Wikipedia lbwiki https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it MediaWiki 1.47.0-wmf.18 first-letter Media Spezial Diskussioun Benotzer Benotzer Diskussioun Wikipedia Wikipedia Diskussioun Fichier Fichier Diskussioun MediaWiki MediaWiki Diskussioun Schabloun Schabloun Diskussioun Hëllef Hëllef Diskussioun Kategorie Kategorie Diskussioun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussioun Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 2509 2704154 2702235 2026-09-06T21:07:46Z GilPeBot 65660 +Wikilink (via JWB) 2704154 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Lux topo de.jpg|thumb]] [[Fichier:Buergplaz Huldang.jpg|thumb|D'Buergplaz zu Huldang]] '''Lëtzebuerg''' läit a [[Europa (Kontinent)|Westeuropa]] tëscht der [[Belsch]], [[Frankräich]] an [[Däitschland]]. == Fläch == Lëtzebuerg huet eng [[Fläch]] vun 2.593,05 km²<ref>{{Citation|URL=https://data.public.lu/fr/datasets/r/3931f0cf-ebf9-4050-b71c-e1b61b1bfa2c|Titel=Liste des communes, cantons, districts, circonscriptions électorales et arrondissements judiciaires|Gekuckt=08.08.2026|Datum=09.07.2024|Wierk=data.public.lu|Editeur=Administration du cadastre et de la topographie|Sprooch=fr}}</ref>. Historesch gëtt e Wäert vun 2.586 km² fir d'Fläch vum Land uginn, e Wäert deen esou schonn uganks vum 20. Joerhonnert dokumentéiert ass<ref>{{Cite book|URL=https://prussia.online/Data/Book/ge/geographisch-statistische-tabellen-aller-laender-der-erde/Huebner%20O.%20Geographisch-statistische%20Tabellen%20aller%20L%C3%A4nder%20der%20Erde%20%281902%29%2C%20OCR.pdf|Titel=Otto Hübner's Geographisch-statistische Tabellen aller Länder der Erde, 51. Ausgabe für das Jahr 1902|Auteur=Otto Hübner|Verlag=Prof. Franz von Juraschek, Frankfurt am Main, Heinrich Keller|Joer=1902|Säiten=S. 29|Gekuckt=21.08.2026}}</ref><ref>{{Cite book|Titel=Geographen-Kalender – Rubrik „Luxemburg (Europa)”|Editeur=Hermann Haack (Hrsg.)|Oplo=1. Jahrgang 1903/1904|Auteur=Justus Perthes|Säiten=S. 282|URL=[https://archive.org/stream/bub_gb_GPwRAAAAYAAJ/bub_gb_GPwRAAAAYAAJ_djvu.txt Digitaliséierten Originalband]}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://runeberg.org/norkal/1905/0031.html|Titel=Udenlandske Stater og Fyrstehuse – Europa|Gekuckt=09.08.2026|Datum=1905|Wierk=Norges statskalender for Aaret 1905|Sprooch=no|Zitat=Luxemburg. 2586 km². Indb. 1 Dec. 1900: 236,543.|Säiten=25*-26*}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://fr.wikisource.org/wiki/Revue_pour_les_Fran%C3%A7ais_Avril_1907/IV#cite_note-p619-3-3|Titel=Les Îles Philippines en 1907|Gekuckt=2026-08-08|Auteur=Collectif|Datum=1907|Wierk=Revue pour les Français|Editeur=Imprimerie A. Lanier|Säiten=617–627|Sprooch=fr|Zitat=Point de comparaison : le Grand Duché de Luxembourg couvre une superficie de 2.586 kmq.}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.numdam.org/item/JSFS_1914__55__381_0.pdf|Titel=Le grand duché de Luxembourg. Étude démographique et économique|Gekuckt=08.08.2026|Auteur=Paul Meuriot|Datum=1914|Wierk=Journal de la société statistique de Paris, tome 55|Editeur=Société de statistique de Paris|Säiten=S. 381-390|Sprooch=fr|Zitat=La superficie du Luxembourg est de 2.586 kilomètres carrés}}</ref>. Dee méi aktuelle Wäert fir d'graphesch Fläch gouf vun der [[Administration du cadastre et de la topographie|Kadasterverwaltung]] op der Basis vum digitaliséierte Kadasterplang festgehalen. Déi gréisst Distanz vun [[Norden]] no [[Süden]] ([[Huldang]]-[[Rëmeleng]]) ass 82&nbsp;km, vu [[Westen]] no [[Osten|Oste]] sinn et der maximal 57&nbsp;km ([[Pärel (Uertschaft)|Pärel]]-[[Rouspert]]). == Grenzen == D'Grenze mat den Nopeschlänner hunn en Total vun 356&nbsp;km<ref>{{Citation|URL=https://statistiques.public.lu/dam-assets/catalogue-publications/luxembourg-en-chiffres/2025/luxembourg-en-chiffres-2025.pdf|Titel=Territoire|Gekuckt=09.08.2026|Datum=2025|Editeur=statistiques.public.lu|Sprooch=fr|Wierk=Le Luxembourg en chiffres|Säiten=S. 9}}</ref>. Dovu sinn: * 73&nbsp;km Grenz mat Frankräich (Departementer [[Departement Moselle|Moselle]] a [[Departement Meurthe-et-Moselle|Meurthe-et-Moselle]]); * 135&nbsp;km Grenz mat Däitschland (Bundeslänner [[Rheinland-Pfalz]] a [[Saarland]]); * 148&nbsp;km Grenz mat der Belsch (Provënze [[Provënz Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] a [[Provënz Léck|Léck]]). De Grenzverlaf tëscht Lëtzebuerg a Frankräich geet zeréck op den [[Traité vu Courtrai]] vum 28. Mäerz 1820. D'Grenz mat der Belsch gouf duerch eng Konventioun festgehalen, déi de 7. August 1843 zu [[Maastricht]] ënnerschriwwe gouf<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agc/1844/01/23/n1/jo|Titel=Arrêté du Gouvernement en Conseil du 23 janvier 1844 concernant la délimitation du Grand-Duché et de la Belgique. (Convention de limites conclue à Maestricht le 7 août 1843)|Gekuckt=25.07.2020|Datum=14.02.1844|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. D'Grenz tëscht Lëtzebuerg an Däitschland gouf de 26. Juni 1816 an engem Traité zu [[Oochen]] festgehalen. Op Grond vun engem neie Vermoosse vun der Grenz, gouf den Traité den 19. Dezember 1984 geännert an duerch e Gesetz vum 27. Mee 1988 confirméiert<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1988/05/27/n1/jo|Titel=Loi du 27 mai 1988 portant approbation du Traité entre le Grand-Duché de Luxembourg et la République fédérale d'Allemagne sur le tracé de la frontière commune entre les deux Etats et de l'échange de lettres, signés à Luxembourg, le 19 décembre 1984|Gekuckt=25.07.2020|Datum=07.06.1988|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. D'Grenz mat Däitschland huet d'Eegenaart, datt se bei de Waasserleef e [[Kondominium]] ass, d.&nbsp;h. datt d'[[Our (Sauer)|Our]], d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] ëmmer op hirer ganzer Breet zu den zwee Länner gehéieren. Méi Informatiounen doriwwer an den Artikelen: * [[Grenz tëscht der Belsch a Lëtzebuerg]], * [[Grenz tëscht Däitschland a Lëtzebuerg]], * [[Grenz tëscht Frankräich a Lëtzebuerg]]. == Natierlech Regiounen == D'Land deelt sech an zwou geographesch Regiounen<ref>{{Citation|URL=https://statistiques.public.lu/fr/territoire-environnement/index.html|Titel=Territoire et environnement|Gekuckt=25.07.2020|Datum=|Editeur=statistiques.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>: === Éislek === D'[[Éislek]] am Norde vum Land huet eng Fläch vun 828&nbsp;km², wat ronn en Drëttel (32,02&nbsp;%) vum Staatsterritoire ausmécht. D'Éislek ass duerchschnëttlech 450&nbsp;m héich an ass en Deel vun den [[Ardennen]]; den héchste Punkt vu Lëtzebuerg, „[[op Kneiff]]“, läit bei [[Wilwerdang]] an der Gemeng [[Ëlwen]]. Op den Éisleker Koppe leien eng Rëtsch Dierfer, et fënnt een och eng Partie Flëss a Séien. Op de géien Häng wuessen [[Eechen]]- a [[Kiferen|Kiferebëscher]]. D'Klima ass méi rau wéi am Rescht vum Land. Déi wichtegst Stied am Éislek si [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]], [[Clierf]] a [[Veianen]].<ref name=":1">{{Citation|URL=https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/brochure-livre/minist-etat/sip/brochure/Tout_savoir_Luxembourg/Tout_savoir-FR.pdf|Titel=Tout savoir sur le Grand-Duché de Luxembourg, p.|Gekuckt=09.11.2024|Auteur=Service information et presse du gouvernement|Datum=03.2015|Editeur=sip.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref> {{Méi Info 1|Éislek}} === Guttland === D'[[Guttland]] am Süden hëlt mat 1.758&nbsp;km² gutt zwee Drëttel vum Territoire an a läit am Duerchschnëtt 215&nbsp;m iwwer dem Mier. Am Oste gëtt d'Guttland vun der [[Wäin|Wäigéigend]] op der [[Musel]] ofgegrenzt; am Süde geet et an de [[Loutrenger Plateau]] iwwer, deen zu Lëtzebuerg [[Minettsgéigend]] genannt gëtt. Aner Regioune vum Guttland sinn de [[Kleng Lëtzebuerger Schwäiz|Mëllerdall]] mam [[Lëtzebuerger Sandsteen|Sandsteen-Plateau]] an den [[Äischdall|Dall vun de Siwe Schlässer]].<ref name=":1" /> {{Méi Info 1|Guttland}} == Extremitéiten == An der Gemeng [[Ëlwen]] läit déi héchst Plaz, ''[[Op Kneiff]]'' bei [[Wilwerdang]] mat 560 Meter an déi zweethéchst, d'[[Buergplaz zu Huldang]] mat 558,35 Meter<ref>A. Storoni, 2010, S. 15: 560&nbsp;m fir ''op Kneiff'', 559&nbsp;m fir d'Buergplaz.</ref><ref>{{Citation|URL=https://act.public.lu/fr/actualites/2010/01/point-culminant-luxembourg.html|Titel=Le point culminant du Luxembourg|Gekuckt=24.07.2020|Datum=18.01.2010|Editeur=act.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Den déifste Punkt ass do, wou d'[[Sauer]] an d'Musel leeft: [[Op der Spatz]] zu [[Waasserbëlleg]], op 130&nbsp;m ([[NG-L]]). D'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], méi genee d'[[Plëss d'Arem]], läit op enger Héicht vu 304 Meter. Déi geographesch Extremitéite vum Land sinn<ref>Informatioun vum Kadaster (27/07/2020), op Nofro per E-mail</ref>: {| class="wikitable" |+ ! !Gemeng !Sektioun !Koordinaten !Bemierkung |- |nërdlechste Punkt |[[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] |[[Huldang]] |{{Coor dms1|50|10|58.06|N|06|01|29.22|O}} |<small>D'Grenz ass an der Achs vun der Strooss; d'Maark LB286 steet um Bord vun der Strooss, op Belscher Säit</small> |- |ëstlechste Punkt |[[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] |[[Rouspert]] |{{Coor dms1|49|48|20.67|N|06|31|52.51|O}} |<small>D'Grenz ass - wéinst dem Kondominium - de Bord vun der Sauer op der Däitscher Säit</small> |- |südlechste Punkt |[[Gemeng Keel|Keel]] |[[Téiteng]] |{{Coor dms1|49|26|51.90|N|6|02|30.06|O}} |<small>bei der Grenzmaark FL-96</small> |- |westlechste Punkt |[[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] |[[Sir (Uertschaft)|Sir]] |{{Coor dms1|49|53|48.84|N|5|44|08.44|O}} |<small>bei der [[Gossemaark]] LB183</small> |} ==Vegetatioun== {{Méi Info 1|Bësch zu Lëtzebuerg}} ==Geologie== {{Méi Info 1|Geologie vu Lëtzebuerg}} ==Waasserleef== Ausser der [[Kuer]], mat hiren Niewebaachen, der [[Rouerbaach]], der [[Mierbaach]] an der [[Maragole]], am Süde vum Land, an der [[Fooschtbaach]] am [[Éislek]], déi an d'[[Meuse (Floss)|Meuse]] lafen (2 %), gehéieren all d'[[Lëscht vun de lëtzebuergesche Waasserleef|Waasserleef zu Lëtzebuerg]] zum Baseng vun der [[Musel]] (98 %). {{Méi Info 1|Hydrographie vu Lëtzebuerg}} == Literatur == * [[Alex Storoni|Storoni, A.]], 2010. ''Les Paysages Géologiques du Luxembourg.'' 57 S. Éditions Schortgen, Esch-Uelzecht. ISBN 978-2-87953-096-3 * Bousch, P., T. Chilla, P. Gerber, O. Klein, C. Schulz, C. Sohn & D. Wiktorin (Koord.), 2009. Der Luxemburg Atlas. Atlas du Luxembourg. 224 S. emons: (=Hermann-Josef Emons Verlag). ISBN 978-3-89705-692-3 (D'Artikele sinn zu engem Deel op Franséisch, déi aner op Däitsch geschriwwen). * [[Jean-Mathias Goerens|Goerens, Jean-Mathias]], [[Jean-Claude Muller]], Yves Robert, Gian Giuseppe Simeone, [[Gilbert Trausch]], [[Danièle Wagner]] & [[Frank Wilhelm]], 1995. Grand-duché de Luxembourg. Le guide. Éditions Saint-Paul. 239 S. ISBN 2-87963-206-4. (En Iwwerbléck iwwer d'Geschicht, d'Geographie an d'Economie vum Land). * Back, Nicolas, 2001. Unsere Bergnamen. In: Lëtzeburger Sonndesblad. - Jg. 134 (2001), Nr. 39, S. 14; Nr. 40; S. 14; Nr. 41, S. 14; Nr. 42, S. 14. == Kuckt och == * [[Geologie vu Lëtzebuerg]] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Geographie vu Lëtzebuerg| ]] edbr61dfp5mzspxz16zt3tso8pl76u5 0 2838 2704077 2654333 2026-09-06T14:34:09Z Sultan Edijingo 1468 /* OLO - Offiziell Lëtzebuerger Orthographie (1946) */ Als die „lezebuurjer shprooch“ fast unlesbar wurde, LW 2704077 wikitext text/x-wiki An dësem Artikel geet et ëm d''''Geschicht vun der Lëtzebuerger Schreifweis'''. __TOC__ Mat deenen éischte Publikatiounen op [[Lëtzebuergesch]] huet sech vum selwen d'Fro vun der [[Orthographie]] vum Lëtzebuergesche gestallt. Schonn den [[Antoine Meyer]], deen als éischte Lëtzebuerger [[Literatur|Literat]] gëllt, hat am "''Virwuurt''"<ref>Cf. d'Virwert am Original op [https://web.archive.org/web/20070610081648/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_meyer/meyer_virwuurt.html land.lu]. Den Antoine Meyer huet 25 Joer méi spéit säi "Règelbüchelchen vum Lezeburger Orthoegraf" erausbruecht (Cf. Meyer 1854 an der Literatur).</ref> vu sengem [[1829]] publizéierten ''[[E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus]]'' erkläert, wéi d'Lëtzebuergescht ze schreiwe wier. Genee wéi hien hu sech spéiderhin den [[Dicks]], de [[Michel Lentz]] an de [[Michel Rodange]] hir perséinlech Orthographie op Mooss geschneidert. Heibäi ass besonnesch den Dicks mat sengem ''Versuch über die Orthographie der luxemburger deutschen Mundart'' z'ernimmen<ref>Cf. La Fontaine 1855 an der Literatur.</ref>. ==Orthographie vum ''Wörterbuch der luxemburgischen Mundart'' (1906)== D'Kommissioun, déi d'''[[Wörterbuch der luxemburgischen Mundart]]'' zesummegestallt huet, war sech dëser Lacune bewosst an huet eng eegen Orthographie ausgeschafft, déi, sou ass tëscht den Zeile vum Virwuert erauszeliesen, mat vill Krämpes entstanen ass. Se gëtt am selwechte Virwuert explizéiert. Charakteristesch ass ë.&nbsp;a., datt bei den [[Diphthong]]en den zweete Laut méi kleng an no uewe versat geschriwwe gëtt (Ko^u, speⁱt, lⁱewen, l^ues) an de "sch" als "š" transkribéiert gëtt. Laang Vokaler gi mam Circonflexe markéiert (lâfen, môlen). == Orthographie Welter-Engelmann (1910) == Den [[Nikolaus Welter]] a [[René Engelmann]] hunn [[1910]] eng weider, vereinfacht, Rechtschreiwung zesummegestallt. An der Sproochfuerschung ass si ënner der Bezeechnung [[Orthographie Welter-Engelmann]] bekannt. Si huet am Bichelchen ''Das Luxemburgische und sein Schrifttum'' vum Nikolas Welter eng dräi an eng hallef DIN A5-Säite ageholl<ref>Dëst Buch fir Primärschoulen ass net manner wéi 14 mol tëscht 1914 (139 S.) an 1949 (189 S.) opgeluegt ginn.</ref>. Do fanne mer och [[Diakritescht Zeechen|diakritesch Zeechen]] erëm, déi mer vun Dicks-Lentz-Rodange hier kennen, wéi z.&nbsp;B. den Hittche fir e laange Vokal ze markéieren, oder den Apostroph fir en Diphtong: ''Dûscht, Zâng'', respektiv ''Le’w, wo'er''. Dës Schreifweis behandelt och schonn, wéi déi vun haut, den “e” respektiv den “ee”, anescht wéi déi aner Vokalen “i”, “u”, “o” an “a”. * ''Ben'' awer ''hêschen'' (haut: ''Been'', ''heeschen''), mä ''frech'', ''frësch'', ''Fräsch'' (wéi haut). == OLO - Offiziell Lëtzebuerger Orthographie (1946) == [[Fichier:Jabo.jpg|thumb|Textbeispill an der OLO: ''Dem Jabo seng Kaap''.]] An engem verständlechen Iwwerschwang vun [[Nationalismus]] gouf nom [[Zweete Weltkrich]] duerch en Arrêté ministériel vum [[5. Juni]] [[1946]] eng nei Orthographie ënner dem Kierzel '''OLO''' propagéiert. OLO steet fir ''[[Offiziell Lëtzebuerger Orthographie]]'', an hir geeschteg Pappe waren den deemolegen Erzéiungsminister [[Nicolas Margue]] an de Professer [[Jean Feltes]]. Dës Schreifweis op reng [[Phoneetik|phoneetescher]] Basis (''lezebuejer shreftshproogh, èèshteméch, metvogh, samshdéch, désharsh, mèrssi'') huet bei de Leit, déi un dat an der Schoul geléierten [[däitsch]]t Wuertbild gewinnt waren, keng Akzeptanz fonnt. Et gouf just e puer wéineg Publikatiounen, an deene se gebraucht gouf, a kee Schoulbuch, dat s'opgegraff hätt, obwuel se bis 1975 déi eenzeg "richteg" war.<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/kultur/als-die-lezebuurjer-shprooch-fast-unlesbar-wurde/159942099.html|Titel=„Shraive“ statt „schreiwen“ Hintergrund, Als die „lezebuurjer shprooch“ fast unlesbar wurde „Kwafeur“, „Bôjhuur“ und „Âterpriis“: Vor 80 Jahren wurden solche Schreibweisen offiziell eingeführt und lösten einen Sturm der Entrüstung aus.|Gekuckt=06.09.2026|Auteur=Marc Thill|Datum=|Editeur=wort.lu, Luxemburger Wort, 05.09.2026, S. 63}}</ref> Schonns deen éischte Volume vum ''[[Luxemburger Wörterbuch]]'', deen 1950 erauskoum, war op enger neier Schreifweis opgebaut. == Orthographie vun der Dictionnaireskommissioun (1935-1975) == [[File:Ro' de Léiw 2024-08.jpg|thumb|- Welter-Engelmann oder Bruch?<br> - Jo!]] Am Kader vun der ''Section de linguistique de folklore et de toponymie'' vum [[Institut grand-ducal]] gouf [[1935]] eng Dictionnaireskommissioun ernannt, déi ënner dem Professer [[Joseph Tockert]] vun [[1935]] bis [[1939]] d'Viraarbechte fir d'''[[Luxemburger Wörterbuch]]'' geleescht huet, déi duerch den Amarsch vun Nazi-Däitschland ënnerbrach goufen. D'Kommissioun ass [[1948]] nei operstanen a gouf nom Doud vun hirem President, dem [[Joseph Tockert]], den [[19. Februar]] [[1950]], vun der [[Hélène Palgen]] weidergefouert a presidéiert. Vun [[1948]] u louch d'Sekretariat an den Hänn vum Professer [[Robert Bruch]]. Seng jorelaang Fuerschungsaarbecht gouf [[1955]] vun der Sprooch-Sektioun vum Institut grand-ducal ënner dem Titel ''Précis de Grammaire Luxembourgeoise'' publizéiert. Si huet duerno d'Fëllement fir déi zwanzegjäreg Aarbecht vun der Dictionnaireskommissioun duergestallt a war och d'Basis fir den Arrêté ministériel vum [[10. Oktober]] [[1975]]<ref>Cf. Arrêté ministériel du 10 octobre 1975 portant réforme du système officiel d'orthographe luxembourgeoise. Mémorial B n°68: 1366–1390, 16 novembre 1976.</ref>, deen d'Schreifweis vun der Lëtzebuerger Sprooch - op der Basis vun der däitscher Rechtschreiwung - festgeluecht huet. == Orthographie-Reform vun 1999 == An der Reform duerch dat [[groussherzoglecht Reglement]] vum [[30. Juli]] [[1999]]<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/1999/07/30/n2/jo|Titel=Règlement grand-ducal du 30 juillet 1999 portant réforme du système officiel d'orthographe luxembourgeoise. - Legilux|Gekuckt=09.05.2022|Datum=30.07.1999|Wierk=legilux.public.lu|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> goufen e puer Detailer an der Orthographie vum Robert Bruch geännert. Virun allem goung et drëms, all deem Rechnung ze droen, wat sech haut als Ufuerderung un d'Lëtzebuergescht riicht; eng Sprooch, déi jo bekanntlecherweis ëmmer méi an [[däitsch]], [[franséisch]], [[englesch]] an aner Wuertschätz glanne geet. === Déi wichtegst Ännerungen: === * Den “ee” ënnerscheet sech vum “e” doduerch, datt en an de lëtzebuergesche Wierder ëmmer “ee” geschriwwe gëtt, och wann hannendrun nëmmen ee Konsonant kënnt. : ''Leeder, Keelen'' * Den “é” an den “ë” ginn nëmme méi a betounte Silbe mat hiren diakriteschen Zeeche geschriwwen: : ''Sprénkeng, Rëmeleng'' : Bei den Ausnamen ouni diakritesch Zeeche koume bäi: : ''meng, deng, seng'' an ''net'' * D'Duebelschreiwung vun de Vokalen an Ëmlauter virun engem “r” gëtt ersat duerch den einfache Vokal oder Ëmlaut a Kombinatioun mam Rëtschvokal “e” : ''Kierch, Tuerm, Päerd'' * a) De Rëtschvokal “e” kritt nëmme méi en Treema wann e virun oder hanner engem aneren “e” steet: :: ''Joer, Suen, Aen'' &nbsp;&nbsp;&nbsp; awer: ''leeën, Jeeër, agëengt, gëeegent'' : b) De Rëtschvokal gëtt a Wierder mat “i” oder “u” virum “r” nëmme geschriwwen, wann de Vokal virdrun net identesch mam Vokal am däitsche Wuert ass: :: ''dir/Dier; mir/Mier, Bir/Bier, Bur/Buer''; &nbsp;&nbsp;&nbsp; Ausnamen: ''fir/vir'' : c) Den däitsche laangen “ie” virun “r” gëtt ëmmer bäibehalen: :: ''Regierung, Nieren, Schmier'' * De kuerzen däitschen “ö” gëtt ouni Ausnam “ë” geschriwwen (dat ass eigentlech net nei): : ''ëffentlech, ëstlech, fërmlech, nërdlech'' * De laangen däitschen “ö” gëtt awer bäibehalen: : ''blöd, Föhn, Ökonomie'' * Den donkelen oder franséische “j”, deen duerch d'Schreifweis “jh” markéiert war, gëtt einfach “j” geschriwwen: : ''Jumm, jicken, Jemp'' * Den duebele Konsonant no kuerzem Vokal am Wuertstamm bleift erhalen, och wann en drëtte Konsonant derbäikënnt: : ''gëllen/et gëllt; Allerhellegen/Allerhellgen'' * Verben ** a) D'Verbe konjugéiere sech nom lëtzebuergeschen an net nom däitschen Infinitiv: :: ''finden/fannen - du fënns; fallen/falen - du fäls;'' :* b) D'Verben: ''sinn, hunn, ginn, goen, stoen'' an ''doen'', ginn net méi als Ausnam behandelt, mä schreiwe sech wéi all déi aner Verben no der allgemenger Reegel “an enger betounter Silb steet en duebele Konsonant no kuerzem Vokal”: :: ''ech sinn, du bass, hien ass, ech hunn, dir hutt, dir gitt, gëff...'' asw.; :* c) Bei de Konsonantekoppele ''w/f'' an ''d/t'' gëtt, wann d'Aussprooch stëmmlos ass, ëmmer ''f'' an ''t'' geschriwwen, egal wat fir e Konsonant an der Wuertwuerzel steet (anescht wéi déi allgemeng Reegel). ::*w/f: schreiwen, schreift; ::*d/t: bieden/biet; :::: Also: ''Buedzëmmer'', awer: ''buet dech, buet iech''. * Bei den zesummegesate Wierder, souguer bei deene mat engem Iwwergangs-“s”, gëtt de laange Vokal net verduebelt: : ''Alstad, Urgrousspapp, ofhängeg, kalbliddeg'' : ''Schofspelz, Kathedralstierm, Konveniatsiessen'' * Franséisch Wierder :*Den “^” op de Vokale virun engem Nasal-Konsonant gëtt ofgeschaaft: :: ''Camion, Timber, Member'' :* De lëtzebuergesche Pluriel “en” an “er” gëtt am Prinzip ugehaangen, nodeem de franséische Pluriel “s”, “e”, “x” ewechgelooss ginn ass: :: ''Bijouen, Camionen'' :: Den Endungs-“s” am Singular bleift erhalen: :: ''Coursen, Abusen, Jusen'' :* Franséisch Wierder mat stommem Endungs-“e” kréien am Fall vun der Eifeler-Reegel en “ë”: :: ''D'Corbeillë fëllen; Chancëgläichheet'' :* De Pluriel vun den zesummegesate Substantiven: Dat éischt Wuert grouss; Trait d'unionen tëscht de Wierder; dat lescht Wuert kritt de lëtzebuergesche Pluriel: :: ''Chargé-de-coursen; Point-de-vuen, Procès-verbalen'' == Aktualiséierungen an der Orthographie vun 2019 == Am November 2019 huet den [[Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch]] e Kompendium mat alle Reegelen erausbruecht, an deem och ewell d'Onkloerheete gereegelt sinn, déi bis dohi bestanen hunn<ref>[https://portal.education.lu/zls/ORTHOGRAFIE Lëtzebuerger Orthografie] vum [[Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch]]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20191122145035/https://www.wort.lu/de/kultur/letzebuergesch-richteg-schreiwen-5dd41726da2cc1784e35017a Lëtzebuergesch richteg schreiwen] op wortl.lu vum 21.11.2019 an am [[Luxemburger Wort]] vum 21.11.2019 an der Bäilag [[Die Warte]], S. 4-12</ref>. E méi kompakt Dokument weist just déi zentral Aktualiséierungen, déi mam completéierte Reegelwierk vum 15. November 2019 a Kraaft getruede sinn. Et huet den Zweck, datt ee sech séier en Iwwerbléck verschafe kann, wéi de Wuertlaut vun deenen neie Reegelen ass, wéi eng Wierder adaptéiert a wéi eng Reegele completéiert goufen<ref>{{Citation|URL=http://www.cpll.lu/wp-content/uploads/2021/04/Iwwersiichtsdokument_grouss.pdf|Titel=Aktualiséierungen an der Orthografie (Versioun vum 22.02.2021)|Gekuckt=09.05.2022|Auteur=Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch|Datum=22.02.2021|Editeur=ccpl.lu|Sprooch=lb}}</ref>. === Déi wichtegst Ännerungen: === * De laange Vokal “e” gëtt am Lëtzebuergeschen “ee” geschriwwen, wann e betount ass oder a bestëmmten Endsilbe steet<ref>{{Citation|URL=https://portal.education.lu/zls/ORTHOGRAFIE|Titel=Lëtzebuerger Orthografie - Reegel 2.1|Gekuckt=09.05.2022|Auteur=Zenter fir d'Lëtzebuerger Sprooch|Datum=2019|Editeur=cpll.lu|Sprooch=lb}}</ref>: :''beweegen, Reegel, Privileeg'' :Dës Reegel ass allerdéngs un d'Betounung gebonnen; wann d'Betounung ännert, da gëtt net méi verduebelt: :''Kolleeg ''mä ''kollegial'' *An der geschwater Sprooch gëtt den “e” an onbetounte Silben dacks net ausgeschwat; e gëtt awer geschriwwen. Bei enger Rei Wierder gëtt et awer déi zwou Méiglechkeeten<ref>ibidem Reegel 2.3</ref>: :''Verdueblung ''(net ''Verdueb'''e'''lung''), ''Verdonklung ''(net ''Verdonk'''e'''lung''), ''Wouerecht ''oder ''Wourecht'' *Wann den “i” oder den “u” virum “r” laang geschwat ass, da kënnt en “e” derbäi an deen “ier” oder “uer” gëtt als Diphthong geschwat<ref>ibidem Reegel 3.2.1</ref>: :''Gehier, sech ieren, huerelen, Spuer'' *Wann e Suffix duerch eng Endung e Konsonant hanne bäikritt, da gëtt de laange Vokal am Suffix verduebelt, och wann en net betount ass<ref>ibidem Reegel 1.6.3</ref>: :''national – nationaalt, souverän – souveräänt, brauchbar – brauchbaart, definitiv – definitiivt, frankophon – frankophoont, akut – akuutst'' *Bei zesummegesate Wierder gëtt fir d'Quantitéitsreegel vun de Vokaler am Prinzip all Wuert eenzel gekuckt<ref>ibidem Reegel 1.5</ref>: :''Alstad, Bamschoul, kalbliddeg, Lafschong, Mokrämp'' :Dat zielt och, wa just een Deel vum Wuert en eegestännegt Wuert ass: :''Futtball, Hammbier, Sonndeg, stallhalen, Wittfra, Blödsinn, Tatsaach'' *Bei Verben op „–néieren“ a bei Adjektiven op „–onell“ oder “–ionell” gëtt just een „n“ geschriwwen, egal wéi et am Däitschen oder am Franséischen ass<ref>ibidem Reegel 4.1.1</ref>: :''abonéieren, faszinéieren, komponéieren, positionéieren'' :''hormonell, konstitutionell, professionell, rationell, sensationell'' *E stommen “e” um Enn vu franséische Wierder gëtt geschriwwen, wann e Wuert ewéi am Franséischen ausgeschwat an ouni de stommen “e” iwwer dem Liesen net méi erkannt gëtt<ref>ibidem Reegel 7.2.3</ref>: :''Avantage, Documentaire, Facture, Mayonnaise, Revanche, Serveuse, Tâche'' :Soss gëtt déi lëtzebuergesch Schreifweis ouni “e” geholl: :''Bott, Initiativ, Napp, Oliv, Phas, Tirett, Zon'' *Den däitschen „Dehnungs-h“ gëtt am Lëtzebuergeschen net benotzt, fir d'Längt vun engem Vokal ze markéieren<ref>ibidem Reegel4.3.1</ref>: :''Anung, Bün, Erfarung, Faart, Fön, Tru, Walen, wärend'' *Bei griicheschen a laténgesche Wierder mat “–pre / –prä” a “–ped / –päd” gëllt d'Form mam “e” als Haaptvariant (den “e” gëtt net verduebelt)<ref>ibidem Reegel 7.4</ref>: :''Enzyklopedie (Enzyklopädie), pedagogesch (pädagogesch), Prepositioun (Präpositioun), present (präsent), President (Präsident), preziséieren (präziséieren)'' *Fir zesummegesate Substantiven, déi aus anere Sprooche kommen (z.&nbsp;B. aus dem Laténgeschen oder Italieeneschen), gëtt just dat éischt Wuert groussgeschriwwen<ref>ibidem Reegel 7.5</ref>: :säin ''Alter ego'', eng ''Conditio sine qua non'', e ''Curriculum vitae'' (mee: en ''CV''), eng ''Dolce vita'', eng ''Terra incognita'' :An der Méizuel gi Bindestrécher gesat an nom kuerze betounte Vokal gëtt de Schlusskonsonant verduebelt: :seng ''Alter-egoen'', vill ''Conditio-sine-qua-nonnen'', ''Curriculum-vitaeë'' froen, ''De-facto-Bezéiungen'' *Eenzel Wierder, déi adaptéiert goufen (Auswiel): :''achzeg → achtzeg; dagsiwwer → daagsiwwer; Nofolger → Nofollger, städtesch → stättesch'' *Reegelen iwwer d'Grouss- a Klengschreiwung an d'Getrennt- an Zesummeschreiwung<ref>ibidem Reegelen 8 an 9</ref>. == Allgemeng Iwwerleeungen zur Orthographie == === Phoneetik vs. Etymologie === D'Geschicht vun der Orthographie vum Lëtzebuergeschen kann als ee Versuch gesi ginn, fir en Equiliber tëscht zwéi grondsätzlech verschiddene Prinzipien ze fannen: Soll d'Schreifweis um Klang vun de Wierder baséieren, d.&nbsp;h. um phoneetesche Prinzip, oder awer um Schrëftbild wéi et duerch aner Sprooche bekannt ass, deemno deem etymologeschen? De reng phoneetesche Prinzip, wéi e mat der OLO agefouert gouf, hat keng Akzeptanz fonnt. De reng etymologesche bréngt komplizéiert Reegelen, wat Verduebelung vu Buschtawen, je no Betounung oder Längt vun der Aussprooch, oder d'Erëmgi vu spezifesch lëtzebuergeschen Diphtongen, betrëfft, oder awer der ënnerschiddlecher Verschrëftlechung bei verschiddene Virbild-Sproochen. D'Komplexitéit vun den Detailer vun der aktueller Schreifweis ass Ausdrock vum Beméie fir Béides ënnert een Hutt ze kréien. === Koinè vs. Dialektvarianten === De Robert Bruch huet fréi agesinn, datt als Schrëftsprooch nëmmen eng Héichsprooch a Fro kéim; eng sougenannt ''Allgemeng Lëtzebuerger Ëmgankssprooch'', eng ''[[Koinè]]'', wéi hie se nom [[griichesch]]e Wuert ''koinos'' fir ''gemeinsam'' gedeeft huet (bei de [[Griicheland|Griiche]] war d'Koinè eng gemeinsam Sprooch, déi sech ëm [[400 v. Chr.|400 viru Christus]] am ganze [[Mëttelmier]]raum bis an den [[noen Osten]] ausgebreet hat). Fir de Robert Bruch war et d'Lëtzebuerger Sprooch tëscht [[Dummeldeng]] a [[Miersch]], also den [[Uelzecht]]dall erop, déi sech am beschten dofir gëeegent huet, als Standard-, als allgemeng Ëmgangssprooch ze gëllen, an op där eng Schreifweis opzebauen. Dat heescht net, datt d'Dialekter vum Lëtzebuergesche mat der Bruch-Orthographie net ze schreiwe wieren, mä den Ënnerscheed tëscht der ''Koinè'' an den Ënnermondaarten ass duerch si méi däitlech gezeechent ginn, wat besonnesch fir d'Schrëftsprooch an och fir d'[[Literatur zu Lëtzebuerg|Literatur op Lëtzebuergesch]] e Virdeel ass. === Noutwennegkeet vun enger Orthographie === Dat bréngt eis och zur prinzipieller Fro vun der Noutwennegkeet vun enger Orthographie fir d'Lëtzebuergescht. Eng Sprooch mat enger fixer Orthographie ass méi liicht ze schreiwen, a gëtt dofir och léiwer geschriwwen. De Wuertschatz bleift och quantitativ méi konstant, an d'Wierder änneren hiert Gesiicht net all puer Joerzéngten, eppes wat fréier zu Dosende vu regionalen a lokale Wuertvarietéite gefouert huet (z.&nbsp;B.: ''gedoen, gedon, gedongen, gedinn, gedunn; gemaacht, gemaach, gemat, gemeet''). Leit, déi [[Lëtzebuergesch als Friemsprooch]] léieren, hunn e strukturéierte System, mat deem se léiere kënnen. Och déi literaresch Kreatioun huet bei enger fester Orthographie Virdeeler. Zanter 2006 gëtt et e [[Spellchecker]], deen ënner enger fräier Lizenz steet an dorop ausgeluecht ass, mat de gängegen Open-Source-Programmer ze funktionéieren ([[OpenOffice]], [[Mozilla Thunderbird]], asw.). Dësen Utilitär ënner dem Numm [[spellchecker.lu]] gëtt reegelméisseg weiderentwéckelt<ref>Tëscht 2000 an 2002 gouf en éischte Spellchecker fir d'Lëtzebuergescht ënner dem Numm ''Cortina'' entwéckelt. Dee Projet gouf deemools allgemeng begréisst, awer och vereenzelt kritiséiert, well keng dialektal Varianten am Thesaurus virkomm sinn. De Projet Cortina gouf 2002 agestallt.</ref>. De [[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]] ass net nëmmen eng Referenz fir d'Bedeitung an Aussprooch vu Wierder ze erklären, ma indirekt och vun hirer Schreifweis. == Literatur == * [[Antoine Meyer|Meyer, Antoine]], 1829. E’ Schrek op de’ Lezeburger Parnassus. 53 S. J. Lamort, Lezeburg. (doran d'[https://web.archive.org/web/20070610081648/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_meyer/meyer_virwuurt.html "''Viirwuurt''"]). * Meyer, Antoine, 1854. Règelbüchelchen vum Lezeburger Orthoegraf, en Uress als Pro'v, d'Fraèchen aus dem Hâ, a Versen. 34 S. H. Dessain, Lüttich. * [[Edmond de la Fontaine|La Fontaine, Edmond de]], 1855. Versuch über die Orthographie der luxemburger deutschen Mundart. 15 S. V. Bück, Luxemburg. * ''[[Wörterbuch der luxemburgischen Mundart]]'', M. Huss, 1906, doran d'[http://engelmann.uni.lu:8080/portal/wbb/woerterbuecher/wlm/hinweise/vorwort "''Vorwort''"]. * [[Nikolaus Welter|Welter, Nikolaus]], 1914. Das Luxemburgische und sein Schrifttum. 139 S. G. Soupert, Luxemburg. * [https://web.archive.org/web/20041130010402/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1946/0400709/0400709.pdf#page=2 Arrêté ministériel du 5 juin 1946 portant fixation d'un système officiel d'orthographe luxembourgeoise.] Mémorial B vum 7. September 1946. * Arrêté ministériel du 10 Octobre 1975 portant réforme du système officiel d'orthographe luxembourgeoise. [[Mémorial]] B n°68: 1366–1390, 16 novembre 1976. * [https://web.archive.org/web/20110817002529/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1999/0112/a112.pdf#page=2 Règlement grand-ducal du 30 juillet 1999 portant réforme du système officiel d'orthographe luxembourgeoise.] Mémorial A n° 112: 2040-2048, 11.08.1999. * Site CPLL.lu [[François Schanen|Schanen, François]] / [[Jérôme Lulling|Lulling Jérôme]], 2003. Introduction à l'orthographe luxembourgeoise. Description systématisée de l'orthographe officielle luxembourgeoise telle qu'exposée en annexe de l'arrêté ministériel du 10/10/1975 et modifiée par les révisions proposées en annexe du règlement grand-ducal du 30/07/1999 * [[François Schanen|Schanen, François]] / Zimmer Jacqui, 2006. 1, 2, 3 Lëtzebuergesch Grammaire. Volume 3.: L'orthographe. 140 S. Schortgen, Esch-Uelzecht. * [[François Schanen|Schanen, François]] / Zimmer Jacqui, 2012. Lëtzebuergesch Grammaire (en un volume). 475 S. §§ 358-500 avec exercices. * [[François Schanen|Schanen, François]], 2013. Lëtzebuergesch Sproocherubriken. 239 S. Schortgen, Esch-Uelzecht. ISBN 978-2-87953-174-8. {{Referenzen}} == Kuckt och == * [[Lëtzebuergesch]] * [[Geschicht vun der Lëtzebuerger Sprooch]] * [[Geschicht vun der Sproochwëssenschaft zu Lëtzebuerg]] * [[Lëtzebuergesch Dictionnairen]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20040923130850/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1999/1121108/1121108.pdf Lëtzebuergesch Orthographie - Memorial 1999] * [http://ortho.lod.lu/ Lëtzebuerger Online Dictionnaire] * [http://www.schreiwen.lu schreiwen.lu Websäit vum Edukatiounsministère, deen d'Schreifweis vum Lëtzebuergeschen erkläert.] * Peter Gilles: [http://hdl.handle.net/10993/11908 "From status to corpus: Codification and implementation of spelling norms in Luxembourgish."] In: Davies, Wini; Ziegler, Evelyn (eds.): ''Macro and micro language planning.'' Palgrave Macmillan. {{WikipediaLU}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sprooch]] 2mzo9giei0337oo9ie0pfaojctxelqe 0 3055 2704123 2702082 2026-09-06T18:44:46Z Puscas 735 /* Lëtzebuerg */ .... 2704123 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} D'Joer '''1966''' huet op engem [[Samschdeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]]. == Evenementer == === Europa === * [[29. Januar]]: Mam [[Kompromëss vu Lëtzebuerg]] kënnt d'[[Kris vum eidele Stull]] an der [[Europäesch Wirtschaftsgemeinschaft|Europäescher Gemeinschaft]] op en Enn. * {{1. Februar}}: A [[Frankräich]] kréien d'Fraen d'voll juristesch Gläichberechtegung. * Am Februar: Manifestatiounen an der [[Belsch]] géint d'Zoumaache vu [[Kuel]]egrouwen. * {{6. Mäerz}}: An [[Éisträich]] gewënnt d'[[Österreichische Volkspartei|ÖVP]] mat absolutter Majoritéit d'Nationalrats- (d.&nbsp;h. Parlaments-)walen * [[10. Mäerz]] D'Krounprinzessin [[Beatrix vun Holland|Beatrix]] vun [[Holland]] bestit sech mam [[Claus von Amsberg]]. * [[31. Mäerz]]: A [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannie]] gewënnt d'[[Labour Party]] d'Parlamentswalen. * {{1. Dezember}}: An [[Däitschland]] kënnt et zu enger Grousser Koalitioun tëscht CDU/CSU an SPD ënner dem [[Bundeskanzler (Däitschland)|Bundeskanzler]] [[Kurt-Georg Kiesinger]]. ==== Lëtzebuerg ==== * [[10. Mäerz]]: D'[[Chamber]] fuerdert Däitschland op, Entschiedegunge fir d'[[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéiert]] ze bezuelen. Den däitschen Ausseministère äntwert den [[23. Mäerz]], dëst wier schonn duerch den Traité vum 11. Juli 1959 ofgedeckt ginn. * [[21. Mäerz]]: De [[Conseil économique et social (Lëtzebuerg)|Conseil économique et social]] gëtt gegrënnt. * [[17. Mee]]: Déi éischt [[112 (Europäeschen Noutruff)#Geschicht vun der lëtzebuergescher Noutruffzentral|Noutruffzentral]] zu Lëtzebuerg gëtt an de Raimlechkeete vun der[[Protection civile]] um Belair ageweit, "012" (haut: [[112 (Europäeschen Noutruff)|112]]) gëtt als Noutruffnummer agefouert. * {{1. September}}: De [[Mäerterter Hafen|Mäerterter Hafe]] gëtt ageweit. * [[24. Oktober]]: D'[[Pont grande-duchesse Charlotte|Rout Bréck]], d'[[Alcide-De-Gasperi-Gebai|Héichhaus um Kierchbierg]] an d' an d'[[Robert-Schuman Monument]] ginn an der Stad Lëtzebuerg ageweit. <gallery> File:Spanning the valley.jpg|Rout Bréck Fichier:Centre européen Luxembourg Kirchberg 1971.jpg|D'Héichhaus um Kierchbierg File:Moselhafen Mertert, Luxemburg, Mosel-MK162 RGB.jpg|Mäerterter Hafen </gallery> === Afrika === * {{1. Januar}}: [[Putsch|Militärputsch]] vum Colonel [[Jean-Bédel Bokassa]] an der [[Zentralafrikanesch Republik|Zentralafrikanescher Republik]] * [[15. Januar]]: an [[Nigeria]] gëtt de Premierminister [[Tafawa Balewa]] ermuert, de Generolmajouer [[Johnson Aguiyi-Ironsi]] iwwerhëlt d'Muecht a setzt d'Verfassung ausser Kraaft. * [[24. Februar]]: Putsch a [[Ghana]] géint de President [[Kwame Nkrumah]]. * [[26. Mee]]: [[Guyana]] gëtt onofhängeg, bleift awer eng konstitutionell Monarchie am [[Commonwealth of Nations]]; de [[Forbes Burnham]] gëtt Premierminister. * {{6. Juli}}: [[Malawi]] gëtt eng Republik bannent dem Commonwealth; de Premierminister [[Hastings Kamuzu Banda]] gëtt Staatspresident. * {{1. August}}: Am [[Nigeria]] iwwerhëlt de Chef vum Staatsmajouer, den [[Yakubu Gowon]] no engem Militärputsch d'Muecht. * [[26. August]]: Mat Kämpf tëscht der [[South African Defence Force]] (SADF) an der [[People's Liberation Army of Namibia]] fänkt de [[Südafrikanesche Grenzkrich]] un, dee bis 1990 dauert. * [[30. September]]: [[Botswana]] gëtt vu Groussbritannien onofhängeg. * {{4. Oktober}}: [[Lesotho]] gëtt onofhängeg. === Amerika === ==== USA ==== ==== Mëttel- a Südamerika ==== * [[27. Juni]]: Militärputsch an [[Argentinien]]. * [[28. November]]: D'[[Dominikanesch Republik]] gëtt sech eng Verfassung. * [[30. November]]: [[Barbados]] gëtt vu Groussbritannien onofhängeg. === Asien === * [[19. Januar]]: D'[[Indira Gandhi]] gëtt Premierministesch an [[Indien]]. * [[11. Mäerz]]: De Generol [[Hadji Mohamed Suharto]] kënnt no engem Putsch géint de President [[Sukarno]] an [[Indonesien]] un d'Muecht. * {{8. Abrëll}}: De [[Leonid Iljitsch Breschnew]] gëtt zum Generalsekretär vun der [[Kommunistesch Partei vun der Sowjetunioun|KPSU]] ernannt. * [[18. August]]: Ufank vun der ''[[Kulturrevolution|Grousser Proletarescher Kulturrevolutioun]]'' an der [[Volleksrepublik China]]. === Ozeanien & Pazifik === * [[20. Januar]]: Nom Récktrëtt vum Sir [[Robert Menzies]] gëtt den [[Harold Holt]] Premierminister an [[Australien]]. === Arabesch Welt an Noen Osten === * [[23. Februar]]: A [[Syrien]] putscht sech de lénkse Fligel vun der [[Baath-Partei]] un d'Muecht a stierzt de Grënner vun där Partei, de [[Salah ad-Din al-Bitar]]. Den S. [[Dschedid]] (Jedid) gëtt Regierungschef, den N. el Atassi Staatspresident. == Konscht a Kultur == * [[14. Juni]]: D'[[Kurie|réimesch Kurie]] schaaft no iwwer 400 Joer den [[Index librorum prohibitorum|Index vun de Verbuedene Bicher]] of. === Molerei === === Literatur === * [[Edmond Dune]], ''Les tigres''. === Musek === * {{5. Mäerz}}: Den [[Udo Jürgens]] gewënnt fir [[Éisträich]] mam Lidd ''[[Merci, Chérie]]'' den [[Eurovision Song Contest 1966|11. Eurovision Song Contest]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]. == Wëssenschaft an Technik == * {{3. Februar}}: [[Luna-Programm|Luna 9]]: lant um Mound. * {{3. Abrëll}}: Luna 10 geet op Orbit ronderëm de Mound. * {{6. August}}: Zu [[Lissabon]] gëtt de [[Ponte 25 de Abril]] iwwer den [[Tajo|Tejo]] ageweit. * [[November]]: Zu [[Rance]] a [[Frankräich]] gëtt dat éischt [[Gezäitekraaftwierk]] iwwerhaapt ageweit. == Sport == * [[20. Mäerz]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Esch-Uelzecht]] 0:3 géint Italien.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=205 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Italie vum 20. Mäerz 1966 op der Websäit vun European Football]</ref> * [[17. Abrëll]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 1:3 géint Belsch. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Johny Léonard]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=206 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Belsch vum 17. Abrëll 1966 op der Websäit vun European Football]</ref> * [[14. Juli]]: De [[Lucien Aimar]] gewënnt den [[Tour de France]]. * [[30. Juli]]: Déi däitsch Foussball-Nationalekipp gewënnt mat 4:2 géint déi englesch d'Finall vun der [[Foussball-Weltmeeschterschaft 1966|Foussball-Weltmeeschterschaft]] zu [[Wembley]] an [[England]]. * {{2. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Szczecin]], am Kader vun der [[Foussball-Europameeschterschaft 1968]] 0:4 géint Polen.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=13786 D'Detailer vum Foussballlännermatch Polen-Lëtzebuerg vum 2. Oktober 1966 op der Websäit vun European Football]</ref> * [[23. Oktober]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Verviers]] 1:5 géint Belsch. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Louis Pilot]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=207 D'Detailer vum Foussballlännermatch Belsch-Lëtzebuerg vum 23. Oktober 1966 op der Websäit vun European Football]</ref> * [[26. November]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg 0:3 géint Frankräich.