksrepublik mat [[Hanoi]] als Haaptstad, an de [[Republik Südvietnam|Südvietnam]], mat [[Saigon]] als Haaptstad, eng pro-westlech autoritär Republik déi geschwë vun de lokale Kommunisten ([[Vietcong]]) mat Ënnerstëtzung vum Nordvietnam ënnerwandert gouf, wat d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]], am Kontext vum [[Kale Krich]], dozou beweegt huet, z'intervenéieren.
{{Méi Info 1|Vietnamkrich}}
Den Tonkin, den Annam an d'Cochinchine bilden zesummen, zanter dem Enn vum Vietnamkrich [[1975]], d'Volleksrepublik [[Vietnam]].
Déi zwee aner Länner, de Laos an de Kambodja, sinn no 1954 onofhängeg Kinnekräicher gewiescht, déi zäitweileg staark vun den eegenen oder vun de vietnameesesche Kommuniste beaflosst goufen. Am Kambodja huet dat d'Chineesen op de Plang bruecht, déi do gär als Schiermhäre vun de Khmer opgetruede sinn - déi d'Vietnamesen als Ierffeinde betruecht hunn. 1975 gouf am Laos, no engem laange Biergerkrich, eng Volleksrepublik ausgeruff.
== Literatur ==
* Oskar Weggel, ''Indochina. Vietnam - Kambodscha - Laos''; München (Beck), 1990 (= 2. iwwerschafft Oplo); 227 S. mat 8 Illustratiounen a 4 Kaarten. ISBN 3-406-34744-4
* Peter Scholl-Latour, ''Der Ritt auf dem Drachen. Indochina - von der französischen Kolonialzeit bis heute''; München (Heyne), 1988; ISBN 3-453-02489-3
* Ivan Cadeau, ''La guerre d'Indochine. De l'Indochine française aux adieux à Saigon, 1940-1956''; Paräis (Tallandier), 2015.
* Ivan Cadeau, ''Diên Biên Phu, 13 mars - 7 mai 1954''; Paräis (Tallandier), 2013.
* Philippe Franchini, ''Les guerres d'Indochine''; Bd. I: ''De la conquête française à 1949''; Bd. II: ''De 1949 à la chute de Saigon''; Paräis (Tallandier / Texto), 2011.
* Bernard Philippe Groslier, ''Indochine, carrefour des arts''; Paräis (Albin Michel), 1961.
[[Kategorie:Geschicht vu Frankräich]]
[[Kategorie:Dekolonisatioun]]
[[Kategorie:Kale Krich]]
ngbf5sgwf9ssu55nagqls7lrhm5lrbx
Place du 6-Juin-1937
0
123009
2689947
2437538
2026-08-07T12:38:19Z
Volvox
4050
2689947
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Strooss
| Titelnumm=Place du 6 Juin 1937
| Numm_fr=Place du 6 Juin 1937
| Numm_lb=
| Bild = Luxembourg, place du 6 juin 1937 - nom de rue.jpg
| Bildgréisst=200
| Fréieren Numm_fr =
| Gemeng= [[Gemeng Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]]
| Uertschaft= [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]
| Quartier= [[Uewerstad]]
| Postcode=
| Koordinaten={{coor dms|49|36|35.8|N|06|07|59.6|O}}
| Längt_m = ca.
| Bemierkung=
}}
D''''Plaz vum 6. Juni 1937''' (offiziell: ''place du 6 juin 1937'') ass eng Plaz an der [[Uewerstad]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se läit tëscht der [[Place de Clairefontaine]] an dem [[Krautmaart]].
D'Plaz krut hiren Numm fir un de [[Referendumen zu Lëtzebuerg|Referendum]] vum [[6. Juni]] [[1937]] z'erënnere, bei deem d'Majoritéit vun der Bevëlkerung géint dat sougenannt [[Maulkuerfgesetz]] war, dat – wann et ugeholl gi wier – der Regierung d'Méiglechkeet ginn hätt, d'[[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|kommunistesch Partei]] ze verbidden an och aner politesch Organisatiounen opzeléisen, déi no der Meenung vun der Regierung eng Gefor fir d'konstitutionell [[Politesche System vu Lëtzebuerg|Institutiounen]] hätten duerstelle kënnen.
== Biller ==
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Place du 6 juin 1937 (Luxembourg City)|{{PAGENAME}}}}
{{Referenzen an Notten}}
{{Navigatioun Plazen an der Stad Lëtzebuerg}}
[[Kategorie:Plazen an der Stad Lëtzebuerg|6 juin]]
[[Kategorie:Uewerstad]]
mk9q1tjys2hdi0vn29sj8rfkldizbdl
Wim Wenders
0
124022
2689982
2683078
2026-08-07T19:46:25Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689982
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie}}
[[Fichier:Wim Wenders 0566.jpg|thumb|De Wim Wenders (2014)]]
De '''Wim Wenders''', gebuer als ''Wilhelm Ernst Wenders'' de [[14. August]] [[1945]] zu [[Düsseldorf]], ass en däitsche Filmregisseur a Filmkritiker.
Wichteg Filmer vum Wim Wenders sinn ''[[Lightning Over Water]]'' (1980), an deem hien déi lescht Méint am Liewe vum stierweskranken [[Nicholas Ray]] filmesch verschafft huet, an dann ''[[Der Himmel über Berlin]]'' (1987) an deem zwéin Engelen zu [[Berlin]] versiche verschiddene Mënschen ze hëllefen. Grousse Succès bei de Filmkritiker hat hien da mam dramatesche [[Roadmovie]] ''[[Paris, Texas]]''. Säin Dokumentarfilm ''[[Buena Vista Social Club (Film)|Buena Vista Social Club]]'' iwwer kubanesch Museker koum souwuel beim Public wéi bei der Kritik gutt un. Mam Film ''[[Pina]]'', als Hommage un d'Dänzerin a Choreographin [[Pina Bausch]] geduecht, huet hie versicht, dem [[3D]]-Film eng nei Dimensioun ze ginn.
== Filmographie ==
* 1967: ''Schauplätze'' (Kuerzfilm)
* 1968: ''Same Player Shoots Again'' (Kuerzfilm)
* 1968: ''Victor I.'' (Kuerzfilm)
* 1969: ''Klappenfilm'' (Kuerzfilm)
* 1969: ''Silver City'' (Kuerzfilm)
* 1969: ''Alabama: 2000 Light Years From Home'' (Kuerzfilm)
* 1970: ''[[Summer in the City (Film)|Summer in the City]]'' - Haaptacteuren: [[Hanns Zischler]], [[Edda Köchl]]
* 1972: ''[[Die Angst des Tormanns beim Elfmeter]]'' - Haaptacteuren: [[Arthur Brauss]], [[Kai Fischer]]
* 1973: ''[[Der scharlachrote Buchstabe]]'' - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Hans Christian Blech]]
* 1974: ''[[Alice in den Städten]]'' - Haaptacteuren: [[Rüdiger Vogler]], [[Lisa Kreuzer]]
* 1975: ''[[Falsche Bewegung]]'' - Haaptacteuren: Rüdiger Vogler, Hans Christian Blech, [[Hanna Schygulla]]
* 1976: ''[[Im Lauf der Zeit]]'' - Haaptacteuren: Rüdiger Vogler, Hanns Zischler, Lisa Kreuzer
* 1977: ''[[Der amerikanische Freund]]'' - Haaptacteuren: [[Dennis Hopper]], [[Bruno Ganz]]
* 1980: ''[[Lightning Over Water]]'' - Haaptacteuren: [[Nicholas Ray]], [[Ronee Blakley]]
* 1982: ''[[Hammett (Film)|Hammett]]'' - Haaptacteuren: [[Frederic Forrest]], [[Peter Boyle]]
* 1982: ''Reverse Angle: Ein Brief aus New York'' (Kuerzfilm)
* 1982: ''[[Der Stand der Dinge]]'' - Haaptacteuren: [[Isabelle Weingarten]], [[Patrick Bauchau]]
* 1984: ''[[Paris, Texas]]'' - Haaptacteuren: [[Harry Dean Stanton]], [[Bernhard Wicki]], [[Nastassja Kinski]]
* 1984: ''[[I played It for You]]'' (Dokumentarfilm)
* 1985: ''[[Tokyo-Ga]]'' (Dokumentarfilm)
* 1987: ''[[Der Himmel über Berlin]]'' - Haaptacteuren: Bruno Ganz, [[Solveig Dommartin]], [[Otto Sander]]
* 1989: ''[[Aufzeichnungen zu Kleidern und Städten]]'' (Dokumentarfilm)
* 1991: ''[[Bis ans Ende der Welt (1991)|Bis ans Ende der Welt]]'' - Haaptacteuren: Solveig Dommartin, [[Eddy Mitchell]], [[William Hurt]]
* 1992: ''Arisha, der Bär und der steinerne Ring'' (Kuerzfilm)
* 1993: ''[[In weiter Ferne, so nah!]]'' - Haaptacteuren: Otto Sander, [[Peter Falk]], Solveig Dommartin, [[Horst Buchholz]]
* 1994: ''[[Lisbon Story]]'' - Haaptacteuren: Rüdiger Vogler, Patrick Bauchau
* 1995: ''[[Die Gebrüder Skladanowsky]]'' - Haaptacteuren: [[Udo Kier]], [[Hans Moser]]
* 1995: ''[[Al di là delle nuvole]]'' (Regie zesumme mam [[Michelangelo Antonioni]] - Haaptacteuren: [[Fanny Ardant]], [[Sophie Marceau]]
* 1985: ''[[Lumière et compagnie]]'' - Regie zesumme mat 39 anere Filmregisseuren
* 1997: ''[[The End of Violence]]'' - Haaptacteuren: [[Bill Pullman]], [[Andie MacDowell]]
* 1999: ''[[Buena Vista Social Club (Film)|Buena Vista Social Club]]'' (Dokumentarfilm)
* 2000: ''[[The Million Dollar Hotel]]'' - Haaptacteuren: [[Mel Gibson]], [[Milla Jovovich]]
* 2002: ''[[Viel passiert - Der BAP-Film]]'' (Dokumentarfilm)
* 2000: ''[[Ten Minutes Older: The Trumpet]]'' (Episod: ''Twelve Miles to Trona'')
* 1992: ''Other Side of the Road'' (Kuerzfilm)
* 2003: ''[[The Soul of a Man]]'' (Dokumentarfilm)
* 2004: ''[[Land of Plenty]]'' - Haaptacteuren: [[Michelle Williams]], [[John Diehl]]
* 2005: ''[[Don't Come Knocking]]'' - Haaptacteuren: [[Sam Shepard]], [[Tim Roth]]
* 2007: ''[[Invisibles]]'' (Episod: ''Invisible Crimes'')
* 2008: ''[[Palermo Shooting]]'' - Haaptacteuren: [[Campino]], [[Sebastian Blomberg]]
* 2008: ''[[8]]'' (Episod: ''Person to Person'')
* 2009: ''Il volo'' (Kuerzfilm)
* 2010: ''If buildings could talk'' … (Kuerzfilm)
* 2011: ''Pina'' (Dokumentarfilm)
* 2012: ''[[Mundo Invisível]]'' (Episod: ''Ver ou Não Ver'')
* 2014: ''[[The Salt of the Earth]]'' (Dokumentarfilm)
* 2014: ''[[Cathedrals of Culture]]'' (Episod: ''The Berlin Philharmoni'')
* 2015: ''[[Every Thing Will Be Fine]]'' - Haaptacteuren: [[Rachel McAdams]], [[James Franco]], [[Charlotte Gainsbourg]]
* 2016: ''[[Les beaux jours d'Aranjuez (Film 2016)|Les beaux jours d'Aranjuez]]'' - Haaptacteuren: [[Reda Kateb]], [[Sophie Semin]], [[Nick Cave]]
* 2017: ''[[Submergence]]''
* 2023: ''[[Perfect Days]]''
== Literatur ==
* Peter Buchka: ''Augen kann man nicht kaufen. Wim Wenders und seine Filme'', Hanser 1983, 140 S., 185 Abb., ISBN 3-446-13104-3.
* Robert Phillip Kolker, Peter Beicken: ''The Films of Wim Wenders. Cinema as Vision and Desire''. Cambridge University Press 1993, 198 S., ISBN 0-521-38976-3.
* Volker Behrens (Hrsg.): "Man of Plenty - Wim Wenders", Schüren Verlag, Hamburg 2005. ISBN 3-89472-407-2.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
* [http://www.wim-wenders.com/ De Site vum Wim Wenders]
* [http://www.filmportal.de/person/wim-wenders_f5f9c0fa3dd1403da864aea146de2de6 De Wenders op Filmportal.de]
* [https://web.archive.org/web/20160119231835/http://sensesofcinema.com/2003/great-directors/wenders/ De Wenders op Senses of Cinema]
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Wenders Wim}}
[[Kategorie:Gebuer 1945]]
[[Kategorie:Däitsch Filmregisseuren]]
[[Kategorie:Filmkritiker]]
[[Kategorie:Grosses Bundesverdienstkreuz mit Stern]]
[[Kategorie:Persounen, déi den Uerde Pour le Mérite an der Friddensklass kruten]]
njr9zwi3b3pg5t70fgfgylik5pu255i
Somaliland
0
126814
2690180
2689642
2026-08-07T20:30:11Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690180
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Somaliland<br>Republik Somaliland<br>
| Fändel = Flag of Somaliland.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Somaliland
| Wopen = Emblem of Somaliland.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Somaliland
| National Devise = "Et gëtt kee Gott ausser Gott; [[Mohammed]] ass deen, de vu Gott geschéckt gouf"
| Kaart = Somaliland (orthographic projection).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Somali]]<br>[[Arabesch]]<br>[[Englesch]]
| Haaptstad = [[Hargeysa]]
| Haaptstad Awunner = 1,2 Milliounen
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = President
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 137,600
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[18. Mee]] [[1991]] (ausgeruff, mee net unerkannt)
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = Samo ku waar ("Laangt Liewen a Fridden")
| Wärung = Somaliland-Schilling
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = ''keen''
| Telefonsprefix = +252
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 = }}
'''Somaliland''' ([[Somali]]: ''Somaliland'', [[Arabesch]]: ''صوماليلاند Ṣūmālīlānd'' oder ''أرض الصومال Arḍ aṣ-Ṣūmāl''), offiziell d''''Republik Somaliland''' ass en Territoire um [[Har vun Afrika]]. En huet sech selwer als onofhängeg erkläert, gëtt international awer als autonom Regioun vu [[Somalia]] unerkannt. D'Regierung vu Somaliland gesäit den Territoire als Successeur vum fréiere brittesche [[Protektorat]] mam selwechten Numm, dat fënnef Deeg laang onofhängeg war éier et den [[1. Juli]] [[1960]] mam fréieren italieenesche Somaliland fusionéiert huet fir d'somalesch Republik (Somalia) ze formen.
Somaliland läit am Nordweste vu Somalia, op der südlecher Küst vum [[Golf vun Aden]]. Et grenzt un déi autonom somalesch Regioun [[Puntland]] am Osten, un [[Dschibuti]] am Nordwesten an un [[Ethiopien]] am Süden an am Westen. Den Territoire, deen d'Regierung beusprocht, huet 137.600 Quadratkilometer an ongeféier 4 Milliounen Awunner. D'Haaptstad a gréisst Stad ass [[Hargeysa]] mat ronn 1,2 Milliounen Awunner.
1988 huet dem [[Siad Barre]] (President vu Somalia) säi Regime eng Attack op d'[[Somali National Movement]] (SNM) an aner militant Gruppe lancéiert, déi zu Hargeysa baséiert sinn. Dat war ee vun den Evenementer, déi zum somalesche Biergerkrich gefouert hunn an deen nach haut am Gaang ass. Dee Konflikt huet dem Land senger wirtschaftlecher a militärescher Infrastruktur staark geschuet. Nom Kollaps vum Barre senger Regierung Ufank 1991 hunn déi lokal Autoritéiten, ugefouert vum SNM, den [[18. Mee]] am selwechte Joer hir Onofhängegkeet vu Somalia erkläert an dobäi d'Grenze vum Staat ugeholl, deen 1960 fënnef Deeg laang existéiert huet.
Zënterhier gëtt den Territoire vu Regierunge regéiert, déi demokratesch gewielt ginn an déi eng international Unerkennung ustriewen. D'Regierung ënnerhält mat e puer auslännesche Regierungen, déi Delegatiounen op Hargeysa geschéckt hunn, informell Bezéiungen. Ethiopien ënnerhält och en Handelsbureau an der Regioun. Trotzdeem huet bis elo kee Land a keng international Organisatioun déi selwer erkläert Onofhängegkeet unerkannt.
== Biller ==
<gallery>
Fichier:Ahmed Mohamed Mohamoud Silanyo - Chatham House 2010.jpg|De President vu Somaliland zënter 2010
Fichier:Almadow Overview.JPG|D'Cal Madow Bierger
Fichier:Hargeysa plane monument.jpg|E Krichsmonument am Zentrum vun Hargeisa
Fichier:Laas Geel cow herd.jpg|Grottemolereien vu viru 5000-6000 Joer
Fichier:Burcoshopmall.jpeg|En Akafszentrum zu Burao
Fichier:Hargeisa airport.jpg|De Fluchhafen
Fichier:Hargskyl1.jpg|Vu op Hargeisa
Fichier:Somalia (Somaliland)(166).jpg|Eng Steelandschaft
Fichier:Somaliland (6935232791) (2).jpg|E Fëscher
</gallery>
== Kuckt och ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Somaliland]]
[[Kategorie:Somalia]]
df7lc2skvynm04hixe0jkbca8x3s3bp
Rusty Boys
0
127650
2689957
2650266
2026-08-07T14:36:55Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689957
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Film nei
|Plakat = Plakat RustyBoys.jpg
|Produktiounsland = {{LUX}}
|Produktiounsjoer =
|Première = 25. Januar 2017
|Dauer = 90 min
|Originalsprooch = [[Lëtzebuergesch]]
|Regie = [[Andy Bausch]]
|Dréibuch = [[Andy Bausch]]<br>[[Frank Feitler]]
|Fotografie = [[Carlo Thiel]]
|Faarftechnik =
|Format =
|Musek = [[Jeannot Sanavia]]
|Dekoren =
|Schnëtt = [[Thierry Faber]]
|Produzent = Adrien Chef<br>[[Paul Thiltges]]
|Produktiounsgesellschaft = [[Paul Thiltges Distributions]]
|Haaptacteuren = [[André Jung]] als Nuckes<br>[[Marco Lorenzini]] als Fons<br>[[Pol Greisch]] als Lull<br>[[Fernand Fox]] als Jängi<br>[[Josiane Peiffer]] als Nelly<br>[[Monique Reuter]] als Henriette<br>[[Myriam Muller]] als Maisy<br>[[Marie-Paule von Roesgen]] als Tata Fini<br>[[Brigitte Urhausen]] als Ministesch<br>[[Claire Johnston]] als Colette<br>[[Luc Feit]] als Dr. Hastert<br>[[Al Ginter]] als Kevin<br>[[Chantal Pirotte]]<br>[[Pitt Simon]] als Pitt<br>[[Marie Jung]] als Sabinn<br>[[Valérie Bodson]] als Jackie<br>[[Christiane Rausch]] als Chef Soignante<br>[[Fabienne Hollwege]] als Direktesch<br>[[Annette Schlechter]] als Mme Boever<br>[[Ann Comfort]]<br>[[Camille Olinger]] als Här Louis<br>[[Marcel Heintz]] als Albert Millmeister<br>[[Monique Melsen]] als Metzlesch<br>[[Luc Schiltz]] als Jehova 1<br>[[Mike Tock]] als Jehova 2<br>[[Jean-Paul Raths]]<br>[[Charles Muller]] als [[Nottär]]
}}
'''''Rusty Boys''''' ass e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Spillfilm]] vum [[Andy Bausch]] aus dem Joer 2017.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Véier eeler Hären hunn es genuch, sech vun anere soen ze loossen, wat dat bescht fir si wier, an decidéieren, eng autonom Wunngemeinschaft ze grënnen.
Mä dat ass méi einfach gesot wéi gemaach, well et feelt u Suen, an all déi bei deene se gemengt hunn e Steen am Briet ze hunn déi gëtt et entweeder scho laang net méi, oder se erënnere sech net wierklech u se, oder se sinn ze knéckeg a verschrullt fir eppes bäizeginn. An da sinn do och nach hir Kanner, déi entweeder Misär maache well se selwer d'Enner net zesumme kréien, géint nei Relatioune vun hiren alen Eltere sinn oder en ale Stot un d'Tierkele bréngen. Mä absënns den Nuckes gëtt als alen 68er Protestler es net midd, um gemeinsame Plang festzehalen. En huet et just mam Häerz, mee och dat mécht en net ëm en Auswee verleeën, a sou zéie seng dräi Kolleege weider mat um dacks bossegen a laange Wee an d'Autonomie.
== Produktiounsgeschicht ==
Am November 2015 huet de Selektiounscomité vum [[Lëtzebuerger Filmfong]] annoncéiert, datt [[Paul Thiltges Distributions]] fir d'Produktioun vu ''Rusty Boys'' géif eng finanziell Ënnerstëtzung an Héischt vun 1,95 Milliounen Euro kréien.<ref>paperjam.lu: [https://paperjam.lu/article/news-seulement-huit-projets-de-film-soutenus ''Seulement huit projets de film soutenus''] vum France Clarinval (26. November 2015)</ref> Obwuel den Andy Bausch de Grondrëss vum Film geschriwwen hat, gouf e vum Filmfong opgefuerdert fir e mat engem aneren Dréibuchauteur ze iwwerschaffen. Dofir huet hie mam [[Frank Feitler]] zesummegeschafft, mat deem hie schonn an den 1990er kollaboréiert hat.<ref>tageblatt.lu: [https://www.tageblatt.lu/nachrichten/der-film-rusty-boys-wie-im-richtigen-leben-27966852/ ''Der Film "Rusty Boys": Wie im richtigen Leben''] vum Anne Ludwig (24. Januar 2017)</ref><ref>delano.lu: [https://delano.lu/article/delano_oldies-goodies ''Oldies but goodies''] vum Duncan Roberts (17. Februar 2017)</ref>
Mat den Dréiaarbechte gouf de 26. Abrëll 2016 ugefaangen.<!--Quell: Facebook: https://www.facebook.com/rustyboys/photos/a.1332897293390944/1332896566724350/-->
D'Avant-Première vum Film war de 24. Januar 2017, een Dag éier en an de reguläre Kino koum. Et ware ronn 500 Leit bei der Première, dorënner den Ierfgroussherzog [[Guillaume vu Lëtzebuerg|Guillaume]] a seng Fra [[Stéphanie vu Lëtzebuerg|Stéphanie]].<ref>chrocile.lu: [https://chronicle.lu/category/film-reviews/20259-rusty-boys-film-review ''Rusty Boys: Film Review''] (24. Januar 2017)</ref><ref>rtl.lu: [https://web.archive.org/web/20220108180420/https://5minutes.rtl.lu/grande-region/france/a/998587.html ''Sortie de "Rusty Boys", le nouveau film d'Andy Bausch''] (25. Januar 2017)</ref>
De Film koum och an enger op däitsch synchroniséierter Versioun an Däitschland eraus, ënnert dem Titel ''Alte Jungs''.
Zesumme mam DVD ass och e Buch mat 80 Säiten iwwer d'Produktioun vum Film erauskomm.<ref>corporatenews.lu: [https://web.archive.org/web/20220108180420/https://www.corporatenews.lu/fr/archives-shortcut/archives/article/2017/11/parution-du-livre-dvd-rusty-boys ''Parution du livre-DVD Rusty Boys''] (20. November 2017)</ref>
== Accueil ==
De Film war e grousse kommerzielle Succès zu Lëtzebuerg, wou en am Ganze vun 21.817 Leit am Kino gesi gouf.<ref>[https://web.archive.org/web/20180618025626/http://www.cna.public.lu/fr/actualites/film-tv/2018/06/top100/index.html "Le top 100 des productions et coproductions luxembourgeroises."] op cna.public.lu, 12-06-2018.</ref> Domat ass et ee vun de lëtzebuergesche Filmer, deen déi meescht Zuschauer an de Kino gezunn huet.<ref>alta.lu: [https://web.archive.org/web/20220707174034/https://alta.lu/index.php/en/news/448-box-office-luxembourgeois-officiel-des-productions-et-coproductions-luxembourgeoises ''Box-office luxembourgeois officiel des productions et coproductions luxembourgeoises''], Zuele vum CNA vun 2018</ref>
=== Filmfestivallen a -präisser ===
2017 gouf de Film op de Filmfestivalle vu [[Bozen]],<ref>sanbaradio.it: [https://www.sanbaradio.it/content/rusty-boys-il-consiglio-di-domenica-il-bolzano-film-festival-bozen ''Rusty Boys: il consiglio di domenica per il Bolzano Film Festival Bozen''] (9. Abrëll 2017)</ref> [[Liverpool]]<ref>[https://web.archive.org/web/20220108180422/https://theguideliverpool.com/liverpool-independent-film-festival-launches-with-premiere-of-youll-never-walk-alone/ Liverpool Independent Film Festival launches with premiere of ''You'll Never Walk Alone''] (18. Oktober 2017)</ref> an [[Oldenburg]]<ref>nwzonline.de: [https://www.nwzonline.de/oldenburg/filmfest-oldenburg_a_32,0,3061904146.html# ''Filmfest Oldenburg hofft auf Maria Furtwängler''] vum Oliver Schulz (31. August 2017)</ref> gewisen.
D'Joer drop ass en um ''European Union Toronto Film Festival'' zu [[Toronto]] an um ''Taiwan European Film Festival'' zu [[Taipeh]] gelaf.
=== Kritik ===
Pablo Chimienti, [[Le Quotidien]]:<ref>lequotidien.lu: [https://lequotidien.lu/culture/cinema-les-papys-font-de-la-resistance-dans-rusty-boys/ ''Les papys font de la résistance dans « Rusty Boys »''] vum Pablo Chimienti (24. Januar 2017)</ref>
<blockquote>''Le film tape bien et fort, là où ça fait mal [...] et propose surtout une photo très réaliste du pays. [...] Si le réalisateur, et donc le film, ne parvient pas à éviter l'une ou l'autre maladresse ou quelques petites scènes qui ne passent pas, il réussit à donner à son récit une grande intensité et une grande justesse. [...] Il en est de même pour les dialogues, ciselés comme il faut, précis, pertinents et avec pas mal de bons mots qui fusent tout au long des 107 minutes du film, ce qui sied à merveille au franc-parler sans filtre des quatre personnages principaux. Résultat, ce Rusty Boys, s'annonce comme le meilleur film de la filmographie d'Andy Bausch.''</blockquote>
Tessie Jakobs, [[Woxx]]:<ref>woxx.lu: [https://www.woxx.lu/andy-bausch-senioren-in-aufbruchstimmung/ ''Andy Bausch: Senioren in Aufbruchstimmung ''] vum Tessie Jakobs (2. Februar 2017)</ref>
<blockquote>''Der im Laufe der Filmhandlung von einer Reihe harter Schicksalsschläge getroffene Nuckes ist eine der wenigen nicht platt eindimensionalen Figuren des Films. Blass dagegen bleiben Jängi – auch wenn der mit ein paar gut gesetzten trockenen Pointen für sich einnehmen kann – sowie Fons, dessen [[Sexismus|sexistischer]] Sprüche und Impotenz-und Inkontinenzwitze man schnell überdrüssig wird. Besonders enttäuschend sind jedoch der allgegenwärtige Sexismus und das gelegentliche fat shaming. Es wimmelt von abschätzigen und objektivierenden Kommentaren zu Frauen, und von der schrillen, eifersüchtigen Gattin bis zur auf ihren Körper reduzierten jungen Schönheit, werden alle gängigen Klischee-Figurentypen eingesetzt. Und so lässt sich denn zu Bauschs Film letztlich nur dies sagen: Der Drehbuchautor und Regisseur ist mit allen Klischees des Genres vertraut und weiß diese auf unterhaltsame Weise zu reproduzieren, wirklich Neues und Originelles hat „Rusty Boys“ jedoch nicht zu bieten.''</blockquote>
[[Vesna Andonovic]], [[Luxemburger Wort]]:<ref>wort.lu: [https://web.archive.org/web/20220108180418/https://www.wort.lu/de/kultur/a-country-for-old-men-58877a13a5e74263e13a983e ''A Country for Old Men''] vum [[Vesna Andonovic]] (24. Januar 2017)</ref>
<blockquote>''„Rusty Boys“ reiht sich nahtlos in die Serie internationaler Filme über das Älterwerden und -sein [ein.] [...] Dabei bleibt er stets tief in der Luxemburger Realität und Eigenart verwurzelt. [...] Statt mit Kitsch und Nostalgie erzählt Bausch mit viel Empathie und einer kleinen Prise sympathischer Klischees in „Rusty Boys“ von einer alten Welt und ihren altmodischen Figuren. Eine Zigarette nach der anderen wird „geflutscht“, hier und da auch mal ein sexistischer Witz gerissen und am Rande kurz eine abfällige Bemerkung über Zuwanderer gemacht – dabei macht dies die Figuren liebenswert, da sie in ihren Schwächen urmenschlich bleiben. ''</blockquote>
filmdienst.de:<ref>[https://www.filmdienst.de/film/details/550582/alte-jungs Fiche op filmdiesnt.de]</ref>
<blockquote>''Der heitere Ensemblefilm beschäftigt sich mit den Sorgen und Wünschen der älteren Generation, die sich alleingelassen und vergessen fühlt. Den glaubwürdigen Schauspielern ist die Spielfreude anzumerken, gleichwohl erstickt der Film gelegentlich in Figuren- und Erzählfülle.''</blockquote>
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vu lëtzebuergesche Filmer]]
== Um Spaweck ==
* [https://web.archive.org/web/20220108180421/https://www.altejungs-film.de/ altejungs-film.de] (däitsch Websäit vum Film)
* [http://www.filmfund.lu/film-catalogue/films/rusty-boys Fiche op filmfund.lu]
* [https://www.facebook.com/rustyboys/ Facebook-Säit]
* [https://vimeo.com/192915888 Trailer] op Vimeo
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Rusty Boys}}
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmer]]
[[Kategorie:Filmer 2017]]
[[Kategorie:Filmer vum Andy Bausch]]
kpq4vf65fabg4ws387xct1cy3bjwcts
Oranje-Fräistaat
0
130928
2690139
2627303
2026-08-07T20:29:00Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690139
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeschicht}}
{{Infobox Land
| Numm = Oranje-Fräistaat<br>Oranje-Vrijstaat
| Fändel = Flag of the Orange Free State.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Oranje-Fräistaat
| Wopen = Coat of Arms of the Orange Free State.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Oranje-Fräistaat
| National Devise = ''Gehuld en moed''
| Kaart= Orange Free State map.png
| Kaart Breet = 200px
| Offiziell Sprooch = [[Hollännesch]]
| Haaptstad = [[Bloemfontein]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 181.299
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Vrijstaatse Volkslied]]
| Wärung = [[Oranje-Fräistaat-Pond]]
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
Den '''Oranje-Fräistaat''' (op [[Hollännesch]]: Oranje-Vrijstaat, op [[Afrikaans]]: Oranje-Vrystaat, op [[Englesch]]: Orange Free State) war en eegestännegt Land am Süde vun [[Afrika]], um Territoire vun haitege [[Südafrika]],<ref name="britishempire">http://www.britishempire.co.uk/maproom/orange.htm</ref> dat vun 1854 bis 1902 bestanen huet.
E gouf vun de [[Buren|Bure]] gegrënnt , déi sech do, um Enn vum sougenannte ''[[Groussen Treck]]'', néiergelooss hunn, nodeem se der Kapkolonie de Réck gedréit haten, déi ewell eng brittesch [[Kolonialismus|Kolonie]] war. 1902 hunn d'Britten den [[Zweete Burekrich]] gewonnen an den Oranje-Fräistaat gouf eng brittesch Kolonie.
1907 krut den Oranje-Fräistaat (wéi och [[Transvaal]]) d'Recht op Autonomie an eng eege Regierung zougestanen. 1910 huet e mat der Kapkolonie an [[Natal]] d'[[Südafrikanesch Unioun]] gebilt, en ''Dominion'' bannent dem Britteschen Empire, deemno [[De jure / de facto|de facto]] e souveräne Staat.
Den Territoire huet vun 1910 bis 1994 als [[Provënz Oranje-Fräistaat]] virubestanen; zanterhier heescht e [[Provënz Fräistaat]] (Sesotho: ''Foreistata'', Afrikaans: ''Vrystaat Provinsie'', englesch: ''Free State'').<ref>https://history.state.gov/countries/orange-free-state</ref>
De Stack vun der Bevëlkerung ware [[Buren]], [[Sotho (Vollek)|Sotho]] an [[Tswana (Vollek)|Tswana]].<ref name="britishempire"/>
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Orange Free State|Oranje-Fräistaat}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Fréier Länner]]
[[Kategorie:Südafrika]]
g2dzmajylfcug7awyicjly1qgk6d5cy
Färöer
0
134765
2690052
2689711
2026-08-07T20:26:44Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690052
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeoDK}}
{{Infobox Land
| Numm = Føroyar {{fo}}<br>Færøerne {{dk}}
| Fändel = Flag of the Faroe Islands.svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Färöer{{!}}border
| Wopen = Coat of arms of the Faroe Islands.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Färöer
| National Devise =
| Kaart= Faroe Islands in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Färöesch]]<ref name=government>[http://www.government.fo/the-government/ministries/ministry-of-education-research-and-culture/cultural-affairs/faroese-language/ The Government of the Faroe Islands] op www.government.fo, gekuckt de 14. Oktober 2017</ref>
| Haaptstad = [[Tórshavn]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|62|0|42|N|06|43|03|W}}
| Staatsform = [[Monarchie#Parlamentaresch Monarchie|Parlamentaresch Monarchie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch= 1.395,74<ref name=laenderinfo>[https://www.laenderdaten.info/Europa/Faeroeer-Inseln/index.php Laenderdaten.info] gekuckt den 13. Oktober 2017</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 36,22<ref name=laenderinfo />
| Onofhängegkeet = zanter 1948
| Nationalfeierdag = 29. Juli
| Nationalhymn = [[Mítt alfagra land]]
| Wärung = [[Färöesch Kroun]]<br>[[Dänesch Kroun]] (DKK)
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = [[.fo]]
| Telefonsprefix = +298
| Notizen =
| Extra Bild = Map of the Faroe Islands en.svg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Färöer''' – och '''Färöer-Inselen''' ('''Føroyar''' {{fo}}, '''Færøerne''' {{dk}}, d'„Schofsinselen“) sinn eng autonom Inselgrupp déi zum Kinnekräich [[Dänemark]] gehéiert. Se läit am [[Atlanteschen Ozean|Nordatlantik]], tëscht de [[Brittesch Inselen|Britteschen Inselen]], [[Norwegen]] an [[Island]]. Déi 18 Insele goufen am [[Mëttelalter]] entdeckt a bewunnt a sinn haut - mat Ausnam vun der klengster, [[Lítla Dímun]] - all permanent bewunnt.
Déi knapps 50.000 Inselbewunner – d'Färöer oder Färinger – gesi sech net als Dänen, mä als eegestännegt Vollek, dat vun de [[Wikinger]] op de Färöer ofstaamt. Si schwätze [[Färöesch]], eng Sprooch, déi aus dem Alwestnordesche staamt an zur [[Islännesch]]er an zur [[Norwegesch]]er [[Germanesch Sproochen|Sproochgrupp]] gehéiert.
Nom [[Traité vu Fámjin]] aus dem Joer 2005 sinn d'Färöer, gradewéi d'Grönlänner, eng gläichberechtegt Natioun am Kinnekräich Dänemark. Hir Insele si schonn zanter [[1948]] gréisstendeels [[Autonomie vun de Färöer|autonom]] an hu mam [[Løgting]] eent vun den eelste [[Parlament]]er vun der Welt. Et schéckt reegelméisseg zwéin Deputéiert an d'dänescht [[Folketing]] an ass och mat zwéin Delegéierten am [[Nordesche Rot]] vertrueden.
Anescht wéi Dänemark gehéieren d'Färöer awer net zur [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] an op Grond vum Art. 4 Abs. 1 vum europäeschen Zollkodex<ref>[http://Verordnung (EU) Nr. 952/2013 des Europäischen Parlaments und des Rates vom 9. Oktober 2013 zur Festlegung des Zollkodex der Union Verordnung (EU) Nr. 952/2013 des Europäischen Parlaments und des Rates vom 9. Oktober 2013 zur Festlegung des Zollkodex der Union]</ref> och net zum Zollgebitt vun der Unioun. Dowéinst zielen all d'Verträg iwwert d'EU oder hir Aarbechtsweis op de Färöer net. Well se awer zur [[Paneuropa-Mëttelmier-Zon]]<ref>[https://ec.europa.eu/taxation_customs/business/calculation-customs-duties/rules-origin/general-aspects-preferential-origin/arrangements-list/paneuromediterranean-cumulation-pem-convention_de Paneuropa-Mittelmeer-Kumulierung und PEM-Übereinkommen] op ec.europa.eu, gekuckt de 14. Oktober 2017</ref> gehéieren, hunn d'EU-Bierger do zimmlech déi selwecht Rechter wéi am [[Europäesche Wirtschaftsraum]]. Zanter dem [[1. November]] [[2006]] sinn d'Färöer an enger Zollunioun mat Island. Schonn zanter [[1985]] schaffen Island, Grönland an d'Färöer am [[Westnordesche Conseil]] zesummen.
Bis an d'[[19. Joerhonnert]] war d'[[Schof]]szuucht déi gréisst [[Ekonomie|ekonomesch]] Aktivitéit an d'färöesch Woll den Haaptexportartikel. Haut dominéieren op de Färöer d'[[Fëscherei]] an déi domat verbonnen Ekonomie. Zanter der Mëtt vun den 1990er Jore gëtt am Mier ëm d'Inselen no [[Äerdueleg|Pëtrol]] gesicht; all Proufbuerunge si bis elo awer feelgeschloen.
== Geographie ==
D'Färöer leien op 62° [[Geographesch Breet|nërdlecher Breet]] a 7° [[Geographesch Längt|westlecher Längt]] am Nordatlantik tëscht [[Schottland]] (mat den [[Hebriden]] am Süden, [[Shetland]] an [[Orkney]] am Südosten), [[Norwegen]] am Osten an [[Island]] am Nordwesten. Weider nërdlech läit déi norwegesch Insel [[Jan Mayen]] am [[Polarmier]].
Den [[Archipel]] mat sengen 18 Inselen, 11 Holmen a 750 Schäre bilt eng Fläch vun 1.395,74 km². D'Färöer bilden en Dräieck, dat am Süde spatz ausleeft. Se sinn - vun [[Enniberg]] am Norde bis [[Sumbiarsteinur]] am Süden 118 km laang, a vu Mykineshólmur am Weste bis Fugloy am Oste 75 km breet. D'Küst déi rësseg ass an dacks vertikal aus dem Mier erop geet, erstreckt sech iwwer 1.289 Kilometer. Déi duerchschnëttlech Héicht läit bei 300 Meter iwwer dem Mier.
Bei klorer Siicht kann ee vum vum héchste Bierg, dem [[Slættaratindur]] (882 m) aus, iwwer all d'Insele kucken. Mam [[Kap Enniberg]] hunn d'Färöer den zweethéchste Kliff vun Europa (754 m), dee vertikal aus dem Mier erauskënnt.
Kee Punkt op de Färöer ass méi wéi fënnef Kilometer vum Mier ewech. Bal all d'Uertschafte vun der Färöer leien a geschützten, natierlechen [[Hafen|Häfen]], a [[Fjord]]en a Buchten. An den Däller an op der Héicht ass et dacks suppeg an duerch d'Land fléisse vill méi oder manner grouss Baachen, déi dacks als Waasserfall oder direkt an d'Mier fléissen.
== Geologie ==
D'Färöer hunn e vulkaneschen Urspronk a sinn am [[Paleogen]] entstanen. Se sinn ongeféier 60 Millioune Joer al (dräimol sou al, wéi Island). Déi eenzeg Thermalquell [[Varmakelda]] erënnert un déi Zäit. D'Insele bestinn aus [[Basalt]], dee sech a charakteristesche Stufe mat haarden [[Tuff]]schichten ofwiesselt. Tëscht der Zäit an där déi ënnescht a mëttelst Basaltschicht entstanen ass, gouf et eng laang Paus, an där sech eng staark Vegetatioun entwéckelt hat. Duerch eng nei vulkanesch Aktivitéit, ass déi Flora awer erëm futti gemaach ginn. Bei [[Hvalba]] gëtt et Steekuel, déi vun de fréiere Bëscher staamt. Bei [[Tvøroyri]] an op [[Mykines]] gëtt et interessant [[Lava|vulkanesch Gestengs]].
Wärend den [[Äiszäit]]en am [[Neogen]] waren d'Färöer ganz vu risege [[Gletscher]]e bedeckt, wat zur haiteger Form vun den Insele mat hire Fjorden, Sunden an Däller gefouert huet.
== Klima ==
{| class="wikitable"
! colspan="15" |Durchschnëttstemperaturen an -nidderschléi zu Tórshavn<ref>[https://web.archive.org/web/20171011094831/http://www.dmi.dk/vejr/til-lands/byvejr/by/vis/FO/2611396/T%C3%B3rshavn,%20F%C3%A6r%C3%B8erne Wiederstatistik] op dmi.dk vum Danish Meteorological Institute (DMI)</ref>
|-
!
!Jan
!Feb
!Mäe
!Abr
!Mee
!Jun
!Jul
!Aug
!Sep
!Okt
!Nov
!Dez
!
!
|-
|Max. Temperatur (°C)
|5,3
|5,5
|5,9
|7,2
|9,2
|11,4
|12,6
|12,8
|11,2
|9,3
|6,6
|5,8
|ø
|8,6
|-
|Min. Temperatur (°C)
|1,2
|1,5
|1,5
|2,7
|4,9
|7,1
|8,4
|8,5
|7,0
|5,4
|2,6
|1,6
|ø
|4,4
|-
|Temperatur (°C)
|3,4
|3,6
|3,8
|5,0
|7,0
|9,1
|10,3
|10,5
|9,1
|7,4
|4,6
|3,7
|ø
|6,5
|-
|Nidderschlag (mm)
|133
|95
|132
|88
|70
|61
|70
|83
|128
|155
|127
|142
|Σ
|1.284
|-
|Sonnestonnen (h/d)
|0,5
|1,3
|2,3
|3,6
|4,0
|4,2
|3,6
|3,1
|2,6
|1,6
|0,7
|0,2
|ø
|2,3
|-
|Reendeeg (d)
|22
|17
|21
|16
|12
|12
|13
|13
|18
|22
|21
|22
|Σ
|209
|-
|Waassertemperatur (°C)
|5,6
|5,4
|5,5
|6,3
|7,5
|9,1
|10,1
|10,6
|10,0
|8,8
|7,5
|6,3
|ø
|7,7
|}
D'Wieder op de Färöer ass maritim, fiicht an aussergewéinlech wiesselhaft. Dat heescht, datt op deem selwechten Dag d'Sonn schéngen a gläich duerno décken Niwwel opzéie kann an datt d'Wieder op verschiddene Plazen um Archipel ganz ënnerschiddlech si kann.
D'Färöer leien zwar beim 62. Breedegrad, mä well d'Klima vum [[Golfstroum]] beaflosst gëtt, sinn d'Temperaturen am Allgemenge relativ mëll. D'Duerchschnëttstemperatur am Summer läit bei 10 °C, am Wanter bei knapps 4 °C. D'Häfe sinn d'ganzt Joer iwwer äisfräi, an am Wanter bleift de Schnéi deen heiansdo fält, net laang leien.
D'Luucht ass meeschtens kloer an et bléist dacks e frësche Wand, dee meeschtens aus dem Südweste kënnt. Och wann ee sech op Stuerm a Reen astelle muss, sou gëtt et awer nëmme seelen Deeg op deenen et de ganzen Dag reent. Heiansdo blose Wierbelstierm iwwer den Archipel, sou wéi z. B. 1966 den Hurrikan „Faith“, mat enger Wandvitess vun 160 km/h.
== Bevëlkerung ==
[[Fichier:Faroese folk dance club from vagar.jpg|thumb|Färöer an hirer Truecht]]
[[Fichier:Kvivik-1900.JPG|thumb|D'Uertschaft [[Kvívík]] ëm 1900]]
[[Fichier:Beinisvord, westcoast of suduroy, faroe islands.JPG|thumb|D'Westküste vun den Insele sinn dacks géi an net zougänglech iwwerdeems d'Land a Richtung Osten hi flaach fält. Déi meescht Färöer wunnen do an de Buchten. Bléck vun der Kliff [[Beinisvørð]] a Richtung Norden.]]
=== Ethnesch Zesummesetzung ===
Am Joer 2006 ware vun de ronn 49.000 Awunner vun de Färöer 98 % ''Reichsbürger'', also Färöer, [[Dänemark|Dänen]] oder [[Grönland|Grönlänner]]. Vum Gebuertsuert hier kann ee follgend Hierkonft vun den Awunner ofleeden: Op de Färöer gebuer sinn 91,7 %, an Dänemark 5,8 % an a Grönland 0,3 %. Zesumme mat e puer agebiergerte Leit stellen déi dräi Gruppen d'Reichsbierger duer.
Déi gréisst Grupp vun Auslänner sinn d'[[Island|Islänner]] mat 0,4 %, duerno kommen d'[[Norwegen|Norweger]] an d'[[Polen]] mat jee 0,2 %. Am Ganze liewen op de Färöer Leit aus 77 Länner.
Fir vun dësen Zuelen op d'färöesch Mammesproochler ze schléissen, ass aus zwéi Grënn net méiglech: éischtens liewe ganz vill färöesch Mammesproochler an Dänemark, vun deenen der eng gutt Partie do gebuer sinn a méi spéit an hirem Liewe mat hiren Elteren oder als Erwuessener op d'Färöer zeréckkommen an zweetens gëtt et al agesiess dänesch Familljen op de Färöer, déi doheem Dänesch schwätzen.
=== Demographesch Entwécklung ===
Déi éischt Awunner vun de Färöer waren iresch Mönchen, déi a klengen [[Klausener|Eremittegruppe]] gelieft hunn. Doduerch datt d'Wikinger sech do néier gelooss hunn, ass eng nenneswäert Populatioun entstanen, déi sech bei ongeféier 4.000 Awunner agependelt huet a bis an d'[[18. Joerhonnert]] ni iwwer 5.000 geklommen ass. Ëm 1349/1350 ass ongeféier d'Hallschent vun der Bevëlkerung un der [[Pescht]] gestuerwen. Eng weider [[Immigratioun]]swell aus [[Skandinavien]] konnt d'Reduzéierung vun der Bevëlkerung awer lues a lues nees ausgläichen. Eréischt mam Opkomme vun der Héichséifëscherei (an domat der Onofhängegkeet vun der schwiereger Landwirtschaft) an dem allgemenge Fortschrëtt am Gesondheetswiese koum e zu engem rasante Bevëlkerungswuesstem op de Färöer. Vum Enn vum 18. Joerhonnert un huet sech d'Bevëlkerung bannent 200 Joer verzéngfacht. Ufanks vun den 1990er Jore koum et zu enger schwéierer Wirtschaftskris an domat zu enger [[Emigratioun]], déi sech awer an de Joren duerno nees mat der [[Immigratioun]] ausgeglach huet. Mat 48.000 Awunner am Joer 2004 war d'Bevëlkerung dunn nees ongeféier um Stand wéi am Ufank vun der Kris uganks vun den 1990er Joer. Am Abrëll 2015 hat d'Bevëlkerung mat 48.795 Awunner en neien Héchststand erreecht, an am August 2015 hu fir d'éischt an der Geschicht vun der Färöer méi wéi 49.000 Leit op den 18 fielsegen Inselen am Nordatlantik gelieft.
D'Färöer sinn eent vun deene Länner vun der Äerd, an deenen et méi männlech wéi weiblech Awunner gëtt. Vun de 49.864 Awunner sinn 51,60 % Männer (25.728), deenen 48,40 % Fraen (24.136) géintiwwer stinn<ref name=":0">[http://statbank.hagstova.fo/pxweb/en/H2/H2__IB__IB01/fo_aldbygd.px/table/tableViewLayout1/?rxid=b4b51269-5adc-4ed1-91ae-6a8f46493b54 Population by sex, age and village/city] op hagstova.fo, Statistics Faroe Islands, gekuckt de 16. Oktober 2017</ref>.
{| class="wikitable"
|+Bevëlkerung op den 1. Januar<ref name=":0" />
!
! colspan="2" |1987
! colspan="2" |1997
! colspan="2" |2007
! colspan="2" |2017
|-
!Total
!46.240
!
!43.747
!
!48.268
!
!49.864
!
|-
|Männer
|24.187
|52,31%
|22.553
|51,55%
|25.081
|51,96%
|25.728
|51,60%
|-
|Fraen
|22.053
|47,69%
|21.194
|48,45%
|23.187
|48,04%
|24.136
|48,40%
|}
Déi geschate Liewenserwaardung louch 2016 bei 80,4 Joer (77,8 Joer bei de Männer an 83,1 Joer bei de Fraen)<ref>[https://web.archive.org/web/20190506104321/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fo.html The World Factbook] op cia.org, gekuckt de 16. Oktober 2017</ref>.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Faroe Islands|Färöer}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Färöer| ]]
[[Kategorie:Inselen am Atlantik]]
e8zytsjybexucnr7ycwyq0ofnrk8z77
Schabloun Diskussioun:Infobox Biographie
11
135126
2690240
2686324
2026-08-07T21:06:08Z
GilPe
14980
2690240
wikitext
text/x-wiki
"Bestuet mat Papp, Mamm, Geschwëster, Kanner/Kand.“ Ass dat net e bësse vill inzestuös? --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 23:15, 27. Okt. 2017 (UTC)
:Effektiv stee do: Bestuet mat (Komma) Papp (Komma) asw, deemno eng Opzielung vu Rubriken déi mat Komma getrennt sinn. Wat ass doru schlecht oder falsch? --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 06:43, 28. Okt. 2017 (UTC)
== Modullen ==
An der Infobox Biographie gi Modullen opgeruff déi et net gëtt. Et wier deemno och flott wann ee mol eng Aarbecht zergutts géif fäerdeg maachen, ier ee sech Kapp iwwer Fouss an déi nächst stierzt. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 10:50, 3. Nov. 2017 (UTC)
:Dat huet lo näischt mat Wopen ze dinn, mee ech äntweren trotzdeem op dëser Säit: Éierlech gesot war meng Oarbecht beim Mëttelalter, an ech hat se net fäerdeggemat wi ech mech an d'Infobox Biographie gestierzt hunn. Ech kommen zwar wuel och nach op déi zréck, mee momentan wollt ech eben nawell grad meng Oarbecht fäerdegman oder op d'mannst e puer Schräck virukommen dermat, an di ass lo d'Mëttelalter (och well ech puer Bicher geschwënn an d'Nationalbibliothéik muss zréckdroen, dat vum Loutsch gehéiert awer net dozou). --[[User:Otets|Otets ♣]] 11:34, 3. Nov. 2017 (UTC)
::Tjo mä d'Infobox ass eng Saach déi u villen Artikelen hängt. Wann s déi net wolls korrekt maachen, dann häss de sollen d'Patten dervu loossen. Et war jo een amgaang drun ze schaffen. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 12:10, 3. Nov. 2017 (UTC)
:::Deen ee sot mer e giff dat positiv gesinn datt ech mathëllefe wéilt. Wann ech kucken da feele just d'Lua-Moduler "If empty/i18n" an "Infobox/i18n". Datt ech kee Lua kann dat sot ech dem Soued, a bei deenen zwee Moduler do ass et en plus sou datt et déi op deenen anere grousse Wikie sou wäit ech dat gesinn net gëtt also ass sech och näischt mat einfach knäipen. An zu gudder lescht kommen di zwee Moduler vun der If empty Routine, di ech net als éischt an d'Schabloun gesat hunn. Oder spills de op d'Aktivitéitsoffro un, di effektiv vu mär kënnt, mee wu bis ewell kee Rot weess, de Soued huet zwar eng Iddi mee ech weess wi gesot net wi ech di iddi programméiere soll, a sou woarde mer datt Wikidata eis besser Routinen zur Verfügung stellt? --[[User:Otets|Otets ♣]] 17:36, 3. Nov. 2017 (UTC)
::::Tjo sou ass et alt wéi dat däitscht Sprachwuert seet: Viele Köche verderben den Brei. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 19:14, 3. Nov. 2017 (UTC)
== Iwwerschreiwe lokal vs Wikidata ==
Kéint een net rëm man, datt lokal Daten iwwer d'Famill d'Date vu Wikidata iwwerschreiwe kënnen? De Grond fir meng Ufro ass deen, datt een op Wikidata keng Familljemembere bäisetze ka wann déi keng Fiche op Wikidata hunn. Dat bréngt et mat sech, datt wann een z.B. zweemol bestuet war oder zwee Kanner huet awer just een dervu bekannt ass an eng Fiche huet, da kënnt an d'Infobox just déi eng Persoun stoen (wat onvollstänneg ass a souguer e bëssen an d'Ier leet) an et sou wi Wikidata am Ament (menges Wëssens no) fonctionnéiert an d'Schabloun am Ament konfiguréiert ass keng Méiglechkeet gëtt dat ze verbesseren. --[[User:Otets|Otets ♣]] 09:43, 27. Nov. 2017 (UTC)
:Et ass elo méiglech, Familljemembere lokal ze iwwerschreiwen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 19:43, 17. Jul. 2026 (UTC)
==Gewënschte Fotoen==
Moien,
firwat gouf de Standard-Defaulttext fir Leit z'invitéieren, hir Foten eropzelueden, ewechgemaach? Wann näischt do steet, kënnt och keen Net-Reegelméissege Mataarbechter op d'Iddi, seng Foto eropzelueden...
Ech fannen, esou Saache sollten diskutéiert ginn, ier do hannerwands Ännerunge gemaach ginn.--[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 09:00, 12. Feb. 2018 (UTC)
:Ech këmmere mech elo net méi ëm d'Infobox Biographie ausser déi fiktiv ([[Benotzer Diskussioun:Soued031#Infobox Biographie|hei d'Grënn]]). D. h. wann s du se nees dra wëlls maach et. Ech weess net wéi dacks ech erkläre muss datt et net heescht datt e Bild bei Bild= steet datt en da fräi ass. Wann ee mer elo seet jo mä dat kann ee kontrolléieren da soll e mer de Skript weisen deen net 3 Meter laang ass an dee méi wéi 2 Leit aus der Wiki hei verstinn. An ech wëll dann och gären e Skript gesinn deen net 1 km laang ass a kontrolléiert wéini e Bild oder eng Foto froe Sënn mécht. Ech hat och erkläert wéi een dat léise kéint an zwar e Bot dee kuckt wou e lb-wiki-link ass op wikidata. Dat gesäit da sou aus bei Leit: [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:WikiProject_Women_in_Red/Missing_articles_by_nationality/Luxembourg Lëtzebuerger Fraen déi op der englescher Wiki keen Artikel hunn]. Wann d'Fro elo kënnt jo mä dat kéint een och mat Plaze maachen ma [https://tools.wmflabs.org/wikishootme/#lat=49.61187776316115&lng=6.208460927009583&zoom=17 hei] ass d'Äntwert. Yes ech sinn e bësse salty :). --[[Benotzer:Soued031|Soued031]] ([[Benotzer Diskussioun:Soued031|Diskussioun]]) 11:49, 12. Feb. 2018 (UTC)
:::Et deet mer Leed, wann s de haut mam falsche Fouss opgestanen bass, ma meng Loscht, mech ugranzen ze loossen, hält sech och a Grenzen. Ech si keen Hellseher, kann dofir net roden, wat s du an deger Fräizäit alles esou diskutéiert huet. Mär geet et drëm, dass en Neophyte, dee eng Foto vun enger ''Luxembourg Celebrity'' doheem um Computer huet, dës op Commons luede kann, wann en op der Artikelssäit e frëndlechen Hiweis fënnt. Op Commons si genuch Leit, déi iwwerpréifen, ob d'Bild fräi ass an dofir an Artikele gesat ka ginn. Well ech all Dag vun engem Bot informéiert ginn, wat et Neies zu Lëtzebuerger Sujeten op Commons gëtt, kann ech dat Bild da bei Wikidata asetzen, sou dass et am Artikel ze gesinn ass. Souvill zum Thema "Script". Ass déi Méiglechkeet net do, gëtt et kee Bild. Sorry, wann déi Logik eppes ze einfach ass. Meng Froe si ''Result-oriented'', net ''process-oriented'' (vun deem ech net vill Ahnung hunn). --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 17:31, 12. Feb. 2018 (UTC)
:::Meng Meenung zu deem Sujet:
:::''Wann näischt do steet, kënnt och keen Net-Reegelméissege Mataarbechter op d'Iddi, seng Foto eropzelueden''.
::: Dozou kann ech nëmme soen datt ech an de leschten 10 Joer nach keng 3 fir net ze soen nach keen hallwen Neophit op der Wiki begéint hunn deen eng Foto eropgeluet huet. Ech loosse méch awer gär op déi hiweisen wann ech do eppes sollt iwwersinn hunn.
::::Avertéiert Wikipedianer wësse souwisou wat se am Beräich Foto eropluede maache sollen.
::::Fir e ganze Pak vun Artikelen wäerte mer warscheinlech ni eng Foto kréien, einfach well et keng gëtt an och ni eng gi wäert. An deene Fäll fannen ech et illusoresch (fir en héiflechen Ausdrock ze gebrauchen, manner héiflech ausgedréckt pure Quatsch) fir no enger Foto ze froen. Fir sou Fäll ass sou een Automatissem fir eng Foto ze froen, liicht nieft der Schinn.
:::::Wann deemno ee mengt et géif eng Mindestchance bestoen fir eng Foto ze kréien da kann en déi Nofro jo einfach manuell mat der Schabloun asetzen. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 11:23, 18. Feb. 2018 (UTC)
== Weiderentwécklung vun der Schabloun ==
D'Schabloun gouf am Juli 2026 mat der Hëllef vun ChatGPT ugepasst fir kënnen den Alter vun der Persoun unzeweisen. De Code gouf duerno lokal an der Sandkaul iwwerpréift, ugepasst an a verschiddene Artikelen getest. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 21:06, 7. Aug. 2026 (UTC)
shtv952hap36ctm1j21hjalapvhaj1m
Grand-Rullecourt
0
138456
2689972
2108214
2026-08-07T18:09:29Z
Puscas
735
k
2689972
wikitext
text/x-wiki
{{Skizz}}
{{Infobox Uertschaft Frankräich
| Numm = Grand-Rullecourt
| Bild = Gd-rullecourt.jpg
| Bildtext = D'Schlass
| Wopen = Blason Grand-Rullecourt.svg
| Regioun = {{Hauts-de-France}}
| Departement = {{Pas-de-Calais}}
| Arrondissement = [[Arrondissement Arras|Arras]]
| Kanton = [[Canton d'Avesnes-le-Comte|Avesnes-le-Comte]]
| Plz = 62810
| Insee = 62385
| Koordinaten = {{coor dms|50|15|19|N|02|28|30|O}}
| Bevëlkerung = 420
| Bevëlkerungsdatum = [[2015]]
| Fläch = 1 071
}}
'''Grand-Rullecourt''' ass eng [[Gemeng (Frankräich)|franséisch Gemeng]] am [[Departement Pas-de-Calais]] an der Regioun [[Hauts-de-France]].
{{Kuckt och Pas-de-Calais}}
[[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Arras]]
[[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Arras]]
ars8pr2cz61gx2gw59140oded1e4pws
Däitscht Räich vun 1933 bis 1945
0
145402
2690031
2689857
2026-08-07T20:26:15Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690031
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Däitscht Räich<br>''Deutsches Reich''<br>Groussdäitscht Räich<br>''Großdeutsches Reich''
| Fändel = Flag of Germany (1935–1945).svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Däitschland
| Wopen = Reichsadler der Deutsches Reich (1935–1945).svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun Däitschland
| National Devise =
| Kaart = Grossdeutsches Reich NS Administration 1944.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Däitsch]]
| Haaptstad = [[Berlin]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Republik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 633.786 (1939)
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[1. Mai]]: "Dag vun der nationaler Aarbecht"
| Nationalhymn = ''Das Lied der Deutschen'' (éischt Stroph)<br>''Horst-Wessel-Lied'' ([[De jure / de facto|de facto]])
| Wärung = Reichsmark
| Zäitzon = +1
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 = }}
D''''Däitscht Räich tëscht 1933 an 1945''', och nach '''Drëtt Räich''' oder '''Nazidäitschland''' genannt, war eng Diktatur vun der [[Nationalsozialistesch Däitsch Aarbechterpartei|Nationalsozialistescher Däitscher Aarbechterpartei]] (NSDAP) ënnert dem [[Adolf Hitler]]. D'Däitscht Räich ass de Virgänger vun der haiteger [[Bundesrepublik Däitschland]].
Ënnert dem Hitler sengem Regimm gouf Däitschland an en totalitäre Staat verwandelt, deen duerch déi sougenannte ''[[Gleichschaltung]]'' bal all Aspekt vum alldeegleche Liewe vu senge Bierger kontrolléiert huet. Nazidäitschland war ee vun den Haaptacteure vum [[Zweete Weltkrich]] a fir massiv Krichsverbriechen, de Genozid un de [[Juddentum|Judden]] an [[Europa (Kontinent)|Europa]] a Milliounen Doudeger verantwortlech. Am Mee 1945 ass den Naziregimm mat der Victoire vun den [[Alliéiert am Zweete Weltkrich|Alliéierten]] ënnergaangen.
== Numm ==
{{Méi Info 2|Däitscht Räich|Nazi}}<br>
Den offiziellen Numm vum däitsche Staat tëscht 1933 an 1945 war "Däitscht Räich" (''Deutsches Reich'') a spéider och nach "Groussdäitscht Räich" (''Großdeutsches Reich''). En ass och als Drëtt Räich (''Drittes Reich'') bekannt, woubäi dat éischt Räich d'[[Hellegt Réimescht Räich vun Däitscher Natioun]] (800-1806) war an dat zweet d'[[Däitscht Keeserräich]] (1871-1918) waren. Alternativ gëtt Däitschland tëscht 1933 an 1945 och als Nazidäitschland bezeechent; e Bezuch op de Regimm vun der [[Nationalsozialistesch Däitsch Aarbechterpartei|Nazipartei (NSDAP)]].
== Geschicht ==
=== Opstig ===
Den Adolf Hitler gouf den 30. Januar 1933 vum President vun der [[Weimarer Republik]], dem [[Paul von Hindenburg]], zum Räichskanzler ernannt. D'NSDAP huet duerno progressiv all politesch Oppositioun eliminéiert an hir Muecht konsolidéiert. Den Hindenburg ass den 2. August 1934 gestuerwen. Doropshin ass den Hitler däitschen Diktator ginn, andeems hien d'Funktioune vum Kanzler a vum President zesummegeluecht huet. Den 19. August 1934 gouf e Referendum gehalen, mat deem den Hitler als eenzege ''Führer'' bestätegt gouf. De ganze Pouvoir war domat am Hitler senger Persoun zentraliséiert a säi Wuert ass dat héchste Gesetz ginn. D'Regierung war kee koordinéiert Organ, an deem d'Membere kooperéiert hunn, mee huet sech aus e puer Gruppéierungen zesummegesat, déi a Konkurrenz ëm dem Hitler seng Faveur stoungen. Matzen an der Weltwirtschaftskris hunn d'Nazien d'Wirtschaftsstabilitéit zeréckbruecht an der Massenaarbechtslosegkeet en Enn gesat an deem si massiv an d'[[Militär]] investéiert hunn a staark an d'privatwirtschaftlech Prozesser agegraff hunn. Donieft goufe grouss ëffentlech Chantieren ugefaangen, ënner anerem de Bau vun den [[Autobunn]]en. De Retour vun der wirtschaftlecher Stabilitéit huet huet d'Popularitéit vum Regimm weider erhéicht.
=== Ideologie ===
[[Rassismus]], a besonnesch [[Antisemitismus]], waren eng zentral Charakteristik vum Drëtte Räich. Déi germanesch Mënsche goufe vun den Nazien als "Meeschterrass" betruecht, déi rengrassegest Grupp vun den [[Arier]]. Nodeems den Hitler un d'Muecht komm ass gouf vir d'éischt eeschthaft mat der Diskriminatioun a Verfollgung vun de [[Juddentum|Judden]] an de [[Roma]] ugefaangen. Am Mäerz 1933 goufen déi éischt Konzentratiounslager etabléiert. Judden an aner onerwënscht Leit goufen agespaart a [[Liberalismus|Liberaler]], [[Sozialismus|Sozialisten]] a [[Kommunismus|Kommuniste]] goufen ëmbruecht, agespaart oder exiléiert. [[Chrëschtentum|Chrëschtlech Kierchen]] a Bierger, déi géint dem Hitler seng Herrschaft waren, goufen ënnerdréckt a vill Leaderen an de Prisong geheit. An der Educatioun gouf grousse Wäert op d'Rassebiologie, Bevëlkerungspolitik a Fitness fir de Militärservice geluecht. Carrière- a Bildungsméiglechkeete fir Frae goufe limitéiert. De Programm ''Kraft durch Freude'' huet d'Fräizäit an Tourismus organiséiert, an d'[[Olympesch Summerspiller]] 1936 zu [[Berlin]] waren eng gutt Geleeënheet fir d'Drëtt Räich sech op der internationaler Bün ze presentéieren. De Propagandaminister [[Joseph Goebbels]] huet Filmopnamen, Massemanifestatiounen an dem Hitler seng hypnotesch Riede benotzt fir d'ëffentlech Meenung ze beaflossen. D'Regierung huet de kënschtlereschen Ausdrock kontrolléiert a bestëmmte Konschtforme promouvéiert an anerer decouragéiert.
=== Um Wee zum Krich ===
[[Fichier:Greater German Reich (1942).svg|left|thumb|D'Däitscht Räich 1942, wéi et am gréisste war (ouni Vasallestaaten, déi vun Däitschland kontrolléiert goufen)]]
An de Jore virum Krich huet Nazidäitschland seng Nopeschlänner mat Militärmenacen a Schach gehalen. Däitschland huet ëmmer méi aggressiv territorial Demande gemaach a mat Krich gedreet, wann déi Fuerderungen net respektéiert goufen. [[Éisträich]] gouf 1938 annektéiert, d'Joer drop d'[[Tschechoslowakei]]. Den Hitler huet en [[Hitler-Stalin-Pakt|Net-Aggressiounspakt]] mam [[Josef Stalin]] ënnerschriwwen a [[Polefeldzuch|Polen am September 1939 iwwerfall]], an domat den [[Zweete Weltkrich]] an Europa ausgeléist.
{{Méi Info 2|Zweete Weltkrich|Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich}}
1941 huet Nazidäitschland de gréissten Deel vun Europa kontrolléiert. Räichskommissariater hunn déi besat Gebidder kontrolléiert an eng däitsch Verwaltung an deem wat vu Polen iwwreg bliwwe war etabléiert. D'Drëtt Räich huet d'Réistoffer an d'Aarbechtskraaft souwuel an de besate Gebidder wéi an deene vu senge Verbënnten exploitéiert. Am [[Holocaust]] si Millioune Judden an aner Mënschen, déi vun den Nazien net erwënscht waren, agespaart an ëmbruecht ginn. Dat ass systematesch a [[Konzentratiounslager|Konzentratiouns-]] a [[Vernichtungslager]]e geschitt.
=== Ënnergang ===
Mat der [[Operatioun Barbarossa]] huet Nazidäitschland am Summer 1941 mat der Invasioun vun der [[Sowjetunioun]] ugefaangen. Ufanks war d'Invasioun erfollegräich, mä d'Erëmopliewe vum sowjetesche Militär an den Antrëtt vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] an de Krich hunn dozou gefouert, datt d'[[Wehrmacht]] 1943 hir Initiativ op der Ostfront verluer huet a spéit am Joer 1944 bis virun d'Grenze vun 1939 zeréckgedréckt gouf. Wäitleefeg Bombardementer op däitsch Stied sinn 1944 eskaléiert an déi Däitsch an hir Alliéiert goufen och an Ost- a Südeuropa verdrängt. No der [[Operatioun Overlord|Invasioun vu Frankräich]] duerch déi [[Alliéiert am Zweete Weltkrich|Alliéiert]] gouf Nazidäitschland vun der Sowjetunioun aus dem Osten a vun den aneren Alliéierte vu Westen aus eruewert. D'Däitscht Räich huet am Mee 1945 kapituléiert. Dem Hitler seng Weigerung seng Néierlag anzegestoen huet zu massiver Zerstéierung vun däitschen Infrastrukture gefouert an zousätzlecht Stierwen an de leschte Méint vum Krich mat sech bruecht. D'Alliéiert hunn no hirer Victoire eng Denazifizéierungspolitik lancéiert a vill vun den iwwerliewenden Nazicheffe fir Krichsverbrieche wärend den [[Nürnberger Prozesser]] viru Geriicht bruecht.
== Biller ==
<gallery perrow="5" widths="200">
Fichier:Bundesarchiv Bild 102-14597, Berlin, Opernplatz, Bücherverbrennung.jpg|Ëffentlecht Verbrenne vun "ondäitsche Schrëften" 1933 zu Berlin
Fichier::Hitler Nürnberg 1935.jpg|Den Adolf Hitler zu Nürnberg (1935)
Fichier:Bundesarchiv Bild 183-1987-0922-500, Wien, Heldenplatz, Rede Adolf Hitler.jpg|Mënschemasse lauschteren dem Hitler 1938 nom Uschloss vun Éisträich bei enger Ried zu Wien no
Fichier:Bundesarchiv Bild 146-1970-083-42, Magdeburg, zerstörtes jüdisches Geschäft.jpg|E Buttek zu Magdeburg vun engem jiddesche Besëtzer, dee wärend der [[Reichskristallnacht]] 1938 zerstéiert gouf
Fichier:Bundesarchiv Bild 183-L05487, Paris, Avenue Foch, Siegesparade.jpg|Däitsch Zaldote marschéieren 1940 zu [[Paräis]] an
Fichier:24. PzD Stalingrad 15 09 1942.jpg|Däitsch Zaldoten 1942 wärend der [[Schluecht vu Stalingrad]]
Fichier:Bundesarchiv Bild 101I-175-1267-12, Griechenland, Panzer IV in Hafenstadt.jpg|Däitsch Panzeren 1942 a Griicheland
Fichier:Bundesarchiv Bild 183-N0827-318, KZ Auschwitz, Ankunft ungarischer Juden.jpg|Ungaresch Judde kommen 1944 zu [[Auschwitz]] un
Fichier:Buchenwald Slave Laborers Liberation.jpg|Jiddesch Zwangsaarbechter am [[KZ Buchenwald]] no der Befreiung duerch d'Amerikaner (1945)
Fichier:Buchenwald Corpses 60623.jpg|E Won mat [[Läich]]e baussent dem Krematorium vum [[KZ Buchenwald]] no der Befreiung duerch d'Amerikaner (1945)
Fichier:Bundesarchiv Bild 183-W0402-500, Flüchtlingstreck in Richtung Deutschland.jpg|Däitscher vum [[Schwaarzt Mier|Schwaarze Mier]], déi am Juni 1944 an Ungarn Richtung Däitschland flüchten
Fichier:Allies at the Brandenburg Gate, 1945.jpg|[[Alliéiert am Zweete Weltkrich|Alliéiert]] Militär virum [[Brandenburger Tor]] no der däitscher Kapitulatioun
Fichier:Defendants in the dock at the Nuremberg Trials.jpg|Ugekloter wärend den [[Nürnberger Prozesser]]
</gallery>
== Kuckt och ==
* [[Nazikollaboratioun zu Lëtzebuerg]]
[[Kategorie:Däitscht Räich (1933-1945)| ]]
86bx8agsz2xgo6mbsw72cpzdsm31c1v
Sergei Witauto Puskepalis
0
146564
2689958
2573788
2026-08-07T15:50:48Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689958
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzTheater}}{{Infobox Biographie|Bild=Sergei Puskepalis 02.jpg}}
De '''Sergei Witauto<!--wgl. kee "Vytauto", hien huet keng litauesch Nationalitéit--> Puskepalis''' (op [[Russesch]]: Сергей Витауто Пускепалис), gebuer de [[15. Abrëll]] [[1966]] zu [[Kursk]]<ref>https://ruskino.ru/art/5678</ref> a gestuerwen den [[20. September]] [[2022]] bei engem Autosaccident an der Géigend vun [[Jaroslawl]]<ref>https://www.kommersant.ru/doc/5571044 {{ru}}</ref>, war e [[Russland|russeschen]] Theater- a Filmschauspiller an Theaterregisseur<ref>https://www.kommersant.ru/doc/1330164</ref> vu litauesch-bulgarescher Ofstamung<ref name="showbiz">https://showbiz-life.ru/lichnaya-jizn-sergeja-puskepalisa/</ref>.
Hien ass zu Kursk op d'Welt komm an 1980 ass hie mat senger Famill op [[Saratow]] geplënnert. Do huet de Sergei Puskepalis Theater- a Filmregie studéiert, a bis [[1998]] huet de Kënschtler am [[Saratower Theater fir jonk Spectateuren|Saratower Theater fir jonk Spectateure]] geschafft<ref>https://www.saratov.kp.ru/daily/24470.4/629586/</ref>. Vun 1998 bis 2001 huet en op der [[Russesch Akademie fir Theaterkonscht|Russescher Akademie fir Theaterkonscht]] (RATI-GITIS) studéiert, an duerno a verschiddene russeschen Theateren als Regisseur geschafft. 2003 huet hien och eng Filmcarrière als Schauspiller ugefaangen<ref name="sk">{{Citation |URL=http://www.saratov-kultura.ru/actor/puskepalis_s_v.html |Titel=Archive copy |Gekuckt=2019-04-21 |archivedate=2013-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131016072504/http://saratov-kultura.ru/actor/puskepalis_s_v.html }}</ref>.
1999 krut de Puskepalis den Titel [[Éierekënschtler vu Russland]]<!--Honoured Artist--><ref>http://archive.li/R3WIJ</ref>. Hien ass ee vun de bekanntsten Theaterregisseuren a Russland. Als Filmschauspiller hat hie Haaptrollen a Filmer wéi ''[[Prostyje weschtschi]]'' (Простые вещи, "Einfach Saachen"; 2006) a ''[[Kak ja prowjol etim letom]]'' (Как я провёл этим летом, "Wéi ech dëse Summer verbruecht hunn"; 2010). Fir d'Roll als Sergei, engem vun zwéin Haaptpersonnagen am Film ''Kak ja prowjol etim letom'', krut hien zesumme mat sengem Matspiller [[Grigori Eduardowitsch Dobrygin|Grigori Dobrygin]] e Grand Prix fir de beschte Schauspiller op der [[International Filmfestspiller Berlin|Berlinale]] 2010<ref>{{Citation|URL=http://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html |Titel=Archive copy |Gekuckt=16.04.2012 |Archiv-Datum=16.012.2006 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20061216015908/http://www.berlinale.de/en/das_festival/preise_und_juries/preise_internationale_jury/index.html }}</ref>.
Trotz den Originnen - als Fils vun engem litauesche Papp an enger bulgarescher Mamm, schwätzt hie schlecht [[Litauesch]] a kee [[Bulgaresch]]<ref name="showbiz"/>. De Sergei Puskepalis gouf als en aktiven Ënnerstëtzer vun der sougenannter "[[Volleksrepublik Donezk]]" bekannt<ref>https://meduza.io/feature/2018/12/04/boevye-tovarischi-s-donbasskimi-kornyami</ref>.
An den 1980er Jore war seng Fra d'Saratower Theateractrice [[Elwira Igorewna Danilina|Elwira Danilina]]. De Fils aus sengem nächsten, zweete Bestietnes, de [[Gleb Sergejewitsch Puskepalis|Gleb Puskepalis]], ass och Schauspiller<ref name="sk"/>.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Sergei Puskepalis}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Puskepalis Sergei Witauto}}
[[Kategorie:Gebuer 1966]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2022]]
[[Kategorie:Russesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Russesch Synchronspriecher]]
[[Kategorie:Russesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Russesch Theaterregisseuren]]
[[Kategorie:Russesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Sëlwere Bier fir de beschte Schauspiller]]
71pwvroec04y9ub83tmmnm3vt72shuo
Federéiert Staate vu Mikronesien
0
157088
2690045
2689863
2026-08-07T20:26:34Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690045
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Federéiert Staate vu Mikronesien
| Fändel = Flag of the Federated States of Micronesia.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Federéiert Staate vu Mikronesien
| Wopen = Seal of the Federated States of Micronesia.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun de Federéiert Staate vu Mikronesien
| National Devise =
| Kaart = Micronesia in Oceania (small islands magnified).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]]
| Haaptstad = [[Palikir]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 702
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz = 198
| Bevëlkerungsdicht = 158,1
| Onofhängegkeet = [[10. Mee]] [[1979]] {{small|(vu d'[[Vereenegt Staate vun Amerika]])}}
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Patriots of Micronesia''
| Wärung = US-Dollar
| Zäitzon = +10 an +11
| Internet TLD = [[.fm]]
| Telefonsprefix = +691
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Federéiert Staate vu Mikronesien''' sinn e Staat an [[Ozeanien]]. Den [[Archipel]], deen aus 607 Inselen, respektiv Inselgruppe besteet huet knapps iwwer 104.500 Awunner. Et besteet aus véier Staaten - vu Weste bis Osten, Yap, Chuuk, Pohnpei a Kosrae - déi iwwer de westleche [[Pazifik]] verbreet sinn.
D'Wirtschaft besteet haaptsächlech aus Landwirtschaft, Fëscherei an Tourismus. D'Federéiert Staate vu Mikronesien hu keng nennenswäert Buedemschätz.
D'Haaptstad ass [[Palikir]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
[[Kategorie:Federéiert Staate vu Mikronesien]]
j5kxtold5nckunr35vd8qo9lqv5dcve
Visions of Europe
0
159167
2689978
2498201
2026-08-07T19:05:24Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689978
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Film nei
|Produktiounsland =
|Produktiounsjoer =
|Première = 1. Mee 2004
|Dauer = 140 min
|Originalsprooch =
|Regie = verschidde fir all Film
|Dréibuch = verschidde fir all Film
|Fotografie = verschidde fir all Film
|Faarftechnik =
|Format =
|Musek =
|Dekoren =
|Schnëtt = verschidde fir all Film
|Produzent =
|Produktiounsgesellschaft = Zentropa, [[Arte]], [[ZDF]]
|Haaptacteuren = verschidde fir all Film
}}
'''''Visions of Europe''''' ass en europäesche Film mat 25 Kuerzfilmsegmenter vu 25 europäesche Regisseuren aus dem Joer 2004.
== Hannergrond ==
D'Iddi fir de Film kënnt vum dänesche Filmregisseur [[Lars von Trier]]. En ass den 1. Mee 2004 fir d'éischt Kéier op der Televisioun gelaf, de selwechten Dag, wéi 10 nei Länner EU-Memberstaate goufen. Fir de Film hu 25 Regisseuren a Regisseurinnen aus 25 europäesche Länner e Segment vu 5 Minutte gedréint. D'Thema war "Europa" an d'Filmformat 16:9. Fir de Rescht hate si absolut kënschtleresch Fräiheet.<ref>film-center.si: [https://web.archive.org/web/20220213213432/https://www.film-center.si/en/news/6715/a-film-omnibus-visions-of-europe/ ''A Film Omnibus “Visions Of Europe”''] (4. Februar 2004)</ref><ref>[https://journals.openedition.org/map/4198 ''L’Europe audiovisuelle Sur l’imaginaire social de Visions of Europe (2004)''] vum Raphaël Szöllösy</ref>
De Film ass op enger Rei Filmfestivalle gelaf, dorënner um [[Filmfestival vu Locarno]].<!--Quell: IMDb-->
== Iwwersiicht ==
* {{DEU}}: ''Die alten bösen Lieder'', vum [[Fatih Akin]]
* {{AUT}}: ''Mars'', vum [[Barbara Albert]]
* {{LTU}}: ''Children Lose Nothing'' vum [[Sharunas Bartas]]
* {{LUX}}: ''The Language School'' vum [[Andy Bausch]]
* {{DEN}}: ''Europe Does Not Exist'' vum [[Christoffer Boe]]
* {{ITA}}: ''Anna Lives in Marghera'' vum [[Francesca Comencini]]
* {{BEL}}: ''Self Portrait'' vum [[Stijn Coninx]]
* {{FRA}}: ''Paris by Night'' vum [[Tony Gatlif]]
* {{CZE}}: ''Unisono'' vum [[Sasa Gedeon]]
* {{CYP}}: ''My Life on Tape'' vum [[Christos Georgiou]]
* {{GRE}}: ''Room for All'' vum [[Constantine Giannaris]]
* {{GBR}}: ''European Showerbath'' vum [[Peter Greenaway]]
* {{ESP}}: ''Our Kids'' vum [[Miguel Hermoso]]
* {{EST}}: ''Euroflot'' vum [[Arvo Iho]]
* {{FIN}}: ''Bico'' vum [[Aki Kaurismäki]]
* {{SVN}}: ''Europa'' vum [[Damjan Kozole]]
* {{LAT}}: ''It'll Be Fine'' vum [[Laila Pakalnina]]
* {{MLT}}: ''The Isle'' vum [[Kenneth Scicluna]]
* {{SLK}}: ''The Miracle'' vum [[Martin Sulík]]
* {{POL}}: ''Crossroad'' vum [[Malgorzata Szumowska]]
* {{HUN}}: ''Prologue'' vum [[Béla Tarr]]
* {{SWE}}: ''The Yellow Tag'' vum [[Jan Troell]]
* {{NLD}}: ''Euroquiz'' vum [[Theo van Gogh]]
* {{POR}}: ''Cold Wa(te)r'' vum [[Teresa Villaverde]]
* {{IRL}}: ''Invisible State'' vum [[Aisling Walsh]]
== Dat lëtzebuergescht Segment ==
Dat lëtzebuergescht Segment ''The Language School'' gouf vum [[Andy Bausch]] geschriwwen, gedréint a produzéiert.
Et geet ëm en [[Zouhälter]] (gespillt vum [[Hervé Sogne]]), deen eng Rei litauesch Prostituéiert (Runa Egilsdóttir, [[Gintare Parulyte]], [[Mendaly Ries]], Claudia Girotto, Sarah Cottani) an e Sproochecours bréngt, wou en EU-Beamten ([[Marco Lorenzini]]) hinne lëtzebuergesch Ausdréck bäibréngt, déi si fir hir Aarbecht brauchen. E [[Pechert]] ([[Franck Sasonoff]]) ass an eng vun de Fraen, d'Ludmilla, verléift. Hie geet an d'Klass niewendrun, wou e Mann enger Grupp Erwuessene bäibréngt, wéi een e Pechert op Lëtzebuergesch beleidegt wann een e Protokoll kritt. Ee vun de Schüler ([[Christian Kmiotek]]) schléit dem Pechert eng op de Bak. Hie geet op d'Toilett well seng Nues blutt a begéint dem Ludmilla am Gank. Si kësse sech. Den Zouhälter rifft de Pechert, mä déi aner Frae stelle sech virun de Pechert an d'Ludmilla fir se ze schützen.
De [[Serge Tonnar]] huet d'Filmmusek geschriwwen, de [[Klaus Peter Weber]] d'Kameraarbecht gemaach an de [[Misch Bervard]] de Schnëtt.
== Lëtzebuerger Filmsegment op YouTube ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=HCsEtRVFC90 ''The Language School'' vum Andy Bausch] op YouTube
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Filmer 2004]]
[[Kategorie:Filmer vum Andy Bausch]]
cp9bu14j7bnfpnfq7miw6lzs6trbvlq
Amerikanesch-Samoa
0
163077
2689988
2689081
2026-08-07T20:24:16Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689988
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem Baussegebitt vun den USA am Pazifik|aner Bedeitungen|Samoa (Homonymie)}}
{{Infobox Land
| Numm = Amerikanesch-Samoa<br>US-Samoa
| Fändel = Flag of American Samoa.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Amerikanesch-Samoa
| Wopen = Seal of American Samoa.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Sigel vun Amerikanesch-Samoa
| National Devise = Sāmoa, Muamua Le Atua<br>(''„Samoa, looss Gott op der éischter Plaz sinn“'')
| Kaart = American Samoa on the globe (Polynesia centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|60|06|5.4|N|19|56|29.8|O}}
| Staatsform = Baussegebitt vun den USA
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 199±1
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = Amerika Samoa
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = -11
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:Ofu_Beach_American_Samoa_US_National_Park_Service.jpg|miniatur|310px|Plage am Nationalpark op Ofu]]
'''Amerikanesch Samoa''' ([[Englesch|en]]: ''American Samoa, [[Samoanesch|sm]]: Sāmoa Amelika'') ass e Baussegebitt vun de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staate vun Amerika]] am [[Süden|südleche]] [[Pazifik]]. Et ass en Deel vun de [[Samoainselen]] a stéisst am Südosten un den onofhängege Staat [[Samoa]]. Déi flächeméisseg gréisst Insel an déi mat de meeschten Awunner ass [[Tutuila]], mam Haaptuert [[Pago Pago]].
Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] krut Amerikanesch-Samoa an de Joren [[1942]] bis [[1945]] temporär eng méi grouss strateegesch Bedeitung fir d'USA, well de Bau vun engem Stëtzpunkt fir d'[[Krichsmarinn|Marinn]] an e [[Fluchhafen]] ([[Pago Pago International Airport]]) decidéiert gouf.
Eng besonnesch kulturell Eegenschaft vun der ganzer Inselgrupp ass d'Nieftenee vum modernen amerikanesche Liewensstil mat de samoaneschen Traditiounen.
== Geographie ==
Amerikanesch Samoa ass de gréissten US-Territoire südlech vum [[Equator]] an erstreckt sech iwwer e puer [[Vulkan]]inselen an zwéi kleng [[Atoll]]en a [[Polynesien]]:
* [[Tutuila]], mat e puer méi klengen Inselen, dorënner [[Aunu'u]],
* de Grupp vun [[Manuainselen]] mat [[Taʻū]] an [[Ofu-Olosega]],
* de [[Swains Island]] Atoll an
* de [[Rose-Atoll]].
Wichteg Uertschaften, nieft der [[Haaptstad]] Pago Pago sinn [[Tula Village]], [[Amanave]], [[Vaitogi]] an [[Tāfuna]].
== Sproochen ==
Offiziell Sproochen op Amerikanesch Samoa sinn [[Englesch]] an [[Samoanesch]], eng [[Polyneesesch Sproochen|polyneesesch Sprooch]] déi vun 90,6 % als [[Mammesprooch]] geschwat gëtt.
[[Fichier:American Samoa-banner.jpg|900px|center]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|American Samoa|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:US-Baussegebidder]]
[[Kategorie:Amerikanesch-Samoa| ]]
bz2ereiuulaiv05k8204ijkvfm7cjs3
Britteschen Territoire am Indeschen Ozean
0
163081
2690013
2689091
2026-08-07T20:25:47Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690013
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Britteschen Territoire<br>am Indeschen Ozean
| Fändel = Flag of the Commissioner of the British Indian Ocean Territory.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vum Britteschen Territoire am Indeschen Ozean
| Wopen = Coat of arms of the British Indian Ocean Territory.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vum Britteschen Territoire am Indeschen Ozean
| National Devise = In tutela nostra Limuria {{La}}
| Kaart = British Indian Ocean Territory on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|6|0|0|S|71|30|0|O}}
| Staatsform = [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 63,17
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[God Save the King]]
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = +6
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Chagos map deutsch.png|Den Chagos Archipel am Indeschen Ozean
| Extra Bild2 =
}}
De '''Britteschen Territoire am Indeschen Ozean''' ([[englesch]]: ''British Indian Ocean Territory'') ass e [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]] dat hautdesdaags just nach aus dem [[Chagos-Archipel]] besteet.
Den [[Archipel]] besteet aus siwen [[Atoll]]e mat ronn 60 meeschtens onbewunnte klengen Inselen. Déi gréisst Insel ass [[Diego Garcia]] am Atoll mam selwechten Numm. Déi aner Atolle sinn:
* [[Chagos-Archipel]], de gréissten Atollkomplex vun der [[Äerd]] (mat der [[Nelsons Insel]], [[Danger Insel]], [[Eagle Insel]] an [[Dräi Bridder (Insel)|Dräi Bridder]]),
* [[Peros Banhos]],
* [[Salomon Inselen (Indeschen Ozean)|Salomon Inselen]],
* [[Egmont Inselen]], gradewéi
* de [[Blenheim Riff]] an d'[[Speakers Bank]], déi just bei Niddregwaasser op d'Waasseruewerfläch kommen a keng Inselen hunn.
D'Insele verdeelen sech iwwer e Gebitt vu 54.400 km². All d'Inselen zesummen hunn eng Fläch vu ronn 60 km².
D'Awunner vun den Insele si vu Mee 1966 u relogéiert ginn a liewen zënterhier op [[Mauritius]], de [[Seychellen]] oder am Vereenegte Kinnekräich. D'Insele sinn haut net méi bewunnt, mat Ausnam vun [[Diego Garcia]] wou e [[Naval Support Facility Diego Garcia|brittesch-amerikanesche Marinnestëtzpunkt]] ass, souwéi en [[Ground-based Electro-Optical Deep Space Surveillance|astronomeschen Observatoire]].