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=13817 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Frankräich vum 26. November 1966 op der Websäit vun European Football]</ref> == Gebuer == * {{1. Januar}}: [[Ivica Dačić]], serbesche Politiker. * [[18. Januar]]: [[Alexander Walerjewitsch Chalifman|Alexander Chalifman]], russesche Schachspiller. * [[19. Januar]]: [[Stefan Edberg]], schweedeschen Tennisspiller. * [[24. Januar]]: [[Simone Asselborn-Bintz]], lëtzebuergesch Politikerin. * {{5. Februar}}: [[Félix Eischen]], lëtzebuergesche Politiker a fréiere Journalist an Tëlees-Moderator. * {{6. Februar}}: [[Beata Szalwinska]], polnesch Pianistin. * {{0}}6. Februar: [[Carlo Weber]], lëtzebuergesche Politiker. * [[14. Februar]]: [[Brice Cauvin]], franséische Schauspiller. * [[20. Februar]]: [[Cindy Crawford]], US-amerikanescht Fotomodell a Schauspillerin. * [[23. Februar]]: [[Didier Queloz]], Schwäizer Astronom. * [[16. Mäerz]]: [[Félix Braz]], lëtzebuergesche Politiker. * [[18. Mäerz]]: [[Anne Will]], däitsch Journalistin a Moderatorin. * [[21. Mäerz]]: [[Benito Armando Archundia]], mexikanesche Foussballschidsriichter. * [[23. Mäerz]]: [[Myriam Cecchetti]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[25. Mäerz]]: [[Tatjana Patitz]], däitsche Model a Filmschauspillerin. * [[29. Mäerz]]: [[Jeroen Dijsselbloem]], hollännesche Politiker. * [[15. Abrëll]]: [[Samantha Fox]], brittesch Sängerin. * 15. Abrëll: [[Sergei Witauto Puskepalis]], russesche Schauspiller. * [[19. Abrëll]]: [[Brett James Gladman]], kanadesche Professer a Physik an Astronomie. * {{6. Mee}}: [[Ruth Barnich]], lëtzebuergesch Biologin. * {{8. Mee}}: [[Donato Rotunno]], italieenesche Filmregisseur a Produzent. * [[12. Mee]]: [[Fritz Cohn]], däitschen Astronom. * [[16. Mee]]: [[Janet Jackson]], US-amerikanesch Sängerin. * [[24. Mee]]: [[Eric Cantona]], franséische Foussballspiller a Schauspiller. * [[26. Mee]]: [[Helena Bonham Carter]], brittesch Schauspillerin. * [[27. Mee]]: [[Robert Viola]], franséische Moler. * {{1. Juni}}: [[Thomas Tuschl]], däitsche Biochemiker a Molekularbiolog. * {{6. Juni}}: [[Raymond Conzemius]], lëtzebuergesche Liichtathleet. * {{0}}6. Juni: [[Faure Gnassingbé]], togoleesesche Politiker a Staatschef. * {{7. Juni}}: [[Paul Koch (Foussballspiller)|Paul Koch]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[11. Juni]]: [[Daniele Bragoni]], italieenesche Sculpteur. * [[15. Juni]]: [[Raimonds Vējonis]], lettesche Politiker. * [[22. Juni]]: [[Emmanuelle Seigner]], franséisch Schauspillerin. * [[24. Juni]]: [[Maischi Tibesart]], lëtzebuergesch Kächen. * [[26. Juni]]: [[Dany Boon]], franséische Komiker a Schauspiller. * 26. Juni: [[Dani Neumann]], lëtzebuergesch Molerin. * [[27. Juni]]: [[Aigars Kalvītis]], Ministerpresident vu Lettland. * [[28. Juni]]: [[John Cusack]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[30. Juni]] [[Tom Battin]], lëtzebuergesche Biolog. * 30. Juni: [[Mike Tyson]], US-amerikanesche Schwéiergewiichts-Boxer. * [[11. Juli]]: [[Cheb Mami]], algeeresche Sänger. * [[15. Juli]]: [[Irène Jacob]], franséisch Schauspillerin. * 15. Juli: [[Dimitris P. Kraniotis]], griicheschen Auteur. * [[19. Juli]]: [[Yves Krippel]], lëtzebuergeschen Agronom a Botaniker. * [[26. Juli]]: [[Anna Rita Del Piano]], italieenesch Schauspillerin. * {{7. August}}: [[Peter Gilles]], däitsche Linguist. * {{0}}7. August: [[Jimmy Wales]], Grënner vun der Wikipedia. * [[14. August]]: [[Halle Berry]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[10. August]]: [[Udo Bölts]], däitsche Vëlosfuerer. * [[20. August]]: [[Enrico Letta]], italieenesche Politiker. * [[21. August]]: [[Anti Pathique]], estlännesche Punk-Rock-Bassist. * [[25. August]]: [[Sandra Maischberger]], däitsch Journalistin, Moderatorin a Produzentin. * {{2. September}}: [[Salma Hayek]], mexikanesch Schauspillerin. * {{6. September}}: [[David Bennent]], Schwäizer Schauspiller. * {{0}}6. September: [[Emil Boc]], rumänesche Wëssenschaftler a Politiker. * {{9. September}}: [[Sarah Bray]], lëtzebuergesch Sängerin. *{{0}}9. September: [[Adam Sandler]], US-amerikanesche Schauspiller, Produzent, Komponist. * [[13. September]]: [[Maria Furtwängler]], däitsch Schauspillerin. * {{9. Oktober}}: [[David Cameron]], brittesche Politiker. * [[20. Oktober]]: [[Stefan Raab]], däitsche Showmaster, Comedian, Entertainer a Produzent. * [[22. Oktober]]: [[Valeria Golino]], italieenesch Schauspillerin a Filmregisseurin. * [[24. Oktober]]: [[Roman Arkadjewitsch Abramowitsch]], russesche Pëtrol-Entreprener a Gouverneur vun der Regioun Tschukotka. * [[30. Oktober]]: [[Abu Musab az-Zarqawi]], jordaneschen Terrorist. * 30. Oktober: [[Zoran Milanović]], kroatesche Politiker. * {{6. November}}: [[Gérard Anzia]], lëtzebuergesche Politiker. * [[15. November]]: [[Octavie Modert]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[17. November]]: [[Sophie Marceau]], franséisch Schauspillerin. * [[22. November]]: [[Michael K. Williams]], US-amerikanesche Schauspiller. * 22. November: [[Anne Brochet]], franséisch Schauspillerin. * [[23. November]]: [[Vincent Cassel]], franséische Schauspiller. * [[28. November]]: [[Carlo Thiel]], lëtzebuergesche Kameramann. *[[29. November]]: [[Bernd Marcel Gonner]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * {{5. Dezember}}: [[Patricia Kaas]], franséisch Chansonsängerin. * {{7. Dezember}}: [[C. Thomas Howell]], US-amerikanesche Schauspiller. * {{8. Dezember}}: [[Sinéad O'Connor]], iresch Musekerin a Sängerin. * [[10. Dezember]]: [[Jennifer Nitsch]], däitsch Schauspillerin. * [[12. Dezember]]: [[Marc Gengler]], lëtzebuergesche Jurist a President vun der Cour des comptes. * [[14. Dezember]]: [[Helle Thorning-Schmidt]], dänesch Politikerin. * [[17. Dezember]]: [[Miloš Tichý]], tschecheschen Astronom. * [[19. Dezember]]: [[Alberto Tomba]], italieenesche Schileefer. * [[21. Dezember]]: [[William Ruto]], kenianesche Politiker. * 21. Dezember: [[Kiefer Sutherland]], englesch-kanadesche Schauspiller. * [[29. Dezember]]: [[Alexandra Kamp]], däitsch Schauspillerin. '''Datum net gewosst''' * {{eidelt Joer}}[[Isabel Kleefeld]], däitsch Filmregisseurin an Dréibuchauteurin. * {{eidelt Joer}}[[Bassekou Kouyaté]], malesche Museker. == Gestuerwen == * {{eidelt Joer}} [[Charlotte Lamort-Velter]], lëtzebuergesch Mäzeenin. * {{1. Januar}}: [[Vincent Auriol]], franséische Politiker; Staatspresident. * [[11. Januar]]: [[Alberto Giacometti]], Schwäizer Sculpteur. * 11. Januar: [[Lal Bahadur Shastri]], Premierminister vun Indien. * [[21. Januar]]: [[Jean-Pierre Braun]], lëtzebuergeschen Auteur. * [[22. Januar]]:[[Herbert Marshall]], brittesche Schauspiller. * [[31. Januar]]: [[Franz Servais]], lëtzebuergeschen Auteur an Olympionik. * {{1. Februar}}: [[Jean Anen]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{0}}1. Februar: [[Buster Keaton]], US-amerikanesche Filmschauspiller a Regisseur. * [[20. Februar]]: [[Chester W. Nimitz]], US-amerikanesche Flottenadmirol. * [[28. Februar]]: [[Elliott See]], US-amerikaneschen Astronaut. * {{2. Mäerz}}: [[Albert Gloden]], lëtzebuergesche Mathematiker a Physiker. * [[16. Mäerz]]: [[Joel Stebbins]], US-amerikaneschen Astronom. * {{1. Abrëll}}: [[Flann O'Brien]], iresche Schrëftsteller. * {{3. Abrëll}}: [[Pininfarina]], italieeneschen Autodesigner. * {{5. Abrëll}}: [[Marcel Noppeney]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * [[10. Abrëll]]: [[Evelyn Waugh]], brittesche Schrëftsteller. * [[13. Abrëll]]: [[Georges Duhamel]], franséische Schrëftsteller. * [[18. Abrëll]]: [[Alphonse Beffort]], lëtzebuergesche Moler. * {{5. Mee}}: [[Victor Ewen]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[10. Mee]]: [[Erich Engel]], däitsche Film- an Theaterregisseur. * [[16. Mee]]: [[Jos Rasqui]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[17. Mee]]: [[Raffaello Matarazzo]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[23. Mee]]: [[Albert Kratzenberg]], lëtzebuergesche Sculpteur. * [[26. Mee]]: [[Edmond T. Gréville]], franséische Filmregisseur. * [[31. Mee]]: [[Léon Daum]], franséischen Industriellen. * {{7. Juni}}: [[Hans Arp]], dïtsch-franséische Sculpteur, Moler a Lyriker (''Dadaismus''). * {{9. Juni}}: [[Duilio Donzelli]], italieenesche Sculpteur a Moler. * [[20. Juni]]: [[Georges Lemaître]], belsche Paschtouer a Physiker, Grënner vun der Urknalltheorie. * [[29. Juni]]: [[Marcel Rau]], belsche Medailleur a Sculpteur. * [[30. Juni]]: [[Margery Allingham]], englesch Schrëftstellerin. * {{8. Juli}}: [[Hubert Schlechter]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[11. Juli]]: [[Albert Bosseler]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[12. Juli]]: [[Nicolas Kanivé]], lëtzebuergeschen Turner, Wäitsprénger an Olympionik. * [[20. Juli]]: [[Anne Beffort]], lëtzebuergesch Autorin. * 20. Juli: [[Julien Carette]], franséische Filmregisseur. * [[28. Juli]]: [[Waltraut Haas]], éisträichesch Sängerin a Schauspillerin. * 28. Juli: [[Josef von Báky]], ungaresche Filmregisseur a Filmproduzent. * [[31. Juli]]: [[Alexander von Falkenhausen (Generol)|Alexander von Falkenhausen]], däitsche Militär. * {{3. August}}: [[Lenny Bruce]], US-amerikanesche Stand-up-comedian a Satiriker. * {{6. August}}: [[Paul Palgen]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * [[25. August]]: [[Alexandre Ryder]], franséisch-polnesche Filmregisseur. * [[29. August]]: [[Auguste Viktoria vun Hohenzollern-Sigmaringen]], däitsch Prinzessin; Fra vum leschte Kinnek vu [[Portugal]]. * {{7. September}}: [[Henri Rabinger]], lëtzebuergesche Moler. * {{9. September}}: [[Léon de Smet]], belsche Moler. * {{3. Oktober}}: [[Giorgio Simonelli]], italieenesche Filmregisseur. * {{5. November}}: [[Jules Staudt]], lëtzebuergesche Waasserballspiller an Olympionik. * [[23. November]]: [[Seán Ó Ceallaigh]], iresche Politiker; zweete President vun Irland. * {{4. Dezember}}: [[Renate Ewert]], däitsch Schauspillerin. * {{0}}8. Dezember: [[André Versini]], franséische Schauspiller. * [[13. Dezember]]: [[Fany Schumacher]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Gewerkschaftler. * [[15. Dezember]]: [[Walt Disney]], US-amerikanesche Filmproduzent. * [[17. Dezember]]: [[Roger Gerson]], lëtzebuergesche Moler. * [[22. Dezember]]: [[Lucy Burns]], US-amerikanesch Fraerechtlerin. * [[23. Dezember]]: [[Heimito von Doderer]], éisträichesche Schrëftsteller. * [[29. Dezember]]: [[Pierre Nothomb]], belsche Politiker a Schrëftsteller. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} nge63g1pyyzvcb2bdtyt6lf7j7mg722 0 4045 2704099 2704032 2026-09-06T17:25:40Z Johnny Chicago 17 /* vun 1990 bis 1999 */ 2704099 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Senta Berger 1975.jpg|thumb|Senta Berger, 1975]] D''''Senta Berger''', gebuer den [[13. Mee]] [[1941]] zu [[Wien]], ass eng [[éisträich]]esch [[Schauspiller]]in a Filmproduzentin. == Liewen == Mat 5 Joer huet d'Senta Berger [[Ballet]] geléiert a wollt spéider Schauspillerin ginn. Si war duerno um [[Max-Reinhardt-Seminar]]. 1958 gouf si Member vum [[Theater in der Josefstadt]]. De Film huet si awer méi ugezunn wéi den Theater, a vun 1959 un huet si ee Film nom anere gedréint. 1962 huet se mam Filmregisseur [[Michael Verhoeven]] d'Produktiounsfirma [[Sentana-Filmproduktion]] gegrënnt. D'Senta Berger huet eng international Filmcarrière, si huet a Filmer zu [[Hollywood]], an [[Italien]], [[Frankräich]], [[Däitschland]] an [[Éisträich]] gespillt, mat Regisseure wéi [[Bernhard Wicki]], [[Sam Peckinpah]], [[Volker Schlöndorff]] a [[Wim Wenders]]. Si war d'Partnerin vu Schauspiller wéi [[Kirk Douglas]], [[Charlton Heston]], [[James Coburn]], [[Lilli Palmer]] a [[Götz George]]. 1989 hat si e groussen Erfolleg mat der Serie ''[[Kir Royal]]'' op der däitscher Televisioun. Duerno huet sech hir Carrière bal nëmme méi op der Tëlee ofgespillt. Zanter 2003 ass si Presidentin vun der [[Deutsche Filmakademie|däitscher Filmakademie]]. Si war vun 1963 bis zu deem sengem Doud am Joer 2024 mam Filmregisseur [[Michael Verhoeven]] bestuet. == Filmographie == === Kino=== ==== vun 1950 bis 1959 ==== * 1950: ''[[Das doppelte Lottchen (Film 1950)|Dasa doppelte Lottchen]]'' - Regie: [[Josef von Báky]] - Haaptacteuren: [[Antje Weisgerber]], [[Peter Mosbacher]] * 1955: ''[[Du bist die Richtige]]'' - Regie: [[Erich Engel]], [[Josef von Báky]] - Haaptacteuren: [[Curd Jürgens]], Antje Weisgerber * 1957: ''[[Die unentschuldigte Stunde (Film 1957)|Die unentschuldigte Stunde]]'' - Regie: [[Willi Forst]] - Haaptacteuren: [[Adrian Hoven]], [[Erika Remberg]] - (als Gymnasialschülerin) * 1957: ''[[Die Lindenwirtin vom Donaustrand]]'' - Regie: [[Hans Quest]] - Haaptacteuren: [[Marianne Hold]], [[Claus Holm]] - (als Marie) * 1958: ''[[Der veruntreute Himmel]]'' - Regie: [[Ernst Marischka]] - Haaptacteuren: [[Hans Holt]], [[Annie Rosar]] * 1959: ''[[The Journey]]'' - Regie: [[Anatole Litvak]] - Haaptacteuren: [[Deborah Kerr]], [[Yul Brynner]] - (als Serveuse) * 1959: ''[[Katia (Film 1959)|Katia]]'' - Regie: [[Robert Siodmak]] - Haaptacteuren: [[Romy Schneider]], [[Curd Jürgens]] ==== vun 1960 bis 1969 ==== * 1960: ''[[Ich heirate Herrn Direktor]]'' - Regie: [[Wolfgang Liebeneiner]] - Haaptacteuren: [[Heidelinde Weis]], [[Gerhard Riedmann]] - (als Vera) * 1960: ''[[Der brave Soldat Schwejk (Film 1960)|Der brave Soldat Schwejk]]'' - Regie: [[Axel von Ambesser]] - Haaptacteuren: [[Heinz Rühmann]], [[Ernst Stankovski]] - (als Gretl) * 1960: ''[[O sole mio (Film 1960)|O sole mio]]'' - Regie: [[Paul Martin (Filmregiseur)|Paul Martin]] - Haaptacteuren: [[Vico Torriani]], [[Gunther Philipp]] - (als Madeleine) * 1961: ''[[The Secret Ways]]'' - Regie: [[Phil Karlson]] - Haaptacteuren: [[Richard Widmark]], [[Sonja Ziemann]] - (als Elsa) * 1961: ''[[Junge Leute brauchen Liebe]]'' - Regie: [[Géza von Cziffra]] - Haaptacteuren: [[Cornelia Froboess]], [[Waltraut Haas]] - (als Madeleine Talbot) * 1961: ''[[Eine hübscher als die andere]]'' - Regie: [[Axel von Ambesser]] - Haaptacteuren: [[Heidi Brühl]], [[Rudolf Platte]] - (als Lilly Hase) * 1961: ''[[Das Wunder des Malachias]]'' - Regie: [[Bernhard Wicki]] - Haaptacteuren: [[Horst Bollmann]], [[Richard Münch]] - (als Yvonne Krüger) * 1961: ''[[Immer Ärger mit dem Bett]]'' - Regie: [[Rudolf Schündler]] - Haaptacteuren: [[Günter Pfitzmann]], [[Renate Ewert]] - (als Rosemarie Schulze) * 1961: ''[[Adieu, Lebewohl, Goodbye]]'' - Regie: Paul Martin - Haaptacteuren: [[Bibi Johns]], [[Michael Cramer]] - (als Gaby) * 1961: ''[[Es muß nicht immer Kaviar sein (Film)|Es muß nicht immer Kaviar sein]]'' - Regie: [[Géza von Radványi]] - Haaptacteuren: [[O. W. Fischer]], [[Eva Bartok]] - (als Chantal) * 1961: ''[[Ramona (Film 1961)|Ramona]]'' - Regie: Paul Martin - Haaptacteuren: [[Joachim Hansen]], [[Georg Thomalla]] - (als Yvonne) * 1961: ''[[Junge Leute brauchen Liebe]]'' - Regie: [[Géza von Cziffra]] - Haaptacteuren: [[Cornelia Froboess]], [[Johannes Heesters]] * 1961: ''[[Das Geheimnis der schwarzen Koffer]]'' - Regie: [[Werner Klingler]] - Haaptacteuren: [[Joachim Hansen]], [[Chris Howland]] - (als Susan Brown) * 1961: ''[[Diesmal muß es Kaviar sein]]'' - Regie: [[Géza von Radványi]] - Haaptacteuren: O. W. Fischer, Eva Bartok - (als Chantal) * 1962: ''[[Frauenarzt Dr. Sibelius]]'' - [[Rudolf Jugert]] - Haaptacteuren: [[Lex Barker]], [[Barbara Rütting]] - (als Elisabeth Sibelius) * 1962: ''[[Das Testament des Dr. Mabuse (Film 1962)|Das Testament des Dr. Mabuse]]'' - Regie: [[Werner Klingler]] - Haaptacteuren: [[Gert Fröbe]], [[Charles Regnier]] - (als Nelly) * 1962: ''[[Sherlock Holmes und das Halsband des Todes]]'' - Regie: [[Terence Fisher]] - Haaptacteuren: [[Christopher Lee]], [[Ivan Desny]] - (als Ellen Blackburn) * 1963: ''[[The Waltz King]]'' - Regie: [[ Steve Previn]] - Haaptacteuren: [[Kerwin Mathews]], [[Peter Kraus]] - (als Henriette Treffz) * 1963: ''[[Kali Yug, la dea della vendetta]]'' - Regie: [[Mario Camerini]] - Haaptacteuren: Lex Barker, [[Klaus Kinski]] - (als Catherine Talbot) * 1963: ''[[Il mistero del tempio indiano]]'' - Regie: Mario Camerini - Haaptacteuren: Lex Barker, Joachim Hansen - (als Catherine Talbot) * 1963: ''[[The Victors]]'' - Regie: [[Carl Foreman]] - Haaptacteuren: [[Melina Mercouri]], [[Romy Schneider]] - (als Trudi Metzger) * 1963: ''[[Jack und Jenny]]'' - Regie: [[Victor Vicas]] - Haaptacteuren: [[Brett Halsey]], [[Marion Michael]] - (als Jenny) * 1964: ''[[...e la donna creò l'uomo]]'' - Regie: [[Camillo Mastrocinque]] - Haaptacteuren: [[Thomas Fritsch]], [[Alexandra Stewart]] - (als Jane) * 1965: ''[[Major Dundee]]'' - Regie: [[Sam Peckinpah]] - Haaptacteuren: Charlton Heston, [[James Coburn]] - (als Teresa Santiago) * 1965: ''[[Schüsse im 3/4 Takt]]'' - Regie: [[Alfred Weidenmann]] - Haaptacteuren: [[Pierre Brice]], [[Heinz Drache]] - (als Jenny) * 1965: ''[[The Glory Guys]]'' - Regie: [[Arnold Laven]] - Haaptacteuren: [[Tom Tryon]], [[James Caan]] - (als Lou Woddard) * 1966: ''[[Cast a Giant Shadow]]'' - Regie: [[Melville Shavelson]] - Haaptacteuren: [[Kirk Douglas]], [[Angie Dickinson]] - (als Magda Simon) * 1966: ''[[The Poppy Is Also a Flower]]'' - Regie: [[Terence Young]] - Haaptacteuren: [[Stephen Boyd]], [[Rita Hayworth]] - (als Maxine) * 1966: ''[[Lange Beine – lange Finger]]'' - Regie: [[Alfred Vohrer]] - Haaptacteuren: [[Joachim Fuchsberger]], [[Martin Held]] - (als Doris Holberg) * 1966: ''[[Our Man in Marrakesh]]'' - Regie: [[Don Sharp]] - Haaptacteuren: [[Tony Randall]], [[Herbert Lom]] - (als Kyra Stanovy) * 1966: ''[[The Quiller Memorandum]]'' - Regie: [[Michael Anderson (Filmregisseur)|Michael Anderson]] - Haaptacteuren: [[Alec Guinness]], [[Max von Sydow]] - (als Inge Lindt) * 1967: ''[[Operazione San Gennaro]]'' - Regie: [[Dino Risi]] - Haaptacteuren: [[Nino Manfredi]], [[Claudine Auger]] - (als Maggie) * 1967: ''[[The Ambushers]]'' - Regie: [[Henry Levin]] - Haaptacteuren: [[Dean Martin]], [[Janice Rule]] - (als Francesca Madeiros) * 1967: ''[[Peau d'espion]]'' - Regie: [[Edouard Molinaro]] - Haaptacteuren: [[Louis Jourdan]], [[Bernard Blier]] - (als Gertraud Sphax) * 1968: ''[[Diaboliquement vôtre]]'' - Regie: [[Julien Duvivier]] - Haaptacteuren: [[Alain Delon]], [[Peter Mosbacher]] - (als Christiane) * 1968: ''Vienna'' - Regie: [[Orson Welles]] - Haaptacteuren: [[Mickey Rooney]] (Kuerzfilm) * 1969: ''[[If It's Tuesday, This Must Be Belgium]]'' - Regie: [[Mel Stuart]] - Haaptacteuren: [[Suzanne Pleshette]], [[Ian McShane]] * 1969: ''[[De Sade (Film)|De Sade]]'' - Regie: [[Cy Endfield]] - Haaptacteuren: [[Keir Dullea]], [[Lilli Palmer]] - (als Anne de Montreuil) * 1969: ''[[Les étrangers (Film 1969)|Les étrangers]]'' - Regie: [[Jean-Pierre Desagnat]] - Haaptacteuren: [[Michel Constantin]], [[Hans Meyer]] - (als May) * 1969: ''[[Infanzia, vocazione e prime esperienze di Giacomo Casanova, veneziano]]'' - Regie: [[Luigi Comencini]] - Haaptacteuren: [[Leonard Whiting]], [[Lionel Stander]] - (als Giuliegtta Cavamacchia) ==== vun 1970 bis 1979 ==== * 1970: ''[[Cuori solitari (Film 1970)|Cuori solitari]]'' - Regie: [[Franco Giraldi]] - Haaptacteuren: [[Ugo Tognazzi]], [[Gianna Serra]] - (als Giovanna) * 1970: ''[[O.K. (Film)|O.K.]]'' - Regie: [[Michael Verhoeven]] - Haaptacteuren: [[Gustl Bayrhammer]], [[Eva Mattes]] * 1970: ''[[Quando le donne avevano la coda]]'' - Regie: [[Pasquale Festa Campanile]] - Haaptacteuren: [[Giuliano Gemma]], [[Frank Wolff]] - (als Filli) * 1971: ''[[Un'anguilla da 300 milioni]]'' - Regie: [[Salvatore Samperi]] - Haaptacteuren: [[Ottavia Piccolo]], [[Gabriele Ferzetti]] - (als Gräfin Spodani) * 1971: ''[[Wer im Glashaus liebt...]]'' - Regie: Michael Verhoeven - Haaptacteuren: [[Hartmut Becker]], [[Marianne Blomquist]] - (als Hanna) * 1971: ''[[Le saut de l'ange (Film)|Le saut de l'ange]]'' - Regie: [[Yves Boisset]] - Haaptacteuren: [[Jean Yanne]], [[Sterling Hayden]] - (als Sylvaine Orsini) * 1971: ''[[Roma bene]]'' - Regie: [[Carlo Lizzani]] - Haaptacteuren: [[Nino Manfredi]], [[Michèle Mercier]] - (als Prinzessin Dede Marescalli) * 1972: ''[[L'amante dell'orsa maggiore]]'' - Regie: [[Valentino Orsini]] - Haaptacteuren: [[Giuliano Gemma]], [[Bruno Cremer]] - (als Fela) * 1972: ''[[Quando le donne persero la coda]]'' - Regie: [[Pasquale Festa Campanile]] - Haaptacteuren: Frank Wolff, [[Mario Adorf]] - (als Filli) * 1972: ''[[Causa di divorzio]]'' - Regie: [[Marcello Fondato]] - Haaptacteuren: [[Catherine Spaak]], [[Arnoldo Foà]] - (als Enrica Sebastiani) * 1972: ''[[Die Moral der Ruth Halbfass]]'' - Regie: [[Volker Schlöndorff]] - Haaptacteuren: [[Margarethe von Trotta]], [[Helmut Griem]] - (als Ruth Halbfass) * 1972: ''[[Der scharlachrote Buchstabe]]'' - Regie: [[Wim Wenders]] - Haaptacteuren: [[Hans Christian Blech]], [[Rüdiger Vogler]] - (als Hester Prynne) * 1973: ''[[Bisturi, la mafia bianca]]'' - Regie: [[Luigi Zampa]] - Haaptacteuren: Gabriele Ferzetti, [[Enrico Maria Salerno]] - (als Maria) * 1973: ''[[Amore e ginnastica]]'' - Regie: [[Luigi Filippo D'Amico]] - Haaptacteuren: [[Adriana Asti]], [[Lino Capolicchio]] - (als Maria Pedani) * 1973: ''[[Reigen (Film 1973)|Reigen]]'' - Regie: [[Otto Schenk]] - Haaptacteuren: [[Sydne Rome]], [[Helmut Berger]] - (als Emma) * 1974: ''[[Di mamma non ce n'è una sola]]'' - Regie: [[Alfredo Giannetti]] - Haaptacteuren: [[Lino Capolicchio]], Lionel Stander - (als Paolina Borghese) * 1974: ''[[L'uomo senza memoria]]'' - Regie: [[Duccio Tessari]] - Haaptacteuren: [[Luc Merenda]], [[Umberto Orsini]] - (als Sara Grimaldi) * 1974: ''[[La bellissima estate]]'' - Regie: [[Sergio Martino]] - Haaptacteuren: [[John Richardson (Schauspiller)|John Richardson]], [[Caterina Boratto]] - (als Manuela) * 1976: ''[[MitGift]]'' - Regie: Michael Verhoeven - Haaptacteuren: Mario Adorf, [[Elisabeth Flickenschildt]] - (als Alice Burgmann) * 1976: ''[[La padrona è servita]]'' - Regie: [[Mario Lanfranchi]] - Haaptacteuren: [[Maurizio Arena]], [[Erika Blanc]] - (als Angela) * 1976: ''[[The Swiss Conspiracy]]'' - Regie: [[Jack Arnold]] - Haaptacteuren: [[David Janssen]], [[Elke Sommer]] - (als Denise Abbott) * 1976: ''[[Signore e signori, buonanotte]]'' - Regie: Luigi Comencini, [[Nanni Loy]], [[Luigi Magni]], [[Mario Monicelli]], [[Ettore Scola]] - Haaptacteuren: [[Vittorio Gassman]], [[Marcello Mastroianni]] - (als Madamm Palese) * 1976: ''[[Brogliaccio d'amore]]'' - Regie: [[Decio Silla]] - Haaptacteuren: Enrico Maria Salerno, [[Paolo Carlini]] - (als Roberta) * 1977: ''[[Das chinesische Wunder]]'' - Regie: [[Wolfgang Liebeneiner]] - Haaptacteuren: Heinz Rühmann, [[Harald Leipnitz]] - (als Detta Gaspardi) * 1977: ''[[Cross of Iron]]'' - Regie: Sam Peckinpah - Haaptacteuren: [[James Coburn]], [[Maximilian Schell]] - (als Eva) * 1977: ''[[Una donna di seconda mano]]'' - Regie: [[Pino Tosini]] - Haaptacteuren: Enrico Maria Salerno, [[Macha Méril]] - (als Nerina) * 1978: ''[[Ritratto di borghesia in nero]]'' - Regie: [[Tonino Cervi]] - Haaptacteuren: [[Ornella Muti]], [[Capucine]] - (als Carla Richter) * 1978: ''Freiheit'' - Regie: Petrus van der Let - (Kuerzfilm) ==== vun 1980 bis 1989 ==== * 1980: ''[[Speed Driver]]'' - Regie: [[Stelvio Massi]] - Haaptacteuren: [[Francisco Rabal]], [[Fabio Testi]] - (als Suzanne) * 1984: ''[[Fatto su misura]]'' - Regie: [[Francesco Laudadio]] - Haaptacteuren: [[Ricky Tognazzi]], [[Ugo Tognazzi]] * 1985: ''[[De flyvende djævle]]'' - Regie: [[Anders Refn]] - Haaptacteuren: [[Erland Josephson]], [[Mario David]] - (als Nina Rosta) * 1985: ''[[Le due vite di Mattia Pascal]]'' - Regie: [[Mario Monicelli]] - Haaptacteuren: [[Marcello Mastroianni]], [[Andréa Ferréol]] - (als Clara) * 1985: ''[[Killing Cars]]'' - Regie: Michael Verhoeven - Haaptacteuren: [[Jürgen Prochnow]], [[Agnès Soral]] - (als Marie Landauer) * 1986: ''[[L'ultima mazurka]]'' - Regie: [[Gianfranco Bettetini]] - Haaptacteuren: Erland Josephson, [[Marina Berti]] - (als Grete) * 1987: ''[[Animali metropolitani]]'' - Regie: [[Steno]] - Haaptacteuren: [[Donald Pleasence]], [[Ninetto Davoli]] - (als Dr. Abbott) * 1988: ''[[Cheeeese]]'' - Regie: Bernhard Weber - Haaptacteuren: [[Vincent Gardenia]], [[Arnaldo Ninchi]] - (als Erica) ==== vun 1990 bis 2009 ==== * 1990: ''[[Tre colonne in cronaca]]'' - Regie: [[Carlo Vanzina]] - Haaptacteuren: [[Gian Maria Volonté]], [[Sergio Castellitto]] - (als Contessa Odessa Bonaveri) * 1998: ''[[Bin ich schön?]]'' - Regie: [[Doris Dörrie]] - Haaptacteuren: [[Gottfried John]], [[Franka Potente]] - (als Unna) ==== vun 2000 bis 2009 ==== * 2009: ''[[Ob ihr wollt oder nicht]]'' - Regie: [[Ben Verbong]] - Haaptacteuren: [[Katharina Marie Schubert|Katharina Schubert]], [[Jan Decleir]] - (als Dorothea Brühl) * 2009: ''[[Horst Schlämmer - Isch kandidiere!]]'' - Regie: [[Angelo Colagrossi]] - Haaptacteuren: [[Hape Kerkeling]], [[Alexandra Kamp]] - (als Senta Berger) * 2009: ''[[Satte Farben vor Schwarz]]'' - Regie: [[Sophie Heldman]] - Haaptacteuren: [[Bruno Ganz]], [[Carina Wiese]] - (als Anita) ==== vun 2010 bis 2019 ==== * 2012: ''[[Zettl]]'' - Regie: [[Helmut Dietl]] - Haaptacteuren: [[Michael Herbig]], [[Karoline Herfurth]] - (als Mona Mödlinger) * 2012: ''[[Ruhm (Film)|Ruhm]]'' - Regie: [[Isabel Kleefeld]] - Haaptacteuren: [[Heino Ferch]], [[Julia Koschitz]] - (als Rosalie) * 2014: ''[[Altersglühen - Speed Dating für Senioren]]'' - Regie: [[Jan Georg Schütte]] - Haaptacteuren: Mario Adorf, [[Matthias Habich]] - (als Maria Koppel) * 2016: ''[[Willkommen bei den Hartmanns]]'' - Regie: [[Simon Verhoeven]] - Haaptacteuren: [[Heiner Lauterbach]], [[Florian David Fitz]] - (als Angelika Hartmann) * 2019: ''Menuett'' - Regie: [[Felix Karolus]] - (Kuerzfilm) ==== vun 2020 bis 2029 ==== * 2022: ''[[Oskars Kleid]]'' - Regie: [[Hüseyin Tabak]] - Haaptacteuren: Florian David Fitz, [[Burghart Klaußner]] - (als Frau Kornmann) * 2023: ''[[Weißt du noch]]'' - Regie: [[Rainer Kaufmann]] - Haaptacteuren: [[Günther Maria Halmer]], [[Konstantin Wecker]] - (als Marianne) * 2026: ''[[Ach, diese Lücke, diese entsetzliche Lücke]]'' - Regie: Simon Verhoeven - Haaptacteuren: [[Bruno Alexander]], [[Michael Wittenborn]] - (als Groussmamm) === Televisioun === ==== vun 1963 bis 1969 ==== * 1958: ''Heinrich IV'' - (TV-Film)]] - Regie: Karl Guttmann - Haaptacteuren: [[Leopold Rudolf]], [[Michael Heltau]] * 1960: ''Gehört sich das?'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1963: ''The Waltz King: Part 1'' - (TV-Film) - Regie: [[Steve Previn]] - Haaptacteuren: [[Kerwin Mathews]], [[Peter Kraus]] * 1963: ''The Waltz King: Part 2'' - (TV-Film) - Regie: [[Steve Previn]] - Haaptacteuren: [[Kerwin Mathews]], [[Peter Kraus]] * 1964: ''Ein schöner Herbst'' - (TV-Film) - Regie: [[Karl Stanzl]] - Haaptacteuren: [[Leopold Rudolf]], [[Albert Rueprecht]] * 1960: ''Bob Hope Presents the Chrysler Theatre'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1964: ''See How They Run'' - (TV-Film) - Regie: [[David Lowell Rich]] - Haaptacteuren: [[John Forsythe]], [[Jane Wyatt]] * 1964: ''The Man from U.N.C.L.E.'' - (TV-Serie) - Episod: ''Collectors' Edition'' - Regie: [[John Newland]] - Haaptacteuren: [[Robert Vaughn]], [[David McCallum]] * 1968: ''The Name of the Game'' - (TV-Serie) - Episod: ''The Double Affair'' - Regie: [[Leslie Stevens]] - Haaptacteuren: [[Anthony Franciosa]], [[John Saxon]] * 1968: ''Istanbul Express'' - (TV-Film) - Regie: [[Richard Irving (Regisseur)|Richard Irving]] - Haaptacteuren: [[Gene Barry]], John Saxon * 1968: ''Babeck'' (1968) - (TV-Mini-Serie) - (3 Episoden) - Regie: [[Wolfgang Becker (1910-2005)|Wolfgang Becker]] - Haaptacteuren: [[Cordula Trantow]], [[Helmut Käutner]] ** Episod 1: ''Ein Sarg aus Genua'' **Episod 2: ''Das Geheimnis der Calasetta'' **Episod 3 ''Tödliche Geschäfte'' * 1968-1969: ''It Takes a Thief'' - (TV-Serie) - (2 Episoden) ==== vun 1970 bis 1979 ==== * 1974: ''Frühlingsfluten'' - (TV-Film) - Regie: [[Vojtěch Jasný]] - Haaptacteuren: [[Ben Hecker]], [[Claude Dauphin]] * 1975: ''Krempoli - Ein Platz für wilde Kinder'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1975: ''Die Verschwörung des Fiesco zu Genua'' - (TV-Film) - Regie: [[Franz Peter Wirth]] - Haaptacteuren: [[Klaus Maria Brandauer]], [[Rudolf Fernau]] * 1977: ''Abschiede - Drei Szenen aus Wien um 1900'' - (TV-Film) - Regie: [[Wolfgang Glück]] - Haaptacteuren: [[Walter Schmidinger (Schauspiller)|Walter Schmidinger]], [[Dietmar Schönherr]] * 1979 : ''La giacca verde'' - (TV-Film) - Regie: [[Franco Giraldi]] - Haaptacteuren: [[Jean-Pierre Cassel]], [[Vittorio Sanipoli]] ==== vun 1980 bis 1989 ==== * 1981: ''Der Traum ein Leben'' - (TV-Film) - Regie: [[Ernst Hauessermann]] - Haaptacteuren: [[Walther Reyer]], Klaus Maria Brandauer * 1981: ''Dantons Tod'' - (TV-Film) - Regie: [[Rudolf Noelte]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Christian Quadflieg]] * 1982: ''Die Priwalov'schen Millionen'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) * 1982: ''Die Entscheidung'' - (TV-Film) - Regie: [[Konrad Sabrautzky]] - Haaptacteuren: [[Renate Schroeter]] * 1983: ''Liebe Melanie'' - (TV-Film) - Regie: Michael Verhoeven - Haaptacteuren: [[Michael Ande]], [[Eva Mattes]] * 1983: ''La stagione delle piogge'' - (TV-Film) - Regie: [[Domenico Campana]] - Haaptacteuren: [[Christopher Connelly]], [[Laura Morante]] * 1984: ''Notti e nebbie'' - (TV-Film) - Regie: [[Marco Tullio Giordana]] - Haaptacteuren: [[Umberto Orsini]], Laura Morante * 1986: ''[[Kir Royal]]'' (TV-Serie) - Regie: Helmut Dietl - Haaptacteuren: [[Franz-Xaver Kroetz]], [[Dieter Hildebrandt]] ** 1. Episod: ''Wer reinkommt, ist drin'' (1986) ** 2. Episod: ''Muttertag'' (1986) ** 3. Episod: ''Das Volk sieht nichts'' (1986) ** 4. Episod: ''Adieu Claire'' (1986) ** 5. Episod:''Königliche Hoheit'' (1986) ** 6 Episod:''Karriere'' (1986) * 1989: ''Quattro storie di donne'' - (TV-Serie) - Episod: ''Luisa'' - Regie: Franco Giraldi- Haaptacteuren: [[Cristina Marsillach]], [[Gianni Garko]] * 1989-2004: ''Die schnelle Gerdi'' - (TV-Serie) - (12 Episoden) * 1989: ''Peter Strohm'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1989: ''Oceano'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) ==== vun 1990 bis 1999 ==== * 1990: ''La belle Anglaise'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) * 1992: ''Sie und Er'' - (TV-Film) - Regie: [[Frank Beyer]] - Haaptacteuren: [[Maja Maranow]], [[Katrin Sass]] * 1992: ''Lilli Lottofee'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) * 1994: ''Gefangene Liebe'' - (TV-Film) - Regie: [[Dagmar Damek]] - Haaptacteuren: [[Martin Lüttge]], [[Anna Thalbach]] * 1994-1996: '' Ärzte '' - (TV-Serie) - (8 Episoden) - Haaptacteuren: [[Friedrich von Thun]], [[Daniela Ziegler]] * 1995: ''Die Nacht der Nächte'' - (TV-Film) - Regie: [[Xaver Schwarzenberger]] - Haaptacteuren: [[Susi Nicoletti]], [[Frank Hoffmann (Schauspiller)| Frank Hoffmann]] * 1995: ''Kommissar Rex'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1996: '' Dopo la tempesta '' - (TV-Film) - Regie: [[Andrea Frazzi]], [[Antonio Frazzi]] - Haaptacteuren: [[Omero Antonutti]], [[Gudrun Gabriel]] * 1997: ''Lamorte'' - (TV-Film) - Regie: Xaver Schwarzenberger - Haaptacteuren: [[Nicole Heesters]], [[Gertraud Jesserer]] * 1997: ''Bella Ciao'' (TV-Film) - Regie: Xaver Schwarzenberger - Haaptacteuren: Frank Hoffmann, Susi Nicoletti * 1997: ''Der König'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1997: ''Kap der Rache'' - (TV-Film) - Regie: [[Axel de Roche]] - Haaptacteuren: [[Günter Strack]], [[Timothy Peach]] * 1998: ''Mammamia'' - (TV-Film) - Regie: [[Sandra Nettelbeck]] - Haaptacteuren: [[Christiane Paul]], [[Peter Lohmeyer]] * 1999: ''Liebe und weitere Katastrophen'' - (TV-Film) - Regie: [[Bernd Fischerauer]] - Haaptacteuren: Friedrich von Thun, [[Suzanne von Borsody]] * 1999: ''Nancherrow'' - (TV-Serie) - (2 Episoden) * 1999: ''Mit fünfzig küssen Männer anders'' - (TV-Film) - Regie: [[Margarethe von Trotta]] - Haaptacteuren: [[Ulrich Pleitgen]], [[Konstantin Wecker]] ==== vun 2000 bis 2009 ==== * 2000: ''Zimmer mit Frühstück'' - (TV-Film) - Regie: Michael Verhoeven - Haaptacteuren: [[Michael Gwisdek]], [[Gisela Schneeberger]] * 2000: ''Trennungsfieber'' - (TV-Film) - Regie: [[Manfred Stelzer]] - Haaptacteuren: Günther Maria Halmer, [[Karl Kranzkowski]] * 2000: ''Scharf aufs Leben'' - (TV-Film) - Regie: [[Christine Kabisch]] - Haaptacteuren: [[Ralph Herforth]], Ulrich Pleitgen * 2000: ''Probieren Sie's mit einem Jüngeren'' - (TV-Film) - Regie: [[ Michael Kreihsl]] - Haaptacteuren: [[Ulrich Reinthaller]], [[Nadeshda Brennicke]] * 2002: ''Bis dass dein Tod uns scheidet'' - (TV-Film) - Regie: [[ Manfred Stelzer]] - Haaptacteuren: Günther Maria Halmer, [[Hanno Pöschl]] * 2002-2019: ''Unter Verdacht''- (TV-Serie) - (30 Episoden) * 2004: ''Die Konferenz'' - (TV-Film) - Regie: [[Niki Stein]] - Haaptacteuren: [[Peter Fitz]], Günther Maria Halmer * 2005: ''Einmal so wie ich will'' - (TV-Film) - Regie: [[Vivian Naefe]] - Haaptacteuren: [[Götz George]], [[Peter Simonischek]] * 2005: ''Emilia - Die zweite Chance'' - (TV-Film) - Regie: [[Tim Trageser]] - Haaptacteuren: [[Peter Sattmann]], [[Anna Schudt]] * 2005: ''Emilia - Familienbande'' - (TV-Film) - Regie: Tim Trageser - Haaptacteuren: Peter Sattmann, Anna Schudt * 2006: ''Nette Nachbarn küsst man nicht'' - (TV-Film) - Regie: [[Stephan Wagner]] - Haaptacteuren: [[Michael Gwisdek]], [[Nina Kunzendorf]] * 2000: ''Schlaflos'' - (TV-Film) - Regie: [[Isabel Kleefeld]] - Haaptacteuren: [[Caroline Peters]], [[Victoria Trauttmansdorff]] * 2008-2009: ''Four Seasons''- (TV- Mini-Serie) - (4 Episoden) - Haaptacteuren: [[Tom Conti]], [[Michael York]] * 2009: ''Frau Böhm sagt Nein'' -(TV-Film) - Regie: [[Connie Walter]] - Haaptacteuren: [[Lavinia Wilson]], [[Johanna Gastdorf]] * 2009: ''Mama kommt!'' - (TV-Film) - Regie: Isabel Kleefeld - Haaptacteuren: [[Anja Kling]], [[Jella Haase]] ==== vun 2010 bis 2019 ==== * 2011: ''Liebe am Fjord''- (TV-Serie) - (1 Episod) * 2011: ''In den besten Jahren'' - (TV-Film) - Regie: [[Hartmut Schoen]] - Haaptacteuren: [[Matthias Brandt]], [[Felix Eitner]] * 2012: ''Und alle haben geschwiegen'' - (TV-Film) - Regie: [[Dror Zahavi]] - Haaptacteuren: [[Alicia von Rittberg]], [[Matthias Habich]] * 2011: ''Operation Zucker'' - (TV-Film) - Regie: Rainer Kaufmann - Haaptacteuren: Nadja Uhl, [[Anatole Taubman]] * 2012: ''Hochzeiten'' - (TV-Film) - Regie: [[Nikolai Müllerschön]] - Haaptacteuren: Friedrich von Thun, [[Lisa Martinek]] * 2013: ''Just Married - Hochzeiten zwei'' - (TV-Film) - Regie: Nikolai Müllerschön - Haaptacteuren: Friedrich von Thun, Lisa Martinek * 2013: ''Willkommen auf dem Land'' - (TV-Film) - Regie: Tim Trageser - Haaptacteuren: Günther Maria Halmer, [[Fritz Roth]] * 2013: ''Geschichte der Schönheit''- (TV-Serie) - (2 Episoden) * 2014: ''Almuth & Rita'' - (TV-Film) - Regie: Nikolai Müllerschön - Haaptacteuren: [[Cornelia Froboess]], [[Lisa Kreuzer]] * 2014: ''Frauen verstehen'' - (TV-Film) - Regie: [[Jörg Grünler]] - Haaptacteuren: Henry Hübchen, [[Michael Roll]] * 2014: ''Altersglühen - Die Serie''- (TV-Serie) - (5 Episoden) * 2016: ''Die Hochzeit meiner Eltern'' - (TV-Film) - Regie: Connie Walter - Haaptacteuren: Günther Maria Halmer, Anja Kling * 2016: ''Almuth und Rita räumen auf'' - (TV-Film) - Regie: Nikolai Müllerschön - Haaptacteuren: Cornelia Froboess, [[Wolfram Berger]] * 2018: ''Sünden''- (TV-Serie) - (1 Episod) ==== vun 2020 bis 2029 ==== * 2020: ''Martha & Tommy'' - (TV-Film) - Regie: [[Petra Katharina Wagner]] - Haaptacteuren: [[Jonathan Berlin]], [[Uwe Kockisch]] * 2021: ''An seiner Seite'' - (TV-Film) - Regie: Felix Karolus - Haaptacteuren: Peter Simonischek, [[Thomas Thieme]] * 2024: ''Thomas Thiemespot''- (TV-Serie) - (1 Episod) == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Berger Senta}} [[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspillerinnen]] [[Kategorie:Éisträichesch Theaterschauspillerinnen]] [[Kategorie:Éisträichesch Televisiounsschauspillerinnen]] [[Kategorie:Éisträichesch Filmproduzenten]] [[Kategorie:Gebuer 1941]] [[Kategorie:Bundesverdienstkreuz 1. Klasse]] croopli44e1occ0yavkk5ltsml3igvj 14 7058 2704194 2514718 2026-09-07T07:43:25Z Volvox 4050 2704194 wikitext text/x-wiki {{KategorieBonx|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all Artikelen zu de Planzen aus der Famill vun den '''[[Doldebléier]]''' (Apiaceae), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Apiaceae}} [[Kategorie:Apiales]] 99e1kclcidd9a3q67b1tgvo7ozvlop2 2704195 2704194 2026-09-07T07:43:32Z Volvox 4050 2704195 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all Artikelen zu de Planzen aus der Famill vun den '''[[Doldebléier]]''' (Apiaceae), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Apiaceae}} [[Kategorie:Apiales]] 9xsbf1siqamec3kbj9cxg4dboa7vdfu 0 9928 2704140 2690625 2026-09-06T19:57:36Z GilPe 14980 Duebeles eraus 2704140 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoLUX}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Bild = Wasserbillig BW 2011-09-03 16-29-38.JPG | Bildtext = D'Gemengenhaus vun der Gemeng Mäertert, zu Waasserbëlleg | Numm (Franséisch) = Wasserbillig | Numm (Däitsch) = Wasserbillig | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Gréiwemaacher}} | Gemeng = {{Mäertert}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Mäertert}} | Koordinaten = {{coor dms|49|42|47|N|06|29|53|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} '''Waasserbëlleg''' ass eng Uertschaft an der [[Gemeng Mäertert]]. == Geographie == Waasserbëlleg läit op der [[Sauer]] an op der [[Musel]]. D'''[[Op der Spatz|Spatz]]'', wou d'Sauer an d'Musel leeft, ass den déifste Punkt vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] mat 130 m. Op der anerer Säit vun deenen zwéi Flëss, an [[Däitschland]], leien d'[[Wasserbilligerbrück|Bëllegerbréck]] an [[Uewerbëlleg]] (''Oberbillig''). Waasserbëlleg ass de Sëtz vun der Gemeng [[Mäertert]]. De Grenzhandel, besonnesch den [[Tanktourismus]], droen zu engem groussen Deel vum Akommes bäi: Tëscht Mäertert a Waasserbëlleg stinn eng gutt Dose Bensinnspompelen. ==Archeologie== ''Op der Spatz'', gouf [[1885]] eng [[Transenna]] aus dem [[4. Joerhonnert|4.]] [[5. Joerhonnert|/ 5. Joerhonnert]] fonnt. Et goufen och d'Reschter vun der fréierer Mäerteskierch a vu [[Merowenger]]griewer fonnt.<ref>Krier, J. ''Frühchristliche Transenna'', in: Die Römer an Mosel und Saar. Zeugnisse der Römerzeit in Lothringen, in Luxemburg, im Raum Trier und im Saarland. Ausstellungskatalog, Mainz, 21983 (= Schriftenreihe der Regionalkommission Lothringen, Luxemburg, Rheinland-Pfalz, Saarland 8), S. 355<br>Schaaff, H. ''Die Altertümer der Merowingerzeit im Großherzogtum Luxemburg''. Luxemburg, 1993 (= Dossier d'Archéologie du Musée National d'Histoire et d'Art 2), S. 83-85<br>Schwinden, L. ''Chorschrankengitter mit frühchristlicher Inschrift FO Wasserbillig'', in: H.-P. KUHNEN (Hrsg.), Religio Romana. Wege zu den Göttern im antiken Trier. Ausstellungskatalog. Trier, 1996 (= Schriftenreihe des Rheinischen Landesmuseums Nr. 12), Nr. 74, S. 269f..</ref> == Kuckeswäertes == * Den [[Aquarium (Waasserbëlleg)|Aquarium]] * D'[[Kierch Waasserbëlleg]] == Bibliographie == * Hansen, Frank.: ''Die Wasserbilliger Bevölkerung im Zeitvergleich (1796 - 2005)'' - In: Harmonie Wasserbillig, 125e anniversaire: 1879 - 2004. - Wasserbillig: Harmonie ; 2005. - P. 141-143, ill., tabl., graph. == Kuckt och == [[Fichier:Wasserbillig-Sauermündung.JPG|thumb|D'Sauer leeft an d'Musel]] [[Fichier:Wasserbillig_Church_R01.jpg|thumb|D'Kierch]] [[Fichier:LUX Mertert Wasserbillig 002 2016.jpg|thumb|Bensinnspompelen tëscht Mäertert a Waasserbëlleg]] *[[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] *[[Gare Waasserbëlleg|CFL-Gare]] *[[Gare Waasserbëlleg (PH)|D'Prënzegare]] *[[Kierch Waasserbëlleg]] {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Wasserbillig|{{PAGENAME}}}} * [https://web.archive.org/web/20051105013913/http://www.sauertal.com/ D'Sauerdall] * [http://www.mertert.lu Websäit vun der Gemeng Mäertert] * [https://www.wort.lu/luxemburg/osten/gestohlenes-komissbrot-sichert-das-ueberleben-im-stollen/23644296.html Volker Bingenheimer, Flucht in das Kalkwerk, Gestohlenes Komissbrot sichert das Überleben im Stollen. Vor 80 Jahren mussten 1.500 Einwohner aus Wasserbillig in unterirdischen Gängen ausharren. Die Erinnerung an die Entbehrungen ist noch lebendig.] {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Waasserbelleg}} [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Lëtzebuerger Uertschafte bei der Musel]] [[Kategorie:Waasserbëlleg| ]] 0fps8k3ls0kufa7miiqa1b1py3t4o21 0 10142 2704072 2690659 2026-09-06T14:20:30Z Sultan Edijingo 1468 /* Um Spaweck */ Wou der Däiwel 2704072 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoLUX}} {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Uertschaft Grolënster, och ''Um Groeknapp'' genannt|aner Plaze mat deem Numm|Groeknapp}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm = Grolënster<br>''um Groeknapp'' | Bild = | Bildtext = | Numm (Franséisch) = Graulinster | Numm (Däitsch) = Gaulinster | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Iechternach}}<br>{{Kanton Gréiwemaacher}} | Gemeng = {{Jonglënster}}<br>[[Gemeng Bech|Bech]] | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Jonglënster}}<br>{{Buergermeeschter Bech}} | Awunner = 121 <small>(Jonglënster, 2018)<ref>{{Citation|URL=https://www.junglinster.lu/commune|Titel=Notre commune - Junglinster|Gekuckt=01.10.2021|Wierk=www.junglinster.lu}}</ref></small><br>21 <small>(Bech, 2020)<ref>{{Citation|URL=https://bech.lu/commune/presentation/bech-en-chiffres/|Titel=Bech en chiffres|Gekuckt=01.10.2021|Datum=17.06.2020|Wierk=Bech|Sprooch=fr}}</ref></small> | Awunnerdatum = | Fläch = | Koordinaten = {{coor dms|49|44|27|N|06|17|14|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} '''Grolënster''' (lokal: '''um Groeknapp'''<ref>{{Citation|URL=https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/|Titel=Lëscht vun den Uertschaften a Lieu-diten zu Lëtzebuerg|Gekuckt=14.06.2020|Datum=|Editeur=CPLL - Conseil permanent de la langue luxembourgeoise|Sprooch=|Archiv-Datum=11.08.2020|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20200811042027/https://www.cpll.lu/letzebuerger-uertsnimm/}}</ref>) ass eng Uertschaft an de Gemenge [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] a [[Gemeng Bech|Bech]]. == Geographie == Grolënster läit op der [[Nationalstrooss 11]], tëscht [[Jonglënster]] an der [[Altréier|Schanz]], op enger Héicht vun 353 m. De gréissten Deel vun der Uertschaft läit an der Gemeng Jonglënster a just d'Haiser aus der ''Rue Marscherwald'' gehéieren zur Gemeng Bech. == Kuckeswäertes == * [[Halifax-Monument am Marscherwald]] == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == * [https://www.wort.lu/luxemburg/osten/blick-auf-die-rtl-masten-eine-grenze-und-ein-prominenter-ex-einwohner/159973758.html Wou der Däiwel ass...? Graulinster: "Blick auf die RTL-Masten, eine Grenze und ein prominenter Ex-Einwohner"]: Volker Bingenheimer, wort.lu [€], 17.08.2026, gekuckt den 06.09.2026 {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Grolenster}} [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg]] dmqjg0p5aexeq5xmz33ik0gxnpafcqy 0 10656 2704129 2703990 2026-09-06T18:54:41Z Dewilda 51264 /* Billjeeë vun der BIL */ Schäin vun 1968 2704129 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en dunn mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Urspronk == Iwwer den Zäitpunkt vun der Schafung vum Lëtzebuerger Frang si sech d'Fachleit oneens. Vill vun hinne{{Wien?}} sinn der Meenung, datt den Urspronk vum Lëtzebuerger Frang op d'Joer [[1842]] zeréckgeet. Duerch een Arrêté vum [[16. Mäerz]] 1842 gouf eng Relatioun fixéiert tëscht der [[Wärung]] an Zirkulatioun, dem Frang, an der däitscher [[Buchwärung]], déi fir d'Ofrechnung vun den [[Douane]]skäschte benotzt ginn ass. D'Paritéit: ''1 Frang = 8 däitsch [[Silbergros]] '' ass du festgesat ginn. Déi Relatioun huet zwar haaptsächlech d'Operatioune mam däitschen Zoll betraff, mä et goufen och Wueren zu Lëtzebuerg mat der däitscher Reichsmark bezuelt. Ëmmerhi war et en éischten ëffentleche Versuch, eng Kloerstellung an der komplizéierter dualistescher [[Wärung]]ssituatioun erbäizeféieren. Op een zweete gesetzlechen Akt gëtt sech nach beruff, fir d'Bestoe vum Lëtzebuerger Frang z'erklären, an zwar op d'Gesetz vum [[20. Dezember]] [[1848]], dat virgeschriwwen huet, déi administrativ Comptabilitéite missten a Frange gefouert ginn. == De Lëtzebuerger Frang an der Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10 Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] zu Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an Ëmlaf bruecht. Si sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa si keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Hie sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); Den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. Dem Lëtzebuerger Frang war domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint'' zougeduecht. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === D'Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (op Franséisch: ''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht deenen zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom Zweete Weltkrich, ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Si huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: Zeréck zur Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, falls d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dëse Zenario bal Realitéit ginn. Mam Europäesche Wiesselcoursmechanismus (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mee duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: An engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, wärend de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro Cours legal kritt; an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der Lëtzebuerger Zentralbank an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1914 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] | |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |- |100 Frang |1934 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 29.01.1934 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang |1953 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang |1955 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang |1963 | | |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang |1967 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang |1966 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970 |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |1 Frang<br>Typ 1952 |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] 2f1fybyu10mgu5lzle8i5p9q9ryu3co 2704130 2704129 2026-09-06T18:57:33Z Dewilda 51264 /* Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964 */ 100 Frang vun 1944 2704130 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en dunn mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Urspronk == Iwwer den Zäitpunkt vun der Schafung vum Lëtzebuerger Frang si sech d'Fachleit oneens. Vill vun hinne{{Wien?}} sinn der Meenung, datt den Urspronk vum Lëtzebuerger Frang op d'Joer [[1842]] zeréckgeet. Duerch een Arrêté vum [[16. Mäerz]] 1842 gouf eng Relatioun fixéiert tëscht der [[Wärung]] an Zirkulatioun, dem Frang, an der däitscher [[Buchwärung]], déi fir d'Ofrechnung vun den [[Douane]]skäschte benotzt ginn ass. D'Paritéit: ''1 Frang = 8 däitsch [[Silbergros]] '' ass du festgesat ginn. Déi Relatioun huet zwar haaptsächlech d'Operatioune mam däitschen Zoll betraff, mä et goufen och Wueren zu Lëtzebuerg mat der däitscher Reichsmark bezuelt. Ëmmerhi war et en éischten ëffentleche Versuch, eng Kloerstellung an der komplizéierter dualistescher [[Wärung]]ssituatioun erbäizeféieren. Op een zweete gesetzlechen Akt gëtt sech nach beruff, fir d'Bestoe vum Lëtzebuerger Frang z'erklären, an zwar op d'Gesetz vum [[20. Dezember]] [[1848]], dat virgeschriwwen huet, déi administrativ Comptabilitéite missten a Frange gefouert ginn. == De Lëtzebuerger Frang an der Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10 Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] zu Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an Ëmlaf bruecht. Si sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa si keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Hie sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); Den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. Dem Lëtzebuerger Frang war domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint'' zougeduecht. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === D'Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (op Franséisch: ''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht deenen zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom Zweete Weltkrich, ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Si huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: Zeréck zur Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, falls d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dëse Zenario bal Realitéit ginn. Mam Europäesche Wiesselcoursmechanismus (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mee duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: An engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, wärend de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro Cours legal kritt; an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der Lëtzebuerger Zentralbank an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1914 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] | |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31,12,1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang |1953 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang |1955 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang |1963 | | |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang |1967 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang |1966 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970 |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |1 Frang<br>Typ 1952 |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] 1sr82djn1kg6p78vb5bqsoh4noko505 2704132 2704130 2026-09-06T19:09:46Z Dewilda 51264 /* Mënzen */ 10 Centime 1860 2704132 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en dunn mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Urspronk == Iwwer den Zäitpunkt vun der Schafung vum Lëtzebuerger Frang si sech d'Fachleit oneens. Vill vun hinne{{Wien?