[[Fichier:Diego Garcia (BIOT) banner.jpg|900px|center]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|British Indian Ocean Territory|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Ëmstridden Territoiren]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
0duruo8jo82640wv8j9zdy8cu31qck0
Cookinselen
0
163083
2690020
2689092
2026-08-07T20:25:57Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690020
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Cookinselen
| Fändel = Flag of the Cook Islands.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Cookinselen
| Wopen = Coat of arms of the Cook Islands.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun de Cookinselen
| National Devise =
| Kaart = Cook Islands on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Rarotonganesch Sprooch|Rarotonganesch]]
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|15|0|0|S|161|0|0|W}}
| Staatsform = Territoire a fräier Associatioun mat [[Neiséiland|Néiséiland]] dee sech selwer verwalt
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 240,0
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[God Save the King]]
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = -10
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Black Rock (Tuoro) (souls leave for Avaiki), Rarotonga, Cook Islands.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Cookinselen''' ([[englesch]] ''Cook Islands'', [[Rarotonganische Sprooch|rarotonganesch]] {{Lang|mi|'''Kūki 'Āirani;'''}} och nach: '''Cook-Archipel, Mangaia-Archipel, Herveyinselen''') sinn en onofhängegen [[Inselstaat]] an enger „fräier Associatioun mat [[Neiséiland|Neiséiland“]] an en Archipel am südleche [[Pazifik]]. Se hunn eng Fläch vun 236,7 km² a 14.987 Awunner <sup>(Stand 2021)</sup>, vun deenen déi meescht zum Vollek vun de [[Cook Islands Māori]] gehéieren. D'Haaptstad [[Avarua]] läit op der Insel [[Rarotonga]]. D'Cookinsele sinn den éischte Staat an deem d'Fraen an d'Wale gaange sinn.
Déi zwou offiziell Sprooche vun de Cookinsele sinn Englesch an zënter 2003 och Rarotonganesch. Do dernieft gëtt och nach [[Pukapukanesch Sprooch|Pukapukanesch]], [[Penrhyn]] a [[Rakahanga-Manihiki]] geschwat.
== Territoire a Geographie ==
D'Cookinsele bestinn aus 15 Insele mat enger Landfläch vun 236,7 km² déi sech an zwou Gruppen opdeelen.
* d'südlech Grupp (an der Sprooch vun de Māori ''Te pa enua i raro nei'') mat der Haaptinsel Rarotonga an den Insele resp. Inselgruppen Aitutaki, Atiu, Mangaia, Manuae, Mauke, Mitiaro, Palmerston an Takutea;
* d'nërdlech Grupp (fréier och ''Manihikiinselen'' oder ''Roggeveen-Archipel''; an der Sprooch vun de Māori ''Te pa enua tokerau'') mat den Insele Manihiki, Nassau, Penrhyn, Pukapuka, Rakahanga a Suwarrow.
Bei den Inselen am Norden handelt et sech haaptsächlech ëm [[Atoll]]en déi wéinst [[Koralleriff]]er schwéier zougänglech sinn. Déi aner Insele si vu [[Vulkan|vulkaneschem]] Urspronk a bis iwwer 600 Meter héich. Se hunn eng üppeg Vegetatioun mat ë. a. [[Kokospalm]]en, [[Broutbaum|Broutbeem]] a [[Pisang]].
[[Fichier:Cook Islands Beach banner.jpg|700px|center]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|British Indian Ocean Territory|{{PAGENAME}}}}{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Cookinselen| ]]
[[Kategorie:Inselen am Pazifeschen Ozean]]
hjo27j60iqzu7tipve36bccbu8ly5da
Franséisch Süd- an Antarktisgebidder
0
163085
2690050
2689078
2026-08-07T20:26:41Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690050
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Franséisch Süd- an<br>Antarktisgebidder
| Fändel = Flag of the French Southern and Antarctic Lands.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Franséische Süd- an Antarktisgebidder
| Wopen = Armoiries des Terres australes et antarctiques françaises.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun de Franséische Süd- an Antarktisgebidder
| National Devise =
| Kaart = French Southern and Antarctic Lands in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|43|0|0|S|67|0|0|E}}
| Staatsform = Iwwerséigebitt mat besonneschem Status
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 7.829
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = +4, +5, +10
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = 25 Luxe, calme et volupté.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''franséisch Süd- an Antarktisgebidder''' ([[franséisch]]: ''Terres australes et antarctiques françaises'', ofgekierzt '''TAAF)''', sinn e [[Franséisch Iwwerséigebidder|franséischt Iwwerséigebitt]] mat besonneschem Status (Collectivité ''[[sui generis]]'').
Den Territoire besteet aus fënnef verschiddenen Distrikter:
* [[Crozetinselen]],
* [[Kerguelen]],
* [[Verspreet Inselen am Indeschen Ozean]],
* [[Sankt Paul an Amsterdam]],
* [[Adélieland]].
D'franséisch Süd- an Antarktisgebidder leien all am südlechen [[Indeschen Ozean]] ausser dem Adélieland, dat am [[Antarkteschen Ozean]], direkt südlech vum Indeschen Ozean läit.
Déi dräi historesch Distrikter (Crozet, Kerguelen, Sankt Paul an Amsterdam) begräifen hautdesdaags dat gréisst [[Naturschutzgebitt|Naturschutzreservat]] vu [[Frankräich]] an ee vun de gréisste Mieresschutzgebitter vun der Äerd. De Perimeter vum Naturschutzgebitt steet zanter dem 5. Juli 2019 op der [[Weltierwen|UNESCO Lëscht vum Weltierwen]].
[[Fichier:Ile de Saint paul et le Marion Dufresne au large (cropped).jpg|center|700px]]
Am Oktober 2024 huet de President vu Madagaskar, den Andry Rajoelina, säi Wonsch bestätegt, d'Verstreet Inselen, déi Madagaskar zënter 1973 behaapt huet, vu Frankräich zréckzeginn[https://www.tf1info.fr/international/visite-d-emmanuel-macron-a-madagascar-pourquoi-les-iles-eparses-sont-si-strategiques-pour-la-france-2366729.html].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|French Southern and Antarctic Lands|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Franséisch Inselen]]
[[Kategorie:Inselen am Indeschen Ozean]]
[[Kategorie:Inselen am Antarkteschen Ozean]]
[[Kategorie:Weltnaturierwen]]
[[Kategorie:Ofhängeg Territoiren]]
pkylgnlqax9xt9qkhilp02lwc3vbsr9
Insel Man
0
163093
2690072
2689080
2026-08-07T20:27:14Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690072
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Insel Man
| Fändel = Flag of the Isle of Man.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun der Insel Man
| Wopen = Coat of arms of the Isle of Man.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun der Insel Man
| National Devise = Quocunque Jeceris, Stabit {{la}}
| Kaart = Europe-Isle of Man.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|54|14|6|N|4|31|30|W}}
| Staatsform = autonome Besëtz vun der brittescher Kroun
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 572
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = {{wikidata|property|linked|P85}}
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = ±0
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Isle of Man by Sentinel-2.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Insel Man''' ([[Englesch]] ''Isle of Man'', [[Manx (Sprooch)|Manx]] ''Ellan Vannin'' [{{IPA|ˈɛlʲən ˈvanɪn}}] oder gekierzt ''Mannin'' [{{IPA|ˈmanɪn}}]) ass eng vun de [[Brittesch Inselen|Britteschen Inselen]] a läit am [[Irescht Mier|Iresche Mier]], tëscht [[Schottland]] (29 km ewech), [[England]] (48 km), [[Nordirland]] (52 km), [[Wales]] (71 km) an der [[Republik Irland]] (85 km).
Si ass autonome [[Krounbesëtz]] an ënnersteet direkt der [[Brittesch Monarchie|brittescher Kroun]], ouni datt s'en Deel vum [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]] oder e [[Brittesch Iwwerséigebidder|Brittescht Iwwerséigebitt]] ass.
Zur Zäit wéi d'Vereenegt Kinnekräich Member vun der [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] war, bestoungen eng Rei Sonnerreegelen (d'EU-Recht huet deelweis gegollt an d'Zollrecht war applikabel), d'Insel Man war awer ni Member vun der EU.
[[Fichier:Isle of man banner Peel castle.jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Isle of Man|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Isle of Man| ]]
[[Kategorie:Brittesch Inselen]]
[[Kategorie:Inselen am Atlantik]]
9jcdx6gk28ipmt1nhykrz5d34do1mv0
Nërdlech Marianen
0
163108
2690137
2689088
2026-08-07T20:28:57Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690137
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Nërdlech Marianen<br><small>''Commonwealth vun den Nërdleche Marianen''</small>
| Fändel = Flag of the Northern Mariana Islands.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun den Nërdleche Marianen
| Wopen = Seal of the Northern Mariana Islands.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Sigel vun den Nërdleche Marianen
| National Devise =
| Kaart = Northern Mariana Islands in Oceania.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Englesch]], [[Chamorro (Sprooch)|Chamorro]], [[Karolinesch Sprooch|Karolinesch]]
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|16|42|18|N|145|46|48|E}}
| Staatsform = Baussegebitt vun den USA
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 464,0
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = {{wikidata|property|linked|P85}}
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = +10
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Asuncion Island Aerial.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Nërdlech Marianen''' (kompletten Numm: '''Commonwealth vun den Nërdleche Marianen''', [[Englesch]]: ''Commonwealth of the Northern Maria Islands)'', sinn en net-incorporéiert [[Baussegebidder vun de Vereenegte Staaten|Baussegebitt vun den USA]], dat am [[Pazifik|Pazifeschen Ozean]], südlech vun [[Japan]] an nërdlech vu [[Guam]] läit.
D'Gebitt besteet aus 16 [[Insel|Inselen]] déi iwwer 500 Kilometer verspreet sinn. Déi gréisst Insele sinn [[Saipan]], [[Tinian]] a [[Rota]].
Offiziell Sprooche op den Nërdleche Mariane sinn [[Englesch]], [[Chamorro (Sprooch)|Chamorro]] (eng [[Mikroneesesch Sproochen|Mikroneesesch Sprooch]]) a [[Karolinesch Sprooch|Karolinesch]] (eng [[Polyneesesch Sproochen|Polyneesesch Sprooch]]).
[[Fichier:Northern Mariana Islands banner.jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Northern Mariana Islands|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Nërdlech Marianen| ]]
[[Kategorie:US-Baussegebidder]]
luqdo1vac67d30uoujsvms176xtqqpm
Pitcairninselen
0
163109
2690150
2689093
2026-08-07T20:29:16Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690150
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Pitcairninselen
| Fändel = Flag of the Pitcairn Islands.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun de Pitcairninselen
| Wopen = Coat of arms of the Pitcairn Islands.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun de Pitcairninselen
| National Devise =
| Kaart = Pitcairn Islands on the globe (French Polynesia centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|54|14|6|N|4|31|30|W}}
| Staatsform = [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 49
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = {{wikidata|property|linked|P85}}
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = -8
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Pitcairnsatellite.png
| Extra Bild2 =
}}
D''''Pitcairninselen''' ([[Englesch]] ''Pitcairn Islands'') sinn eng isoléiert Grupp vun [[Insel|Inselen]] am Südoste vum [[Pazifik]], déi administrativ zu de [[Brittesch Iwwerséigebidder|britteschen Iwwerséigebidder]] gehéieren.
Den Archipel besteet aus der Insel [[Pitcairn]], engem gehuewenen [[Atoll]] ([[Henderson (Pitcairninselen)|Henderson]]) an zwéin Atollen ([[Ducie]], [[Oeno]]) mat zwou a véier Inselen. Pitcairn ass déi eenzeg Insel déi bewunnt ass, den Haaptstad ass [[Adamstown (Pitcairninselen)|Adamstown]].
D'Awunner vu Pitcairn sinn haaptsächlech Nofollger vun der [[Meuterei op der Bounty]] vu 1789 an hire [[Polynesien|polyneesesche]] Fraen. Den Numm vum Haaptuert, Adamstown, geet op de leschten Iwwerliewende vun der [[Meuterei]], den [[John Adams (Meuterer)|John Adams]] (1766-1829), zeréck.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Pitcairn Islands|{{PAGENAME}}}}
[[Kategorie:Pitcairninselen| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
[[Kategorie:Inselen am Pazifeschen Ozean]]
kgwmjaqkkvi7iqjen0e5ephn4ankkh6
Serbien a Montenegro
0
163111
2690171
2689082
2026-08-07T20:29:53Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690171
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}{{Infobox Land
| Numm = Serbien a Montenegro <small>(2003–2006)</small><br>Bundesrepublik Jugoslawien <small>(1992–2003)</small>
| Fändel = Flag of Serbia and Montenegro (1992–2006).svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Serbien a Montenegro
| Wopen = Coat of arms of Serbia and Montenegro.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vu Serbien a Montenegro
| National Devise =
| Kaart = Serbia and Montenegro.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|44|49|4|N|20|27|25|W}}
| Staatsform = fréiere federale Staat
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 102.350
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = {{wikidata|property|linked|P85}}
| Wärung = Serbien: [[serbeschen Dinar|Dinar]];<br>Montenegro: [[Euro]]
| Zäitzon = +1
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Ruins Stari Bar2 Montenegro.jpg
| Extra Bild2 =
}}
'''Serbien a Montenegro''' ([[serbesch]] Србија и Црна Гора/Srbija i Crna Gora), deels och als ''Serbien-Montenegro'' oder ''Serbien/Montenegro'' geschriwwen, war e [[federale Staat]] a [[Südosteuropa]] dee vum 4. Februar 2003 bis den 3. Juni 2006 bestanen huet. En huet sech am territorialen a vëlkerrechtlechen Ëmfang net vun der [[Bundesrepublik Jugoslawien]] ënnerscheet, déi vun 1992 bis 2003, als Folleg vun de [[Jugoslawiekricher]], existéiert huet. Et war de gréissten Nofollgerstaat vun der [[Sozialistesch federéiert Republik Jugoslawien|Sozialistesch federéierter Republik Jugoslawien]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Serbia and Montenegro|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Fréier Länner an Europa]]
[[Kategorie:Serbien a Montenegro| ]]
akby7okrwbfh20gxi8suwgte9or73hm
Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen
0
163119
2690189
2689089
2026-08-07T20:30:28Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690189
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem britteschen Iwwerséigebitt am Südatlantik|aner Bedeitungen|Sandwichinselen (Homonymie)}}
{{Infobox Land
| Numm = Südgeorgien an<br>d'Südlech Sandwichinselen
| Fändel = Flag of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Südgeorgien an de Südleche Sandwichinselen
| Wopen = Coat of arms of South Georgia and the South Sandwich Islands.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vu Südgeorgien an de Südleche Sandwichinselen
| National Devise = Leo Terram Propriam Protegat {{La}}
| Kaart = South Georgia and the South Sandwich Islands in United Kingdom.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|54|15|0|S|36|45|0|W}}
| Staatsform = [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 4.066
| Fläch Plaz = <small>Südgeorgien: 3.756 km², Sandwichinseln: 310 km²</small>
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[God Save the King]]
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = -2
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = South Georgia and South Sandwich Islands.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen''' sinn e [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]] am [[Atlanteschen Ozean|Südatlantik]], dat aus [[Südgeorgien]] an de [[Südlech Sandwichinselen|Südleche Sandwichinselen]] besteet.
D'Insele leie ronn 1.400 km [[Osten|ëstlech]] vun de [[Falklandinselen]] an 3.677 km vum [[Südpol]] ewech. Well se nërdlech vum 60. [[Süden|südleche]] [[Geographesch Breet|Breedegrad]] leien, fale se net ënnert den [[Antarktisvertrag]] dee festleet, datt an der [[Antarktis]] (tëscht dem 60. an 90. Breedegrad) just eng friddlech Benotzung ë. a. fir d'Fuerschung, erlaabt ass.
[[Fichier:South Georgia and the South Sandwich Islands banner.jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|South Georgia and the South Sandwich Islands|{{PAGENAME}}}}
{{DEFAULTSORT:Sudgeorgien an d'Sudlech Sandwichinselen}}
[[Kategorie:Südgeorgien an d'Südlech Sandwichinselen| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder| ]]
[[Kategorie:Inselen am Atlantik]]
6n1fkg5xgovddcv5r39p5rqidlgk5mu
Tokelau
0
163137
2690199
2689079
2026-08-07T20:30:43Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690199
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Tokelau
| Fändel = Flag of Tokelau.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Tokelau
| Wopen = Badge of Tokelau.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun Tokelau
| National Devise = Tokelau for the Almighty {{En}}
| Kaart = LocationTokelau.png
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}} ''<small>(Verwaltungssëtz)</small>''
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|09|10|0|S|171|50|0|W}}
| Staatsform = Gebitt dat vun Neiséiland ofhänkt
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 10±1
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[God Save the King]]
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = +12, +13
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Landscape-tokelau-2011-photo-new-zealand-ministry-of-foreign-affairs-and-trade 12779814375 o.jpg
| Extra Bild2 =
}}
'''Tokelau''', bis Mee 1976 offiziell ''Tokelau Islands'', fréiere Kolonialnumm ''Union Islands'', ass en [[Atoll]] matten am [[Pazifeschen Ozean]], dee vun [[Neiséiland]] [[Kolonialissem|ofhänkt]].
Tokelau besteet aus den dräi tropesche [[Korallen|Korallenatollen]] [[Atafu]], [[Nukunonu]] a [[Fakaofo]], déi zesummen eng Fläch vun 12,2 km² hunn. Tokelau läit nërdlech vun de [[Samoainselen]], ëstlech vun [[Tuvalu]], südlech vun de [[Phoenixinselen]], südwestlech vun de [[Linneninselen]] an nordwestlech vun der [[Cookinselen]]. D'[[Swainsinsel]], déi op 180 km vu Fakaofo am nooste bei [[Atoll]] läit, gehéiert zu [[Amerikanesch-Samoa|Amerikanesch Samoa]], engem [[Baussegebidder vun de Vereenegte Staaten|Baussegebitt vun den USA]], och wann et historesch a kulturell enk mat Tokelau verbonnen ass.
[[Fichier:Nukunonu Lagoon20070716 (banner).jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Tokelau|{{PAGENAME}}}}{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Tokelau| ]]
[[Kategorie:Inselen am Pazifeschen Ozean]]
[[Kategorie:Neiséilännesch Inselen]]
foy827dgz60h4l623fmge12rvw1401e
Turks- a Caicosinselen
0
163139
2690207
2689087
2026-08-07T20:30:54Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690207
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Turks- a Caicosinselen
| Fändel = Flag of the Turks and Caicos Islands.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun den Turks- a Caicosinselen
| Wopen = Coat of arms of the Turks and Caicos Islands.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun den Turks- a Caicosinselen
| National Devise = [[God Save the King]]
| Kaart = Turks and Caicos Islands in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|21|46|48|N|71|48|0|O}}
| Staatsform = [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 417±1
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[God Save the King]]
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = -4, -5
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Sunset in Grace Bay, Turks and Caicos Islands.jpg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Turks- a Caicosinselen''', heiansdo och just ''Turks & Caicos'' genannt, sinn e [[Brittesch Iwwerséigebidder|brittescht Iwwerséigebitt]] op de [[Westindesch Inselen|Westindeschen Inselen]], dat aus den zwou Inselgruppen [[Turksinselen]] a [[Caicosinselen|Caicosinsele]] besteet.
D'Turks- a Caicosinsele leie geographesch am [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]], ginn awer nach zur [[Karibik]] gezielt; se bilden d'südëstlech Ausleefer vun de [[Bahamas]].
Ongeféier 150 km südlech läit d'Insel [[Hispaniola]] mat de Staaten [[Dominikanesch Republik]] an [[Haiti]], 50 km südwestlech d'Inselgrupp [[Inagua]] déi zu de Bahamas gehéiert a 65 km nordwestlech d'Insel [[Mayaguana]] déi och zu de Bahamas zielt.
== Ursprong vum Numm ==
* „Turks“ gëtt vum [[Autochthon Aart|heemesche]] [[Kaktus]] ''Melocactus intortus'' ([[Englesch]] ''Turk's cap cactus'') ofgeleet;
* „Caicos“ kënnt vun der Bezeechnung „caya hico“, déi d'[[Lucayaner]] (e Stamm deen zum Vollek den [[Arawak]] gehéiert) fir eng Inselkette gebraucht hunn.
[[Fichier:Providenciales (Turks and Caicos Islands) banner Chalk Sound.jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Turks and Caicos Islands|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Turks- a Caicosinselen| ]]
[[Kategorie:Brittesch Iwwerséigebidder]]
[[Kategorie:Inselen am Karibesche Mier]]
tq00n2v2hcgnh3a9ma9fo633i7f2hwf
Demokratesch Arabesch Republik Sahara
0
163149
2690024
2689084
2026-08-07T20:26:02Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690024
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Demokratesch Arabesch Republik Sahara<br>(DARS)
| Fändel = Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun der Demokratescher Arabescher Republik Sahara
| Wopen = Coat of arms of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun der Demokratescher Arabescher Republik Sahara
| National Devise = ''Libertad, Democracia, Unidad'' {{Es}} (Fräiheet, Demokratie, Eenheet)
| Kaart = Location Western Sahara AU Africa.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|properties|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|24|13|1|S|12|59|35|W}}
| Staatsform = Staat mat limitéierter Unerkennung
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 266.000
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = {{wikidata|property|linked|P85}}
| Wärung = {{wikidata|properties|linked|P38}}
| Zäitzon = ±0
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen = <small>'''rout''': ëstlechen Deel vun der Westsahara (DARS); '''rout gesträift''': westlechen Deel vun der Westsahara (de-facto: Maroc); '''gro gesträift''': Maroc</small>
| Extra Bild = Sahrawi Arab Democratic Republic in its region (less biased).svg
| Extra Bild2 =
}}
D''''Demokratesch Arabesch Republik Sahara''' (gekierzt DARS, [[Spuenesch]] ''República Árabe Saharaui Democrática'', ''RAD'') gouf am Laf vum [[Westsaharakonflikt]] [[1976]] vun der [[Frente Polisario]] ausgeruff. D'[[Republik]] gouf vun der Bevëlkerung vun de [[Sahrauis]] an de Regioune ''Saguía el-Hamra'' a ''Río de Oro'' gegrënnt. De [[Marokko|Maroc]] revendiquéiert dat ganzt Gebitt awer och fir sech.
D'DARS gëtt vu ronn 50 Staaten gradewéi vun der [[Afrikanesch Unioun|Afrikanescher Unioun]] (AU) unerkannt, huet awer kee Sëtz bei de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]]. D'Regierung vun der DARS kontrolléiert aktuell just en Drëttel vum Gebitt, revendiquéiert awer de ganzen Territoire vun der [[Westsahara]]. Zousätzlech kontrolléiert se awer nach véier Flüchtlingslageren an der Ëmgéigend vun der [[Algerien|algerescher]] Stad [[Tindūf]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Sahrawi Arab Democratic Republic|{{PAGENAME}}}}
{{Navigatioun Memberstaaten AU}}
[[Kategorie:Westsahara]]
[[Kategorie:De-facto-Regimmer]]
303vbybx1a7pso5mjfe7vofz7g8w545
Niue
0
163177
2690133
2689086
2026-08-07T20:28:51Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690133
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Niue
| Fändel = Flag of Niue.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Niue
| Wopen = Coat of arms of Niue.jpg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wopen vun Niue
| National Devise = {{wikidata|property|linked|P885}}
| Kaart = Niue on the globe (Polynesia centered).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|19|03|00|S|169|55|0|W}}
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 260
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = {{wikidata|property|linked|P85}}
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = -11
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Avatele Niue schizzo.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Niue''' ([[Niueanesch Sprooch|Niueanesch]]: '''Niuē'''; Englesch: [{{IPA|ˈnjuːeɪ}}]; fréieren Numm ''Savage Island)'', ass eng isoléiert [[Korallen|Koralleninsel]] am [[Pazifik|Südpazifik]], an der Géigend vun [[Tonga]], ronn 2400 km nordëstlech vun [[Neiséiland]]. Den [[Inselstaat]] läit südlech vu [[Samoa]] a westlech vun de [[Cookinselen]].
Zanter 1974 ass Niue duerch en Associatiounsaccord mat Neiséiland verbonnen.
Niue läit direkt ëstlech vun der [[Datumsgrenz]] an domat besteet en Zäitënnerscheed mam Noper Neiséiland vun 23 Stonnen am [[Wanter]] a 24 Stonnen am [[Summer]] op der [[Südhallefkugel]].
[[Fichier:Niue banner.jpg|700px|center]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Niue|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Inselstaaten]]
[[Kategorie:Inselen am Pazifeschen Ozean]]
[[Kategorie:Niue| ]]
pe6z7kmnzajq4p2a6r1sr3ur1ya6sap
Saint-Martin (Franséisch Antillen)
0
163234
2690160
2689085
2026-08-07T20:29:32Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690160
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Saint-Martin
| Fändel = Flag of France.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Frankräich
| Wopen = St Martin Coat.png
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Frankräich
| National Devise =
| Kaart = Saint Martin in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{wikidata|property|linked|P37}}
| Haaptstad = {{wikidata|property|linked|P36}}
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten = {{coor dms|21|46|48|N|71|48|0|O}}
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 35,2
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = {{wikidata|property|linked|P38}}
| Zäitzon = {{wikidata|property|linked|P421}}
| Internet TLD = {{wikidata|property|linked|P78}}
| Telefonsprefix = {{wikidata|property|linked|P474}}
| Notizen =
| Extra Bild = Saint Martin-CIA WFB Map.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Saint-Martin''' ass e [[Franséisch Iwwerséigebidder|franséischt Iwwerséigebitt]] an der [[Karibik]]. Et läit um [[Norden|nërdlechen]] Deel vun der gedeelter Insel [[Saint-Martin (Insel)|Saint-Martin]]. De südlechen Deel vun der Insel gehéiert zum [[Hollännesch Karibik|hollänneschen Iwwerséigebitt]] [[Sint Maarten]].
Bis 2007 war Saint-Martin eng franséisch [[Gemeng (Frankräich)|Gemeng]] an huet zesumme mat der Nopeschinsel [[Saint-Barthélemy (Insel)|Saint-Barthélemy]] en Arrondissement am Iwwerséidepartement [[Guadeloupe]] gebilt. Zanterhier ass et eng ''[[Collectivité d'outre-mer]]'', gehéiert awer nach weiderhin zur [[Europäesch Unioun|Europäescher Unioun]] (et ass de westlechste Punkt vun der EU).
[[Fichier:Saint Martin-banner.jpg|center|700px]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Saint-Martin (France)|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
[[Kategorie:Saint-Martin (Franséisch Antillen)| ]]
[[Kategorie:Inselen am Karibesche Mier]]
i7otys0ml7t9r1eb374dfmc7fz5c6ei
Schabloun:Infobox Insel
10
163253
2689983
2676231
2026-08-07T20:08:28Z
GilPe
14980
+Staatsleedung
2689983
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox
| bodyclass = vcard
|name =
|bodystyle =
|titlestyle = background:#44CCBB;
|abovestyle = background:#44CCBB;
|subheaderstyle= background:#44CCBB;
|title = <!--title = Titel iwwert der Këscht (optional)-->
|above = {{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAME}}}} <!--above = Haaptiwwerschrëft an der Këscht (normalerweis Numm vun der Säit)}-->
|subheader = {{If empty|{{wikidata|property|P1705}}|{{{Ënnertitel1|}}}}} <!--subheader = 1. Ënnertitel an der Këscht (optional)-->
|subheader2 = {{If empty|{{wikidata|property|P1813}}|{{{Ënnertitel2|}}}}} <!--subheader2 = 2. Ënnertitel an der Këscht (optional)-->
|image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Bild|}}}|{{wikidata|property|raw|P18}}}}|maxsize=250px|alt={{{alt|}}}}}
|caption = {{If empty|{{#if:{{{Bild|}}}|{{{Bildtext|}}}}}|{{#if:{{wikidata|property|raw|P18}}|{{#invoke:Wikidata|getImageLegend|FETCH_WIKIDATA}}}}}}
|image3 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Detailkaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P1621}}}}|maxsize=250px|alt={{{alt|}}}}}
|caption3 = {{{Detailkaarttext|}}}
|autoheaders = y
|headerstyle = background:#BBDDDD;
|labelstyle = background:#DDEEDD;
|datastyle =
|header10 = Geographie
| label11 = [[Kontinent]]
| data11 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P30}}|{{{Kontinent|}}}}}
| label12 = [[Lëscht vun de Staate vun der Welt|Land]]
| data12 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P17}}|{{{Land|}}}}}
| label15 = Läit an/am
| data15 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P206}}|{{{Läit an/am|}}}}}
| label20 = Gehéiert zu
| data20 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P361}}|{{{Gehéiert zu|}}}}}
| label25 = [[Geographesch Koordinaten|Koordinaten]]
| data25 = {{If empty|{{{Koordinaten|}}}|{{wikidata|property|linked|P625}}}}
| label35 = [[Fläch]]
| data35 = {{If empty|{{wikidata|properties|P2046}}|{{{Fläch|}}}}}
| label37 = Küstelängt
| data37 = {{If empty|{{wikidata|properties|P2547}}|{{{Küstelängt|}}}}}
| label40 = Längt
| data40 = {{If empty|{{wikidata|properties|P2043}}|{{{Längt|}}}}}
| label45 = Breet
| data45 = {{If empty|{{wikidata|properties|P2049}}|{{{Breet|}}}}}
| label55 = Héchste Punkt
| data55 = {{If empty|{{{Héchste Punkt|}}}|{{#if:{{wikidata|property|linked|P610}} {{wikidata|qualifier|P610|P2044}}|{{wikidata|property|linked|P610}} ({{wikidata|qualifier|P610|P2044}})}}}}
|header60 = Verwaltung
| label62 = Verwaltungseenheet
| data62 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P131}}|{{{Verwaltungseenheet|}}}}}
| label72 = [[Chef-lieu|Haaptuert]]
| data72 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P36}}|{{{Haaptuert|}}}}}
| header76 = Staatsleedung
| label77 = {{If empty
| {{{Landeschef Titel|}}}
| {{If empty
| {{#invoke:Infobox Land/Sandkaul
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P35
| officeProperty = P1906
}}
| {{If empty
| {{wikidata|property|linked|P1906}}
| Staatschef
}}
}}
}}
| data77 = {{If empty
| {{{Landeschef|}}}
| {{wikidata|property|linked|P35}}
}}
| label78 = {{If empty
| {{{Regierungschef Titel|}}}
| {{#if:{{{Regierungschef|}}}
| {{If empty
| {{#invoke:Infobox Land/Sandkaul
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P6
| officeProperty = P1313
}}
| {{If empty
| {{wikidata|property|linked|P1313}}
| Regierungschef
}}
}}
| {{#ifeq:
{{wikidata|property|raw|P35}}
| {{wikidata|property|raw|P6}}
|
| {{If empty
| {{#invoke:Infobox Land/Sandkaul
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P6
| officeProperty = P1313
}}
| {{If empty
| {{wikidata|property|linked|P1313}}
| Regierungschef
}}
}}
}}
}}
}}
| data78 = {{If empty
| {{{Regierungschef|}}}
| {{#if:{{{Regierungschef Titel|}}}
| {{wikidata|property|linked|P6}}
| {{#ifeq:
{{wikidata|property|raw|P35}}
| {{wikidata|property|raw|P6}}
|
| {{wikidata|property|linked|P6}}
}}
}}
}}
|header80 = Demographie
| label81 = Awunner
| data81 = {{If empty|{{wikidata|property|P1082}}|{{{Awunner|}}}}}
| label82 = Awunnerdatum
| data82 = {{If empty|{{{Awunnerdatum|}}}|{{wikidata|qualifier|P1082|P585}}}}
| label83 = Liewenserwaardung
| data83 = {{If empty|{{wikidata|property|P2250}}|{{{Liewenserwaardung|}}}}}
|header85 = Aner Informatiounen
| label87 = Entdeckt
| data87 = {{If empty|{{wikidata|property|linked|P575}}|{{{Entdeckt|}}}}}
| label88 = Genannt no
| data88 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P138}}|{{{Genannt no|}}}}}
| label90 = [[Zäitzon]]
| data90 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P421}}|{{{Zäitzon|}}}}}
| label91 = [[Wärung]]
| data91 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P38}}|{{{Wärung|}}}}}
| label92 = [[Nationalhymn]]
| data92 = {{If empty|{{wikidata|properties|linked|P85}}|{{{Nationalhymn|}}}}}
| label93 = [[Top-Level-Domän|Internet TLD]]
| data93 = {{If empty|{{wikidata|property|linked|P78}}|{{{Internet TLD|}}}}}
| label95 = Internat. Telefonsprefix
| data95 = {{If empty|{{wikidata|property|P474}}|{{{Internat. Telefonsprefix|}}}}}
| below = {{Infobox | subbox = yes
| child = yes
| above = {{#if:{{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P242}}}}|{{small|Lag op der KAART}}}}
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P242}}}}|size=250px|alt={{{Kaartbild_alt|}}}}}
| caption = {{If empty|{{wikidata|qualifier|P242|P2096}}|{{{Kaarttext|}}}}}
| below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|15px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}}
}}
}}<noinclude>{{Dokumentatioun}}</noinclude>
h32eoalh5jxw2xntzfnwmdjqm7sp9gi
Gazasträif
0
165578
2690055
2631046
2026-08-07T20:26:49Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690055
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Gazasträif<br>قطاع غزّة<br>רְצוּעַת עַזָּה
| Fändel = Flag of Palestine.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Palestina
| Wopen =
| Wope Breet =
| Wopen Artikel =
| National Devise =
| Kaart = Gaza_Strip_in_Palestine.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch =
| Haaptstad = [[Gaza-Stad]]
| Haaptstad Awunner = 677.800
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = - Offiziell Verwaltung: [[Palestina]] bzw. [[Palestinensesch Autonomiegebidder]]<br>- De facto zënter Juli 2007 vun der [[Hamas]] verwalt<br>- Gëllt de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] no als besat Gebitt
| Landeschef Titel. =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 365<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.pcbs.gov.ps/site/lang__en/881/default.aspx#Population|Titel=PCBS {{!}} Indicators|Gekuckt=27.02.2024|Wierk=www.pcbs.gov.ps}}</ref>
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung =
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = 5M0A8322-01.jpg
| Extra Bild2 =
}}
[[Fichier:OCHA OpT September 2023 map of the Gaza Strip.pdf|thumb|Detailléiert Kaart vun der Gazasträif (September 2023)]]
D''''Gazasträif''' ([[Arabesch]] قطاع غزّة, DMG Qiṭāʿ Ġazza, [[Hebräesch]] רְצוּעַת עַזָּה Rətzūʿat ʿAsah), kuerz '''Gaza''', ass e Verwaltungsgebitt vu [[Palestina]]. Et ass dat klengst vun den zwee [[Palestinensesch Autonomiegebidder|palestinensesche Gebidder]] (dat anert ass d'[[Westjordanland]]). Et handelt sech ëm en dicht bewunnt Küstegebitt um [[Osten|ëstleche]] [[Mëttelmier]] tëscht [[Israel]] an [[Egypten]] mat am Zentrum [[Gaza-Stad]].
Den Numm Gazasträif a seng geographesch Form krut d'Gebitt duerch e [[Waffestëllstand]]ofkommes nom [[Palestinakrich]] (1948/49). Méi wéi d'Hallschent vun den Awunner vu Gaza si palestinensesch Flüchtlingen aus där Zäit respektiv hir Nokommen. D'Majoritéit vun der Bevëlkerung si [[Moslem|muslimesch]] Araber déi [[Staatelosen|staatelos]] sinn.
Op der Basis vum [[Traité vun Oslo]] gëtt déi offiziell Verwaltung vun der Gazasträif vum Staat Palestina resp. der [[Palestinensesch Autonomieverwaltung|palestinensescher Autonomieverwaltung]] iwwerholl. De facto gouf d'Gebitt zënter Juli 2007 bis Ufank 2024 vun der islamistescher [[Hamas]] verwalt.
No gewaltsamen Ausernanersetzunge mat der [[Fatah]]-Beweegung hat déi radikal islamistesch militant Organisatioun Hamas 2007 d'Kontroll iwwer d'Gazasträif iwwerholl a se zënterhier autoritär regéiert. Zënter datt se d'Muecht iwwerholl hunn, gouf et keng Wale méi an d'Meenungsfräiheet war staark limitéiert. Iwwer d'Regierung selwer war wéineg bekannt, well déi genee Féierungsstrukture vun der Hamas an och d'Identitéite vun hire Spëtzepolitiker gréisstendeels geheim gehale goufen. D'Hamas gëtt vun Israel an de meeschte westlech orientéierte Staaten als [[Terrorismus|terroristesch]] Vereenegung ugesinn.
Déi baussenzeg Grenzen am Norden, Osten a Weste vun der Gazasträif gi vun Israel kontrolléiert; am Süde gëtt de Persouneverkéier iwwer Videokonferenzen an Zesummenaarbecht mat Egypten kontrolléiert. Den Accès a Gaza duerch d'Loft oder iwwer d'[[Mier]] gëtt och vun Israel kontrolléiert. Wéinst dëser Kontroll ass d'Gazasträif zënter 2007 duerch eng israeelesch Blockade beanträchtegt wat mat sech bréngt, datt d'Gazasträif vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] weiderhin als besaten Territoire ugesi gëtt.
{{Kapitel Info feelt}}
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Gaza Strip|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:De-facto-Regimmer]]
[[Kategorie:Palestina]]
[[Kategorie:Ëmstridden Territoiren]]
fjk4t9054ii7ij3d831xt5q2tu35365
Westjordanland
0
165579
2690223
2631008
2026-08-07T20:31:18Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690223
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = Westjordanland<br>الضفة الغربية<br> הגדה המערבית
| Fändel = Flag of Palestine.svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Palestina
| Wopen =
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel =
| National Devise =
| Kaart = West Bank in Palestine (+claimed).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]], [[Hebräesch]]
| Haaptstad =
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Palestinensescht Gebitt, dat zënter dem Krich vu Sechs Deeg (1967) vun Israel besat ass an zu 60 % vun Israel, zu 18 % vu Palestina an zu 22 % kollektiv geréiert gëtt
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 5.655
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 522
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = (neien israeeleschen) [[Schekel]]
| Zäitzon = +2
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +970
| Notizen =
| Extra Bild = West Bank-CIA WFB Map.png
| Extra Bild2 = 94742 pilot mountain PikiWiki Israel.jpg
}}
D''''Westjordanland''' (Arabesch الضفة الغربية, [[DIN 31635|DMG]] aḍ-Ḍaffa al-Ġarbiyya, aḍ-Ḍiffa al-Ġarbiyya, [[Hebräesch]] הגדה המערבית haGada haMa'arawit), och als '''Westbank''' oder (méi rar) '''Cisjordanien''' bezeechent, ass e Gebitt am [[Noen Osten]], westlech vu [[Jordanien]] an ëstlech vun [[Israel]], dat zënter dem [[Krich vu Sechs Deeg]] (5. bis den 10. Juni 1967) vun Israel besat ass an ënnert der israeelescher Militär-Geriichtsbarkeet steet. Déi israeelesch Bezeechnung fir d'Gebitt ass „Judäa a Samaria“ (Hebräisch <bdi>יהודה ושומרון</bdi> ''Jehuda we-Schomron'').
D'Westjordanland besteet zu 40 % aus [[Enklav]]e vun de [[Palestinensesch Autonomiegebidder|palestinenseschen Autonomiegebidder]] an huet eng Fläch vu ronn 5.800 km², wouvu ronn 220 km² Waasserfläch sinn. Vun de geschaten 3 Milliounen Awunner (2022) sinn ongeféier 2,5 Millioune [[Palestinenser]] ([[Moslem]]en, [[Chrëschtentum|Chrëschten]] a [[Samariter]]) a ronn 430.000 [[Juddentum|Judden]]. Se liewen an zirka 213 israeelesche Siidlungen an hiren 132 Bausseposten.
== Geschicht ==
An der [[Bibel|biblescher Zäit]] hu sech verschidde [[Kanaaniter|kanaanitesch Vëlker]], dorënner [[Phenizier]], Samariter an [[Hebräer]], am haitege Westjordanland niddergelooss. D'Hebräer hunn do déi al Kinnekräicher [[Kinnekräich Israel|Israel]] a [[Kinnekräich Juda|Juda]] gegrënnt. Am Laf vun e puer Dausend Joer ass d'Gebitt ëmmer nees vun anere Vëlker occupéiert ginn. Verschidden Deeler hunn zu den anticke Räicher [[Assyrien]], [[Antikt Egypten|Egypten]], [[Alpersescht Räich|Persien]] an dem [[Réimescht Räich|Réimesche Räich]], méi spéit zum Kalifat vun den [[Abbasiden-Räich|Abbasiden]], dem [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]] an dem [[Brittescht Welträich|Brittesche Welträich]] gehéiert.
Nodeems d'Osmanescht Räich zesummegebrach war, huet de [[Vëlkerbond]] den 19. Abrëll 1920 dem [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]] d'Mandat iwwerdroe fir am sougenannte [[Vëlkerbondsmandat fir Palestina]] d'staats- a vëlkerrechtlech Interessie vu Palestina ze vertrieden.
Den 29. November 1947 huet d'Vollversammlung vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] den [[UN-Deelungsplang fir Palestina|Deelungsplang fir Palestina]] ugeholl<ref>''Resolution 181 (II)''</ref>, mat deem virgesi war, Palestina an e Staat fir d'Judden an ee fir d'Araber opzedeelen, fir esou de Konflikt tëscht den arabeschen a jiddeschen Awunner vum brittesche Vëlkerbondsmandat ze léisen. D'Westjordanland ass dem arabesche Staat zougesprach ginn. Am Palestinakrich gouf et 1948 vu Jordanie besat an 1950 annektéiert. Am Krich vu Sechs Deeg gouf et du vun Israel eruewert a steet zënterhier ënner israeelescher Militärverwaltung; Ostjerusalem an d'Ëmgéigend goufen dogéint 1980 vun Israel annektéiert, wat der Resolutioun 478 vum UN-Sécherheetsrot<ref>{{Citation|URL=https://unispal.un.org/DPA/DPR/unispal.nsf/0/DDE590C6FF232007852560DF0065FDDB|Titel=Resolution 478 (1980) of 20 August 1980 (archivéiert Versioun)|Gekuckt=28.02.2024|Datum=12.10.2017|Wierk=web.archive.org|Archiv-Datum=12.10.2017|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20171012044309/https://unispal.un.org/DPA/DPR/unispal.nsf/0/DDE590C6FF232007852560DF0065FDDB}}</ref> no géint d'Vëlkerrecht verstéisst.
Grad wéi d'[[Gazasträif]] gehéieren haut 40 % vum Westjordanland zu de [[Palestinensesch Autonomiegebidder|palestinenseschen Autonomiegebidder]] a gi formell vun der [[Palestinensesch Autonomieverwaltung|palestinensescher Autonomieverwaltung]] geréiert. Als Resultat vum interpalestinensesche Biergerkrich huet déi radikal islamistesch militant Organisatioun [[Hamas]] am Juni 2007 d'Kontroll iwwer d'Gazasträif iwwerholl; am Géigenzuch goufen hir Unhänger am Westjordanland entwaffent an aus alle politesche Funktiounen eliminéiert.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|West Bank|{{PAGENAME}}}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Westjordanland| ]]
[[Kategorie:Palestina]]
[[Kategorie:Ëmstridden Territoiren]]
rn8y4h34dfrpkkttr7olfdpi31kp71d
Schabloun:Infobox Land/doc
10
167235
2690261
2689009
2026-08-08T09:27:53Z
GilPe
14980
+Staats- a Regierungschef, Bevëlkerung
2690261
wikitext
text/x-wiki
{{Dokumentatiounssäit}}
Dës Schabloun weist déi wichtegst Informatiounen iwwer e Land an enger standardiséierter Infobox. D'Syntax '''{{tl|Infobox Land}}''' geet duer, fir datt eng Këscht riets am Artikel opgebaut gëtt
== Funktiounsweis ==
Wann e Parameter am Artikel manuell ausgefëllt ass, gëtt ëmmer de manuelle Wäert benotzt. Nëmme wann de Parameter eidel ass, probéiert d'Schabloun déi entspriechend Informatioun vu [[d:|Wikidata]] z'iwwerhuelen.
Doduerch bleiwen déi bestoend manuell Informatiounen an den Artikele bestoen. Donnéeën, déi net manuell agedroe sinn, kënnen – wa s'op Wikidata disponibel sinn – automatesch ergänzt ginn.
Bei verlinkten Donnéeë muss dat entspriechend Wikidata-Element am beschte Fall eng lëtzebuergesch Etikett hunn. Soss kann et sinn, datt kee Wäert oder eng Etikett an enger anerer Sprooch ugewise gëtt.
== Fir ze knäipen ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox Land
| Numm =
| Fändel =
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel =
| Wopen =
| Wope Breet =
| Wopen Artikel =
| National Devise =
| Kaart =
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch =
| Haaptstad =
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Verwaltungszentrum =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch =
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung =
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 =
| Extra Bild2 Text =
}}
</syntaxhighlight>
Et ass net néideg, all Parameteren an den Artikel ze kopéieren. Et geet duer, déi Parameteren anzedroen, fir déi e manuelle Wäert gebraucht gëtt.
== Beispill ==
<table role="presentation" style="width:100%; border:0; background:transparent;">
<tr>
<td style="width:auto; padding:0 15px 0 0; border:0; vertical-align:top;">
'''Quelltext vum Beispill:'''
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox Land
| Numm = Российская Федерация<br>Rossiyskaya Federatsiya
| Fändel = Flag of Russia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Russesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Russesche Wopen
| National Devise = (Devise)
| Kaart = Location Russia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Moskau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Verwaltungszentrum =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Federal Republik]]
| Landeschef Titel = President
| Landeschef = [[Wladimir Putin]]
| Regierungschef Titel = Premierminister
| Regierungschef = [[Michail Wladimirowitsch Mischustin]]
| Total Fläch = 17.098.242
| Fläch Plaz = 1
| Waasserfläch = 13
| Bevëlkerung = 146.119.928
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[12. Juni]] [[1990]] {{small|(deklaréiert)}}<br>[[26. Dezember]] [[1991]] {{small|(Zesummebroch vun der Sowjetunioun)}}
| Nationalfeierdag = [[12. Juni]]
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
| Wärung = [[Russesche Rubel|Rubel]] (RUB)
| Zäitzon = +2 bis +12
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen = Keng extra Notizen disponibel
| Extra Bild =
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 =
| Extra Bild2 Text =
}}
</syntaxhighlight>
</td>
<td style="width:310px; padding:0; border:0; vertical-align:top;">
'''Resultat:'''
{{Infobox Land
| Numm = Российская Федерация<br>Rossiyskaya Federatsiya
| Fändel = Flag of Russia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Russesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Russesche Wopen
| National Devise = (Devise)
| Kaart = Location Russia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Moskau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Verwaltungszentrum =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Federal Republik]]
| Landeschef Titel = President
| Landeschef = [[Wladimir Putin]]
| Regierungschef Titel = Premierminister
| Regierungschef = [[Michail Wladimirowitsch Mischustin]]
| Total Fläch = 17.098.242
| Fläch Plaz = 1
| Waasserfläch = 13
| Bevëlkerung = 146.119.928
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[12. Juni]] [[1990]] {{small|(deklaréiert)}}<br>[[26. Dezember]] [[1991]] {{small|(Zesummebroch vun der Sowjetunioun)}}
| Nationalfeierdag = [[12. Juni]]
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
| Wärung = [[Russesche Rubel|Rubel]] (RUB)
| Zäitzon = +2 bis +12
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen = Keng extra Notizen disponibel
| Extra Bild =
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 =
| Extra Bild2 Text =
}}
</td>
</tr>
</table>
{{clr}}
== Parameteren ==
{| class="wikitable"
! Parameter
! Beschreiwung
! Wikidata-Réckfall
|-
| <code>Numm</code>
| Offiziellen oder üblechen Numm vum Land. Wa kee Wäert disponibel ass, gëtt den Numm vun der Säit benotzt.
| [[d:Property:P1448|P1448]]
|-
| <code>Fändel</code>
| Numm vum Fändelsfichier, ouni <code>Fichier:</code> oder <code>File:</code>.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P41|P41]]
|-
| <code>Fändel Bildbreet</code>
| Breet vum Fändel, zum Beispill <code>130px</code>.
| –
|-
| <code>Fändel Artikel</code>
| Artikel, op deen d'Legend „Fändel“ verlinke soll.
| –
|-
| <code>Wopen</code>
| Numm vum Wopefichier, ouni <code>Fichier:</code> oder <code>File:</code>.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P94|P94]]
|-
| <code>Wope Breet</code>
| Breet vum Wopen, zum Beispill <code>110px</code>.
| –
|-
| <code>Wopen Artikel</code>
| Artikel, op deen d'Legend „Wopen“ verlinke soll.
| –
|-
| <code>National Devise</code>
| National Devise oder Motto vum Land.
| [[d:Property:P1451|P1451]]
|-
| <code>Kaart</code>
| Numm vum Fichier mat der Kaart.
| [[d:Property:P242|P242]]
|-
| <code>Kaart Breet</code>
| Breet vun der Kaart, zum Beispill <code>280px</code>.
| –
|-
| <code>Offiziell Sprooch</code>
| Offiziell Sprooch(en) vum Land.
| [[d:Property:P37|P37]]
|-
| <code>Haaptstad</code>
| Haaptstad vum Land.
| [[d:Property:P36|P36]]
|-
| <code>Haaptstad Awunner</code>
| Zuel vun den Awunner vun der Haaptstad. Dësen aktuelle Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| –
|-
| <code>Haaptstad Koordinaten</code>
| Geografesch Koordinate vun der Haaptstad.
| –
|-
| <code>Verwaltungszentrum</code>
| Verwaltungszentrum, wann en net mat der Haaptstad identesch ass.
| –
|-
| <code>Staatsform</code>
| Staats- oder Regierungsform.
| [[d:Property:P122|P122]]
|-
| <code>Landeschef Titel</code>
| Titel vum Staatschef, zum Beispill „President“, „Staatspresident“, „Kinnek“ oder „Fürst“.
| [[d:Property:P1906|P1906]]
|-
| <code>Landeschef</code>
| Numm vum aktuelle Staatschef. De Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| [[d:Property:P35|P35]]
|-
| <code>Regierungschef Titel</code>
| Titel vum Regierungschef, zum Beispill „Premierminister“ oder „Ministerpresident“
| [[d:Property:P1313|P1313]]
|-
| <code>Regierungschef</code>
| Numm vum aktuelle Regierungschef. De Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| [[d:Property:P6|P6]]
|-
| <code>Total Fläch</code>
| Gesamtfläch a km². D'Eenheet <code>km²</code> gëtt vun der Schabloun derbäigesat.
| [[d:Property:P2046|P2046]]
|-
| <code>Fläch Plaz</code>
| Rangplaz vum Land no senger Fläch.
| –
|-
| <code>Waasserfläch</code>
| Undeel vun der Waasserfläch. D'Prozentzeeche gëtt vun der Schabloun derbäigesat.
| –
|-
| <code>Bevëlkerung</code>
| Awunnerzuel. De Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| [[d:Property:P1082|P1082]]
|-
| <code>Bevëlkerung Plaz</code>
| Rangplaz vum Land no senger Bevëlkerung.
| –
|-
| <code>Bevëlkerungsdicht</code>
| Bevëlkerungsdicht. D'Eenheet <code>Awunner/km²</code> gëtt vun der Schabloun derbäigesat.
| –
|-
| <code>Onofhängegkeet</code>
| Datum an eventuell weider Informatiounen iwwer d'Onofhängegkeet oder d'Grënnung vum Staat.
| –
|-
| <code>Nationalfeierdag</code>
| Nationalfeierdag vum Land.
| –
|-
| <code>Nationalhymn</code>
| Numm vun der Nationalhymn. E manuelle Wäert kann och e Link fir ze lauschteren enthalen.<br>(Kuckt [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P85|P85]]
|-
| <code>Wärung</code>
| Wärung vum Land.
| [[d:Property:P38|P38]]
|-
| <code>Zäitzon</code>
| Zäitzon ouni d'Ofkierzung vun der [[Koordinéiert Weltzäit|koordinéierter Weltzäit]], zum Beispill <code>+1 (+2 am Summer)</code>. D'Ofkierzung <code>UTC</code> gëtt vun der Schabloun derbäigesat.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P421|P421]]
|-
| <code>Internet TLD</code>
| Länderspezifesch Internet-Top-Level-Domain.
| [[d:Property:P78|P78]]
|-
| <code>Telefonsprefix</code>
| Internationalen Telefonsvirwal.
| [[d:Property:P474|P474]]
|-
| <code>Notizen</code>
| Zousätzlech Notizen, déi um Enn vun der Infobox ugewise ginn.
| –
|-
| <code>Extra Bild</code>
| Numm vun engem zousätzleche Bildfichier.
| –
|-
| <code>Extra Bild Text</code>
| Legend vum zousätzleche Bild.
| –
|-
| <code>Extra Bild2</code>
| Numm vun engem zweeten zousätzleche Bildfichier.
| –
|-
| <code>Extra Bild2 Text</code>
| Legend vum zweeten zousätzleche Bild.
| –
|}
== Speziell Hiweiser ==
=== Nationalhymn an Audiolink ===
De Wikidata-Wäert [[d:Property:P85|P85]] (Nationallidd) liwwert den Numm an de Link vun der Nationalhymn, awer net automatesch en Audiolink. Fir d'Hymn kënnen ze lauschteren, kann de Parameter manuell esou ausgefëllt ginn:
<pre>
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
</pre>
Fir Audiodateie vu Wikimedia Commons soll e Wiki-Link mat <code>Media:</code> benotzt ginn an net eng al direkt URL op <code>upload.wikimedia.org</code>.
=== Zäitzon ===
Beim manuelle Wäert gëtt <code>UTC</code> automatesch vun der Schabloun derbäigesat. Dofir soll zum Beispill just dëst agedroe ginn:
<pre>
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
</pre>
=== Biller ===
Bei <code>Fändel</code>, <code>Wopen</code>, <code>Kaart</code>, <code>Extra Bild</code> an <code>Extra Bild2</code> gëtt nëmmen den Numm vum Fichier agedroen:
<pre>
| Extra Bild = Monaco Monte Carlo 1.jpg
| Extra Bild Text = Vue op Monte Carlo a säin Hafen
</pre>
=== Referenzen ===
Referenze kënnen direkt an de manuelle Wäert agesat ginn, zum Beispill:
<pre>
| Bevëlkerung = 681.973<ref>{{Internetquell|url=...|titel=...|gekuckt=...}}</ref> <small>(1. Januar 2025)</small>
</pre>
Bei Donnéeën, déi sech reegelméisseg änneren – besonnesch Bevëlkerung, Staatschef a Regierungschef – soll de Wäert vu Wikidata geholl ginn oder de Stand an den Datum vum Wäert ugi ginn an eng zouverlässeg Referenz bäigesat ginn.
=== Staats- a Regierungschef ===
Wann d'Parameteren <code>Landeschef</code> a <code>Regierungschef</code> eidel sinn, ginn d'Amtsinhaber automatesch vu Wikidata iwwerholl:
* Staatschef: [[d:Property:P35|P35]]
* Regierungschef: [[d:Property:P6|P6]]
Déi jeeweileg Amtsbezeechnung kënnt vu follgende Wikidata-Eegenschaften:
* Amt vum Staatschef: [[d:Property:P1906|P1906]]
* Amt vum Regierungschef: [[d:Property:P1313|P1313]]
Wann den Amtsinhaber bei [[d:Property:P21|P21]] (Geschlecht ) als weiblech, Transfra oder weiblechen Organismus definéiert ass, gëtt – wa se disponibel ass – déi lëtzebuergesch weiblech Form vun der Amtsbezeechnung aus [[d:Property:P2521|P2521]] ugewisen.
Wann d'lb-Etikett vum Amt feelt, gëtt als Réckfall <code>Staatschef</code> respektiv <code>Regierungschef</code> ugewisen.
Wa [[d:Property:P35|P35]] a [[d:Property:P6|P6]] déiselwecht Persoun uginn, gëtt déi automatesch Regierungschef-Zeil net nach eng Kéier ugewisen. Si kann awer iwwer d'manuell Parameteren <code>Regierungschef</code>
oder <code>Regierungschef Titel</code> erzwonge ginn.
Manuell ausgefëllt Parameteren hunn ëmmer Prioritéit virun den automatesche Wikidata-Wäerter.
=== Bevëlkerung a Stand vum Wäert ===
Wann de Parameter <code>Bevëlkerung</code> eidel ass, gëtt d'Bevëlkerungszuel automatesch aus [[d:Property:P1082|P1082]] (Awunnerzuel) iwwerholl.
Wann déi benotzt P1082-Ausso en Zäitpunkt ([[d:Property:P585|P585]]) huet, gëtt dësen Datum kleng a Klameren direkt hannert der Awunnerzuel ugewisen:
<pre>
690.959 (01.01.2026)
</pre>
D'Duerstellung vum Datum hänkt vu senger Prezisioun op Wikidata of:
* Dag genee: <code>01.01.2026</code>
* nëmme Mount a Joer: <code>01.2026</code>
* nëmme Joer: <code>2026</code>
Den Datum gëtt nëmmen ugewisen, wann et genee eng bestëmmbar P1082-Ausso mam beschte Rang gëtt. Bei e puer gläichrangege Wäerter oder engem feelende P585 gëtt keen Datum derbäigesat.
Wann <code>Bevëlkerung</code> manuell ausgefëllt ass, gëtt och keen automatesche Wikidata-Datum ugewisen. Den Datum an eng Referenz kënnen an deem Fall direkt an de manuelle Wäert agesat ginn.
<includeonly>
[[Kategorie:Länner| S]]
[[Kategorie:Schablounen:Geographie|Infobox Land]]
[[Kategorie:Infoboxen:Geographie|Land]]
</includeonly>
nl5iwsvvdpu87rk8q8a3qo9bosj0mav
2690262
2690261
2026-08-08T09:31:40Z
GilPe
14980
/* Parameteren */
2690262
wikitext
text/x-wiki
{{Dokumentatiounssäit}}
Dës Schabloun weist déi wichtegst Informatiounen iwwer e Land an enger standardiséierter Infobox. D'Syntax '''{{tl|Infobox Land}}''' geet duer, fir datt eng Këscht riets am Artikel opgebaut gëtt
== Funktiounsweis ==
Wann e Parameter am Artikel manuell ausgefëllt ass, gëtt ëmmer de manuelle Wäert benotzt. Nëmme wann de Parameter eidel ass, probéiert d'Schabloun déi entspriechend Informatioun vu [[d:|Wikidata]] z'iwwerhuelen.
Doduerch bleiwen déi bestoend manuell Informatiounen an den Artikele bestoen. Donnéeën, déi net manuell agedroe sinn, kënnen – wa s'op Wikidata disponibel sinn – automatesch ergänzt ginn.
Bei verlinkten Donnéeë muss dat entspriechend Wikidata-Element am beschte Fall eng lëtzebuergesch Etikett hunn. Soss kann et sinn, datt kee Wäert oder eng Etikett an enger anerer Sprooch ugewise gëtt.
== Fir ze knäipen ==
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox Land
| Numm =
| Fändel =
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel =
| Wopen =
| Wope Breet =
| Wopen Artikel =
| National Devise =
| Kaart =
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch =
| Haaptstad =
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Verwaltungszentrum =
| Staatsform =
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch =
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung =
| Zäitzon =
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 =
| Extra Bild2 Text =
}}
</syntaxhighlight>
Et ass net néideg, all Parameteren an den Artikel ze kopéieren. Et geet duer, déi Parameteren anzedroen, fir déi e manuelle Wäert gebraucht gëtt.
== Beispill ==
<table role="presentation" style="width:100%; border:0; background:transparent;">
<tr>
<td style="width:auto; padding:0 15px 0 0; border:0; vertical-align:top;">
'''Quelltext vum Beispill:'''
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{Infobox Land
| Numm = Российская Федерация<br>Rossiyskaya Federatsiya
| Fändel = Flag of Russia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Russesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Russesche Wopen
| National Devise = (Devise)
| Kaart = Location Russia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Moskau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Verwaltungszentrum =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Federal Republik]]
| Landeschef Titel = President
| Landeschef = [[Wladimir Putin]]
| Regierungschef Titel = Premierminister
| Regierungschef = [[Michail Wladimirowitsch Mischustin]]
| Total Fläch = 17.098.242
| Fläch Plaz = 1
| Waasserfläch = 13
| Bevëlkerung = 146.119.928
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[12. Juni]] [[1990]] {{small|(deklaréiert)}}<br>[[26. Dezember]] [[1991]] {{small|(Zesummebroch vun der Sowjetunioun)}}
| Nationalfeierdag = [[12. Juni]]
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
| Wärung = [[Russesche Rubel|Rubel]] (RUB)
| Zäitzon = +2 bis +12
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen = Keng extra Notizen disponibel
| Extra Bild =
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 =
| Extra Bild2 Text =
}}
</syntaxhighlight>
</td>
<td style="width:310px; padding:0; border:0; vertical-align:top;">
'''Resultat:'''
{{Infobox Land
| Numm = Российская Федерация<br>Rossiyskaya Federatsiya
| Fändel = Flag of Russia.svg
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Russesche Fändel
| Wopen = Coat of Arms of the Russian Federation.svg
| Wope Breet = 80px
| Wopen Artikel = Russesche Wopen
| National Devise = (Devise)
| Kaart = Location Russia.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Moskau]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Verwaltungszentrum =
| Staatsform = [[Semipresidentielle Regierungssystem|Semipresidentiell]] [[Federal Republik]]
| Landeschef Titel = President
| Landeschef = [[Wladimir Putin]]
| Regierungschef Titel = Premierminister
| Regierungschef = [[Michail Wladimirowitsch Mischustin]]
| Total Fläch = 17.098.242
| Fläch Plaz = 1
| Waasserfläch = 13
| Bevëlkerung = 146.119.928
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet = [[12. Juni]] [[1990]] {{small|(deklaréiert)}}<br>[[26. Dezember]] [[1991]] {{small|(Zesummebroch vun der Sowjetunioun)}}
| Nationalfeierdag = [[12. Juni]]
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
| Wärung = [[Russesche Rubel|Rubel]] (RUB)
| Zäitzon = +2 bis +12
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen = Keng extra Notizen disponibel
| Extra Bild =
| Extra Bild Text =
| Extra Bild2 =
| Extra Bild2 Text =
}}
</td>
</tr>
</table>
{{clr}}
== Parameteren ==
{| class="wikitable"
! Parameter
! Beschreiwung
! Wikidata-Réckfall
|-
| <code>Numm</code>
| Offiziellen oder üblechen Numm vum Land. Wa kee Wäert disponibel ass, gëtt den Numm vun der Säit benotzt.
| [[d:Property:P1448|P1448]]
|-
| <code>Fändel</code>
| Numm vum Fändelsfichier, ouni <code>Fichier:</code> oder <code>File:</code>.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P41|P41]]
|-
| <code>Fändel Bildbreet</code>
| Breet vum Fändel, zum Beispill <code>130px</code>.
| –
|-
| <code>Fändel Artikel</code>
| Artikel, op deen d'Legend „Fändel“ verlinke soll.
| –
|-
| <code>Wopen</code>
| Numm vum Wopefichier, ouni <code>Fichier:</code> oder <code>File:</code>.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P94|P94]]
|-
| <code>Wope Breet</code>
| Breet vum Wopen, zum Beispill <code>110px</code>.
| –
|-
| <code>Wopen Artikel</code>
| Artikel, op deen d'Legend „Wopen“ verlinke soll.
| –
|-
| <code>National Devise</code>
| National Devise oder Motto vum Land.
| [[d:Property:P1451|P1451]]
|-
| <code>Kaart</code>
| Numm vum Fichier mat der Kaart.
| [[d:Property:P242|P242]]
|-
| <code>Kaart Breet</code>
| Breet vun der Kaart, zum Beispill <code>280px</code>.
| –
|-
| <code>Offiziell Sprooch</code>
| Offiziell Sprooch(en) vum Land.
| [[d:Property:P37|P37]]
|-
| <code>Haaptstad</code>
| Haaptstad vum Land.
| [[d:Property:P36|P36]]
|-
| <code>Haaptstad Awunner</code>
| Zuel vun den Awunner vun der Haaptstad. Dësen aktuelle Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| –
|-
| <code>Haaptstad Koordinaten</code>
| Geografesch Koordinate vun der Haaptstad.
| –
|-
| <code>Verwaltungszentrum</code>
| Verwaltungszentrum, wann en net mat der Haaptstad identesch ass.
| –
|-
| <code>Staatsform</code>
| Staats- oder Regierungsform.
| [[d:Property:P122|P122]]
|-
| <code>Landeschef Titel</code>
| Titel vum Staatschef, zum Beispill „President“, „Staatspresident“, „Kinnek“ oder „Fürst“.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P1906|P1906]]
|-
| <code>Landeschef</code>
| Numm vum aktuelle Staatschef. De Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| [[d:Property:P35|P35]]
|-
| <code>Regierungschef Titel</code>
| Titel vum Regierungschef, zum Beispill „Premierminister“ oder „Ministerpresident“.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P1313|P1313]]
|-
| <code>Regierungschef</code>
| Numm vum aktuelle Regierungschef. De Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.
| [[d:Property:P6|P6]]
|-
| <code>Total Fläch</code>
| Gesamtfläch a km². D'Eenheet <code>km²</code> gëtt vun der Schabloun derbäigesat.
| [[d:Property:P2046|P2046]]
|-
| <code>Fläch Plaz</code>
| Rangplaz vum Land no senger Fläch.
| –
|-
| <code>Waasserfläch</code>
| Undeel vun der Waasserfläch. D'Prozentzeeche gëtt vun der Schabloun derbäigesat.
| –
|-
| <code>Bevëlkerung</code>
| Awunnerzuel. De Wäert soll vu Wikidata kommen oder manuell mat Datum a Referenz agedroe ginn.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P1082|P1082]]
|-
| <code>Bevëlkerung Plaz</code>
| Rangplaz vum Land no senger Bevëlkerung.
| –
|-
| <code>Bevëlkerungsdicht</code>
| Bevëlkerungsdicht. D'Eenheet <code>Awunner/km²</code> gëtt vun der Schabloun derbäigesat.
| –
|-
| <code>Onofhängegkeet</code>
| Datum an eventuell weider Informatiounen iwwer d'Onofhängegkeet oder d'Grënnung vum Staat.
| –
|-
| <code>Nationalfeierdag</code>
| Nationalfeierdag vum Land.
| –
|-
| <code>Nationalhymn</code>
| Numm vun der Nationalhymn. E manuelle Wäert kann och e Link fir ze lauschteren enthalen.<br>(Kuckt [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P85|P85]]
|-
| <code>Wärung</code>
| Wärung vum Land.
| [[d:Property:P38|P38]]
|-
| <code>Zäitzon</code>
| Zäitzon ouni d'Ofkierzung vun der [[Koordinéiert Weltzäit|koordinéierter Weltzäit]], zum Beispill <code>+1 (+2 am Summer)</code>. D'Ofkierzung <code>UTC</code> gëtt vun der Schabloun derbäigesat.<br>(Kuckt och [[Schabloun:Infobox Land/doc#Speziell Hiweiser|Speziell Hiweiser]]).
| [[d:Property:P421|P421]]
|-
| <code>Internet TLD</code>
| Länderspezifesch Internet-Top-Level-Domain.
| [[d:Property:P78|P78]]
|-
| <code>Telefonsprefix</code>
| Internationalen Telefonsvirwal.
| [[d:Property:P474|P474]]
|-
| <code>Notizen</code>
| Zousätzlech Notizen, déi um Enn vun der Infobox ugewise ginn.
| –
|-
| <code>Extra Bild</code>
| Numm vun engem zousätzleche Bildfichier.
| –
|-
| <code>Extra Bild Text</code>
| Legend vum zousätzleche Bild.
| –
|-
| <code>Extra Bild2</code>
| Numm vun engem zweeten zousätzleche Bildfichier.
| –
|-
| <code>Extra Bild2 Text</code>
| Legend vum zweeten zousätzleche Bild.
| –
|}
== Speziell Hiweiser ==
=== Nationalhymn an Audiolink ===
De Wikidata-Wäert [[d:Property:P85|P85]] (Nationallidd) liwwert den Numm an de Link vun der Nationalhymn, awer net automatesch en Audiolink. Fir d'Hymn kënnen ze lauschteren, kann de Parameter manuell esou ausgefëllt ginn:
<pre>
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Russescher Federatioun]]<br>[[Media:Russian Anthem Instrumental.ogg|(Lauschteren)]]
</pre>
Fir Audiodateie vu Wikimedia Commons soll e Wiki-Link mat <code>Media:</code> benotzt ginn an net eng al direkt URL op <code>upload.wikimedia.org</code>.
=== Zäitzon ===
Beim manuelle Wäert gëtt <code>UTC</code> automatesch vun der Schabloun derbäigesat. Dofir soll zum Beispill just dëst agedroe ginn:
<pre>
| Zäitzon = +1 (+2 am Summer)
</pre>
=== Biller ===
Bei <code>Fändel</code>, <code>Wopen</code>, <code>Kaart</code>, <code>Extra Bild</code> an <code>Extra Bild2</code> gëtt nëmmen den Numm vum Fichier agedroen:
<pre>
| Extra Bild = Monaco Monte Carlo 1.jpg
| Extra Bild Text = Vue op Monte Carlo a säin Hafen
</pre>
=== Referenzen ===
Referenze kënnen direkt an de manuelle Wäert agesat ginn, zum Beispill:
<pre>
| Bevëlkerung = 681.973<ref>{{Internetquell|url=...|titel=...|gekuckt=...}}</ref> <small>(1. Januar 2025)</small>
</pre>
Bei Donnéeën, déi sech reegelméisseg änneren – besonnesch Bevëlkerung, Staatschef a Regierungschef – soll de Wäert vu Wikidata geholl ginn oder de Stand an den Datum vum Wäert ugi ginn an eng zouverlässeg Referenz bäigesat ginn.
=== Staats- a Regierungschef ===
Wann d'Parameteren <code>Landeschef</code> a <code>Regierungschef</code> eidel sinn, ginn d'Amtsinhaber automatesch vu Wikidata iwwerholl:
* Staatschef: [[d:Property:P35|P35]]
* Regierungschef: [[d:Property:P6|P6]]
Déi jeeweileg Amtsbezeechnung kënnt vu follgende Wikidata-Eegenschaften:
* Amt vum Staatschef: [[d:Property:P1906|P1906]]
* Amt vum Regierungschef: [[d:Property:P1313|P1313]]
Wann den Amtsinhaber bei [[d:Property:P21|P21]] (Geschlecht ) als weiblech, Transfra oder weiblechen Organismus definéiert ass, gëtt – wa se disponibel ass – déi lëtzebuergesch weiblech Form vun der Amtsbezeechnung aus [[d:Property:P2521|P2521]] ugewisen.
Wann d'lb-Etikett vum Amt feelt, gëtt als Réckfall <code>Staatschef</code> respektiv <code>Regierungschef</code> ugewisen.
Wa [[d:Property:P35|P35]] a [[d:Property:P6|P6]] déiselwecht Persoun uginn, gëtt déi automatesch Regierungschef-Zeil net nach eng Kéier ugewisen. Si kann awer iwwer d'manuell Parameteren <code>Regierungschef</code>
oder <code>Regierungschef Titel</code> erzwonge ginn.
Manuell ausgefëllt Parameteren hunn ëmmer Prioritéit virun den automatesche Wikidata-Wäerter.
=== Bevëlkerung a Stand vum Wäert ===
Wann de Parameter <code>Bevëlkerung</code> eidel ass, gëtt d'Bevëlkerungszuel automatesch aus [[d:Property:P1082|P1082]] (Awunnerzuel) iwwerholl.
Wann déi benotzt P1082-Ausso en Zäitpunkt ([[d:Property:P585|P585]]) huet, gëtt dësen Datum kleng a Klameren direkt hannert der Awunnerzuel ugewisen:
<pre>
690.959 (01.01.2026)
</pre>
D'Duerstellung vum Datum hänkt vu senger Prezisioun op Wikidata of:
* Dag genee: <code>01.01.2026</code>
* nëmme Mount a Joer: <code>01.2026</code>
* nëmme Joer: <code>2026</code>
Den Datum gëtt nëmmen ugewisen, wann et genee eng bestëmmbar P1082-Ausso mam beschte Rang gëtt. Bei e puer gläichrangege Wäerter oder engem feelende P585 gëtt keen Datum derbäigesat.
Wann <code>Bevëlkerung</code> manuell ausgefëllt ass, gëtt och keen automatesche Wikidata-Datum ugewisen. Den Datum an eng Referenz kënnen an deem Fall direkt an de manuelle Wäert agesat ginn.
<includeonly>
[[Kategorie:Länner| S]]
[[Kategorie:Schablounen:Geographie|Infobox Land]]
[[Kategorie:Infoboxen:Geographie|Land]]
</includeonly>
nl546zp7j1q5yscrnymvumfrw67kej9
Trek Airways
0
167506
2689973
2667265
2026-08-07T18:18:55Z
InternetArchiveBot
50611
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
2689973
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Fluchgesellschaft}}
'''Trek Airways''' ([[International Air Transport Association|IATA]]-Code '''JW,''' [[International Civil Aviation Organization|ICAO]]-Code '''TKE''') war eng [[südafrika]]nesch [[Fluchgesellschaft]] déi vun 23. September 1953 bis den 11. Abrëll 1994 bestoung<ref>{{Citation|URL=https://www.planespotters.net/airline/Trek-Airways|Titel=Trek Airways Fleet Details and History|Gekuckt=01.09.2024|Editeur=planespotters.net/|Sprooch=en}}</ref>. Hir Heemechtsbasis war den [[O. R. Tambo International Airport]] bei [[Johannesbuerg]].
== Geschicht ==
D'Gesellschaft gouf vum pensionéierten [[Däitschland|däitsch]]e Generolmajouer [[Friedrich Wilhelm von Mellenthin]] als eenzeg südafrikanesch privat Fluchgesellschaft nieft der staatlecher [[South African Airways]] gegrënnt. Am Ufank ass se mat enger [[Vickers VC.1 Viking]] tëscht [[Europa (Kontinent)|Europa]] a Südafrika geflunn. Wéinst der kuerzer Autonomie an den domat verbonnenen Tëschestopps goufen e bësse méi spéit [[Douglas DC-4]] a [[Lockheed Constellation|Lockheed L-049 Constellation]] an duerno och [[Lockheed L-1649 Starliner|Lockheed L-1649A Starliner]] agesat. Trek Airways ass vu Johannesbuerg aus iwwer [[Windhoek]] ([[Namibien|Namibia]], deemools Südwestafrika), op [[London]], [[Düsseldorf]], [[Wien]] a [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] geflunn<ref>[https://web.archive.org/web/20171025095343/http://www.timetableimages.com/ttimages/trek.htm ''Trek Airways, Timetable.'' TimeTableImages.com.] Abgerufen am 10. Mai 2021.</ref>. Enn 1954 ass den éischten Trek-Fliger (ZS-DKI) um Wee fir op Johannesbuerg um [[Fluchhafe Lëtzebuerg|Findel]] gelant<ref name=":0">Braun, Serge. Passagierfluggesellschaften und ihre Flugzeuge: 1937-2017, S. 125</ref>.
Den 1. Februar 1962 huet d'Gesellschaft ugefaange mat besonnesch gënschtege Flich vu Johannesbuerg aus iwwer [[Luanda]] ([[Angola]]), [[Sal (Cap Vert)|Sal]] ([[Cap Vert]]) a [[Palma de Mallorca]] op Lëtzebuerg ze fléien. Op der Streck goufen eng L-049 Constellation mat véier Motoren agesat (ZS-DBU, ZS-DBS).<ref name=":0" />
D'Passagéier hu sech awer eng Verbindung viru bis op London gewënscht, wat awer net méiglech war, well keen Ofkommes tëscht Südafrika an dem [[Vereenegt Kinnekräich|Vereenegte Kinnekräich]] bestoung. Well d'Luxair awer esou en Ofkommes hat, koum et 1964 zu engem Accord tëscht Trek Airways an der nach jonker Luxair: der Trek hir Douglas DC 4 gouf der Luxair iwwerginn, se krut de Luxair-Ustrach a gouf ënnert der lëtzebuergescher Immatrikulatioun LX-SAF registréiert. Vun do u konnten d'Trek-Passagéier déi vu Johannesbuerg zu Lëtzebuerg ukoumen, op London-[[Fluchhafe London Gatwick|Gatwick]] virufléien (Fluch-Nummer LG-024 a -025).<ref name=":0" />
Wéinst der autoritärer [[Apartheid]]spolitik a Südafrika hunn déi meescht [[Afrika|afrikanesch Länner]] et 1963 de südafrikanesche Fliger (ZS-Immatrikulatioun) net méi erlaabt fir iwwer hir jeeweileg Territoiren ze fléien. Trek Airways konnt doduerch net méi an Europa fléien. Am Joer drop gouf d'Verbindung awer nees opgemaach: duerch en Accord tëscht den zwou Gesellschaften, kruten der Trek hir Lockheed L-049 Constellation an nach zwou aner „Superstar“-Maschinnen eng LX-Immatrikulatioun (LX-LGX, -LGY an -LGZ) an d'Luxair-Faarwen. Sou ass den Iwwerfluch-[[Boykott]] ''elegant'' ëmgaangen ginn: d'Flich konnten nees vu Johannesburg aus iwwer den afrikanesche Kontinent bis op Lëtzebuerg duerchgefouert ginn.<ref>idem, S. 125-127</ref>
Den 2. Dezember 1970 gouf zu Lëtzebuerg d'[[Luxembourg Aviation Investments]] (LAI) gegrënnt<ref>ënner B126459 am [[Handelsregëster (Lëtzebuerg)|Handelsregëster]] agedroen</ref>, eng [[Société anonyme|S.A.]] där d'Fligere vun der Trek gehéiert hunn.<ref name=":1">Braun, Serge. idem, S. 127</ref>
Bis 1971 goufen d'Sanktiounen géint Südafrika nach verstäerkt an d'Luxair huet zesummen mat der Trek eng nei Gesellschaft, d'Luxavia gegrënnt<ref>ënner B9513 am Handelsregëster agedroen</ref>, e sougenannten „Tour Operator“ dee mat Maschinne vum Typ [[Boeing 707]], [[Airbus A300]] a [[Boeing 747]] vu Johannesbuerg aus Flich op a London an zeréck organiséiert huet.<ref name=":1" />
{{Méi Info 1|Luxavia}}
Trek Airways huet 1991 [[Trek Airways Flitestar|Filetstar]] gegrënnt, eng Gesellschaft déi um nationale südafrikanesche Maart aktiv war. Well se sech mat der Filetstar iwwerschat haten an och wéinst der ëmmer méi grousser Konkurrenz op de Linnen tëscht Südafrika an Europa, hunn d'Mammegesellschaft gradewéi Filetstar dräi Joer méi spéit (1994) fir zerguttst zougemaach<ref>[https://web.archive.org/web/20250207165944/https://www.timetableimages.com/ttimages/luxavia.htm ''Luxavia, Timetable.'' TimeTableImages.com.] Abgerufen am 12. Mai 2021.</ref>.
== Tëschefäll ==
* Den 3. September 1960 ass de Motor vun enger Douglas DC-4-1009 (ZS-CIG) um Fluch Lëtzebuerg - Johannesbuerg, nom Tëschestopp zu [[Kairo]], op der Streck fir op [[Entebbe]] a Brand geroden a konnt net geläscht ginn. De Fliger huet missen am [[El-Badari]]-Dall an [[Egypten]] [[Noutlandung|noutlanden]]. All 67 Leit u Bord (61 Passagéier a sechs Crew-Memberen) hunn den Accident iwwerlieft. De Fliger gouf awer komplett zerstéiert<ref>{{Citation|URL=https://asn.flightsafety.org/asndb/333724|Titel=Accident Douglas DC-4-1009 ZS-CIG, Saturday 3 September 1960|Gekuckt=01.09.2024|Wierk=asn.flightsafety.org|Editeur=asn.flightsafety.org|Sprooch=en}}</ref>.
== Literatur ==
* [[William Buckland Rorke]]: ''Trek Airways – A South African Adventure'', Athena Press, 2007. ISBN 978-1844018581
* [[Serge Braun|Braun, Serge]]. Flughafen | Aéroport | Airport Findel – Passagierfluggesellschaften und ihre Flugzeuge: 1937-2017 | Compagnies aériennes et leurs avions: 1937-2017 | Passenger airlines and their planes: 1937-2017. Luxembourg, 2017. Print. {{De}}{{Fr}}{{En}} ISBN 978-99959-934-3-6
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Fluchgesellschaften]]
93jj8xvm4pg4lobq0njsojvfnp98uip
Palestina
0
170209
2690143
2689786
2026-08-07T20:29:06Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690143
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen|dem Staat}}
{{SkizzGeo}}
{{Infobox Land
| Numm = دولة فلسطين<br>Daulat Filastīn<br>Staat Palestina
| Fändel = Flag of Palestine.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vu Palestina
| Wopen = Emblem of Palestine.svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vu Palestina
| National Devise =
| Kaart = Palestine in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Ostjerusalem]] (beusprocht)<br>[[Ramallah]] ([[de jure / de facto|de facto]])
| Haaptstad Awunner = 677.800
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Semipresendiell Republik]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 6020
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 779
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag = [[15. November]]
| Nationalhymn = Fidā'ī
| Wärung = [[Schekel]] (ILS)<br>[[Jordaneschen Dinar]] (JOD)
| Zäitzon = +2
| Internet TLD = [[.ps]]
| Telefonsprefix = +970 (+972)
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Palestina''', op [[Arabesch]] دولة فلسطين, [[DIN 31635|DMG]] ''Daulat Filasṭīn'', offiziell '''Staat Palestina''', ass en [[de jure / de facto|de facto]] Staat am [[Noen Osten]]. E läit tëscht [[Israel]] a [[Jordanien]]. De Staat ass als en ''non-member observer state'' vun der [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] unerkannt. 157 UN Staaten erkennen de Staat un. De Staat Palestina beusprocht d'[[Westjordanland]] an d'[[Gazasträif]], mä d'Majoritéit vun deene Gebidder si vun [[Israel]] besat.
== Geschicht ==
Am Joer 1988 huet d'Palästinensesch Befreiungsorganisatioun (PLO) de Staat Palestina fir Onofhängegkeet erkläert. Zanterhier fuerdert si dat ganzt Gebitt, dat zanter 1967 vun Israel besat ass, mat [[Ostjerusalem]] als [[Haaptstad]]. Duerch verschidden Ofkommes ass et ab 1994 zu engem deelweise Réckzuch vun Israel komm, wat zu enger limitéierter Onofhängegkeet vu Palestina an den Autonomiegebidder gefouert huet. Fir dës Gebidder ze verwalten, gouf d'[[Palestinensesch Autonomiegebidder]] (PA) gegrënnt, déi vun der [[Fatah]] gefouert ginn an zanter 2013 als „Staat Palestina“ optrëtt.
Am Joer 2007 ass Palestina awer wéinst dem Konflikt tëscht der Fatah an der [[Hamas]] an zwou Hoheetsgebidder zerfall: d'Westjordanland, dat vun der PA respektiv Fatah regéiert gëtt an ongeféier dräi Milliounen Awunner huet, an d'Gazasträif, déi ënner der Kontroll vun der radikal-islamistescher Hamas steet a ronn zwee Milliounen Awunner huet. Béid Gebidder ginn autoritär regéiert. Zënter 2006 goufen a kengem vun deenen zwee Gebidder nach Wale gehalen. D'Press- a Meenungsfräiheete si staark ageschränkt.
2024 huet den [[Internationale Geriichtshaff]] an engem Rechtsgutachten erkläert, datt Israel d'Gazasträif, d'Westjordanland an Ostjerusalem vëlkerrechtswiddreg besetzt. Israel misst all israeelesch Siidler aus de besate Gebidder evakuéieren an de Schued ersetzen, deen duerch d'Besatzung entstanen ass.<ref>{{Citation|URL=https://www.tagesschau.de/ausland/asien/israel-igh-besatzung-korri-100.html|Titel=Was aus dem Gutachten des IGH folgt|Gekuckt=2025-07-31|Auteur=C. Kehlbach, A. Holzer und M. Bauer ARD-Rechtsredaktion|Wierk=tagesschau.de|Sprooch=de}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.lto.de/recht/nachrichten/n/igh-gutachten-israel-annexion-palaestinensische-gebiete-verstoss-gegen-voelkerrecht|Titel=IGH: Israel annektiert palästinensische Gebiete|Gekuckt=2025-07-31|Auteur=LTO|Wierk=Legal Tribune Online|Sprooch=de}}</ref>
Den 22. September 2025 huet [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] mat aneren [[Europa (Kontinent)|europäesche]] Länner de Staat Palestina fir d'Méiglechmaache vun enger [[Zwee-Staate-Léisung]] op der [[Vereent Natiounen|UN-Versammlung]] unerkannt.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/radio/newsbreak/s/5221222.html|Titel=Frankräich an och Lëtzebuerg erkenne Palestinenserstaat un|Gekuckt=2025-09-27|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>
==Um Spaweck==
{{Commonscat|Palestine|Palestina}}
{{Navigatioun Länner an Asien}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen an Notten}}
[[Kategorie:Noen Osten]]
[[Kategorie:Palestina]]
9yuu6o19k12u42c24v4tfturtxdtnwd
Wikipedia:Technesche Krom
4
170376
2690247
2689938
2026-08-08T07:58:21Z
Les Meloures
580
/* Infoboxe mat Wikidata lo och mat „mul“ */ Äntweren
2690247
wikitext
text/x-wiki
{| class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe1" style="width: 100%; padding: 10px; font-size: 95%; margin-right: 5px; border-style: solid;"
|
Op dëser Säit kann alles diskutéiert ginn, wat mat techneschen Aspekter vun der Wikipedia-Aarbecht ze dinn huet.
<div role="button" class="plainlinks" style="margin:.5em; text-align: center;">[https://lb.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Technesche_Krom&action=edit§ion=new <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive mw-ui-big">E Message hannerloossen</span>]</div>
Et kënne Froe gestallt ginn, wéi eppes funktionéiert, oder Ufroe gestallt gi fir nei technesch Funktionalitéiten. Et kann een Erklärungen heihinner schreiwen, déi op deenen eenzele Schablounen- oder Moduldiskussiounssäite verluer goe géifen, awer och soss alles beschwätzen, wat villäicht e bëssen ze vill an den techneschen Detail geet fir den „normale“ [[Wikipedia:De Stamminee|Stamminee]].
Wann Dir keng Diskussiounssujete verpasse wëllt, kënnt Dir dës Säit einfach op Är [[Hëllef:Iwwerwaachungslëscht|Iwwerwaachungslëscht]] setzen.
{{Portal-head2|547892|Kuckt och}}
* '''[[Wikipedia:Tech News]]''' fir all Woch déi aktuell [[:meta:Tech/News|Tech News]] vu Meta-Wiki ze liesen.
* '''[[Wikipedia:De Stamminee]]''' fir allgemeng, och net-technesch Sujeten.
* '''[[Wikipedia:Global Annoncen]]''' fir global Annoncen a Messagen, déi automatesch op deene verschiddene Wikien – dorënner och d'Wikipedia op Lëtzebuergesch – verbreet ginn.
|}
== Fir emol unzefänken: "Sproochen" a reduzéierter Form ==
Moien, op verschiddene Wikien, wéi eiser, gi lénks all Sproochen ugewisen, an deenen et eppes zum selweschten Thema gëtt.
Bei der Haaptsäit ass dat e bësse problematesch, well dat einfach ze laang ass (300+) an d'Säit 3 Mol sou laang mécht wéi den Text deen do steet. Op der Däitschsproocheger schéngen s'en Trick fonnt ze hunn, dat op déi 'Gängegst' ze reduzéieren (déi x Gréisst an all déi europäesch Sproochen, wann ech dat richteg interpretéieren). Kinnt een dat hei och aféieren?
----[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 17:54, 29. Mäe. 2025 (UTC)
[[Kategorie:Wikipedia-Administratioun]]
:'''Wéi?'''
:Et gëtt ee ''magic word'' <code><nowiki>{{noexternallanglinks}}</nowiki></code>, mat deem een dat automatescht Uweise vun den Interwiki-Linken, wéi se am ggf. verbonnene Wikidata-Element hannerluecht sinn, ënnerdrécke kann (cf. [[:mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks]]). Wann een dat asetzt, kann ee wéi fréier mat manuellen Interwikilinken à la <code><nowiki>[[de:Wikipedia:Hautpseite]]</nowiki></code> all gewënschte Sproochlinken zefouss definéieren.
:Op der däitschsproocheger Wikipedia hunn se op der Haaptsäit dofir d'Schabloun {{[[:de:Wikipedia:Hauptseite/Interwikis|Wikipedia:Hauptseite/Interwikis]]}} gesat, an där all hir 51 Interwikilinke vun hirer Haaptsäit opgelëscht sinn, suivéiert vum genannte ''magic word''.
:'''Firwat (net)?'''