}} sinn der Meenung, datt den Urspronk vum Lëtzebuerger Frang op d'Joer [[1842]] zeréckgeet. Duerch een Arrêté vum [[16. Mäerz]] 1842 gouf eng Relatioun fixéiert tëscht der [[Wärung]] an Zirkulatioun, dem Frang, an der däitscher [[Buchwärung]], déi fir d'Ofrechnung vun den [[Douane]]skäschte benotzt ginn ass. D'Paritéit: ''1 Frang = 8 däitsch [[Silbergros]] '' ass du festgesat ginn. Déi Relatioun huet zwar haaptsächlech d'Operatioune mam däitschen Zoll betraff, mä et goufen och Wueren zu Lëtzebuerg mat der däitscher Reichsmark bezuelt. Ëmmerhi war et en éischten ëffentleche Versuch, eng Kloerstellung an der komplizéierter dualistescher [[Wärung]]ssituatioun erbäizeféieren. Op een zweete gesetzlechen Akt gëtt sech nach beruff, fir d'Bestoe vum Lëtzebuerger Frang z'erklären, an zwar op d'Gesetz vum [[20. Dezember]] [[1848]], dat virgeschriwwen huet, déi administrativ Comptabilitéite missten a Frange gefouert ginn. == De Lëtzebuerger Frang an der Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10 Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] zu Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an Ëmlaf bruecht. Si sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa si keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Hie sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); Den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. Dem Lëtzebuerger Frang war domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint'' zougeduecht. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === D'Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (op Franséisch: ''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht deenen zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom Zweete Weltkrich, ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Si huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: Zeréck zur Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, falls d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dëse Zenario bal Realitéit ginn. Mam Europäesche Wiesselcoursmechanismus (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mee duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: An engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, wärend de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro Cours legal kritt; an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der Lëtzebuerger Zentralbank an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1914 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] | |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31,12,1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang |1953 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang |1955 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang |1963 | | |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang |1967 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang |1966 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970 |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Wëllem III 1849-1890==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1860 |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Av.JPG|zentriert|rahmenlos]] |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Rv.JPG|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 1860 - 30.09.1901 |} ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |1 Frang<br>Typ 1952 |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] 7p5u5ac719pbpq8piyg7m52wd2jn7kv 0 12733 2704073 2690907 2026-09-06T14:23:02Z Sultan Edijingo 1468 /* Um Spaweck */ Wou der Däiwel 2704073 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm = Houfelt | Bild = Hauptstrasse Hoffelt 01.jpg | Bildtext = D'Haaaptstrooss zu Houfelt (2014) | Numm (Franséisch) = Hoffelt | Numm (Däitsch) = Hoffelt | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Clierf}} | Gemeng = {{Wëntger}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Wëntger}} | Awunner = 285 | Awunnerdatum = [[6. Februar|06.02.]] [[2008]] | Fläch = 895,5708 [[Hektar|ha]]<ref>{{Kadaster Fläch}}</ref> | Koordinaten = {{coor dms|50|05|59|N|05|55|15|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} '''Houfelt''' ass eng Uertschaft an der [[Gemeng Wëntger]]. ==Geschicht== Virun der Gemengefusioun zur neier Gemeng Wëntger den [[1. Januar]] [[1977]] huet d'Uertschaft zu [[Helzen#Déi fréier Gemeng|der fréierer Gemeng Helzen]] gehéiert. Zu Houfelt sinn Iwwerreschter vun den Aarbechten um [[Meuse-Musel-Kanal]] ze gesinn, deen an der éischter Hallschent vum [[19. Joerhonnert]] sollt gebaut ginn. == Kuckt och == * [[Kierch Houfelt|Kierch vun Houfelt]] * [[Meuse-Musel-Kanal]] {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Hoffelt|Houfelt}} * [http://www.wincrange.lu Offiziell Säit vun der Gemeng Wëntger] * [https://web.archive.org/web/20080125115611/http://www.syvicol.lu/annuaire/detail_commune.php?commune=118 Syvicol] * [https://web.archive.org/web/20070311005244/http://www.wincrange.lu/fr/loisirs/tourisme/canal_hoffelt/lb De Kanal vun Houfelt, "E Kanal, deen ni fäerdeg gebaut gouf"] * [https://www.wort.lu/luxemburg/norden/wieso-luxemburgs-kanalstadt-im-oesling-keinen-anleger-hat/160946096.html Wou der Däiwel ass...? Houffelt: "Wieso Luxemburgs „Kanalstadt“ im Ösling keinen Anleger hat"]: Frederik Wember, wort.lu [€], 04.09.2026, gekuckt den 06.09.2026 <gallery> Fichier:Houfelt.JPG|An der Mëtt vum Duerf Fichier:Hoffelt road junction 2013.jpg|Stroossekräizung zu Houfelt. Hanner de Panneaue sinn Iwwerreschter vum Meuse-Musel-Kanal ze gesinn. </gallery> {{Referenzen}} [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg]] i75bfmjw3jvzjur8fwpvhrajz0a7q5s 14 13978 2704178 2619611 2026-09-07T07:29:10Z Volvox 4050 2704178 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Känguruen]]''' (Macropodidae), déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Kanguruen}} [[Kategorie:Diprotodontia]] c8a4vueat7h7aimpsblh487oa87zli4 0 28397 2704121 2654884 2026-09-06T18:42:59Z Puscas 735 .... 2704121 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |Bild=OlingerMarc.jpg}} [[File:Luxembourg, Passage Marc Olinger (nom de rue).jpg|thumb|260px|De Passage vun der [[Rue des Capucins (Stad Lëtzebuerg)|Kapuzinergaass]] op d'[[Theaterplaz (Stad Lëtzebuerg)|Theaterplaz]] gouf nom Marc Olinger genannt]] De '''Marc Olinger''', gebuer de [[6. Januar]] [[1946]] zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]], a gestuerwen den [[8. Januar]] [[2015]] zu [[Lyon]]<ref name=rtl>[http://www.rtl.lu/kultur/597495.html "Marc Olinger, Doud vun enger Lëtzebuerger Theaterlegend."] rtl.lu, Leschten Update: 08.01.2015, 22:04:17</ref><ref>''Marc Olinger ist tot''. Luxemburger Wort vum 9. Januar 2015, S. 19.</ref><ref>Doudesannonce am Luxemburger Wort vum 13. Januar 2015, S. 63.</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Film- an Theater[[schauspiller]] a Regisseur. De Marc Olinger war viru senger Schauspiller- a Regisseurscarrière 15 Joer laang Lycéesprofesser. Hien ass [[1972]] ee vun de Matgrënner vum [[TOL]] gewiescht a war bis [[1985]] Direkter dovun. De Marc Olinger war Direkter vum [[Kapuzinertheater]] bis 2010<ref name=rtl />. Hien huet och mam [[Fernand Fox]] an enger Rei vu Filmspote fir eng lëtzebuergesch Assurance matgespillt a war eng Zäitche Presentateur an der Kichesendung op [[RTL|RTL Hei-Elei]]. Hie war mat dem [[Claudine Pelletier]] bestuet. == Filmer (Auswiel) == === als Regisseur === * ''[[E Fall fir sech]]'' (1984) Regie mam [[Menn Bodson]] * ''[[Déi zwéi vum Bierg]]'' (1985) Regie mam [[Menn Bodson]] a [[Gast Rollinger]] * ''[[De falschen Hond]]'' (1989) Regie mam [[Menn Bodson]] a [[Gast Rollinger]] * ''[[E Liewe laang (Film)|E Liewe laang]]'' (1992) === als Schauspiller === * ''Déi zwéi vum Bierg'' (1985) * ''[[Troublemaker]]'' (1988) * ''E Liewe laang'' (1992) * ''[[Le Club des Chômeurs]]'' (2002), vum [[Andy Bausch]] * ''[[Deepfrozen]]'' (2006), vum Andy Bausch * ''[[Réfractaire (Film)|Réfractaire]]'' (2009), vum [[Nicolas Steil]] * ''[[Humains]]'' (2009), vum [[Jacques-Olivier Molon]] a [[Pierre-Olivier Thevenin]] * ''[[Lingo vino]]'' (2009) vum [[Daniel Texter]] * ''[[D'Symmetrie vum Päiperlek]]'' (2012) vum [[Paul Scheuer]] a [[Maisy Hausemer]] * ''[[Les âmes de papier]]'' (2013) vum [[Vincent Lannoo]] == Reklammsfilmer fir eng Assurance == Zesumme mam [[Fernand Fox]] huet de Marc Olinger d'"Haaptrollen" an enger Serie vu Reklammsfilmer fir eng Assurance. Dës Kuerzfilmer si meeschtens [[Parodie]]n op [[Blockbuster-Film]]er. Nom ''Ben Hur'', ''Indiana Jones'' an dem ''Dances with Wolwes'' * ''Les tribulations d'une tondeuse à gazon'', [[1998]] * ''Les ragots'', 2000, vun der [[Geneviève Mersch]] * ''Super-Agent LAURA JONES'', 2002 * ''Harry Pätter'', 2004 * ''Terminator-Fox'', 2006, eng Parodie op dem [[James Cameron]] säin ''[[Terminator 2]]'' vun 1991 ==Literatur== * [[Thill, Marc|Marc Thill]], 2023. ''Deux dames, un théâtre.'' [[Luxemburger Wort]] vum 3. Oktober 2023, S. 58-59. == Gielercher an Eierungen== * Officier vum Ordre des arts et lettres (Promotioun 1993)<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/cxvn3kvx12/pages/6/articles/DIVL103?search=olinger+officier|Titel=Kleng Revue - Marc Olinger|Gekuckt=20. Oktober 2024|Datum=28. Juli 1993|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Revue (Zäitschrëft)]]|Sprooch=de}}</ref> * An der Stad Lëtzebuerg gouf de ''Passage Marc-Olinger'' no him genannt. == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Olinger Marc}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Theaterschauspiller]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:Gebuer 1946]] [[Kategorie:Gestuerwen 2015]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Lycéesprofesseren]] [[Kategorie:Officier des Arts et des Lettres]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] 2gye4v8oh9ewbaykl9444dzdavxtxzo 0 29393 2704080 2302690 2026-09-06T14:39:15Z Zinneke 34 ref 2704080 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; border: 0px ; margin-left:15px;" |- | [[Fichier:Garter_belt.jpg|thumb|center|259px|Ceinture aus Spëtzt mat 4 Jarretellen<br>&nbsp;]] | [[Fichier:Stockings3.jpg|thumb|center|170px|Fra mat Ceinture, Jarretellen an Dammestrëmp]] |- |} Eng '''Jarretelle''' ass en elastescht Band dat un enger Ceinture oder un engem [[Korsseli]] festgemaach ka ginn oder vu virera schonn drun ass, an deen op der fräier Säit eng speziell Pëtz huet wou d'[[Strëmp]] kënnen dru festgemach ginn fir datt se net sollen um Been no ënne rutschen. D'Jarretelle ass eng Weiderentwécklung vum Huesebändel (''jarretière'') a war [[1876]] vum Korsselismécher Féréol Dedieu uganks fir medezinesch Zwecker entworf ginn.<ref>Liliane Sztajn, Histoires du porte-jarretelles, La Sirène Sources, coll. « Sirène Bx Livre », 1996 (ISBN 2847870040).</ref> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Gezei]] 2hfopjrc4belnqdzgkurlobrorzt4b1 2704086 2704080 2026-09-06T15:16:30Z GilPe 14980 De(n) GilPe huet d'Säit [[Jarretelle]] op [[Jartell]] geréckelt: op lëtzebuergesch 2704080 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; border: 0px ; margin-left:15px;" |- | [[Fichier:Garter_belt.jpg|thumb|center|259px|Ceinture aus Spëtzt mat 4 Jarretellen<br>&nbsp;]] | [[Fichier:Stockings3.jpg|thumb|center|170px|Fra mat Ceinture, Jarretellen an Dammestrëmp]] |- |} Eng '''Jarretelle''' ass en elastescht Band dat un enger Ceinture oder un engem [[Korsseli]] festgemaach ka ginn oder vu virera schonn drun ass, an deen op der fräier Säit eng speziell Pëtz huet wou d'[[Strëmp]] kënnen dru festgemach ginn fir datt se net sollen um Been no ënne rutschen. D'Jarretelle ass eng Weiderentwécklung vum Huesebändel (''jarretière'') a war [[1876]] vum Korsselismécher Féréol Dedieu uganks fir medezinesch Zwecker entworf ginn.<ref>Liliane Sztajn, Histoires du porte-jarretelles, La Sirène Sources, coll. « Sirène Bx Livre », 1996 (ISBN 2847870040).</ref> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Gezei]] 2hfopjrc4belnqdzgkurlobrorzt4b1 2704090 2704086 2026-09-06T15:19:04Z GilPe 14980 Upassungen 2704090 wikitext text/x-wiki {| style="float: right; border: 0px ; margin-left:15px;" |- | [[Fichier:Garter_belt.jpg|thumb|center|259px|Ceinture aus Spëtzt mat 4 Jartellen<br>]] | [[Fichier:Stockings3.jpg|thumb|center|170px|Fra mat Ceinture, Jartellen an Dammestrëmp]] |- |} Eng '''Jartell''' ([[Franséisch|fr]]. ''jarretelle'') ass en elastescht Band dat un enger [[Rimm (Gezei)|Ceinture]] oder un engem [[Korsseli]] festgemaach ka ginn oder vu virera schonn drun ass, an deen op der fräier Säit eng speziell Pëtz huet wou d'[[Strëmp]] kënnen dru festgemaach gi fir datt se net sollen um Been no ënne rutschen. D'Jartell ass eng Weiderentwécklung vum [[Huesebändel]] (''jarretière'') a war [[1876]] vum Korsselismécher Féréol Dedieu uganks fir medezinesch Zwecker entworf ginn.<ref>Liliane Sztajn, Histoires du porte-jarretelles, La Sirène Sources, coll. « Sirène Bx Livre », 1996 (ISBN 2847870040).</ref> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Gezei]] 75mfokx4eivrfzasgrz2vkursdft66k 1 31802 2704088 199924 2026-09-06T15:16:31Z GilPe 14980 De(n) GilPe huet d'Säit [[Diskussioun:Jarretelle]] op [[Diskussioun:Jartell]] geréckelt: op lëtzebuergesch 199924 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 0 37632 2704085 2534636 2026-09-06T15:13:05Z Zinneke 34 infobox 2704085 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Stefan Schumacher''', gebuer den [[21. Juli]] [[1981]] zu [[Ostfildern|Ostfildern-Ruit]], ass en [[Däitschland|däitsche]] professionelle Vëlossportler. Zanter [[2006]] fiert hie fir déi däitsch Ekipp [[Team Gerolsteiner|Gerolsteiner]]. De 6. Oktober 2008 huet déi franséisch Zeitung [[L'Équipe]] bekannt ginn, datt de Schumacher beim [[Tour de France 2008]] positiv op d'Bluttdopingmëttel CERA (EPO) getest gouf. Hie gouf doropshin vu senger Ekipp suspendéiert. == Palmarès == === [[2004]] === * 1. an der [[Druivenkoers Overijse]] === [[2005]] === * 1. am [[Ster Elektrotoer]] * 2. an der [[Hel van het Mergelland]] === [[2006]] === * 1. am [[Tour de Pologne]] * 1. am [[Eneco Tour]] * 1. am [[Circuit Cycliste Sarthe]] === [[2007]] === * 1. am [[Amstel Gold Race]] * 1. an der [[Bayern-Rundfahrt]] === [[2008]] === *1. an der 4. Etapp vum [[Tour de France 2008|Tour de France]] * 3. am [[Grand Prix Triberg-Schwarzwald]] * 57. a [[Paris-Nice]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Schumacher Stefan}} [[Kategorie:Gebuer 1981]] [[Kategorie:Däitsch Vëlossportler]] [[Kategorie:Etappegewënner am Tour de France]] [[Kategorie:Vëlossportler/S]] ld4aecdphobnb6h0fveknoptssty0sp 0 42774 2704189 2703917 2026-09-07T07:40:54Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Montenegro]] ewechgeholl; [[Kategorie:Stied am Montenegro]] derbäigesat 2704189 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Kotor''' (serbesch-kyrillesch Котор, italieenesch Cattaro, lat. Acruvium) ass eng Hafestad am [[Montenegro]], ronn 90 Kilometer vun [[Dubrovnik]] ewech. D'Stad ass de Sëtz vum kathoulesche Bistum Kotor. Kotor huet ronn 19.000 Awunner, d'Gemeng (inklusiv déi 13 Siidlunge ronderëm) 23.500 Awunner (2003). D'Stad läit um südëstlechen Enn vun der [[Bucht vu Kotor]], déi déi bekanntst, an eng staark besichten touristesch Regioun am Montenegro ass. Dës Bucht mat villen Äerm gëtt dacks als déi südlechst Fjordlandschaft vun Europa bezeechent. Eng bis 1.700 Meter héich Biergkette bilt d'Réckkräiz vun dëser Bucht. {{clr}} == Fotogallerie == <gallery widths=150> 350px-Kotor Bucht.jpg|Kotor a seng Bucht 4Kotorneckloskierch.jpg|D'Nikloskierch zu Kotor 2Kotorkahedral.jpg|Kathedral zu Kotor Fichier:9Neklooskierchaltar.jpg|Altor an der Nekloskierch Fichier:8Iconneklooskierch.jpg|Icon an der Nekloskierch Fichier:7Kuppelnekloskierch.jpg|Kuppel an der Nekloskierch Fichier:3Kotorkathedaltar3.jpg|Altor an der kathoulescher Kathedral Fichier:5Kotorstroossenszeen.jpg|Beim Patt zu Kotor Fichier:Vue op d'Festunsmaueren vu Kotor.jpg|Vue op<br>d'Festungsmaueren Fichier:6Kotortruechtenpoppen.jpg|Typesch Truechtepoppe vu Kotor </gallery> == Literatur == * Ilija Sindik: ''Komunalno uređene Kotora od druge polovine 12 do početka 15 stoleca.'' Beograd 1950. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Stied am Montenegro]] [[Kategorie:Hafestied an Europa]] 1cotsf94ger6z5u69758tbj4tvfss4y 14 43239 2704188 2617858 2026-09-07T07:40:40Z Volvox 4050 2704188 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Stad|Stied]] a [[Kroatien]]}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Stied an Europa|Kroatien]] [[Kategorie:Geographie vu Kroatien]] ac22vtxs7d2q6sr50zypv2xsyn478wu 0 45363 2704091 2703789 2026-09-06T15:25:03Z Zinneke 34 /* Wousst Dir schonn datt… */ 2704091 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jarretelle]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertotiéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum Systeem vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréifer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Adler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféiere war, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnunng vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämmlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee "kuerzen, maansen, angelsächseschen Numm" vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Emfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um "[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg]]" sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsett wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatiouna am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de ''"virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia' "''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Apéritif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] 2ds3a8ttgz06odo3zjhzyqd1i1vbf9w 2704092 2704091 2026-09-06T15:39:59Z Zinneke 34 /* Wousst Dir schonn datt… */ 2704092 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jarretelle]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertotiéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum Systeem vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréifer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Adler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféiere war, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnunng vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämmlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee "kuerzen, maansen, angelsächseschen Numm" vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Emfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um "[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg]]" sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsett wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatiouna am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de ''"virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia' "''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Apéritif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] 1vnkpywpr0fjwuq4y2nfy04d6gasw0e 2704163 2704092 2026-09-07T06:04:12Z Zinneke 34 /* Wousst Dir schonn datt… */ 2704163 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * … de [[Kiischpelter Sonnekrees]] deen eenzege [[Konfluenzpunkt]] vzu Lëtzebuerg markéiert? * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jarretelle]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertotiéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum Systeem vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréifer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Adler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféiere war, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnunng vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämmlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee "kuerzen, maansen, angelsächseschen Numm" vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Emfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um "[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg]]" sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsett wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatiouna am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de ''"virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia' "''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Apéritif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] qt6af34eo3vht8yvom0mbzmstmlcwbi 2704167 2704163 2026-09-07T07:13:27Z GilPe 14980 Korr. 2704167 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * … de [[Kiischpelter Sonnekrees]] deen eenzege [[Konfluenzpunkt]] vu Lëtzebuerg markéiert? * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jartell]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertoriéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum System vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréiwer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Aadler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféierewar, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnung vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee „kuerzen, maansen, angelsächseschen“ Numm vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehaange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Empfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um „[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg“]] sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsseli wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatioun am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de „''virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia'“''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Aperitif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] sz24v4xnvsbengops884xv4wusljdmv 0 60527 2704061 2703971 2026-09-06T13:12:42Z Robby 393 Referenzfeeler verbessert 2704061 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Paul''' Marie Jean Pierre „'''Péil'''“ (oder an eegener Schreifweis: „'''Pe'l'''“) '''Schlechter''', gebuer den [[20. Abrëll]] [[1921]] am Quartier [[Lampertsbierg]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref>[https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-897V-32NS?wc=9RTB-FM9%3A130045801%2C132838901%26cc%3D1709358&cc=1709358&lang=de&i=617 Gebuertsakt Nr. 161] vum 21. Abrëll 1921 vun der Stad Lëtzebuerg</ref>, a gestuerwen den [[2. September]] [[2026]]<ref name=":0">Familljenannonce am Luxemburger Wort vum 5. September 2026, S. 46</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/de-bd-kenschtler-a-schreftsteller-pel-schlechter-ass-dout-626697691|Titel=En ass 105 Joer al ginn: De BD-Kënschtler a Schrëftsteller Pe'l Schlechter ass dout|Gekuckt=2026-09-02|Auteur=|Datum=2026-09-02|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, war e lëtzebuergeschen [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéierten]]<ref>[http://www.ons-jongen-a-meedercher.lu/archives/personnes/detail/schlechter-paul De Paul Schlechter op der Websäit vun der Fédération des Enrôles de Force]</ref>, [[Architektur|Architekt]] a [[Graphiker]]. Hien ass de Lëtzebuerger duerch seng verschidde graphesch Aarbechten ([[Plakat]]er, Illustratiounen, [[Bande dessinée]]ën, [[Timber]]en, [[Exlibris]], Placketten a Mënzen) awer och duerch seng Gedichter, Geschichten, Texter an Artikele gutt bekannt. A senger Chronik iwwer [[Comics|Comicken]] zu Lëtzebuerg bezeechent de [[Luke Haas]] hien als de Pionéier vun der lëtzebuergescher [[Bande dessinée]], dee sech mat engem minimalisteschen Zeechestil als éischte Lëtzebuerger op "de Comic-Parkett" gewot huet. Dem ''Pe'l'' Schlechter seng Comicken a [[Karikatur]]e sinn ënner anerem an de Wochenzeitungen ''[[d'Lëtzebuerger Land]]'' a ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'' erauskomm. Säi Comic ''De Bim an de Jopi'' ass am [[Oktober]] [[1948]] an der ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'' ugelaf an huet no zwou Geschichten (49 Fortsetzungen) am Oktober [[1952]] opgehalen. [[1964]] huet de ''Pe'l'' Schlechter mat dem Zeechne vu Comics opgehalen. Tëscht 1974 an 1976 gouf dem ''Pe'l'' Schlechter seng éischt Geschicht iwwer "De véiereckege Rondel" an der ''[[Revue de la Jeunesse]]'' nach eng Kéier opgeluecht. 2012 huet hie mat ''De Pol muss an de Krich'' seng Erënnerunge virun allem aus der Zäit vum Zweete Weltkrich publizéiert. 2013 koum ''Wéini kënnt fréier erëm?'' no, iwwer seng Kandheetsperiod virum Krich. Nach am héijen Alter huet hie ''Reimereien'' (2024) a ''Fabelen'' (2025) erausbruecht. == Soss == 1970 war de Péil Schlechter ee vun de Matgrënner vum ''Aikido Club Luxembourg''. Hie war de Jong vum [[Demy Schlechter]], de Brudder vum [[Ger Schlechter]], de Monni vum [[Lambert Schlechter]]<ref>Braun F. 2026</ref> an de Papp vum [[Pit Schlechter (Auteur)|Pit Schlechter]]. De Péil Schlechter war mat der Yvette Meyer bestuet; d'Koppel hat zwéi Bouwen.<ref name=":0" /> == Wierker == * ''Einfach esou. E Grapp erfonnte Geschichten.'' Éditions Guy Binsfeld, 2023, ISBN 978-2-919822-07-2 * ''Wéini kënnt fréier erëm? Et kann net ëmmer Krich sinn.'' Éditions Guy Binsfeld, 2013, ISBN 978-2-87954-276-8 * ''De Pol muss an de Krich. Erënnerongen an Niewesaachen.'' Éditions Guy Binsfeld, 2012, ISBN 978-2-87954-259-1 * ''De Bim an de Jopi'' - (De véiereckege Rondel / De bloen Hari), Ed. Saint-Paul, 1993, Zack Publications == Éierungen a Gielercher == * 1988, 1989 an 1993 krut hien en 1. Präis am "Saarländischer Mundartwettbewerb"<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/|Titel=Saarländischer Mundartwettbewerb / Sproochconcours (Gëllene Schniewel)|Gekuckt=2026-09-04|Wierk=Luxemburger Autorenlexikon|Sprooch=de}}</ref> * 1991 krut hien [[De gëllene Schniewel]]<ref name=":1/> * 1995 krut hien déi sëlwer [[Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz]] vun der [[Actioun Lëtzebuergesch]]<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/|Titel=Dictionnaire des auteurs luxembourgeois|Gekuckt=2026-09-04|Datum=1921-04-20|Wierk=Dictionnaire des auteurs luxembourgeois|Sprooch=fr}}</ref> * 2009 {{OMGLO|<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/dq6wfvj9h6/pages/61/articles/DIVL4200?search=Paul+Schlechter|Titel=Remise de distinctions ... ... au Ministère de la Culture|Gekuckt=2026-09-04|Datum=2009-06-19|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Escher Tageblatt]]|Säiten=Säit 61|Sprooch=fr}}</ref>}} * 2013 krut hie fir säi Buch ''De Pol muss an de Krich'' de [[Lëtzebuerger Buchpräis]].<ref name=":1" /> == Literatur == * [[Frédéric Braun|Braun, F.]], 2026. ''De Carlo war e Knéckjang. Aus senger Fieder stammt deen alleréischte Layout vum ''Land'': 105 Joer ass de Grafiker, Zeechner a Schrëftsteller Pe'l Schlechter dësen Abrëll ginn. Mir waren op Besuch.'' [[D'Lëtzebuerger Land]], 05.06.2026, S. 18-19. [Interview mam Péil Schlechter bei der Geleeënheet vu sengem 105. Gebuertsdag. Mam ''Carlo'' ass de [[Carlo Hemmer]] gemengt]. * Thill, M., 2021. ''Künstlerischer Tausendsassa wird hundert. Der Grafiker, Designer, Dichter und Comic-Zeichner hat Luxemburg auf mannigfaltige Weise geprägt.'' [[Luxemburger Wort]] vum 20. Abrëll, S. 19. * ''Comics in, aus und über Luxemburg'' - Luke Haas - Éditions Schortgen - 2007 (S. 128-133) * ''Crayon - Plume - Pinceau. Hommage à Pe'l Schlechter.'' - Luxembourg: Société des Foires Internationales de Luxembourg, 1996. == Um Spaweck == {{Commonscat|Pe'l Schlechter|{{PAGENAME}}}} * Nora Schloesser, [https://www.wort.lu/kultur/er-ist-mir-irgendwann-unsterblich-vorgekommen-weggefaehrten-gedenken-pel-schlechter/160906041.html Luxemburgs Kulturszene in Trauer, Nachruf: „Er ist mir irgendwann unsterblich vorgekommen“: Weggefährten gedenken Pe’l Schlechter], wort.lu, 03.09.2026, gekuckt de 04.09.2026, Luxemburger Wort, 04.09.2026, S. 39 * Nora Schloesser, Marc Thill, [https://www.wort.lu/kultur/zum-tod-von-pe-l-schlechter-ein-kuenstlerischer-tausendsassa/160897262.html Zum Tod von Pe‘l Schlechter: Ein künstlerischer Tausendsassa], wort.lu, 02.09.2026, gekuckt den 03.09.2026, Luxemburger Wort, 04.09.2026, S.38 * [https://www.wort.lu/kultur/mit-dem-zeichenstift-durch-ein-jahrhundert-pe-l-schlechter-wird-105/146205039.html Mit dem Zeichenstift durch ein Jahrhundert: Pe‘l Schlechter wird 105], op wort.lu, 20.4.2026 an am Luxemburger Wort, 20.4.2026, S. 44-45 * [https://www.rtl.lu/kultur/news/a/1708398.html De Pe'l Schlechter kritt 100 Joer] op rtl.lu den 20. Abrëll 2021 * [https://web.archive.org/web/20210420090718/https://www.wort.lu/de/kultur/die-ikonische-plakatkunst-des-pe-l-schlechter-607e63e0de135b9236d41f52 Die ikonische Plakatkunst des Pe'l Schlechter] op wort.lu an an der Drockversioun vum [[Luxemburger Wort]] ënnert dem Titel „Künstlerischer Tausendsassa wird hundert“ den 20. Abrëll 2021, S. 19 {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Schlechter Pel}} [[Kategorie:Gebuer 1921]] [[Kategorie:Gestuerwen 2026]] [[Kategorie:Zwangsrekrutéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Comicszeechner]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Graphiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Honnertjäreg]] [[Kategorie:Officier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] ae7itz7k2y51typwlrbgmxx33n32tea 2704062 2704061 2026-09-06T13:15:19Z Robby 393 elo misst de Referenzfeeler fort sinn 2704062 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Paul''' Marie Jean Pierre „'''Péil'''“ (oder an eegener Schreifweis: „'''Pe'l'''“) '''Schlechter''', gebuer den [[20. Abrëll]] [[1921]] am Quartier [[Lampertsbierg]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref>[https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-897V-32NS?wc=9RTB-FM9%3A130045801%2C132838901%26cc%3D1709358&cc=1709358&lang=de&i=617 Gebuertsakt Nr. 161] vum 21. Abrëll 1921 vun der Stad Lëtzebuerg</ref>, a gestuerwen den [[2. September]] [[2026]]<ref name=":0">Familljenannonce am Luxemburger Wort vum 5. September 2026, S. 46</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/de-bd-kenschtler-a-schreftsteller-pel-schlechter-ass-dout-626697691|Titel=En ass 105 Joer al ginn: De BD-Kënschtler a Schrëftsteller Pe'l Schlechter ass dout|Gekuckt=2026-09-02|Auteur=|Datum=2026-09-02|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, war e lëtzebuergeschen [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéierten]]<ref>[http://www.ons-jongen-a-meedercher.lu/archives/personnes/detail/schlechter-paul De Paul Schlechter op der Websäit vun der Fédération des Enrôles de Force]</ref>, [[Architektur|Architekt]] a [[Graphiker]]. Hien ass de Lëtzebuerger duerch seng verschidde graphesch Aarbechten ([[Plakat]]er, Illustratiounen, [[Bande dessinée]]ën, [[Timber]]en, [[Exlibris]], Placketten a Mënzen) awer och duerch seng Gedichter, Geschichten, Texter an Artikele gutt bekannt. A senger Chronik iwwer [[Comics|Comicken]] zu Lëtzebuerg bezeechent de [[Luke Haas]] hien als de Pionéier vun der lëtzebuergescher [[Bande dessinée]], dee sech mat engem minimalisteschen Zeechestil als éischte Lëtzebuerger op "de Comic-Parkett" gewot huet. Dem ''Pe'l'' Schlechter seng Comicken a [[Karikatur]]e sinn ënner anerem an de Wochenzeitungen ''[[d'Lëtzebuerger Land]]'' a ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'' erauskomm. Säi Comic ''De Bim an de Jopi'' ass am [[Oktober]] [[1948]] an der ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'' ugelaf an huet no zwou Geschichten (49 Fortsetzungen) am Oktober [[1952]] opgehalen. [[1964]] huet de ''Pe'l'' Schlechter mat dem Zeechne vu Comics opgehalen. Tëscht 1974 an 1976 gouf dem ''Pe'l'' Schlechter seng éischt Geschicht iwwer "De véiereckege Rondel" an der ''[[Revue de la Jeunesse]]'' nach eng Kéier opgeluecht. 2012 huet hie mat ''De Pol muss an de Krich'' seng Erënnerunge virun allem aus der Zäit vum Zweete Weltkrich publizéiert. 2013 koum ''Wéini kënnt fréier erëm?'' no, iwwer seng Kandheetsperiod virum Krich. Nach am héijen Alter huet hie ''Reimereien'' (2024) a ''Fabelen'' (2025) erausbruecht. == Soss == 1970 war de Péil Schlechter ee vun de Matgrënner vum ''Aikido Club Luxembourg''. Hie war de Jong vum [[Demy Schlechter]], de Brudder vum [[Ger Schlechter]], de Monni vum [[Lambert Schlechter]]<ref>Braun F. 2026</ref> an de Papp vum [[Pit Schlechter (Auteur)|Pit Schlechter]]. De Péil Schlechter war mat der Yvette Meyer bestuet; d'Koppel hat zwéi Bouwen.<ref name=":0" /> == Wierker == * ''Einfach esou. E Grapp erfonnte Geschichten.'' Éditions Guy Binsfeld, 2023, ISBN 978-2-919822-07-2 * ''Wéini kënnt fréier erëm? Et kann net ëmmer Krich sinn.'' Éditions Guy Binsfeld, 2013, ISBN 978-2-87954-276-8 * ''De Pol muss an de Krich. Erënnerongen an Niewesaachen.'' Éditions Guy Binsfeld, 2012, ISBN 978-2-87954-259-1 * ''De Bim an de Jopi'' - (De véiereckege Rondel / De bloen Hari), Ed. Saint-Paul, 1993, Zack Publications == Éierungen a Gielercher == * 1988, 1989 an 1993 krut hien en 1. Präis am "Saarländischer Mundartwettbewerb"<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/|Titel=Saarländischer Mundartwettbewerb / Sproochconcours (Gëllene Schniewel)|Gekuckt=2026-09-04|Wierk=Luxemburger Autorenlexikon|Sprooch=de}}</ref> * 1991 krut hien [[De gëllene Schniewel]]<ref name=":1/> * 1995 krut hien déi sëlwer [[Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz]] vun der [[Actioun Lëtzebuergesch]]<ref name=":2">{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/|Titel=Dictionnaire des auteurs luxembourgeois|Gekuckt=2026-09-04|Datum=1921-04-20|Wierk=Dictionnaire des auteurs luxembourgeois|Sprooch=fr}}</ref> * 2009 {{OMGLO|<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/dq6wfvj9h6/pages/61/articles/DIVL4200?search=Paul+Schlechter|Titel=Remise de distinctions ... ... au Ministère de la Culture|Gekuckt=2026-09-04|Datum=2009-06-19|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Escher Tageblatt]]|Säiten=Säit 61|Sprooch=fr}}</ref>}} * 2013 krut hie fir säi Buch ''De Pol muss an de Krich'' de [[Lëtzebuerger Buchpräis]].<ref name=":1" /> == Literatur == * [[Frédéric Braun|Braun, F.]], 2026. ''De Carlo war e Knéckjang. Aus senger Fieder stammt deen alleréischte Layout vum ''Land'': 105 Joer ass de Grafiker, Zeechner a Schrëftsteller Pe'l Schlechter dësen Abrëll ginn. Mir waren op Besuch.'' [[D'Lëtzebuerger Land]], 05.06.2026, S. 18-19. [Interview mam Péil Schlechter bei der Geleeënheet vu sengem 105. Gebuertsdag. Mam ''Carlo'' ass de [[Carlo Hemmer]] gemengt]. * Thill, M., 2021. ''Künstlerischer Tausendsassa wird hundert. Der Grafiker, Designer, Dichter und Comic-Zeichner hat Luxemburg auf mannigfaltige Weise geprägt.'' [[Luxemburger Wort]] vum 20. Abrëll, S. 19. * ''Comics in, aus und über Luxemburg'' - Luke Haas - Éditions Schortgen - 2007 (S. 128-133) * ''Crayon - Plume - Pinceau. Hommage à Pe'l Schlechter.'' - Luxembourg: Société des Foires Internationales de Luxembourg, 1996. == Um Spaweck == {{Commonscat|Pe'l Schlechter|{{PAGENAME}}}} * Nora Schloesser, [https://www.wort.lu/kultur/er-ist-mir-irgendwann-unsterblich-vorgekommen-weggefaehrten-gedenken-pel-schlechter/160906041.html Luxemburgs Kulturszene in Trauer, Nachruf: „Er ist mir irgendwann unsterblich vorgekommen“: Weggefährten gedenken Pe’l Schlechter], wort.lu, 03.09.2026, gekuckt de 04.09.2026, Luxemburger Wort, 04.09.2026, S. 39 * Nora Schloesser, Marc Thill, [https://www.wort.lu/kultur/zum-tod-von-pe-l-schlechter-ein-kuenstlerischer-tausendsassa/160897262.html Zum Tod von Pe‘l Schlechter: Ein künstlerischer Tausendsassa], wort.lu, 02.09.2026, gekuckt den 03.09.2026, Luxemburger Wort, 04.09.2026, S.38 * [https://www.wort.lu/kultur/mit-dem-zeichenstift-durch-ein-jahrhundert-pe-l-schlechter-wird-105/146205039.html Mit dem Zeichenstift durch ein Jahrhundert: Pe‘l Schlechter wird 105], op wort.lu, 20.4.2026 an am Luxemburger Wort, 20.4.2026, S. 44-45 * [https://www.rtl.lu/kultur/news/a/1708398.html De Pe'l Schlechter kritt 100 Joer] op rtl.lu den 20. Abrëll 2021 * [https://web.archive.org/web/20210420090718/https://www.wort.lu/de/kultur/die-ikonische-plakatkunst-des-pe-l-schlechter-607e63e0de135b9236d41f52 Die ikonische Plakatkunst des Pe'l Schlechter] op wort.lu an an der Drockversioun vum [[Luxemburger Wort]] ënnert dem Titel „Künstlerischer Tausendsassa wird hundert“ den 20. Abrëll 2021, S. 19 {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Schlechter Pel}} [[Kategorie:Gebuer 1921]] [[Kategorie:Gestuerwen 2026]] [[Kategorie:Zwangsrekrutéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Comicszeechner]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Graphiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Honnertjäreg]] [[Kategorie:Officier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] 4w2iuxny31ifj5dyjdp3dwhkfaofxra 2704063 2704062 2026-09-06T13:20:36Z Robby 393 Referenz - besser esou 2704063 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Paul''' Marie Jean Pierre „'''Péil'''“ (oder an eegener Schreifweis: „'''Pe'l'''“) '''Schlechter''', gebuer den [[20. Abrëll]] [[1921]] am Quartier [[Lampertsbierg]] vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref>[https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QS7-897V-32NS?wc=9RTB-FM9%3A130045801%2C132838901%26cc%3D1709358&cc=1709358&lang=de&i=617 Gebuertsakt Nr. 161] vum 21. Abrëll 1921 vun der Stad Lëtzebuerg</ref>, a gestuerwen den [[2. September]] [[2026]]<ref name=":0">Familljenannonce am Luxemburger Wort vum 5. September 2026, S. 46</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/de-bd-kenschtler-a-schreftsteller-pel-schlechter-ass-dout-626697691|Titel=En ass 105 Joer al ginn: De BD-Kënschtler a Schrëftsteller Pe'l Schlechter ass dout|Gekuckt=2026-09-02|Auteur=|Datum=2026-09-02|Wierk=RTL Lëtzebuerg|Sprooch=lb}}</ref>, war e lëtzebuergeschen [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Zwangsrekrutéierten]]<ref>[http://www.ons-jongen-a-meedercher.lu/archives/personnes/detail/schlechter-paul De Paul Schlechter op der Websäit vun der Fédération des Enrôles de Force]</ref>, [[Architektur|Architekt]] a [[Graphiker]]. Hien ass de Lëtzebuerger duerch seng verschidde graphesch Aarbechten ([[Plakat]]er, Illustratiounen, [[Bande dessinée]]ën, [[Timber]]en, [[Exlibris]], Placketten a Mënzen) awer och duerch seng Gedichter, Geschichten, Texter an Artikele gutt bekannt. A senger Chronik iwwer [[Comics|Comicken]] zu Lëtzebuerg bezeechent de [[Luke Haas]] hien als de Pionéier vun der lëtzebuergescher [[Bande dessinée]], dee sech mat engem minimalisteschen Zeechestil als éischte Lëtzebuerger op "de Comic-Parkett" gewot huet. Dem ''Pe'l'' Schlechter seng Comicken a [[Karikatur]]e sinn ënner anerem an de Wochenzeitungen ''[[d'Lëtzebuerger Land]]'' a ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'' erauskomm. Säi Comic ''De Bim an de Jopi'' ass am [[Oktober]] [[1948]] an der ''[[Revue (Zäitschrëft)|Revue]]'' ugelaf an huet no zwou Geschichten (49 Fortsetzungen) am Oktober [[1952]] opgehalen. [[1964]] huet de ''Pe'l'' Schlechter mat dem Zeechne vu Comics opgehalen. Tëscht 1974 an 1976 gouf dem ''Pe'l'' Schlechter seng éischt Geschicht iwwer "De véiereckege Rondel" an der ''[[Revue de la Jeunesse]]'' nach eng Kéier opgeluecht. 2012 huet hie mat ''De Pol muss an de Krich'' seng Erënnerunge virun allem aus der Zäit vum Zweete Weltkrich publizéiert. 2013 koum ''Wéini kënnt fréier erëm?'' no, iwwer seng Kandheetsperiod virum Krich. Nach am héijen Alter huet hie ''Reimereien'' (2024) a ''Fabelen'' (2025) erausbruecht. == Soss == 1970 war de Péil Schlechter ee vun de Matgrënner vum ''Aikido Club Luxembourg''. Hie war de Jong vum [[Demy Schlechter]], de Brudder vum [[Ger Schlechter]], de Monni vum [[Lambert Schlechter]]<ref>Braun F. 2026</ref> an de Papp vum [[Pit Schlechter (Auteur)|Pit Schlechter]]. De Péil Schlechter war mat der Yvette Meyer bestuet; d'Koppel hat zwéi Bouwen.<ref name=":0" /> == Wierker == * ''Einfach esou. E Grapp erfonnte Geschichten.'' Éditions Guy Binsfeld, 2023, ISBN 978-2-919822-07-2 * ''Wéini kënnt fréier erëm? Et kann net ëmmer Krich sinn.'' Éditions Guy Binsfeld, 2013, ISBN 978-2-87954-276-8 * ''De Pol muss an de Krich. Erënnerongen an Niewesaachen.'' Éditions Guy Binsfeld, 2012, ISBN 978-2-87954-259-1 * ''De Bim an de Jopi'' - (De véiereckege Rondel / De bloen Hari), Ed. Saint-Paul, 1993, Zack Publications == Éierungen a Gielercher == * 1988, 1989 an 1993 krut hien en 1. Präis am "Saarländischer Mundartwettbewerb"<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/|Titel=Saarländischer Mundartwettbewerb / Sproochconcours (Gëllene Schniewel)|Gekuckt=2026-09-04|Wierk=Luxemburger Autorenlexikon|Sprooch=de}}</ref> * 1991 krut hien [[De gëllene Schniewel]]<ref name=":1/> * 1995 krut hien déi sëlwer [[Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz]] vun der [[Actioun Lëtzebuergesch]]<ref name=":2">{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/page/author/534/5348/FRE/index.html|Titel=Pe'l Schlechter|Gekuckt=2026-09-04|Datum=1921-04-20|Wierk=Dictionnaire des auteurs luxembourgeois|Sprooch=fr}}</ref> * 2009 {{OMGLO|<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/dq6wfvj9h6/pages/61/articles/DIVL4200?search=Paul+Schlechter|Titel=Remise de distinctions ... ... au Ministère de la Culture|Gekuckt=2026-09-04|Datum=2009-06-19|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Escher Tageblatt]]|Säiten=Säit 61|Sprooch=fr}}</ref>}} * 2013 krut hie fir säi Buch ''De Pol muss an de Krich'' de [[Lëtzebuerger Buchpräis]].<ref name=":1" /> == Literatur == * [[Frédéric Braun|Braun, F.]], 2026. ''De Carlo war e Knéckjang. Aus senger Fieder stammt deen alleréischte Layout vum ''Land'': 105 Joer ass de Grafiker, Zeechner a Schrëftsteller Pe'l Schlechter dësen Abrëll ginn. Mir waren op Besuch.'' [[D'Lëtzebuerger Land]], 05.06.2026, S. 18-19. [Interview mam Péil Schlechter bei der Geleeënheet vu sengem 105. Gebuertsdag. Mam ''Carlo'' ass de [[Carlo Hemmer]] gemengt]. * Thill, M., 2021. ''Künstlerischer Tausendsassa wird hundert. Der Grafiker, Designer, Dichter und Comic-Zeichner hat Luxemburg auf mannigfaltige Weise geprägt.'' [[Luxemburger Wort]] vum 20. Abrëll, S. 19. * ''Comics in, aus und über Luxemburg'' - Luke Haas - Éditions Schortgen - 2007 (S. 128-133) * ''Crayon - Plume - Pinceau. Hommage à Pe'l Schlechter.'' - Luxembourg: Société des Foires Internationales de Luxembourg, 1996. == Um Spaweck == {{Commonscat|Pe'l Schlechter|{{PAGENAME}}}} * Nora Schloesser, [https://www.wort.lu/kultur/er-ist-mir-irgendwann-unsterblich-vorgekommen-weggefaehrten-gedenken-pel-schlechter/160906041.html Luxemburgs Kulturszene in Trauer, Nachruf: „Er ist mir irgendwann unsterblich vorgekommen“: Weggefährten gedenken Pe’l Schlechter], wort.lu, 03.09.2026, gekuckt de 04.09.2026, Luxemburger Wort, 04.09.2026, S. 39 * Nora Schloesser, Marc Thill, [https://www.wort.lu/kultur/zum-tod-von-pe-l-schlechter-ein-kuenstlerischer-tausendsassa/160897262.html Zum Tod von Pe‘l Schlechter: Ein künstlerischer Tausendsassa], wort.lu, 02.09.2026, gekuckt den 03.09.2026, Luxemburger Wort, 04.09.2026, S.38 * [https://www.wort.lu/kultur/mit-dem-zeichenstift-durch-ein-jahrhundert-pe-l-schlechter-wird-105/146205039.html Mit dem Zeichenstift durch ein Jahrhundert: Pe‘l Schlechter wird 105], op wort.lu, 20.4.2026 an am Luxemburger Wort, 20.4.2026, S. 44-45 * [https://www.rtl.lu/kultur/news/a/1708398.html De Pe'l Schlechter kritt 100 Joer] op rtl.lu den 20. Abrëll 2021 * [https://web.archive.org/web/20210420090718/https://www.wort.lu/de/kultur/die-ikonische-plakatkunst-des-pe-l-schlechter-607e63e0de135b9236d41f52 Die ikonische Plakatkunst des Pe'l Schlechter] op wort.lu an an der Drockversioun vum [[Luxemburger Wort]] ënnert dem Titel „Künstlerischer Tausendsassa wird hundert“ den 20. Abrëll 2021, S. 19 {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Schlechter Pel}} [[Kategorie:Gebuer 1921]] [[Kategorie:Gestuerwen 2026]] [[Kategorie:Zwangsrekrutéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Comicszeechner]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Graphiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Éiereplack Dicks-Rodange-Lentz]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Honnertjäreg]] [[Kategorie:Officier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] b45ci7l20c1l6ktbf4btmb0kpoc334p 0 66769 2704155 2692966 2026-09-06T21:08:19Z GilPeBot 65660 +Wikilink (via JWB) 2704155 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kierchentabell nei | Numm = Kierch vu Waasserbëlleg | Foto gewënscht = | Bild = Wasserbillig Church R01.jpg | Bildtext = Parkierch vu Waasserbëlleg (2015) | Bild héich = | Bildtext héich = | Uertschaft = [[Waasserbëlleg]] | Par = [[Par Musel a Syr Saint-Jacques|Par Musel a Syr<br>Saint-Jacques]] | Dekanat = [[Dekanat Osten|Osten]] | Numm / Patréiner = [[hellege Mäerten|Hl. Mäerten]] | Architekt(en) = &nbsp; | Baujoer = 1808 | Konsekratiounsjoer = | Koordinaten = {{coor dms|49|42|51.8|N|06|30|04.9|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Proprietär = {{Pr. Kierch|Gemeng Mäertert}} | Bild ënnen = WBKierch vum Duxall 279.jpg | Bildtext ënnen = De Kiercheraum vum Duxall aus gesinn }} [[Fichier:Wasserbillig-Kirche-1.JPG|thumb|D'Kierch zu Waasserbëlleg vun Nordweste gesinn]] D''''Kierch zu Waasserbëlleg''' ass eng [[Kathoulesch Kierch|kathoulesch]] [[Kierch]], déi zur [[Par Musel a Syr Saint-Jacques]], zum [[Dekanat Osten]] an zu der [[Gemeng Mäertert]] gehéiert. D'Kierch ass dem [[hellege Mäerten]] geweit. Zweete [[Patréiner]] ass den [[hellegen Niklos]]. D'Kiermes ass deen éischte Sonndeg nom 11. November, dem [[Namensdag]] vum hellege Mäerten. Se steet op der Kräizung vun der ''Grand-Rue'', der {{N1}}, an der ''route d'Echternach'', der {{N10}}. D'Kierch ass am [[barock]]e Stil gebaut. Vum 12.Joerhonnert bis 1871 war se gläichzäiteg Parkierch vu [[Waasserbëlleg]] an [[Oberbillig]]. [[Manternach]] war bis 1685 a [[Lelleg]] bis 1844 och Filiale vun der Par Waasserbëlleg. Den 22. November 2019 gouf si op d'[[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Mäertert|Lëscht vun de klasséierte Monumenter]] als nationaalt Monument agedroen. == Geschicht == Déi éischt Kierch vu Waasserbëlleg stoung op der "[[Op der Spatz]]", wou d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] leeft. Bis 1796 war d'[[Abtei Sankt Maximäin vun Tréier|Abtei Sankt-Maximäin]] vun [[Tréier]] Kierchenhär a Grondbesëtzer vu Lännereien. Duerch den net optimale geographesche Standuert war déi al Kierch duerch reegelméisseg [[Iwwerschwemmung]]en an engem schlechten Zoustand, soudatt 1792 beschloss gouf eng nei Kierch op der haiteger Plaz ze bauen. Allerdéngs sollt et nëmme beim Réibau bleiwen. No der franséischer Annexioun vu Lëtzebuerg 1795, ass dat Joer drop all Eegentum vum Klouschter vun de Fransouse confisquéiert an duerno versteet ginn. Den deemolege [[Buergermeeschter]] vu Waasserbëlleg (1797 bis 1807), de Valère de Seyl, huet 1798 déi nei Kierch, déi nach net fäerdeg war, a sengem eegenen Numm gesteet an huet de Bierger erlaabt weider drun ze bauen. 