:Am Prinzip kéinte mir dat ganz einfach och maachen, mee a mengen Ae wier dat eng onnéideg Aschränkung, well guer kee Problem besteet: Ugemellte Benotzer kënnen nämlech an hire Benotzerastellungen ënner „Ausgesinn“ am leschten Abschnitt „Sproochen“ d'Optioun „Benotzt eng kompakt Lëscht vu Sprooche mat deene Sproochen, déi fir Iech relevant sinn“ aktivéieren, fir datt net déi ganz Sproochelëscht ausgeklappt gëtt. A fir net ugemellte Benotzer – déi jo keng sou Astellunge maache kënnen – gëtt d'Standardbenotzeruewerfläch ''Vector (2022)'' benotzt, bei där d'Interwikilinken net ausgeklappt an der lénkser Säiteläischt, mee zesummegeklappt iwwert der Säit (resp. aus engem mir onbekannte Grond op Haaptsäiten drënner) stinn. D. h. fir ugemellte Benotzer ass de Problem mat engem Klick an de Benotzerastellunge liicht léisbar a fir net ugemellte Benotzer besteet de Problem guer net.
:'''An déi Däitschsproocheg?'''
:Op der däitschsproocheger Wikipedia ergëtt hir Léisung awer duerchaus Sënn, well bei hinnen d'Standardbenotzeruewerfläch net ''Vector (2022)'' ass, mee ''Vector alt (2010)'', an do ginn d'Interwikilinken ausgeklappt an der lénkser Säiteläischt ugewisen, deemno och fir net ugemellte Benotzer. A well net ugemellte Benotzer jo keng Benotzerastellunge maache kënnen an et och fir si „propper“ ausgesi soll, ware se gezwongen eng global Léisung ëmzesetze wéi uewe beschriwwen.
:--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 00:01, 30. Mäe. 2025 (UTC)
::P.S.: Witzegerweis hunn ech mäi Kommentar iwwer déi däitschsproocheg Wikipedia dee leschten Dag gemaach, wou en iwwerhaapt nach gestëmmt huet. Den 31. Mäerz 2025 gouf nämlech och op der dewiki ''Vector (2022)'' och zum Standard 😉(cf. [[:de:Hilfe:Skin/Vector 2022]]). --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 17:57, 7. Abr. 2025 (UTC)
== Infoboxe mat Wikidata lo och mat „mul“ ==
Ech wollt Bescheed soen, datt iwwer d'Schabloun {{tl|wikidata}} duerch [https://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Modul:Wd&oldid=2604828 dës Ännerung] lo net nëmme méi lëtzebuergesch Etiketten ofgegraff ginn – wann et därer keng gouf, da gouf virdrun einfach guer näischt ugewisen –, mee elo och „mul“-Etiketten (also de berüümten neie „Standard fir all Sproochen“). Doduerch ass et net méi néideg fir all méiglech Persounen hiren Numm op Lëtzebuergesch ze kopéieren, just fir datt se an Infoboxen optauchen.
Falls engem Problemer domat opfalen oder Argumenter afalen, firwat dat keng gutt war, gäre Bescheed soen.
(@[[Benotzer:GilPe|GilPe]], @[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] pour info)
--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:56, 26. Abr. 2025 (UTC)
:Tipptopp, merci fir den Hiwäis. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 06:20, 27. Abr. 2025 (UTC)
::Ass u sech net schlecht, leider sinn op de Wikidata och alt där Mataaerbechter déi do einfach eppes drasetzen an net kontrolléieren op et wierklech de Standard fir all Sproochen ass. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 07:58, 8. Aug. 2026 (UTC)
== Schabloun:Commonscat geännert ==
''Pour info'': Ech hunn d'[[Schabloun:Commonscat]] grad geännert. Wann een einfach nëmmen <code><nowiki>{{Commonscat}}</nowiki></code> an een Artikel oder eng Kategorie schreift, da gëtt de Wäert vun der Eegenschaft {{Q|P373}} vu Wikidata als Commons-Kategorie geholl a <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> als Linktitel ugewisen.
De Gedanken dohannert ass et, d'Derbäisetze vu Commons-Linken haaptsächlech an eise Kategorien däraarteg ze vereinfachen, datt kee sech méi ploe muss all Kéiers nom Verknäppe mat Wikidata op Wikimedia Commons nozekucken, wéi déi Kategorie dann do heescht, fir se dann zesumme mat engem <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> an de Wikitext vun der Kategorie antippen ze goen. Lo geet et duer <code><nowiki>{{Commonscat}}</nowiki></code> an déi zweet Zeil ze setzen, an d'Bier ass geschielt (ech wäert dat deemnächst mam [[Wikipedia:AutoWikiBrowser|AutoWikiBrowser]] iwwerall do maachen, wou nach guer kee Commons-Link gesat ass, obwuel en existéiert). Bei Artikelen ass et net ëmmer esou banal, well mer do dacks d'Méizuel vum lëtzebuergesche Begrëff gesi wëllen; dat muss een dann nach ëmmer zefouss definéieren. A fir all anere Fall kann een nach ëmmer de Link an de Linktitel definéieren, wéi ee wëll. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:06, 10. Mee 2025 (UTC)
== Neie Gadget: MiniEdit ==
Ab elo hu mer nieft [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] och een zweete Gadget op der lbwiki:
:'''[[Wikipedia:MiniEdit]]'''
Dat wäert bestëmmt net dee leschte bleiwen, deen nei derbäi komm ass.
Wann iergendee Wënsch huet fir nei Gadgeten (déi een z. B. op aner Wikie gesinn huet), kann e mer dat gäre soen. Da kann ech kucke fir s'eventuell hei z'importéieren.
(@[[Benotzer:GilPe|GilPe]] a @[[Benotzer:GilPeBot|GilPeBot]] pour info)
--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:58, 28. Jun. 2025 (UTC)
== Eifeler op der Haaptsäit ==
Moien, op der Haaptsäit liesen ech "[...] a 140 Mataarbechter." Am Quellentext schéngt es, wéi wann do e Code géif no der Eifeler Reegel kucken, ma bei "Honnert" schéngt dat offensichtlech net de Fall ze sinn. Wann eng Léisung ze komplizéiert wier, kann een och einfach "a(n)" dohischreiwen. Bescht Gréiss. -- [[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 07:46, 26. Sep. 2025 (UTC)
:Salut, ass mat [https://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Modul:SimplifiedEifelRule&curid=171088&diff=2637765&oldid=2615820 där heiter Ännerung] um [[Modul: SimplifiedEifelRule]] behuewen.
:Normalerweis gëtt an deem Modul gekuckt, woumat dat zweet Wuert ufänkt, fir ze wëssen, ob beim éischte Wuert den -n (oder -nn) ewechfale muss. Dat ass entweeder eng Zuelegrupp, déi da fir d'éischt a Buschtawen ëmgewandelt gëtt, oder einfach den éischte Buschtaf.
:De Problem war hei, datt dat zweet Wuert net dat war, wat ugewise gouf – also 140 –, mee de Wikitext – also <nowiki>'''[[…</nowiki> a sou weider – an deemno gouf d'Zuel 140 guer net fonnt.
:No der Ännerung gëtt dat zweet Wuert fir d'Iwwerpréiwung fir d'éischt vu Wikitext an den ugewisenen Text ëmgewandelt an elo klappt et. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 16:51, 26. Sep. 2025 (UTC)
::Top! Merci! ---[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 22:05, 26. Sep. 2025 (UTC)
== Homonymie-Linken entdecken ==
Den Tipp vum Dag: Wann ee wëll méi liicht [[Wikipedia:Homonymie]]-Linken an Artikelen entdecken, fir se eventuell duerch e Wikilink op déi richteg Säit z'ersetzen, kann ee se faarweg markéiere loossen, andeems ee ganz einfach op seng Benotzerënnersäit [[Spezial:Meng Benotzersäit/common.css|common.css]] dee follgende Code dropsetzen:
<syntaxhighlight lang="CSS" copy>
.mw-disambig {
background-color: #ff9191;
}
</syntaxhighlight>
(inspiréiert vum Gadget [[:de:Wikipedia:Helferlein/Begriffsklärungs-Check]]). Amplaz <code>#ff9191</code> kann een natierlech eng belibeg aner Faarf wielen. Dat gesäit dann z. B. esou aus:
[[Fichier:Screenshot of lbwiki article Jeanne-Claude using mw-disambig highlighting.png|thumb|center|500px|Screenshot vu „[[Jeanne-Claude]]“ vum 26.04.2025 mat faarflecher Markéierung vun Homonymiesäiten.]]
A schonn huet een niewelaanscht een Homonymielink fonnt fir ze verbesseren. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 13:50, 26. Abr. 2025 (UTC)
:Kann iwwregens gutt mat der Spezialsäit „[[Spezial:HomonymieSäitLinken|Säiten, déi op Homonymiesäite verlinken]]“ kombinéiert ginn. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 13:57, 26. Abr. 2025 (UTC)
:Klengen Update: Mëttlerweil gëtt et dat Ganzt als [[Wikipedia:Gadget|Gadget]]: [[Wikipedia:Homonymiedetekter|Homonymiedetekter]]. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 23:24, 29. Dez. 2025 (UTC)
::Eng fei Saach dat do! --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 00:05, 30. Dez. 2025 (UTC)
== Faarwegen Text ==
Fir dat neit Joer e bësse faarweg unzefänken…
An enger Diskussioun mam @[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Schabloun Diskussioun:Faarf|hei]]) ass et ëm Schabloune gaange fir Text {{Faarf|red|faarweg}} oder mat engem {{Iwwerstrach|yellow|faarwegen Hannergrond}} ze schreiwen. Do gëtt et nämlech d'Schablounen <nowiki>{{Faarf}}</nowiki> an <nowiki>{{Iwwerstrach}}</nowiki>. Da gouf och nach eng aner Schabloun <nowiki>{{Boxarrondi}}</nowiki> ''erëmfonnt'' mat där een en Text an eng {{BoxArrondi|Këscht|Blue|Yellow|Red}} pake kann an och déi jeeweileg Faarwen (Text, Hannergrond, Bord) steiere kann. De Bord ass zwar – anescht wéi den Numm vun der Schabloun et seet – net ofgerënnt, mä dat kann awer nach adaptéiert ginn.
D'Froen déi sech stellen:
# Sollen d'Schablounen <nowiki>{{Faarf}}</nowiki> an <nowiki>{{Iwwerstrach}}</nowiki> bestoe bleiwen (eventuell mat besseren Nimm <nowiki>{{Textfaarf}}</nowiki> an <nowiki>{{Hannergrondfaarf}}</nowiki>) an d'Schabloun <nowiki>{{Boxarrondi}}</nowiki> gefléckt ginn, datt se ronn Ecke kritt, oder
# soll d'Schabloun <nowiki>{{Boxarrondi}}</nowiki> als allround-Schabloun ëmgebaut gëtt, datt se alles matenee ka maachen an déi éischt genannt kënne geläscht ginn? (d'Schabloun kréich dann en neien Numm, z. B. <nowiki>{{Textlayout}}</nowiki>).
Sot eis Är Meenung (1 oder 2; bei 2 eventuell mat engem Numm fir déi nei Schabloun). E schéint neit, faarwegt Joer 2026! | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 15:13, 3. Jan. 2026 (UTC)
: Moien, a Merci gläichfalls, an och u jiddereen! Ech wosst bis ewell näischt vun deene Schablounen, a giff soen, et wier besser éng Schabloun, déi alles kann, mat engem einfachen a sech-selwer-eklärendem Numm ze hunn, wéi hirer méi. Allerdings ass den Numm "BoxArrondi" weeder nach,, dofir géif ech dat a {{Faarwegen Text}} ëmbenennen.
:E Wuert awer nach zum Gebrauch: Ausser op Usersäiten oder Hëllefsäiten (bei Explikatiounen) gesinn ech net, wou een dat gebrauche kéinnt. --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 15:22, 3. Jan. 2026 (UTC)
::{{Pro}} 2: allround-Schabloun; „FaarwegenText“ ass fir mech och an der Rei.
::Nach eng Info zum Gebrauch: de faarwegen Text oder faarwegen Hannergrond ass effektiv op Hëllefssäiten nëtzlech; dat mat der Këscht ronderëm gëtt aktuell op de Gare-Säite gebraucht fir d'Zich unzeginn, déi do stallhalen, z. B. {{BoxArrondi|'''RE'''|#DF1370|White|#DF1370}} oder {{BoxArrondi|'''RB'''|#059BD4|White|#059BD4}}. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 17:31, 3. Jan. 2026 (UTC)
== Neie Gadget Calculator ==
Et gëtt (scho säit e puer Deeg méi laang) en neie [[Wikipedia:Calculator|Gadget Calculator]] mat dozougehéiereger [[Schabloun:Calculator]]! Domat kann ee lauter interaktiv Elementer op enger Wikipedia-Säit abannen, ouni selwer mussen JavaScript o. ä. programméieren ze kënnen, mee eleng mat Schablounen. Op der enwiki fënnt een nieft de méi einfache Beispiller op [[:en:Template:Calculator]] nach richteg cool Beispiller op [[:en:Template:Calculator/doc/examples]], dorënner eng 360-Grad Foto, déi een an zwou Achsen dréine kann, oder eng historesch Landkaart, déi sech verännert, wann een e Slider beweegt. Wann ech dat richteg am Kapp hunn, gouf de Calculator ursprénglech op [https://mdwiki.org/wiki/Main_Page WikiProjectMed] entwéckelt, fir e BMI-Rechner uweisen ze kënnen, an dann op [[:mw:Template:Calculator]] iwwerdroen. Och op der enwiki ass de Calculator nach relativ nei, dohier gëtt et nach net esou vill Asazbeispiller. Hei just dat einfachst vum einfachen, fir de Prinzip z'illustréieren (an hoffentlech Appetit op eegen Experimenter ze maachen – et muss een de Gadget Calculator an de Benotzerastellungen aktivéiert hunn, fir datt d'Schablounen interaktiv sinn!):
{{Calculator|id=a|default=2|size=4}} × {{Calculator|id=b|default=2|size=4}} = {{Calculator|id=c|formula=a*b|default=4|type=plain}}
An ee Schachbriet, wat sech endlech beweegt!
{{Schachpartie|align=none|Sprooch=en|pgn=1.d4 Nf6 2.Nd2 e5 3.dxe5 Ng4 4.h3 Ne3}}
Op [[Wikipedia:Homonymiedetekter#Upassungen]] gesäit een, dat ee mat engem Calculator-Element esouguer op anere Plazen op der Säit een Effekt kann erzilen!
Natierlech gëllt och fir de Calculator, datt d'Wikipedia eng Enzyklopedie ass a kee faarweg blénkenden interaktive Multimedia-Zauber, mee ech sinn der Meenung, datt ee wueliwwerluechte Gebrauch vun Interaktivitéit, wéi se de Calculator och erméiglecht, och fir eng niichter Wëssensvermëttlung fërderlech ka sinn.
--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 12:43, 12. Jan. 2026 (UTC)
:Ech weess net ob dat mam Gadget Calculator ze maachen ass, mä ech géif et flott fannen, wann an de Biographie Infoboxen de Calculator ausrechne kéint, wéi al eng bestëmmt Persoun ass oder war (also d'Differenz vun haut oder vum Doudesdatum zum Gebuertsdatum), sou wéi dat z. B. op der fr.wiki oder en.wiki de Fall ass. Kënne mer dat bei eis abauen? Merci | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 15:06, 13. Abr. 2026 (UTC)
::Salut, mir hunn hei déi relativ simpel [[Schabloun:Alter]], där een zwee Datume gëtt an déi engem dann den Alter ausrechent. Fir de Gebrauch mat Infoboxe geet dat aleng awer net duer. Déi vu Wikidata agebonne Gebuerts- an Doudesdatumen an déi fir d'Schabloun néideg Form ze bréngen, ass dee mannste Problem, mee déi Schabloun gëtt net domat eens, wa just Joer a Mount oder just d'Joer bekannt ass. Entweeder mir kopéieren eppes wéi [[:en:Template:Age]] eriwwer, oder mir bastelen hei eppes méi Einfaches zesummen (woubäi dann ëmmer de Risiko ass, datt een e Grenzfall vergiess huet). Ech si mer nach net sécher, wat de bessere Wee ass...
::De Calculator-Gadget spillt hei net. Den Numm „Calculator“ fannen ech an där Hisiicht onglécklech, well ee menge kéint, et géif ëm ''calculation'' goen. Mee de Knackpunkt ass net, datt en eppes rechne kéint, mee datt e Knäppercher an Inputfelder huet, ob déi eppes ''interaktiv'' reagéiert (sief et andeems tatsächlech eppes berechent gëtt, oder datt einfach just eppes visuell dorop reagéiert wéi beim Schachbriet). Mee den Numm ass sou üblech op anere Wikien. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:32, 14. Abr. 2026 (UTC)
== Geographesch Koordinaten ==
Gudde Mëtteg,
Mir haten de Problem schonn iergendwou ugeschwat, ech fannen en awer net erëm. Et geet ëm d'Geographesch Koordinaten déi an den Infoboxe stinn a vun Wikidata importéiert ginn an och ëm déi, déi direkt op Wikidata stinn: klickt een drop, kritt e just eng Feelermeldung, wéi z. B.:
GeoHack (49.572433; 5.995241) Dës Säit huet aktuell keen Text. Dir kënnt op anere Säiten no dësem Säitentitel sichen, an den entspriechende Logbicher nokucken oder dës Säit uleeën.
Éischtens ass dee Feelertext e bësse bosseg, mä méi wichteg ass, datt de Link net méi funktionéiert… (Wéi) kréie mer dat geléist? | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 15:00, 13. Abr. 2026 (UTC)
:Salut, dat war hei: [[Wikipedia:De Stamminee#Koordinaten]]. De Fazit war (zumindest fir mech):
:# Mir kënnen an der Schabloun {{tl|wikidata}} op déi däitsch (oder englesch) Versioun vu GeoHack ëmleeden. Dat léist de Problem awer net fir wann een op Wikidata selwer op en entspriechende Link klickt.
:# Mir kënnen eng Schabloun {{tl|GeoTemplate}} uleeën, wéi déi aner Sproochversiounen och. Dat ass eemoleg e groussen Opwand, mee da fonktionéiert et vun iwwerall aus (an et ass op Lëtzebuergesch, fir déi, déi dat léiwer hunn).
:# Mir wullen a wulle fir erauszefannen, ob et iergendwou eng Konfiguratioun gëtt, fir déi een eng däraarteg Ännerung ufroe kéint, datt ee vun all Wikimedia-Projete mam Interface op Lëtzebuergesch op GeoHack op Däitsch (oder Englesch) geschéckt gëtt. Dat schéngt mer awer héchst spekulativ.
:A mengen Aen ass 2. déi bescht Léisung, mee leider ustrengend... --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:42, 14. Abr. 2026 (UTC)
::GeoHack gouf vum Magnus Manske virun engem hallwe Joer a Rust nei geschriwwen (déi al Versioun war a PHP geschriwwen), villäicht ass dobäi eppes mam Fallbacksproochemechanismus schif gaangen. Ech hu mol een Ticket op GitHub opgemaach, à voir... --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:33, 14. Abr. 2026 (UTC)
:::Et gëtt Neiegkeeten: De Magnus Manske huet de Problem geléist, ass hei ze liesen https://github.com/magnusmanske/geohack/issues/4. Allerdéngs huet de @[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] an Tëschenzäit souwisou d'[[Schabloun:GeoTemplate]] inklusiv [[Schabloun:GeoTemplate/styles.css]] ugeluecht, déi allerdéngs op Englesch ass. Wa keen eppes dogéint huet, géif ech déi Schabloun rëm läschen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:39, 28. Jul. 2026 (UTC)
::::Super Saach!
::::Wann d'Schablounen net gebraucht ginn, da kënne se jo fort. | [[Benotzer:Mobby 12|Mobby 12]] ([[Benotzer Diskussioun:Mobby 12|Diskussioun]]) 13:44, 28. Jul. 2026 (UTC)
:::::Fir propper ze sinn, hunn ech mol eng [[Wikipedia:Läschen#Schabloun:GeoTemplate|Läschpropos]] gemaach. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 17:27, 28. Jul. 2026 (UTC)
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.
You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[Benotzer:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Benotzer Diskussioun:MediaWiki message delivery|Diskussioun]]) 03:07, 29. Mee 2026 (UTC)
</bdi>
<!-- Message gouf vum User:기나ㅏㄴ@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 benotzt huet-->
== Nei Schabloun <nowiki>{{Awunnerdiagramm}}</nowiki> ==
Moien,
Et gëtt elo eng nei Schabloun '''{{tl|Awunnerdiagramm}}''', déi d'Awunnerentwécklung direkt aus Wikidata als interaktiv Grafik weist. Se baséiert um neie [[Modul:WikidataChart]] an ass geduecht fir déi vereelzt <nowiki><timeline></nowiki>-Grafiken z'ersetzen.
Virdeeler:
* keen ëmständlecht Antippe vun den Daten an der <nowiki><timeline></nowiki>-Funktioun;
* automatesch Donnéeën aus Wikidata (P1082 Awunnerzuel + P585 Zäitpunkt);
* keng manuell Aktualiséierung vun de Grafiken;
* eenheetlecht Ausgesinn iwwer eng gemeinsam Commons-Chart;
* Ënnerstëtzung vu Q=, vun=, bis=, ageklappt=, iwwerschrëft= an anere Parameteren.
Déi nei Schabloun ass elo als Test am Artikel [https://lb.wikipedia.org/wiki/L%C3%ABtzebuerg_(Stad)#Bev%C3%ABlkerung Lëtzebuerg (Stad)] agesat ginn. An den éischten Deeg fänken ech un, déi al <nowiki><timeline></nowiki>-Grafiken z'ersetzen.
Feedback a Verbesserungsvirschléi si wëllkomm.
(Eng Weiderentwécklung vum Modul WikidataChart fir z. B. <nowiki>{{Waldiagramm}}</nowiki>, <nowiki>{{Klimadiagramm}</nowiki> o. ä. ass méiglech)
[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:42, 14. Jul. 2026 (UTC)
(Déi al Grafike si mëttlerweil all ersat | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:28, 31. Jul. 2026 (UTC))
:Et ass eng gutt Saach! Gesäit och gutt aus. | [[Benotzer:Mobby 12|Mobby 12]] ([[Benotzer Diskussioun:Mobby 12|Diskussioun]]) 20:22, 14. Jul. 2026 (UTC)
::Tipptopp! --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 08:47, 31. Jul. 2026 (UTC)
== Schabloun:Databox ==
Salut, ech hunn d'Schabloun {{tl|Databox}} op d'lbwiki iwwerdroen. Dat ass eng Schabloun, mat där ee geneeresch Infoboxen asetze kann. Se hëlt d'Etikette vun enger Rei Eegenschaften zesumme mat hirem Wäert op Wikidata. Et kann een Eegenschaften, déi een net wëll hunn, ze Fouss ausschléissen, d'Bild, dat ugewise soll ginn eraussichen (et muss awer als P18 op Wikidata stoen – de Choix ass also minimal), an et kann een (wat éischter fir Beispiller wéi hei relevant ass), d'QID vun engem anere Wikidata-Element explizitt uginn.
E Beispill ass {{Databox|from=Q950058}}
{{Clearboth}}
D'Wäerter kann een änneren, wann een op de Bläistëft klickt, a wann eng Eegenschaft oder e Wäert keng Etikett op Lëtzebuergesch huet, gëtt déi däitsch respektiv déi englesch geholl (am Géigesaz zu eisen Infoboxen, déi an deem Fall kee Wäert uweisen).
Déi Schabloun gehéiert ass op ville Wikipedia-Versioune verbreet, virun allem op klengen, déi keng Ressourcen hu fir eegen Infoboxen opzezéien. Mir hunn hei schonn eng ganz Rei sophistiquéiert Infoboxen, mee jeeweils just fir bestëmmten Zorten Artikelen. Dohier duecht ech, datt et villäicht nëtzlech kéint sinn, mat der Databox eng Infobox ze hunn, déi ee wierklech iwwerall benotze kann, och do, wou mer keng speziell Infobox hunn. Se léisst sech och bestëmmt nach ausbauen; well se sou verbreet ass, fënnt sech bestëmmt eng Wikipedia, bei där ee sech ofkucke kann, wat een nach alles domat triwwele kann. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:44, 31. Jul. 2026 (UTC)
== Koordinaten an Artikelen iwwer Plazen an der Ëmgéigend ==
Salut, no Éiwegkeeten hunn ech endlech erausfonnt, wéi een dat hikritt, fir och op der lbwiki bei [[Special:Nearby]] Artikelen iwwer Plazen ugewisen ze kréien: Et muss ee just d'Koordinaten à la <code><nowiki>{{#coordinates:49.789167|6.063611|primary}}</nowiki></code> an den Artikel abannen. Ech hu laang gebraucht, fir erauszefannen, datt de <code>primary</code> néideg ass… Ech hunn den Androck, datt ee verschidden Zueleformater benotze kann, do muss ech nach ausprobéieren.
Da misste mer lo just nach un entspriechender Stell Upassunge maachen, datt eis Infobox-Koordinaten och d'Parserfunktioun <code>#coordinates</code> entspriechend alimentéieren. Dann hu mer direkt e risegen Deel vun eisen Artikele soi-disant gegeotaggt! Ech weess just nach net, wéi a wou, mee ech wollt awer scho mol vu menger klenger Entdeckung beriichten. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:54, 4. Aug. 2026 (UTC)
:Iwwregens: Ween net duerch Zoufall an der Géigend vun de bis elo getaggten Artikele sëtzt, kann d'URL upassen oder no <code>Spezial:Nobäi#/coord/49.8,6.1</code> sichen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:56, 4. Aug. 2026 (UTC)
::Moie @[[Benotzer:Volvox|Volvox]],
::Merci fir dës Upassung, och wann ech (nach) net erausfonnt hunn, wat ech dovun hunn… Wou fannen ech déi „An der Géigend“-Funktioun am Artikel? Wann ech de Link uewen an dengem Message klicken, kréien ech just eng Feelermeldung. Wann ech dann z. B. am Artikel [[Biissen]] kucken, wou d'Schabloun dran ass, gesinn ech och net wat dat do bréng? Vläicht sinn ech schwéier vu Begrëff?? ;-) | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 19:37, 4. Aug. 2026 (UTC)
:::Dat ass, well s du grad net an der Géigend vu Biissen bass ;)
:::Wann s de op [[Special:Nearby]] geess, kanns de dengem Browser erlaben, op däi Standuert zouuegräifen, an da kriss de just Säiten ugewisen, deenen hier speziell Koordinaten héchstens (ech mengen) 10 km vun dir ewech sinn. Mee du kanns awer och einfach wéi uewe beschriwwen an der URL iergendwellech Koordinaten aginn an dann d'Säiten aus ''där'' Géigend ugewise kréien. Momentan gëtt et awer ausser deenen dräi Biisser Testfäll nach näischt. Op deenen anere Wikie kanns de awer scho gesinn, wéi flott dat ass, wann d'Säit sech mat Dosenden Artikele fëllt ;)
:::Op dem Artikel selwer gesäit een dovunner näischt, et geet just drëms, se ze „geotaggen“, datt ee se iwwer d'Nearby-Funktioun fanne kann. Sou kritt ee mat, wat et ronderëm ee gëtt; an et mierkt een och villäicht, wat eventuell nach feelt. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:07, 4. Aug. 2026 (UTC)
::::Iwwregens gëtt et an der mobiller Vue vun der lbwiki an der lénkser Menüläischt de Punkt „Nobäi“, deen op genau dat hei – also Artikelen aus der Ëmgéigend – zréckgräife soll, an deen all déi Joren ni funktionéiert huet. Wat mengs de, wat sech do vill Lieser gewonnert hunn, firwat dat bei eis net geet...
::::An der Wikipedia-App heescht de Menü-Punkt iwweregens „Plazen“ an do gesäis de d'Artikelen aus der Géigend souguer mat engem Minibildchen op enger dynamescher Kaart! Ech fannen dat richteg gutt. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:13, 4. Aug. 2026 (UTC)
:::::Okee, verstanen! Wann #coordinates dann elo an den Infoboxe agebaut an d'Koordinaten vu Wikidata huele géif, misst dat jo bal iwwerall funktionéieren, oder? | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 20:46, 4. Aug. 2026 (UTC)
::::::Genau, sou oder sou ongeféier ass de Plang.
::::::Ech hu lo mol bei [[Schabloun:Coor dms]] <code>#coordinates</code> derbäigeprafft a lo missten no an no déi entspriechend Artikelen an der Nearby-Funktioun optauchen. Villäicht ass dat awer net déi propperste Léisung, wann déi Schabloun och op Plazen agesat gëtt, wou se net grad de Standuert vum Artikelsujet ugëtt. Ech hat och de [[Modul:Coordinates]] reaktivéiert an eng [[Schabloun:Coord GeoHack]] dropgeklaakt an dat funktionéiert och (et misst ee just nach iwwersetzen), mee ech weess net, ob sou ee schwéieren Apparat néideg ass. Ofgesinn dovun: Am rouegste wier ech, wann d'Koordinaten vum mam Artikel verbonnene Wikidata-Element agebonne gi géifen, da wier et ausgeschloss, datt een an iergendengem onpassende Kontext een Artikel geotagge géif. Oder et benotzt ee carrement eng Schabloun a part fir ze taggen a sëtzt jee no Kontext déi eng oder déi aner; da misst ee just a knapp 2.000 Artikele kucke goen, on een d'Koordinateschabloun ersetze wëll. Oder et baut een d'Funktioun engersäits an d'Infoboxe selwer an – ech froe mech, firwat dat net souwisou geschitt; de Les Meloures hat eng Kéier eppes driwwer gesit, mee ech weess net méi, wat de Problem war – a mir ginn eis eng zousätzlech Schabloun, fir Artikelen ouni Infobox ze geotaggen. Sou meng ongefiltert Iwwerleeungen. Affaire à suivre. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 23:28, 4. Aug. 2026 (UTC)
:::::::P.S.: Dorop komm, d'[[Modul:Coordinates]] ze reaktivéieren etc. wéi uewe geschriwwen, sinn ech wéinst deem heiten 13 Joer ale Kommentar: [[Schabloun Diskussioun:Coor#Update the template for more features]]. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 06:59, 5. Aug. 2026 (UTC)
::::::::Du sees:''Am rouegste wier ech, wann d'Koordinaten vum mam Artikel verbonnene Wikidata-Element agebonne gi géifen''
:::::::::Ech sinn am rouegste wann d'Koordinate manuell an onsen Infoboxen agebaut sinn an och vum lb:Wikipedianer deen den Artikel gemaach huet kontrolléiert goufen. (et sinn der nach ëmmer vill onprezis op Wikidata an dann notzt de geotagging och rose wéineg). Doriwwer eraus ass och d'Schrëft bei onse manuelle Koordinate méi schéin. Doriwwer gouf viru Joren eng Kéier diskutéiert an dofir ass dat och laang sou gemaach ginn. Mä wéi gesot jiddweree gesäit et aus sengem klengen Eck. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:19, 5. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::PS: An där Schabloun un där s de gebastelt hues schéngt awer nach e Feeler ze sinn. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:59, 5. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::Ma wëlls de mer dann och verroden, wat fir ee Feeler s de fonnt hues ;) --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:45, 5. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::::Salut, wéi ech an der [[:Kategorie:Säite mat Koordinaten, wou e Feeler an de Koordinaten ass]] 281 Säite gesinn hunn, an deenen déi Schabloun agebonnen ass, sinn ech dervun ausgaangen datt eppes falsch an der Schabloun ass. Ech sinn du kucke gaangen an hunn dat heite gesinn: <span style="font-size:18px"><font color="red"><nowiki>{{#coordinates:}}</nowiki> ongültege Breedegrad</font></span>. Well dat sou däitlech ze gesinn ass ginn ech dervun aus datt s du iwwerhaapt net an d'Schabloun kucke wars, a mech nëmme mat dengem Geschreifs op d'Schëpp huele wëlls (fir kee méi graffen Ausdrock) ze gebrauchen). [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 07:11, 6. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::::Ech hunn ''net'' probéiert, dech op d'Schëpp ze huelen, also ënnerstell mir dat och wgl. net, mee merci dass de dech erkläert hues, lo weess ech, vu wat s de geschriwwen hues. Ech duecht mat „där Schabloun un där s de gebastelt hues“ häss de [[Schabloun:Coord GeoHack]] gemengt. Datt bei [[Schabloun:Coor dms]] de Feelermessage op der Schablounssäit steet, hunn ech gesinn an dat ass och normal, well do jo just <code>{{{1}}}...</code> als Parameter an d'Parserfunktioun gespeist ginn. Ech war awer tatsächlech net an d'Kategorie kucken, ob net nach aner Säiten do optauchen. Ech hu mer vereenzelt Fäll ugekuckt, an do läit de Feeler meeschtens net bei der Schabloun, mee dorunner, datt d'Koordinate selwer tatsächlech falsch formatéiert sinn an do geet dann och de Link op GeoHack net (vun dohier ass et gutt, datt déi Fäll iwwer dëse Wee opfalen). Deelweis läit et awer och drun, datt <code>#coordinates</code> zweemol op där selwechter Säit mam Parameter<code>primary</code> steet, wat net sinn däerf. Dat wier ze behiewen, andeems ee wéi ënnen ugedeit {{tl|Coor dms}} en zousätzleche Parameter gëtt, fir d'Parserfunktioun manuell un- an auszemaachen an dat an all 9.397 Artikelen, déi dës Schabloun benotzen, entspriechend unzepassen, dorunner kann ech mech fréistens den Owend setzen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 07:40, 6. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::::::''Ech hu mer vereenzelt Fäll ugekuckt, an do läit de Feeler meeschtens net bei der Schabloun, mee dorunner, datt d'Koordinate selwer tatsächlech falsch formatéiert sinn''
:::::::::::::::Kanns de mer vläicht sou ee Fall uginn, da wees ech och wat am Artikel selwer eventuell misst verbessert ginn. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:19, 6. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::::::Yes. En Deel vun de Problemer schéngt dohier ze kommen, datt d'Wäerter fir Grad, Minutten oder Sekonnen ausserhalb vum erlaabte Beräich leien.
:::::::::::::::Bei Breedegrad:
:::::::::::::::- Grad >= 0 an <= 90
:::::::::::::::- Minutten >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::- Sekonnen >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::Beim Längegrad:
:::::::::::::::- Grad >= 0 an <= 180
:::::::::::::::- Minutten >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::- Sekonnen >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::Z. B. [[Heudicourt-sous-les-Côtes]], [[Gemeng Beetebuerg]], ... hunn ze grouss Wäerter.
:::::::::::::::Bei [[Papua-Neiguinea]], [[Yzeures-sur-Creuse]], ... feele Parameteren.
:::::::::::::::Ech hunn déi Beispiller lo net gefléckt, well dat niewelaanscht um Handy ze maachen ee Gepiddels ass, wou ee sech gäre verdeet. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 08:43, 6. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::::::::Ech paken do gär eng Hand mat un. Hunn Heudicourt a Beetebuerg scho verbessert. Gesinn och wou déi aner Feeler sinn. Maachen dat vun e Samschden un. --[[Benotzer:Puscas|Puscas]] ([[Benotzer Diskussioun:Puscas|Diskussioun]]) 12:35, 6. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::::::::Moien, och.
:::::::::::::::::Ech hu mer déi Saach och ugekuckt an hunn erausfonnt datt an de wéinegste Säiten d'Schabloun falsch ausgefëllt ass, mä datt déi meescht ugewise ginn well d'Schabloun méi wéi eng Kéier op der Säit gebraucht gëtt. Wann se an normale Lëschte steet, gëtt och kee Message ugewisen, wann se awer an enger Infobox zweemol steet da kritt een de Message: <span style="font-size:14px"><font color="red"><nowiki>{{#coordinates:}}</nowiki> Et kann nëmmen e primären Tag pro Säit ginn</font></span>. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 10:01, 7. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::Dat betrëfft éischter déi generell Fro, ob et besser ass Wikidata-Donnéeën anzebannen oder Wäerter lokal ze setzen. Feeler kënnen hei lokal an op Wikidata geschéien an op béide Plaze korrigéiert ginn. Een, deen een Artikel uleet, kann och Wikidata-Koordinaten iwwerpréiwen. Dora gesinn ech keen Argument géint Wikidata-Koordinaten.
:::::::::Mee konkreet: Wat fënns de beim Affichage vun de Koordinate bei {{tl|Coor dms}} méi schéin? Déi benotzten Zeeche loosse sech einfach op [[Modul:Wd/i18n]] ab Zeil 38 upassen (do kann een och nach Espacen hannendru setzen, fir datt et méi der lokaler Schabloun gläicht. Oder stéiert et dech och, wann d'Wikidata-Koordinaten an de Sekonnen „00“ als Nokommastellen hunn? Dat wier och keng Hexerei, do kéint ee bei [[Modul:Wd]] kuerz virun Zeil 1173 eppes derbäisetzen, datt beim Affichage iwwerflësseg Nokommastellen ewechgelooss ginn.
:::::::::A mengen Aen ass déi Schabloun net néideg fir Infoboxen – awer op anere Plazen! – mee se stéiert och net. Ech géif trotzdeem den Affichage vun de Wikidata-Koordinaten upassen, fir datt et een eenheetlecht Bild gëtt, ob lo d'Schabloun an enger Infobox steet, oder net. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:45, 5. Aug. 2026 (UTC)
Klenge Feedback: Virun allem déi interaktiv Kaart an der App (Android an iOS) mat de Miniaturbiller vun de geogetaggten Artikele ass fantastesch.
Ech hunn dat haut enger Rei Leit gewisen an et war fir mech richteg ongewinnt, wéi vill Interesse d'Leit op eemol un der lëtzebuergescher Wikipedia weisen; een huet sech souguer d'App erofgelueden, op Lëtzebuergesch agestallt, an ugefaangen op der Kaart ronderëm ze kucken an Artikelen duerchzeliesen. Villäicht kéint een offwiki eng kleng Kommunikatioun maachen, wann d'Leit dat relativ interessant fannen...
Ech fannen déi Kaart och perséinlech ganz nëtzlech, well een domat
* op ee Bléck erkennt, wou Koordinaten net ganz exakt oder deels komplett falsch sinn (sou hat ech haut Australien, Singapur a Belize an der Stad Lëtzebuerg fonnt, warscheinlech wéinst engem Copy-Paste-Feeler; och ee Gebai an Ettelbréck stoung an der falscher Strooss). Déi kann een dann hei an/oder op Wikidata verbesseren.
* op ee Bléck erkennt, wat fir geolokaliséiert Artikele kee Bild hunn (zumindest am Prinzip, heiansdo schénge se just net richteg gelueden ze ginn...). Dat gëllt iwwregens och fir d'Lëscht am Browser, net nëmmen d'Kaart an der App. Och fir z'erkennen, wou Wikidata-Etikette feelen oder ugepasst musse ginn, ass d'Lëscht praktesch.
Problemer sinn, datt {{tl|Coor dms}} kee Geotagging maache sollt op Säiten wéi Lëschte vun Denkmaler/Kierchen/Kapellen/Weekräizer etc. oder wann se bei Länner an der Infobox als „Koordinate vun der Haaptstad“ virkënnt. Deemno misst een an d'Schabloun e Parameter abauen fir ze decidéieren, ob een tagge wëll oder net; kéint een och op aner Schabloune wéi {{tl|Coor dms1 uewen}} auswäiten. Et wier och néideg de GeoTagging an Infoboxen anzebauen, awer natierlech just do, wou et Sënn ergëtt (also net um Niveau vu [[Modul:Wd]], mee um Niveau vun dem jeeweilegen Infobox-Feld). Affaire à suivre. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 23:05, 5. Aug. 2026 (UTC)
:Gudde Mëtteg,
:Iwwer dës Diskussioun hunn ech eng Rei Saache geléiert, absënns dat wat mat <code><nowiki>{{#coordinates:49.xxx|6.xxx|primary}}</nowiki></code> an der mobiller App méiglech ass (eppes wat ech net all ze vill benotzen, muss ech zouginn).
:Wat de Punkt ugeet ob et besser ass Wäerter lokal anzeginn oder déi vu Wikidata z'iwwerhuelen, sinn ech prinzipiell fir Wikidata. Menger Meenung no gëtt en neie President vum Land X (fir just dat Beispill ze nennen) éischter op Wikidata à jour gesat wéi lokal op der lb.wiki. Et ginn awer och zou, datt et Ausname gëtt, wou e lokale Wäert méi Sënn mécht. Déi allgemeng Diskussioun iwwer lokal / Wikidata kéint vläicht eng Kéier op enger anerer Plaz diskutéiert ginn. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 13:29, 6. Aug. 2026 (UTC)
k24amukzryik7bcry4iitnups04a0wa
2690269
2690247
2026-08-08T09:57:35Z
Les Meloures
580
k
2690269
wikitext
text/x-wiki
{| class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe1" style="width: 100%; padding: 10px; font-size: 95%; margin-right: 5px; border-style: solid;"
|
Op dëser Säit kann alles diskutéiert ginn, wat mat techneschen Aspekter vun der Wikipedia-Aarbecht ze dinn huet.
<div role="button" class="plainlinks" style="margin:.5em; text-align: center;">[https://lb.wikipedia.org/w/wiki.phtml?title=Wikipedia:Technesche_Krom&action=edit§ion=new <span class="mw-ui-button mw-ui-progressive mw-ui-big">E Message hannerloossen</span>]</div>
Et kënne Froe gestallt ginn, wéi eppes funktionéiert, oder Ufroe gestallt gi fir nei technesch Funktionalitéiten. Et kann een Erklärungen heihinner schreiwen, déi op deenen eenzele Schablounen- oder Moduldiskussiounssäite verluer goe géifen, awer och soss alles beschwätzen, wat villäicht e bëssen ze vill an den techneschen Detail geet fir den „normale“ [[Wikipedia:De Stamminee|Stamminee]].
Wann Dir keng Diskussiounssujete verpasse wëllt, kënnt Dir dës Säit einfach op Är [[Hëllef:Iwwerwaachungslëscht|Iwwerwaachungslëscht]] setzen.
{{Portal-head2|547892|Kuckt och}}
* '''[[Wikipedia:Tech News]]''' fir all Woch déi aktuell [[:meta:Tech/News|Tech News]] vu Meta-Wiki ze liesen.
* '''[[Wikipedia:De Stamminee]]''' fir allgemeng, och net-technesch Sujeten.
* '''[[Wikipedia:Global Annoncen]]''' fir global Annoncen a Messagen, déi automatesch op deene verschiddene Wikien – dorënner och d'Wikipedia op Lëtzebuergesch – verbreet ginn.
|}
== Fir emol unzefänken: "Sproochen" a reduzéierter Form ==
Moien, op verschiddene Wikien, wéi eiser, gi lénks all Sproochen ugewisen, an deenen et eppes zum selweschten Thema gëtt.
Bei der Haaptsäit ass dat e bësse problematesch, well dat einfach ze laang ass (300+) an d'Säit 3 Mol sou laang mécht wéi den Text deen do steet. Op der Däitschsproocheger schéngen s'en Trick fonnt ze hunn, dat op déi 'Gängegst' ze reduzéieren (déi x Gréisst an all déi europäesch Sproochen, wann ech dat richteg interpretéieren). Kinnt een dat hei och aféieren?
----[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 17:54, 29. Mäe. 2025 (UTC)
[[Kategorie:Wikipedia-Administratioun]]
:'''Wéi?'''
:Et gëtt ee ''magic word'' <code><nowiki>{{noexternallanglinks}}</nowiki></code>, mat deem een dat automatescht Uweise vun den Interwiki-Linken, wéi se am ggf. verbonnene Wikidata-Element hannerluecht sinn, ënnerdrécke kann (cf. [[:mw:Wikibase/Installation/Advanced configuration#noexternallanglinks]]). Wann een dat asetzt, kann ee wéi fréier mat manuellen Interwikilinken à la <code><nowiki>[[de:Wikipedia:Hautpseite]]</nowiki></code> all gewënschte Sproochlinken zefouss definéieren.
:Op der däitschsproocheger Wikipedia hunn se op der Haaptsäit dofir d'Schabloun {{[[:de:Wikipedia:Hauptseite/Interwikis|Wikipedia:Hauptseite/Interwikis]]}} gesat, an där all hir 51 Interwikilinke vun hirer Haaptsäit opgelëscht sinn, suivéiert vum genannte ''magic word''.
:'''Firwat (net)?'''
:Am Prinzip kéinte mir dat ganz einfach och maachen, mee a mengen Ae wier dat eng onnéideg Aschränkung, well guer kee Problem besteet: Ugemellte Benotzer kënnen nämlech an hire Benotzerastellungen ënner „Ausgesinn“ am leschten Abschnitt „Sproochen“ d'Optioun „Benotzt eng kompakt Lëscht vu Sprooche mat deene Sproochen, déi fir Iech relevant sinn“ aktivéieren, fir datt net déi ganz Sproochelëscht ausgeklappt gëtt. A fir net ugemellte Benotzer – déi jo keng sou Astellunge maache kënnen – gëtt d'Standardbenotzeruewerfläch ''Vector (2022)'' benotzt, bei där d'Interwikilinken net ausgeklappt an der lénkser Säiteläischt, mee zesummegeklappt iwwert der Säit (resp. aus engem mir onbekannte Grond op Haaptsäiten drënner) stinn. D. h. fir ugemellte Benotzer ass de Problem mat engem Klick an de Benotzerastellunge liicht léisbar a fir net ugemellte Benotzer besteet de Problem guer net.
:'''An déi Däitschsproocheg?'''
:Op der däitschsproocheger Wikipedia ergëtt hir Léisung awer duerchaus Sënn, well bei hinnen d'Standardbenotzeruewerfläch net ''Vector (2022)'' ass, mee ''Vector alt (2010)'', an do ginn d'Interwikilinken ausgeklappt an der lénkser Säiteläischt ugewisen, deemno och fir net ugemellte Benotzer. A well net ugemellte Benotzer jo keng Benotzerastellunge maache kënnen an et och fir si „propper“ ausgesi soll, ware se gezwongen eng global Léisung ëmzesetze wéi uewe beschriwwen.
:--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 00:01, 30. Mäe. 2025 (UTC)
::P.S.: Witzegerweis hunn ech mäi Kommentar iwwer déi däitschsproocheg Wikipedia dee leschten Dag gemaach, wou en iwwerhaapt nach gestëmmt huet. Den 31. Mäerz 2025 gouf nämlech och op der dewiki ''Vector (2022)'' och zum Standard 😉(cf. [[:de:Hilfe:Skin/Vector 2022]]). --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 17:57, 7. Abr. 2025 (UTC)
== Infoboxe mat Wikidata lo och mat „mul“ ==
Ech wollt Bescheed soen, datt iwwer d'Schabloun {{tl|wikidata}} duerch [https://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Modul:Wd&oldid=2604828 dës Ännerung] lo net nëmme méi lëtzebuergesch Etiketten ofgegraff ginn – wann et därer keng gouf, da gouf virdrun einfach guer näischt ugewisen –, mee elo och „mul“-Etiketten (also de berüümten neie „Standard fir all Sproochen“). Doduerch ass et net méi néideg fir all méiglech Persounen hiren Numm op Lëtzebuergesch ze kopéieren, just fir datt se an Infoboxen optauchen.
Falls engem Problemer domat opfalen oder Argumenter afalen, firwat dat keng gutt war, gäre Bescheed soen.
(@[[Benotzer:GilPe|GilPe]], @[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] pour info)
--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:56, 26. Abr. 2025 (UTC)
:Tipptopp, merci fir den Hiwäis. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 06:20, 27. Abr. 2025 (UTC)
::Ass u sech net schlecht, leider sinn op de Wikidata och alt där Mataaerbechter déi do einfach eppes drasetzen an net kontrolléieren op et wierklech de Standard fir all Sproochen ass. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 07:58, 8. Aug. 2026 (UTC)
== Schabloun:Commonscat geännert ==
''Pour info'': Ech hunn d'[[Schabloun:Commonscat]] grad geännert. Wann een einfach nëmmen <code><nowiki>{{Commonscat}}</nowiki></code> an een Artikel oder eng Kategorie schreift, da gëtt de Wäert vun der Eegenschaft {{Q|P373}} vu Wikidata als Commons-Kategorie geholl a <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> als Linktitel ugewisen.
De Gedanken dohannert ass et, d'Derbäisetze vu Commons-Linken haaptsächlech an eise Kategorien däraarteg ze vereinfachen, datt kee sech méi ploe muss all Kéiers nom Verknäppe mat Wikidata op Wikimedia Commons nozekucken, wéi déi Kategorie dann do heescht, fir se dann zesumme mat engem <code><nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></code> an de Wikitext vun der Kategorie antippen ze goen. Lo geet et duer <code><nowiki>{{Commonscat}}</nowiki></code> an déi zweet Zeil ze setzen, an d'Bier ass geschielt (ech wäert dat deemnächst mam [[Wikipedia:AutoWikiBrowser|AutoWikiBrowser]] iwwerall do maachen, wou nach guer kee Commons-Link gesat ass, obwuel en existéiert). Bei Artikelen ass et net ëmmer esou banal, well mer do dacks d'Méizuel vum lëtzebuergesche Begrëff gesi wëllen; dat muss een dann nach ëmmer zefouss definéieren. A fir all anere Fall kann een nach ëmmer de Link an de Linktitel definéieren, wéi ee wëll. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:06, 10. Mee 2025 (UTC)
== Neie Gadget: MiniEdit ==
Ab elo hu mer nieft [[Wikipedia:HotCat|HotCat]] och een zweete Gadget op der lbwiki:
:'''[[Wikipedia:MiniEdit]]'''
Dat wäert bestëmmt net dee leschte bleiwen, deen nei derbäi komm ass.
Wann iergendee Wënsch huet fir nei Gadgeten (déi een z. B. op aner Wikie gesinn huet), kann e mer dat gäre soen. Da kann ech kucke fir s'eventuell hei z'importéieren.
(@[[Benotzer:GilPe|GilPe]] a @[[Benotzer:GilPeBot|GilPeBot]] pour info)
--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:58, 28. Jun. 2025 (UTC)
== Eifeler op der Haaptsäit ==
Moien, op der Haaptsäit liesen ech "[...] a 140 Mataarbechter." Am Quellentext schéngt es, wéi wann do e Code géif no der Eifeler Reegel kucken, ma bei "Honnert" schéngt dat offensichtlech net de Fall ze sinn. Wann eng Léisung ze komplizéiert wier, kann een och einfach "a(n)" dohischreiwen. Bescht Gréiss. -- [[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 07:46, 26. Sep. 2025 (UTC)
:Salut, ass mat [https://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Modul:SimplifiedEifelRule&curid=171088&diff=2637765&oldid=2615820 där heiter Ännerung] um [[Modul: SimplifiedEifelRule]] behuewen.
:Normalerweis gëtt an deem Modul gekuckt, woumat dat zweet Wuert ufänkt, fir ze wëssen, ob beim éischte Wuert den -n (oder -nn) ewechfale muss. Dat ass entweeder eng Zuelegrupp, déi da fir d'éischt a Buschtawen ëmgewandelt gëtt, oder einfach den éischte Buschtaf.
:De Problem war hei, datt dat zweet Wuert net dat war, wat ugewise gouf – also 140 –, mee de Wikitext – also <nowiki>'''[[…</nowiki> a sou weider – an deemno gouf d'Zuel 140 guer net fonnt.
:No der Ännerung gëtt dat zweet Wuert fir d'Iwwerpréiwung fir d'éischt vu Wikitext an den ugewisenen Text ëmgewandelt an elo klappt et. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 16:51, 26. Sep. 2025 (UTC)
::Top! Merci! ---[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 22:05, 26. Sep. 2025 (UTC)
== Homonymie-Linken entdecken ==
Den Tipp vum Dag: Wann ee wëll méi liicht [[Wikipedia:Homonymie]]-Linken an Artikelen entdecken, fir se eventuell duerch e Wikilink op déi richteg Säit z'ersetzen, kann ee se faarweg markéiere loossen, andeems ee ganz einfach op seng Benotzerënnersäit [[Spezial:Meng Benotzersäit/common.css|common.css]] dee follgende Code dropsetzen:
<syntaxhighlight lang="CSS" copy>
.mw-disambig {
background-color: #ff9191;
}
</syntaxhighlight>
(inspiréiert vum Gadget [[:de:Wikipedia:Helferlein/Begriffsklärungs-Check]]). Amplaz <code>#ff9191</code> kann een natierlech eng belibeg aner Faarf wielen. Dat gesäit dann z. B. esou aus:
[[Fichier:Screenshot of lbwiki article Jeanne-Claude using mw-disambig highlighting.png|thumb|center|500px|Screenshot vu „[[Jeanne-Claude]]“ vum 26.04.2025 mat faarflecher Markéierung vun Homonymiesäiten.]]
A schonn huet een niewelaanscht een Homonymielink fonnt fir ze verbesseren. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 13:50, 26. Abr. 2025 (UTC)
:Kann iwwregens gutt mat der Spezialsäit „[[Spezial:HomonymieSäitLinken|Säiten, déi op Homonymiesäite verlinken]]“ kombinéiert ginn. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 13:57, 26. Abr. 2025 (UTC)
:Klengen Update: Mëttlerweil gëtt et dat Ganzt als [[Wikipedia:Gadget|Gadget]]: [[Wikipedia:Homonymiedetekter|Homonymiedetekter]]. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 23:24, 29. Dez. 2025 (UTC)
::Eng fei Saach dat do! --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 00:05, 30. Dez. 2025 (UTC)
== Faarwegen Text ==
Fir dat neit Joer e bësse faarweg unzefänken…
An enger Diskussioun mam @[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Schabloun Diskussioun:Faarf|hei]]) ass et ëm Schabloune gaange fir Text {{Faarf|red|faarweg}} oder mat engem {{Iwwerstrach|yellow|faarwegen Hannergrond}} ze schreiwen. Do gëtt et nämlech d'Schablounen <nowiki>{{Faarf}}</nowiki> an <nowiki>{{Iwwerstrach}}</nowiki>. Da gouf och nach eng aner Schabloun <nowiki>{{Boxarrondi}}</nowiki> ''erëmfonnt'' mat där een en Text an eng {{BoxArrondi|Këscht|Blue|Yellow|Red}} pake kann an och déi jeeweileg Faarwen (Text, Hannergrond, Bord) steiere kann. De Bord ass zwar – anescht wéi den Numm vun der Schabloun et seet – net ofgerënnt, mä dat kann awer nach adaptéiert ginn.
D'Froen déi sech stellen:
# Sollen d'Schablounen <nowiki>{{Faarf}}</nowiki> an <nowiki>{{Iwwerstrach}}</nowiki> bestoe bleiwen (eventuell mat besseren Nimm <nowiki>{{Textfaarf}}</nowiki> an <nowiki>{{Hannergrondfaarf}}</nowiki>) an d'Schabloun <nowiki>{{Boxarrondi}}</nowiki> gefléckt ginn, datt se ronn Ecke kritt, oder
# soll d'Schabloun <nowiki>{{Boxarrondi}}</nowiki> als allround-Schabloun ëmgebaut gëtt, datt se alles matenee ka maachen an déi éischt genannt kënne geläscht ginn? (d'Schabloun kréich dann en neien Numm, z. B. <nowiki>{{Textlayout}}</nowiki>).
Sot eis Är Meenung (1 oder 2; bei 2 eventuell mat engem Numm fir déi nei Schabloun). E schéint neit, faarwegt Joer 2026! | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 15:13, 3. Jan. 2026 (UTC)
: Moien, a Merci gläichfalls, an och u jiddereen! Ech wosst bis ewell näischt vun deene Schablounen, a giff soen, et wier besser éng Schabloun, déi alles kann, mat engem einfachen a sech-selwer-eklärendem Numm ze hunn, wéi hirer méi. Allerdings ass den Numm "BoxArrondi" weeder nach,, dofir géif ech dat a {{Faarwegen Text}} ëmbenennen.
:E Wuert awer nach zum Gebrauch: Ausser op Usersäiten oder Hëllefsäiten (bei Explikatiounen) gesinn ech net, wou een dat gebrauche kéinnt. --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 15:22, 3. Jan. 2026 (UTC)
::{{Pro}} 2: allround-Schabloun; „FaarwegenText“ ass fir mech och an der Rei.
::Nach eng Info zum Gebrauch: de faarwegen Text oder faarwegen Hannergrond ass effektiv op Hëllefssäiten nëtzlech; dat mat der Këscht ronderëm gëtt aktuell op de Gare-Säite gebraucht fir d'Zich unzeginn, déi do stallhalen, z. B. {{BoxArrondi|'''RE'''|#DF1370|White|#DF1370}} oder {{BoxArrondi|'''RB'''|#059BD4|White|#059BD4}}. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 17:31, 3. Jan. 2026 (UTC)
== Neie Gadget Calculator ==
Et gëtt (scho säit e puer Deeg méi laang) en neie [[Wikipedia:Calculator|Gadget Calculator]] mat dozougehéiereger [[Schabloun:Calculator]]! Domat kann ee lauter interaktiv Elementer op enger Wikipedia-Säit abannen, ouni selwer mussen JavaScript o. ä. programméieren ze kënnen, mee eleng mat Schablounen. Op der enwiki fënnt een nieft de méi einfache Beispiller op [[:en:Template:Calculator]] nach richteg cool Beispiller op [[:en:Template:Calculator/doc/examples]], dorënner eng 360-Grad Foto, déi een an zwou Achsen dréine kann, oder eng historesch Landkaart, déi sech verännert, wann een e Slider beweegt. Wann ech dat richteg am Kapp hunn, gouf de Calculator ursprénglech op [https://mdwiki.org/wiki/Main_Page WikiProjectMed] entwéckelt, fir e BMI-Rechner uweisen ze kënnen, an dann op [[:mw:Template:Calculator]] iwwerdroen. Och op der enwiki ass de Calculator nach relativ nei, dohier gëtt et nach net esou vill Asazbeispiller. Hei just dat einfachst vum einfachen, fir de Prinzip z'illustréieren (an hoffentlech Appetit op eegen Experimenter ze maachen – et muss een de Gadget Calculator an de Benotzerastellungen aktivéiert hunn, fir datt d'Schablounen interaktiv sinn!):
{{Calculator|id=a|default=2|size=4}} × {{Calculator|id=b|default=2|size=4}} = {{Calculator|id=c|formula=a*b|default=4|type=plain}}
An ee Schachbriet, wat sech endlech beweegt!
{{Schachpartie|align=none|Sprooch=en|pgn=1.d4 Nf6 2.Nd2 e5 3.dxe5 Ng4 4.h3 Ne3}}
Op [[Wikipedia:Homonymiedetekter#Upassungen]] gesäit een, dat ee mat engem Calculator-Element esouguer op anere Plazen op der Säit een Effekt kann erzilen!
Natierlech gëllt och fir de Calculator, datt d'Wikipedia eng Enzyklopedie ass a kee faarweg blénkenden interaktive Multimedia-Zauber, mee ech sinn der Meenung, datt ee wueliwwerluechte Gebrauch vun Interaktivitéit, wéi se de Calculator och erméiglecht, och fir eng niichter Wëssensvermëttlung fërderlech ka sinn.
--[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 12:43, 12. Jan. 2026 (UTC)
:Ech weess net ob dat mam Gadget Calculator ze maachen ass, mä ech géif et flott fannen, wann an de Biographie Infoboxen de Calculator ausrechne kéint, wéi al eng bestëmmt Persoun ass oder war (also d'Differenz vun haut oder vum Doudesdatum zum Gebuertsdatum), sou wéi dat z. B. op der fr.wiki oder en.wiki de Fall ass. Kënne mer dat bei eis abauen? Merci | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 15:06, 13. Abr. 2026 (UTC)
::Salut, mir hunn hei déi relativ simpel [[Schabloun:Alter]], där een zwee Datume gëtt an déi engem dann den Alter ausrechent. Fir de Gebrauch mat Infoboxe geet dat aleng awer net duer. Déi vu Wikidata agebonne Gebuerts- an Doudesdatumen an déi fir d'Schabloun néideg Form ze bréngen, ass dee mannste Problem, mee déi Schabloun gëtt net domat eens, wa just Joer a Mount oder just d'Joer bekannt ass. Entweeder mir kopéieren eppes wéi [[:en:Template:Age]] eriwwer, oder mir bastelen hei eppes méi Einfaches zesummen (woubäi dann ëmmer de Risiko ass, datt een e Grenzfall vergiess huet). Ech si mer nach net sécher, wat de bessere Wee ass...
::De Calculator-Gadget spillt hei net. Den Numm „Calculator“ fannen ech an där Hisiicht onglécklech, well ee menge kéint, et géif ëm ''calculation'' goen. Mee de Knackpunkt ass net, datt en eppes rechne kéint, mee datt e Knäppercher an Inputfelder huet, ob déi eppes ''interaktiv'' reagéiert (sief et andeems tatsächlech eppes berechent gëtt, oder datt einfach just eppes visuell dorop reagéiert wéi beim Schachbriet). Mee den Numm ass sou üblech op anere Wikien. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:32, 14. Abr. 2026 (UTC)
== Geographesch Koordinaten ==
Gudde Mëtteg,
Mir haten de Problem schonn iergendwou ugeschwat, ech fannen en awer net erëm. Et geet ëm d'Geographesch Koordinaten déi an den Infoboxe stinn a vun Wikidata importéiert ginn an och ëm déi, déi direkt op Wikidata stinn: klickt een drop, kritt e just eng Feelermeldung, wéi z. B.:
GeoHack (49.572433; 5.995241) Dës Säit huet aktuell keen Text. Dir kënnt op anere Säiten no dësem Säitentitel sichen, an den entspriechende Logbicher nokucken oder dës Säit uleeën.
Éischtens ass dee Feelertext e bësse bosseg, mä méi wichteg ass, datt de Link net méi funktionéiert… (Wéi) kréie mer dat geléist? | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 15:00, 13. Abr. 2026 (UTC)
:Salut, dat war hei: [[Wikipedia:De Stamminee#Koordinaten]]. De Fazit war (zumindest fir mech):
:# Mir kënnen an der Schabloun {{tl|wikidata}} op déi däitsch (oder englesch) Versioun vu GeoHack ëmleeden. Dat léist de Problem awer net fir wann een op Wikidata selwer op en entspriechende Link klickt.
:# Mir kënnen eng Schabloun {{tl|GeoTemplate}} uleeën, wéi déi aner Sproochversiounen och. Dat ass eemoleg e groussen Opwand, mee da fonktionéiert et vun iwwerall aus (an et ass op Lëtzebuergesch, fir déi, déi dat léiwer hunn).
:# Mir wullen a wulle fir erauszefannen, ob et iergendwou eng Konfiguratioun gëtt, fir déi een eng däraarteg Ännerung ufroe kéint, datt ee vun all Wikimedia-Projete mam Interface op Lëtzebuergesch op GeoHack op Däitsch (oder Englesch) geschéckt gëtt. Dat schéngt mer awer héchst spekulativ.
:A mengen Aen ass 2. déi bescht Léisung, mee leider ustrengend... --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:42, 14. Abr. 2026 (UTC)
::GeoHack gouf vum Magnus Manske virun engem hallwe Joer a Rust nei geschriwwen (déi al Versioun war a PHP geschriwwen), villäicht ass dobäi eppes mam Fallbacksproochemechanismus schif gaangen. Ech hu mol een Ticket op GitHub opgemaach, à voir... --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:33, 14. Abr. 2026 (UTC)
:::Et gëtt Neiegkeeten: De Magnus Manske huet de Problem geléist, ass hei ze liesen https://github.com/magnusmanske/geohack/issues/4. Allerdéngs huet de @[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] an Tëschenzäit souwisou d'[[Schabloun:GeoTemplate]] inklusiv [[Schabloun:GeoTemplate/styles.css]] ugeluecht, déi allerdéngs op Englesch ass. Wa keen eppes dogéint huet, géif ech déi Schabloun rëm läschen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:39, 28. Jul. 2026 (UTC)
::::Super Saach!
::::Wann d'Schablounen net gebraucht ginn, da kënne se jo fort. | [[Benotzer:Mobby 12|Mobby 12]] ([[Benotzer Diskussioun:Mobby 12|Diskussioun]]) 13:44, 28. Jul. 2026 (UTC)
:::::Fir propper ze sinn, hunn ech mol eng [[Wikipedia:Läschen#Schabloun:GeoTemplate|Läschpropos]] gemaach. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 17:27, 28. Jul. 2026 (UTC)
<bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.
You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[Benotzer:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Benotzer Diskussioun:MediaWiki message delivery|Diskussioun]]) 03:07, 29. Mee 2026 (UTC)
</bdi>
<!-- Message gouf vum User:기나ㅏㄴ@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 benotzt huet-->
== Nei Schabloun <nowiki>{{Awunnerdiagramm}}</nowiki> ==
Moien,
Et gëtt elo eng nei Schabloun '''{{tl|Awunnerdiagramm}}''', déi d'Awunnerentwécklung direkt aus Wikidata als interaktiv Grafik weist. Se baséiert um neie [[Modul:WikidataChart]] an ass geduecht fir déi vereelzt <nowiki><timeline></nowiki>-Grafiken z'ersetzen.
Virdeeler:
* keen ëmständlecht Antippe vun den Daten an der <nowiki><timeline></nowiki>-Funktioun;
* automatesch Donnéeën aus Wikidata (P1082 Awunnerzuel + P585 Zäitpunkt);
* keng manuell Aktualiséierung vun de Grafiken;
* eenheetlecht Ausgesinn iwwer eng gemeinsam Commons-Chart;
* Ënnerstëtzung vu Q=, vun=, bis=, ageklappt=, iwwerschrëft= an anere Parameteren.
Déi nei Schabloun ass elo als Test am Artikel [https://lb.wikipedia.org/wiki/L%C3%ABtzebuerg_(Stad)#Bev%C3%ABlkerung Lëtzebuerg (Stad)] agesat ginn. An den éischten Deeg fänken ech un, déi al <nowiki><timeline></nowiki>-Grafiken z'ersetzen.
Feedback a Verbesserungsvirschléi si wëllkomm.
(Eng Weiderentwécklung vum Modul WikidataChart fir z. B. <nowiki>{{Waldiagramm}}</nowiki>, <nowiki>{{Klimadiagramm}</nowiki> o. ä. ass méiglech)
[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:42, 14. Jul. 2026 (UTC)
(Déi al Grafike si mëttlerweil all ersat | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:28, 31. Jul. 2026 (UTC))
:Et ass eng gutt Saach! Gesäit och gutt aus. | [[Benotzer:Mobby 12|Mobby 12]] ([[Benotzer Diskussioun:Mobby 12|Diskussioun]]) 20:22, 14. Jul. 2026 (UTC)
::Tipptopp! --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 08:47, 31. Jul. 2026 (UTC)
== Schabloun:Databox ==
Salut, ech hunn d'Schabloun {{tl|Databox}} op d'lbwiki iwwerdroen. Dat ass eng Schabloun, mat där ee geneeresch Infoboxen asetze kann. Se hëlt d'Etikette vun enger Rei Eegenschaften zesumme mat hirem Wäert op Wikidata. Et kann een Eegenschaften, déi een net wëll hunn, ze Fouss ausschléissen, d'Bild, dat ugewise soll ginn eraussichen (et muss awer als P18 op Wikidata stoen – de Choix ass also minimal), an et kann een (wat éischter fir Beispiller wéi hei relevant ass), d'QID vun engem anere Wikidata-Element explizitt uginn.
E Beispill ass {{Databox|from=Q950058}}
{{Clearboth}}
D'Wäerter kann een änneren, wann een op de Bläistëft klickt, a wann eng Eegenschaft oder e Wäert keng Etikett op Lëtzebuergesch huet, gëtt déi däitsch respektiv déi englesch geholl (am Géigesaz zu eisen Infoboxen, déi an deem Fall kee Wäert uweisen).
Déi Schabloun gehéiert ass op ville Wikipedia-Versioune verbreet, virun allem op klengen, déi keng Ressourcen hu fir eegen Infoboxen opzezéien. Mir hunn hei schonn eng ganz Rei sophistiquéiert Infoboxen, mee jeeweils just fir bestëmmten Zorten Artikelen. Dohier duecht ech, datt et villäicht nëtzlech kéint sinn, mat der Databox eng Infobox ze hunn, déi ee wierklech iwwerall benotze kann, och do, wou mer keng speziell Infobox hunn. Se léisst sech och bestëmmt nach ausbauen; well se sou verbreet ass, fënnt sech bestëmmt eng Wikipedia, bei där ee sech ofkucke kann, wat een nach alles domat triwwele kann. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:44, 31. Jul. 2026 (UTC)
== Koordinaten an Artikelen iwwer Plazen an der Ëmgéigend ==
Salut, no Éiwegkeeten hunn ech endlech erausfonnt, wéi een dat hikritt, fir och op der lbwiki bei [[Special:Nearby]] Artikelen iwwer Plazen ugewisen ze kréien: Et muss ee just d'Koordinaten à la <code><nowiki>{{#coordinates:49.789167|6.063611|primary}}</nowiki></code> an den Artikel abannen. Ech hu laang gebraucht, fir erauszefannen, datt de <code>primary</code> néideg ass… Ech hunn den Androck, datt ee verschidden Zueleformater benotze kann, do muss ech nach ausprobéieren.
Da misste mer lo just nach un entspriechender Stell Upassunge maachen, datt eis Infobox-Koordinaten och d'Parserfunktioun <code>#coordinates</code> entspriechend alimentéieren. Dann hu mer direkt e risegen Deel vun eisen Artikele soi-disant gegeotaggt! Ech weess just nach net, wéi a wou, mee ech wollt awer scho mol vu menger klenger Entdeckung beriichten. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:54, 4. Aug. 2026 (UTC)
:Iwwregens: Ween net duerch Zoufall an der Géigend vun de bis elo getaggten Artikele sëtzt, kann d'URL upassen oder no <code>Spezial:Nobäi#/coord/49.8,6.1</code> sichen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:56, 4. Aug. 2026 (UTC)
::Moie @[[Benotzer:Volvox|Volvox]],
::Merci fir dës Upassung, och wann ech (nach) net erausfonnt hunn, wat ech dovun hunn… Wou fannen ech déi „An der Géigend“-Funktioun am Artikel? Wann ech de Link uewen an dengem Message klicken, kréien ech just eng Feelermeldung. Wann ech dann z. B. am Artikel [[Biissen]] kucken, wou d'Schabloun dran ass, gesinn ech och net wat dat do bréng? Vläicht sinn ech schwéier vu Begrëff?? ;-) | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 19:37, 4. Aug. 2026 (UTC)
:::Dat ass, well s du grad net an der Géigend vu Biissen bass ;)
:::Wann s de op [[Special:Nearby]] geess, kanns de dengem Browser erlaben, op däi Standuert zouuegräifen, an da kriss de just Säiten ugewisen, deenen hier speziell Koordinaten héchstens (ech mengen) 10 km vun dir ewech sinn. Mee du kanns awer och einfach wéi uewe beschriwwen an der URL iergendwellech Koordinaten aginn an dann d'Säiten aus ''där'' Géigend ugewise kréien. Momentan gëtt et awer ausser deenen dräi Biisser Testfäll nach näischt. Op deenen anere Wikie kanns de awer scho gesinn, wéi flott dat ass, wann d'Säit sech mat Dosenden Artikele fëllt ;)
:::Op dem Artikel selwer gesäit een dovunner näischt, et geet just drëms, se ze „geotaggen“, datt ee se iwwer d'Nearby-Funktioun fanne kann. Sou kritt ee mat, wat et ronderëm ee gëtt; an et mierkt een och villäicht, wat eventuell nach feelt. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:07, 4. Aug. 2026 (UTC)
::::Iwwregens gëtt et an der mobiller Vue vun der lbwiki an der lénkser Menüläischt de Punkt „Nobäi“, deen op genau dat hei – also Artikelen aus der Ëmgéigend – zréckgräife soll, an deen all déi Joren ni funktionéiert huet. Wat mengs de, wat sech do vill Lieser gewonnert hunn, firwat dat bei eis net geet...
::::An der Wikipedia-App heescht de Menü-Punkt iwweregens „Plazen“ an do gesäis de d'Artikelen aus der Géigend souguer mat engem Minibildchen op enger dynamescher Kaart! Ech fannen dat richteg gutt. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:13, 4. Aug. 2026 (UTC)
:::::Okee, verstanen! Wann #coordinates dann elo an den Infoboxe agebaut an d'Koordinaten vu Wikidata huele géif, misst dat jo bal iwwerall funktionéieren, oder? | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 20:46, 4. Aug. 2026 (UTC)
::::::Genau, sou oder sou ongeféier ass de Plang.
::::::Ech hu lo mol bei [[Schabloun:Coor dms]] <code>#coordinates</code> derbäigeprafft a lo missten no an no déi entspriechend Artikelen an der Nearby-Funktioun optauchen. Villäicht ass dat awer net déi propperste Léisung, wann déi Schabloun och op Plazen agesat gëtt, wou se net grad de Standuert vum Artikelsujet ugëtt. Ech hat och de [[Modul:Coordinates]] reaktivéiert an eng [[Schabloun:Coord GeoHack]] dropgeklaakt an dat funktionéiert och (et misst ee just nach iwwersetzen), mee ech weess net, ob sou ee schwéieren Apparat néideg ass. Ofgesinn dovun: Am rouegste wier ech, wann d'Koordinaten vum mam Artikel verbonnene Wikidata-Element agebonne gi géifen, da wier et ausgeschloss, datt een an iergendengem onpassende Kontext een Artikel geotagge géif. Oder et benotzt ee carrement eng Schabloun a part fir ze taggen a sëtzt jee no Kontext déi eng oder déi aner; da misst ee just a knapp 2.000 Artikele kucke goen, on een d'Koordinateschabloun ersetze wëll. Oder et baut een d'Funktioun engersäits an d'Infoboxe selwer an – ech froe mech, firwat dat net souwisou geschitt; de Les Meloures hat eng Kéier eppes driwwer gesit, mee ech weess net méi, wat de Problem war – a mir ginn eis eng zousätzlech Schabloun, fir Artikelen ouni Infobox ze geotaggen. Sou meng ongefiltert Iwwerleeungen. Affaire à suivre. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 23:28, 4. Aug. 2026 (UTC)
:::::::P.S.: Dorop komm, d'[[Modul:Coordinates]] ze reaktivéieren etc. wéi uewe geschriwwen, sinn ech wéinst deem heiten 13 Joer ale Kommentar: [[Schabloun Diskussioun:Coor#Update the template for more features]]. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 06:59, 5. Aug. 2026 (UTC)
::::::::Du sees:''Am rouegste wier ech, wann d'Koordinaten vum mam Artikel verbonnene Wikidata-Element agebonne gi géifen''
:::::::::Ech sinn am rouegste wann d'Koordinate manuell an onsen Infoboxen agebaut sinn an och vum lb:Wikipedianer deen den Artikel gemaach huet kontrolléiert goufen. (et sinn der nach ëmmer vill onprezis op Wikidata an dann notzt de geotagging och rose wéineg). Doriwwer eraus ass och d'Schrëft bei onse manuelle Koordinate méi schéin. Doriwwer gouf viru Joren eng Kéier diskutéiert an dofir ass dat och laang sou gemaach ginn. Mä wéi gesot jiddweree gesäit et aus sengem klengen Eck. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:19, 5. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::PS: An där Schabloun un där s de gebastelt hues schéngt awer nach e Feeler ze sinn. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:59, 5. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::Ma wëlls de mer dann och verroden, wat fir ee Feeler s de fonnt hues ;) --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:45, 5. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::::Salut, wéi ech an der [[:Kategorie:Säite mat Koordinaten, wou e Feeler an de Koordinaten ass]] 281 Säite gesinn hunn, an deenen déi Schabloun agebonnen ass, sinn ech dervun ausgaangen datt eppes falsch an der Schabloun ass. Ech sinn du kucke gaangen an hunn dat heite gesinn: <span style="font-size:18px"><font color="red"><nowiki>{{#coordinates:}}</nowiki> ongültege Breedegrad</font></span>. Well dat sou däitlech ze gesinn ass ginn ech dervun aus datt s du iwwerhaapt net an d'Schabloun kucke wars, a mech nëmme mat dengem Geschreifs op d'Schëpp huele wëlls (fir kee méi graffen Ausdrock) ze gebrauchen). [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 07:11, 6. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::::Ech hunn ''net'' probéiert, dech op d'Schëpp ze huelen, also ënnerstell mir dat och wgl. net, mee merci dass de dech erkläert hues, lo weess ech, vu wat s de geschriwwen hues. Ech duecht mat „där Schabloun un där s de gebastelt hues“ häss de [[Schabloun:Coord GeoHack]] gemengt. Datt bei [[Schabloun:Coor dms]] de Feelermessage op der Schablounssäit steet, hunn ech gesinn an dat ass och normal, well do jo just <code>{{{1}}}...</code> als Parameter an d'Parserfunktioun gespeist ginn. Ech war awer tatsächlech net an d'Kategorie kucken, ob net nach aner Säiten do optauchen. Ech hu mer vereenzelt Fäll ugekuckt, an do läit de Feeler meeschtens net bei der Schabloun, mee dorunner, datt d'Koordinate selwer tatsächlech falsch formatéiert sinn an do geet dann och de Link op GeoHack net (vun dohier ass et gutt, datt déi Fäll iwwer dëse Wee opfalen). Deelweis läit et awer och drun, datt <code>#coordinates</code> zweemol op där selwechter Säit mam Parameter<code>primary</code> steet, wat net sinn däerf. Dat wier ze behiewen, andeems ee wéi ënnen ugedeit {{tl|Coor dms}} en zousätzleche Parameter gëtt, fir d'Parserfunktioun manuell un- an auszemaachen an dat an all 9.397 Artikelen, déi dës Schabloun benotzen, entspriechend unzepassen, dorunner kann ech mech fréistens den Owend setzen. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 07:40, 6. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::::::''Ech hu mer vereenzelt Fäll ugekuckt, an do läit de Feeler meeschtens net bei der Schabloun, mee dorunner, datt d'Koordinate selwer tatsächlech falsch formatéiert sinn''
:::::::::::::::Kanns de mer vläicht sou ee Fall uginn, da wees ech och wat am Artikel selwer eventuell misst verbessert ginn. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:19, 6. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::::::Yes. En Deel vun de Problemer schéngt dohier ze kommen, datt d'Wäerter fir Grad, Minutten oder Sekonnen ausserhalb vum erlaabte Beräich leien.
:::::::::::::::Bei Breedegrad:
:::::::::::::::- Grad >= 0 an <= 90
:::::::::::::::- Minutten >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::- Sekonnen >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::Beim Längegrad:
:::::::::::::::- Grad >= 0 an <= 180
:::::::::::::::- Minutten >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::- Sekonnen >= 0 an '''<''' 60
:::::::::::::::Z. B. [[Heudicourt-sous-les-Côtes]], [[Gemeng Beetebuerg]], ... hunn ze grouss Wäerter.
:::::::::::::::Bei [[Papua-Neiguinea]], [[Yzeures-sur-Creuse]], ... feele Parameteren.
:::::::::::::::Ech hunn déi Beispiller lo net gefléckt, well dat niewelaanscht um Handy ze maachen ee Gepiddels ass, wou ee sech gäre verdeet. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 08:43, 6. Aug. 2026 (UTC)
::::::::::::::::Ech paken do gär eng Hand mat un. Hunn Heudicourt a Beetebuerg scho verbessert. Gesinn och wou déi aner Feeler sinn. Maachen dat vun e Samschden un. --[[Benotzer:Puscas|Puscas]] ([[Benotzer Diskussioun:Puscas|Diskussioun]]) 12:35, 6. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::::::::::@[[Benotzer:Volvox|Volvox]]
::::::::::::::::: Moien, och.
:::::::::::::::::Ech hu mer déi Saach och ugekuckt an hunn erausfonnt datt an de wéinegste Säiten d'Schabloun falsch ausgefëllt ass, mä datt déi meescht ugewise ginn well d'Schabloun méi wéi eng Kéier op der Säit gebraucht gëtt. Wann se an normale Lëschte steet, gëtt och kee Message ugewisen, wann se awer an enger Infobox zweemol steet da kritt een de Message: <span style="font-size:14px"><font color="red"><nowiki>{{#coordinates:}}</nowiki> Et kann nëmmen e primären Tag pro Säit ginn</font></span>. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 10:01, 7. Aug. 2026 (UTC)
:::::::::Dat betrëfft éischter déi generell Fro, ob et besser ass Wikidata-Donnéeën anzebannen oder Wäerter lokal ze setzen. Feeler kënnen hei lokal an op Wikidata geschéien an op béide Plaze korrigéiert ginn. Een, deen een Artikel uleet, kann och Wikidata-Koordinaten iwwerpréiwen. Dora gesinn ech keen Argument géint Wikidata-Koordinaten.
:::::::::Mee konkreet: Wat fënns de beim Affichage vun de Koordinate bei {{tl|Coor dms}} méi schéin? Déi benotzten Zeeche loosse sech einfach op [[Modul:Wd/i18n]] ab Zeil 38 upassen (do kann een och nach Espacen hannendru setzen, fir datt et méi der lokaler Schabloun gläicht. Oder stéiert et dech och, wann d'Wikidata-Koordinaten an de Sekonnen „00“ als Nokommastellen hunn? Dat wier och keng Hexerei, do kéint ee bei [[Modul:Wd]] kuerz virun Zeil 1173 eppes derbäisetzen, datt beim Affichage iwwerflësseg Nokommastellen ewechgelooss ginn.
:::::::::A mengen Aen ass déi Schabloun net néideg fir Infoboxen – awer op anere Plazen! – mee se stéiert och net. Ech géif trotzdeem den Affichage vun de Wikidata-Koordinaten upassen, fir datt et een eenheetlecht Bild gëtt, ob lo d'Schabloun an enger Infobox steet, oder net. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:45, 5. Aug. 2026 (UTC)
Klenge Feedback: Virun allem déi interaktiv Kaart an der App (Android an iOS) mat de Miniaturbiller vun de geogetaggten Artikele ass fantastesch.
Ech hunn dat haut enger Rei Leit gewisen an et war fir mech richteg ongewinnt, wéi vill Interesse d'Leit op eemol un der lëtzebuergescher Wikipedia weisen; een huet sech souguer d'App erofgelueden, op Lëtzebuergesch agestallt, an ugefaangen op der Kaart ronderëm ze kucken an Artikelen duerchzeliesen. Villäicht kéint een offwiki eng kleng Kommunikatioun maachen, wann d'Leit dat relativ interessant fannen...
Ech fannen déi Kaart och perséinlech ganz nëtzlech, well een domat
* op ee Bléck erkennt, wou Koordinaten net ganz exakt oder deels komplett falsch sinn (sou hat ech haut Australien, Singapur a Belize an der Stad Lëtzebuerg fonnt, warscheinlech wéinst engem Copy-Paste-Feeler; och ee Gebai an Ettelbréck stoung an der falscher Strooss). Déi kann een dann hei an/oder op Wikidata verbesseren.
* op ee Bléck erkennt, wat fir geolokaliséiert Artikele kee Bild hunn (zumindest am Prinzip, heiansdo schénge se just net richteg gelueden ze ginn...). Dat gëllt iwwregens och fir d'Lëscht am Browser, net nëmmen d'Kaart an der App. Och fir z'erkennen, wou Wikidata-Etikette feelen oder ugepasst musse ginn, ass d'Lëscht praktesch.
Problemer sinn, datt {{tl|Coor dms}} kee Geotagging maache sollt op Säiten wéi Lëschte vun Denkmaler/Kierchen/Kapellen/Weekräizer etc. oder wann se bei Länner an der Infobox als „Koordinate vun der Haaptstad“ virkënnt. Deemno misst een an d'Schabloun e Parameter abauen fir ze decidéieren, ob een tagge wëll oder net; kéint een och op aner Schabloune wéi {{tl|Coor dms1 uewen}} auswäiten. Et wier och néideg de GeoTagging an Infoboxen anzebauen, awer natierlech just do, wou et Sënn ergëtt (also net um Niveau vu [[Modul:Wd]], mee um Niveau vun dem jeeweilegen Infobox-Feld). Affaire à suivre. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 23:05, 5. Aug. 2026 (UTC)
:Gudde Mëtteg,
:Iwwer dës Diskussioun hunn ech eng Rei Saache geléiert, absënns dat wat mat <code><nowiki>{{#coordinates:49.xxx|6.xxx|primary}}</nowiki></code> an der mobiller App méiglech ass (eppes wat ech net all ze vill benotzen, muss ech zouginn).
:Wat de Punkt ugeet ob et besser ass Wäerter lokal anzeginn oder déi vu Wikidata z'iwwerhuelen, sinn ech prinzipiell fir Wikidata. Menger Meenung no gëtt en neie President vum Land X (fir just dat Beispill ze nennen) éischter op Wikidata à jour gesat wéi lokal op der lb.wiki. Et ginn awer och zou, datt et Ausname gëtt, wou e lokale Wäert méi Sënn mécht. Déi allgemeng Diskussioun iwwer lokal / Wikidata kéint vläicht eng Kéier op enger anerer Plaz diskutéiert ginn. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 13:29, 6. Aug. 2026 (UTC)
pp7yk997214nvj222eo21fz1c6tzyiq
Republik Zaire
0
171059
2690156
2689629
2026-08-07T20:29:25Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690156
wikitext
text/x-wiki
{{Aner Bedeitungen op Mooss|dem fréiere Land '''Zaire'''|aner Bedeitungen|Zaire}}
{{Infobox Land
| Numm = Republik Zaire<br>''Jamhuri ya Zaïre''
| Fändel = Flag of Zaire (1971–1997).svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun der Republik Zaire
| Wopen = Coat of arms of Zaire (1971–1997).svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun der Republik Zaire
| National Devise = Justice, Paix, Travail
| Kaart = LocationDemocraticRepublicoftheCongo.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Franséisch]], do dernieft als Nationalsproochen och [[Kituba]], [[Lingala]], [[Swahili]] an [[Tschiluba]]
| Haaptstad = [[Kinshasa]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Republik]]; [[Autokratie]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 2.345.410
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[La Zaïroise]]
| Wärung = [[Zaïre (Wärung)|Zaïre]]
| Zäitzon = +1<br> UTC +2
| Internet TLD = [[.zr]] {{small|(gouf 2001 geläscht)}}
| Telefonsprefix = +243
| Notizen = bestoung vum 27. Oktober 1971 bis de 16. Mai 1997
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
'''Republik Zaire''' ({{Fr}}: ''République du Zaïre''), oder '''Zaire''', war vum 27. Oktober 1971 bis de 16. Mee 1997 den Numm vun der haiteger [[Demokratesch Republik Kongo|Demokratescher Republik Kongo]] an [[Zentralafrika]].
1960 ass déi fréier [[Kolonialissem|Kolonie]] „Belsche Kongo“ onofhängeg vun der [[Belsch]] ginn an huet sech ''Republik Kongo'' genannt. Am [[Westen]] hat d'Land eng Grenz mat der fréierer [[Frankräich|franséischer]] Kolonie, déi sech och Republik Kongo genannt huet. Fir déi zwéin Nopeschstaaten auserneen ze halen, gouf 1964 den Zousaz "demokratesch" un den Numm vum fréiere Belsche Kongo bäigefüügt.
Vun 1971 bis 1997 huet d'Land Republik Zaire geheescht. Déi Period war gepräägt vun der absolutter Muecht vum [[Mobutu Sese Seko]], deen no sengem [[Putsch]] am Joer 1965 mam [[Mouvement populaire de la révolution]] (MPR) en [[Eeparteiesystem]] agefouert huet.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat|Zaire|Republik Zaire}}
[[Kategorie:Fréier Länner|Zaire]]
5v9fryuqtpbuidf92mwzn4ipwmi8hlw
Abchasien
0
171440
2689984
2689840
2026-08-07T20:23:02Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689984
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik Abchasien<br>{{small|[[abchasesch]] Аԥсны Aṗsny<br>[[georgesch]] აფხაზეთი Apchaseti<br>[[russesch]] Абхазия Abchasija}}
| Fändel = Flag of the Republic of Abkhazia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Abchasien
| Wopen = Coat of arms of Abkhazia.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun Abchasien
| National Devise = Аиааира
| Kaart = Georgia, Ossetia, Russia and Abkhazia (fr).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Abchasesch]], [[Russesch]]
| Haaptstad = [[Suchumi]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Presidentielle System
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 8.665
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = {{#property:P38|from=Q31354462}}
| Zäitzon = +3
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Abkhazia detail map2.png
| Extra Bild2 =
}}
'''Abchasien''' ([[abchasesch]]: Аԥсны ''Aṗsny,'' [[georgesch]]: ''აფხაზეთი Apchaseti,'' [[russesch]]: ''Абхазия Abchasija'') ass eng Regioun am Süde vum [[Kaukasus]], déi un d'[[Schwaarzt Mier]] grenzt. Abchasie gehéiert vëlkerrechtlech zu [[Georgien]], betruecht sech selwer awer zënter 1994 als onofhängeg "'''Republik Abchasien'''". D'Gebitt vun Abchasien ass 8.600 km² grouss an huet – de Schätzungen no – 244.000 Awunner<sup>(Stand 2025)</sup><ref>{{Citation|URL=https://datareportal.com/reports/digital-2025-abkhazia|Titel=Digital 2025: Abkhazia|Gekuckt=2025-06-30|Datum=2025-03-03|Wierk=DataReportal – Global Digital Insights|Sprooch=en}}</ref>.