1808 goufen déi éischt Massen dra gehalen. Dëse Joergang steet iwwer dem Haaptportal. 1810 huet de Bierger Seyl déi nei Kierch géint déi al Kierch mam Kierfecht op der „[[Op der Spatz]]“, déi am Besëtz vun der Gemeng war, getosch. Dat verfale Gebai gouf ofgerappt, aus dem Grondstéck gouf Bauterrain gemaach a verkaaft. Den Héichaltor an déi zwéi [[Säitenaltor|Säitenaltär]] goufen 1834 dem Kapuzinerklouschter vu [[Bernkastel]] ofkaaft, a si mat dem Schëff iwwer d'Musel op Waasserbëlleg transportéiert ginn. 1877 huet den deemolege Paschtouer Nic. Courth en [[Harmonium]] geschenkt. Bei der Renovéierung vum Duerfzentrum 1930 gouf de [[Kierfecht]], dee bis dohin nieft der Kierch war, baussent d'Uertschaft verluecht. Bei dëser Geleeënheet gouf och 1933 an 1934 un der Kierch selwer geschafft: déi zwéi grouss Tierm an d'Sakristei goufen ugebaut a bannendra sinn d'Arkade mam Querschëff opgeriicht ginn. D'Niklosklack vu 1771 an d'Martinusklack vun 1844, déi bis dohin an dem klengen Tuerm iwwer dem Haaptportal houngen, sinn 1934 an deen neie Westtuerm opgehaange ginn. [[Fichier:Pieta1f--w.jpg|thumb|upright|Déi vertikal Pietà]] Géint d'Enn vum [[Zweete Weltkrich]] huet d'Kierch gréissere Schued erlidden, woubäi d'Kierchefënstere komplett zerstéiert goufen. Bis uganks de 50er Jore war an hirer Plaz einfacht Glas. 1981 ass de Massaltor, den [[Ambo]] an de [[Kredenzdëschelchen]], all am Stil vum Haaptaltor, no engem Entworf vum deemolege Paschtouer Bellwald, vum lëtzebuergesche Sculpteur [[Jean Haler]] geschnëtzt ginn. == Pietà == D'„Pietà Verticale“ ass eng 98&nbsp;cm héich, 43&nbsp;cm breet a 25&nbsp;cm déif [[Pietà]] vun engem onbekannte südlännesche Kënschtler. Si ass aus [[Eechen]]holz, hannen ausgehillegt, a staamt aus dem 18. Joerhonnert. Si ass eng vun deene wéinegen zu Lëtzebuerg, wou d'Maria steet a kräischt. Dat ass eng typesch Duerstellung vu südeuropäeschen Artisten. Si steet an enger Glasvitrine an der [[Daf (Sakrament)|Daf]]kapell an ass 1999 komplett restauréiert ginn. Et gëtt ugeholl, mä ouni datt e richtege Bewäis besteet, datt si ursprénglech an der aler Kierch op der Spaz stoung. == Héichaltor == Den Haapt[[altor]] an déi zwee Säitenaltär, déi mat Barockmotiven dekoréiert sinn, goufe 1748 vun engem Joseph Günster a sengem Gesell Henr. Fischer vun [[Igel (Däitschland)|Igel]] fir d'[[Kapuziner]]klouschter vu [[Bernkastel]] gemaach. 1834 huet d'Par Waasserbëlleg dem Klouschter si fir 351,50 Frang ofkaaft. D'Haaptbild ass d'[[Portiunkula]]-Erscheinung, déi den hellege Franziskus virum [[Jesus]] mam Kräiz an der [[Muttergottes|Maria]] duerstellt. Den [[Tabernakel]] huet d'Form vun engem [[Tempel]] an op béide Säite si [[Voluten]] mat Ornamenter a Form vu [[Muschelen]]. D'Drauwen an d'Éieremotiver sinn nodréiglech ubruecht ginn. == Klackespill == [[Fichier:WBKierch Klackespill w2.jpg|thumb|D'Klackespill]] D'Klackespill ass 1953 vun der Firma [[Koninklijke Eijsbouts]] vun [[Asten]] an [[Holland]] gebaut an installéiert ginn. Ursprénglech hat et 13 kleng [[Klack]]en. [[1969]] koumen der 5 dobäi. Déi [[Ulm (Stad)|Ulmer]] [[Tuermauerefabréck Philipp Hörz]] huet 2003 eng grouss Revisioun gemaach an op Vollelektronik ëmgestallt. Dat erlaabt et, eng grouss Zuel vu Melodien ze späicheren an turnusméisseg zu alle gewënschten Zäite spillen ze loossen. == Kierchefënsteren == Déi aktuell Kierchefënsteren, déi vun de lëtzebuergesche Kënschtler [[Gustave Zanter]], de Bridder [[Emile Probst|Emile]] a [[Joseph Probst]], dem [[François Gillen]], an dem [[Nina Lefèvre|Nina]] a [[Julien Lefèvre]] entworf goufen, sinn 1952 agebaut ginn. Vum François Gillen sinn zwou Fënsteren am [[Laangschëff]]; op der Männersäit "Aarbechten am Wéngert" an op der Fraesäit "Samariterin beim Jakobsbur". Vun der Lefèvre-Koppel stamen déi béid Fënsteren am Quierschëff: "De räiche Féschfank" an "D'Houchzäit zu Kana". == Kräizwee == Ëm déi Zäit ass de [[Kräizwee]] ugeschaaft ginn, dee vum [[Réimech]]er Kënschtler [[Jos Jungblut]] aus [[Eechen]]holz geschnëtzt gouf. == Uergel == Déi ursprénglech Uergel staamt vun 1902 an hat 22 [[Regëster]]e mat pneumatescher Traktur. 1975 gouf se komplett vun der [[Uergelmanufaktur Georg Westenfelder|Lëntgener Uergelfabréck]] erneiert. D'Gehais, dat en agebaut [[Schwellwierk]] huet, ass aus schweedeschem [[Kiferen]]holz an huet 30 Regësteren, 3 [[Manual]]er mat Pedall, 2230 Päifen, eng mechanesch Traktur, eng fest an zwou fräi Kombinatiounen. == Klacken == [[Fichier:Beetebuerger Klack WBK w 283.jpg|thumb|upright|D'Beetebuerger Klack]] {| class="prettytable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Klack || Gewiicht || Grondtoun || Gewidmet || Opschrëft |- |Beetebuerger Klack || 970&nbsp;kg || RE dièse || Hellege Jousef || Sancte Joseph, Patronae Ecclesiae Catholicae Ora Pro Parochia Bettemburgensi |- |Martinusklack || 550&nbsp;kg || SOL dièse || Hellege Martinus || Zu Saarburg gegossen dem Lichte erschlossen aus Altem erkauft Sankt Martin getauft erkling ich zur Ehre des Schoepfers und mehre den Menschen ihr Teil an Segen und Heil |- |Marieklack || 800&nbsp;kg || FA dièse || S.Maria Consolatrix Afflictorum || Anno Domini 1935 sub regime Papae PII XI. Magnae Ducis Carolae Episcopi Petri Nommesch Pastoris P.Weidert Burgimagistri J.P.Hopp, Incolae de Wasserbillig me fieri fecerunt in Honorem Consolatricis Afflictorum, Patronae Patriae |} D'[[Beetebuerg]]er Klack gouf 1878 an der Géisserei J.Goussel François vu [[Metz]] gegoss an houng bis 1948 an der [[Kierch Beetebuerg|Beetebuerger Kierch]]. De Paschtouer P. Weidert huet se ofkaaft fir déi am Zweete Weltkrich zerstéiert Niklosklack aus dem Joer 1935 z'ersetzen. Op der Klack steet ausser der Hellegewidmung nach: ''MDCCCLXXVII GUILLAUME III ROI GRAND DUC PRINCE HENRI LIEUTENANT DU ROI N 2724'' <br> ''M M LE BARON DE BLOCHAUSEN MINISTRE D'ETAT N SALENTINY P EYSCHEN ET V DE ROBE DIRECTEURS GENERAUX'' Déi zwou aner Klacke goufen 1935 an der [[Klackegéisserei Mabilon]] vu [[Saarburg]] gegoss. Bei hirer Fabrikatioun goufen déi zwou al Klacke vu 1771 resp. 1844 mat ageschmolt. == Mäertesskulptur == Baussen iwwer dem Haaptportal vun der Kierch ass eng Skulptur aus roudem [[Sandsteen]]. Si stellt den hellege Mäerten um [[Päerd]] duer am Ament wou e säi Mantel mat engem Heeschemann deelt. Fréier war en laténgesche [[Chronogramm]] iwwer dem Portal gemeesselt:<br> '''''DIVV'''S '''M'''AR'''T'''IN'''V'''S H''VIV''S E'''CCL'''ES'''I'''AE''<br> ''PERPET'''VV'''S PATRON'''U'''S''<br> D'Zomm vun den Zuelen ass 1794. Deemno war d'Skulptur scho virun der Mise en service 1808/1810 vun der Kierch fäerdeg. === Series pastorum=== {{Div col|cols=4}} #Joffroi 1349 #Georg 1392 #Runc Joannes 1393 #Ruppert 1570 #Georg Mertert 1575 #Joannes Trapp 1633–1652 #Mathias Faber 1652-1708 #Andr. Cariers 1708-1721 #J. Guilh. Linckels 1721-1763 #J. Conrad Welter 1763-1792 #Carolus Lessel 1792-1807 #Joannes Prost 1807-1817 #Guilhelm Stein 1817-1827 #Bern. Ambrosy 1827-1832 #J.Mathias Schumacher 1832-1876 #Nic Courth 1876-1898 #Mich.Jauchem 1898-1921 #Mathias Hurt 1921-1935 #Petrus Weidert 1935-1948 #Petrus Kayser 1948-1971 #Joannes Bichler 1971-1976 #Aloisius Bellwald 1976-1986 #Rogerius Geimer 1986-2016 {{Div col end}} === Series vicariorum === {{Div col|cols=4}} #Henri Blackes 1936-46 #Nicolas Dostert 1941-45 #Guillaume Wampach 1946-53 #Joseph Wagner 1953-67 #René Jungels 1967-71 {{Div col end}} == Kuckt och == * [[Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Mäertert]] * [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Paren]] *[[Lëscht vun de fréiere Lëtzebuerger Paren]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Eglise Saint-Martin Wasserbillig|{{PAGENAME}}}} * [http://web.cathol.lu/rubrique44 Websäit vum Parverband Maacher, Mäertert, Widdebierg, Wormer] * [http://www.glasmalerei-ev.de/pages/b254/b254.shtml D'Fënstere vun der Kierch vu Waasserbëlleg op der Websäit vun der ''Stiftung Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jh. e.&nbsp;V.''] {{de}} * [http://www.orgues.lu/index.php?option=com_content&view=article&id=369:wasserbillig&catid=86&Itemid=471 D'Uergel vun der Kierch op ''Orgues.lu''] {{de}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Kierchen zu Lëtzebuerg no Uertschaft|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert|Kierch Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1808]] [[Kategorie:Klasséiert Kierchen a Kapellen]] [[Kategorie:Kierchen a Kapellen am Dekanat Osten|Waasserbelleg]] 6ophffak2ecgs7163zi0ymqp6jsi8ka 0 68418 2704157 2619050 2026-09-06T21:10:55Z GilPeBot 65660 +Wikilink (via JWB) 2704157 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen|dem Floss}} {{Infobox Floss |Numm = Sauer |Bild = Mautlindje seure wi.jpg |Bildtext = D'Sauer bei Maartel |Numm (Franséisch) = Sûre |Numm (Däitsch) = Sauer |Längt = 206 km |Baseng = [[Rhäin]] |Debit = |Originn = [[Quell (Hydrologie)|Quell]] |Plaz Quell = [[Vaux-lez-Rosières]] |Héicht Quell = 510 m |Koordinate Quell = {{Coor dms|49|55|3.76|N|5|30|48.49|O}} |Leeft an = d'[[Musel]] |Plaz Konfluenz = [[Waasserbëlleg]] |Héicht Konfluenz = 129 m |Koordinate Konfluenz = {{Coor dms|49|42|48.4|N|06|30|24|O}} |Haaptnieweflëss = [[Wolz (Sauer)|Wolz (Wiltz)]], [[Uelzecht]], [[Wäiss Iernz]], <br>[[Our (Sauer)|Our]], [[Schwaarz Iernz]] |Land = {{BEL}}<br>{{LUX}}<br>{{DEU}} |Uertschaften = [[Martelange]], [[Esch-Sauer]], <br>[[Ettelbréck]], [[Dikrech]], [[Reisduerf]], <br>[[Iechternach]], [[Waasserbëlleg]] }} [[Fichier:Vaux-sur-Sûre, Planchipont (101).jpg|thumb|280px|Weier direkt ënnerzeg vun der Quell.]] D''''Sauer''' ass e Floss an der Belsch, zu Lëtzebuerg an an Däitschland, et ass e lénksen Niewefloss vun der [[Musel]]. == Geographie == Si entspréngt beim Haff ''Planchipont''<ref>{{Citation|URL=https://geoportail.wallonie.be/walonmap#SHARE=C5C14AD661F43CB5E053D0AFA49D6CBB|Titel=WalOnMap|Gekuckt=27.06.2021|Wierk=geoportail.wallonie.be|Sprooch=en}}</ref> an der Sektioun [[Vaux-lez-Rosières]] vun der Gemeng [[Vaux-sur-Sûre]], am Südoste vun der [[Belsch]]. Vu [[Roumecht]] un op enger 4&nbsp;km no Norden mécht si d'Grenz tëscht Lëtzebuerg an der Belsch, ier se da queesch duerch d'[[Éislek]] leeft. Zu [[Esch-Sauer]] gëtt si zu engem [[Stauséi Uewersauer|Stauséi]] gestaut. Dësen ass den Zentrum vum [[Naturpark Uewersauer]], an am Summer eng beléifte Vakanzeplaz. An éischter Linn ass en awer virun allem en Drénkwaasserreservoir. Zu [[Wallenduerfer Bréck]] geet d'Sauer da Richtung Süde bis op [[Waasserbëlleg]] a mécht op där Streck, als [[Kondominium]], d'Grenz tëscht Lëtzebuerg an [[Däitschland]]. Zu Waasserbëlleg "[[Op der Spatz]]", deem déifste Punkt vum Land, fléisst d'Sauer an d'[[Musel]]. D'Sauer ass 206&nbsp;km laang, dovu sinn 136&nbsp;km op Lëtzebuerger Territoire. Se zielt zu de primäre [[Waasserlaf|Waasserleef]] vu Lëtzebuerg déi en [[Anzuchsgebitt]] vun iwwer 70&nbsp;km² hunn<ref>[https://web.archive.org/web/20201001074817/https://www.geoportail.lu/Portail/menuAction.do?lang=de&dispatch=load&menuToLoad=inspireViewMetadataExt&uid=f46ab9d4-a6dd-414b-a333-f2acfb126537 www.geoportail.lu], déi offiziell Plattform fir geographesch Donnéeën a Servicer vun der [[Administration du cadastre et de la topographie]]</ref>. == Uertschaften op der Sauer == === Belsch === {{Div col|cols=3}} * [[Vaux-lez-Rosières]] * [[Sûre]] * [[Winville]] * [[Bodange]] * [[Wisembach]] * [[Radelange]] * [[Martelange]] * [[Grumelange]] * [[Tintange]] {{Div col end}} === Lëtzebuerg === {{Div col|cols=3}} * [[Roumecht]] * [[Sir (Uertschaft)|Sir]] * [[Bauschelt]] (Millen) * [[Bungeref]] (Millen) * [[Ënsber]] * [[Lëlz]] * [[Esch-Sauer]] * [[Heischtergronn]] * [[Giewelsmillen]] * [[Schlënnermanescht]] * [[Buerschter Millen]] * [[Méchela]] * [[Ierpeldeng (Ettelbréck)|Ierpeldeng]] * [[Ettelbréck]] * [[Angelduerf]] * [[Dikrech]] * [[Gilsdref]] * [[Bleesbréck]] * [[Bettenduerf]] * [[Méischtref]] * [[Reisduerf]] * [[Wallenduerfer Bréck]] * [[Déiljen]] * [[Grondhaff]] * [[Bollenduerfer Bréck]] * [[Iechternach]] * [[Steenem]] * [[Rouspert]] * [[Hénkel]] * [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]] * [[Méischdref]] * [[Waasserbëlleg]] {{Div col end}} === Däitschland === {{Div col|cols=3}} * [[Wallendorf (Äifel)|Wallendorf]] * [[Bollendorf]] * [[Weilerbach (Bollendorf)|Weilerbach]] * [[Echternacherbrück]] * [[Mennen]] (de: Minden) * [[Edingen]] * [[Godendorf]] * [[Wintersdorf]] * [[Metzdorf]] * [[Laser (Däitschland)|Laser]] (de: Langsur) * [[Bëllegerbréck]] (de:Wasserbilligerbrück) {{Div col end}} == Et lafen an d'Sauer (dem Waasserlaf no) == === An der Belsch === {{Div col|cols=5}} * Ruisseau du Wé (riets) * Ruisseau du Bultai (riets) * Ruisseau du Grand-Pré (lénks) * Ruisseau de la Fagne de Lescheret (riets) * Geronne (riets) * [[Moyémont]] (riets) * Chiehet (riets) * [[Ruisseau de Lipré]] (lénks) * [[Strange]] lénks * Ruisseau de Geronval (riets) * Ruisseau de Savipré (lénks) * Ruisseau de Tranquebois (riets) * Wissbich (riets) * Kleppelbaach (riets) * Molscht (lénks) {{Div col end}} === Zu Lëtzebuerg === {{Div col|cols=5}} * [[Froumicht]] * [[Syrbaach]] * [[Bëllerbaach]] * [[Schwärzerbaach]] * [[Bauschelbaach]] * [[Braaschter Flass]] * [[Hämichterbaach]] * [[Béiwener Baach]] * [[Ningser Baach]] * [[Dirbech]] * [[Fënsterbaach]] * [[Rackebaach]] * [[Pëtzbech]] * [[Schlirbech (Sauer)|Schlirbech]] * [[Heesbech]] * [[Woschenterbaach]] * [[Toodler Baach]] * [[Boukelsser Baach]] * [[Haarderbaach]] * [[Rensbaach]] * [[Rannerbaach]] * [[Wolz (Sauer)|Wolz (Wiltz)]] * [[Wëlzerbaach]] * [[Dideschbaach]] * [[Schlënner]] * [[Kuelebaach]] * [[Uelbech]] * [[Wëlschterbaach]] * [[Heemicht]] * [[Doudeslach]] * [[Holzbaach]] * [[Méchelbaach (Sauer)|Méchelbaach]] * [[Uelzecht]] * [[Tirelbaach]] * [[Blees]] * [[Wäiss Iernz]] * [[Our (Sauer)|Our]] * [[Kuerbaach]] * [[Schwaarz Iernz]] * [[Äsbech]] * [[Lauterbuererbaach]] * [[Aleferbaach]] * [[Girsterbaach]] * [[Kauzebaach]] * [[Sernigerbaach]] {{Div col end}} === An Däitschland === {{Div col|cols=4}} * [[Gaybach]] * [[Weilerbach (Baach)|Weilerbach]] * [[Gutenbach]] * [[Fölkenbach]] * [[Halbach]] * [[Prüm (Floss)]] * [[Klingerbach]] * [[Olkerbach]] * [[Stegbach]] {{Div col end}} == Biller== <gallery mode="packed" heights="160"> Vaux-sur-Sûre, Planchipont (104).jpg|D'Sauer knapp 150 m hannert der Quell… Sauer bei Vaux-les-Rozières.JPG|bei Winville… Sauer bei der Millen zu Oeil.jpg|bei der Mille vun Oeil. Sauer river.JPG|Den Uewersauerstauséi. SauEschSau.JPG|D'Sauer zu Esch-Sauer… Sauer Heischtergronn.jpg|am Heischtergronn… Sauer Toodlermillen.jpg|op der Toodlermillen. Sauer Wotz.jpg|Zesummefloss vu Sauer a Wolz op der Giewelsmillen, lénks d'Sauer ënner der Bréck d'Wolz. Wallendorf 097.jpg|D'Sauer bei [[Wallenduerf]]… Sauer virun Iechternach.JPG|virun Iechternach. SaueMusBr.JPG|D'Sauer leeft an d'Musel. Iwwer der Sauer d'Eisebunnsbréck an hannendrun d'Bréck fir den normale Verkéier - déi zwou Brécke verbanne Lëtzebuerg mat Däitschland. </gallery> == Kuckt och == {{Lëschte vun de Waasserleef zu Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Sûre|Sauer}} * [http://www.deutsch-luxemburgischer-naturpark.info/ Deutsch-Luxemburgischer-Naturpark] * [http://www.naturpark-sure.lu/ Naturpark Uewersauer] * [http://www.echternach.lu/ Gemeng Iechternach] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Sauer| ]] 8q2j12svgbn9t5fm3p76yzzsu2lexxv 0 68447 2704069 2682247 2026-09-06T14:06:16Z Zinneke 34 /* Gesondheetszoustand */ 2704069 wikitext text/x-wiki De '''Bësch zu Lëtzebuerg''' bedeckt eng [[Fläch]] vun 91.400 [[Hektar]], dat si 35,5&nbsp;% vun der Fläch vum [[Lëtzebuerg (Land)|Land]]. 41,8&nbsp;% vun de [[Bësch]]er leien am [[Éislek]], 11,5&nbsp;% op der [[Musel]], 36&nbsp;% am [[Minettsgéigend|Minett]] an 32&nbsp;% am Rescht vum [[Guttland]]. De Lëtzebuerger Bësch besteet zu 67,3&nbsp;% aus [[Lafbam|Lafbeem]], 31,7&nbsp;% sinn [[Nolebam|Nolebeem]]. Déi dräi heefegst Bamaarte si [[Bichen]] (30,1&nbsp;%), [[Eechen]]aarten (26,9&nbsp;%) a [[Fiichten]] (21,2&nbsp;%). Bal 48.400 Hektar Bësch, deemno knapps iwwer d'Hallschecht, leien an engem [[Natura 2000]] Schutzgebitt; 6.100 an engem national geschützten [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebitt]].<ref>"Luxemburgs Wälder." In: ''forum'' Nr.416, April 2021, S.31.</ref> == Dräi typesch Regiounen == Jee no Géigend hunn d'[[Bësch]]er typesch Charakteristiken, an et kann ee se an dräi grouss Regiounen opdeelen: === Héich [[Ardennen|Ardenne]] mat Bichebëscher === Déi Géigend läit am Norde vum Land, op engem Plateau, dee relativ flaach ass, mat enger Héicht vu ronn 500 Meter. Den Ënnergrond ass aus dem [[Devon (Geologie)|ënneschten Devon]] a besteet aus [[Schifer]] a [[Quarzit]], wat brong Biedem gëtt, déi net vill Kallek hunn. D'Biedem si relativ wéineg ausgewäsch well se zimmlech [[leem]]eg sinn, hunn awer Tendenz ze [[Gley|vergleyen]]. De Klima ass dee vun de mëttelste Bierglagen. An där Géigend sinn d'[[Bichen]], vermëscht mat wéineg [[Eechen]], vun Natur aus ze fannen, de [[Biergahorn]] ass rar, an d'[[Hobich]] gëtt et praktesch guer net. E groussen Deel vun der Bëschfläch besteet aus [[Fiichten]], déi kënschtlech abruecht goufen. [[Fichier:EisLaMi1.JPG|thumb|320px|Niddreg Ardennen]] [[Fichier:Labyrinth im Müllertal.jpg|thumb|upright|Bësch an der Sandsteen-Fielslandschaft bei Iechternach.]] === Tëschenzon mat verschiddene Bëscher === ==== Niddreg Ardenne mat gemëschte Bëscher ==== An deem Deel vum [[Éislek]] sinn d'Bëscher am geleefegste laanscht déi géi Häng vu Floss- a Baachdäller. Am natierleche Bësch sinn do d'Bichen ze fannen. D'[[Gierwerei]]en am Éislek hunn et mat sech bruecht, datt grouss Fläche mat [[Louheck]]en ugeluecht goufen, a méi spéit hu [[Fiichten]]- an [[Küstendänn|Dänne]]plantatiounen den natierleche Bësch verdréckt. 41,6&nbsp;% vum Éislek si mat Bëscher bedeckt. ==== Mergelhiwwele mat Mëschbëscher ==== Déi Bëscher sti meeschtens op Formatiounen aus dem [[Äerdmëttelalter]], et sinn dat haaptsächlech [[Trias]]- a [[Lias]]formatiounen. Et fënnt ee steif leemeg Biedem, a plazeweis Suebelbiedem oder och alt Kallekbiedem. Eng ronn 20&nbsp;% vun der Fläch vun där Géigend si mat Bëscher bewuess. Ofhängeg vum Ënnergrond fënnt een op méi schwéiere Biedem [[Stilleech|Summereeche]] gemëscht mat Bichen an Hobichen, an op méi liichten, Biche gemëscht mat Wantereechen an Hobichen. Plazeweis fënnt een och [[Esp]]en an Eschen. Am Ënnergehëlz fënnt een all Zorte vu Planze wéi se iwwerall an de Bëscher virkommen, derbäikommen nach e puer Planzenaarten aus de waarme Bëscher. ==== Plateau vum Sandsteen ==== Am [[Guttland]], virun allem um [[Lëtzebuerger Sandsteen]] op Héichten tëscht 300 a 400 Meter, sinn d'[[Routbuch|Bichebëscher]] doheem. Et gëtt dovun do dräi Haaptzorten déi duerch den Ënnerwuess um Buedem bestëmmt ginn: de [[Meekräitchen|Meekräitchen-Bichebësch]]<!-- Meekräitchen= de:Waldmeister-->, den [[Huesebrout|Huesebrout-Bichebësch]] <!-- de: Hainsimse, Luzula campestris --> an deen, op deem de Buedem mat [[Schwingel]] bewuess ass. An der Mëschung mat Eeche fënnt een an engem schwaache Prozentsaz d'[[Wantereech]]. Sporadesch fënnt een och de [[Biergahorn]] an a fiichte Grënn d'[[Esch (Bam)|Esch]]. 31,2&nbsp;% vun där Géigend si mat Bësch bewuess. Et fënnt een awer och kënschtlech Bestänn mat [[Wäissdänn|Wäisdännen]], [[Douglasdänn|Douglasien]] a Fiichten. [[Fichier:Bësch am Minett- Tëscht dem Escher Gaalgebierg a Burgronn.JPG|thumb|Pionéierbeem am Minett]] ==== Bëscher an der Minettsgéigend ==== Am [[Minettsgéigend|Minett]] op den Héichte vum [[Bajocien]] war d'Landschaft duerch den Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Tagebau bis an d'1980er Joren eran zum Deel béis op d'Kopp gehäit ginn. Zanterhier hëlt d'Natur sech déi Plazen erëm; eng Partie vun de Bëscher sinn deemno nach jonk, zum Deel am [[Pionéierbamaarten|Pionéierzoustand]], an hunn en héijen Aarteräichtum. De Bësch mécht haut 56&nbsp;% vun der Fläch vum Minett aus. Als al Bestänn fënnt een op de Koppen de [[Kallekbichebësch]] an och emol Hobichebestänn mat Eechen. === Museldall a seng thermophil Bëscher === An der [[Musel]]géigend, besonnesch am Hannerland vum Museldall an op de Plateaue ronderëm, déi haaptsächlech um [[Keuper]] an um [[Muschelkallek]] mat héije [[pH|pH-Wäerter]] baséieren, fënnt een déi sougenannt thermophil Bëscher mat Eechen-[[Hobich]]ebëscher, an deenen een d'Wanter- an d'[[Summereech]] fënnt. Plazeweis fënnt een och Bichebëscher, an als Mëschhëlzer gëtt et d'[[Elsbier]] an de [[Spierebam]]. Nëmmen 3,5&nbsp;% vun dëser Géigend si Bëscher. == Bamaarten == 67,3&nbsp;% vun de [[Bam|Beem]] an de lëtzebuergesche Bëscher si [[Lafbam|Lafbeem]], wourënner Bichen (30,1&nbsp;%) an Eechen (26,9&nbsp;%) déi geleefegst sinn. Vun den Nolebeem ass d'[[Fiicht]] mat 21,2&nbsp;% déi heefegst Aart.<ref>{{Citation|URL=https://environnement.public.lu/content/dam/environnement/documents/natur/forets/foret-en-chiffres.pdf|Titel=La forêt luxembourgeoise en chiffres|Gekuckt=16.01.2021}}</ref> Nieft deenen dräi Aarte sinn eng grouss Zuel un anere Bamzorten an de lëtzebuergesche Bëscher ze fannen, notamment den [[Alenter]], d'[[Hobich]], d'[[Vullekiischt (Prunus)|Vullekiischt]], d'[[Lann]] oder de [[Spierebam]]. == Geschicht an Entwécklung vum Bësch zu Lëtzebuerg == Virun der [[Steenzäit|Mëttelser Steenzäit]] (4000 v.&nbsp;Chr.) hat de Mënsch praktesch keen Afloss op de Bësch. Eréischt an der [[Neolithikum|Neisteenzäit]] gouf ugefaangen, op Plaze Bëscher ewechzehaen, fir déi ze besidelen. Dat huet an der [[Kofferzäit|Koffer-]], [[Bronzezäit|Bronzen-]] an [[Eisenzäit]] no an no zougeholl. D'Holz gouf vun do un als Baumaterial an als Brennholz verschafft. D'[[Kelten]] hunn hir Befestegungen aus Bamstämm gebaut (wéi zu [[Lamadelaine|Rolleng]] oder um [[Tëtelbierg]] bei archeologeschen Ausgruewunge konnt nogewise ginn). Am [[1. Joerhonnert v. Chr.]] huet de Bësch vu Lëtzebuerg zu engem zusummenhängende grousse Massiv gehéiert, dat sech vu [[Reims]] bis op [[Köln]] gezunn huet. Eng ronn 150 Joer duerno ware scho grouss Deeler tëscht de [[Vogesen]] an den [[Ardennen]] net méi matenee verbonnen. D'Landwirtschaft, déi ëmmer méi Afloss krut, huet hir Flächen op d'Käschte vum Bësch vergréissert. Déi Zäit war et haaptsächlech en Héichbësch aus Eechen, Bichen, [[Bierk]]en, [[Ulm (Bam)|Ulmen]], [[Alenter]]en an [[Espen]]. Vun der [[Vëlkerwanderung]] un a bis an d'[[17. Joerhonnert]] huet de Bësch och bei der [[Véizuucht]] eng wichteg Roll gespillt: Joerhonnertelaang goufen d'[[Schwäin]] vu Schwéngshierten an de Bësch gedriwwen, fir sech do mat [[Eechen|Eechelen]] a [[Buchecker]] ze mäschten. Och [[Ranner]] hunn am Bësch, dee manner dicht bewuess war, a wou Gréngs um Buedem gewuess ass, Friesse fonnt. An där Period ass d'Fläch vu Bësch stänneg zeréckgaangen. Den niddregen Exploitatiounswäert, an nei Kulturen am Beräich vun der Landwirtschaft, sou wéi d'Eisenindustrie hu grouss Defrichementer mat sech bruecht. Duerch eng schlecht Reglementatioun, d'Netanhale vun de Bëschordonnanzen an e praktesch inexistenten Amenagement, war de Bësch zu Lëtzebuerg an e ganz schlechten Zoustand komm. Dat geet aus engem Rapport un d'[[Chambre des comptes (Lëtzebuerg)|Chambre des comptes]] vu [[1740]] ervir: "...'' il n'y a pas dans toute la forêt du Grunewald, un seul arbre de bâtiment, ce qui est bien triste et bien extraordinaire pour une forêt de cette grandeur, située aux portes de la ville''." An der Mëtt vum [[19. Joerhonnert]] war d'Fläch vum Bësch zu Lëtzebuerg mat 29&nbsp;% vun der ganzer Fläch vum Land am klengsten. [[1840]] gouf d'[[Aministration des eaux et forêts]] gegrënnt (déi [[2009]] an "''Administration de la nature et des forêts''" ëmbenannt gouf), an där hir Aufgab et war, déi ëffentlech Bëscher ze verwalten an z'exploitéieren. Trotz villen Neiuplanzungen an Opforstungen am Staatsbësch huet et bis [[1865]] gedauert, wéi de [[Kock]] d'[[Holzkuel]]e lues a lues ersat huet, datt déi iwwerméisseg Exploitatioun vun de Bëscher opgehalen huet. D'Industrialséierung huet awer och mat sech bruecht, datt Fiichteplantagen ugeluecht goufen, fir Dunnen an de Minièren ze hunn, a ganz Bëscher goufen ewechgerappt fir [[Schmelz]]en ze bauen (sou de Clair-Chênes-Bësch zu Esch-Uelzecht, deen der [[Adolf-Emil-Schmelz]] huet misse Plaz maachen) oder fir iwwer Dag Minett ofzebauen. Zanter den 1990er Joren hunn nieft de wirtschaftlechen Aspekter (Holzgewënnung) nach aner Krittären u Wichtegkeet gewonnen, wéi dee vum Tourismus- an Erhuelungswäert vun de Bëscher, mä och d'[[Nohaltegkeet]]. D'Aufgab vun der Natur- a Bëscherverwaltung ass et dann och eng koherent Approche zu dësen zum Deel widderspréchlechen Uspréch un de Bësch z'assuréieren an duerchzesetzen. == Proprietären == 54&nbsp;% vun de Bëscher zu Lëtzebuerg, sinn a Privatbesëtz, dee sech op eng 13.800 Besëtzer verdeelt. Ronn 80&nbsp;% dovu leien am Éislek, an et si meeschtens Parzelle vu manner wéi 2 [[Hektar]]. Déi aner ronn 46&nbsp;% am ëffentleche Besëtz ginn, als sougenannt ''forêts soumises'', vun der [[Natur- a Bëschverwaltung]] verwalt. Am Total eng 40.000 ha déi dem Staat (10,7&nbsp;%), de Gemengen (32,8&nbsp;%), [[Ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)|ëffentlechen Etablissementer]] (1,3&nbsp;%) oder dem [[Kierchefong]] gehéieren<ref>[http://www.environnement.public.lu/forets/index.html Portail de l'environnement] opgeruff den 31. Januar 2011</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110906110929/http://www.privatbesch.lu/index.php?id=11 Wem gehört der Wald?] op privatbesch.lu</ref><ref>{{Citation|URL=https://environnement.public.lu/fr/natur/forets.html|Titel=Forêts et ses services écosystémiques|Gekuckt=16. Januar 2021}}</ref>. De gréisste Staatsbësch ass de [[Gréngewald]] mat iwwer 1.200 ha<ref>Donnéeë vun ëm 1970</ref>, déi gréisst Gemengebëscher sinn déi vu [[Miersch]] mat ronn 1.150 ha, [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] mat 754 ha a [[Betzder]] mat 748 ha. === Geschicht === An der Zäit vun de [[Frankeräich|Franke]] war de Bësch entweeder e Privatdomaine, oder eng Kollektivproprietéit. E gouf net sou behandelt wéi d'Akerland, dat ënner der Kollektivitéit duerch Lous opgedeelt gouf. Vum [[6. Joerhonnert]] u kruten d'Kierchen ëmmer méi Besëtz, dorënner och Bëscher, déi se entweeder selwer kaaft hunn, oder vun de Kinneken a Prënze geschenkt kruten. Mat de Fräibréiwer géint d'[[13. Joerhonnert]] ass eng nei Kategorie vu Besëtzer entstanen, d'Bierger. Well vill [[Adel|Adleger]] Sue gebraucht hunn, hu se hir Bëscher u räich fräi Bierger verkaaft. Ënner der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Revolutioun]] huet d'Kierch praktesch all hir Bëscher verluer, a se goufen e gemeinsaamt Gutt dat a Kantonnementer opgedeelt war. Doriwwer eraus kruten d'Leit déi en Notzrecht haten eng Partie vum Bësch als Privatbesëtz, a si hunn doduerch hiert Notzrecht op de gemeinsamen Deel verluer. Ënner dem [[Directoire|franséische Regime]] haten d'Staatsbëscher eng Fläch vun 9780 ha. Bis [[1814]] war déi Fläch op 5.245 ha zeréckgaangen. Ënner der Hollännescher Herrschaft gouf praktesch alles verkaaft wat engem Bam geglach huet, fir den Hollänner hir Krichsschold ze bezuelen. Um Enn vum [[19. Joerhonnert]] hat Lëtzebuerg kee Meterkaree Staatsbësch méi. [[1902]] gouf ugefaangen erëm e Staatsbësch zesummenzestellen, an dat mam Kaf vu [[Paschenterbësch]] mat 63 ha. Ëm 1975 hat de Staatsbësch eng ronn 5.000 ha. Duerno koumen eng Partie Hektaren dobäi wéi d'Schmelze géint 1978 ugefaangen hunn hir verloosse Minièren, déi se iwwer Dag haten, un de Staat ofzestoussen. Do derbäi koumen awer och nach Bëscher déi an engem Héichbëschzoustand waren, well se iwwer den ënnerierdesche Konzessioune stoungen, wéi z.&nbsp;B. de [[Laangebierg]], de [[Gaalgebierg]] an den [[Herenterbierg]] tëscht [[Diddeleng]] an [[Téiteng]], déi op ee Siess den Domaine ëm méi wéi 300 ha vergréissert hunn. Eng aner Partie an der [[Walfer]] Géigend koum aus dem Besëtz vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]], wéi do de Bau vun der [[Autobunn A7 (Lëtzebuerg)|Nordstrooss]] ugefaange gouf, an doduerch den Domaine vum Haff an där Géigend sou opgespléckt gouf, dat en net méi intressant fir den Haff war. == Ekologie an Naturschutz == Wéinst hirer héijer Biodiversitéit spillen [[Naturbësch]]er, d.&nbsp;h. Bëscher, déi net bewirtschaft ginn, eng wichteg [[Ekologie|ekologesch]] Roll. Bis 2010 solle ronn 5&nbsp;% vun de Gemengen- a Staatsbëscher zu Lëtzebuerg als Naturbësch klasséiert sinn. {{Méi Info 1|Naturbësch}} == Gesondheetszoustand == Zanter den 1990er Joeren hëlt de Gesondheetszoustand vun de Bëscher zu Lëtzebuerg staark of: * 1990 ware 60 % vun de Beem a guddem Zoustand, 24,2 % hu liicht Schied opweises gehat, an 15,9 % ware schwéier beschiedegt. * 2015 ware just nach 30.5 % vun alle Beem gesond, 36,6 % ware liicht, an 32,9 % schwéier beschiedegt. * 2024 louch de Prozentsaz vun de gesonde Beem nach eng Kéier ëm d'Hallschecht méi déif, bei nëmme méi 15,1 %, 26,5 % hu liicht Schied virgewisen, a ganzer 58,4 % ware staark beschiedegt.<ref>Source : Administration de la nature et des forêts, STATEC (Lustat A3400) [https://statistiques.public.lu/dam-assets/catalogue-publications/luxembourg-en-chiffres/2025/luxembourg-en-chiffres-2025.pdf Environnement - État de santé de la forêt.] ''Le Luxembourg en chiffres'', statistiques.public.lu (2025), S.12.</ref> Eng äänlech alarmant Feststellung gouf schonns am Summer 2023 gemaach, wéi d'Naturverwaltung bei ronn 1.200 Beem, déi iwwer 50 Plazen am Land verdeelt sinn, en Inventaire iwwer de Gesondheetszoustand vun de Bëscher zu Lëtzebuerg gemaach huet. Nëmme méi 14,5&nbsp;% vun de Beem ware gesond, iwwer 55&nbsp;% sinn an engem mangelhaften gesondheetlechen Zoustand, an 12,3&nbsp;% dovu si schonn ofgestuerwen.<ref>Charel Thillen: [https://www.rtl.lu/news/national/a/2119091.html "De Lëtzebuerger Bësch ass a schlechtem Zoustand."] rtl.lu, 27.09.2023.</ref><ref>[https://anf.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2023%2B09-septembre%2B27-welfring-iventaire-phytosanitaire.html "Les résultats de l'inventaire phytosanitaire 2023 des forêts du Luxembourg."] Communiqué op anf.gouvernement.lu, 27.09.2023.</ref> == Toponymie vun de lëtzebuergesche Bëscher == De [[Joseph Hess]] gëtt déi heiten Erklärunge fir déi geleefegst Nimm vu Bëscher zu Lëtzebuerg<ref>Joseph Hess: ''Altluxemburger Denkwürdigkeiten, Beiträge zur Luxemburger Kultur- und Volkskunde.'' Luxemburg 1960, S. 37-39.</ref>: *"'''Haard'''" (resp. "Häerdchen") ass e laanggezunnene Bësch mat fräie Plazen, wou d'Véi konnt weeden. Deen Numm ass ze fanne bei Mompech, Iechternach, Allënster, Reisduerf, Conter, Dikrech, Dippech, Diddeleng, Biwer a Grenzen. *"'''Fenn'''" ass en héichgeleeëne suppege Bësch (vgl. [[Héicht Venn]]); beluecht ass den Numm zu Housen, Ëlwen an Aasselbuer, ''Fennkamp'' bei Eschweiler (Wolz) a ''Gefenn'' bei Kolpech. *"'''-wald'''": Bëscher mat deem Suffix goufe fréier "-wal" genannt, wéi haut nach bei Simmer an de ''Wal'' tëscht Diddeleng an Helleng. *"'''-holz''' heesche méi kleng Bëscher; vgl. Buchholz (Buchels), Eichholz (Eichels) a verschidden Uertschaftsnimm, déi dovun ofgeleet goufen. * "'''Lo, Léi, Loher'''" ass ze fanne bei Schieren, Diddeleng, Ëlwen, Bettenduerf, Reisduerf, Dellen, Kielen, a Rouspert. * "'''Fooscht'''<ref>Cf. d'[[Fooschtbaach]] an der Gemeng Ëlwen.</ref>, '''Faascht'''" kënnt vu 'Forst'<ref>Den Dictionnaire des noms de lieux en Wallonnie et à Bruxelles, seet Faascht kéim aus dem ale Franséische ''faisse'' (lat: fascia), wat eng Strëpp vu Wise bedeit. Als Beispiller vun Uertschaftsnimm déi dovun ofgeleet sinn, gëtt en un: [[Faascht]], [[Fachelles]] am [[Provënz Hainaut|Hainaut]], [[Faches]] bei [[Gouvy]], [[Fachotte]] bei [[Nivelles]] a [[Fachu]] bei [[Soignies]]</ref>; et gëtt där Bëscher bei Fëschbech, Bungeref, [[Diänjen]], Mompech, Rodebuer/Betzder, Bech, Gréiwemaacher a Stengefort, an an de belsche Grenzgebidder an der [[Provënz Lëtzebuerg]]<ref>Cf. d'Uertschaft [[Faascht]] bei Arel an de Faaschterhaff</ref> *"'''Ratt'''" kënnt heefeg vir, seng Bedeitung ass onkloer. == Literatur == * Administration des eaux et forêts (éd.), 1971. ''La forêt du Grand-Duché de Luxembourg''. 95 p.&nbsp;Impr. Saint-Paul, Luxembourg. * Administration des eaux et forêts, 1995. ''Naturräumliche Gliederung Luxemburgs: Ausweisung ökologischer Regionen für den Waldbau, mit Karte der Wuchsgebiete und Wuchsbezirke''. Ministère de l'environnement, Ministère de l'agriculture, de la viticulture et du développement rural, Administration des eaux et forêts, Luxemburg. Service central des imprimés de l'État, 65 S. * Administration de la nature et des forêts (éd.), 2012. ''Patrimoine historique et culturel en forêts luxembourgeoises''. 114 S. ISBN 978-2-9599675-6-6 (D'Buch enthält kee Publikatiounsjoer, och d'Dréckerei ass net genannt). * Anonyme, 2008. ''Dossier: Bësch''. [http://www.forum.lu/bibliothek/ausgaben/inhalt?ausgabe=288 Forum Nr. 280.] * [[Jos Helbach|Helbach, J]]., 2014. ''Die Geschichte des Luxemburger Waldes im Laufe der Jahrhunderte''. Dréckerei Saint-Paul, Lëtzebuerg. 1. Oplo 2004; 2. Oplo 2014, 413 S. ISBN 978-99959-098-4- * Niemeyer, T., C. Ries & W. Härdtle, 2010. ''Die Waldgesellschaften Luxemburgs. Vegetation, Standort, Vorkommen und Gefährdung''. [https://web.archive.org/web/20100918082602/http://www.mnhn.lu/recherche/ferrantia/liste_detail.asp?ID=58 Ferrantia 57]. 122 S. Luxembourg. ISSN 1682-5519. * Wagner, Marc (coord.), 2003. ''La forêt luxembourgeoise en chiffres. Résultats de l'inventaire forestier national au Grand-duché de Luxembourg 1998-2000''. Ministère de l'agriculture, de la viticulture et du développement rural, Administration des eaux et forêts, Luxembourg. Graphic Press, Mamer. 210 S. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20210428123806/https://statistiques.public.lu/stat/TableViewer/document.aspx?ReportId=12753&IF_Language=fra&MainTheme=1&FldrName=3&RFPath=9609 interaktiv Kaart vum Lëtzebuerger Bësch] op geoportail.lu * [https://environnement.public.lu/fr/publications/forets/foret_lux_en_chiffres_1.html La forêt luxembourgeoise en chiffres - Résultats de l'inventaire forestier national au grand-duché de Luxembourg 1998 - 2000], Administration des Eaux et Forêts du Grand-Duché de Luxembourg * [https://environnement.public.lu/fr/publications/forets/IFL2_fr.html La forêt luxembourgeoise en chiffres - Résultats de l'inventaire forestier national au grand-duché de Luxembourg 2009-2011], Administration des Eaux et Forêts du Grand-Duché de Luxembourg * [http://www.privatbesch.lu/ Lëtzebuerger Privatbësch], Groupement des Sylviculteurs asbl * [https://web.archive.org/web/20160305201841/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1617/0001/a001.pdf#page=1 ''Fait des Bois'' Ordonnance vu 1617] * [http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1623/0001/a001.pdf#page=1 Coutumes générales 8. Abrëll 1625 ''Des Bois, Forêts, Pâturage, vaine Pâture, Paisson, Pêcherie et autres droits de communautés.''] * [https://web.archive.org/web/20160305202912/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1669/0001/a001.pdf#page=1 Ordonnance vu 1669 ''Des Eaux et Forêts''] * [https://web.archive.org/web/20160305203342/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1775/0002/a002.pdf#page=1 Ordonnance vum 22. Juli 1775, ''portant défense de cueillir dans les Bois des fruits quelconques.''] === Reportagen „Lëtzebuerger Bëscher“ op rtl.lu <small>(Mee 2021)</small> === * [https://www.rtl.lu/news/national/a/1727406.html Deel 1 - De Bësch am Éislek, gepräägt duerch d'Lieder-Industrie] * [https://www.rtl.lu/news/national/a/1727856.html Deel 2 - De Bësch am Osten, Manternacher Fiels an d'Eechebësch] * [https://www.rtl.lu/news/national/a/1728365.html Deel 3 - De Bësch am Süde vum Land] *[https://www.rtl.lu/news/national/a/1728939.html Deel 4 - Noumerleeën, Bësch am Sandsteen] *[https://www.rtl.lu/news/national/a/1729371.html Deel 5 - Iwwer Planzen an Insekten] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Ëmwelt zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Bëscher zu Lëtzebuerg| ]] qdwdr82vk5vhninrkgkqn9zvfie7dgd 2704131 2704069 2026-09-06T18:59:33Z Puscas 735 .... 2704131 wikitext text/x-wiki De '''Bësch zu Lëtzebuerg''' bedeckt eng [[Fläch]] vun 91.400 [[Hektar]], dat si 35,5&nbsp;% vun der Fläch vum [[Lëtzebuerg (Land)|Land]]. 41,8&nbsp;% vun de [[Bësch]]er leien am [[Éislek]], 11,5&nbsp;% op der [[Musel]], 36&nbsp;% am [[Minettsgéigend|Minett]] an 32&nbsp;% am Rescht vum [[Guttland]]. De Lëtzebuerger Bësch besteet zu 67,3&nbsp;% aus [[Lafbam|Lafbeem]], 31,7&nbsp;% sinn [[Nolebam|Nolebeem]]. Déi dräi heefegst Bamaarte si [[Bichen]] (30,1&nbsp;%), [[Eechen]]aarten (26,9&nbsp;%) a [[Fiichten]] (21,2&nbsp;%). Bal 48.400 Hektar Bësch, deemno knapps iwwer d'Hallschecht, leien an engem [[Natura 2000]] Schutzgebitt; 6.100 an engem national geschützten [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebitt]].<ref>"Luxemburgs Wälder." In: ''forum'' Nr.416, April 2021, S.31.</ref> == Dräi typesch Regiounen == Jee no Géigend hunn d'[[Bësch]]er typesch Charakteristiken, an et kann ee se an dräi grouss Regiounen opdeelen: === Héich [[Ardennen|Ardenne]] mat Bichebëscher === Déi Géigend läit am Norde vum Land, op engem Plateau, dee relativ flaach ass, mat enger Héicht vu ronn 500 Meter. Den Ënnergrond ass aus dem [[Devon (Geologie)|ënneschten Devon]] a besteet aus [[Schifer]] a [[Quarzit]], wat brong Biedem gëtt, déi net vill Kallek hunn. D'Biedem si relativ wéineg ausgewäsch well se zimmlech [[leem]]eg sinn, hunn awer Tendenz ze [[Gley|vergleyen]]. De Klima ass dee vun de mëttelste Bierglagen. An där Géigend sinn d'[[Bichen]], vermëscht mat wéineg [[Eechen]], vun Natur aus ze fannen, de [[Biergahorn]] ass rar, an d'[[Hobich]] gëtt et praktesch guer net. E groussen Deel vun der Bëschfläch besteet aus [[Fiichten]], déi kënschtlech abruecht goufen. [[Fichier:EisLaMi1.JPG|thumb|320px|Niddreg Ardennen]] [[Fichier:Labyrinth im Müllertal.jpg|thumb|upright|Bësch an der Sandsteen-Fielslandschaft bei Iechternach.]] === Tëschenzon mat verschiddene Bëscher === ==== Niddreg Ardenne mat gemëschte Bëscher ==== An deem Deel vum [[Éislek]] sinn d'Bëscher am geleefegste laanscht déi géi Häng vu Floss- a Baachdäller. Am natierleche Bësch sinn do d'Bichen ze fannen. D'[[Gierwerei]]en am Éislek hunn et mat sech bruecht, datt grouss Fläche mat [[Louheck]]en ugeluecht goufen, a méi spéit hu [[Fiichten]]- an [[Küstendänn|Dänne]]plantatiounen den natierleche Bësch verdréckt. 41,6&nbsp;% vum Éislek si mat Bëscher bedeckt. ==== Mergelhiwwele mat Mëschbëscher ==== Déi Bëscher sti meeschtens op Formatiounen aus dem [[Äerdmëttelalter]], et sinn dat haaptsächlech [[Trias]]- a [[Lias]]formatiounen. Et fënnt ee steif leemeg Biedem, a plazeweis Suebelbiedem oder och alt Kallekbiedem. Eng ronn 20&nbsp;% vun der Fläch vun där Géigend si mat Bëscher bewuess. Ofhängeg vum Ënnergrond fënnt een op méi schwéiere Biedem [[Stilleech|Summereeche]] gemëscht mat Bichen an Hobichen, an op méi liichten, Biche gemëscht mat Wantereechen an Hobichen. Plazeweis fënnt een och [[Esp]]en an Eschen. Am Ënnergehëlz fënnt een all Zorte vu Planze wéi se iwwerall an de Bëscher virkommen, derbäikommen nach e puer Planzenaarten aus de waarme Bëscher. ==== Plateau vum Sandsteen ==== Am [[Guttland]], virun allem um [[Lëtzebuerger Sandsteen]] op Héichten tëscht 300 a 400 Meter, sinn d'[[Routbuch|Bichebëscher]] doheem. Et gëtt dovun do dräi Haaptzorten déi duerch den Ënnerwuess um Buedem bestëmmt ginn: de [[Meekräitchen|Meekräitchen-Bichebësch]]<!-- Meekräitchen= de:Waldmeister-->, den [[Huesebrout|Huesebrout-Bichebësch]] <!-- de: Hainsimse, Luzula campestris --> an deen, op deem de Buedem mat [[Schwingel]] bewuess ass. An der Mëschung mat Eeche fënnt een an engem schwaache Prozentsaz d'[[Wantereech]]. Sporadesch fënnt een och de [[Biergahorn]] an a fiichte Grënn d'[[Esch (Bam)|Esch]]. 31,2&nbsp;% vun där Géigend si mat Bësch bewuess. Et fënnt een awer och kënschtlech Bestänn mat [[Wäissdänn|Wäisdännen]], [[Douglasdänn|Douglasien]] a Fiichten. [[Fichier:Bësch am Minett- Tëscht dem Escher Gaalgebierg a Burgronn.JPG|thumb|Pionéierbeem am Minett]] ==== Bëscher an der Minettsgéigend ==== Am [[Minettsgéigend|Minett]] op den Héichte vum [[Bajocien]] war d'Landschaft duerch den Ofbau vun der [[Minett (Äerz)|Minett]] am Tagebau bis an d'1980er Joren eran zum Deel béis op d'Kopp gehäit ginn. Zanterhier hëlt d'Natur sech déi Plazen erëm; eng Partie vun de Bëscher sinn deemno nach jonk, zum Deel am [[Pionéierbamaarten|Pionéierzoustand]], an hunn en héijen Aarteräichtum. De Bësch mécht haut 56&nbsp;% vun der Fläch vum Minett aus. Als al Bestänn fënnt een op de Koppen de [[Kallekbichebësch]] an och emol Hobichebestänn mat Eechen. === Museldall a seng thermophil Bëscher === An der [[Musel]]géigend, besonnesch am Hannerland vum Museldall an op de Plateaue ronderëm, déi haaptsächlech um [[Keuper]] an um [[Muschelkallek]] mat héije [[pH|pH-Wäerter]] baséieren, fënnt een déi sougenannt thermophil Bëscher mat Eechen-[[Hobich]]ebëscher, an deenen een d'Wanter- an d'[[Summereech]] fënnt. Plazeweis fënnt een och Bichebëscher, an als Mëschhëlzer gëtt et d'[[Elsbier]] an de [[Spierebam]]. Nëmmen 3,5&nbsp;% vun dëser Géigend si Bëscher. == Bamaarten == 67,3&nbsp;% vun de [[Bam|Beem]] an de lëtzebuergesche Bëscher si [[Lafbam|Lafbeem]], wourënner Bichen (30,1&nbsp;%) an Eechen (26,9&nbsp;%) déi geleefegst sinn. Vun den Nolebeem ass d'[[Fiicht]] mat 21,2&nbsp;% déi heefegst Aart.<ref>{{Citation|URL=https://environnement.public.lu/content/dam/environnement/documents/natur/forets/foret-en-chiffres.pdf|Titel=La forêt luxembourgeoise en chiffres|Gekuckt=16.01.2021}}</ref> Nieft deenen dräi Aarte sinn eng grouss Zuel un anere Bamzorten an de lëtzebuergesche Bëscher ze fannen, notamment den [[Alenter]], d'[[Hobich]], d'[[Vullekiischt (Prunus)|Vullekiischt]], d'[[Lann]] oder de [[Spierebam]]. == Geschicht an Entwécklung vum Bësch zu Lëtzebuerg == Virun der [[Steenzäit|Mëttelser Steenzäit]] (4000 v.&nbsp;Chr.) hat de Mënsch praktesch keen Afloss op de Bësch. Eréischt an der [[Neolithikum|Neisteenzäit]] gouf ugefaangen, op Plaze Bëscher ewechzehaen, fir déi ze besidelen. Dat huet an der [[Kofferzäit|Koffer-]], [[Bronzezäit|Bronzen-]] an [[Eisenzäit]] no an no zougeholl. D'Holz gouf vun do un als Baumaterial an als Brennholz verschafft. D'[[Kelten]] hunn hir Befestegungen aus Bamstämm gebaut (wéi zu [[Lamadelaine|Rolleng]] oder um [[Tëtelbierg]] bei archeologeschen Ausgruewunge konnt nogewise ginn). Am [[1. Joerhonnert v. Chr.]] huet de Bësch vu Lëtzebuerg zu engem zusummenhängende grousse Massiv gehéiert, dat sech vu [[Reims]] bis op [[Köln]] gezunn huet. Eng ronn 150 Joer duerno ware scho grouss Deeler tëscht de [[Vogesen]] an den [[Ardennen]] net méi matenee verbonnen. D'Landwirtschaft, déi ëmmer méi Afloss krut, huet hir Flächen op d'Käschte vum Bësch vergréissert. Déi Zäit war et haaptsächlech en Héichbësch aus Eechen, Bichen, [[Bierk]]en, [[Ulm (Bam)|Ulmen]], [[Alenter]]en an [[Espen]]. Vun der [[Vëlkerwanderung]] un a bis an d'[[17. Joerhonnert]] huet de Bësch och bei der [[Véizuucht]] eng wichteg Roll gespillt: Joerhonnertelaang goufen d'[[Schwäin]] vu Schwéngshierten an de Bësch gedriwwen, fir sech do mat [[Eechen|Eechelen]] a [[Buchecker]] ze mäschten. Och [[Ranner]] hunn am Bësch, dee manner dicht bewuess war, a wou Gréngs um Buedem gewuess ass, Friesse fonnt. An där Period ass d'Fläch vu Bësch stänneg zeréckgaangen. Den niddregen Exploitatiounswäert, an nei Kulturen am Beräich vun der Landwirtschaft, sou wéi d'Eisenindustrie hu grouss Defrichementer mat sech bruecht. Duerch eng schlecht Reglementatioun, d'Netanhale vun de Bëschordonnanzen an e praktesch inexistenten Amenagement, war de Bësch zu Lëtzebuerg an e ganz schlechten Zoustand komm. Dat geet aus engem Rapport un d'[[Chambre des comptes (Lëtzebuerg)|Chambre des comptes]] vu [[1740]] ervir: "...'' il n'y a pas dans toute la forêt du Grunewald, un seul arbre de bâtiment, ce qui est bien triste et bien extraordinaire pour une forêt de cette grandeur, située aux portes de la ville''." An der Mëtt vum [[19. Joerhonnert]] war d'Fläch vum Bësch zu Lëtzebuerg mat 29&nbsp;% vun der ganzer Fläch vum Land am klengsten. [[1840]] gouf d'[[Aministration des eaux et forêts]] gegrënnt (déi [[2009]] an "''Administration de la nature et des forêts''" ëmbenannt gouf), an där hir Aufgab et war, déi ëffentlech Bëscher ze verwalten an z'exploitéieren. Trotz villen Neiuplanzungen an Opforstungen am Staatsbësch huet et bis [[1865]] gedauert, wéi de [[Kock]] d'[[Holzkuel]]e lues a lues ersat huet, datt déi iwwerméisseg Exploitatioun vun de Bëscher opgehalen huet. D'Industrialséierung huet awer och mat sech bruecht, datt Fiichteplantagen ugeluecht goufen, fir Dunnen an de Minièren ze hunn, a ganz Bëscher goufen ewechgerappt fir [[Schmelz]]en ze bauen (sou de Clair-Chênes-Bësch zu Esch-Uelzecht, deen der [[Adolf-Emil-Schmelz]] huet misse Plaz maachen) oder fir iwwer Dag Minett ofzebauen. Zanter den 1990er Joren hunn nieft de wirtschaftlechen Aspekter (Holzgewënnung) nach aner Krittären u Wichtegkeet gewonnen, wéi dee vum Tourismus- an Erhuelungswäert vun de Bëscher, mä och d'[[Nohaltegkeet]]. D'Aufgab vun der Natur- a Bëscherverwaltung ass et dann och eng koherent Approche zu dësen zum Deel widderspréchlechen Uspréch un de Bësch z'assuréieren an duerchzesetzen. == Proprietären == 54&nbsp;% vun de Bëscher zu Lëtzebuerg, sinn a Privatbesëtz, dee sech op eng 13.800 Besëtzer verdeelt. Ronn 80&nbsp;% dovu leien am Éislek, an et si meeschtens Parzelle vu manner wéi 2 [[Hektar]]. Déi aner ronn 46&nbsp;% am ëffentleche Besëtz ginn, als sougenannt ''forêts soumises'', vun der [[Natur- a Bëschverwaltung]] verwalt. Am Total eng 40.000 ha déi dem Staat (10,7&nbsp;%), de Gemengen (32,8&nbsp;%), [[Ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)|ëffentlechen Etablissementer]] (1,3&nbsp;%) oder dem [[Kierchefong]] gehéieren<ref>[http://www.environnement.public.lu/forets/index.html Portail de l'environnement] opgeruff den 31. Januar 2011</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110906110929/http://www.privatbesch.lu/index.php?id=11 Wem gehört der Wald?] op privatbesch.lu</ref><ref>{{Citation|URL=https://environnement.public.lu/fr/natur/forets.html|Titel=Forêts et ses services écosystémiques|Gekuckt=16. Januar 2021}}</ref>. De gréisste Staatsbësch ass de [[Gréngewald]] mat iwwer 1.200 ha<ref>Donnéeë vun ëm 1970</ref>, déi gréisst Gemengebëscher sinn déi vu [[Miersch]] mat ronn 1.150 ha, [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] mat 754 ha a [[Betzder]] mat 748 ha. === Geschicht === An der Zäit vun de [[Frankeräich|Franke]] war de Bësch entweeder e Privatdomaine, oder eng Kollektivproprietéit. E gouf net sou behandelt wéi d'Akerland, dat ënner der Kollektivitéit duerch Lous opgedeelt gouf. Vum [[6. Joerhonnert]] u kruten d'Kierchen ëmmer méi Besëtz, dorënner och Bëscher, déi se entweeder selwer kaaft hunn, oder vun de Kinneken a Prënze geschenkt kruten. Mat de Fräibréiwer géint d'[[13. Joerhonnert]] ass eng nei Kategorie vu Besëtzer entstanen, d'Bierger. Well vill [[Adel|Adleger]] Sue gebraucht hunn, hu se hir Bëscher u räich fräi Bierger verkaaft. Ënner der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Revolutioun]] huet d'Kierch praktesch all hir Bëscher verluer, a se goufen e gemeinsaamt Gutt dat a Kantonnementer opgedeelt war. Doriwwer eraus kruten d'Leit déi en Notzrecht haten eng Partie vum Bësch als Privatbesëtz, a si hunn doduerch hiert Notzrecht op de gemeinsamen Deel verluer. Ënner dem [[Directoire|franséische Regime]] haten d'Staatsbëscher eng Fläch vun 9780 ha. Bis [[1814]] war déi Fläch op 5.245 ha zeréckgaangen. Ënner der Hollännescher Herrschaft gouf praktesch alles verkaaft wat engem Bam geglach huet, fir den Hollänner hir Krichsschold ze bezuelen. Um Enn vum [[19. Joerhonnert]] hat Lëtzebuerg kee Meterkaree Staatsbësch méi. [[1902]] gouf ugefaangen erëm e Staatsbësch zesummenzestellen, an dat mam Kaf vu [[Paschenterbësch]] mat 63 ha. Ëm 1975 hat de Staatsbësch eng ronn 5.000 ha. Duerno koumen eng Partie Hektaren dobäi wéi d'Schmelze géint 1978 ugefaangen hunn hir verloosse Minièren, déi se iwwer Dag haten, un de Staat ofzestoussen. Do derbäi koumen awer och nach Bëscher déi an engem Héichbëschzoustand waren, well se iwwer den ënnerierdesche Konzessioune stoungen, wéi z.&nbsp;B. de [[Laangebierg]], de [[Gaalgebierg]] an den [[Herenterbierg]] tëscht [[Diddeleng]] an [[Téiteng]], déi op ee Siess den Domaine ëm méi wéi 300 ha vergréissert hunn. Eng aner Partie an der [[Walfer]] Géigend koum aus dem Besëtz vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]], wéi do de Bau vun der [[Autobunn A7 (Lëtzebuerg)|Nordstrooss]] ugefaange gouf, an doduerch den Domaine vum Haff an där Géigend sou opgespléckt gouf, dat en net méi intressant fir den Haff war. == Ekologie an Naturschutz == Wéinst hirer héijer Biodiversitéit spillen [[Naturbësch]]er, d.&nbsp;h. Bëscher, déi net bewirtschaft ginn, eng wichteg [[Ekologie|ekologesch]] Roll. Bis 2010 solle ronn 5&nbsp;% vun de Gemengen- a Staatsbëscher zu Lëtzebuerg als Naturbësch klasséiert sinn. {{Méi Info 1|Naturbësch}} == Gesondheetszoustand == Zanter den 1990er Joeren hëlt de Gesondheetszoustand vun de Bëscher zu Lëtzebuerg staark of: * 1990 ware 60 % vun de Beem a guddem Zoustand, 24,2 % hu liicht Schied opweises gehat, an 15,9 % ware schwéier beschiedegt. * 2015 ware just nach 30.5 % vun alle Beem gesond, 36,6 % ware liicht, an 32,9 % schwéier beschiedegt. * 2024 louch de Prozentsaz vun de gesonde Beem nach eng Kéier ëm d'Hallschecht méi déif, bei nëmme méi 15,1 %, 26,5 % hu liicht Schied virgewisen, a ganzer 58,4 % ware staark beschiedegt.<ref>Source : Administration de la nature et des forêts, STATEC (Lustat A3400) [https://statistiques.public.lu/dam-assets/catalogue-publications/luxembourg-en-chiffres/2025/luxembourg-en-chiffres-2025.pdf Environnement - État de santé de la forêt.] ''Le Luxembourg en chiffres'', statistiques.public.lu (2025), S.12.</ref> Eng änlech alarmant Feststellung gouf schonn am Summer 2023 gemaach, wéi d'Naturverwaltung bei ronn 1.200 Beem, déi iwwer 50 Plazen am Land verdeelt sinn, en Inventaire iwwer de Gesondheetszoustand vun de Bëscher zu Lëtzebuerg gemaach huet. Nëmme méi 14,5&nbsp;% vun de Beem ware gesond, iwwer 55&nbsp;% sinn an engem mangelhaften gesondheetlechen Zoustand, an 12,3&nbsp;% dovu si schonn ofgestuerwen.<ref>Charel Thillen: [https://www.rtl.lu/news/national/a/2119091.html "De Lëtzebuerger Bësch ass a schlechtem Zoustand."] rtl.lu, 27.09.2023.</ref><ref>[https://anf.gouvernement.lu/fr/actualites.gouvernement%2Bfr%2Bactualites%2Btoutes_actualites%2Bcommuniques%2B2023%2B09-septembre%2B27-welfring-iventaire-phytosanitaire.html "Les résultats de l'inventaire phytosanitaire 2023 des forêts du Luxembourg."] Communiqué op anf.gouvernement.lu, 27.09.2023.</ref> == Toponymie vun de lëtzebuergesche Bëscher == De [[Joseph Hess]] gëtt déi heiten Erklärunge fir déi geleefegst Nimm vu Bëscher zu Lëtzebuerg<ref>Joseph Hess: ''Altluxemburger Denkwürdigkeiten, Beiträge zur Luxemburger Kultur- und Volkskunde.'' Luxemburg 1960, S. 37-39.</ref>: *"'''Haard'''" (resp. "Häerdchen") ass e laanggezunnene Bësch mat fräie Plazen, wou d'Véi konnt weeden. Deen Numm ass ze fanne bei Mompech, Iechternach, Allënster, Reisduerf, Conter, Dikrech, Dippech, Diddeleng, Biwer a Grenzen. *"'''Fenn'''" ass en héichgeleeëne suppege Bësch (vgl. [[Héicht Venn]]); beluecht ass den Numm zu Housen, Ëlwen an Aasselbuer, ''Fennkamp'' bei Eschweiler (Wolz) a ''Gefenn'' bei Kolpech. *"'''-wald'''": Bëscher mat deem Suffix goufe fréier "-wal" genannt, wéi haut nach bei Simmer an de ''Wal'' tëscht Diddeleng an Helleng. *"'''-holz''' heesche méi kleng Bëscher; vgl. Buchholz (Buchels), Eichholz (Eichels) a verschidden Uertschaftsnimm, déi dovun ofgeleet goufen. * "'''Lo, Léi, Loher'''" ass ze fanne bei Schieren, Diddeleng, Ëlwen, Bettenduerf, Reisduerf, Dellen, Kielen, a Rouspert. * "'''Fooscht'''<ref>Cf. d'[[Fooschtbaach]] an der Gemeng Ëlwen.</ref>, '''Faascht'''" kënnt vu 'Forst'<ref>Den Dictionnaire des noms de lieux en Wallonnie et à Bruxelles, seet Faascht kéim aus dem ale Franséische ''faisse'' (lat: fascia), wat eng Strëpp vu Wise bedeit. Als Beispiller vun Uertschaftsnimm déi dovun ofgeleet sinn, gëtt en un: [[Faascht]], [[Fachelles]] am [[Provënz Hainaut|Hainaut]], [[Faches]] bei [[Gouvy]], [[Fachotte]] bei [[Nivelles]] a [[Fachu]] bei [[Soignies]]</ref>; et gëtt där Bëscher bei Fëschbech, Bungeref, [[Diänjen]], Mompech, Rodebuer/Betzder, Bech, Gréiwemaacher a Stengefort, an an de belsche Grenzgebidder an der [[Provënz Lëtzebuerg]]<ref>Cf. d'Uertschaft [[Faascht]] bei Arel an de Faaschterhaff</ref> *"'''Ratt'''" kënnt heefeg vir, seng Bedeitung ass onkloer. == Literatur == * Administration des eaux et forêts (éd.), 1971. ''La forêt du Grand-Duché de Luxembourg''. 95 p.&nbsp;Impr. Saint-Paul, Luxembourg. * Administration des eaux et forêts, 1995. ''Naturräumliche Gliederung Luxemburgs: Ausweisung ökologischer Regionen für den Waldbau, mit Karte der Wuchsgebiete und Wuchsbezirke''. Ministère de l'environnement, Ministère de l'agriculture, de la viticulture et du développement rural, Administration des eaux et forêts, Luxemburg. Service central des imprimés de l'État, 65 S. * Administration de la nature et des forêts (éd.), 2012. ''Patrimoine historique et culturel en forêts luxembourgeoises''. 114 S. ISBN 978-2-9599675-6-6 (D'Buch enthält kee Publikatiounsjoer, och d'Dréckerei ass net genannt). * Anonyme, 2008. ''Dossier: Bësch''. [http://www.forum.lu/bibliothek/ausgaben/inhalt?ausgabe=288 Forum Nr. 280.] * [[Jos Helbach|Helbach, J]]., 2014. ''Die Geschichte des Luxemburger Waldes im Laufe der Jahrhunderte''. Dréckerei Saint-Paul, Lëtzebuerg. 1. Oplo 2004; 2. Oplo 2014, 413 S. ISBN 978-99959-098-4- * Niemeyer, T., C. Ries & W. Härdtle, 2010. ''Die Waldgesellschaften Luxemburgs. Vegetation, Standort, Vorkommen und Gefährdung''. [https://web.archive.org/web/20100918082602/http://www.mnhn.lu/recherche/ferrantia/liste_detail.asp?ID=58 Ferrantia 57]. 122 S. Luxembourg. ISSN 1682-5519. * Wagner, Marc (coord.), 2003. ''La forêt luxembourgeoise en chiffres. Résultats de l'inventaire forestier national au Grand-duché de Luxembourg 1998-2000''. Ministère de l'agriculture, de la viticulture et du développement rural, Administration des eaux et forêts, Luxembourg. Graphic Press, Mamer. 210 S. == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20210428123806/https://statistiques.public.lu/stat/TableViewer/document.aspx?ReportId=12753&IF_Language=fra&MainTheme=1&FldrName=3&RFPath=9609 interaktiv Kaart vum Lëtzebuerger Bësch] op geoportail.lu * [https://environnement.public.lu/fr/publications/forets/foret_lux_en_chiffres_1.html La forêt luxembourgeoise en chiffres - Résultats de l'inventaire forestier national au grand-duché de Luxembourg 1998 - 2000], Administration des Eaux et Forêts du Grand-Duché de Luxembourg * [https://environnement.public.lu/fr/publications/forets/IFL2_fr.html La forêt luxembourgeoise en chiffres - Résultats de l'inventaire forestier national au grand-duché de Luxembourg 2009-2011], Administration des Eaux et Forêts du Grand-Duché de Luxembourg * [http://www.privatbesch.lu/ Lëtzebuerger Privatbësch], Groupement des Sylviculteurs asbl * [https://web.archive.org/web/20160305201841/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1617/0001/a001.pdf#page=1 ''Fait des Bois'' Ordonnance vu 1617] * [http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1623/0001/a001.pdf#page=1 Coutumes générales 8. Abrëll 1625 ''Des Bois, Forêts, Pâturage, vaine Pâture, Paisson, Pêcherie et autres droits de communautés.''] * [https://web.archive.org/web/20160305202912/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1669/0001/a001.pdf#page=1 Ordonnance vu 1669 ''Des Eaux et Forêts''] * [https://web.archive.org/web/20160305203342/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1775/0002/a002.pdf#page=1 Ordonnance vum 22. Juli 1775, ''portant défense de cueillir dans les Bois des fruits quelconques.''] === Reportagen „Lëtzebuerger Bëscher“ op rtl.lu <small>(Mee 2021)</small> === * [https://www.rtl.lu/news/national/a/1727406.html Deel 1 - De Bësch am Éislek, gepräägt duerch d'Lieder-Industrie] * [https://www.rtl.lu/news/national/a/1727856.html Deel 2 - De Bësch am Osten, Manternacher Fiels an d'Eechebësch] * [https://www.rtl.lu/news/national/a/1728365.html Deel 3 - De Bësch am Süde vum Land] *[https://www.rtl.lu/news/national/a/1728939.html Deel 4 - Noumerleeën, Bësch am Sandsteen] *[https://www.rtl.lu/news/national/a/1729371.html Deel 5 - Iwwer Planzen an Insekten] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Ëmwelt zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Bëscher zu Lëtzebuerg| ]] fjxgjbz9qr4txfh7ildvbuuv85nlqux 0 74427 2704161 2700890 2026-09-07T05:59:49Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Geographie vu Lëtzebuerg]] ewechgeholl 2704161 wikitext text/x-wiki {{Coor dms1 uewen|50|00|00|N|06|00|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} [[Fichier:2009-06 Enscherange.jpg|thumb|300px|De Konfluenzpunkt op {{Coor dms1|50|00|00|N|06|00|00|O}}]] [[Fichier:Sonnenauer Kiischpelter Sonnekrees.jpg|300px|thumb|D'Sonnenauer donieft]] De '''Kiischpelter Sonnekrees''' ass eng Plaz, déi tëscht [[Äischer]] a [[Pënsch]] um [[Flouernumm|Flouer]] ''Loh'' ugeluecht gouf, fir de [[Konfluenzpunkt]] vum 50. [[Geographesch Breet|Breedegrad]] Nord mam 6. [[Längegrad]] Ost ze markéieren. D'Plaz besteet aus engem Krees um Buedem, dee mat [[Pawee]]steng augeluecht ass, mat an der Mëtt engem vertikalen [[Inox]]staf vun engem Meter Héicht, deen den eenzege Konfluenzpunkt vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]] markéiert. Ronderëm de Krees sti kleng [[Holz (Materiel)|hëlze]] Poteauen, déi d'Himmelsrichtungen uginn. Donieft steet op engem Sockel eng kleng [[Sonnenauer]] an op engem Panneau si geographesch Informatiounen an Explikatiounen opgefouert. D'Sonnenauer weist déi genee [[Lokalzäit]], d.&nbsp;h. beim héchste Sonnestand weist se zwielef Auer. Well d'[[Sonn]] awer nëmme véiermol am Joer mat der Sonnenauer iwwereneestëmmt, ass um Explikatiounspanneau en Diagramm, dee weist, wéi vill Minutten Differenz ee muss ofrechnen oder derbäizielen. == Um Spaweck == * [http://www.confluence.org/country.php?id=17 De Konfluenzpunkt vu Lëtzebuerg op ''www.confluence.org''] {{en}} [[Kategorie:Gemeng Kiischpelt]] [[Kategorie:Bekannt Plazen zu Lëtzebuerg]] 04y9e7n98jr36lej5luo78kzzoj0vm5 2704162 2704161 2026-09-07T06:00:17Z Zinneke 34 Ännerung vum [[Special:Contributions/Zinneke|Zinneke]] ([[User talk:Zinneke|Diskussioun]]) zeréckgesat op déi lescht Versioun vum [[User:Volvox|Volvox]] 2700890 wikitext text/x-wiki {{Coor dms1 uewen|50|00|00|N|06|00|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} [[Fichier:2009-06 Enscherange.jpg|thumb|300px|De Konfluenzpunkt op {{Coor dms1|50|00|00|N|06|00|00|O}}]] [[Fichier:Sonnenauer Kiischpelter Sonnekrees.jpg|300px|thumb|D'Sonnenauer donieft]] De '''Kiischpelter Sonnekrees''' ass eng Plaz, déi tëscht [[Äischer]] a [[Pënsch]] um [[Flouernumm|Flouer]] ''Loh'' ugeluecht gouf, fir de [[Konfluenzpunkt]] vum 50. [[Geographesch Breet|Breedegrad]] Nord mam 6. [[Längegrad]] Ost ze markéieren. D'Plaz besteet aus engem Krees um Buedem, dee mat [[Pawee]]steng augeluecht ass, mat an der Mëtt engem vertikalen [[Inox]]staf vun engem Meter Héicht, deen den eenzege Konfluenzpunkt vum [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerger Land]] markéiert. Ronderëm de Krees sti kleng [[Holz (Materiel)|hëlze]] Poteauen, déi d'Himmelsrichtungen uginn. Donieft steet op engem Sockel eng kleng [[Sonnenauer]] an op engem Panneau si geographesch Informatiounen an Explikatiounen opgefouert. D'Sonnenauer weist déi genee [[Lokalzäit]], d.&nbsp;h. beim héchste Sonnestand weist se zwielef Auer. Well d'[[Sonn]] awer nëmme véiermol am Joer mat der Sonnenauer iwwereneestëmmt, ass um Explikatiounspanneau en Diagramm, dee weist, wéi vill Minutten Differenz ee muss ofrechnen oder derbäizielen. == Um Spaweck == * [http://www.confluence.org/country.php?id=17 De Konfluenzpunkt vu Lëtzebuerg op ''www.confluence.org''] {{en}} [[Kategorie:Gemeng Kiischpelt]] [[Kategorie:Geographie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Bekannt Plazen zu Lëtzebuerg]] th89rab8aube3z7fymjxjz3br4tj8yv 0 76175 2704093 2703098 2026-09-06T16:09:33Z GilPe 14980 Renovatioun 2026 2704093 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg|d'Stroossebréck|Bréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild = |Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,040<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|49.62|N|06|30|24.24|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = [[1861]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1949]] / [[1950]] |Funktioun = Eisebunnsbréck |Gleiser = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg Grenz|CFL-Linn-3]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Tréierer Weststreck|Weststreck]] |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Chemin repris|134}} |Typ = Boubréck |Längt = |Längt 1 = 84,00 m |Felder = 2 |Feldbreeten = 2 × 39,85 m |Breet = |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär = {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] |Ënnerhalt= {{LUX-f}} [[CFL]]<br>{{DEU-f}} [[Deutsche Bahn|DB]] }} [[Fichier:Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|thumb|260px|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945.]] D''''Eisebunnsbréck zu [[Waasserbëlleg]]''' ass eng Bréck iwwer d'[[Sauer]] op der [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg|Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Tréier]]. Op der Bréck um Kilometerpunkt 37,442 (L) huet déi lëtzebuergesch Linn Uschloss un déi däitsch Streck 693 fir op [[Tréier]]. Déi huet do hire Pk. 19,163. Op der Bréck wiesselt och de Stroumsystem vu 25.000 Volt op der Lëtzebuerger op 15.000 Volt op der däitscher Säit; dertëscht gëtt et puer Meter ouni Stroum.<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/osten/die-zeit-draengt-an-der-grenzbruecke-in-wasserbillig-steht-die-cfl-unter-druck/160977055.html|Titel=Die Zeit drängt: An der Grenzbrücke in Wasserbillig steht die CFL unter Druck|Gekuckt=06.09.2026|Auteur=Volker Bingenheimer|Datum=05.09.2026|Wierk=www.wort.lu|Säiten=S. 23|Sprooch=de}}</ref> Den Ënnerhalt deele sech d'[[CFL]] an d'[[Deutsche Bahn|DB]]. ==Bréck vun 1861== De Bau vun der éischter Bréck war d'Folleg vun engem Kontrakt den [[31. Mee]] [[1859]] zu Waasserbëlleg tëscht de Vertrieder vun den zwee Länner als ''Convention pour la jonction de la ligne de chemin de fer de Luxembourg à Trèves'' ënnerschriwwe gouf. D'Bréck hat 4 flaach Béi mat Feldwäite vun 18,33 m. Si stoung op dräi Flosspilieren déi 3 Meter breet waren, a war domat am Ganzen 82,32 Meter laang. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] beim Réckzuch vun der [[Wehrmacht]] an d'Luucht gejot. ==Noutbréck== Am Mäerz [[1945]] huet d'amerikanesch Arméi eng Noutbréck installéiert. Dobäi goufe [[Bailey-Bréck|Bailey-Elementer]] den héije Wee als Bréckepiliere benotzt. Et goufen zwéi Flosspilieren an zwéi Landpilieren opgeriicht an driwwer goufe [[Grey-Träger]]e geluecht. ==Haiteg Bréck== Mat dem Bau vun der haiteger Bréck gouf 1948 ugefaangen. Déi gouf mat zwéi Béi gebaut, soudatt ee Piliersfëllement konnt bäibehale ginn. Fir datt den Eisebunnsbetrib konnt weiderlafen, gouf se an zwou Hallschenten der Längt no opgeriicht. Den Deel dee flossop steet gouf fir d'éischt gebaut, an de Verkéier ass do derlaanscht iwwer d'Noutbréck wiedergelaf. Den 22. November 1949 gouf déi éischt Hallschent a Betrib geholl an duerno d'Noutbréck ofgerappt. Nodeem den zweeten Deel fäerdeg war, gouf dat zweet Gleis den 3. Dezember 1950 a Betrib geholl. D'Bréck ass 1995 renovéiert ginn<ref name=":0" />. Am August / September 2026 war den Zuchverkéier fir véier Wochen ënnerbrach, well d'[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]] zesumme mat der [[DB InfraGo]] d'Bréck komplett an d'Rei gesat hunn. Den Haaptgrond dovu war, fir d'Bréck nees dicht ze maachen. D'Reewaasser ass nämlech net méi richteg vun der Bréck duerch Réier ofgelaf ass, mä huet sech duerch Fouen duerch den arméierte Bëtong gedréckt huet, wat [[Moosplanzen|Moos]]- an [[Alg|Algewuesstem]] mat sech bruecht huet. Am Kader vun den Aarbechte gouf och dat ganzt Gleisbett erneiert.<ref name=":0" /> == Kuckt och == * [[Bréck zu Waasserbëlleg|Stroossebréck vu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. - Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Eisebunnsbrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1861]] [[Kategorie:Bauwierker 1950]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] qj6ej6g4alyq90rppek6qgm2uzxt5xw 2704133 2704093 2026-09-06T19:43:41Z GilPe 14980 +Foto 2704133 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg|d'Stroossebréck|Bréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild =|Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,040<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|49.62|N|06|30|24.24|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = [[1861]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1949]] / [[1950]] |Funktioun = Eisebunnsbréck |Gleiser = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg Grenz|CFL-Linn-3]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Tréierer Weststreck|Weststreck]] |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Chemin repris|134}} |Typ = Boubréck |Längt = |Längt 1 = 84,00 m |Felder = 2 |Feldbreeten = 2 × 39,85 m |Breet = |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär = {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] |Ënnerhalt= {{LUX-f}} [[CFL]]<br>{{DEU-f}} [[Deutsche Bahn|DB]] }} [[Fichier:Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|thumb|260px|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945.]] [[Fichier:Wasserbillig, pont ferroviaire sur la Sûre (103).jpg|thumb|260px|D'Renovatiounsaarbechten un der Bréck am Summer 2026.]] D''''Eisebunnsbréck zu [[Waasserbëlleg]]''' ass eng Bréck iwwer d'[[Sauer]] op der [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Waasserbëlleg|Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Tréier]]. Op der Bréck um Kilometerpunkt 37,442 (L) huet déi lëtzebuergesch Linn Uschloss un déi däitsch Streck 693 fir op [[Tréier]]. Déi huet do hire Pk. 19,163. Op der Bréck wiesselt och de Stroumsystem vu 25.000 Volt op der Lëtzebuerger op 15.000 Volt op der däitscher Säit; dertëscht gëtt et puer Meter ouni Stroum.<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.wort.lu/luxemburg/osten/die-zeit-draengt-an-der-grenzbruecke-in-wasserbillig-steht-die-cfl-unter-druck/160977055.html|Titel=Die Zeit drängt: An der Grenzbrücke in Wasserbillig steht die CFL unter Druck|Gekuckt=06.09.2026|Auteur=Volker Bingenheimer|Datum=05.09.2026|Wierk=www.wort.lu|Säiten=S. 23|Sprooch=de}}</ref> Den Ënnerhalt deele sech d'[[CFL]] an d'[[Deutsche Bahn|DB]]. ==Bréck vun 1861== De Bau vun der éischter Bréck war d'Folleg vun engem Kontrakt den [[31. Mee]] [[1859]] zu Waasserbëlleg tëscht de Vertrieder vun den zwee Länner als ''Convention pour la jonction de la ligne de chemin de fer de Luxembourg à Trèves'' ënnerschriwwe gouf. D'Bréck hat 4 flaach Béi mat Feldwäite vun 18,33 m. Si stoung op dräi Flosspilieren déi 3 Meter breet waren, a war domat am Ganzen 82,32 Meter laang. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] beim Réckzuch vun der [[Wehrmacht]] an d'Luucht gejot. ==Noutbréck== Am Mäerz [[1945]] huet d'amerikanesch Arméi eng Noutbréck installéiert. Dobäi goufe [[Bailey-Bréck|Bailey-Elementer]] den héije Wee als Bréckepiliere benotzt. Et goufen zwéi Flosspilieren an zwéi Landpilieren opgeriicht an driwwer goufe [[Grey-Träger]]e geluecht. ==Haiteg Bréck== Mat dem Bau vun der haiteger Bréck gouf 1948 ugefaangen. Déi gouf mat zwéi Béi gebaut, soudatt ee Piliersfëllement konnt bäibehale ginn. Fir datt den Eisebunnsbetrib konnt weiderlafen, gouf se an zwou Hallschenten der Längt no opgeriicht. Den Deel dee flossop steet gouf fir d'éischt gebaut, an de Verkéier ass do derlaanscht iwwer d'Noutbréck wiedergelaf. Den 22. November 1949 gouf déi éischt Hallschent a Betrib geholl an duerno d'Noutbréck ofgerappt. Nodeem den zweeten Deel fäerdeg war, gouf dat zweet Gleis den 3. Dezember 1950 a Betrib geholl. D'Bréck ass 1995 renovéiert ginn<ref name=":0" />. Am August / September 2026 war den Zuchverkéier fir véier Wochen ënnerbrach, well d'[[Société nationale des chemins de fer luxembourgeois|CFL]] zesumme mat der [[DB InfraGo]] d'Bréck komplett an d'Rei gesat hunn. Den Haaptgrond dovu war, fir d'Bréck nees dicht ze maachen. D'Reewaasser ass nämlech net méi richteg vun der Bréck duerch Réier ofgelaf ass, mä huet sech duerch Fouen duerch den arméierte Bëtong gedréckt huet, wat [[Moosplanzen|Moos]]- an [[Alg|Algewuesstem]] mat sech bruecht huet. Am Kader vun den Aarbechte gouf och dat ganzt Gleisbett erneiert.<ref name=":0" /> == Kuckt och == * [[Bréck zu Waasserbëlleg|Stroossebréck vu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. - Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Eisebunnsbrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1861]] [[Kategorie:Bauwierker 1950]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] 56o67v60s9ifgpjbtcjiln8bckzkz5r 0 84178 2704081 2616391 2026-09-06T14:44:07Z Zinneke 34 /* Wierker */ S.e.o.L. 2704081 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}}[[Fichier:CorneilleLentz.jpg|thumb|Uelegbild vum Corneille Lentz]] De '''Corneille Lentz''', gebuer den [[20. Juli]] [[1879]] zu [[Rollengergronn]]<ref>Gebuertsschäin [https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:S3HY-DTMQ-25D?i=175&wc=9RYW-L29%3A130307701%2C130428701 n° 27], Rollengergronn, 21. Juli 1879.</ref> a gestuerwen den [[10. Mäerz]] [[1937]] um [[Lampertsbierg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref>Doudesannonce am [[Luxemburger Wort]] vum 11. Mäerz 1937, S. 8 ([https://persist.lu/ark:70795/mvjrfj/pages/8/articles/DTL504 Link])</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Moler an [[Olympionik]]<ref>[https://www.olympedia.org/athletes/921035 De Corneille Lentz op der Websäit vu olympedia.org]</ref>. De Corneille Lentz huet Konscht op der [[Académie royale des beaux-arts de Bruxelles|Académie des beaux-arts zu Bréissel]] studéiert<ref name="Anth arts">Anthologie des arts au Luxembourg, 1992, S. 228</ref>. Hien huet virun allem [[Blumm]]en a [[Landschaft]]e gemoolt an och d'Maueren a verschidde Kierchen dekoréiert. Op der [[Kolonialausstellung]] vun [[1930]] zu [[Paräis]] huet hien de lëtzebuergesche Pavillon dekoréiert<ref name="Anth arts"/>. Am Firmeregëster vun 1914 figuréiert hien als ''Comptoir des Arts, Corneille Lentz-Schœnberg'' an der Stad<ref>[https://persist.lu/ark:70795/0h10k3cds0/pages/7/articles/DIVL405 Memorial Nr 15, 21 Mäerz 1914]</ref>. Hien huet Lëtzebuerg an de Konschtconcoursen op den [[Olympesch Summerspiller 1932|Olympesche Summerspiller 1932]] zu [[Los Angeles]] vertrueden<ref>{{Citation |URL=http://www.olympiens.lu/alo_olyinf.php?oly=280 |Titel=De Corneille Lentz op der Websäit vun der 'Association Luxembourgeoise des Olympiens' |Gekuckt=2011-05-08 |archivedate=2016-09-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160917205750/http://www.olympiens.lu/alo_olyinf.php?oly=280 }}</ref>. De Corneille Lentz war mat der Marguerite Schoenberg bestuet. D'Koppel hat zwee Kanner: d'Antoinette an de [[Robert Lentz|Robert]]. == Wierker == <gallery heights="200" widths="200"> Corneille Lentz - Portrait de Jean Schoenberg (1881-1932).jpg|Säi Schwoer [[Jean Schoenberg]] Corneille Lentz, tryptique d'Adam et Éve (1935).jpg|Tryptichon mam Uedem an Éiv (1935) Corneille Lentz, son épouse Marguerite Schoenberg.jpg|Seng Fra Marguerite Schoenberg Corneille Lentz, sa fille Antoinette.jpg|Säi Meedchen Antoinette </gallery> == Literatur == * [[Lambert Herr|Herr, L.]], 1992. ''Anthologie des arts au Luxembourg.'' Éditions Émile Borschette, 464 S. (Cf. S. 228). ISBN 2-87982-034-0 == Um Spaweck == {{Commonscat}} * Sophia Schülke, [https://web.archive.org/web/20200301124157/https://www.wort.lu/de/kultur/luxemburger-suendenfall-im-neuen-glanz-5c8b9f8cda2cc1784e33fd88 Luxemburger Sündenfall im neuen Glanz] op wort.lu de 15. Mäerz 2019 {{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Lentz Corneille}} [[Kategorie:Gebuer 1879]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Moler]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Olympionicken]] [[Kategorie:Gestuerwen 1937]] 8fmawf2hvze4x799301i6ksv8sjbxs4 0 84275 2704170 2694537 2026-09-07T07:24:14Z Volvox 4050 /* */ [Edited with [[lb:Wikipedia:MiniEdit| #MiniEdit]]] 2704170 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kierfecht |Koordinaten={{coor dms|49|40|04.90|N|06|17|41.43|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} [[Fichier:Luxemb Roodt-sur-Syre Bëschkierfecht Info Panel.jpg|thumb|260px|Informatiounspanneau an der Entrée vum Bëschkierfecht.]] [[Fichier:Roodt-sur-Syre, Bëschkierfecht (103).jpg|thumb|260px|Erënnerungsplack mam Numm vum Verstuerwenen.]] De '''Rieder Bëschkierfecht''' ass e [[Kierfecht]] am Rieder Bësch zu [[Rued-Sir]]. E läit zirka 300 m nordwestlech vum traditionelle Kierfecht vun der Uertschaft. Et ass deen eelste Bëschkierfecht no deem Konzept zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. E gouf den [[2. Mee]] [[2011]] offiziell virgestallt. De Rieder Bëschkierfecht huet eng Fläch vu 16,91 [[Hektar|ha]], wouvun an enger éischter Phas, vun 2011 bis 2013, 2 ha benotzt ginn. De Kierfecht steet den Awunner vu ganz Lëtzebuerg zur Dispositioun. D'[[Äschen|Äsche]] vun de Verstuerwene gi bei de Wuerzele vu Beem, déi dofir erausgesicht goufen, begruewen. De Kierfecht gouf vun der [[Gemeng Betzder]] an der [[Natur- a Bëschverwaltung]], déi sech och ëm den Ënnerhalt këmmeren, zesumme mat der [[Stëftung Hëllef fir d'Natur]] vun [[natur&ëmwelt]] an [[Omega 90]] realiséiert. Och déi Verantwortlech vun der [[Kathoulesch Kierch vu Lëtzebuerg|kathoulescher Kierch vu Lëtzebuerg]] hu mat hirem Rot bäigedroen. ==Eng Pilotphas vun zwee Joer == An enger éischter Phas goufen 48 [[Eechen]] op enger Fläch vun 2 ha ausgewielt a mat enger Plackett markéiert. Et sinn dat Beem, déi eng Liewenserwaardung vun nach wéinstens 100 Joer hunn. No der Pilotphas, vun 2011 bis 2013, kann, wann néideg, de Rescht vum Kierfecht benotzt ginn. ==Gestioun vum Kierfecht== De Bësch vum Kierfecht soll naturno erhale bleiwen. Dofir däerfe weeder Planzen nach Blummekränz oder Steng op de Grafplazen deposéiert ginn. De Kierfecht ass fräi zougänglech an ass net mat engem Zonk ëmginn. Ronderëm all Bam kënnen d'Äsche vun 10 Persoune begruewe ginn. Op de Bamstämm gi kleng Erënnerungsplacken un déi Verstuerwe fixéiert. Intresséiert Leit kënne Konzessioune fir 15 oder 30 Joer kafen, dat fir 200 respektiv 400 [[Euro]]. Och Konzessioune fir Familljebeem si virgesinn. ==Quellen== * Dépliant vun der Gemeng Betzder an der Natur- a Bëschverwaltung, online ënner [http://www.environnement.public.lu/forets/publications/Beschkierfecht_Betzdorf/index.html?highlight=B%C3%ABschkierfecht] *Schartz, N., 2011. ''Eine Ruhestätte im Wald''. [[Luxemburger Wort]] vum 3. Mee 2011, S. 31. == Kuckt och == * [[Naturschutzgebitt Hierden]] an de Gemenge Betzder a [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] * [[Lëscht vun de Kierfechter zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Bëschkierfecht (Roodt-sur-Syre)|{{PAGENAME}}}} * [https://environnement.public.lu/dam-assets/fr/forets/beschkierfecht/betzdorf-d.pdf Depliant iwwer de Rieder Bëschkierfecht op der Websäit vum Ëmweltministère op Däitsch] * [https://environnement.public.lu/dam-assets/fr/forets/beschkierfecht/betzdorf-f.pdf Depliant iwwer de Rieder Bëschkierfecht op der Websäit vum Ëmweltministère op Franséisch] * [http://www.Omega90.lu Websäit vun Omega 90] [[Kategorie:Kierfechter zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Betzder]] npl7zxyei1w9rz9snhl4yo3ao37522l 0 86281 2704076 2078953 2026-09-06T14:29:54Z Zinneke 34 2704076 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''David Colling''', gebuer de [[16. Abrëll]] [[1983]] zu [[Miezeg]] an der [[Belsch]], ass Titulaire vun enger <!--(zweeter)--> "licence en histoire" vun der [[Kathoulesch Universitéit Léiwen|Kathoulescher Universitéit Léiwen]], Spezialitéit "antiquité" (Altertum). ==Auszeechnungen== * Laureat vum ''Prix biennal Lieutenant-Général Baron de Greef'', fir d'Period 2006-2007. ==Publikatiounen (Auswiel)== * ''Perceptions chrétiennes des pratiques divinatoires romaines'', in Revue belge de Philologie et d'Histoire, 85, Bruxelles, 2007, p.&nbsp;93-124. * ''L'évolution du paysage d'Orolaunum vicus suite aux troubles du IIIe siècle. Actes de la Journée de rencontre archéologique interrégionale d'Habay (14/09/2007)'', Habay-la-Neuve, 2007, p.&nbsp;7-9. * ''La religion des soldats belges dans l'armée romaine impériale'', in Volumen, 2, Éditeur: Roma, asbl d'études antiques néo-louvaniste, Louvain-la-Neuve, 2009, p.&nbsp;52-84. * ''Les soldats belges dans la Ville de Rome à l'époque impériale'', in L'Antiquité Classique, 79, Bréissel, 2010, p.&nbsp;213-240. * ''Amanoclair: les Amis de l'Abbaye Noble de Clairefontaine – Naissance, buts, évolutions et perspectives d'un comité de sauvegarde dynamique'', in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 86, 3, Arlon, 2010, p.&nbsp;233-245. * ''Janus et Georges Thinès'', in Georges Thinès: la science du poème = L'Arbre à Paroles, 151, Amay, 2011, p.&nbsp;33-37. * ''Les soldats belges dans l'armée romaine impériale'', in Actes du Congrès de Namur, 28-31 août 2008, t. 4, Namur, 2011, p.&nbsp;1099-1108. * ''La chapelle-reposoir au Saint Curé d'Ars, à Waltzing'', in Musée en Piconrue: ethnologie, légendes, art religieux et croyances populaires en Ardenne et Luxembourg, 102, Bastogne, p.&nbsp;33-37. * zesumme mam L. Zeippen, ''La place du mobilier du « Vieux Cimetière » dans la section mérovingienne du Musée Archéologique d'Arlon'', in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 83, 3-4, Arlon, p.&nbsp;98-108. * zesumme mam [[Jean-Claude Muller]], ''Le « pilier à la danseuse » autrefois emmuré dans la tour de la deuxième église Saint-Martin: addenda au catalogue « Églises Saint-Martin d'Arlon ». Réflexions autour du réemploi des pierres antiques dans des édifices du culte chrétien'', in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 84, 1-2, Arlon, 2008, p.&nbsp;15-22. * zesumme mam L. Zeippen, ''Le semainier gallo-romain d'Arlon: nouvelles analyses et interprétations amenant à l'identification de Saturne'', in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 84, 1-2, Arlon, 2008, p.&nbsp;57-63. * zesumme mam L. Zeippen, ''Un fragment au « personnage voilé »: analyse et interprétations'', in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 85, 1-2, Arlon, 2009, p.&nbsp;56-65. * zesumme mam L. Zeippen, ''Nouveau regard sur le monstre gallo-romain d'Arlon: un exemple de Capricorne ?'', in Bulletin trimestriel de l'Institut Archéologique du Luxembourg, 85, 1-2, Arlon, 2009, p.&nbsp;31-40. * zesumme mam E. Richard, L. Zeippen, ''Le Musée archéologique luxembourgeois d'Arlon'', Arlon, 2009, 280 p. == Um Spaweck == * Säi Profil op [http://uclouvain.academia.edu/DavidColling academia.lu] {{DEFAULTSORT:Colling David}} [[Kategorie:Gebuer 1983]] [[Kategorie:Belsch Historiker]] h5i5160wlx1rtvjjtpsqpe4cyl5w2ca 0 86286 2704208 1872706 2026-09-07T09:30:18Z Zinneke 34 2704208 wikitext text/x-wiki {{Homonymie}} Eng '''Tut''' ka sinn: *e klenge [[Sak]] aus Pabeier oder Plastik, fir Wueren ze transportéieren; *e Warnapparat, kuckt [[Klaxon]]; *e Lach an engem Bamstronk dat duerch en ofgestuerwenen Aascht entstanen ass; * en aneren Numm fir [[Rackebrout]]; * Kannersprooch fir [[Hënner]]. p7hxk4ameu1bdjj66n0am298db552cy 14 87611 2704184 2478612 2026-09-07T07:33:03Z Volvox 4050 2704184 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen iwwer Päiperleken aus der Famill vun den '''[[Arctiidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Arctiidae}} [[Kategorie:Päiperleken]] kvx1guw3z6rn28ud4x03sesh146xh4r 2704185 2704184 2026-09-07T07:33:26Z Volvox 4050 2704185 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen iwwer Päiperleken aus der Famill '''[[Arctiidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Arctiidae}} [[Kategorie:Päiperleken]] 527n6j34ywcznx8ntb9slfbphfy97us 0 87688 2704100 2678511 2026-09-06T17:51:53Z Les Meloures 580 k 2704100 wikitext text/x-wiki De '''Paranal-Observatoire''' ass en [[Astronomie|astronomeschen]] [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]] an der [[Atacamawüst]] am Norde vum [[Chile]], um Bierg [[Cerro Paranal]], ongeféier 120&nbsp;km südlech vun der Stad [[Antofagasta]] an 12&nbsp;km vun der [[Pazifik]]küst ewech. Den Observatoire gëtt vum [[Europäesche Südobservatoire]] (ESO) bedriwwen an ass d'Standplaz vum [[#Very Large Telescope|Very Large Telescope]] (VLT) a vum [[#VLT Interferometer|Very Large Telescope Interferometer]] (VLTI). Zousätzlech ginn d'Surveyteleskope VISTA a VST gebaut. D'Atmosphär iwwer der Spëtzt vum Bierg zeechent sech duerch eng dréchen an aussergewéinlech roueg [[Loftonrou|Loftstréimung]] aus, wat de Bierg zu enger attraktiver Plaz fir den Observatoire mécht. D'Spëtzt gouf an de fréien [[1990]]er-Jore vu senger ursprénglecher Héicht vun 2.660 op 2.635 Meter erofgesprengt, fir e Plateau fir de VLT ze schafen. [[Fichier:Paranal top.jpg|400px|thumb|rechts|Cerro Paranal mam Very Large Telescope. Vu lénks no riets: D'Kontrollgebai ënner dem Plateau, d'Kuppele vum UT1 bis 4: Antu, Kueyen, Melipal a Yepun; ganz riets déi kleng Kuppel vum VST. Vir gesäit een d'Strooss an d'Reschter vum gesprengte Gestengs.]] == Logistik an Infrastruktur == [[Fichier:Paranal camp.jpg|thumb|De Paranal-Observatoire bei Sonnenopgank. Lénks uewen de Cerro Paranal mat dem VLT, Mëtt uewen de Surveyteleskop VISTA, lénks ënnen d'Residencia, Mëtt a riets ënnen dat aalt Basislager]] De Paranal läit wäit vun den Haaptverkéiersstroossen ewech. Den Observatoire ass vun Antofagasta aus nëmmen mat enger Faart vun e puer Stonnen z'erreechen. Et gëtt keng Versuergungsleitungen op Paranal, all Verbrauchsgidder musse lokal gemaach oder stockéiert ginn. Nieft Betrib an Ënnerhalt vun den Teleskope bedeit dat de Ravitaillement vu ronn 130 Leit, déi stänneg um Bierg sinn. === Versuergung === Am Ëmfeld vun Antofagasta sinn en ettlech [[Koffer]]minnen, déi ënner änleche Bedingunge schaffen. Dofir huet d'[[Infrastruktur]] net misse komplett nei opgebaut ginn, mä et konnte spezialiséiert Versuergungsentreprisen domat beschäftegt ginn. Waasser gëtt zwee- bis dräimol am Dag, sou wéi et gebraucht gëtt, mat Tankcamione geliwwert. Och de Brennes fir d'Tankstatioun vun den eegenen Autoen a fir d'[[Gasturbinn]] fir de Stroum ze maache gëtt op d'Plaz bruecht. Ausserdeem gëtt et nach dräi Dieselgeneratoren, déi allerdéngs nëmme bei Stroumausfäll gebraucht ginn. D'Gefierer gi lokal an der Rei gehalen. D'wëssenschaftlech Instrumenter mussen extra gekillt ginn, woufir flëssege [[Stéckstoff]] gebraucht gëtt. Eng ESO-eege Verflëssegungsanlag gouf [[2006]] dofir vum [[La-Silla-Observatoire|La Silla]] op Paranal transportéiert, nodeem de flëssege Stéckstoff déi Jore virdru vun Antofagasta aus geliwwert gouf. Telekommunikatioun, d.