Zënter 2008 gouf d'Onofhängegkeet vun Abchasien nëmme vu follgende Staaten unerkannt: [[Russland]], [[Nicaragua]], [[Venezuela]], [[Nauru]] a [[Syrien]]. Bal all aner Länner op der Welt betruechten Abchasien als georgeschen Territoire an erkennen d'[[Exilregierung]] vun der [[Autonom Republik Abchasien|Autonomer Republik Abchasien,]] déi an der georgescher Haaptstad [[Tiflis]] baséiert ass, als legitim un, och wa se ''[[De jure / de facto|de facto]]'' keen Afloss an der Regioun huet.
Abchasie bilt zesumme mat de Regiounen [[Transnistrien]] a [[Südossetien]], déi all zur fréierer [[Sowjetunioun]] gehéiert hunn, d'[[Gemeinschaft vun netunerkannte Staaten|Gemeinschaft vun]] [[Gemeinschaft vun netunerkannte Staaten|netunerkannte Staaten]].
Wärend der [[Sowjetunioun|Sowjetzäit]] war Abchasie mat sengem mëlle Klima, sengen Thermalbieder a Plagen, eng vun de populäersten [[Tourismus|Touristendestinatiounen]] bannent der Sowjetunioun.
Déi ''[[De jure / de facto|de facto]]'' onofhängeg Republik Abchasien ass a 7 [[Rajon|Rajonen]] (Distrikter) opgedeelt; do dernieft gëtt et nach déi rajonfräi Haaptstad [[Suchumi]].
[[Abchasesch]] a [[Russesch]] sinn déi offiziell Sproochen; [[Georgesch]] gëtt net als offiziell Sprooch unerkannt.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:De-facto-Regimmer]]
[[Kategorie:Abchasien]]
4ub6awwvdevkv0byqmnmxfepjppa24m
Südossetien
0
171446
2690190
2689919
2026-08-07T20:30:30Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690190
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Republik Südossetien<br>{{small|[[osseetesch]] Хуссар Ирыстон Chussar Iryston<br>[[russesch]] Южная Осетия Juschnaja Ossetija<br>[[georgesch]] სამხრეთი ოსეთი Samchreti Osseti}}
| Fändel = Flag of South Ossetia.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vu Südossetien
| Wopen = Emblem of South Ossetia.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vu Südossetien
| National Devise =
| Kaart = Georgia, Ossetia, Russia and Abkhazia (fr).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = {{#property:P37|from= Q23427}}
| Haaptstad = [[{{#property:P36|from= Q23427}}]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Presidentielle System
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 3.885
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = {{#property:P38|from= Q23427}}
| Zäitzon = +3
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = South Ossetia, administrative divisions - de - colored.svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Südossetien''' ([[osseetesch]]: Хуссар Ирыстон Chussar Iryston, [[russesch]]: Южная Осетия Juschnaja Ossetija, [[georgesch]]: სამხრეთი ოსეთი Samchreti Osseti) ass eng Regioun südlech vum [[Gebiergskamp|Kamp]] vum [[Grousse Kaukasus]]. Südossetie gehéiert vëlkerrechtlech zu [[Georgien]], betruecht sech selwer awer zënter dem 20. September 1990 als onofhängeg "'''Republik Südossetien'''". D'Gebitt vu Südossetien ass 3.885 km² grouss an huet – de Schätzungen no – 56.520 Awunner<sup>(Stand 2022)</sup>.
D'Onofhängegkeet vu Südossetie gëtt nëmme vu follgende fënnef Staaten unerkannt: [[Russland]], [[Nicaragua]], [[Venezuela]], [[Nauru]] a [[Syrien]]. Südossetie bilt zesumme mat de Regiounen [[Transnistrien]] an [[Abchasien]], déi all zur fréierer [[Sowjetunioun]] gehéiert hunn, d'[[Gemeinschaft vun netunerkannte Staaten]].
Déi ''[[De jure / de facto|de facto]]'' onofhängeg Republik Südossetien ass a 4 [[Rajon|Rajonen]] (Distrikter) opgedeelt; do dernieft gëtt et nach déi rajonfräi Haaptstad [[Zchinwali]].
[[Osseetesch]], [[Russesch]] – a regional och [[Georgesch]] – sinn déi offiziell Sproochen.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:De-facto-Regimmer]]
[[Kategorie:Südossetien| ]]
mc9qzcj6ed47fxogdzgr5i6dtm5qz2d
Transnistrien
0
171449
2690201
2689925
2026-08-07T20:30:46Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690201
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Land
| Numm = Transnistresch Moldauesch Republik<br>{{small|[[russesch]]: Приднестровская Молдавская Республика<br>[[ukrainesch]]: Придністровська Молдавська Республіка<br>[[moldawesch]]: Република Молдовеняскэ Нистрянэ}}
| Fändel = Flag of Transnistria (state).svg
| Fändel Bildbreet = 150px
| Fändel Artikel = Fändel vun Transnistrien
| Wopen = Coat of arms of Transnistria.svg
| Wope Breet = 110px
| Wopen Artikel = Wope vun Transnistrien
| National Devise =
| Kaart = Transnistria in Europe (zoomed).svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Ukrainesch]], [[Russesch]], [[Moldawesch]]
| Haaptstad = [[Tiraspol]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Presidentielle System
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 3.567
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn =
| Wärung = {{#property:P38|from=Q907112}}
| Zäitzon = +3 / +2
| Internet TLD =
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild = Transnistria in Moldova (de-facto) (semi-secession).svg
| Extra Bild2 =
}}
'''Transnistrien''' ([[russesch]]: Приднестровье, [[ukrainesch]]: Придністров) ass en ''[[De jure / de facto|de facto]]'' Regimm an [[Osteuropa]], deen international net unerkannt, a just vu [[Russland]] ënnerstëtzt gëtt. D'Gebitt dat haaptsächlech [[Osten|ëstlech]] vum Floss [[Dnister]] (russesch: ''Dnestr'') op der [[Moldawien|moldawesch]]-[[Ukrain|ukrainescher]] Grenz läit, gehéiert vëlkerrechtlech zur [[Moldawien|Republik Moldawien]], betruecht sech selwer awer zënter dem 5. November 1991 als onofhängeg "'''Transnistresch Moldauesch Republik'''". D'Gebitt vun Transnistrien ass 3.567 km² grouss, ronn 40 % méi grouss wéi [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. De Schätzungen no liewe 466.000 Leit an Transnistrien<sup>(Stand 2025)</sup><ref>{{Citation|URL=https://datareportal.com/reports/digital-2025-transnistria|Titel=Digital 2025: Transnistria|Gekuckt=2025-06-30|Datum=2025-03-03|Wierk=DataReportal – Global Digital Insights|Sprooch=en}}</ref>.
Transnistrie bilt zesumme mat de Regiounen [[Abchasien]] a [[Südossetien]], déi all zur fréierer [[Sowjetunioun]] gehéiert hunn, d'[[Gemeinschaft vun netunerkannte Staaten]].
Déi ''[[De jure / de facto|de facto]]'' onofhängeg Republik Transnistrien ass a 5 [[Rajon|Rajonen]] (Distrikter) opgedeelt; do dernieft gëtt et nach zwou rajonfräi Stied [[Tiraspol]] ([[Haaptstad]]) a [[Bendery]].
Déi offiziell Sprooche sinn [[Ukrainesch]], [[Russesch]] a [[Moldawesch]].
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:De-facto-Regimmer]]
[[Kategorie:Transnistrien| ]]
8llcs1vfgp7t6rgmksoq68geycodrde
Schabloun:Bléck 2026 33
10
173103
2689959
2686212
2026-08-07T15:52:45Z
Zinneke
34
2689959
wikitext
text/x-wiki
{{BléckBild
|Bild=Viktor Barvitius Bitva u Kresčaku.jpg
|Bildgréisst=400px
|Bildtext= ''Jan Lucemburský v bitvě u Kresčaku''<br> (''"De [[Jang de Blannen]]'' [gebuer den 10. August viru 730 Joer] ''an der [[Schluecht vu Crécy]]"'');<br>{{small|Tableau vun 1858 vum [[Viktor Barvitius]] (1834-1902)}}.}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2026|Bléck 2026 33]]</noinclude>
oxgmvgkh7vf0vs628ahv0g35dy3c7a3
Bernard Weber
0
173303
2690265
2648791
2026-08-08T09:46:45Z
Puscas
735
....
2690265
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Persounen}}
'''Bernard Weber''' ass ë. a. den Numm vum
* [[Bernard Weber (Resistenzler)]], e lëtzebuergesche Resistenzler
* [[Bernard Weber (Architekt)]], e lëtzebuegreschen Architekt
* [[Bernard Weber (Filmregisseur 1952)|Bernard Weber]], e Schwäizer Filmregisseur
==Kuckt och==
* [[Weber]]
{{DEFAULTSORT:Weber Bernard}}
bn2iq4jtqmbesqon1hsl1az518gytja
2690267
2690265
2026-08-08T09:53:31Z
Zinneke
34
2690267
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Persounen}}
'''Bernard Weber''' ass ë. a. den Numm vum:
* [[Bernard Weber (Resistenzler)|Bernard Weber]], e lëtzebuergesche Resistenzler;
* [[Bernard Weber (Architekt)|Bernard Weber]], e lëtzebuegreschen Architekt,
* [[Bernard Weber (Filmregisseur 1952)|Bernard Weber]], e Schwäizer Filmregisseur.
==Kuckt och==
* [[Weber]]
{{DEFAULTSORT:Weber Bernard}}
jkoqct8q7bhi3vnh4xjzwrgnuxm8rtt
Nicolas Schmit (Homonymie)
0
173311
2689949
2668101
2026-08-07T13:08:58Z
Zinneke
34
2689949
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Persounen}}
Mam Numm '''Nicolas Schmit''' kann ë.a. gemengt sinn:
* de lëtzebuergeschen Diplomat a Politiker [[Nicolas Schmit]];
* de lëtzebuergesche Paschtouer an Deputéierten [[Nicolas Schmit (Paschtouer)|Nicolas Schmit]];
* de lëtzebuergeschen Dokter [[Nicolas Dominique Schmit]];
* de lëtzebuergeschen Architekt [[Nicolas Schmit-Noesen]].
==Kuckt och==
* [[Nico Schmitt]]
* [[Schmit]]
{{DEFAULTSORT:Schmit Nicolas}}
lblja0zsgd4drecfva4io68fzf6erdg
2689950
2689949
2026-08-07T13:09:29Z
Zinneke
34
2689950
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Persounen}}
Bei Persoune mam Numm '''Nicolas Schmit''' kann ë.a. gemengt sinn:
* de lëtzebuergeschen Diplomat a Politiker [[Nicolas Schmit]];
* de lëtzebuergesche Paschtouer an Deputéierten [[Nicolas Schmit (Paschtouer)|Nicolas Schmit]];
* de lëtzebuergeschen Dokter [[Nicolas Dominique Schmit]];
* de lëtzebuergeschen Architekt [[Nicolas Schmit-Noesen]].
==Kuckt och==
* [[Nico Schmitt]]
* [[Schmit]]
{{DEFAULTSORT:Schmit Nicolas}}
1tsopu9byk1bv1rgti7f9v196d6u6nb
Armeenesch Sozialistesch Sowjetrepublik
0
174548
2689994
2671067
2026-08-07T20:24:39Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689994
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzPolitik}}
{{Infobox Land
| Numm = Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն<br>Армянская Социалистическая Советская Республика<br>Armeenesch Sozialistesch Sowjetrepublik
| Fändel = Flag of the Armenian Soviet Socialist Republic (1952–1990).svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Armenien
| Wopen = Emblem of the Armenian Soviet Socialist Republic (1937–1990), Emblem of Armenia (1990–1992).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Armenien
| National Devise = Пролета́рии всех стран, соединя́йтесь! <br>Proletarii wsech stran, sojedinjajtes!<br>Proletarier vun alle Länner, vereenegt iech!
| Kaart = Armenian SSR in the Soviet Union.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Armeenesch]]<br>[[Russesch]]
| Haaptstad = [[Jerewan]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Sozialistesch Räterepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz =
| Total Fläch = 29.800
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 110,3
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Hymn vum der Armeenescher SSR]]
| Wärung = [[Sowjetesche Rubel]] (SUR)
| Zäitzon = +4
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Armeenesch Sozialistesch Sowjetrepublik''' (kuerz '''ArSSR''', respektiv op Armeenesch ''Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն'') war eng [[Uniounsrepublik]] vun der [[Sowjetunioun]] an [[Europa (Kontinent)|Osteuropa]], an an [[Asien|Nordasien]], déi [[de jure / de facto|de facto]] vum [[29. November]] [[1920]] an de jure vum [[22. Dezember]] [[1922]] bis zum [[30. August]] [[1991]] bestanen huet.
Den 23. August 1991 gouf si kuerz virun der Onofhängegkeet a '''Republik [[Armenien]]''' ëmgenannt.
== Geschicht ==
{{Haaptartikel|Geschicht vun Armenien}}<br>
Nom Zerfall vum [[Russesche Keeserräich]], hat Armenien (als ''Demokratesch Republik Armenien''), zesumme mat anere Länner am Joer 1917 d'Onofhängegkeet erkläert.
De 6. Dezember 1920 ass d'[[Rout Arméi]] an Armenien amarschéiert. Doropshin huet Russland d'Armeenesch Sozialistesch Republik ausgeruff, an Armenie gouf als eng Sowjetrepublik an d'Sowjetunioun agegliddert.
== Geographie ==
{{Haaptartikel|Geographie vun Armenien}}<br>
D'ArSSR hat déi selwecht Fläch wéi Armenien haut.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Uniounsrepublicke vun der Sowjetunioun}}
[[Kategorie:Geschicht vun Armenien| ]]
e21xr7mq4joeugpwz5g1flp1p8zyoux
Rob Jetten
0
174611
2690270
2681006
2026-08-08T10:44:15Z
Mobby 12
60927
lb: Premierminister
2690270
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Biographie}}
De '''Rob Arnoldus Adrianus Jetten''', gebuer de [[25. Mäerz]] [[1987]] zu [[Veghel]], ass en [[Holland|hollännesche]] [[Politiker]] ([[Democraten 66|D66]]). Hien ass zanter dem 23. Februar 2026 Premierminister vun Holland.
== Karriär ==
Hien ass och zanter dem 12. August 2023 President vun der lénksliberaler Partei D66 an zanter dem 6. Dezember 2023 Member vun der Zweeter Chamber vun de Generalstaaten.
Vum 10. Januar 2022 bis den 2. Juli 2024 war hie Minister fir Klima an Energie an der Regierung [[Mark Rutte|Rutte V]] an am éischte Semester 2024 och Vizepremier. Virdru war hie vun 2017 bis 2022 Member vun der Zweeter Chamber. Vun 2010 bis 2017 war hie Gemengeconseiller zu [[Nijmegen]].
Bei den Neiwale fir d'hollännescht Parlament am Oktober 2025 war hie Spëtzekandidat vun D66, déi mat 26 vun 150 Sëtz déi meescht Stëmme krut<ref>[http://de.euronews.com/2025/10/30/rob-jetten Wer ist Rob Jetten, der Regierungschef der Niederlande werden könnte?] euronews.com, 30.10.2025.</ref>. Den 23. Februar 2026 gouf hien als Premierminister vereedegt<ref>Ludger Kazmierczak, Christian Feld: [https://www.tagesschau.de/ausland/europa/niederlande-minderheitsregierung-vereidigung-100.html "Neue Töne aus den Niederlanden."] tagesschau.de. 23.02.2026.</ref>.
Hien ass dee jéngste Premierminister an der Geschicht vun Holland<ref>Thomas Kirchner: [https://www.sueddeutsche.de/politik/niederlande-regierung-rob-jetten-neue-staedte-li.3390986 "Der Mann, der neue Städte errichten will."] sueddeutsche.de, 22.02.2026.</ref>.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Sozial Medien}}
{{Navigatioun Ministerpresidente vun Holland}}
{{Referenzen}}
{{DEFAULTSORT:Jetten Rob}}
[[Kategorie:Gebuer 1987]]
[[Kategorie:Ministerpresidente vun Holland]]
[[Kategorie:Hollännesch Deputéiert]]
[[Kategorie:Hollännesch Ministeren]]
[[Kategorie:Officier vum Ordre d'Orange-Nassau]]
0enhtm0vo3swl0sky58e1l6vugozpy5
Aserbaidjanesch Sozialistesch Sowjetrepublik
0
174626
2689998
2671073
2026-08-07T20:24:45Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2689998
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzPolitik}}
{{Infobox Land
| Numm = Азәрбайҹан Совет Сосиалист Республикасы<br>Азербайджанская Советская Социалистическая Республика<br>Aserbaidjanesch Sozialistesch Sowjetrepublik
| Fändel = Flag of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1952–1991).svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vum Aserbaidjan
| Wopen = Emblem of the Azerbaijan Soviet Socialist Republic (1978–1991), Emblem of Azerbaijan (1991–1993).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Aserbaidjan
| National Devise = Пролета́рии всех стран, соединя́йтесь! <br>Proletarii wsech stran, sojedinjajtes!<br>Proletarier vun alle Länner, vereenegt iech!
| Kaart = Azerbaijan SSR in the Soviet Union.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Aserbaidjanesch]]<br>[[Russesch]]
| Haaptstad = [[Baku]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Sozialistesch Räterepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz =
| Total Fläch = 86.600
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 81,3
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Hymn vum der Aserbaidjanescher SSR]]
| Wärung = [[Sowjetesche Rubel]] (SUR)
| Zäitzon = +4
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Aserbaidjanesch Sozialistesch Sowjetrepublik''' (kuerz '''AsSSR''', respektiv op Aserbaidjanesch ''Азәрбайҹан Совет Сосиалист Республикасы'') war eng [[Uniounsrepublik]] vun der [[Sowjetunioun]] an [[Asien]], déi [[de jure / de facto|de facto]] vum [[28. Abrëll]] [[1920]] an de jure vum [[22. Dezember]] [[1922]] bis zum [[29. November]] [[1991]] bestanen huet.
Den 5. Februar 1991 gouf si kuerz virun der Onofhängegkeet a '''Republik [[Aserbaidjan]]''' ëmgenannt.
== Geschicht ==
{{Haaptartikel|Geschicht vum Aserbaidjan}}<br>
Virgänger vun der Sowjetrepublik war d'Demokratesch Republik Aserbaidjan.
D'Aserbaidjanesch SSR war en Deel vun der [[Transkaukasesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Transkaukasescher SSR]].
Den 28. Abrëll 1920 ass d'[[Rout Arméi]] an Aserbaidjan amarschéiert. Doropshin huet Russland d'Aserbaidjanesch Sozialistesch Republik ausgeruff, an Aserbaidjan gouf als eng Sowjetrepublik an d'Sowjetunioun agegliddert.
Den 1. Dezember 1982 gouf den [[Asteroid (2698) Azerbajdzhan]] no der Sowjetrepublik genannt.
== Geographie ==
{{Haaptartikel|Geographie vum Aserbaidjan}}<br>
D'AsSSR hat déi selwecht Fläch wéi den Aserbaidjan haut.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Uniounsrepublicke vun der Sowjetunioun}}
[[Kategorie:Geschicht vum Aserbaidjan| ]]
77seigdbc9t4z8a8wv890exkxsuezm0
Berg (Familljennumm)
0
175223
2689956
2670545
2026-08-07T14:36:12Z
Volvox
4050
/* */
2689956
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Familljennumm}}
'''Berg''' ass de Familljennumm vun ë. a. follgende Persounen:
* [[Benny Berg]] (1931–2019), lëtzebuergesche Gewerkschaftler a Politiker
* [[Guy Berg]] (* 1961), lëtzebuergesche Sproochwëssenschaftler
* [[Hubert Berg]] (1825–1903), lëtzebuergesche Moler an Zeecheprofesser
* [[Jean Berg]] (1889-1949), lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Gewerkschaftler
* [[Julien Berg]] (1914–1944), belsche Resistenzler
* [[Lisa Berg]] (1978–2017), lëtzebuergesch Cellistin a Komponistin
* [[Marie Berg-Clausse]] (1902–1975), lëtzebuergesch Resistenzlerin
== Kuckt och ==
* [[Berg]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
g0n3taqtbjn144z99zxos8xea2qhj0i
Estnesch Sozialistesch Sowjetrepublik
0
175289
2690041
2676839
2026-08-07T20:26:28Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690041
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzPolitik}}
{{Infobox Land
| Numm = Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik<br>Эстонская Советская Социалистическая Республика<br>Estnesch Sozialistesch Sowjetrepublik
| Fändel = Flag of the Estonian Soviet Socialist Republic (1953–1990).svg
| Fändel Bildbreet=
| Fändel Artikel = Fändel vun Estland
| Wopen = Emblem of the Estonian SSR.svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vun Estland
| National Devise = Пролета́рии всех стран, соединя́йтесь! <br>Proletarii wsech stran, sojedinjajtes!<br>Proletarier vun alle Länner, vereenegt iech!
| Kaart = Estonian SSR in the Soviet Union.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Estnesch]]<br>[[Russesch]]
| Haaptstad = [[Tallinn]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = Sozialistesch Räterepublik
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Fläch Plaz =
| Total Fläch = 45.226
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht = 31,6
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = [[Hymn vun der Estnescher SSR]]
| Wärung = [[Sowjetesche Rubel]] (SUR)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD =
| Telefonsprefix = +7
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D<nowiki>'</nowiki>'''Estnesch Sozialistesch Sowjetrepublik''' (kuerz '''ESSR''', respektiv op [[Estnesch]] ''Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik'') war eng [[Uniounsrepublik]] vun der [[Sowjetunioun]] an [[Europa (Kontinent)|Osteuropa]], déi vum [[6. August]] [[1940]] bis den [[20. August]] [[1991]] bestanen huet.
Den 8. Mee 1990 krut se vun der Sowjetunioun den Numm '''Republik Estland'''.
== Geschicht ==
{{Haaptartikel|Geschicht vun Estland}}<br>
Am Juni 1940 gouf Estland no engem Ultimatum, am Kontext vum [[Molotow-Ribbentrop-Pakt]], vun der Sowjetunioun besat. Eng prosowjetesch [[Regierung]] gouf installéiert, an am August 1940 gouf Estland offiziell vun der Sowjetunioun annektéiert.
Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] gouf Estland [[1941]] vun [[Däitscht Räich vun 1933 bis 1945|Nazi-Däitschland]] besat. [[1944]] huet d'[[Rout Arméi]] d'Kontroll nees iwwerholl, an d'estnesch SSR gouf nees hiergestallt.
An de Joerzéngten duerno gouf d'Land staark sowjetiséiert mat ë. a. der Industrialiséierung an der Kollektiviséierung vun der Landwirtschaft souwéi mat der [[Massendeportatioun]]en a mat [[Repressioun]]en.
Trotz der „Russifikatioun“ duerch d'Immigratioun aus anere Sowjetrepublicken, hat d'estnesch SSR weiderhin eng national Identitéit.
An de spéiden 1980er Joren, ënnert de Reforme vum [[Michail Gorbatschow]], huet sech d'Onofhängegkeetsbeweegung „Revolutioun déi séngt“ entwéckelt. [[1990]] huet Estland seng Souveränitéit deklaréiert, déi den [[20. August]] [[1991]] vun der Sowjetunioun bestätegt gouf.
== Geographie ==
{{Haaptartikel|Geographie vun Estland}}<br>
D'ESSR hat déi selwecht Fläch wéi Estland haut.
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Navigatioun Uniounsrepublicke vun der Sowjetunioun}}
[[Kategorie:Geschicht vun Estland]]
4b41wzh66q1tz3ijr9otxaanfjvtlaa
Jemenittesch Arabesch Republik
0
175771
2690082
2678239
2026-08-07T20:27:28Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690082
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzPolitik}}
{{Infobox Land
| Numm = Jemenittesch Arabesch Republik<br>الجمهوريّة العربية اليمنية<br>al-Ǧumhūriyya al-ʿArabiyya al-Yamaniyya
| Fändel = Flag of North Yemen.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vum Jemen
| Wopen = Coat of arms of Yemen Arab Republic (1974–1990).svg
| Wope Breet =
| Wopen Artikel = Wope vum Jemen
| National Devise =
| Kaart = North Yemen in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Sanaa]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Eeparteiesystem]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 195.000
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Peace to the Land'' (1962–1978)<br>''A Nation's Will'' (1978–1990)
| Wärung = [[Jemen-Rial]] (YER)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = +967
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Jemenittesch Arabesch Republik''', och nach '''Nordjemen''', war e [[Staat]] an [[Asien]], dee vum [[26. September]] [[1926]] bis den [[22. Mee]] [[1990]] existéiert huet.
De Staat ass nom Stuerz vun der [[Monarchie]] am [[Kinnekräich Jemen]] entstanen.
1990 huet de Staat mam [[Demokratesch Volleksrepublik Jemen|Südjemen]] zum [[Jemen|Jeme]] fusionéiert.
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Nordjemen| ]]
ixuw9ctcqlryob5cnl9sxtra9lmui9h
Demokratesch Volleksrepublik Jemen
0
175772
2690026
2678291
2026-08-07T20:26:05Z
GilPeBot
65660
Awunner vu Wikidata (via JWB)
2690026
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzPolitik}}
{{Infobox Land
| Numm = Demokratesch Volleksrepublik Jemen<br>جمهورية اليمن الديمقراطية الشعبية<br>Dschumhūrīyat al-Yaman ad-Dīmuqrātīya asch-Schaʿbīya
| Fändel = Flag of South Yemen.svg{{!}}border
| Fändel Bildbreet =
| Fändel Artikel = Fändel vum Jemen
| Wopen = Coat of arms of South Yemen (1970-1990).svg
| Wope Breet = 100px
| Wopen Artikel = Wope vum Jemen
| National Devise =
| Kaart = South Yemen in its region.svg
| Kaart Breet =
| Offiziell Sprooch = [[Arabesch]]
| Haaptstad = [[Aden]]
| Haaptstad Awunner =
| Haaptstad Koordinaten =
| Staatsform = [[Volleksrepublik]]<br>[[Eeparteiesystem]]
| Landeschef Titel =
| Landeschef =
| Regierungschef Titel =
| Regierungschef =
| Total Fläch = 332.970
| Fläch Plaz =
| Waasserfläch =
| Bevëlkerung =
| Bevëlkerung Plaz =
| Bevëlkerungsdicht =
| Onofhängegkeet =
| Nationalfeierdag =
| Nationalhymn = ''Peace to the Land'' (1962–1978)<br>''A Nation's Will'' (1978–1990)
| Wärung = [[Südjemenitteschen Dinar]] (YDD)
| Zäitzon = +3
| Internet TLD = +969
| Telefonsprefix =
| Notizen =
| Extra Bild =
| Extra Bild2 =
}}
D''''Demokratesch Volleksrepublik Jemen''', och nach '''Südjemen''', war e [[Staat]] an [[Asien]], dee vum [[30. November]] [[1967]] bis den [[22. Mee]] [[1990]] existéiert huet.
Virun 1967 housch de Staat '''Volleksrepublik Jemen'''.
1990 huet de Staat mat [[Jemenittesch Arabesch Republik|Nordjemen]] zum [[Jemen|Jeme]] fusionéiert.
== Kuckt och ==
* [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
{{Autoritéitskontroll}}
{{Referenzen}}
[[Kategorie:Südjemen| ]]
0ird4nh49ta3nepuejcgpruxz0ezsun
Modul:WikidataChart
828
176323
2690236
2686796
2026-08-07T20:51:31Z
GilPe
14980
2690236
Scribunto
text/plain
-- Mat der Hëllef vun ChatGPT entwéckelt; manuell iwwerpréift a getest (Juli 2026).
--[[
Modul:WikidataChart
Erstellt en Diagramm aus enger numerescher
Wikidata-Zäitserie an/oder aus Wäerter déi manuell ugi ginn.
Standard:
Property: P1082 (Awunnerzuel)
Date property: P585 (Zäitpunkt)
Maximal Breet: 800px
Manuell Donnéeën:
Parameter daten=
Format: Joer=Wäert, eng Donnée pro Zeil
Bei engem identesche Joer huet de Wikidata-Wäert
Prioritéit virum manuelle Wäert.
Éischt Uwendung:
Schabloun:Awunnerdiagramm
Versioun: 2.1
]]
local p = {}
------------------------------------------------------------------------
-- Standardastellungen
------------------------------------------------------------------------
local DEFAULT_PROPERTY = 'P1082'
local DEFAULT_DATE_PROPERTY = 'P585'
local DEFAULT_CHART = 'Graph:Population development.chart'
local DEFAULT_SERIES_TITLE = 'Awunner'
local DEFAULT_MAX_WIDTH = '800px'
------------------------------------------------------------------------
-- Allgemeng Hëllefsfunktiounen
------------------------------------------------------------------------
local function trim(value)
if value == nil then
return nil
end
value = mw.text.trim(tostring(value))
if value == '' then
return nil
end
return value
end
local function getArgs(frame)
local args = {}
local parent = frame:getParent()
-- Parameteren aus der Schabloun
if parent then
for key, value in pairs(parent.args) do
value = trim(value)
if value then
args[key] = value
end
end
end
-- Direkt Parameteren aus #invoke iwwerschreiwen
-- eventuell Parameteren aus der Schabloun.
for key, value in pairs(frame.args) do
value = trim(value)
if value then
args[key] = value
end
end
return args
end
local function isTrue(value)
if value == nil then
return false
end
value = mw.ustring.lower(trim(value) or '')
return value == '1'
or value == 'jo'
or value == 'yes'
or value == 'true'
or value == 'oui'
or value == 'ja'
end
local function cleanChartText(value)
value = tostring(value or '')
value = value:gsub('[|{}]', '')
return mw.text.trim(value)
end
local function renderError(message)
return '<span class="error">'
.. 'Feeler am WikidataChart: '
.. mw.text.nowiki(message)
.. '</span>'
end
------------------------------------------------------------------------
-- Wikidata-Element
------------------------------------------------------------------------
local function getEntityId(args)
local qid = args.Q or args.qid or args[1]
if qid then
qid = mw.ustring.upper(qid)
if not mw.wikibase.isValidEntityId(qid) then
return nil,
'Ongëltege Wikidata-Identifikateur: ' .. qid
end
local entity = mw.wikibase.getEntity(qid)
if not entity then
return nil,
'Wikidata-Element ' .. qid .. ' gouf net fonnt.'
end
return qid
end
qid = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
if not qid then
return nil,
'Dës Säit ass net mat engem Wikidata-Element verbonnen.'
end
return qid
end
------------------------------------------------------------------------
-- Properties
------------------------------------------------------------------------
local function normalizePropertyId(value, defaultValue)
value = trim(value) or defaultValue
value = mw.ustring.upper(value)
if not mw.ustring.match(value, '^P%d+$') then
return nil, 'Ongëlteg Property-ID: ' .. value
end
return value
end
local function getProperties(args)
local property, propertyError =
normalizePropertyId(
args.property or args.eegenschaft,
DEFAULT_PROPERTY
)
if not property then
return nil, nil, propertyError
end
local dateProperty, datePropertyError =
normalizePropertyId(
args.dateProperty
or args.dateproperty
or args.datumProperty
or args.datumeegenschaft,
DEFAULT_DATE_PROPERTY
)
if not dateProperty then
return nil, nil, datePropertyError
end
return property, dateProperty
end
------------------------------------------------------------------------
-- Wikidata-Wäerter ausliesen
------------------------------------------------------------------------
local function getNumericValue(statement)
local mainsnak = statement.mainsnak
if not mainsnak
or mainsnak.snaktype ~= 'value'
or not mainsnak.datavalue
then
return nil
end
local dataValue = mainsnak.datavalue.value
if type(dataValue) == 'table' and dataValue.amount then
return tonumber(dataValue.amount)
end
if type(dataValue) == 'number' then
return dataValue
end
return nil
end
local function getYear(statement, dateProperty)
local qualifiers = statement.qualifiers
if not qualifiers or not qualifiers[dateProperty] then
return nil
end
for _, snak in ipairs(qualifiers[dateProperty]) do
if snak.snaktype == 'value'
and snak.datavalue
and snak.datavalue.value
and snak.datavalue.value.time
then
local time = snak.datavalue.value.time
-- Beispill:
-- +2026-01-01T00:00:00Z
local year =
mw.ustring.match(time, '^%+?(%-?%d+)%-')
if year then
return tonumber(year)
end
end
end
return nil
end
local function rankWeight(rank)
if rank == 'preferred' then
return 3
elseif rank == 'normal' then
return 2
elseif rank == 'deprecated' then
return 1
end
return 0
end
------------------------------------------------------------------------
-- Manuell Donnéeën (daten=)
------------------------------------------------------------------------
local function parseManualData(args)
local raw = trim(args.daten or args.data)
if not raw then
return {}
end
local minYear = tonumber(args.vun or args.minJoer or args.minYear)
local maxYear = tonumber(args.bis or args.maxJoer or args.maxYear)
local byYear = {}
local lineNo = 0
for line in mw.text.gsplit(raw, '\n', true) do
lineNo = lineNo + 1
line = mw.text.trim(line)
line = mw.ustring.gsub(line, '%s*#.*$', '')
if line ~= '' then
local yearText, valueText =
mw.ustring.match(
line,
'^(%d+)%s*=%s*(.+)$'
)
if not yearText then
return nil,
string.format(
'Ongëlteg Syntax an Zeil %d: %s',
lineNo,
line
)
end
valueText =
mw.ustring.gsub(valueText, '[ %.]', '')
local year = tonumber(yearText)
local value = tonumber(valueText)
if not year or not value then
return nil,
string.format(
'Ongëltege Wäert an Zeil %d.',
lineNo
)
end
if (not minYear or year >= minYear)
and (not maxYear or year <= maxYear)
then
byYear[year] = {
year = year,
value = value,
source = 'manual'
}
end
end
end
local result = {}
for _, item in pairs(byYear) do
table.insert(result, item)
end
table.sort(result, function(a, b)
return a.year < b.year
end)
return result
end
------------------------------------------------------------------------
-- Manuell Donnéeën a Wikidata fusionéieren
------------------------------------------------------------------------
local function mergeTimeSeries(manualData, wikidataData)
local byYear = {}
-- Fir d'éischt déi manuell Donnéeën.
for _, item in ipairs(manualData or {}) do
local year = tonumber(item.year)
if year then
item.year = year
item.source = 'manual'
byYear[year] = item
end
end
-- Duerno Wikidata.
-- D'Joer gëtt ëmmer an eng Zuel ëmgewandelt.
-- Bei engem identesche Joer ersetzt Wikidata de manuelle Wäert.
for _, item in ipairs(wikidataData or {}) do
local year = tonumber(item.year)
if year then
item.year = year
item.source = 'wikidata'
byYear[year] = item
end
end
local result = {}
for _, item in pairs(byYear) do
table.insert(result, item)
end
table.sort(result, function(a, b)
return a.year < b.year
end)
return result
end
------------------------------------------------------------------------
-- Zäitserie opbauen
------------------------------------------------------------------------
local function collectTimeSeries(
qid,
property,
dateProperty,
args
)
local entity = mw.wikibase.getEntity(qid)
if not entity then
return nil,
'Wikidata-Element ' .. qid .. ' gouf net fonnt.'
end
local statements =
entity.claims and entity.claims[property]
if not statements or #statements == 0 then
return {}
end
local minimumYear =
tonumber(args.vun or args.minJoer or args.minYear)
local maximumYear =
tonumber(args.bis or args.maxJoer or args.maxYear)
if args.vun and not minimumYear then
return nil,
'Ongëltegt Ufanksjoer: ' .. tostring(args.vun)
end
if args.bis and not maximumYear then
return nil,
'Ongëltegt Schlussjoer: ' .. tostring(args.bis)
end
if minimumYear
and maximumYear
and minimumYear > maximumYear
then
return nil,
'D’Ufanksjoer däerf net nom Schlussjoer leien.'
end
local includeDeprecated =
isTrue(args.deprecated)
-- Ee Wäert pro Joer.
-- Bei méi Aussoe fir datselwecht Joer:
-- preferred > normal > deprecated.
local byYear = {}
for _, statement in ipairs(statements) do
local year =
getYear(statement, dateProperty)
local value =
getNumericValue(statement)
if year and value then
local insideRange =
(not minimumYear or year >= minimumYear)
and
(not maximumYear or year <= maximumYear)
local allowedRank =
statement.rank ~= 'deprecated'
or includeDeprecated
if insideRange and allowedRank then
local existing = byYear[year]
if not existing
or rankWeight(statement.rank)
> rankWeight(existing.rank)
then
byYear[year] = {
year = year,
value = value,
rank = statement.rank or 'normal'
}
end
end
end
end
local data = {}
for _, item in pairs(byYear) do
table.insert(data, item)
end
table.sort(data, function(a, b)
return a.year < b.year
end)
return data
end
------------------------------------------------------------------------
-- Chart-Donnéeën
------------------------------------------------------------------------
local function formatNumber(value)
if value == math.floor(value) then
return string.format('%.0f', value)
end
return tostring(value)
end
local function joinValues(data, field)
local values = {}
for _, item in ipairs(data) do
local value = item[field]
if field == 'value' then
value = formatNumber(value)
end
table.insert(values, tostring(value))
end
return table.concat(values, ',')
end
local function renderChart(frame, data, args)
local chartName =
cleanChartText(args.chart or DEFAULT_CHART)
local seriesTitle =
cleanChartText(
args.titel
or args.title
or args.legend
or DEFAULT_SERIES_TITLE
)
local xValues = joinValues(data, 'year')
local yValues = joinValues(data, 'value')
local xType =
cleanChartText(
args.xTyp
or args.xType
or 'integer'
)
if xType ~= 'integer'
and xType ~= 'number'
and xType ~= 'date'
and xType ~= 'string'
then
xType = 'integer'
end
local wikitext = string.format(
'{{#chart:%s'
.. '|arg:x=%s'
.. '|arg:y1=%s'
.. '|arg:y1Title=%s'
.. '|arg:xType=%s'
.. '|arg:yType=integer'
.. '}}',
chartName,
xValues,
yValues,
seriesTitle,
xType
)
local width =
cleanChartText(
args.breet
or args.width
or DEFAULT_MAX_WIDTH
)
local html =
string.format(
'<div style="overflow:hidden; max-width:%s;">%s</div>',
width,
wikitext
)
return frame:preprocess(html)
end
------------------------------------------------------------------------
-- Ëffentlech Funktiounen
------------------------------------------------------------------------
function p.main(frame)
local args = getArgs(frame)
local qid, qidError = getEntityId(args)
if not qid then
return renderError(qidError)
end
local property, dateProperty, propertyError =
getProperties(args)
if not property then
return renderError(propertyError)
end
local manualData, manualError =
parseManualData(args)
if not manualData then
return renderError(manualError)
end
local wikidataData, wikidataError =
collectTimeSeries(
qid,
property,
dateProperty,
args
)
if not wikidataData then
return renderError(wikidataError)
end
local data =
mergeTimeSeries(
manualData,
wikidataData
)
if #data == 0 then
return renderError(
'Et goufe weder manuell Donnéeën nach passend Wikidata-Aussoe fonnt.'
)
end
return renderChart(frame, data, args)
end
-- Kontrollfunktioun:
-- weist déi ausgeliesten Donnéeën als Text.
function p.daten(frame)
local args = getArgs(frame)
local qid, qidError = getEntityId(args)
if not qid then
return renderError(qidError)
end
local property, dateProperty, propertyError =
getProperties(args)
if not property then
return renderError(propertyError)
end
local data, dataError =
collectTimeSeries(
qid,
property,
dateProperty,
args
)
if not data then
return renderError(dataError)
end
local rows = {}
for _, item in ipairs(data) do
table.insert(
rows,
item.year .. ' = ' .. item.value
)
end
return table.concat(rows, '<br>')
end
return p
cjzfh6duo72bqghgztlja983ttquzq1
Modul:Alter
828
176381
2690235
2687064
2026-08-07T20:51:03Z
GilPe
14980
2690235
Scribunto
text/plain
local p = {}
-- Mat der Hëllef vun ChatGPT entwéckelt; manuell iwwerpréift a getest (Juli 2026).
local function hasValue(value)
return value ~= nil
and mw.text.trim(tostring(value)) ~= ''
end
-- Wielt eng bevorzugt Ausso; falls keng do ass,
-- gëtt déi éischt normal Ausso benotzt.
local function getBestTimeStatement(property)
local entity = mw.wikibase.getEntityObject()
if not entity
or not entity.claims
or not entity.claims[property]
then
return nil
end
local normalStatement = nil
for _, statement in ipairs(entity.claims[property]) do
local snak = statement.mainsnak
if snak
and snak.snaktype == 'value'
and snak.datavalue
and snak.datavalue.type == 'time'
then
if statement.rank == 'preferred' then
return snak.datavalue.value
end
if statement.rank == 'normal' and not normalStatement then
normalStatement = snak.datavalue.value
end
end
end
return normalStatement
end
local function parseTime(value)
if not value or not value.time then
return nil
end
local sign, year, month, day =
value.time:match('^([%+%-])(%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)T')
if not year then
return nil
end
year = tonumber(year)
month = tonumber(month)
day = tonumber(day)
if sign == '-' then
year = -year
end
return {
year = year,
month = month,
day = day,
precision = tonumber(value.precision)
}
end
local function isLeapYear(year)
return year % 400 == 0
or (year % 4 == 0 and year % 100 ~= 0)
end
local function daysInMonth(year, month)
local days = {
31, 28, 31, 30, 31, 30,
31, 31, 30, 31, 30, 31
}
if month == 2 and isLeapYear(year) then
return 29
end
return days[month]
end
-- Bestëmmt de fréisten an de spéitste méiglechen Datum.
local function dateRange(date)
if not date or not date.year or date.year < 1 then
return nil
end
-- Präzisioun 11 oder méi: geneeën Dag
if date.precision >= 11
and date.month >= 1
and date.day >= 1
then
local exactDate = {
year = date.year,
month = date.month,
day = date.day
}
return exactDate, exactDate
end
-- Präzisioun 10: Joer a Mount
if date.precision == 10
and date.month >= 1
then
return {
year = date.year,
month = date.month,
day = 1
}, {
year = date.year,
month = date.month,
day = daysInMonth(date.year, date.month)
}
end
-- Präzisioun 9: nëmmen d'Joer
if date.precision == 9 then
return {
year = date.year,
month = 1,
day = 1
}, {
year = date.year,
month = 12,
day = 31
}
end
-- Joerzéngt, Joerhonnert asw. sinn ze onpräzis.
return nil
end
local function fullYears(birthDate, endDate)
local age = endDate.year - birthDate.year
if endDate.month < birthDate.month
or (
endDate.month == birthDate.month
and endDate.day < birthDate.day
)
then
age = age - 1
end
return age
end
local function currentDate(frame)
-- Dës Parservariabele suergen och dofir,
-- datt den Datum beim Cache-Aktualiséiere nei berechent gëtt.
return {
year = tonumber(frame:preprocess('{{CURRENTYEAR}}')),
month = tonumber(frame:preprocess('{{CURRENTMONTH}}')),
day = tonumber(frame:preprocess('{{CURRENTDAY2}}'))
}
end
local function formatAge(minAge, maxAge)
if not minAge
or not maxAge
or minAge < 0
or maxAge < 0
then
return ''
end
if minAge == maxAge then
return tostring(minAge) .. ' Joer'
end
return tostring(minAge)
.. ' / '
.. tostring(maxAge)
.. ' Joer'
end
function p.alter(frame)
local args = frame.args
-- Soubal Gebuer oder Gestuerwen an der Infobox
-- manuell ausgefëllt ass, gëtt näischt automatesch gerechent.
if hasValue(args.gebuer) or hasValue(args.gestuerwen) then
return ''
end
local birth =
parseTime(getBestTimeStatement('P569'))
if not birth then
return ''
end
local birthEarliest, birthLatest = dateRange(birth)
if not birthEarliest or not birthLatest then
return ''
end
local death =
parseTime(getBestTimeStatement('P570'))
local endEarliest
local endLatest
if death then
endEarliest, endLatest = dateRange(death)
if not endEarliest or not endLatest then
return ''
end
else
endEarliest = currentDate(frame)
endLatest = endEarliest
end
local minAge =
fullYears(birthLatest, endEarliest)
local maxAge =
fullYears(birthEarliest, endLatest)
return formatAge(minAge, maxAge)
end
return p
ndaqo4hlzevztc9wop8sazf5gq0hhg3
Modul:Infobox mapframe/lokal
828
176497
2690234
2687738
2026-08-07T20:50:27Z
GilPe
14980
2690234
Scribunto
text/plain
local p = {}
-- Mat der Hëllef vun ChatGPT entwéckelt; manuell iwwerpréift a getest (Juli 2026).
-- Kontrolléiert, ob eng Wikidata-Eegenschaft e brauchbare Wäert huet.
local function hasProperty(itemId, property)
if not itemId then
return false
end
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(itemId, property)
for _, statement in ipairs(statements or {}) do
local snak = statement.mainsnak
if snak
and snak.snaktype == 'value'
and snak.datavalue
and snak.datavalue.value ~= nil
then
return true
end
end
return false
end
-- Gëtt true zeréck, wann P402 oder P3896 disponibel ass.
local function itemHasShape(itemId)
return hasProperty(itemId, 'P402')
or hasProperty(itemId, 'P3896')
end
-- Rifft de synchroniséierten Haaptmodul op an ersetzt
-- déi englesch Tracking-Kategorie duerch déi lokal Kategorie.
function p.main(frame)
local output = require('Module:Infobox mapframe').main(frame)
if type(output) == 'string' then
output = output:gsub(
'%[%[Category:Pages using infobox mapframe without shape links in Wikidata%]%]',
'[[Kategorie:Säiten, déi Infobox mapframe ouni Shape-Linken op Wikidata benotzen]]'
)
end
return output
end
-- Kann an enger Schabloun benotzt ginn, fir festzestellen,
-- ob P402 oder P3896 am Wikidata-Element steet.
--
-- Resultat:
-- yes = Shape disponibel
-- eidel = kee Shape disponibel
function p.hasShape(frame)
local itemId = frame.args.id
if not itemId or itemId == '' then
itemId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
end
if itemHasShape(itemId) then
return 'yes'
end
return ''
end
-- Bestëmmt, ob déi statesch Kaart gewise soll ginn.
--
-- Aktuell Reegelen:
-- 1. Eng lokal |Kaart= ass aginn:
-- Déi statesch Kaart gëtt ëmmer gewisen.
--
-- 2. P402 oder P3896 ass disponibel:
-- Déi statesch Kaart gëtt net gewisen.
--
-- 3. Kee Shape disponibel:
-- Déi statesch Kaart gëtt gewisen.
--
-- Resultat:
-- yes = statesch Kaart weisen
-- eidel = statesch Kaart net weisen
function p.showStaticMap(frame)
local localMap = mw.text.trim(frame.args.Kaart or frame.args.map or '')
if localMap ~= '' then
return 'yes'
end
local itemId = frame.args.id
if not itemId or itemId == '' then
itemId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
end
if itemHasShape(itemId) then
return ''
end
return 'yes'
end
-- Gëtt de Wikidata-Label an enger bestëmmter Sprooch zeréck.
function p.label(frame)
local lang = mw.text.trim(frame.args[1] or '')
local itemId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
if lang == '' or not itemId then
return ''
end
local entity = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if not entity
or not entity.labels
or not entity.labels[lang]
then
return ''
end
return entity.labels[lang].value or ''
end
function p.labelsDiffer(frame)
local lang = mw.text.trim(frame.args[1] or '')
local localName = mw.text.trim(frame.args[2] or '')
if lang == '' then
return ''
end
local itemId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
if not itemId then
return ''
end
local entity = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if not entity or not entity.labels or not entity.labels[lang] then
return ''
end
local label = mw.text.trim(entity.labels[lang].value or '')
if label == '' then
return ''
end
if label == localName then
return ''
end
return label
end
function p.otherLanguageName(frame)
local lang = mw.text.trim(frame.args[1] or '')
local manualName = mw.text.trim(frame.args[2] or '')
local luxName = mw.text.trim(frame.args[3] or '')
if lang == '' then
return ''
end
local foreignName = manualName
-- Wann näischt lokal aginn ass, gëtt de Wikidata-Label benotzt.
if foreignName == '' then
local itemId = mw.wikibase.getEntityIdForCurrentPage()
if not itemId then
return ''
end
local entity = mw.wikibase.getEntity(itemId)
if not entity
or not entity.labels
or not entity.labels[lang]
then
return ''
end
foreignName = mw.text.trim(entity.labels[lang].value or '')
end
-- Näischt weisen, wann de frieme Numm eidel oder identesch ass.
if foreignName == '' or foreignName == luxName then
return ''
end
return foreignName
end
return p
i3vk6lm6uibk796arvi0tpz94j17osq
Genevieve Grotjan Feinstein
0
176697
2689980
2689937
2026-08-07T19:18:44Z
GilPe
14980
2689980
wikitext
text/x-wiki
{{Skizz}}
{{Infobox Biographie}}
D''''Genevieve Grotjan Feinstein''', gebuer den [[30. Abrëll]] [[1913]] zu [[Buffalo (New York)|Buffalo]], a gestuerwen den [[10. August]] [[2006]] zu [[Fairfax (Virginia)|Fairfax]] war eng [[USA|US-amerikanesch]] [[Mathematik]]erin a [[Kryptoanalytiker]]in. Wärend dem [[Zweete Weltkrich]] huet si fir de [[US Army Signal Intelligence Service|Signal Intelligence Service]] geschafft, wo si eng grouss Roll beim Entschlëssele vun der [[japan]]escher [[Chiffréiermaschinn]] [[Code 97|Purple]] gespillt huet. Méi spéit am Ufank vum [[Kale Krich]] huet s'am [[Projet Venona]] matgehollef fir déi [[Russland|russesch]] Coden ze knacken.
==Um Spaweck==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Grotjan}}
[[Kategorie:Gebuer 1913]]
[[Kategorie:Gestuerwen 2006]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Mathematiker]]
[[Kategorie:Kryptoanalytiker]]
9g9nzoydwhhq1wjgkdah71auqql32vp
Modul:Infobox Land
828
176698
2690229
2689317
2026-08-07T20:33:37Z
GilPe
14980
2690229
Scribunto
text/plain
local p = {}
local femaleGenders = {
['Q6581072'] = true, -- weiblech
['Q1052281'] = true, -- Transfra
['Q43445'] = true, -- weiblechen Organismus
}
local function getItemId(statement)
if not statement
or not statement.mainsnak
or statement.mainsnak.snaktype ~= 'value'
or not statement.mainsnak.datavalue
then
return nil
end
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) ~= 'table' then
return nil
end
if value.id then
return value.id
end
if value['numeric-id'] then
return 'Q' .. tostring(value['numeric-id'])
end
return nil
end
local function hasFemaleGender(personId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(personId, 'P21')
for _, statement in ipairs(statements) do
local genderId = getItemId(statement)
if genderId and femaleGenders[genderId] then
return true
end
end
return false
end
local function getFemaleOfficeLabel(officeId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(officeId, 'P2521')
for _, statement in ipairs(statements) do
if statement.mainsnak
and statement.mainsnak.snaktype == 'value'
and statement.mainsnak.datavalue
then
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) == 'table'
and value.language == 'lb'
and value.text
and value.text ~= ''
then
return value.text
end
end
end
return nil
end
local function makeLocalLink(itemId, text)
local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemId)
if sitelink and sitelink ~= '' then
return string.format('[[%s|%s]]', sitelink, text)
end
return text
end
function p.genderedOfficeLabel(frame)
local personProperty = mw.text.trim(frame.args.personProperty or '')
local officeProperty = mw.text.trim(frame.args.officeProperty or '')
if personProperty == '' or officeProperty == '' then
return ''
end
local country = mw.wikibase.getEntity()
if not country or not country.id then
return ''
end
-- Kontroll vum Geschlecht vum aktuellen Amtsinhaber
local personStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, personProperty)
local femaleHolder = false
for _, statement in ipairs(personStatements) do
local personId = getItemId(statement)
if personId and hasFemaleGender(personId) then
femaleHolder = true
break
end
end
if not femaleHolder then
return ''
end
-- Weiblech Form vun der Amtsbezeechnung
local officeStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, officeProperty)
for _, statement in ipairs(officeStatements) do
local officeId = getItemId(statement)
if officeId then
local femaleLabel = getFemaleOfficeLabel(officeId)
if femaleLabel then
return makeLocalLink(officeId, femaleLabel)
end
end
end
return ''
end
function p.populationDate()
local entity = mw.wikibase.getEntity()
if not entity or not entity.id then
return ''
end
local statements =
mw.wikibase.getBestStatements(entity.id, 'P1082')
-- Bei e puer gläichrangege Wäerter ass net kloer,
-- zu wéi engem Wäert den Datum gehéiert.
if #statements ~= 1 then
return ''
end
local statement = statements[1]
local qualifiers = statement.qualifiers
if not qualifiers or not qualifiers.P585 then
return ''
end
local snak = qualifiers.P585[1]
if not snak
or snak.snaktype ~= 'value'
or not snak.datavalue
or not snak.datavalue.value
then
return ''
end
local value = snak.datavalue.value
local time = value.time
local precision = value.precision
if not time then
return ''
end
local year, month, day =
time:match('^[%+%-](%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)')
if not year then
return ''
end
year = tostring(tonumber(year))
month = tonumber(month)
day = tonumber(day)
if precision >= 11 and month and day then
return string.format('%02d.%02d.%s', day, month, year)
elseif precision == 10 and month then
return string.format('%02d.%s', month, year)
else
return year
end
end
return p
99q3nknlt2um1dmuutwmmo8beu4vkh3
2690230
2690229
2026-08-07T20:36:56Z
GilPe
14980
2690230
Scribunto
text/plain
local p = {}
local femaleGenders = {
['Q6581072'] = true, -- weiblech
['Q1052281'] = true, -- Transfra
['Q43445'] = true, -- weiblechen Organismus
}
local function getItemId(statement)
if not statement
or not statement.mainsnak
or statement.mainsnak.snaktype ~= 'value'
or not statement.mainsnak.datavalue
then
return nil
end
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) ~= 'table' then
return nil
end
if value.id then
return value.id
end
if value['numeric-id'] then
return 'Q' .. tostring(value['numeric-id'])
end
return nil
end
local function hasFemaleGender(personId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(personId, 'P21')
for _, statement in ipairs(statements) do
local genderId = getItemId(statement)
if genderId and femaleGenders[genderId] then
return true
end
end
return false
end
local function getFemaleOfficeLabel(officeId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(officeId, 'P2521')
for _, statement in ipairs(statements) do
if statement.mainsnak
and statement.mainsnak.snaktype == 'value'
and statement.mainsnak.datavalue
then
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) == 'table'
and value.language == 'lb'
and value.text
and value.text ~= ''
then
return value.text
end
end
end
return nil
end
local function makeLocalLink(itemId, text)
local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemId)
if sitelink and sitelink ~= '' then
return string.format('[[%s|%s]]', sitelink, text)
end
return text
end
function p.genderedOfficeLabel(frame)
local personProperty = mw.text.trim(frame.args.personProperty or '')
local officeProperty = mw.text.trim(frame.args.officeProperty or '')
if personProperty == '' or officeProperty == '' then
return ''
end
local country = mw.wikibase.getEntity()
if not country or not country.id then
return ''
end
-- Kontroll vum Geschlecht vum aktuellen Amtsinhaber
local personStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, personProperty)
local femaleHolder = false
for _, statement in ipairs(personStatements) do
local personId = getItemId(statement)
if personId and hasFemaleGender(personId) then
femaleHolder = true
break
end
end
if not femaleHolder then
return ''
end
-- Weiblech Form vun der Amtsbezeechnung
local officeStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, officeProperty)
for _, statement in ipairs(officeStatements) do
local officeId = getItemId(statement)
if officeId then
local femaleLabel = getFemaleOfficeLabel(officeId)
if femaleLabel then
return makeLocalLink(officeId, femaleLabel)
end
end
end
return ''
end
function p.populationDate()
local entity = mw.wikibase.getEntity()
if not entity or not entity.id then
return ''
end
local statements =
mw.wikibase.getBestStatements(entity.id, 'P1082')
-- Bei e puer gläichrangege Wäerter ass net kloer,
-- zu wéi engem Wäert den Datum gehéiert.
if #statements ~= 1 then
return ''
end
local statement = statements[1]
local qualifiers = statement.qualifiers
if not qualifiers or not qualifiers.P585 then
return ''
end
local snak = qualifiers.P585[1]
if not snak
or snak.snaktype ~= 'value'
or not snak.datavalue
or not snak.datavalue.value
then
return ''
end
local value = snak.datavalue.value
local time = value.time
local precision = value.precision
if not time then
return ''
end
local year, month, day =
time:match('^[%+%-](%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)')
if not year then
return ''
end
year = tostring(tonumber(year))
month = tonumber(month)
day = tonumber(day)
local formattedDate
if precision >= 11 and month and day then
formattedDate =
string.format('%02d.%02d.%s', day, month, year)
elseif precision == 10 and month then
formattedDate =
string.format('%02d.%s', month, year)
else
formattedDate = year
end
return ' {{small|(' .. formattedDate .. ')}}'
end
return p
ofbt4kgdqj0pxx0za5yk6wlbuyqumx0
2690231
2690230
2026-08-07T20:40:16Z
GilPe
14980
2690231
Scribunto
text/plain
local p = {}
local femaleGenders = {
['Q6581072'] = true, -- weiblech
['Q1052281'] = true, -- Transfra
['Q43445'] = true, -- weiblechen Organismus
}
local function getItemId(statement)
if not statement
or not statement.mainsnak
or statement.mainsnak.snaktype ~= 'value'
or not statement.mainsnak.datavalue
then
return nil
end
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) ~= 'table' then
return nil
end
if value.id then
return value.id
end
if value['numeric-id'] then
return 'Q' .. tostring(value['numeric-id'])
end
return nil
end
local function hasFemaleGender(personId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(personId, 'P21')
for _, statement in ipairs(statements) do
local genderId = getItemId(statement)
if genderId and femaleGenders[genderId] then
return true
end
end
return false
end
local function getFemaleOfficeLabel(officeId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(officeId, 'P2521')
for _, statement in ipairs(statements) do
if statement.mainsnak
and statement.mainsnak.snaktype == 'value'
and statement.mainsnak.datavalue
then
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) == 'table'
and value.language == 'lb'
and value.text
and value.text ~= ''
then
return value.text
end
end
end
return nil
end
local function makeLocalLink(itemId, text)
local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemId)
if sitelink and sitelink ~= '' then
return string.format('[[%s|%s]]', sitelink, text)
end
return text
end
function p.genderedOfficeLabel(frame)
local personProperty = mw.text.trim(frame.args.personProperty or '')
local officeProperty = mw.text.trim(frame.args.officeProperty or '')
if personProperty == '' or officeProperty == '' then
return ''
end
local country = mw.wikibase.getEntity()
if not country or not country.id then
return ''
end
-- Kontroll vum Geschlecht vum aktuellen Amtsinhaber
local personStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, personProperty)
local femaleHolder = false
for _, statement in ipairs(personStatements) do
local personId = getItemId(statement)
if personId and hasFemaleGender(personId) then
femaleHolder = true
break
end
end
if not femaleHolder then
return ''
end
-- Weiblech Form vun der Amtsbezeechnung
local officeStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, officeProperty)
for _, statement in ipairs(officeStatements) do
local officeId = getItemId(statement)
if officeId then
local femaleLabel = getFemaleOfficeLabel(officeId)
if femaleLabel then
return makeLocalLink(officeId, femaleLabel)
end
end
end
return ''
end
function p.populationDate()
local entity = mw.wikibase.getEntity()
if not entity or not entity.id then
return ''
end
local statements =
mw.wikibase.getBestStatements(entity.id, 'P1082')
-- Bei e puer gläichrangege Wäerter ass net kloer,
-- zu wéi engem Wäert den Datum gehéiert.
if #statements ~= 1 then
return ''
end
local statement = statements[1]
local qualifiers = statement.qualifiers
if not qualifiers or not qualifiers.P585 then
return ''
end
local snak = qualifiers.P585[1]
if not snak
or snak.snaktype ~= 'value'
or not snak.datavalue
or not snak.datavalue.value
then
return ''
end
local value = snak.datavalue.value
local time = value.time
local precision = value.precision
if not time then
return ''
end
local year, month, day =
time:match('^[%+%-](%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)')
if not year then
return ''
end
year = tostring(tonumber(year))
month = tonumber(month)
day = tonumber(day)
local formattedDate
if precision >= 11 and month and day then
formattedDate =
string.format('%02d.%02d.%s', day, month, year)
elseif precision == 10 and month then
formattedDate =
string.format('%02d.%s', month, year)
else
formattedDate = year
end
return ' <small>(' .. formattedDate .. ')</small>'
end
return p
ipjkvuu2n5zxmy6hqe4rphuaqgo4rmx
2690233
2690231
2026-08-07T20:49:04Z
GilPe
14980
2690233
Scribunto
text/plain
local p = {}
-- Mat der Hëllef vun ChatGPT entwéckelt; manuell iwwerpréift a getest (August 2026).
local femaleGenders = {
['Q6581072'] = true, -- weiblech
['Q1052281'] = true, -- Transfra
['Q43445'] = true, -- weiblechen Organismus
}
local function getItemId(statement)
if not statement
or not statement.mainsnak
or statement.mainsnak.snaktype ~= 'value'
or not statement.mainsnak.datavalue
then
return nil
end
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) ~= 'table' then
return nil
end
if value.id then
return value.id
end
if value['numeric-id'] then
return 'Q' .. tostring(value['numeric-id'])
end
return nil
end
local function hasFemaleGender(personId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(personId, 'P21')
for _, statement in ipairs(statements) do
local genderId = getItemId(statement)
if genderId and femaleGenders[genderId] then
return true
end
end
return false
end
local function getFemaleOfficeLabel(officeId)
local statements = mw.wikibase.getBestStatements(officeId, 'P2521')
for _, statement in ipairs(statements) do
if statement.mainsnak
and statement.mainsnak.snaktype == 'value'
and statement.mainsnak.datavalue
then
local value = statement.mainsnak.datavalue.value
if type(value) == 'table'
and value.language == 'lb'
and value.text
and value.text ~= ''
then
return value.text
end
end
end
return nil
end
local function makeLocalLink(itemId, text)
local sitelink = mw.wikibase.getSitelink(itemId)
if sitelink and sitelink ~= '' then
return string.format('[[%s|%s]]', sitelink, text)
end
return text
end
function p.genderedOfficeLabel(frame)
local personProperty = mw.text.trim(frame.args.personProperty or '')
local officeProperty = mw.text.trim(frame.args.officeProperty or '')
if personProperty == '' or officeProperty == '' then
return ''
end
local country = mw.wikibase.getEntity()
if not country or not country.id then
return ''
end
-- Kontroll vum Geschlecht vum aktuellen Amtsinhaber
local personStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, personProperty)
local femaleHolder = false
for _, statement in ipairs(personStatements) do
local personId = getItemId(statement)
if personId and hasFemaleGender(personId) then
femaleHolder = true
break
end
end
if not femaleHolder then
return ''
end
-- Weiblech Form vun der Amtsbezeechnung
local officeStatements =
mw.wikibase.getBestStatements(country.id, officeProperty)
for _, statement in ipairs(officeStatements) do
local officeId = getItemId(statement)
if officeId then
local femaleLabel = getFemaleOfficeLabel(officeId)
if femaleLabel then
return makeLocalLink(officeId, femaleLabel)
end
end
end
return ''
end
function p.populationDate()
local entity = mw.wikibase.getEntity()
if not entity or not entity.id then
return ''
end
local statements =
mw.wikibase.getBestStatements(entity.id, 'P1082')
-- Bei e puer gläichrangege Wäerter ass net kloer,
-- zu wéi engem Wäert den Datum gehéiert.
if #statements ~= 1 then
return ''
end
local statement = statements[1]
local qualifiers = statement.qualifiers
if not qualifiers or not qualifiers.P585 then
return ''
end
local snak = qualifiers.P585[1]
if not snak
or snak.snaktype ~= 'value'
or not snak.datavalue
or not snak.datavalue.value
then
return ''
end
local value = snak.datavalue.value
local time = value.time
local precision = value.precision
if not time then
return ''
end
local year, month, day =
time:match('^[%+%-](%d+)%-(%d%d)%-(%d%d)')
if not year then
return ''
end
year = tostring(tonumber(year))
month = tonumber(month)
day = tonumber(day)
local formattedDate
if precision >= 11 and month and day then
formattedDate =
string.format('%02d.%02d.%s', day, month, year)
elseif precision == 10 and month then
formattedDate =
string.format('%02d.%s', month, year)
else
formattedDate = year
end
return ' <small>(' .. formattedDate .. ')</small>'
end
return p
of1hpn9sndmr5wmvz1f2wgl0bqtn548
Cheeeese
0
176699
2689951
2689309
2026-08-07T13:29:23Z
Zinneke
34
/* Ëm wat geet et am Film? */
2689951
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|Kanadesch]]-[[Schwäiz|schwäizer]] Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst en sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, dass do vill kulturell a soss Schéinheeten ze fanne sinn, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film [[Pane e cioccolate]], an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz et schwéier hunn, sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
a9a12w4gk2wrawc7j6sb6bq6250ex7q
2689952
2689951
2026-08-07T13:29:45Z
Zinneke
34
/* Ëm wat geet et am Film? */
2689952
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|Kanadesch]]-[[Schwäiz|schwäizer]] Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst en sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, dass do vill kulturell a soss Schéinheeten ze fanne sinn, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz et schwéier hunn, sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
bos7kr57kuigu7cgftgqq1j7l682hhk
2689953
2689952
2026-08-07T13:30:41Z
Zinneke
34
2689953
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|Kanadesch]]-[[Schwäiz|schwäizer]] Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst en sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, dass do vill kulturell a soss Schéinheeten ze fanne sinn, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz et schwéier hunn, sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
rhe35e3qh1pg3ru5i4nfymh8ebv1wk3
2689954
2689953
2026-08-07T13:31:28Z
Zinneke
34
/* Ëm wat geet et am Film? */
2689954
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|Kanadesch]]-[[Schwäiz|schwäizer]] Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst en sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, dass do vill kulturell a soss Schéinheeten ze fanne sinn, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz et schwéier hunn, sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
ag3r823vlwhsa6g9z1cgscb3zfm4ee4
2689975
2689954
2026-08-07T18:40:06Z
Puscas
735
.....
2689975
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill kulturell a soss Schéinheeten gëtt, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz et schwéier hunn, sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
c1h6s0yhjlk9884rarhojt6uthryrfv
2689977
2689975
2026-08-07T19:02:25Z
Puscas
735
/* Ëm wat geet et am Film? */ ...
2689977
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill kulturell a soss Schéinheete gëtt, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz et schwéier hunn, sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
g9w49zlp4em3wj2vrkil2erhgfnlx1z
2689979
2689977
2026-08-07T19:10:00Z
Puscas
735
/* Ëm wat geet et am Film? */ ....
2689979
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann nolens-volens derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill kulturell a soss Schéinheete gëtt, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italienesch Immigranten an der Schwäiz sech schwéier dinn, fir sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
h5m8nskwtr8mmxuciqjzdydx9ke1nn5
2689981
2689979
2026-08-07T19:20:16Z
GilPe
14980
2689981
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt, datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann ''nolens-volens'' derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill kulturell a soss Schéinheete gëtt, vun deenen e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italieenesch Immigranten an der Schwäiz sech schwéier dinn, fir sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
d43o6r7imegqp6isdol24i9az7zieza
2690246
2689981
2026-08-08T07:45:59Z
Puscas
735
....
2690246
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt, datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann ''nolens-volens'' derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill Kulturelles a soss Schéines gëtt, wuvun e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italieenesch Immigranten an der Schwäiz sech schwéier dinn, fir sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
8rofwwwgz29k3poxczbreior7sz3eh6
2690259
2690246
2026-08-08T09:11:54Z
GilPe
14980
et gëtt méi där Bernard Weberen déi Filmproduzent sinn
2690259
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur *1952)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur *1952)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt, datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann ''nolens-volens'' derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill Kulturelles a soss Schéines gëtt, wuvun e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italieenesch Immigranten an der Schwäiz sech schwéier dinn, fir sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
jnccrdna3nh9mfcpk83a66ccgg08c4g
2690263
2690259
2026-08-08T09:32:19Z
Puscas
735
....
2690263
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}
{{Infobox Film nei
|Plakat=
|Produktiounsland=
|Produktiounsjoer =
|Dauer=
|Originalsprooch=
|Regie=[[Bernard Weber (Filmregisseur 1952)|Bernard Weber]]
|Dréibuch=[[Mario Fratti]]<br>[[Umberto Simonetta]]
|Fotografie=[[Guglielmo Mancori]]
|Faarftechnik=
|Format=
|Musek=[[Jean Robitaille]]
|Schnëtt=
|Dekoren=
|Produzent=[[Bernard Weber (Filmregisseur 1952)|Bernard Weber]]
|Produktiounsgesellschaft=International Dean Film
|Haaptacteuren=[[Senta Berger]] als Erica<br>[[Vincent Gardenia]] als Bonjour<br>[[Arnaldo Ninchi]] als Salvatore Scorcelletti<br>[[Maurizio Ferrini]] als Loris Zamberlini<br>[[Isabel García Lorca]] als Stella<br>[[Domenico Fortunato]] als Giorgio<br>[[Pamela Prati]] als Loredana }}
'''Cheeeese''' ass en [[Italien|italieenesch]]-[[Kanada|kanadesch]]-[[Schwäiz]]er Film vum [[Bernard Weber (Filmregisseur 1952)|Bernard Weber]] aus dem Joer 1988 mat der [[Senta Berger]] a mam [[Vincent Gardenia]] an den Haaptrollen.
== Ëm wat geet et am Film? ==
Den Direkter vun engem Schwäizer Hotel, e Billerbuch-''Bünzli'', huet näischt fir [[Italien]] iwwreg. Wéi e gewuer gëtt, datt seng Fra en A op de sizilianesche Chef-Garçon geworf huet, léisst e sech dann ''nolens-volens'' derzou 'erof', mat hir a [[Sizilien]] ze reesen. Séier entdeckt en, datt et do vill Kulturelles a soss Schéines gëtt, wuvun e virdrun näischt wosst oder wollt wëssen...
De Film ass eng Zort "Äntwert" op de Film ''[[Pane e cioccolate]]'', an deem italieenesch Immigranten an der Schwäiz sech schwéier dinn, fir sech un d'Gewunnechten an d'Leit do ze gewinnen an unzepassen...
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Cheeeese}}
[[Kategorie:Italieenesch Filmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Filmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Filmer]]
[[Kategorie:Italieenesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Kanadesch Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Schwäizer Kaméidisfilmer]]
[[Kategorie:Filmer 1988]]
[[Kategorie:Filmer vum Bernard Weber]]
gl9t1nbf19610b5lwosd86to0uml3ij
Schabloun Diskussioun:Awunnerdiagramm
11
176702
2690237
2026-08-07T20:57:21Z
GilPe
14980
Info
2690237
wikitext
text/x-wiki
== Entwécklung vun der Schabloun ==
D'Schabloun gouf am Juli 2026 mat der Hëllef vun ChatGPT ausgeschafft. De Code gouf duerno lokal an der Sandkaul iwwerpréift, ugepasst an a verschiddene Artikelen getest. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 20:57, 7. Aug. 2026 (UTC)
02cgsxlslo0mjun8xfp0ifi3ke1io50
Schabloun Diskussioun:Infobox Uertschaft Lëtzebuerg
11
176703
2690239
2026-08-07T21:03:38Z
GilPe
14980
Säit ugeluecht mat: '== Weiderentwécklung vun der Schabloun == D'Schabloun gouf am Juli 2026 mat der Hëllef vun ChatGPT ugepasst fir ë. a. kënnen eng Partie Date vu Wikidata ofzegräifen. De Code gouf duerno lokal an der Sandkaul iwwerpréift, ugepasst an a verschiddene Artikelen getest. | ~~~~'
2690239
wikitext
text/x-wiki
== Weiderentwécklung vun der Schabloun ==
D'Schabloun gouf am Juli 2026 mat der Hëllef vun ChatGPT ugepasst fir ë. a. kënnen eng Partie Date vu Wikidata ofzegräifen. De Code gouf duerno lokal an der Sandkaul iwwerpréift, ugepasst an a verschiddene Artikelen getest. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 21:03, 7. Aug. 2026 (UTC)
h0ui9ud5bgb6v4mfqfx49po2hnaq9u0
Benotzer Diskussioun:Bubudu57
3
176704
2690243
2026-08-08T01:12:46Z
Mfield
69365
De(n) Mfield huet d'Säit [[Benotzer Diskussioun:Bubudu57]] op [[Benotzer Diskussioun:Mister Melville]] geréckelt: Seite während der Umbenennung des Benutzers „[[Special:CentralAuth/Bubudu57|Bubudu57]]“ in „[[Special:CentralAuth/Mister Melville|Mister Melville]]“ automatisch verschoben
2690243
wikitext
text/x-wiki
#VIRULEEDUNG [[Benotzer Diskussioun:Mister Melville]]
rt4ynrin1f7iardoglyei3w0ywcn37x
Vincent Gardenia
0
176705
2690248
2026-08-08T08:25:13Z
Johnny Chicago
17
nei
2690248
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]] a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[]], [[]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: [[Cher]], [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: [[Bernard Weber]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
dzxmal0up0fxydn6zvvybikr8y1qg12
2690249
2690248
2026-08-08T08:27:46Z
Johnny Chicago
17
/* Kino */
2690249
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]] a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: [[Cher]], [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: [[Bernard Weber]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
e3ea0dzxlzon6p62ybpxr0ggr9y676u
2690250
2690249
2026-08-08T08:29:08Z
Johnny Chicago
17
/* Kino */
2690250
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]] a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: [[Cher]], [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: [[Bernard Weber]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
fhuporn1jwxl0i5dj33o2ffw7svwaej
2690257
2690250
2026-08-08T09:10:40Z
GilPe
14980
et gëtt méi där Bernard Weberen déi Filmproduzent sinn
2690257
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]] a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: Cher, [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: Bernard Weber - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
ebiho14nz765ictvgk8pcya23w5l5ko
2690258
2690257
2026-08-08T09:11:08Z
GilPe
14980
2690258
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]] a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: Cher, [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: [[Bernard Weber (Filmregisseur *1952)|Bernard Weber]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
3y4yzwvbmzeakjmjwjkqojwxxcwz2x3
2690260
2690258
2026-08-08T09:12:26Z
Mobby 12
60927
k
2690260
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]], a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: Cher, [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: [[Bernard Weber (Filmregisseur *1952)|Bernard Weber]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
e2j4ezmny3wzeqqdt6qpj82okhngbc2
2690266
2690260
2026-08-08T09:52:49Z
Puscas
735
.....
2690266
wikitext
text/x-wiki
{{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}}
De '''Vincent Gardenia''', gebuer de [[7. Januar]] [[1920]] zu [[Neapel]], a gestuerwen den [[9. Dezember]] [[1992]] zu [[Philadelphia]], war en [[Italien|italieenesch]]-[[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Schauspiller]].
== Filmographie ==
=== Kino ===
* 1945: ''[[The House on 92nd Street]]'' - Regie: [[Henry Hathaway]] - Haaptacteuren: [[William Eythe]], [[Lloyd Nolan]] - (als däitsche Spioun)
* 1958: ''Cop Hater'' - Regie: [[William Berke]] - Haaptacteuren: [[Robert Loggia]], [[Ellen Parker]] - (als Danny Gimp)
* 1960: ''Murder, Inc.'' - Regie: [[Burt Balaban]], [[Stuart Rosenberg]] - Haaptacteuren: [[Stuart Whitman]], [[May Britt]] - (als Lazlo)
* 1961: ''[[Parrish (Film)|Parrish]]'' - Regie: [[Delmer Daves]] - Haaptacteuren: [[Claudette Colbert]], [[Troy Donahue]]
* 1961: ''Mad Dog Coll'' - Regie: Burt Balaban - Haaptacteuren: [[John Davis Chandler]], [[Kay Doubleday]] - (als Dutch Schultz)
* 1961: ''The Hustler'' - Regie: [[Robert Rossen]] - Haaptacteuren: [[Paul Newman]], [[Piper Laurie]] - (als Barman)
* 1962: ''[[Vu du pont (Film)|Vu du pont]]'' - Regie: [[Sidney Lumet]] - Haaptacteuren: [[Raf Vallone]], [[Jean Sorel]] - (als Lipari)
* 1965: ''The Third Day'' - Regie: [[Jack Smight]] - Haaptacteuren: [[George Peppard]], [[Elizabeth Ashley]] - (als Preston)
* 1970: ''[[Jenny (Film)| Jenny]]'' - Regie: [[George Bloomfield]] - Haaptacteuren: [[Marlo Thomas]], [[Alan Alda]] - (als Marsh)
* 1970: ''Where's Poppa?'' - Regie: [[Carl Reiner]] - Haaptacteuren: [[George Segal]], [[Ruth Gordon]] - (als Williams)
* 1971: ''Little Murders'' - Regie: [[George Segal]] - Haaptacteuren: [[Elliott Gould]], [[Marcia Rodd]] - (als Newquist)
* 1971: ''[[Cold Turkey (Film 1971)|Cold Turkey]]'' - Regie: [[Norman Lear]] - Haaptacteuren: [[Dick Van Dyke]], [[Pippa Scott]] - (als Quincey L. Wappler)
* 1972: ''Hickey & Boggs'' - Regie: [[Robert Culp]] - Haaptacteuren: [[Bill Cosby]], Robert Culp - (als Papadakis)
* 1973: ''Bang the Drum Slowly'' - Regie: [[John D. Hancock|John Hancock]] - Haaptacteuren: [[Michael Moriarty]], [[Robert De Niro]] - (als Dutch Schnell)
* 1973: ''[[Lucky Luciano (Film)|Lucky Luciano]]'' - Regie: [[Francesco Rosi]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volontè]], [[Silverio Blasi]] - (als Charles Poletti)
* 1974: ''Death Wish'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Charles Bronson]], [[Hope Lange]] - (als Inspekter Frank Ochoa)
* 1974: ''The Front Page'' - Regie: [[Billy Wilder]] - Haaptacteuren: [[Jack Lemmon]], [[Walter Matthau]], [[Susan Sarandon]] - (als Sheriff)
* 1975: ''The Manchu Eagle Murder Caper Mystery'' - Regie: [[Dean Hargrove]] - Haaptacteuren: [[Gabriel Dell]], [[Anjanette Comer]] - (als Big Daddy Jessup)
* 1976: ''Bordella'' - Regie: [[Pupi Avati]] - Haaptacteuren: [[Al Lettieri]], [[Christian De Sica]] - (als Chips)
* 1976: ''La banca di Monate'' - Regie: [[Francesco Massaro]] - Haaptacteuren: [[Walter Chiari]], [[Magali Noël]] - (als Santino Paleari)
* 1976: ''Il grande racket'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Fabio Testi]], [[Renzo Palmer]] - (als Pepe)
* 1976: ''Luna di miele in tre'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Renato Pozzetto]], [[Stefania Casini]] - (als Frankie)
* 1977: ''Fire Sale'' - Regie: [[Alan Arkin]] - Haaptacteuren: Alan Arkin, [[Rob Reiner]] - (als Benny Fikus)
* 1977: ''Greased Lightning'' - Regie: [[Michael Schultz]] - Haaptacteuren: [[Richard Pryor]], [[Beau Bridges]] - (als Sheriff Cotton)
* 1978: ''Heaven Can Wait'' - Regie: [[Warren Beatty]] - Haaptacteuren: Warren Beatty, [[Julie Christie]] - (als Krim)
* 1979: ''Firepower'' - Regie: [[Michael Winner]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[James Coburn]] - (als Frank Hull)
* 1979: ''Sensitività'' - Regie: [[Enzo G. Castellari]] - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als )le vieux peintre
* 1980: ''Home Movies'' - Regie: [[Brian De Palma]] - Haaptacteuren: [[Nancy Allen]], [[Kirk Douglas]] - (als Dr. Byrd)
* 1980: ''The Last Flight of Noah's Ark'' - Regie: Enzo G. Castellari - Haaptacteuren: [[Patricia Adriani]], [[Leonora Fani]] - (als Stoney)
* 1982: ''Death Wish II'' - Regie: Michael Winner - Haaptacteuren: Charles Bronson, [[Jill Ireland]] - (als Frank Ochoa)
* 1982: ''Ciao nemico'' - Regie: [[Enzo Barboni|E.B. Clucher]] - Haaptacteuren: [[Johnny Dorelli]], [[Giuliano Gemma]] - (als Brigg)
* 1985: ''Movers and Shakers'' - Regie: [[William Asher]] - Haaptacteuren: Walter Matthau, [[Charles Grodin]] - (als Saul Gritz)
* 1986: ''Little Shop of Horrors'' - Regie: [[Frank Oz]] - Haaptacteuren: [[Rick Moranis]], [[Ellen Greene]] - (als Mushnik)
* 1987: ''Moonstruck'' - Regie: [[Norman Jewison]] - Haaptacteuren: Cher, [[Nicolas Cage]] - (als Cosmo Castorini)
* 1988: ''Cavalli si nasce'' - Regie: [[Sergio Staino]] - Haaptacteuren: [[Paolo Hendel]], [[David Riondino]] - (als Il Principe)
* 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: [[Bernard Weber (Filmregisseur *1952)|Bernard Weber]] - Haaptacteuren: [[Senta Berger]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Bonjour)
* 1989: ''Skin Deep'' - Regie: [[Blake Edwards]] - Haaptacteuren: [[John Ritter]], [[Alyson Reed]] - (als Barney)
* 1991: ''The Super'' - Regie: [[Rod Daniel]] - Haaptacteuren: [[Joe Pesci]], [[Madolyn Smith Osborne]] - (als Lou Kritski)
== Um Spaweck ==
{{Autoritéitskontroll}}
{{DEFAULTSORT:Gardenia, Vincent}}
[[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Filmschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Televisiounsschauspiller]]
[[Kategorie:US-amerikanesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Italieenesch Theaterschauspiller]]
[[Kategorie:Gebuer 1920]]
[[Kategorie:Gestuerwen 1992]]
ngn7c75d13pm5gilmzkofkv85zte2sj
Glesener
0
176706
2690255
2026-08-08T08:38:40Z
Volvox
4050
Nei
2690255
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Familljennumm}}
'''Glesener''' ass de Familljennumm vun ë. a. follgende Persounen:
* [[Jean-Pierre Glesener (Politiker I)]] (1891–1947), lëtzebuergeschen Aarbechter a Politiker
* [[Jean-Pierre Glesener (Politiker II)]] (1921–1993), lëtzebuergesche Politiker a Resistenzler
* [[Johnny Glesener]] (1914–1989), lëtzebuergeschen Jazzpianist an Arrangeur
* [[Joseph Glesener]] (1862–1935), lëtzebuergeschen Industriellen
* [[Marc Glesener (Gewerkschaftler)]] (?), lëtzebuergesche Gewerkschaftler
* [[Marc Glesener (Journalist)]] (* 1969), lëtzebuergesche Journalist
* [[Marcel Glesener]] (1937–2025), lëtzebuergesche Politiker a Gewerkschaftler
* [[Philippe Glesener]] (* 1998), lëtzebuergesche Volleyballspiller
* [[Pit Glesener]] (* 1996), lëtzebuergesche Volleyballspiller
== Kuckt och ==
* [[Glaesener]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
6l14ierpc2ggpnqd5csas4z806408ts
Glaesener
0
176707
2690256
2026-08-08T08:40:12Z
Volvox
4050
Nei
2690256
wikitext
text/x-wiki
{{Homonymie Familljennumm}}
'''Glaesener''' ass de Familljennumm vun ë. a. follgende Persounen:
* [[Gaston Glaesener]] (1916–1970), lëtzebuergesche Pedagog a Politiker
* [[Jean-Pierre Glaesener]] (1831–1901), lëtzebuergeschen Dokter an Auteur
* [[Jean-Pierre Glaesener (Lokalpolitiker)]] (?–1945), lëtzebuergesche Schmadd a Lokalpolitiker
* [[Marie-Thérèse Glaesener-Hartmann]] (1858–1923), lëtzebuergesch Molerin
* [[Mathias Glaesener]] (1858–1924), lëtzebuergesche Jurist a Member vum Staatsrot
== Kuckt och ==
* [[Glesener]]
== Um Spaweck ==
{{Commonscat}}
18k9spi4tnl6706tdlg8qty70lu194h
Modul:Infobox Land/doc
828
176708
2690264
2026-08-08T09:43:43Z
GilPe
14980
Säit ugeluecht mat: '{{Dokumentatiounssäit}} Dëse Modul enthält Hëllefsfunktioune fir {{Schabloun|Infobox Land}}. E liest Wikidata-Donnéeën, déi mat den normale Schablounefunktiounen net einfach zesummegesat kënne ginn. == Funktiounen == === <code>genderedOfficeLabel</code> === Dës Funktioun liwwert déi lëtzebuergesch weiblech Amtsbezeechnung fir e Staats- oder Regierungschef. Beispill fir de Staatschef: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{#invoke:Infobox Land | genderedOff…'
2690264
wikitext
text/x-wiki
{{Dokumentatiounssäit}}
Dëse Modul enthält Hëllefsfunktioune fir {{Schabloun|Infobox Land}}. E liest Wikidata-Donnéeën, déi mat den normale Schablounefunktiounen net einfach zesummegesat kënne ginn.
== Funktiounen ==
=== <code>genderedOfficeLabel</code> ===
Dës Funktioun liwwert déi lëtzebuergesch weiblech Amtsbezeechnung fir e Staats- oder Regierungschef.
Beispill fir de Staatschef:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{#invoke:Infobox Land
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P35
| officeProperty = P1906
}}
</syntaxhighlight>
Beispill fir de Regierungschef:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{#invoke:Infobox Land
| genderedOfficeLabel
| personProperty = P6
| officeProperty = P1313
}}
</syntaxhighlight>
D'Funktioun:
# liest den Amtsinhaber iwwer <code>personProperty</code>;
# kontrolléiert säi Geschlecht iwwer [[d:Property:P21|P21]];
# liest d'Amt iwwer <code>officeProperty</code>;
# sicht beim Amt déi lëtzebuergesch weiblech Form iwwer [[d:Property:P2521|P2521]];
# verlinkt d'Amtsbezeechnung mam lb-Wikipedia-Artikel vum Amt, wann esou e Sitelink existéiert.
Als weiblech gi follgend P21-Wäerter berécksiichtegt:
* weiblech ([[d:Q6581072|Q6581072]])
* Transfra ([[d:Q1052281|Q1052281]])
* weiblechen Organismus ([[d:Q43445|Q43445]])
Wann d'Geschlecht oder eng lëtzebuergesch P2521-Form feelt, gëtt en eidele String zeréck. Den normale Réckfall op d'Etikett vum Amt gëtt vun der Infobox-Schabloun gereegelt.
=== <code>populationDate</code> ===
Dës Funktioun liest de Zäitpunkt ([[d:Property:P585|P585]]) vun der aktueller Bevëlkerungszuel ([[d:Property:P1082|P1082]]).
Opruff:
<syntaxhighlight lang="wikitext">
{{#invoke:Infobox Land|populationDate}}
</syntaxhighlight>
D'Funktioun benotzt nëmmen Aussoe mam beschte Rang. Si gëtt nëmmen dann en Datum zeréck, wa genee eng esou P1082-Ausso disponibel ass an dës e P585 huet.
D'Resultat ass, jee no Prezisioun:
* <code>01.01.2026</code>
* <code>01.2026</code>
* <code>2026</code>
D'Funktioun liwwert nëmmen den Datum als Text. D'Klammere ronderëm den Datum an déi kleng Schrëft ginn an {{Schabloun|Infobox Land}} formatéiert.
== Benotzt Wikidata-Eegenschaften ==
{| class="wikitable"
! Eegenschaft
! Funktioun
|-
| [[d:Property:P6|P6]]
| Regierungschef
|-
| [[d:Property:P21|P21]]
| Geschlecht vum Amtsinhaber
|-
| [[d:Property:P35|P35]]
| Staatschef
|-
| [[d:Property:P1082|P1082]]
| Bevëlkerungszuel
|-
| [[d:Property:P585|P585]]
| Stand vun der Bevëlkerungszuel
|-
| [[d:Property:P1313|P1313]]
| Amt vum Regierungschef
|-
| [[d:Property:P1906|P1906]]
| Amt vum Staatschef
|-
| [[d:Property:P2521|P2521]]
| Weiblech Form vun der Amtsbezeechnung
|}
== Entwécklung ==
Déi al Schabloun gouf am August 2026 mat der Hëllef vu ChatGPT op déi standardiséiert {{Infobox}} ëmgestallt an ë. a. mat de Funktioune fir d'geschlechtsspezifesch Amtsbezeechnungen an dem Zäitpunkt vun der Bevëlkerungszuel komplettéiert. De Code gouf duerno an der Sandkaul manuell iwwerpréift, ugepasst a mat verschiddene Lännerartikele getest.
<includeonly>[[Kategorie:Moduler]]
[[Kategorie:Infobox-Moduler]]</includeonly>
oe1p80bs6bjjaypgohm98ky3twj7mef