&nbsp;h. [[Telefonie]], [[Videokonferenz|Videoverbindungen]] an [[Internet|Dateverkéier]] ginn iwwer eng [[Mikrowell]]en-[[Richtfunk]]streck op Santiago ofgewéckelt. === Personal === D'[[Ingenieur]]en an d'Wëssenschaftler ginn national am Chile wéi och international rekrutéiert, meeschtens aus de Memberlänner vum [[Europäesche Südobservatoire|ESO]]. Déi offiziell Sprooch ass [[Englesch]], donieft gëtt och [[Spuenesch]] an aner europäesch Sprooche geschwat. D'Personal vum Paranal lieft entweeder zu Antofagasta oder zu [[Santiago de Chile]] a kënnt fir Schichte vun enger bis zwou Wochen op Paranal. D'Transportkäschten iwwerhëlt d'ESO, déi de Fluch vu knapps 2 Stonnen tëscht Santiago an Antofagasta duerch en externe Reesbüro bucht, deen och eng Succursale am ESO-Büro zu Santiago bedreift. Et gëtt och all Dag en Transport vun Antofagasta op Paranal an zeréck mat engem gecharterte Bus. === Gebai === [[Fichier:Paranal residencia.jpg|thumb|D'Residencia mat Gaart, Piscine an dem Verdonklungsriddo ënner der Kuppel]] Ausser den Teleskopen an de VLTI-Laboratoiren um Plateau vum Bierg gëtt et nach e Kontrollgebai. All d'Teleskopen an de VLTI gi vun do aus engem eenzege Kontrollraum gesteiert, soudatt nuets kee sech am Teleskopberäich ophält. D'Wunn- a Schlofplaze sinn an engem Basislager, 200 m méi déif an ongeféier fënnef Kilometer vun den Teleskopen ewech. Do sinn och d'Verwaltung, eng Kantin, Relaxéierraim, e klenge [[Schwammbaseng]] an zwéi Gäert installéiert. Dräi weider fest Gebaier am Basislager sinn e Lager, eng Sporthal, an en Atelier fir d'Teleskopen an d'Instrumenter souwéi fir d'reegelméisseg Beschichtung vun den Teleskop-[[Primärspigel|Haaptspigel]]e mat [[Aluminium]] (Mirror Maintenance Building, MMB), a fir zousätzlech Ingenieur- an Technikerbüroen. Fir Noutfäll gëtt et eng stänneg besat Unfallstatioun, e Rettungswon, eng [[Helikopterlandeplaz]] direkt beim Basislager an eng kleng Start- a Landebunn um Fouss vum Bierg. Ausserdeem huet den Observatoire och e klenge [[Pompjee]]scorps. D'Konstruktioun vum Gebai an den Teleskopen ass sou ausgefouert, datt och no engem schwéieren [[Äerdbiewen]] de Betrib weidergefouert ka ginn. Fir kee Stëbs ze maachen, sinn d'Stroosse fir bei den Observatoire [[asphalt]]éiert. === Däischtert === Well et ronderëm den Observatoire nuets däischter muss sinn, huet d'Residenzen en extra Verdonkelungssystem, d'iewescht Liichte vun de Gäert a vun der Kantin kënne mat spezielle Ridoen zougemaach ginn. All aner Fënsteren an Dieren hu Jalousien aus schwéiere Ridoen oder sinn nuets mat Holzblende verdeckt. Wéi am Ëmfeld vun allen opteschen Observatoiren däerf nuets nëmme mat [[Standliicht]] gefuer ginn. Dofir sinn déi meescht Autoen, déi do zirkuléieren, wäiss an hunn [[Phosphoreszenz|phosphoreszéierend]] Begrenzungspechbiller. D'Strooss gëtt duerch Begrenzungsluuchte markéiert, déi sech am Dag duerch [[Solarzell]]en oplueden. Foussweeër am Teleskopberäich sinn och mat wäisser Faarf ugestrach a mat phosphoreszéierende Maarken ekipéiert. [[Täscheluucht]]e si besonnesch bei [[Neimound]] ze gebrauchen, däerfen awer net a Richtung vun den Teleskope gehale ginn. === Käschten === D'[[Investitioun]]e vum ganzen VLT-Projet belafe sech iwwer en Zäitraum vu 15 Joer op ronn 500 Milliounen [[Euro]]. An dëser zomm sinn d'Personal- a Saachkäschte fir den Design a de Bau vum VLT abegraff, gradewéi déi éischt Instrumentegeneratioun, de VLTI an och déi éischt dräi Joer vum wëssenschaftleche Betrib. Vun den eenzelen Instrumenter huet beispillsweis d'ISAAC ongeféier 2,5 Milliounen [[Euro]] kascht, UVES 3,5 Milliounen Euro. Déi wäitaus komplex VLTI-Instrumenter AMBER a MIDI kaschte jee ronn 6 Milliounen Euro. D'Instrumenter ginn deelweis komplett vun der ESO entwéckelt a gebaut, méi heefeg awer an Zesummenaarbecht mat auswäertegen Instituten. An dësem Fall ginn d'Saachkäschte vun der ESO gedroen, d'Personalkäschte vun de jeeweilegen Instituter, déi am Géigenzuch Observatiounszäit zegutt kréien. Bei de Käschten ass ze beuechten, datt d'ESO als [[supranational]] Organisatioun, wéi aner international Fuerschungszentren och, vun de Steiere vun de Memberlänner fräi ass. Saachkäschte falen dofir ouni [[TVA]] un, an d'Personalkäschte sinn deelweis, ausser déi vun de lokalen Employéen, ouni [[Lounsteier]]. De lafende Betrib vun allen Ariichtungen am Chile, also La Silla, Paranal, d'Administratioun zu Santiago an dem [[Atacama Large Millimeter Array|ALMA]]-Projet hat sech [[2004]] op 30 Milliounen Euro belaf, déi zur Hallschent op Personal- a Betribskäschte gefall sinn. Dës Zomm ass een Drëttel vum ganzen ESO-Joresbudjet fir 2004 vu ronn 100 Milliounen Euro, dat nieft deenen am Chile nach de Betrib vum Haaptinstitut an Europa an Investitiounen, haaptsächlech fir den ALMA, matgerechent. D'Käschte vum VLT-Projet sinn domat vergläichbar mat enger mëttlerer bis grousser Weltraummissioun, zum Beispill dem [[Gaia (Satellit)|Gaia]]-Satellit. Bau a Start vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] (HST) hunnn dogéint 2 Milliarden [[US-Dollar]] kascht, knapps dat Véierfacht vum VLT. De järleche Betrib vum HST ass ongeféier aachtmol sou deier wéi dee vum VLT, haaptsächlech wéinst den deiere Servicemissiounen. Déi béid Teleskope vum [[Keck-Observatoire]] goufe mat Hëllef vun enger privater Stëftung vu ronn 140 Milliounen Dollar finanzéiert. D'Käschte belafe sech am Joer op ronn 11 Milliounen Dollar. Well d'Keck-Teleskopen um schonn fäerdege [[Mauna-Kea-Observatoire]] gebaut goufen, ware manner Infrastrukturkäschte fälleg. == Very Large Telescope == [[Fichier:Paranal UT.jpg|thumb|200px|left|D'Unit-Teleskop 2, Kueyen. De Sekundärspigel M2 ass ganz uewen an der Mëtt vum Teleskop-Frontrank ze gesinn]] De Very Large Telescope (VLT) ass en [[Astronomie|astronomesche]] Groussteleskop, deen aus véier [[Teleskop|Eenzelteleskope]] besteet, deenen hir Spigelen zesummegeschalt kënne ginn. De VLT ass fir Observatiounen am visuelle [[Liicht]] bis hin zum mëttleren [[Infrarout]] ausgeriicht. D'Teleskope kënne mat Hëllef vum VLT Interferometer (VLTI) fir [[Interferometrie]] zesummegeschalt ginn. Mat Hëllef vun der [[Adaptiv Optik|adaptiver Optik]] ass et mat den Teleskope vum ''Very Large Telescope'' méiglech, d'Opléisung vum [[Hubble-Weltraumteleskop]] (HST) z'iwwertreffen. De Virdeel vum Hubble-Teleskop louch zanter Ufank vun den [[1990]]er-Joren doran, datt seng Fotoen am Géigesaz zu äerdgebonnenen Teleskopen duerch keng stéirend [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]] zousätzlech verschlechtert goufen. Mat Hëllef vun [[Adaptiv Optik|adaptiver Optik]] konnten déi Nodeeler awer an der Tëschenzäit am Wellelängteberäich vum No-Infraroutliicht bal ganz kompenséiert ginn, soudatt haiteg VLT-Fotoen am No-Infrarouden (zirka 1–5 Mikrometer Wellelängt) Hubble-Biller mat [[Opléisungsverméigen]] vun ënner enger zéngtel [[Bousekonn]] zum Deel an näischt nostinn. Am optesche Spektralberäich ass dat nach net méiglech, well d'Korrektur vun den atmosphäresche Stéirunge mëttels adaptiver Optik méi séier geschéie misst, wéi et elo technesch méiglech ass. Mat dem VLTI ginn däitlech méi héich Opléisunge am Millibousekonne Beräich erreecht. === D'Optik vun de Unit-Teleskopen === [[Fichier:Paranal VLTmirror.jpg|thumb|340px|Ee vun de véier Haaptspigelen M1, den Nasmyth-Spigel M3 ass um Tuerm montéiert, deen an der Mëtt erauskuckt]] Déi véier grouss Teleskope ginn als ''Unit Telescopes'' (UT) bezeechent. Een Unit-Teleskop a senger Montéierung huet eng Grondfläch vun 22&nbsp;m × 10&nbsp;m an eng Héicht vun 20&nbsp;m, bei engem beweegleche Gewiicht vu 430 Tonnen. Si sinn [[azimut]]al [[Montierung|montéiert]], am Weesentleche baugläich, [[Ritchey-Chrétien-Teleskop]]en déi ofwiesselnd als [[Cassegrain-Teleskop|Cassegrain-]], [[Nasmyth-Teleskop|Nasmyth-]] oder [[Coudé-Stralegank|Coudé-Teleskop]] bedriwwe kënne ginn. Si hunn en Haaptspigelduerchmiesser vu jee 8,2 Meter an e [[Sekundärspigel]] vun 1,12 Meter. Domat waren et déi gréisst aus engem Stéck fabrizéiert astronomisch Spigele vun der Welt, bis dat [[Large Binocular Telescope]] mat 8,4 Meter-Spigele a Betrib geholl gouf. Nach méi grouss Teleskope, wéi zum Beispill de [[Keck-Observatoire|Keck-Teleskope]], hu segmentéiert Spigelen. D'Haaptspigele sinn ze dënn, fir hir Form ze behale wann d'Teleskop sech beweegt a ginn dofir duerch eng [[aktiv Optik]] mat Hëllef vun 150 hydraulesche Stéisselen ongeféier eemol pro Minutt an hir Form korrigéiert. Déi véier Haaptspigele vum VLT goufen tëscht [[1991]] an [[1993]] bei der Mainzer Spezialglasfirma [[Schott AG]] an engem extra fir dëse Projet entwéckelte [[Schleidergoss]]verfahre produzéiert. Nodeem d'Glasmass gegoss gouf an ofgekillt war, goufen d'Spigelrohlingen nach eemol thermesch nobehandelt, wouduerch sech d'Glas an d'[[Glaskeramik]] ''[[Zerodur]]'' ëmgewandelt huet. Bei dësem Fabrikatiounsschrëtt kritt d'Material och seng aussergewéinlech Eegenschaft vun der thermescher Null-Ausdeenung. No enger éischter Beaarbechtung goufen d'Spigeldréier mam Schëff bei d'franséisch Firma R.E.O.S.C. transportéiert, wou dann déi héichprezis Uewerflächebeaarbechtung wärend zwee Joer gemaach gouf. Déi definitiv Spigeluewerfläch huet eng Genauegkeet vun engem 50.000stel Millimeter (20&nbsp;nm, < wéi 1/30 vun der [[Wellelängt]] bezunn op 600&nbsp;nm). Jiddwer UT huet véier [[Fokus|Fokalpunkten]], un deenen Instrumenter montéiert kënne ginn, e [[Cassegrain-Teleskop|Cassegrainfokus]] an zwéi [[Nasmyth-Teleskop|Nasmythfoki]]. Zousätzlech hunn d'Teleskopen en [[Coudé-Stralegank|Coudéfokus]], iwwer dee Liicht an d'VLTI agespeist ka ginn. Astronomesch Spigele kënnen nëmmen ageschränkt gebotzt ginn, well bal all Botztechnike mikroskopesch Schréipsen op der Spigelfläch maachen, déi d'Fotosqualitéit verschlechteren. Nieft enger Inspektioun eemol am Mount, bei där liichte Stëbs virsechteg ofgetupt gëtt, ginn d'Spigel vum VLT dofir all ee bis zwee Joer komplett nei verspigelt. Dozou gëtt déi al Spigelschicht mat Léisungsmëttelen ewech gemaach an dann eng nei Spigelschicht, normalerweis Aluminium, opgedampt. Déi eenzel UTs goufen a [[Mapudungun]], der Sprooch vun de [[Mapuche]], Antu ([[Sonn]]), Kueyen ([[Äerdmound]]), Melipal ([[Crux (Stärebild)|Kräiz vum Süden]]) an Yepun ([[Venus (Planéit)|Venus]]) gedeeft. Dat éischt montéiert UT, Antu, huet de [[25. Mee]] [[1998]] déi éischt Biller mat enger Testkamera geliwwert, de wëssenschaftlechen Observatiounsbetrib hat den [[1. Abrëll]] [[1999]] ugefaangen. {| class="wikitable" style="float:left;" text-align:center; " |- ! style="background:#cfdfcf; text-align:center;" colspan="4"| Spigel vun engem Unit-Teleskop<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/ut1fl/whitebook/wb20.html |Titel=ESO - The Very Large Telescope |Gekuckt=24.10.2011 |Archiv-Datum=27.05.2005 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20050527145731/http://www.eso.org/outreach/ut1fl/whitebook/wb20.html }}</ref> |- style="background:#efffef;" | style="background:#dfefdf;"| Spigel | Haaptspigel M1 | Sekundärspigel M2 | Nasmyth-Spigel M3 |- | style="background:#dfefdf;"| Material | Zerodur | [[Beryllium]] | Zerodur |- | style="background:#dfefdf;"| Duerchmiesser | 8,20&nbsp;m | 1,116&nbsp;m | 1,242&nbsp;m × 0,866&nbsp;m elliptesch |- | style="background:#dfefdf;"| Déckt | 178&nbsp;mm | 130&nbsp;mm | 140&nbsp;mm |- | style="background:#dfefdf;"| Gewiicht | 23&nbsp;000&nbsp;kg | 44&nbsp;kg | 105&nbsp;kg |- | style="background:#dfefdf;"| Form | [[konkav]] | [[konvex]] | plan |- | style="background:#dfefdf;"| Krëmmungsradius | 28,975&nbsp;m | –4,55&nbsp;m | |} {{Clear}} {| class="wikitable" style="float:left;" text-align:center; " |- ! style="background:#cfdfcf; text-align:center;" colspan="4"| Optesch Date vun engem Unit-Teleskop<ref>[https://web.archive.org/web/20050527145915/http://www.eso.org/outreach/ut1fl/whitebook/wb30.html ESO - The Very Large Telescope</ref><!-- Bot generated title -->] |- style="background:#efffef;" | style="background:#dfefdf;"| Fokus | Cassegrain-Fokus | Nasmyth-Fokus | Coudé-Fokus |- | style="background:#dfefdf;"| Brennwäit | 108,827&nbsp;m | 120,000&nbsp;m | 378,400&nbsp;m |- | style="background:#dfefdf;"| Ëffnungsstand | 13,41 | 15 | 47,3 |- | style="background:#dfefdf;"| Gesiichtsfeld | 15 Bouminutten | 30 Bouminutten | 1 Bouminutt |- | style="background:#dfefdf;"| Ofbildungsmoossstaf | 0,53&nbsp;mm/Bousekonn | 0,58&nbsp;mm/ Bousekonn | 1,84&nbsp;mm/ Bousekonn |} {{Clear}} === Instrumenter === [[Fichier:Paranal FORS1.jpg|thumb|200px|D'Instrument FORS1 am Cassegrainfokus vum Kueyen]] Déi éischt Instrumentegeneratioun besteet aus zéng wëssenschaftlechen Instrumenter. Dobäi handelt et sech ëm Kameraen a [[Spektrograph]]e fir verschidde Spektralberäicher. HAWK-I war net Deel vum Plang fir déi éischt Generatioun, mä ersetzt een anert Instrument, NIRMOS, wat net gebaut gouf. Den Design vun den Instrumenter gouf sou gewielt, datt si engem breede Krees vu Wëssenschaftler d'Méiglechkeet géife bidden, Donnéeë fir ënnerschiddlechst Zilsetzungen opzehuelen. Et ass viraus ze gesinn, datt sech Deeler vun der zweeter Instrumentegeneratioun dogéint op speziell a vun den [[Astronom]]en als besonnesch wichteg Problemer konzentréieren, zum Beispill [[Gammablëtz]]er oder [[Exoplanéit]]e. Tëscht Mee [[2003]] a Mäerz [[2005]] goung, ugefaange mat Kueyen, zousätzlech déi vun ESO selwer entwéckelt [[adaptiv Optik]] MACAO ('''M'''ulti '''A'''pplication '''C'''urvature '''A'''daptive '''O'''ptics) an alle véier Teleskopen a Betrib geholl. Domat sinn nach méi schaarf Biller méiglech, leider ass d'Gesiichtsfeld vun der MACAO-Optik op 10&nbsp;[[Bousekonn]]e reduzéiert. Déi adaptiv Optik muss d'[[Seeing]] mat héijer Frequenz vun e puer honnert [[Hertz (Eenheet)|Hertz]] korrigéieren, wat fir de schwéieren Haaptspigel vill ze séier wier. Dofir schafft MACAO hanner dem Fokus am [[Kollimatioun|kolliméierten]] Deel vum [[Stralegank]] mat engem flaachen 10-cm-Spigel, deen op 60 [[Piezo]]-Elementer montéiert ass. Prinzipiell kann d'adaptiv Optik bei all Fokus gebraucht ginn, an der Praxis notzt vun den VLT-Instrumenter nëmme SINFONI d'MACAO-Technik aus, niewebäi déngt MACAO haaptsächlech den Observatioune mam VLT Interferometer. Well d'Yepun-Teleskop Instrumenter mat adaptiver Optik huet, ass d'Teleskop mat engem [[kënschtleche Leetstär]], engem '''L'''aser '''G'''uide '''S'''tar (LGS) ausgerëscht. E staarke [[Laser (Physik)|Laser]] reegt dobäi [[Natrium]]-[[Atom]]er an enger Héicht vu ronn 95&nbsp;km zum Liichten un, soudatt d'Liicht vum kënschtleche Stär um Wee zeréck op den Teleskop op déi selwecht Aart a Weis vun der Atmosphär beaflosst gëtt, wéi d'Liicht vun den Objeten, déi observéiert solle ginn. Amplaz mat engem ënner Ëmstänn ganz liichtschwaachen Objet kann déi adaptiv Optik da mat Hëllef vum kënschtlechen LGS schaffen. {{Clear}} {| class="wikitable" style="margin:auto; width:100%; border:2px solid #999; text-align:center;" |- ! style="background:#cfdfcf; text-align:center;" colspan="4"| Instrumenter am VLT |- style="background:#dfefdf;" | style="width:10%;"| Teleskop | style="width:30%;"| Cassegrain-Fokus | style="width:30%;"| Nasmyth-Fokus A | style="width:30%;"| Nasmyth-Fokus B |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Antu (UT1) | style="background:#efffef;"| '''FORS&nbsp;2''' | style="background:#efffef;"| '''CRIRES''' | style="background:#efffef;"| '''Gaaschtfokus''' |- | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[Focal Reducer and low dispersion Spectrograph 2]] ass d'Schwësterinstrument vum baugläiche FORS1. Allebéid gehéierten, mat ISAAC an UVES, zu de véier éischten Instrumenter a Betrib. Des Weideren ass FORS2 eng Kamera am visuelle Spektralberäich mat groussem Gesiichtsfeld vu bis zu 6,8 × 6,8 [[Bouminut]]ten. An dësem Feld kënnen, statt ee Bild opzehuelen, e puer Objete gläichzäiteg mat niddreger Opléisung [[Spektroskopie|spektroskopéiert]] ginn (MOS: Multi Object Spectroscopy). D'MOS-Fäegkeet kënnt och duerch bei VIMOS agesate Masken zoustan, an déi d'Spektroskopie-Spléck mat Lasertechnik gefräst ginn. Zanter Abrëll [[2009]] kann och mat FORS2 Polariséierung gemooss ginn, well déi polarimetresch Modi vu FORS1 iwwerdroe gouf. FORS&nbsp;1 ass zanterhier mat FORS&nbsp;2 an engem Instrument zesummegefouert.<ref name="ESOParNews">[http://www.eso.org/sci/facilities/paranal/news/index.html#paranal Paranal News]. Auf: [http://www.eso.org/ www.eso.org]. (Abgerufen am 16. Juli 2010)</ref> | style="vertical-align:top; text-align:left;"|Den [[Cryogenic High-Resolution IR Echelle Spectrograph]] hëlt héichopléisend Spektren am Wellelängteberäich vun 1 bis 5 Mikrometer op. D'Instrument gouf [[2006]] installéiert a getest an ass zanter dem [[1. Abrëll]] [[2007]] am Reegelbetrib.<ref name="ESOParNews" /> | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De Gaaschtfokus bitt Wëssenschaftler d'Méiglechkeet, eegen a besonnesch spezialiséiert Instrumenter un engem Teleskop vun der 8-m-Klass ze gebrauchen, ouni all Spezifikatioune erfëllen ze mussen, deenen een allgemengt ESO-Instrument ënnerläit. Bis elo war do mat ULTRACAM en Instrument montéiert, dat banne Millisekonne Biller vun engem klenge Gesiichtsfeld vu wéinege Bousekonne maache kann. Wëssenschaftlecht Zil vum ULTRACAMs, dat schonn un anere Teleskope montéiert war, ass et, Verännerunge vu kierzten Zäitskalen, wéi se zum Beispill bei [[Pulsar]]e an [[Schwaarzt Lach|Schwaarz Lächer]] virkommen, opzehulen. |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Kueyen (UT2) | style="background:#efffef;"| '''XSHOOTER''' | style="background:#efffef;"| '''FLAMES''' | style="background:#efffef;"| '''UVES''' |- | style="vertical-align:top; text-align:left;"|D'Instrument XSHOOTER ass dat éischt Instrument vun der zweeter Intrumentegeneratioun. XSHOOTER ass e Spektrograph mëttlerer Opléisung iwwer engem wäite Wellelängteberäich vun noem Ultraviolett bis an dat not Infrarout, vun 300 bis 2500&nbsp;Nanometer, an enger eenzeger Foto. Dat éischt montéiert Instrument un dësem Fokus, FORS2, gouf mat FORS1 zesummegefouert an un d'UT1 montéiert. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[Fibre Large Area Multi-Element Spectrograph]] ass e Spektrograph, dee mat Hëllef vu Glasfaser bis zu 130 Objeten am Gesiichtsfeld gläichzäiteg mat mëttlerer Opléisung spektroskopéiere kann (MEDUSA-Modus). An zwee weidere Modi, IFU an ARGUS, sinn d'Fasere sou no beienee gepaakt, datt raimlech opgeléist Spektre vun Objete mat enger visueller Gréisst vun nëmme wéinege Bousekonne méiglech sinn. Alternativ kënnen aacht Faseren d'Liicht zu UVES fir héichopléisend Spektroskopie leeden. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|Den [[Ultraviolett and Visual Echelle Spectrograph]] ass en héichopléisende Spektrograph mat engem blo- an engem routoptiméierten opteschen Aarm, déi simultan bedriwwe kënne ginn. Den zougängleche Wellelängteberäich geet vun 300 bis 1100&nbsp;Nanometer. |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Melipal (UT3) | style="background:#efffef;"| '''VISIR''' | style="background:#efffef;"| '''ISAAC''' | style="background:#efffef;"| '''VIMOS''' |- | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[VLT Imager and Spectrometer in the Infra Red]], fir Biller a Spektre vu schwaachen Objeten am mëttleren Infraroutberäich, vun 8 bis 13 an 16,5 bis 24,5 Mikrometer. VISIR ass domat dat Instrument um VLT, dat am wäitsten an den Infraroutberäich goe kann. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|D'[[Infrared Spectrometer And Array Camera]] kann am Noen [[Infrarout]]beräich Biller a Spaltspektren an niddreger bis mëttlerer Opléisung ophuelen. Dozou huet d'Instrument zwéi vuneneen onofhängeg optesch Weeër („Äerm“), déi jee op d'Wellelängteberäicher vun 1 bis 2,5 a vun 3 bis 5&nbsp;Mikrometer optiméiert sinn. | style="vertical-align:top; text-align:left;"|De [[Visible Multi-Object Spektrograph]]. D'Fäegkeete fir Spektroskopie a fir d'Fotograféiere gläichen deene vum FORS&nbsp;2, allerdéngs mat engem véiermol méi groussem Gesiichtsfeld vun am Ganzen 4 × 7' × 8'. MOS-Maske gi mat enger Lasermaschinn, der Mask Manufacturing Unit (MMU) gestanzt, déi och d'Maske fir FORS&nbsp;2 produzéiert. Zusätzlech gëtt et nach Faserbëndel fir Integral Field Spektroskopie. Am Total kënne mat VIMOS bis zu 6400 Spektre gläichzäiteg opgeholl ginn. |- | rowspan="2" style="background:#dfefdf;"| Yepun (UT4) | style="background:#efffef;"| '''SINFONI''' | style="background:#efffef;"| '''HAWK-I''' | style="background:#efffef;"| '''NACO''' |- style="text-align:left; vertical-align:top;" ||De [[Spectrograph for Integral Field Observation in the Near-Infrared]] ass en Noinfrarout-Spektrograf bei 1,0 bis 2,5 Mikrometer. Den eigentleche Spektrograph SPIFFI (Spectrometer for Infrared Faint Field Imaging) hëlt dobäi e Spektrum vum ganze Gesiichtsfeld op, dat 8" × 8", 3" × 3" oder 0,8" × 0,8" grouss ka sinn. Duerch déi adaptiv Optik am SINFONI-Modul kënne Spektre mat héchster raimlecher Opléisung opgeholl ginn. ||Den [[High Acuity Widefield K-band Imager]], ass en Instrument, dat de Bedarf no Biller mat groussem Gesiichtsfeld bei gläichzäiteg héijer raimlecher Opléisung am Noinfraroutberäich vun 0,85 bis 2,5 Mikrometer deckt. HAWK-I hat säi First Light den [[1. August]] [[2007]], de wëssenschaftleche Betrib den [[1. Abrëll]] [[2008]] gestart (offiziell [[1. Oktober]] [[2008]]).<ref name="ESOParNews" /> ||Eigentlech NAOS-CONICA, woubäi NAOS fir Nasmyth Adaptive Optics '''S'''ystem a CONICA fir [[Coude Near Infrared Camera]] steet. CONICA war am Ufank fir de Coudéfokus virgesinn. NAOS ass e System fir d'Bildverbesserung mat adaptiver Optik, CONICA eng Infraroutkamera a Spektrograph am Beräich vun 1 bis 5 Mikrometer. Den Ënnerscheed zu ISAAC besteet an der wonnerbarer Bildqualitéit, allerdéngs bei engem méi klenge Gesiichtsfeld. Zousätzlech ka CONICA polarimetresch Miessungen ophuelen an hell Objeten duerch [[Koronograph]]ie ausblenden. Mam SDI, dem Simultaneous Differential Imager am NACO, kënne véier Biller a véier liicht ënnerschiddleche Wellelängteberäicher gläichzäiteg opgeholl ginn. Dës Biller kënne sou matenee verrechent ginn, datt d'Differenzen och den Noweis vu ganz schwaachen Objeten a Presenz vun engem hellen erméiglechen. |} Dës Instrumenter vun der zweeter Generatioun sinn an der Entwécklung oder schonn a Betrib: * '''KMOS''' (K-band Multi-Object Spectrograph) haaptsächlech fir d'Observatioun vu wäite [[Galaxie]]n.<ref>http://www.eso.org/sci/facilities/develop/instruments/kmos/</ref> * '''MUSE''' (Multi Unit Spectroscopic Explorer) kombinéiert e wäiten Observatiounswénkel mat engem gudden Opléisungsverméigen duerch adaptiv Optik an deckt e wäite Spektralberäich of.<ref>http://www.eso.org/sci/facilities/develop/instruments/muse/</ref> * '''SPHERE''' (Spectro-Polarimetric High-contrast Exoplanet REsearch) ass en Instrument fir d'Entdeckung an Ënnersich vun Exoplanéite.<ref>http://www.eso.org/sci/facilities/develop/instruments/sphere/</ref> * '''ESPRESSO''' (Echelle SPectrograph for Rocky Exoplanet- and Stable Spectroscopic Observations) fir d'Sich no stengege extra-solare Planéiten an der habitabler Zon<ref>{{Citation|URL=http://espresso.astro.up.pt/ |Titel=Archive copy |Gekuckt=25.10.2011 |Archiv-Datum=17.10.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20101017053751/http://espresso.astro.up.pt/ }}</ref> == VLT Interferometer == [[Fichier:Paranal ATs.jpg|thumb|links|D'Hëllefsteleskopen an de VLTI-Laboratoire]] D'Coudéfoki vun alle Teleskope kënnen entweeder inkoherent oder [[Koherenz (Physik)|koherent]] kombinéiert ginn. De kollektiven inkoherente Fokus läit an engem ënnerierdesche Sammelraum. De koherente Fokus ass an engem Laboratoire, deen donieft ass, a gëtt duerch e speziellt optescht System gespeist, de VLT Interferometer (VLTI). Domat gëtt duerch [[Interferometrie]], equivalent zu engem [[Interferometer (Radioastronomie)|radioastronomeschen Interferometer]], e wäit bessert [[Opléisungsverméigen]] erreecht wéi mat nëmmen engem Teleskop. [[Fichier:Paranal UT AT.jpg|thumb|200px|AT2 an Antu, vir am Bild gesäit een d'Schinnen an eng vun de Statiounen, op déi d'ATe positionéiert kënne ginn]] Haaptbestanddeel vum System si sechs an der Längt verännerlech ''delay lines''. Dës gläichen éischtens déi duerch hir ënnerschiddlech Standplaze bedéngt Lafzäitdifferenze vum Liicht tëscht den eenzelen Teleskopen aus. Zweetens gläiche si d'geometresch-projezéiert Differenz vum optesche Wee aus, déi entsteet, wann en Objet net genee am [[Zenit (Richtung)|Zenit]] steet. Well sech déi Längtendifferenz duerch déi visuell Beweegung vum Objet um Himmel ännert, mussen d'Delay-Lines iwwer eng Differenz vu bis zu 60&nbsp;m variabel sinn, mat enger Prezisioun vun däitlech besser wéi e Véirel vun der Wellelängt (kuckt ënnen). D'Stabilitéit vun der [[Wellefront]] ass och vu kritescher Bedeitung, dofir stabiliséiert dat adaptiivt Optiksystem MACAO d'Stralegäng vun den UTs am Coudéfokus, ir d'Liicht zu den Delay-Lines geleet gëtt. D'Bildstabiliséierung fir d'Auxiliary-Teleskope („Hëllefsteleskope“, kuckt nächsten Ofsaz) erfollegt mat engem eppes einfacherem System, dat nëmmen [[Adaptiv Optik|Tip-Tilt-Korrektur]] leescht, also nëmme Verkippunge vun der Wellefront korrigéiert, net awer hir Form. Véier kleng 1,8-m-Teleskope, d'Auxiliary-Teleskope („Hëllefsteleskope“, ATs), déi ausschliisslech fir d'[[Interferenzteleskop]]ie agesat ginn a fir Interferenzmiessunge mat bis zu 200&nbsp;m Ofstand gebraucht kënne ginn, sinn och installéiert. Déi markantest Eegenschaft vun den ATs ass, datt si beweegt an op am Ganzen 30 Statioune installéiert kënne ginn. Dozou sinn d'AT-Statioune mat Schinne verbonnen. D'Liicht gëtt an ënnerierdeschen Tunnele vun de Statiounen zu den Delay-Lines geleet. De Virdeel vun der Iddi, d'VLTI souwuel mat den UTs wéi mat den ATs bedreiwen ze kënnen, läit doran, datt d'Opléisungsverméige weesentlech vum Ofstand vun den Teleskope bestëmmt gëtt, d'Leeschtungsfäegkeet beim Miesse vu liichtschwaachen Objeten awer vum Teleskopduerchmiesser. Fir vill wëssenschaftlech Froestellunge sinn den Objete hell genuch, fir si mat den ATs eleng ze miessen. D'UTs kënnen da fir aner Fuerschungsprogrammer gebraucht ginn. Nëmme fir d'Interferometrie vu schwaachen Objete sinn d'UTs oder eng Mëschkonfiguratioun aus UTs an ATs noutwendeg. D'VLTI hat säi ''First Light'' de [[17. Mäerz]] [[2001]]. Deemools waren zwéi 40-cm-[[Siderostat]]e an een Testinstrument installéiert. Zanterhier goufen zwee wëssenschaftlech Instrumenter a verschidden Ënnerstëtzungssystemer an d'System integréiert. De wëssenschaftleche Betrib gouf am September [[2003]] mat dem éischten Instrument, dem MIDI, opgeholl. MIDI bedeit '''''MID'''-infrared '''I'''nterferometric instrument''. Et schafft bei Wellenlängten ëm 10&nbsp;Mikrometer a kann d'Liicht zwéier Teleskope kombinéieren. D'Zilsetzung vum MIDI ass manner d'Schafe vu komplette Biller mat héijer Opléisung, wéi villméi d'Bestëmmung vun der visueller Gréisst a vun einfache Strukture vun den observéierten Objete. D'Fotograféiere vu Biller ass prinzipiell mat dem zweeten Instrument, AMBER, méiglech. AMBER ass den '''''A'''stronomical '''M'''ultiple '''BE'''am '''R'''ecombiner''. Den AMBER vereent d'[[Stralegank|Stralegäng]] vun zwéi bis dräi Teleskope. D'Instrument schafft am noen Infraroutberäich bei ongeféier 1–2&nbsp;Mikrometer. Allerdéngs gëtt och dëst Instrument am Ufank fir Aufgabe wéi d'raimlech héchstopgeléiste Spektroskopie gebraucht. Déi gläichzäiteg Kombinatioun vun allen aacht Teleskopen, also vun de véier UTs an de vàier ATs, ass theoreetesch méiglech. Tatsächlech gëtt d'Zuel vun de gläichzäiteg brauchbaren Teleskopen doduerch begrenzt, datt vun den aacht geplangten Delay-Linnen der nëmme sechs realiséiert sinn a well déi aktuell Instrumenter héchstens dräi Stralegäng gläichzäiteg kombinéiere kënnen. == Surveyteleskopen == [[Fichier:Paranal platform.jpg|thumb|rechts|420px|D'Teleskop-Plattform, mat UT1 bis 4 (vu lénks no riets), den ATs an d'VST-Kuppel tëscht UT3 an UT4]] === VST === D''''V'''LT '''S'''urvey '''T'''elescope ass e 2,6-m-[[Ritchey-Chrétien-Cassegrain-Teleskop]] mat enger Blendenzuel vu 5,5. Et ass, wéi all aner Teleskopen op Paranal, azimutal montéiert. Well d'VST fir eng bestëmmten Aufgab geduecht ass, huet et nëmmen een eenzegt Instrument, d'OmegaCam fir Biller mat groussem Gesiichtsfeld, ongeféier 1 Grad × 1 Grad, am Wellelängteberäich vun 330 bis 1000 Nanometer. Am Juni [[2011]] goufen éischt Biller publizéiert. De VST gëtt zu 100 % am Service-Mode gebraucht (kuckt ënner ''Oflaf vun den Observatiounen''). === VISTA === De '''V'''isible & '''I'''nfrared '''S'''urvey '''T'''elescope for '''A'''stronomy ass e 4-Meter-Teleskop, och fir d'Himmelsduerchmusterung, awer am infraroude Beräich. Säi Gesiichtsfeld wäert och e Quadratgrad bedroen a Biller am noen Infraroutberäich, ongeféier vun 1 bis 2,5 Mikrometer, maache kënnen. Et steet net bei Cerro Paranal, mä op engem Hiwwel op enger Distanz vun engem Kilometer. Et gëtt awer och vum VLT-Kontrollgebäi aus gesteiert. Den [[21. Juni]] [[2008]] gouf déi éischt Test-Observatioun mat dem IR-Kamerasystem mat Succès duerchgefouert<ref>[http://www.vista.ac.uk/index.html VISTA - Visible and Infrared Survey Telescope for Astronomy]</ref>. == Observéieren um Paranal-Observatoire == D'Observatiounszäit kann zweemol am Joer fir dat iwwernächst [[Semester]] ugefrot ginn. Jee no Teleskop gëtt zwee- bis fënnefmol souvill Zäit ugefrot wéi tatsächlech verginn ka ginn. D'Virschléi ginn duerch e [[Peer-Review|berodend]] [[Gremium]] no wëssenschaftlecher Qualitéit an Drénglechkeet aktzeptéiert. No der Autorisatioun leet den Astronom nach doheem den detailléierten Oflaf vun den Observatioune a sougenannten ''Observing Blocks'' fest. Entweeder ginn nëmmen déi OBs, zesumme mat de gewënschten Observatiounsbedéngungen, fir d'Ausféierung op Paranal geschéckt, fir eng ''Service-Mode-Observatioun'', oder den Astronom reest selwer fir ''Visitor-Mode-Observatiounen'' an de Chile. === Oflaf vun den Observatiounen === [[Fichier:Paranal opendome.jpg|rechts|thumb|350px|Den Antu (UT1) gëtt fir d'Nuecht opgemaach]] Um Teleskop ass ëmmer en Ingenieur, den „''Telescope and Instrument Operator''“ (TIO), an een Astronom, den „''Nighttime Astronomer''“ (NA) vun der ESO. Am Service-Mode entscheet den NA unhand vun den Observatiounsbedingungen, wéi eng OBs mat Aussiicht op Erfolleg ausgefouert kënne ginn, a féiert d'Observatioun zesumme mat dem TIO duerch, dee fir d'Teleskop an den techneschen Oflaf verantwortlech ass. Nodeem d'Date gespäichert sinn, entscheet den NA, ob si den Ufuerderunge vum Antragsteller entspriechen oder ob den OB widderholl muss ginn. Daagsiwwer betreit en „''Daytime Astronomer''“ typescherweis jee zwéi Teleskope. Hie féiert [[Kalibréierung]]e fir d'Observatioune vun der leschter Nuecht duerch, këmmert sech ëm d'Léisung vun eventuell opgetruedene Problemer aus der leschter Nuecht a bereet d'Teleskop op déi nächst Nuecht vir. == Wëssenschaftlech Resultater == De wëssenschaftleche Betrib vum VLT hat den [[1. Abrëll]] [[1999]] ugefaangen. An deenen éischte 6 Joer goufen iwwer 1000 Artikelen an unerkannte Fachzäitschrëfte publizéiert, déi op Donneeë vum Paranal-Observatoire baséieren. Zu de wichtegste Resultater zielen: * Déi éischt direkt Biller vun engem [[Exoplanéit]] goufe mat dem VLT gemaach. Zwar ass net ganz sécher, ob dës Éier [[GQ Lupi|GQ Lupi b]] oder dem Planéit [[2M1207]]b gehéiert, awer béid Biller stame vum NACO.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-23-04.html |Titel=ESO Press Release 23/04: '' Is This Speck of Light an Exoplanet?'' (10. September 2004) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=06.07.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080706172856/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-23-04.html }}</ref><ref name="eso1205">{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05.html |Titel=ESO Press Release 12/05: '' Yes, it is the Image of an Exoplanet'' (30. April 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=06.07.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080706172011/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-09-05.html |Titel=ESO Press Release 09/05: '' Is this a Brown Dwarf or an Exoplanet?'' (7. April 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=16.09.2012 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20120916061533/http://www.eso.org/public/news/eso0511/ }}</ref> * D'[[Deep Impact (Raumsond)|Deep Impact]]-Missioun gouf vun allen ESO-Teleskopen aus observéiert. Nieft Biller goufe mat Spektrographie och nei Resultater zu der cheemescher Zesummesetzung vum Koméit [[Tempel 1|Tempel&nbsp;1]] gemaach.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-19-05.html |Titel=ESO Press Release 19/05: '' Comet Tempel 1 Went Back to Sleep'' (14. Juli 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=07.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070407174141/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-19-05.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-15-05.html |Titel=ESO Press Release 15/05: '' Preparing for the Impact'' (30. Mai 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=04.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070404155016/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-15-05.html }}</ref> * Mam ISAAC konnt d'Distanz zu der Galaxie [[NGC 300]] méi genee wéi zu jiddwer anerer Galaxie baussenzeg der onmëttelbarer Noperschaft vun der [[Mëllechstrooss]] bestëmmt ginn. Sou Distanzbestëmmunge mat Hëllef vun de [[Cepheiden]] liwweren eng wichteg Grondlag vu kosmeschen Distanzmiessungen.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-20-05.html |Titel=ESO Press Release 20/05: ''Moving Closer to the Grand Spiral'' (1. August 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=02.12.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20081202004857/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-20-05.html }}</ref> * De liichtschwaache Begleeder vum [[AB Doradus]] gouf mat NACO-SDI eng éischt Kéier direkt fotograféiert, wouduerch seng Mass mat Hëllef vun de [[Gesetzer vum Kepler]] bestëmmt konnt ginn. Dëse [[Brongen Zwerg]] ass duebel sou schwéier wéi theoreetesch erwaart, wat vläicht Ännerungen an der Theorie vum [[Stär]]ekäropbau an der Heefegkeet vu Planéite bei brongen Zwergen erfuerdert.<ref name="eso1205" /> * Duerch Zoufall hat en helle [[Meteor]] d'Gesiichtsfeld vum FORS&nbsp;1 gekräizt, wou grad Spektren opgeholl goufen. Et ass deen éischte genee kalibréierte Spektrum vun engem Meteor.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-19-04.html |Titel=ESO Press Release 19/04: ''Catching a Falling Star'' (30. Juli 2004) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=07.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070407230930/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2004/pr-19-04.html }}</ref> * FORS&nbsp;2 an ISAAC halen zesummen de Rekord fir de wäitste [[Gammablëtz]] bei z&nbsp;= 6.3.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-22-05.html |Titel=ESO Press Release 22/05: ''Star Death Beacon at the Edge of the Universe'' (12. September 2005) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=13.05.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070513165631/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-22-05.html }}</ref> * Mat dem VLTI kann net nëmmen den Duerchmiesser, mä och d'Form vun de Stäre bestëmmt ginn. Wärend [[Eta Carinae]] duerch säi staarke [[Stärewand]] iwwer de Pole an d'Längt gezunn schéngt, ass den [[Achernar (Stär)|Achernar]] duerch seng séier Rotatioun bis un d'Grenze vum theoreetesch Méiglechen [[Ofplattung|ofgeplatt]].<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-31-03.html |Titel=ESO Press Release 31/03: ''Biggest Star in Our Galaxy Sits within a Rugby-Ball Shaped Cocoon'' (18. November 2003) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=17.05.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080517121945/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-31-03.html }}</ref><ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html |Titel=ESO Press Release 14/03: ''Flattest Star Ever Seen'' (11. Juni 2003) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=07.10.2006 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20061007165607/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-14-03.html }}</ref> * Fir d'éischt gouf och mat dem VLTI en extragalakteschen Objet am mëttleren [[Infraroutastronomie|infraroudem Beräich]] bei 10μm interferometresch opgeléist, den [[Aktive galaktesche Kär|aktive Kär]] vun der [[Galaxie]] [[NGC 1068]]. Dës [[Seyfert-Galaxie]] huet e [[Schwaarzt Lach]] vu ronn 100 Millioune [[Sonnemass]]en.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-17-03.html |Titel=ESO Press Release 17/03: ''A First Look at the Doughnut Around a Giant Black Hole'' (19. Juni 2003) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=08.04.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070408183510/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2003/pr-17-03.html }}</ref> * Unhand vun enger [[Stärebedeckung]] duerch de [[(134340) Pluto|Plutomound]] [[Charon (Mound)|Charon]] den [[11. Juli]] [[2005]] gouf mam VLT fir d'éischt deem säi geneeën Duerchmiesser mat 1207,2 Kilometer bestëmmt. Och d'Temperatur konnt mat −230&nbsp;°C Grad gemooss ginn, wat ongeféier 10&nbsp;°C méi kal ass, wéi bis elo ugeholl gouf.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-02-06.html |Titel=ESO 02/06 - Science Release: ''Measuring the Size of a Small, Frost World'' (4. Januar 2006) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=17.05.2008 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20080517154716/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-02-06.html }}</ref> * Mat Hëllef vum neien NACO SDI (NACO Simultaneous Differential Imager) am VLT gouf Ufank [[2006]] e Brongen Zwerg an e Begleeder entdeckt, déi nëmmen 12,7 [[Liichtjoer]] vun der Äerd ewech sinn.<ref>{{Citation|URL=http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-11-06.html |Titel=ESO 11/06 - Science release: ''The Sun's New Exotic Neighbour'' (22. März 2006) |Gekuckt=27.10.2011 |Archiv-Datum=05.02.2007 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20070205113350/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2006/pr-11-06.html }}</ref> * Duerch Observatioune vum Brongen Zwerg [[2M1207|2MASS1207-3932]] mat dem VLT gouf am Mee [[2007]] entdeckt, datt deen Objet net nëmmen een ëmlafende Planéit huet, deen als éischten Exoplanéit direkt observéiert gouf, mä och, wéi jonk Stären, vun enger Scheif aus Gas a Stëbs ëmginn ass. Ausserdeem konnten d'Astronomen noweisen, datt de Brongen Zwerg och e [[Jet (Astronomie)|Jet]] huet. * Mat dem VLTI ass et gelongen, de Stär Theta 1 Ori C am [[Triangulum (Astronomie)|Triangulum]], also dem Zentralberäich vum [[Orionniwwel]], als [[Duebelstäresystem|Binärsystem]] opzeléisen an den Orbit tëscht Januar [[2007]] a Mäerz [[2008]] ze verfollegen. Duerch verschidden Zesummeschaltunge vun dräi Teleskope gouf bei enger Basislängt vun 130 Meter mat VLTI/AMBER am Noinfrarout (H- and K-band, 1.6 resp. 2.2 μm) en Opléisungsverméige vun zwou [[Bousekonn|Millibousekonnen]] erreecht. [[Fichier:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|thumb|400px|De Yepun-Teleskop, ee vun de véier Unit-Teleskope vum ''Very Large Telescope''. De [[Laser (Physik)|Laserstral]] déngt dozou, e kënschtleche Leed-Stär ze schafe fir d'Observatioun vum Zentrum vun der [[Mëllechstrooss]].]] == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}} == Literatur == * [http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/ ''The ESO Messenger.''] Eigenverlag, München 1974ff. :: Ausgabe 92, Juni [[1998]]: [https://web.archive.org/web/20081202165625/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.92-jun98/messenger-no.92.pdf VLT First Light] :: Ausgabe 93, Sept. [[1998]]: [https://web.archive.org/web/20080708234620/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.93-sep98/messenger-no.93.pdf VLT Science Verification] :: Ausgabe 104, Juni [[2001]]: [https://web.archive.org/web/20080706005208/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.104-jun01/messenger-no.104.pdf VLTI First Fringes] :: Ausgabe 120, Juni [[2005]]: [https://web.archive.org/web/20070417233732/http://www.eso.org/gen-fac/pubs/messenger/archive/no.120-jun05/messenger-no120.pdf The VLT Survey Telescope] == Um Spaweck == {{Commonscat|Paranal Observatory|Paranal-Observatorium}} * [http://www.eso.org/paranal/ Observatoriums-Homepage], Technische Informationen und Dokumente sind von [http://www.eso.org/paranal/sciops/ Science Operations] aus verfügbar. [http://www.eso.org/paranal/site/visitors/tourist.html Anmeldung zu Besichtigungen] * [https://web.archive.org/web/20081201120342/http://www.eso.org/outreach/gallery/vlt/images/Top20/ Bilder von und mit dem VLT] und die [https://web.archive.org/web/20080905213018/http://www.eso.org/outreach/press-rel/ ESO Presseveröffentlichungen], besonders die [https://web.archive.org/web/20090109024143/http://www.eso.org/outreach/gallery/vlt/ VLT-Galerie] * [https://web.archive.org/web/20081007165317/http://www.eso.org/public/astronomy/teles-instr/whitebook/wb-contents.html Grundlegendes Design des VLT] * [https://web.archive.org/web/20070930223207/http://www.eso.org/public/astronomy/teles-instr/whitebook/images/wb-fig-0902.gif Das Layout der Teleskop-Plattform] mit den UTs, den Stationen für die ATs, und den Strahlengängen für die interferometrische Beobachtung. * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/12122009125251.shtml VISTA nimmt Arbeit auf] * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/10062011121013.shtml VLT Survey Telescope liefert erstes Bild] * Raumfahrer.net: [http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/07082011152608.shtml VISTA enthüllt 96 Offene Sternhaufen] {{Navigatioun Europäesche Südobservatoire}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren am Chile]] [[Kategorie:Teleskopen]] [[Kategorie:Europäesche Südobservatoire]] 82uovkosovef2o5ewv6s3sj6ko64d00 0 89295 2704159 2536917 2026-09-06T23:13:46Z Robby 393 + Doudesdatum inklusiv Quellen a Kategorie + Éierpresident Tennisfederatioun 2704159 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Léon Lefèvre''', gebuer den [[28. November]] [[1904]] zu [[Hollerech]], a gestuerwen de [[16. Oktober]] [[1981]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/8fn5zjqvfj/pages/19/articles/DIVL3356?search=Leon%2520lefevre|Titel=Luxemburgische Sportwelt trauert um Léon Lefèvre|Gekuckt=2026-09-06|Datum=1981-10-19|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Escher Tageblatt]]|Säiten=Säit 19|Sprooch=de}}</ref>, war e lëtzebuergesche Foussballspiller<ref>{{Citation|URL=https://www.weltfussball.de/person/pe121019/leon-lefevre/|Titel=Leon Lefevre: Karriere, Statistiken & Vereine|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=weltfussball.de|Sprooch=de}}</ref> a Konschtschafenden. Tëscht dem 15. Januar 1922 am 21. Mee 1927 huet de Léon Lefèvre aachtmol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt an dobäi 3 Goler geschoss.<ref name=":0">{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=11969|Titel=Léon Lefèvre|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=eu-football.info|Sprooch=en}}</ref> == Éierungen == 1971 gouf hien Éierepresident vun der [[Fédération luxembourgeoise de tennis]].<ref name=":1" /> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Lefevre Leon}} [[Kategorie:Gebuer 1904]] [[Kategorie:Gestuerwen 1981]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] f1eu7yyyytj4ni3glwqoufm3r99ygv6 0 90762 2704199 2532361 2026-09-07T07:52:30Z Robby 393 + Doudesdatum inklusiv Quellen a Kategorie 2704199 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} Den '''Emile Johann Mahringer''', gebuer den [[18. August]] [[1905]]<ref>Den [https://www.luxracines.lu/gen/getperson.php?personID=I351&tree=beffort Emile Johann Maringer] op www.luxracines.lu</ref> um [[Sichenhaff]]<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/kq6hzm1nc/pages/7/articles/DIVL683?search=maringer|Titel=Emile Maringer zum Gedenken|Gekuckt=2026-09-07|Datum=1967-12-09|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 7|Sprooch=de}}</ref>, a gestuerwen de [[4. Dezember]] [[1967]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/tcjsc9r4b/pages/13/articles/DIVL1210?search=maringer|Titel=Avis de décès 1|Gekuckt=2026-09-07|Datum=1967-12-06|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 13|Sprooch=fr}}</ref>, war e lëtzebuergesche Foussballspiller.<ref>{{Citation|URL=https://www.weltfussball.de/person/pe121082/emile-maringer/|Titel=Emile Maringer: Karriere, Statistiken & Vereine|Gekuckt=2026-09-07|Wierk=weltfussball.de|Sprooch=de}}</ref> Hien huet de 6. Abrëll 1930 fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] gespillt.<ref>{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=24029|Titel=Emile Mahringer|Gekuckt=2026-09-07|Wierk=eu-football.info}}</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Maringer Emile}} [[Kategorie:Gebuer 1905]] [[Kategorie:Gestuerwen 1967]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] 9xvd0qizic5icxlmcc880sn26aoltq3 0 91074 2704143 2687914 2026-09-06T20:41:40Z Zinneke 34 /* Kategorie 'Alles Méigleches' */ 2704143 wikitext text/x-wiki Hei kënne Virschléi fir Biller agedroe ginn, déi dann, [[HaaptsäitBléck/Archiver|via eng Schabloun]], spéider op der [[Haaptsäit]] als "Bild vun der Woch" gewise kënne ginn. ===Kategorie 'Alles Méigleches'=== <gallery mode="packed" heights="120"> <!-- Konscht --> "The School of Athens" by Raffaello Sanzio da Urbino.jpg Fichier:Lupa Capitolina, Rome.jpg File:The Conjurer, ca. 1502.jpg File:Les Joueurs de cartes, par Paul Cézanne.jpg File:Vincent van Gogh - Irises (1889).jpg File:Las Meninas, by Diego Velázquez, from Prado in Google Earth.jpg File:Edgar Degas - Ballet (L'Étoile).jpg File:Bewegungsstudie (Movement Study) 1925, black and white photograph by Rudolf Koppitz.jpg <!-- Musek --> <!-- Astronomie --> Fichier:Pedra Azul Milky Way.jpg Fichier:Hickson Compact Group 40 - Flickr - geckzilla.png Fichier:Cartwheel_Galaxy_(NIRCam_and_MIRI_Composite_Image)_(weic2211a).jpeg Fichier:PIA22946-Jupiter-RedSpot-JunoSpacecraft-20190212.jpg Fichier:Space Shuttle Columbia launching.jpg <!-- Technik --> Fichier:Soldering_a_0805.jpg Fichier:Emirates Airbus A380-861 A6-EER MUC 2015 04.jpg File:Vienna U-Bahn - U4 metro line-Type V arriving far ar 16to10 PNr°1177.jpg <!-- Skizzen --> Fichier:Change in Average Temperature.svg Fichier:Lateral head anatomy detail.jpg Fichier:Structure_volcano_numbered.svg <!-- Elementer, Mineralien --> Fichier:Tantalum single crystal and 1cm3 cube.jpg File:Molybdenum crystaline fragment and 1cm3 cube.jpg File:Kobalt electrolytic and 1cm3 cube.jpg Fichier:Ambre Moustique.jpg <!-- Déieren --> Fichier:Glaucus atlanticus 1 cropped.jpg Fichier:Haeckel Arachnida.jpg Fichier:Yellow mite (Tydeidae), Lorryia formosa.jpg Fichier:Wegerich Scheckenfalter Duo auf Rotklee.jpg File:Close wing Basking of Athyma perius (Linnaeus, 1758) - Common Sergeant (4) WLB.jpg Fichier:Gemeine Goldwespe.jpg European_praying_mantis_%28Mantis_religiosa%29_green_female_Dobruja.jpg Fichier:Sitting_Asian_elephant_(Elephas_maximus)_bathing_in_Tad_Lo_river,_Laos.jpg File:014 Baby cape fur seal sleeping at Cape cross Photo by Giles Laurent.jpg File:003 Cheetah hissing after a meal in Kalahari Desert Photo by Giles Laurent.jpg Fichier:Mikadotrochus hirasei 01.jpg Fichier:Haliotis clathrata 01.JPG Fichier:Guildfordia triumphans 01.JPG File:Angaria melanacantha 01.JPG <!-- Tonne Gemuschels: https://commons.wikimedia.org/wiki/User:Llez/Shells_by_H._Zell --> Fichier:2017.07.06.-48-Wendisch Rietz--Zauneidechse-Weibchen.jpg File:Himalayan Monal at Sagarmatha National Park, Nepal.jpg File:007a European bee-eater chasing an Aglais butterfly in flight in Pfyn-Finges Photo by Giles Laurent.jpg File:Toco Toucan (Ramphastos toco) - 48153967707.jpg Fichier:Jabirú africano (Ephippiorhynchus senegalensis), delta del Okavango, Botsuana, 2018-07-31, DD 10.jpg Fichier:זריחה באגמון חולה בזמן נדידת העגורים.jpg Fichier:Sword-billed hummingbird (male) at Guango Lodge, Ecuador (21310837273).jpg Fichier:Gallina de Guinea (Numida meleagris), parque nacional Kruger, Sudáfrica, 2018-07-25, DD 42.jpg File:Upupa epops (057A2126).jpg Fichier:Petirrojo europeo (Erithacus rubecula), Tierpark Hellabrunn, Múnich, Alemania, 2012-06-17, DD 02 Crop.JPG <!-- Pilzen --> File:Tintenfischpilz 1a.JPG <!-- Planzen --> Fichier:Mangrove Reflection Wide Ashtamudi Kollam Kerala Mar22 A7C 01464.jpg File:Dragonblood tree in Socotra 2.jpg Fichier:Two Arecaceae in the fields viewed through a hole in a tree stump in Laos at sunrise.jpg File:Pineapple 'Victoria' with slice.jpg Fichier:Garlic_bulbs_and_cloves.jpg Fichier:Almonds - in shell, shell cracked open, shelled, blanched.jpg File:Ripe Seeds Coffee Robusta Coorg Karnataka India Feb24 D72 25688.jpg File:Ковила, Тарутинський степ, Україна.jpg <!-- Landschaften --> Fichier:Afternoon at Tennfjorden, Raftsundet, Hinnøya, Norway, 2015 September (02).jpg File:006 Dune 45 in Sossusvlei at sunrise Photo by Giles Laurent.jpg Fichier:Sommet de la Dune du Pilat.jpg File:Sorgu saar Sorkholm.jpg Fichier:Water reflection of sunset with gray and orange clouds and pirogues moored to the bank in Don Det Laos.jpg Fichier:Water reflection of stringy gray and white clouds in a pond on a sand beach of Don Khon at sunrise in Laos.jpg File:Кызылкуп на рассвете.jpg Fichier:Озеро Дус-Холь вечером. Тес-Хемский кожуун.jpg Fichier:Taal Volcano eruption on January 12, 2020.jpg Fichier:AralSea1989 2014.jpg Fichier:Flysch%20formation%20at%20Sakoneta%20Beach.jpg File:Dolina-dolnej-wisly-2.jpg File:Val Montanaia.jpg Fichier:Khone Phapheng Falls, Si Phan Don, Laos, widest waterfall in the world.jpg <!-- Uertschaften, Gebaier, Brécken --> File:دماوند و دیر گلین.jpg Fichier:Porta Nigra morgens (100MP).jpg Fichier:Blenheim Palace south view 2016.jpg File:Val Castle (15).jpg Fichier:Tallinna vanalinn päikesetõusu ajal.jpg Fichier:Atomium, Bruselas, Bélgica, 2021-12-15, DD 148-150 HDR.jpg Fichier:Fishing huts reflected in the ice at Fisketången, Kungshamn.jpg Fichier:Skyline of the Central Business District of Singapore with Esplanade Bridge.jpg File:Basilica di San Marco at night-msu-2021-6406-6406.jpg Fichier:Manarola_NW_Cinque_Terre_Sep23_A7C_07233.jpg Fichier:วัดพระศรีรัตนศาสดาราม_8_(edited).jpg File:Медресе Баракхан,Ташкент (Barakhan Madrasah, Baroqxon madrasasi).jpg Fichier:Aerial_View_-_Landschaft_Markgr%C3%A4flerland1.jpg Fichier:Jukung Pasar Terapung.jpg File:Paro Taktsang, Bhutan (edited).jpg File:Узор на потолке мечети Баланд 6.jpg Fichier:Iglesia de Entoto Maryam, Adís Abeba, Etiopía, 2024-01-19, DD 02.jpg Fichier:Museo Nacional de Bellas Artes, Manila, Filipinas, 2023-08-27, DD 53.jpg File:Museum of contemporary art, Belgrade (Музеј савремене уметности Београд).jpg File:Jinwan Arts Center dllu 01.jpg Fichier:Castillo de Praga, Praga, República Checa, 2022-07-01, DD 23-25 HDR.jpg Fichier:Plaza Mayor, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 41.jpg Fichier:Krakow - Wawel from Vistula - 4.jpg File:Belcastel 4.jpg <!-- Geschicht --> Fichier:Templo de Nefertari, Abu Simbel, Egipto, 2022-04-02, DD 153.jpg Fichier:Flickr - DVIDSHUB - Giant standing Buddhas of Bamiyan still cast shadows (Image 2 of 8).jpg Fichier:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|15. Juni Fichier:Crécy - Grandes Chroniques de France.jpg|26. August Fichier:Sitting Leo Belgicus - Visscher.jpg Fichier:Trier_500_Millionen_Mark_Fritz_Quant.jpg File:Hindenburg disaster, 1937.jpg Fichier:Karte westwall.png|10. Mee Fichier:Crowds_of_French_patriots_line_the_Champs_Elysees-edit2.jpg|26. Aug. 1944 Fichier:Raising the Flag on Iwo Jima, larger.jpeg|23.2.45 <!-- Literatur Film--> File:Clementinum baroque library 2.jpg File:Amazing Stories, November 1928.jpg File:Jaws movie poster.jpg <!-- Persounen --> Fichier:Julia Margaret Cameron - John Herschel (Metropolitan Museum of Art copy, restored) levels.jpg Fichier:Ansambel SkaMeika´.jpg Fichier:Agence Rol, L’éclipse, gare Saint-Lazare, 1921.jpg File:The Umbrella Workshop.jpg Fichier:Masks in the rain.jpg Fichier:Supreme Federal Court - Statue.jpg <!--Soss--> Fichier:Mycene gold mask 1 NAMA Athens Greece.jpg Fichier:Ingredienti per il pesto Genovese (Ingridients for Pesto Genovese).jpg File:Wooden spools of sewing thread in different colors 6.jpg Fichier:Bicycle crankset Shimano 105 R7000 (chainring 50-34, length 172.5mm, 11 speed).jpg Fichier:Dieselrainbow.jpg File:Waldenbuch - Innenstadt - Stadtfriedhof - Parkplatz - Pflaster (1).jpg </gallery> ===Dëst an dat vu Lëtzebuerg=== <gallery mode="packed" heights="130"> Fichier:Esch-Alzette, Gare Belval Université et P+R.jpg File:Belval, Héichuewen A (110).jpg Fichier:Former steel production site Metze Schmelz, later Arbed Esch-Schifflange, then ArcelorMittal 2022-05 ---31.jpg Fichier:Grund, ciudad de Luxemburgo, Luxemburgo, 2023-12-16, DD 155-157 HDR.jpg Fichier:Bahnhof Luxemburg.jpg Fichier:Dusk in Luxembourg Grund (28998138111).jpg File:Luxembourg, vue sur pont Adolphe (103).jpg Fichier:Stierchen Bridge 2019-03-21.jpg Fichier:Valley of Alzette river in Luxembourg City 02.jpg File:Luxembourg, ravelin Beck-Jost (Paschtéitchen) (101).jpg Fichier:2 Rue de la Boucherie in Luxembourg City.jpg Fichier:Luxemburg BW 2016-09-15 11-46-49 stitch.jpg Fichier:Hospicio de San Juan, ciudad de Luxemburgo, Luxemburgo, 2023-12-16, DD 26.jpg Fichier:Rokoko Pavillon Echternach 2013-08 -- 5.JPG Fichier:Schloss Weilerbach 16.jpg File:Wellenstein, CR151 (103).jpg Fichier:Luxembourg, Villa Louvigny intérieur (115).jpg|1929 - 100 Joer Radio Letzebuerg Fichier:Philharmonie, Großer Konzertsaal.jpg Fichier:Boulaide – Monument seconde guerre mondiale et morgue.jpg Fichier:Meder-Haus Esch-sur-Alzette 2014-12 --1.jpg Fichier:Portail Banque et caisse d'épargne de l'Etat place de Metz.jpg Fichier:Luxembourg cimetière Notre-Dame platanes 01.jpg Fichier:Kirche Goesdorf 02.jpg Fichier:Ansembourg, Hinterer Schlosseingang 01.jpg Fichier:CFL 212 Wiltz 01.jpg Fichier:CFL 3608 Gare Luxembourg 01.jpg Fichier:CFL 2400 Alstom Coradia Max.jpg File:Bettembourg, gare CFL Bettembourg (116).jpg Fichier:Luxembourg - CFL network 2025.svg Fichier:Mondorf Thionville Railway Bellwald 696.jpg Fichier:Traditional photo point on PC 12 near Eischen (47362529722).jpg File:Wappen Peter Ernst von Mansfeld.jpg|2029 Fichier:Jan Brueghel le Jeune Bouquet de fleurs MNHA.jpg Fichier:N-Liez hotel-du-gouvernement-a-luxembourg.png Fichier:Michel Engels - 13 Les portes du Bock..jpg Fichier:Paintings_-_Cathédrale_Notre-Dame_de_Luxembourg_-_DSC06046.JPG Fichier:Vase with frogs, water lilies and dragonflies designed by Pierre Blanc for Villeroy & Boch.jpg File:Les filles de Loth.jpg Fichier:Pg034 Antiquités romaines trouvées au camp de Dahlheim.jpg Fichier:Remerschen, Op Mecheren (106).png Fichier:Mosaik cweber entzerrt.jpg Fichier:Diekirch Roman Necropolis and City Museum.jpg Fichier:Wenceslaus johana.png|Wope vum [[Wenzel I. vu Lëtzebuerg]] a senger Fra [[Jeanne vu Brabant]]. Fichier:Balduineum Wahl Heinrich VII.jpg|27.11.1308 Fichier:Tod Heinrichs VII..jpg|24. August 1313 File:Arrigo-VII-monument-parts-museo-opera-pisa.jpg Fichier:CrownBohemia1.jpg File:Charles V accueillant Charles IV - Français 2813.jpg Fichier:Wenceslaus IV, Charles IV, Jobst of Moravia.jpg Fichier:Pisanello 024b.jpg|Sigismund vu Lëtzebuerg/HRR 15.2.1368 – 9.12.1437 Fichier:Portret van de heraut Nassau-Vianden - Portrait of the herald of Nassau-Vianden - Wapenboek Nassau-Vianden - KB 1900 A 016, folium 01v.jpg Fichier:Duché de-Luxembourg Jean-Janson-1637-1693-Amsterdam.jpg Fichier:LASB K Hellwig 0006.jpg Fichier:De_Fer_Trier_1692.jpg Fichier:Ducatus Lutzenburgi novissima et accuratissima delineatio - CBT 6611267.jpg|vum [[Nicolaes Visscher (1649–1702)|Nicolaes Visscher]]. Fichier:Van der Meulen Prise de Luxembourg.jpg|3.6.1684 Fichier:Luxemburg 1550 65 v Deventer.jpg Fichier:LASB K Hellwig 0850.jpg Fichier:Sol (1786) mnha53830 66387.jpeg Fichier:10 Thaler Note BIL 1856.jpg|175 Joer 2031 Fichier:Compagnie des chemins de fer Prince-Henri (Aktie).jpg|1869 File:Reichs-Eisenbahnen in Elsass-Lothringen und Wilhelm-Luxemburg-Bahn. Personen und Gueter-Verkehr im Etats-Jahre 1878-79 - btv1b10224023c Lux.webp Fichier:Luxembourg- Gendarmerie (NYPL b14896507-92751).jpg File:Paul de Pidoll, Ruines du Château de Bourscheid, mnha11423 68789.jpg Fichier:'Gare de Luxembourg', TEKA0112603.jpg Fichier:05266-Luxemburg-1904-Pfaffenthal, Siechengas-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg File:Luxembourg - Au Glacis by Charles Bernhoeft.jpg Fichier:Luxembourg - Les 3 Glands - Die 3 Eicheln - PC Schoren.jpg Fichier:Biermann, Plan Luxembourg en 1907.jpg Fichier:Consdorf, portail cimetière Aujourd'hui nous... (102).jpg Fichier:Luxembourg, place de la Constitution (016675) vers 1930.jpg Fichier:Grand Duke boards PH-TGD, Schiphol, 11JUN56-102.jpg File:Schleuse Grevenmacher-Mosel im Bau 1961-11 HB03673.jpg Fichier:Einweihung des Mosel-Schifffahrtsweges 1964-HB9890 RGB.jpg Fichier:De abdicatie en opvolging in Luxemburg, de hertogelijke familie, Bestanddeelnr 917-1168.jpg File:Charly Gaul c1961-1963.jpg|2032 Fichier:Hinzert Memorial Nazi Concentration Camp 01.jpg|25. Februar Fichier:Luxembourg City monument Guillaume II statue 2011.jpg|5. Nov. 1884 ageweit Fichier:Larochette, Nommerleeën, Draachelee (104).jpg Fichier:Zone protégée Brucherbierg-Lallengerbierg (113).jpg Fichier:Bettembourg Bongert Altenhoven.jpg Fichier:Kockelscheuer pond parking a.jpg Fichier:DECEMBER AFTERNOON in Bech-Kleinmacher, LU.jpg Fichier:SAINT DONAT CHAPEL in WORMELDANGE KOEPPCHEN, Luxembourg.jpg </gallery> [[Kategorie:Haaptsäit Bléck]] pi6ll98i9ivxactqw83d4q52sms1zzf 0 93680 2704168 2700494 2026-09-07T07:15:04Z Les Meloures 580 k 2704168 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai |Geopgraphesch Koordinaten = {{coor dms|49|56|06.80|N|05|58|06.10|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} [[Fichier:Luxembourg Dahl water tower base 2012.jpg|thumb|D'Basis vum Tuerm.]] [[Fichier:Luxembourg Dahl Water Tower Plaque.jpg|thumb|D'Plack um Fouss vum Tuerm.]] De '''Waassertuerm zu Dol''' an der [[Gemeng Géisdref]] versuergt d'Dierfer [[Dol]], [[Géisdref]], [[Nacher]], [[Boukels (Géisdref)|Boukels]] a [[Masseler]] mat [[Drénkwaasser]]. Den Tuerm steet am [[Westen|Weste]] vun der Uertschaft, do wou d'''Duerfstrooss'' ([[CR321A]]) op ''d'Wëltzerstrooss'' ([[CR321]]) stéisst<ref>Cf. d'Strooseschëlter op der Plaz (Juli 2012)</ref>. E steet op enger Héicht vu 494 Meter ([[Nivellement général du Luxembourg|NG-L]]). En ass 29 Meter héich a säi Baseng späichert 250 [[Meter-Kibb]] Waasser<ref>Cf. d'Infoplack beim Tuerm. D'Websäit vun der Gemeng Géisdref gëtt aner Zuelen un: 27 m fir d'Héicht an 220 m³ fir de Waasserbaseng (gelies de 26. Juli 2012).</ref>. De Waasserbehälter selwer steet op 4 Stäipen déi mat [[Schifer]]steng gebaut sinn. De [[pyramid]]efërmegen Daach ass mat [[Koffer]] gedeckt. Um Fouss vum Tuerm ass e Schiferblock mat enger Informatiounsplack iwwer den Tuerm. Den Tuerm gouf 1985 vun der [[Entreprise]] Fränz-a-Jang-Agnes<ref>Zanter 2007: ''Agnes Constructions succ. S.A.''</ref> vun [[Ettelbréck]] gebaut. == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Waassertierm zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20120801153111/http://www.goesdorf.lu/dahl.html Websäit vun der Gemeng Géisdref mat Donnéeën iwwer de Waassertuerm zu Dol] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Waassertierm zu Lëtzebuerg|Dol]] [[Kategorie:Gemeng Géisdref]] [[Kategorie:Bauwierker 1985]] kcfjnr29luy0jmv1d74yp4gkrwfdj5s 2704169 2704168 2026-09-07T07:21:19Z Les Meloures 580 k 2704169 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai |Koordinaten = {{coor dms|49|56|06.80|N|05|58|06.10|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} [[Fichier:Luxembourg Dahl water tower base 2012.jpg|thumb|D'Basis vum Tuerm.]] [[Fichier:Luxembourg Dahl Water Tower Plaque.jpg|thumb|D'Plack um Fouss vum Tuerm.]] De '''Waassertuerm zu Dol''' an der [[Gemeng Géisdref]] versuergt d'Dierfer [[Dol]], [[Géisdref]], [[Nacher]], [[Boukels (Géisdref)|Boukels]] a [[Masseler]] mat [[Drénkwaasser]]. Den Tuerm steet am [[Westen|Weste]] vun der Uertschaft, do wou d'''Duerfstrooss'' ([[CR321A]]) op ''d'Wëltzerstrooss'' ([[CR321]]) stéisst<ref>Cf. d'Strooseschëlter op der Plaz (Juli 2012)</ref>. E steet op enger Héicht vu 494 Meter ([[Nivellement général du Luxembourg|NG-L]]). En ass 29 Meter héich a säi Baseng späichert 250 [[Meter-Kibb]] Waasser<ref>Cf. d'Infoplack beim Tuerm. D'Websäit vun der Gemeng Géisdref gëtt aner Zuelen un: 27 m fir d'Héicht an 220 m³ fir de Waasserbaseng (gelies de 26. Juli 2012).</ref>. De Waasserbehälter selwer steet op 4 Stäipen déi mat [[Schifer]]steng gebaut sinn. De [[pyramid]]efërmegen Daach ass mat [[Koffer]] gedeckt. Um Fouss vum Tuerm ass e Schiferblock mat enger Informatiounsplack iwwer den Tuerm. Den Tuerm gouf 1985 vun der [[Entreprise]] Fränz-a-Jang-Agnes<ref>Zanter 2007: ''Agnes Constructions succ. S.A.''</ref> vun [[Ettelbréck]] gebaut. == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Waassertierm zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20120801153111/http://www.goesdorf.lu/dahl.html Websäit vun der Gemeng Géisdref mat Donnéeën iwwer de Waassertuerm zu Dol] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Waassertierm zu Lëtzebuerg|Dol]] [[Kategorie:Gemeng Géisdref]] [[Kategorie:Bauwierker 1985]] fu6n1fn6suv008i6tceab2hkwpviqdb 0 95393 2704190 2546544 2026-09-07T07:41:19Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Montenegro]] ewechgeholl; [[Kategorie:Stied am Montenegro]] derbäigesat 2704190 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoEUR}} {{Infobox Uertschaft}} [[Fichier:PodgoricaOverview.jpg|thumb|350px|Skyline vu Podoroca, mat vir der Hl. Péiter vun Cetinje Plaz]] '''Podgorica''' (kyr. Подгорица) ass mat ronn 150.000 Awunner (2011) d'Haaptstad vum [[Montenegro]]. Si läit an enger grousser Glécht op där Plaz wou d'[[Zeta (Floss)|Zeta]] an d'[[Morača]] leeft. Vun 1946 bis 1992 housch d'Stad '''Titograd'''. Den aktuellen Numm Podgorica bedeit souvill wéi ''ënner dem Hiwwel''. == Geschicht == Am Joer 1326 gouf Podgorica fir d'éischt Kéier als kleng Siidlung ernimmt a stoung laang am Schied vu [[Shkodra|Skutari]], [[Medun]] an de Küstestied [[Bar (Montenegro)|Bar]] a [[Budva]], spéider dann och vun [[Cetinje]]. Si huet Mëtt des 14. Joerhonnert zum [[Serbien|serbesche Räich]] vum Zar [[Stefan Uroš IV. Dušan|Stefan Dušan]] gehéiert, duerno zu de Fürstentemer vun de [[Balšić]] (bis 1421), [[Stefan Lazarević|Lazarević]]/[[Đurađ Branković|Branković]] (1421–1439/1444–1452) an den [[Crnojević]] (bis 1466). Kuerzzäiteg stoung d'Stad och ënner [[Venedeg|venezianescher]] Herrschaft. Vu 1466 u war Podgorica en Deel vum [[Osmanescht Räich|Osmanesche Räich]]. D'Osmanen hunn do eng grouss Festung gebaut, fir sech géint Ugrëff vun de fräie montenegrinesche Stämm aus de Bierger ze schützen. Mat der Festung ass déi strateegesch Bedeitung vu Podgorica gewuess. Um [[Berliner Kongress]] (1878) gouf Podgorica Montenegro zougesprach, deem seng Haaptstad zu där Zäit Cetinje war. D'Resultater vum Kongress hunn d'Enn vu 4 Joerhonnerten ënner osmanescher Herrschaft bruecht. Podgorica ass zanterhier déi gréisst Stad vum Land an déi wichtegst Handelsplaz. Am [[Éischte Weltkrich]] stoung Podgorica vun 1916 bis 1918 ënner éisträichescher Besatzung. 1918 koum d'Stad mat Montenegro zu [[Kinnekräich Jugoslawien|Jugoslawien]]. Am [[Zweete Weltkrich]] koumen no den italieenesche Besatzer (1941–1943) déi Däitsch (1943–1944). D'Stad war wärend dem Krich enger 70 Loftugrëff ausgesat, déi se bal ganz zerstéiert hunn. Am Dezember 1944 gouf se vu [[Jugoslawesch Partisanen|jugoslawesche Partisane]] befreit. 1946 gouf d'Stad zu Éiere vum jugoslawesche Ministerpresident [[Josip Broz Tito]] an ''Titograd'' ëmbenannt a gläichzäiteg zur Haaptstad vun der jugoslawescher Deelrepublik Montenegro erkläert. Zanter dem 2. Abrëll 1992 heescht se nees ''Podgorica''. Nom Onofhängegkeetsreferendum 2006 gouf Podgorica d'Haaptstad vum neie Staat Montenegro. == Fotosalbum vun der Stad == <gallery> Bild:City Hall Podgorica.JPG|Stadhaus mam Marko Miljanov Monument Bild:Podgorica lok Vc.jpg|Brutalistesch Residenzbléck aus der Kommunismuszäit Bild:Morača - Podgorica.jpg|Floss Morača am Stadbild </gallery> == Um Spaweck == * [http://www.podgorica.me/ Websäit vun der Stadverwaltung] {{Commonscat|Podgorica}} {{Navigatioun Haaptstied an Europa}} [[Kategorie:Stied am Montenegro]] 5jqlavbqtvngmx1awjw8x0dce6deo23 0 98223 2704084 2532578 2026-09-06T15:09:32Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Gestuerwen ?]] derbäigesat 2704084 wikitext text/x-wiki {{skizzArchitektur}}{{Infobox Biographie}} De '''Charles Henri Hartmann''', gebuer den [[21. Oktober]] [[1820]] zu [[Fréiseng]]<ref>Memorial N° 69 vun 1849</ref>, a gestuerwen..., war e lëtzebuergeschen Architekt. Vun him sinn ë.&nbsp;a. d'Pläng vun der [[Kierch Siren]] a vun der [[Kierch Nidderaanwen]]. {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Hartmann Henri}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Architekten]] [[Kategorie:Gebuer 1820]] [[Kategorie:Gestuerwen ?]] crmbkqsjtpztbr6v4rixx90tpw4gvnx 2704158 2704084 2026-09-06T21:24:26Z Robby 393 Referenz och elo mat engem LInk o eluxemburgensia.lu 2704158 wikitext text/x-wiki {{skizzArchitektur}}{{Infobox Biographie}} De '''Charles Henri Hartmann''', gebuer den [[21. Oktober]] [[1820]] zu [[Fréiseng]]<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/w2mcfwn8v5/pages/7/articles/DIVL331?search=Hartmann|Titel=LOI qui accorde la naturalisation au sieur Hartmann, architecte particulier à Luxembourg.|Gekuckt=2026-09-06|Datum=1849-07-21|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Mémorial]]|Säiten=Säiten 7-8 (nummeréiert 719-720)|Sprooch=fr}}</ref>, a gestuerwen..., war e lëtzebuergeschen Architekt. Vun him sinn ë.&nbsp;a. d'Pläng vun der [[Kierch Siren]] a vun der [[Kierch Nidderaanwen]]. {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Hartmann Henri}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Architekten]] [[Kategorie:Gebuer 1820]] [[Kategorie:Gestuerwen ?]] n1dw9buaxoaldaxg65lw09temimsfit 14 98768 2704173 2651879 2026-09-07T07:27:53Z Volvox 4050 2704173 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Phylloscopidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} [[Kategorie:Spatzevullen]] 6kigq788xwgzs4qvx66jg3v9001qqfm 0 103264 2704156 2703567 2026-09-06T21:09:23Z GilPeBot 65660 +Wikilink (via JWB) 2704156 wikitext text/x-wiki Dës '''Lëscht vun de [[Weekapell]]en zu Lëtzebuerg''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. Se ass nach net komplett. {{AbcIndex}} == A == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;" |Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- |[[Aansebuerg]]|| [[Gemeng Tënten|Tënten]] || || || || || || --> |- | [[Aassel]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || ||''rue de Luxembourg'',<br>{{N2}} ||{{Coor dms|49|33|15.6|N|06|18|52.5|O}} || [[Fichier:Kapellchen Aassel.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Aassel12.JPG|center|105x110px]] || Mat Statue vun den Hellegen Donatus, Deeferjang a Péitrus. <!--|- | [[Aasselbur]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- |[[Aasselscheier]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]]|| || || || || || --> |- | [[Äischen]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || 1948 || ''Grand-Rue''|| {{Coor dms|49|41|07.3|N|05|52|47.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Eischen Grand-Rue 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Eischen Grand-Rue 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Äischen]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || 1722<br>(Weekräiz) || Kräizung:<br>''Grand-Rue - rue de la Montagne'' || {{Coor dms|49|41|03.6|N|05|52|25.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Eischen Grand-Rue 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Eischen Grand-Rue 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Äischen]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || || Kräizung:<br>''Grand-Rue - rue de l'Église'' || {{Coor dms|49|41|04.2|N|05|52|40.1|O}} || [[Fichier:Wegkreuz und Wegkapelle Eischen Grand-Rue 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz und Wegkapelle Eischen Grand-Rue 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Äischen]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || 1930 || Kräizung:<br>''rue de la Gaichel - rue de l'École'' || {{Coor dms|49|41|13.9|N|05|52|46.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Eischen rue de la Gaichel 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Eischen rue de la Gaichel 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Äischer]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || || || || || |- | [[Akescht]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Allerbur]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Allënster]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Alschent]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || || || || || |- | [[Altréier]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || --> |- | [[Altwis]] || [[Gemeng Munneref|Munneref]] || || An der Rue de l'Église, un der fréierer Primärschoul||{{Coor dms|49|30|40.89|N|06|15|26.61|O}} || [[Fichier:Weekapell, rue de l'Église, Altwis, August 2012.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, rue de l'Église, Altwis-102.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Altwis]] || [[Gemeng Munneref|Munneref]] || || Um Eck Rue Jean-Pierre-Koppes a Grand-Rue||{{Coor dms|49|30|38.22|N|06|15|16.29|O}} || [[Fichier:Weekapell um Eck Koppes a Grand-rue, Altwis, August 2012-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell um Eck Koppes a Grand-rue, Altwis-102.jpg|center|105x110px]]|| <!-- |- | [[Alzeng]] || [[Gemeng Hesper|Hesper]] || || || || || || |- | [[Amber]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Angelduerf]] || [[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng]] || || || || || ||--> |- | [[Angelsbierg]]|| [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || || 14, Am géie Wee || {{Coor dms|49|45|40.1|N|06|09|24.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Am géie Wee Angelsberg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Am géie Wee Angelsberg 02.jpg|center|105x110px]] || |} == B == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Baastenduerf]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || || || || || |- | [[Bäerbuerg]] || [[Gemeng Manternach|Manternach]] || || || || || ||--> |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || ||Hammhafferstrooss, Eck Bierkelterstrooss || {{Coor dms|49|49|29.4|N|6|21|11.7|O}} || [[Fichier:Wayside cross and chapel Berdorf Hammhafferstrooss 2016-07.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wayside chapel Hammhafferstrooss corner Bierkelterstross.jpg|center|105x110px]] ||Niewendrun e Weekräiz. |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || || 35, Iechternacherstrooss (Bruttgaass) || {{Coor dms|49|49|23.7|N|6|21|04.5|O}} || [[Fichier: Wayside chapel a, 35 Bruttgaass in Berdorf, Luxembourg.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier: Wayside chapel 35 Bruttgaass in Berdorf, Luxembourg.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || 1918 ||9, Konsdrëfferstrooss || {{Coor dms|49|49|13.5|N|6|20|56.7|O}} || [[Fichier:Berdorf, chapel, 9, Konsdreferstrooss 2020-06 --1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wayside chapel Berdorf, 9, Konsdrefferstrooss.jpg|center|105x110px]] ||Opschrëft 'Soli Deo Honor', Initialen M W. |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || 1955||35, Konsdrëfferstrooss || {{Coor dms|49|49|09.3|N|6|20|48.5|O}} || [[Fichier:Wayside chapel Berdorf, 35, Konsdreferstrooss 2019-08.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wayside chapel, 35, Konsdrefferstrooss Berdorf.jpg |center|105x110px]] ||Opschrëft: E'''CC'''E F'''ID'''E'''L'''ES <br> '''M'''AR'''I'''A <br> T'''I'''B'''I''' '''C'''ON'''CI'''NENTES <br> ([[Chronogramm]] fir 1955) |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || ||40, Konsdrëfferstrooss || {{Coor dms|49|49|09.9|N|6|20|48.9|O}} || [[Fichier:Wayside chapel Berdorf, 40, Konsdreferstrooss 2019-07.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wayside chapel, 40, Konsdrefferstrooss in Berdorf, Luxembourg.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || ||67, Konsdrëfferstrooss || {{Coor dms|49|49|09.9|N|6|20|48.9|O}} || [[Fichier:Wayside chapel Berdorf, 67, Konsdreferstrooss 2019-09.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Bärel]] || [[Gemeng Wanseler|Wanseler]] || || || || || || |- | [[Bäreldeng]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || || || || || || ---> |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || 1 Rue des Champs || {{Coor dms|49|36|39.5|N|6|02|56.3|O}} || [[Fichier:Weekapell Bartreng 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Bartreng 2.jpg|center|105x110px]]|| Bannen eng Häerz-Jesu-Statu. Dës Kapell gouf Ufank 2022 mat den Haiser, déi do stoungen, ofgebaut. |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || 1 Rue des Champs || {{Coor dms|49|36|39.5|N|6|02|56.3|O}} || [[Fichier:Nei Weekapell Bartreng 1a 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Nei Weekapell Bartreng 1b.jpg|center|105x110px]]|| Bannen eng Häerz-Jesu-Statu. Dës Kapell gouf am Februar 2026 virun dem neie Wunnkomplex erëm opgebaut. |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || 1921 || Eck Rue de la Petrusse a Rue des Champs || {{Coor dms|49|36|37.2|N|6|02|35.5|E}} || [[Fichier:Weekapell Bartreng rue Petrusse c.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Bartreng rue Petrusse a.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || 19 Rue de Dippach || {{Coor dms|49|36|32.5|N|6|02|53.3|E}} || [[Fichier:Weekapell Bartreng 3.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Bartreng 4.jpg|center|105x110px]]|| Bannen eng Muttergottes-Statu virun engem Kräiz |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || 1754-1920 || um Haus 29 an der rue de Mamer || {{Coor dms|49|36|48.0|N|6|02|52.9|O}} || [[Fichier:Weekapell Bartreng rue de Mamer b.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Bartreng rue de Mamer d.jpg|center|105x110px]] || [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg|Weekräiz]] an enger Weekapell a mat enger Häerz-Jesu-Statu, déi derbäi gestalt gouf |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || 1 Rue de la Fontaine || {{Coor dms|49|36|40.0|N|6|03|04.79|E}} || [[Fichier:Bertrange 1 rue de la Fontaine 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Bertrange 1 rue de la Fontaine 01.jpg|center|105x110px]] || Bannen eng Muttergottes-Statu <!-- |- | [[Baschelt]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || || || || || ---> |- | [[Bauschelt]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || An der Schoulstrooss (Rue de la Mairie) || {{Coor dms|49|53|16.74|N|05|48|50.99|E}}||[[Fichier:Weekapell, Schoulstrooss, Bauschelt-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, Schoulstrooss, Bauschelt-103.jpg|center|105x110px]] || Mat enger Lourdes-Muttergottes |- | [[Bauschelt]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || Eck Op der Feels (Rue des Rochers) an der Bëllerbuch (Rue de l'Étang)|| {{Coor dms|49|53|10.55|N|05|48|38.47|E}}||[[Fichier:Weekapell “Op der Feels”, Bauschelt-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell “Op der Feels”, Bauschelt-102.jpg|center|105x110px]] || Mat enger Jousefs-Skulptur |- | [[Bech]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || "Am Neidierfchen", hannert dem Kierfecht || {{Coor dms|49|45|10.5|N|6|21|49.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Neidierfchen Bech 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Neidierfchen Bech 02.jpg|center|105x110px]]|| Den 8. Dezember 2017 gouf d'Kapell op d'Lëscht vum [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Bech|Zousazinvetaire vun de klasséierte Monumenter]] agedroen.<br>Bannen eng Statu "Notre-Dame vu Fatima". |- | [[Bech]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || Konsdreferstrooss || {{Coor dms|49|45|09.2|N|6|21|33.1|O}} || [[Fichier:Bech, wayside chapel Konsdreferstrooss (1).jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Bech, wayside chapel Konsdreferstrooss (2).jpg|center|105x110px]]|| Opschrëft: „KOMMT IHR ALLE ZUM HL. HERZEN JESU“ |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Op der Kräizung Wäistrooss a Rue des Caves || {{Coor dms|49|31|47.78|N|6|21|11.86|O}} || [[Fichier:Weekapell, Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-103.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Beim Haus Nr 17 an der Wäistrooss || {{Coor dms|49|32|00.86|N|6|21|18.35|O}} || [[Fichier:Weekapell, 17, Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, 17, Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-103.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1933 || Beim Haus Nr 60 an der Wäistrooss || {{Coor dms|49|31|50.69|N|6|21|14.31|O}} || [[Fichier:Weekapell, 60 Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, 60 Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-103.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || an der Rue St Willibrord || {{Coor dms|49|31|46.69|N|6|21|14.88|O}} || || || |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Um Bechel|| {{Coor dms|49|32|01.06|N|6|21|10.87|O}} || [[Fichier:Weekapell, Bechel, Bech-Maacher-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, Bechel, Bech-Maacher-103.jpg|center|105x110px]]|| <!--- |- | [[Beefort]] || [[Gemeng Beefort|Beefort]] || || || || || || |- | [[Beeforterheed]] || [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || || || || || ---> |- | [[Beeler]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || Kräizung Molschenderweeg / Duerrefstrooss|| {{Coor dms|50|09|52.42|N|06|05|15.6|O}} ||[[Fichier:Beiler, Weekapell Molschenderweeg (101).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Beiler, Weekapell Molschenderweeg (105).jpg|center|105x110px]] || |- | [[Beeler]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || um [[CR335]], 300 m aus dem Duerf eraus, Richtung [[Leetem]]|| {{Coor dms|50|09|52.78|N|06|05|41.97|O}} ||[[Fichier:Beiler, Weekapell CR335 (101).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Beiler, Weekapell CR335 (103).jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Beesslek]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || || || || || |- | [[Beesten]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || || || || || --> |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || 1891 || Kräizung:<br>''route de Mondorf'' - ''rue de la Montagne'' || {{Coor dms|49|30|51.9|N|06|06|27.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Bettembourg route de Mondorf 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Bettembourg route de Mondorf 02.jpg|center|105x110px]]|| Text op der Plack an der Kapell:<br> "1891 Sirber=Bild" |- | [[Beidler]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || ''rue d'Eschweiler'' ||{{Coor dms|49|43|40.4|N|06|18|07.9|O}} || [[Fichier:Beidweiler house and chapel A Fiesch.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Beidler, Kapell a Fiesch.jpg|center|105x110px]] || [[Kapellen zu Beidler]]<br>Kapell ''A Fiesch'' |- | [[Beidler]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || 1915 ||Kräizung:<br>''rue d'Eschweiler – rue du Ruisseau'' ||{{Coor dms|49|43|43.7|N|06|18|05.4|O}} || [[Fichier:Beidweiler Chapel A Ludes.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Beidler, Kapell a Ludes Muttergottes-Statu.jpg|center|105x110px]] || [[Kapellen zu Beidler]]<br>Kapell ''A Ludes'' |- | [[Beidler]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || 1925 ||Kräizung:<br>''rue d'Eschweiler'' –<br>{{N14}} || {{Coor dms|49|43|47.5|N|06|18|12.1|O}} || [[Fichier:Luxemb Beidweiler chapel 1925.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Beidweiler 1925 chapel pietà.jpg|center|105x110px]] || [[Kapellen zu Beidler]]<br>Kapell ''A Wonesch'' <!-- |- | [[Béigen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- | [[Béiwen (Stauséigemeng)|Béiwen]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || ||Bärelerwee || {{Coor dms|49|55|24.39|N|05|50|48.27|O}} ||[[File:Wegkapelle Bavigne Bärelerwee 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Bavigne Bärelerwee 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Béiwen (Stauséigemeng)|Béiwen]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || ||Doerfstrooss || {{Coor dms|49|55|13.8|N|05|50|52,64|O}} ||[[Fichier:Wegkapelle Bavigne Doerfstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[File:Wegkapelle Bavigne Doerfstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Béiwen-Atert]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || ||Häerz-Jesu-Weekapell an der Rue de Helpert || {{Coor dms|49|46|29.47|N|06|00|38.93|O}} || [[Fichier:Weekapell, 3, Rue de Helpert, Béiwen-Atert-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 3, Rue de Helpert, Béiwen-Atert-103.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Béiwen-Atert]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] ||1901 (?) ||D'Weekapell «Muller-Hendel» steet an der Rue de la Gare ([[Nationalstrooss 12|N12]]) bei der Kräizung mam Viichtenerwee|| {{Coor dms|49|46|29.41|N|06|00|28.94|O}} || [[Fichier:Weekapell Muller-Hendel mat Weekräiz, 12, Rue de la Gare, N12, Béiwen-Atert-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Muller-Hendel mat Weekräiz, 12, Rue de la Gare, N12, Béiwen-Atert-104.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1969 nei opgebaut|| Rue Léon Maroldt, bei der [[Kierch Béiweng|Kierch]] || {{Coor dms|49|32|37.3|N|06|08|12.18|O}} || [[Fichier:Béiweng, Matthias-Weekapell, rue Léon Maroldt.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Béiweng, Matthias-Weekapell, rue Léon Maroldt-001.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell "Dennemeyer" steet eng Statu vum Hellege Matthias, dem Patréiner vun der Kierch. |- |[[Béiweng]] ||[[Gemeng Réiser|Réiser]] ||1937 || 2, rue de la Gare || {{Coor dms|49|32|33.4|N|6|08|07.6|O}} || [[Fichier:Weekapell Marold 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Marold 1.jpg|center|105x110px]] ||D'Kapell "Maroldt" war dem Hl. Christophorus geweit. Am Joer 2022 war se eidel, just d'Ëmrësser vun der Statu sinn nach z'erkennen. |- |[[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 2010 ||23, rue Edward Steichen || {{Coor dms|49|32|46.10|N|6|08|14.89|O}} || [[Fichier:Weekapellchen Hoffnung 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapellchen Hoffnung 2.jpg|center|105x110px]] ||D'Kapellche vun der Hoffnung gouf den 23. November 2010 opgeriicht an ass der Muttergottes vu Moldawie geweit. <!--- |- | [[Bënzelt]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || || || || || --> |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || || Beim ''Määschhaff'' am Helperterwee ([[CR116]]) || {{Coor dms|49|45|02.28|N|06|00|26.82|O}} || [[Fichier:Weekapell a Weekräiz beim Määschhaff, Bëschdref-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell a Weekräiz beim Määschhaff, Bëschdref-103.jpg|center|105x110px]] || An der Kapellche steet e Weekräiz |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || || ''Am Fuurt'' ([[CR116]])|| {{Coor dms|49|45|02.52|N|06|00|24.32|O}} || [[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, Am Fuurt, Bëschdref-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, Am Fuurt, Bëschdref-102.jpg|center|105x110px]] || An der Kapellche steet de Kapp vun engem Weekräiz |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || || ''An Uerbech'' ([[CR116]]) || {{Coor dms|49|45|05.38|N|06|00|12.72|O}} || [[Fichier:Weekapell, An Uerbech, Bëschdref-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, An Uerbech, Bëschdref-105.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || 1898 || ''An Uerbech 31'' ([[CR116]]) || {{Coor dms|49|45|3.1|N|6|0|10.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Buschdorf An Uerbech 01-1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Buschdorf An Uerbech 02.jpg|center|105x110px]] || Weekapell vun 1898 mat engem Weekräiz vu 1749. Kapell gouf 2016 ofgerappt, zesumme mam Haff. ("Dat éischt wat de Bagger ëmgeluecht huet...", soten d'Noperen.) |- | [[Bëschrued]] || [[Gemeng Wal|Wal]] ||1947 || Beim Haff op Nr 32, Angelsgronn || {{Coor dms|49|49|15.06|N|5|56|29.5|O}} || [[Fichier:Consolatrix-Weekapell, 32, Angelsgronn, Bëschrued-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Consolatrix-Weekapell, 32, Angelsgronn, Bëschrued-105.jpg|center|105x110px]] || Obwuel den Altor an de Sockel vun der Skulptur op d'[[Tréischterin am Leed]] hiweist, ass d'Statu hei awer eng aner... |- | [[Bëschrued]] || [[Gemeng Wal|Wal]] ||1935 || Beim Haff op Nr 19, Angelsgronn || {{Coor dms|49|49|09.13|N|5|56|34.93|O}} || [[Fichier:Weekapell, 19, Angelsgronn, Bëschrued-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 19, Angelsgronn, Bëschrued-104.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bëschrued]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || || Beim Haus op Nr 12, Angelsgronn ||{{Coor dms|49|49|27.56|N|5|56|11.79|O}} || [[Fichier:Weekapell, 12, Angelsgronn, Bëschrued-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 12, Angelsgronn, Bëschrued-103.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bëschrued]] || [[Gemeng Wal|Wal]] ||1936 || Beim Haus op Nr 4, Angelsgronn ||{{Coor dms|49|49|32.6|N|5|56|05.3|O}} || [[Fichier:Weekapell 4 Angelsgronn Bëschrued 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell 4 Angelsgronn -Bëschrued 3.jpeg|center|105x110px]] || <!--- |- | [[Bëttel]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || || || || || |- | [[Betten op der Mess]] || [[Gemeng Dippech|Dippech]] || || || || || || |- | [[Bettenduerf]] ||[[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || || || || || || --> |- | [[Betzder]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || 1898 ||rue de l'Église, hannert der Kierch beim Kierfecht || {{Coor dms|49|41|17.0|N|6|21|10.0|O}} || [[Fichier:Weekapell Betzder Rue de l'Eglise 6.jpg |center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell Betzder Rue de l'Eglise 5.jpg|center|105x110px]] || Opschëft: "Errichtet von der Familie Steffes Hoffmann 1898" |- | [[Betzder]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || ||virum Haus Rue de Wecker 1 || {{Coor dms|49|41|15.6|N|6|20|59.0|O}} || [[Fichier:Weekapell Betzder Rue de Wecker 1a.jpg |center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell Betzder Rue de Wecker 1e.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Betzder]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || ||am Haff vum Haus Rue d'Olingen 1 || {{Coor dms|49|41|15.6|N|6|20|55.0|O}} || [[Fichier:Weekapell Betzder Rue d'Olingen 1a.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell Betzder Rue d'Olingen 1b.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Betzder]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || ||un der säitlecher Fassad vum Haus Rue de la Gare 2 || {{Coor dms|49|41|16.5|N|6|20|57.1|O}} || [[Fichier:Weekapell Betzder Rue de la Gare 2a.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell Betzder Rue de la Gare 2b.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Beyren]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1951 || ''rue Langheck'' || {{Coor dms|49|37|46.6|N|06|20|11.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Beyren, rue Langheck 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Beyren, rue Langheck 02.jpg|center|105x110px]] || Déi aktuell Kapell ass schonn déi drëtt, déi d'Famill Lahr baue gelooss huet. Déi éischt stoung am Gaart virum Haus a gouf ofgerappt, wéi do e Pëtz gegruewe gouf. 1865 huet de Péiter Lahr-Engel eng nei Kapell un d'Strooss baue gelooss. Wéi déi duerch Gefierer beschiedegt war a baufälleg gouf, huet d'Famill Lahr 1951 eng nei baue gelooss. An der Kapell steet eng Madonna mam Jesuskëndchen, déi nach aus där aler Kapell staamt.<ref name=KapGéigend46 /> |- | [[Bicherhaff]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || 1854 || Um [[CR147]], bei der [[Eech um Bicherhaff|Eech]] || {{Coor dms|49|35|24.4|N|06|18|59.3|O}} || [[Fichier:Bicherhaff, Weekapell-103.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bicherhaff, Weekapell-102.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Bieberech]] || [[Gemeng Préizerdaul|Préizerdaul]] || || || || || || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || --> |- | [[Bieles]] || [[Gemeng Suessem|Suessem]] || || ''rue de la Poste'',<br>géigeniwwer vum Gemengenhaus || {{Coor dms|49|30|39.4|N|05|55|42.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Belvaux rue de la Poste 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Belvaux rue de la Poste 02.jpg |center|105x110px]]|| Donatuskapell |- | [[Bieles]] || [[Gemeng Suessem|Suessem]] || 1980 || ''rue des Alliés'' || {{Coor dms|49|30|34.3|N|05|55|21.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Belvaux rue des Alliés 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Belvaux rue des Alliés 02.jpg|center|105x110px]]|| Bäerbele-Kapell zu Éiere vun den Affer vum Bielesser Bierg vun 1890-1968. D'Kapell, déi de 25. Oktober 1980 ageweit gi war, gouf 2019 ofgerappt an no den ale Pläng vun 1979 an der rue de l'Usine nees nei ogebaut. Ageweit gouf se do den 1. Dezember 2019.<ref>Diana Hoffmann: "Alte Kapelle an neuer Stelle" am [[Luxemburger Wort]] vum 10. Dezember 2019 S.26</ref> |- | [[Bierchem]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1889|| ''rue de Bettembourg'' 37 || {{Coor dms|49|32|26|N|06|08|09|O}} || [[Fichier:Weekapell Bierchem 35 Beetebuergersgrooss.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell Bierchem 35 Beetebuergerstrooss Detail.jpg|center|105x110px]]|| D'Kapell "am Kremeschpesch" steet tëschent den Uertschaftschëlter vu Béiweng a Bierchem. An der Kapell steet en Deel vun engem ale Weekräiz. |- |[[Bierchem]] |[[Gemeng Réiser|Réiser]] || ||''rue de Bettembourg'' 50 || {{Coor dms|49|32|22.1|N|6|08|00.1|E}} || [[Fichier:Bildstack Guďden Hiert 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bildstack Guďden Hiert 1.jpg|center|105x110px]] || Bildstack mam "Gudden Hiert", deen déi fréier Kapell "Besch" ersetzt. <!-- |- | [[Bierden]] || [[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng]] || || || || || || --> |- | [[Biereng (Miersch)|Biereng]] || [[Gemeng Miersch|Miersch]] || || Kräizung:<br> ''rue d'Ettelbruck - rue de la Gare''|| {{Coor dms|49|45|29.3|N|06|06|52.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Beringen, rue d'Ettelbruck 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Beringen, rue d'Ettelbruck 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Bierg (Colmer-Bierg)|Bierg]] || [[Gemeng Colmer-Bierg|Colmer-Bierg]] || || || || || || |- | [[Bierg (Betzder)|Bierg]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || || || || || || |- | [[Biergem]] || [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] || || || || || || --> |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''24, rue Auguste Liesch'' || {{Coor dms|49|29|02.5|N|06|19|21.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 1 Burmerange, rue Auguste Liesch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 1 Burmerange, rue Auguste Liesch 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Kräizung:<br>''rue Auguste Liesch - rue Flammang'' || {{Coor dms|49|29|03.1|N|06|19|18.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Burmerange, rue Auguste Liesch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 2 Burmerange, rue Auguste Liesch 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Kräizung:<br>''rue Auguste Liesch - rue de Schengen'' || {{Coor dms|49|29|01.7|N|06|19|27.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Burmerange, rue de Schengen 01.jpg|center|105x110px]] || || Gebaut vum Léo Diederich (Text op enger Plack un der Kapell) |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''3, rue Flammang'' || {{Coor dms|49|29|06.8|N|06|19|19.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Burmerange, rue Flammang 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Burmerange, rue Flammang 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''3, rue Jules Bravy'' || {{Coor dms|49|29|03.4|N|06|19|27.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Burmerange, rue Jules Bravy 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Burmerange, rue Jules Bravy 02.jpg|center|105x110px]]|| <!-- |- | [[Bigelbaach]] || [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || || || || || --> |- | [[Biissen]] ||[[Gemeng Biissen|Biissen]] || || Kräizung:<br>''route de Colmar - rue de la Chapelle'' || {{Coor dms|49|47|22.0|N|06|03|50.0|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Bissen, route de Colmar - rue de la Chapelle 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Bissen, route de Colmar - rue de la Chapelle 02.jpg|center|105x110px]] || St. Sebastianuskapell, de 25. Oktober 1987 vum Buergermeeschter Mathias Schmitz der Tréischterin am Leed gewidmet (Plack an der Kapell mat Widmung) |- | [[Biissen]] ||[[Gemeng Biissen|Biissen]] || || Kräizung:<br>''rue de la Chapelle - rue des Jardins'' || {{Coor dms|49|47|23.8|N|06|03|49.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Bissen, rue de la Chapelle - rue des Jardins 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Bissen, rue de la Chapelle - rue des Jardins 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bilschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || 1 An der Buch, op der Kräizung mat der [[Nationalstrooss 27|N27]] || {{Coor dms|49|51|29.3|N|05|49|51.1|O}} || [[Fichier:Weekapell Bilschdref 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Bilschdref 1.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Bireng]] || [[Gemeng Diddeleng|Diddeleng]] || |||| || || || |- | [[Bitscht]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || || || || || |- | [[Biwels]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || || || || || ---> |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || D'[[Donatuskapell zu Biwer|Donatuskapell]] an der Kiirfechtstrooss || {{Coor dms|49|42|26.71|N|06|22|26.03|O}} || [[Fichier:Biwer, Donatus-Kapell-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Donatus-Kapell-106.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || "A Sauerwäins", an der Haaptstrooss ([[Nationalstrooss 14|N14]]) || {{Coor dms|49|42|20.47|N|06|22|18.05|O}} || [[Fichier:Biwer, Weekapell A Sauerwäins-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Weekapell A Sauerwäins-104.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ass elo fräigestallt, nodeems d'Scheier ronderëm ofgerappt gouf |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || ''Oulesch-Kapell'' an der Buergaass || {{Coor dms|49|42|30.33|N|06|22|23.7|O}} || [[Fichier:Biwer, Oulesch-Kapell-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Oulesch-Kapell-103.jpg|center|105x110px]] || Eiser Här ass gläich dreimal doran duergestallt <!-- |- | [[Biwwesch]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || || || || || |- | [[Blaaschent]] ||[[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || || || || || |- | [[Blummendall]] ||[[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || |- | [[Bollenduerferbréck]] ||[[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || || || || || || |- | [[Bommel (Néngsen)|Bommel]] ||[[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Bouferdeng]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]]|| || || || || || |- | [[Boukels (Géisdref)]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || || || || || |- | [[Bouneweg]] ||[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || --> |- | [[Boxer]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || Um [[CR373]] am Agang vun der Uertschaft aus nërdlecher Richtung || {{Coor dms|50|05|02.98|N|05|59|23.48|O}} || [[Fichier:Häerz-Jesu-Weekapell, Boxer-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Häerz-Jesu-Weekapell, Boxer-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Branebuerg]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || 9 Haaptstrooss (CR353)|| {{Coor dms|49|54|41.7|N|06|08|13.8|O}} || [[Fichier:Brandenbourg, 9 Haaptstrooss (101).jpg|center|105x110px]]|| || |- | [[Branebuerg]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || 22a Haaptstrooss (CR353)|| {{Coor dms|49|54|42.1|N|06|07|17.7|O}} || [[Fichier:Brandenbourg, 22a Haaptstrooss (101).jpg|center|105x110px]]|| || |- | [[Brattert]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || ||An der Baussemauer vun der fréierer «Erkelsvogtei» / «Lonkigsvogtei», 19, rue de Rindschleiden [[CR306B]] ||{{Coor dms|49|51|16.3|N|05|54|12.85|O}} ||[[Fichier:Weekapell, «Erkelsvogtei», 19, rue de Rindschleiden, Brattert-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, «Erkelsvogtei», 19, rue de Rindschleiden, Brattert-103.jpg|center|105x110px]] || 2017: Net am beschten Zoustand, grad sou wéi den Haff |- | [[Brattert]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || ||Rue de Rindschleiden [[CR306B]], ënner dem Haff «An Hansnéckels», Direktioun [[Randschelt]] ||{{Coor dms|49|51|15.79|N|05|54|04.09|O}} ||[[Fichier:Weekapell, «An Hansnéckels», rue de Rindschleiden, Brattert-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, «An Hansnéckels», rue de Rindschleiden, Brattert-103.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Brattert]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || ||Rue de Rindschleiden [[CR306B]], vis-à-vis Haff «An Thillen» ||{{Coor dms|49|51|16.87|N|05|54|07.45|O}} ||[[Fichier:Weekapell, «An Thillen», rue de Rindschleiden, Brattert-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, «An Thillen», rue de Rindschleiden, Brattert-103.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Breedelt]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || || || || || |- | [[Breinert]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || || || || || |- | [[Briddel]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || || || || || || |- | [[Brouderbuer]] || [[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || || || || || || --> |- | [[Bruch (Biwer)]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || [[CR132]] || {{Coor dms|49|43|53.5|N|06|20|50.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle bei Brouch (Biwer) 01, CR132.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Bruch (Wecker), Weekapell, CR132, Inskriptioun.jpg|center|105x110px]] ||An der Kapell ass eng Erënnerungsplack un 2 Zivilaffer aus dem zweete Weltkrich.<br>- [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Biwer]]<br>- [[Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg (B)]] |- | [[Bruch (Miersch)]] ||[[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || || Am Uerbecher || {{Coor dms|49|44|13.38|N|06|01|01.01|O}} || [[Fichier:Donatus-Weekapell, Am Uerbecher, Bruch (Miersch)-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Donatus-Weekapell, Am Uerbecher, Bruch (Miersch)-105.jpg|center|105x110px]] || An dëser [[Donatus vu Bad Münstereifel|Donatus]]-Kapell steet well eng Lourdes-Muttergottes mat Engelen <!-- |- | [[Bruechtebaach]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Buckels]] ||[[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Buddeler]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || || || || || |- | [[Buddelerbaach]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || || || || || |- | [[Buerglënster]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Buerschdref]] || [[Gemeng Mompech|Mompech]] || || || || || || --> |- | [[Buerschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || Groussgaass || {{Coor dms|49|54|33.5|N|06|03|44.4|O}} || [[Fichier:Buerschent Kapell Groussgaass.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Buerschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || 1933 || Op der Schleed || {{Coor dms|49|54|34.8|N|06|03|57.9|O}} || [[Fichier:Buerschent Kapell Burwee.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Buerschent Kapell Burwee-001.jpg|center|105x110px]] ||Sakramentskapell Bonert, gouf vun der Lucie Bonert no Pläng vum Architekt Lutz vun Dikrech a vum Entreprener Gilson vu Mäerzeg baue gelooss, ageweit de 26. Abrëll 1933 vum Paschtouer [[Bernard Simminger|Simminger]].<ref>Fritz Rasqué: ''Bourscheid - Geschichte einer alten Pfarrei'', 1944, S. 210</ref> |- | [[Buerschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || 1880 || Burwee || {{Coor dms|49|54|28.03|N|06|03|44.1|O}} || [[Fichier:Burschent Kapell Burwee.jpg|center|105x110px]] || || Sakramentskapell Mathay, gouf vun der Cahtarina Koob vum Entreprener Mathias Betz vu Welschent baue gelooss, ageweit vum Paschtouer Boever.<ref>Fritz Rasqué: ''Bourscheid - Geschichte einer alten Pfarrei'', 1944, S. 208</ref> |-<!-- |- | [[Buerschtermillen]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || --> |- | [[Bungeref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1873 || Um [[CR310]], op engem Hiwwel nërdlech vum Duerf || {{Coor dms|49|51|20.32|N|05|47|16|O}} || [[Fichier:Donatuskapell Bungeref-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Donatuskapell Bungeref-103.jpg|center|105x110px]] || D'[[Donatuskapell zu Bungeref]] |- | [[Bungeref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || An der Rue Principale|| {{Coor dms|49|51|06.97|N|05|47|29.52|O}} || [[Fichier:Weekapell, 38, rue Principale, Bungeref-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 38, rue Principale, Bungeref-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bungeref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || An der Rue du Bois|| {{Coor dms|49|51|06.25|N|05|47|33.27|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue du Bois, Bungeref-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Bungeref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || An der Rue du Village ([[CR310]])|| {{Coor dms|49|50|59.9|N|05|47|37.31|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue du Village, Bungeref-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || || Kräizung:<br>''Schlassstrooss'' - ''Campingswee'' || {{Coor dms|49|45|41.0|N|06|30|55.4|O}} || [[Fichier:Bur, Kapell Schlassstrooss.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bur, Kapell Schlassstrooss-001.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || 1874 || ''Schlassstrooss'' || {{Coor dms|49|45|42.9|N|06|30|55.4|O}} || [[Fichier:Bur, Kapell Rausch Schlassstrooss.jpg|center|105x110px]] || || Vun der Famill Rausch gebaut |- | [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || || Kräizung:<br>''Duerfstrooss'' - ''Petzwee'' || {{Coor dms|49|45|35.0|N|06|30|47.7|O}} || [[Fichier:Bur, Kapell beim Petzwee.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || || ''Duerfstrooss'' || {{Coor dms|49|45|30.5|N|06|30|39.7|O}} || [[Fichier:Bur, Kapell Duerfstrooss.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Bous]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || op der Lëtzebuerger Strooss,<br>beim fréiere Café Kummer-Kieffer || {{Coor dms|49|33|18.15|N|06|19|41.13|O}} || [[Fichier:Bus, Kapell Haus Kummer-Kieffer-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bus, Kapell Haus Kummer-Kieffer-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bous]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || op der Lëtzebuerger Strooss,<br>beim Haus Nr 35|| {{Coor dms|49|33|16.12|N|06|19|33.58|O}} || [[Fichier:Bus, Kapell, rue de Luxembourg 35-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bus, Kapell, rue de Luxembourg 35-103.jpg|center|105x110px]] || |} == C == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Chrëschtnech]] || [[Gemeng Waldbëlleg|Waldbëlleg]] || 1821 || Kräizung:<br>''Fielserstrooss - Réimerwee'' || {{Coor dms|49|47|17.7|N|06|15|56.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Christnach, Réimerwee-Fielserstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Christnach, Réimerwee-Fielserstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Chrëschtnech]] || [[Gemeng Waldbëlleg|Waldbëlleg]] || || ''Fielserstrooss '' || {{Coor dms|49|47|15.6|N|06|16|17.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 1 Christnach, Fielserstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 1 Christnach, Fielserstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || Text baussen:<br>''Errichtet durch Peter Weber und Franz Kandel'' |- | [[Chrëschtnech]] || [[Gemeng Waldbëlleg|Waldbëlleg]] || 1950 || ''Fielserstrooss 8'' || {{Coor dms|49|47|16.0|N|06|16|19.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Christnach, Fielserstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 2 Christnach, Fielserstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Colmer-Bierg]] || [[Gemeng Colmer-Bierg|Colmer-Bierg]] || || ''Allée Grande-Duchesse Charlotte'' || {{Coor dms|49|48|41.2|N|06|05|36.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Comar-Berg, Allée Grande-Duchesse Charlotte 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Comar-Berg, Allée Grande-Duchesse Charlotte 02.jpg|center|105x110px]] || Text um Sockel vum Weekräiz: ''Conzemius Probst 1882'' |- | [[Colmer-Bierg]] || [[Gemeng Colmer-Bierg|Colmer-Bierg]] || 1939 || ''rue Schantz'' || {{Coor dms|49|48|56.9|N|06|05|14.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Comar-Berg, rue Schantz 01.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Wegkapelle Comar-Berg, rue Schantz 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Conter]] || [[Gemeng Conter|Conter]] || || géigeniwwer vum Haus 38B, rue des Prés ||{{Coor dms|49|34|57.43|N|06|13|21.04|O}} || [[Fichier:Weekapell, rue des prés, Konter-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Weekapell, rue des prés, Konter-102.jpg|center|105x110px]] || Prominent, an der Mëtt, eng Schutzengel-Statu, an de Säitennischen eng Häerz-Jesu an eng [[Donatus vu Bad Münstereifel|Donatus]]-Statu. |- | [[Conter]] || [[Gemeng Conter|Conter]] || 1910 || virum Haus 1a, rue des Prés ||{{Coor dms|49|35|04.09|N|06|13|33.02|O}} || [[Fichier:Weekapell zu Contern 1A rue des Prés 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell zu Contern 1A rue des Prés 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft uewen: 1910 / Wan-drer / steh still grüsse die / Mutter d. Schmerzen <!--|- | [[Clausen]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Closdelt]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || --> |} == D == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Houschter-Déckt|Déckt]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Déckt (Housen)|Déckt]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || --> |- | [[Deewelt]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || ||Haaptstrooss am<br>Zentrum vum Duerf||{{Coor dms|50|03|53.5|N|05|57|45.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Deiffelt, Hauptstrasse 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Deiffelt, Hauptstrasse 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Déierbech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Déifferdeng]] || [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] || || || || || || |- | [[Déiljen]] || [[Gemeng Beefort|Beefort]] || || || || || || |- | [[Dellen]] || [[Gemeng Groussbus|Groussbus]] || || || || || || |- | [[Dénkert]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || || || || || |- | [[Diänjen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Dickweiler]] || [[Gemeng Rouspert|Rouspert]] || || || || || || |- | [[Diddeleng]] || [[Gemeng Diddeleng|Diddeleng]] || || || || || || |- | [[Dierbech]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]]|| || || || || || |- | [[Dierbech]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Dikrech]] || [[Gemeng Dikrech|Dikrech]] || || || || || || |- | [[Dippech]] || [[Gemeng Dippech|Dippech]] || || || || || || --> |- | [[Dol]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || An der Duerfstrooss ([[CR321A]])|| {{Coor dms|49|56|04.8|N|05|58|23.2|O}} || [[Fichier:Dahl chapelle Duerfstrooss.jpg|center|105x110px]] || || Donatuskapell |- | [[Dol]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || Um Aale Wee ([[CR331]])|| {{Coor dms|49|56|06.87|N|05|58|38|O}} || [[Fichier:Thérèse-vu-Lisieux Weekapell, 11, Um Aale Wee, Dol-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Thérèse-vu-Lisieux Weekapell, 11, Um Aale Wee, Dol-102.jpg|center|105x110px]] || Der [[Thérèse vu Lisieux]] geweit |- | [[Dol]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || 1872 || Um Weltzerwee ([[CR321]])|| {{Coor dms|49|56|19.37|N|05|58|09.9|O}} || [[Fichier:Weekapell «Schmerzhafte Mutter Marie», Weltzerwee, CR321, Dol-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell «Schmerzhafte Mutter Marie», Weltzerwee, CR321, Dol-103.jpg|center|105x110px]] || ''Schmerzhafte Mutter Maria...<br>Barmherzigkeit bitt fier''... <!--|- | [[Dolebierg]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || |- | [[Dondel]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || || || || || || |- | [[Donkels]] || [[Gemeng Wanseler|Wanseler]] || || || || || || |- | [[Dräibur]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || || || || || |- | [[Draufelt]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || ||--> |- | [[Drénkelt]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] ||1924 || Duarrefweeg|| {{Coor dms|50|08|00.80|N|06|00|57.50|O}} || [[File:Weekapell Drenkelt IMG 9426.jpg|center|105x110px]]|| || <!--|- | [[Duelem (Garnech)|Duelem bei Garnech]] || [[Gemeng Garnech|Garnech]] || || || || || || --> |- | [[Duelem (Réimech)|Duelem bei Réimech]] || [[Gemeng Duelem|Duelem]] || ||beim Kierfecht|| {{Coor dms|49|32|30.3|N|06|15|41.8|O}} || [[Fichier:Duelem Kapell.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Duerscht]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Dummeldeng]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || --> |} == E == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Eech (Stad Lëtzebuerg)|Eech]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]|| || || || || || |- | [[Eeschweller]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Eesebur]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Eeselbur]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || --> |- | [[Éileng]] || [[Gemeng Reckeng op der Mess|Reckeng op der Mess]] || KR 1932 || Kräizung rue du Centre - rue de Roedgen || {{Coor dms|49|32|53.7|N|6|00|59.7|O}} || [[Fichier:Weekapell Eileng 1b.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Eileng 1c.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekraiz Eileng 1b.jpg|center|105x110px]] Op der Säit vun der Kapell ass e [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg#E|Weekräiz]] |- | [[Éileng]] || [[Gemeng Reckeng op der Mess|Reckeng op der Mess]] || || Kräizung rue du Centre - rue de l'Ecole || {{Coor dms|49|32|55.1|N|6|00|56.8|O}}|| [[Fichier:Weekapell Eileng 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Eileng 2b.jpg|center|105x110px]] || Sancte Joseph Familiarum Columen Ora Pro Nobis - Hellege Jousef, Pilier vun der Famill, bied fir eis. <!--|- | [[Éimerengerhaff]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || || || || || --> |- | [[Éinen]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || beim Agank vum Kierfecht || {{Coor dms|49|36|13.6|N|6|23|10.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Friedhof Ehnen 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Monument aux Morts Ehnen 01.jpg|center|105x110px]] || Am Oktober 1967 gouf an der Kapell e ''Monument aux Morts'' amenagéiert. Virdru war op der Réckewand e grousst Kruzifix a lénks a riets déi zwéi Patréiner vun der Par, den hl. Roukes (Rochus) an den hl. Antunjes (Antonius).<ref>Kapellen aus éiser Géigend, S. 35</ref> |- | [[Éiter]] || [[Gemeng Conter|Conter]] || || ''rue du Pont 1'' || {{Coor dms|49|35|54.3|N|06|15|31.5|O}} || [[Fichier:Éiter Kapellchen.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Éiter Kapellchen-001.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Ell (Lëtzebuerg)|Ell]] || [[Gemeng Ell|Ell]] || || Kräizung:<br>''Arelerstrooss - Um Essig'' || {{Coor dms|49|45|38.95|N|05|51|31.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Arelerstrooss Ell 01.jpg |center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Arelerstrooss Ell 02.jpg |center|105x110px]] || Kapell mat Statu vum hl. Donatus |- | [[Elleng]] || [[Gemeng Munneref|Munneref]] || ||Kräizung:<br>''rue d'Erpeldange – rue du Curé''||{{Coor dms|49|31|18.5|N|06|17|53.9|O}} || [[Fichier:Weekapell Elleng-002g.JPG|center|105x110px]] || || |- | [[Elleng]] || [[Gemeng Munneref|Munneref]] || || Kräizung:<br>''rue d'Erpeldange – rue Killen'' ||{{Coor dms|49|31|15.9|N|06|17|51.0|O}} || [[Fichier:Weekapell Elleng.JPG|center|105x110px]] || || |- | [[Elleng]] || [[Gemeng Munneref|Munneref]] || 1904 || ''rue du Cimetière'' ||{{Coor dms|49|31|11.2|N|06|17|55.0|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Ellange, rue du Cimetière 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Ellange, rue du Cimetière 02.jpg|center|105x110px]]|| Text op der Kapell:<br>LEIK 1904 SHWEIH <!-- |- | [[Ellenger Gare]] || [[Gemeng Munneref|Munneref]] || || || || || || --> |- | [[Elweng]] ||[[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''rue d'Emerange'' || {{Coor dms|49|30|14.4|N|06|18|49.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Elvange, rue d'Emerange 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Elvange, rue d'Emerange 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Elweng]] ||[[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''rue de Mondorf'' || {{Coor dms|49|30|17.9|N|06|18|45.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Elvange, rue de Mondorf 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Elvange, rue de Mondorf 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Ëlwen]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || || || || || |- | [[Elz]] || [[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || --> |- | [[Engelshaff]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || Haff tëscht [[Rammeldang]] an [[Iernster]] ||{{Coor dms|49|40|27.3|N|06|15|29.0|O}} || [[Fichier:EngelshaffEech02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:EngelshaffEech01.jpg|center|105x110px]] || Steet bei enger [[Eech um Engelshaff|bemierkenswäerter Eech]] <!-- |- | [[Ënnereesbech]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Ënnerschlënner]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Ënsber]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Eppelduerf]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || --> |- | [[Esch-Sauer]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || An der Rue d'Eschdorf ||{{Coor dms|49|54|34.90|N|05|56|09.10|O}} || [[Fichier:LUX Esch-Sauer 058 2016.jpg|center|105x110px]] || || Kapellche mat enger Statu vum Hellegen Aloisius Gonzaga (?) |- | [[Esch-Uelzecht]] || [[Gemeng Esch-Uelzecht|Esch-Uelzecht]] || 1953 1996 restau-réiert | Am [[Ellergronn]] beim Agank<br>vun der [[Minière Cockerill]] || {{Coor dms|49|40|27.3|N|06|15|29.0|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Esch-Alzette Ellergronn 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Esch-Alzette Ellergronn 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Eschduerf]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || An der Gaass beim Haus Nr 28 || {{Coor dms|49|53|11.16|N|05|56|01.86|O}} || [[Fichier:Weekapell Eschduerf II a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Eschduerf II b.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Eschduerf]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || Haaptstrooss beim Haus Nr 2 || {{Coor dms|49|53|05.68|N|05|56|09.59|O}} || [[Fichier:Weekapell Eschduerf Haaptstrooss 2 b.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Eschduerf Haaptstrooss 2 a.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Eschent]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || |- | [[Eschweiler (Wolz)|Eschweiler]] || [[Gemeng Eschweiler|Eschweiler]] || || || || || || |- | [[Ettelbréck]] || [[Gemeng Ettelbréck|Ettelbréck]] || || || || || || --> |} == F == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Fausermillen]] || [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || || || || || || |- | [[Féiz]] || [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] || || || || || || |- | [[Fëlschdref]] || [[Gemeng Duelem|Duelem]] || || || || || || --> |- | [[Féngeg]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || ||rue Centrale|| {{Coor dms|49|36|10.2|N|05|54|04.4|O}} || [[Fichier:Chapel Rue Centrale Fingig 2013 02.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Chapel Rue Centrale Fingig 2013 01.JPG|center|105x110px]] || [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Käerjeng]] Nr. 43-1 <!-- |- | [[Fenneng]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || || || || || || --> |- | [[Fenteng]] || [[Gemeng Hesper|Hesper]] || || Eck Rue Armand-Rausch a Rue de Bettembourg ([[CR159]])|| {{Coor dms|49|33|48.64|N|06|09|03.86|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue Armand-Rausch, Fenteng-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Rue Armand-Rausch, Fenteng-102.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Fëschbech (Hengescht)]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || |- | [[Fëschbech (Miersch)]] || [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || || || || || || |- | [[Fetschebur]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Fetschenhaff]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Fiels]] || [[Gemeng Fiels|Fiels]] || || || || || || |- | [[Findel]] || [[Gemeng Sandweiler|Sandweiler]] || || || || || || --> |- | [[Fluessweiler]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1947 || Kräizung:<br>''rue Principale - rue Loos'' || {{Coor dms|49|39|52.3|N|06|20|39.0|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Principale - rue Loos 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Principale - rue Loos 02.jpg|center|105x110px]] || Dës Kapell gouf 1947 ënner dem Paschtouer Jean-Pierre Ries gebaut fir eng Kapell ze ersetzen, déi um Wee fir op [[Ouljen]] (rue Héicht) wéinst dem Verkéier ofgerappt gouf. [[Fichier:ZEIMET-MULLER Joséphine - Flaxweiler Chapelle rue Loos - 2015.jpg|left|105x110px]]Dës Christus-Erléiser-Kapell gouf laang vun der Mme Joséphine Zeimet-Muller gefleegt.<ref name="Kapellen aus éiser Géigend, S.54">Kapellen aus éiser Géigend, S.54</ref><ref>Doudesannonce Mme. Joséphine Zeimet-Muller am LW vum 11. Februar 2016</ref> |- | [[Fluessweiler]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || ca 1845 || ''rue Héicht'' || {{Coor dms|49|39|57.8|N|06|20|30.3|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Héicht 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Héicht 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell gouf vun e puer Leit aus der Famill Huberty baue gelooss, de Jenn Huberty (1789-1847), de Jhengel Huberty (1822-1869) an de Franz Huberty (1814-1871). Déi ursprénglech Statue vun den Hellege Cosmas an Damian, de Patréiner vun der Par, sinn am [[Zweete Weltkrich]] verschwonnen. Haut stinn do Statue vum Häerz Jesu, a lénks a riets dovun d'Muttergottes an den hl. Gehanes.<ref name="Kapellen aus éiser Géigend, S.53">Kapellen aus éiser Géigend, S.53</ref> |- | [[Fluessweiler]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1895 || ''3 rue Theis''<br>(Haus Haas) || {{Coor dms|49|39|57.4|N|6|20|39.3|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Theis 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Theis 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell gouf 1895 vum Michel Haas a senger Fra Catherine Hoffmann baue gelooss wéi se bestuet goufen. Am Ufank stoung eng Kräizegungsgrupp, eng Häerz-Jesu-Statu an eng Muttegottesstatu dran. 1957 gouf d'Kapell vum Jean Haas a senger Fra Marie Waringo renovéiere gelooss. Dobäi goufen d'Statuen duerch eng nei Kräizegungsgrupp ersat.<ref name="Kapellen aus éiser Géigend, S.54"/> |- | [[Fluessweiler]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || ''14 rue Principale''<br>(Haus Schmit) || {{Coor dms|49|39|57.1|N|6|20|36.3|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Flaxweiler rue Principale 02.jpg|center|105x110px]] || An der Fassad vun der Scheier vum Haus steet e Weekräiz aus dem 19. Joerhonndert, dat bei Pressessioune fir de Seege benotzt gouf. Spéider gouf aus Kamoudheet eng Kapell beim Haus gebaut. An der Kapell sti Statue vun der Muttergottes mam Jesuskand, vum hl. Jousef mam Jesuskand a vun der Muttergottes mat der hl. Anna.<ref name="Kapellen aus éiser Géigend, S.53"/> <!-- |- | [[Folkendeng]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || |- | [[Follmillen]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || |- | [[Foulscht]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || |- | [[Fréiseng]] || [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || || || || || || --> |- | [[Furen]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || 1853<br>(Weekräiz) ||Kräizung:<br>Dikricherstrooss ({{N17}}) - Kapellewee || {{Coor dms|49|54|52.2|N|06|11|35.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Fouhren 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Fouhren 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft um Kräiz: ''Errichtet durch Michel Tibesart zur Ehre Gottes 1853''.<br>D'Kapell gehéiert zanter 2018 der [[Gemeng Tandel]], déi se vum Adolphe Betzen geschenkt krut. Deem säi Grousspapp hat se ëm 1900 op enger Stee kaaft.<br>Am Summer 2021 gouf d'Kapell bei engem Autosaccident schwéier beschiedegt, soll awer nees an d'Rei gesat ginn.<ref>[https://web.archive.org/web/20210910083238/https://www.wort.lu/de/lokales/offene-flanke-schliessen-neues-leben-fuer-kaputte-kapelle-6139be13de135b92360c3cfb Offene Flanke schliessen - Neues Leben für kaputte Kapelle], och am [[Luxemburger Wort]] vum 9. Sept. 2021 S.25</ref> |} == G == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! width="105px"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Gaasperech]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || --> |- | [[Garnech]] || [[Gemeng Garnech|Garnech]] || || ''19, rue Nic. Arend'' || {{Coor dms|49|36|53.6|N|05|57|16.2|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Garnich rue Nic Arend 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Garnich rue Nic Arend 02.jpg|center|105x110px]]|| Beim Haus ''Koene'', den hl. Méchel an den hl. Haupert sinn ze gesinn<ref name=KreuzfahrtIII7890>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band III, S.78-90</ref> |- | [[Garnech]] || [[Gemeng Garnech|Garnech]] || || ''7, rue des Sacrifiés'' || {{Coor dms|49|36|51.7|N|05|56|52.5|O}}|| [[Fichier:Weekapell_Garnech_rue_Sacrifies_a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell_Garnech_rue_sacrifies_b.jpg|center|105x110px]]|| Kapell Marx-Meyers mat enger Statu vun der Maria vu [[Lourdes]] <!-- |- | [[Géidgen]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || || || || || |- | [[Geieschhaff (Bech)]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || --> |- | [[Géisdref]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || 10, um Knupp ([[CR321]]) || {{Coor dms|49|55|18.91|N|05|57|58.07|O}}|| [[Fichier:Weekapell, 10, Um Knupp, Géisdref-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 10, Um Knupp, Géisdref-102.jpg|center|105x110px]]|| Mat enger Muttergottes-Statu a sechs Nouthelfer |- | [[Géisdref]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || Am nërdlechen am Ausgang vun der Uertschaft, um Knupp ([[CR321]]) || {{Coor dms|49|55|26.81|N|05|57|57.56|O}}|| [[Fichier:Weekappel, op der Minn, Géisdref-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekappel, op der Minn, Géisdref-103.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Géisdref]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || Op der Virstad ([[CR321]]) || {{Coor dms|49|55|14.43|N|05|58|07.84|O}}|| [[Fichier:Weekapell, op der Virstad, Géisdref-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Géisdref]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || Kräizung op der Virstad ([[CR321]]) / op der Driicht || {{Coor dms|49|55|14.62|N|05|58|14|O}}|| [[Fichier:Christus-Kinnek Weekapell, op der Driicht, Géisdref-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Christus-Kinnek Weekapell, op der Driicht, Géisdref-104.jpg|center|105x110px]] || Christus-Kinnek Weekapell <!--|- | [[Gëlt-Hueschtert|Gëlt]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || |- | [[Gëtzen]] || [[Gemeng Käerch|Käerch]] || || || || || || |- | [[Giewel (Käerch)|Giewel]] || [[Gemeng Käerch|Käerch]] || || || || || || --> |- | [[Giischterklaus]] || [[Gemeng Rouspert|Rouspert]] || ||[[CR371]] kuerz virun der Giischterklaus || {{Coor dms|49|47|2.3|N|06|30|7.0|O}} || [[Fichier:Weekapell Giischt.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Giischt Madonna.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Gilsdref]] || [[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || || Rue ''Um Knäppchen'' || {{Coor dms|49|51|49.92|N|06|10|37.83|O}} || || || <!--|- | [[Gondeleng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || |||| || || || |- | [[Gonnereng]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || --> |- | [[Gouschteng]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || Rue Bildgen ([[CR134]]), um Eck mam Wee deen op de Kierfecht féiert|| {{Coor dms|49|37|19.8|N|6|21|16.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Gostingen rue Bildchen 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Gostingen rue Bildchen 02.jpg|center|105x110px]] || An dëser Kapell stoung fréier d'Statu vum Paschtouer vun Ars (hl. Jean-Marie Vianney), bis déi duerch d'Weekräiz ersat gouf, dat fréier an enger Nisch vun der Mauer ëm de Gaart vum Paschtoueschhaus stoung.<ref name=KapGéigend46>Kapellen aus éiser Géigend S.46</ref><ref>Gouschtenger Jubiläumsbuch S.218-219</ref> |- | [[Gouschteng]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1866 || Virum Haus Nr. 16 an der ''rue du Relais'' || {{Coor dms|49|37|6.1|N|6|21|18.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Gostingen rue du Relais 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Gostingen rue du Relais 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell gehéiert zum Haus Schritz (an Hengen), dat 1864 gebaut gouf. Se gouf gebaut vum Henri Schritz a senger Fra Catherine Courte, well d'Cholera-Epidemie eriwwer goung, ouni datt een am Haus doru gestuerwe war. An der Kapell steet haut eng Statu vun der Muttergottes vu Lourdes, fréier war eng dra vum Häerz Jesu.<ref>Gouschtenger Jubiläumsbuch S.259</ref><ref name=KapGéigend45>Kapellen aus éiser Géigend S.45</ref> |- | [[Gouschteng]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || <1924<br>1963 || An der Burgaass ([[CR143]]), beim Haus Nr.&nbsp;8 || {{Coor dms|49|37|17.3|N|6|21|13.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Gostingen Burgaass 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Gostingen Burgaass 02.jpg|center|105x110px]] || Weekapell, déi haut der Gemeng gehéiert, mat enger Statu vum hl. Jousef mam Jesuskand. Et ass schonn déi zweet Kapell op där Plaz. Déi éischt gouf gebaut vum Dieudonné Toussaint (1849-1924); an hir stoung d'helleg Famill vun Nazareth. Wéi d'Kapell baufälleg gouf, huet d'Gemengeverwaltung 1963 eng nei gebaut.<ref name=KapGéigend45 /><ref>Gouschtenger Jubiläumsbuch S.227</ref> |- | [[Gouschteng]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1951 || An der Burgaass, beim Haus Nr.&nbsp;64 || {{Coor dms|49|37|0.1|N|6|21|3.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Gostingen Burgaass 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 2 Gostingen Burgaass 02.jpg|center|105x110px]] || Lourdeskapell vun der Famill Schmit-Fischbach an der Entrée vu Gouschteng vu Kanech erfort. Se gouf gebaut op Wonsch vun der Famill Schmit-Mathieu well hire Jong, deen am Krich an d'Wehrmacht agezu gouf, duerno nees glécklech heem koum an d'Famill net ëmgesidelt gouf obwuel hien desertéiert war.<ref name=KapGéigend45 /><ref>Gouschtenger Jubiläumsbuch S.238</ref> |- | [[Gouschteng]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || An der ''rue du Relais'' (Gréitgesgaass), kuerz virun der Kräizung mat der Burgaass || {{Coor dms|49|37|10.7|N|6|21|12.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Gostingen rue du Relais 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 2 Gostingen rue du Relais 02.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell, déi der Gemeng gehéiert, steet eng Statu vum Paschtouer vun Ars (hl. Jean-Marie Vianney), déi fréier an der Kapell an der rue Bildgen stoung. Fréier stoung e Kräiz dra mat dräi Frae ronderëm, déi awer am Verhältnis zum Christus um Kräiz vill ze kleng gerode waren.<ref name=KapGéigend46 /><ref>Gouschtenger Jubiläumsbuch S.218 a S.255</ref> <!--|- | [[Gousseldeng]] || [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]] || || || || || || |- | [[Gräisch]] || [[Gemeng Simmer|Simmer]] || || || || || || |- | [[Grandsen]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || |- | [[Gréiweknapp]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || || || || || || --> |- | [[Greiweldeng]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || ||Kräizung:<br>Hamesgaass – Im Reder||{{Coor dms|49|35|10.2|N|06|21|56.7|O}} || [[Fichier:Greiweldeng Donatus Kapellchen.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Greiweldeng Donatus Kapellchen-001.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Greiweldeng]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || ||Kräizung:<br>Speltzegaass – Ouschtergaass||{{Coor dms|49|35|07.9|N|06|21|31.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Greiveldange, Speltzegaass 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Greiveldange, Speltzegaass 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Gréiwels]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || || || || || || |- | [[Gréiwemaacher]] || [[Gemeng Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] || || || || || || |- | [[Grentzen]] || [[Gemeng Ettelbréck|Ettelbréck]] || || || || || || --> |- | [[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Gronn]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || ''Montée de la Pétrusse'' || {{Coor dms|49|36|21.0|N|06|08|09.6|O}} ||[[Fichier:Wegkapelle Luxembourg-Grund, Montée de la Pétrusse 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:3 virgins on donkey Montee Petrusse Luxembourg City.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Grooljen]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || || || || || --> |- | [[Groussbus]] || [[Gemeng Groussbus|Groussbus]] || || Beim renovéierten Haff op Nr 6, Rue d'Arlon ([[Nationalstrooss 12]]) || {{Coor dms|49|49|32.42|N|05|57|53.41|O}} || [[Fichier:Weekapell, 6, rue d'Arlon, Groussbus-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 6, rue d'Arlon, Groussbus-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Groussbus]] || [[Gemeng Groussbus|Groussbus]] || || Um Haff op Nr 4, Rue d'Arlon ([[Nationalstrooss 12]]) || {{Coor dms|49|49|34.38|N|05|57|54.78|O}} || [[Fichier:Weekapell, 4, rue d'Arlon, Groussbus-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 4, rue d'Arlon, Groussbus-102.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Guedber]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || --> |} == H == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Haassel]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || 1909 || ''rue de Luxembourg'' || {{Coor dms|49|33|02.2|N|06|12|26.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hassel, rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hassel, rue de Luxembourg 02.jpg|center|105x110px]] || 1980 restauréiert |- | [[Haassel]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || ''rue de Luxembourg'' || {{Coor dms|49|33|02.8|N|06|12|22.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Hassel, rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Hassel, rue de Luxembourg 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ass vun 1982, d'Weekräiz wesentlech méi al |- | [[Habscht]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || 1867 ||''Grand-Rue'' || {{Coor dms|49|41|16.6|N|05|54|48.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hobscheid Grand-Rue 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hobscheid Grand-Rue 02.jpg|center|105x110px]] || Rochuskapell,<br>opgeriicht vun der Margaretha Pauly zur Erënnerung un d'Cholera |- | [[Habscht]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || 1910 || ''rue de l'Église'',<br>bei der [[Kierch Habscht|Kierch]] || {{Coor dms|49|41|19.7|N|05|54|45.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hobscheid rue de l'église 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hobscheid rue de l'église 02.jpg|center|105x110px]] || Hl. Kräiz-Kapell |- | [[Habscht]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || 1904 || ''rue Tresch'' || {{Coor dms|49|41|14.2|N|05|54|56.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hobscheid rue Tresch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hobscheid rue Tresch 02.jpg|center|105x110px]] || Donatuskapell,<br>opgeriicht vum Je. Biren-Hausemer |- | [[Hakenhaff]] || [[Gemeng Lenneng|Lenneng]] || || Virum Hakenhaff um [[CR144]] || {{Coor dms|49|36|14.8|N|6|16|45.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hakenhaff 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hakenhaff 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Haler]] || [[Gemeng Waldbëlleg|Waldbëlleg]] || || || || || || |- | [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Harel]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || || || || || |- | [[Heeschbrech]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || |- | [[Heeschdref]] ||[[Gemeng Steesel|Steesel]] || || || || || || |- | [[Heeschpelt]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || || || || || || |- | [[Heesdref]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Héischdref]] || [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || || || || || --> |- | [[Heischent]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || ||An der Gaass ||{{Coor dms|49|53|18.25|N|05|58|38.75|O}} || [[Fichier:Weekapell «Regina Pacis», Heischent-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell «Regina Pacis», Heischent-104.jpg|center|105x110px]] || Geweit der «Regina pacis» |- | [[Heischent]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || ||An der Gaass ||{{Coor dms|49|53|21.06|N|05|58|37.15|O}} || [[Fichier:Weekapell «Ave Maria», Heischent-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell «Ave Maria», Heischent-104.jpg|center|105x110px]] || Der [[Muttergottes]] geweit |- | [[Heischent]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || [[1916]] ||4, Döerfstrooss ([[CR308]]) ||{{Coor dms|49|53|11.93|N|05|58|28.83|O}} || [[Fichier:Weekapell, 4, Doerfstrooss, Heischent-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 4, Doerfstrooss, Heischent-102.jpg|center|105x110px]] || Eng Muttergottes-Kapell <!--|- | [[Heischtergronn|Heischtergronn-Heischent]] || || || || || || |- | [[Héiweng]] || [[Gemeng Garnech|Garnech]] || || || || || || |- | [[Helfenterbréck]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || || || || ||--> |- | [[Helleng]] || [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || ||Eck vun der Crauthemerstrooss ([[CR157]]) mat der Munnerefestrooss ([[Nationalstrooss 13]]) || {{Coor dms|49|30|28.1|N|06|08|59.0|O}}||[[Fichier:Weekapell Helleng Crauthemerstrooss 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Helleng Crauthemerstrooss 2.jpg|center|105x110px]]|| An der Kapell stinn d'Statue vun der Hl Anna mat Maria an dem Hl Antonius vu Padua mam Jesuskand <!--|- |- | [[Helsem]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || || || || || || --> |- | [[Helzen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || Op der Kräizung Duärrefstrooss, an d'Klaus, Laast Bouschen || {{Coor dms|50|06|28.0|N|5|55|17.2|O}} || [[Fichier:Weekapell Helzen 1a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Helzen 1c.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Helzen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || beim Haus 62 Duärrefstrooss || {{Coor dms|50|06|28.3|N|5|55|23.8|O}} || [[Fichier:Weekapell Helzen 2a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Helzen 2b.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Helzen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || beim Haus 9 Beiricher Strooss || {{Coor dms|50|06|16.3|N|5|55|18.7|O}} || [[Fichier:Weekapell 3a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Helzen 3b.jpg|center|105x110px]] || gëtt net méi fir reliéis Zwecker benotzt, ass e Materialdepot |- | [[Hemstel]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || am Duerf (CR129),<br>beim Haus Nr. 2 || {{Coor dms|49|44|22.1|N|6|20|2.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hemstal Am Duerf 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hemstal Am Duerf 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ass zanter dem 2. Mäerz 2018 als [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Bech|national Monument]] klasséiert |- | [[Hemstel]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || 1939 || am Duerf (CR129),<br>géigeniwwer vum Haus Nr. 11 || {{Coor dms|49|44|23.1|N|6|20|7.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Hemstal Am Duerf 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 2 Hemstal Am Duerf 02.jpg|center|105x110px]] || Kapell vun der Famill Fisch-Petry |- | [[Hemstel]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || am Duerf (CR129),<br>op der Kräizung mam CR136|| {{Coor dms|49|44|29.1|N|6|20|19.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 3 Hemstal Am Duerf 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 3 Hemstal Am Duerf 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Hënchereng]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || || || || || || --> |- | [[Hengescht]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || 1952 ||Kräizung Buregaass – Kierfechtstrooss|| {{Coor dms|50|05|49.8|N|06|05|17.2|O}} || [[Fichier:Hengescht Donatus Kapell.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Hengescht Donatus Kapell Detail.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Hënsdref]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || || || || || ---> |- | [[Hëpperdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || Ënner der Kierch, beim Haus Nr 21, Duarrefstrooss ||{{Coor dms|50|05|39.87|N|06|03|32.48|O}} ||[[Fichier:Weekapell bei der Kierch, Hëpperdang-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell bei der Kierch, Hëpperdang-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Hëpperdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || Beim Haus Nr 5, Duarrefstrooss ||{{Coor dms|50|05|43.9|N|06|03|28.59|O}} ||[[Fichier:Weekapell, 5, Duarrefstrooss, Hëpperdang-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 5, Duarrefstrooss, Hëpperdang-103.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Hëpperdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || Op der Kräizung Kléimillewee an Haaptstrooss ||{{Coor dms|50|05|46.6|N|06|03|21.5|O}} ||[[Fichier:Weekapell Hepperdang Kr 1.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Hepperdang Kr 2.jpg|center|105x110px]] |- | [[Hesper]] || [[Gemeng Hesper|Hesper]] || || Beim Sprëtzenhaus an der Beetebuerger Strooss || {{Coor dms|49|34|19.18|N|06|09|14.76|O}} || [[Fichier:Hesper, Weekapell beim Sprëtzenhaus-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Hesper, Weekapell beim Sprëtzenhaus-102.jpg|center|105x110px]] || Mat enger klenger Statu vun der [[Helleg Bäerbel|Helleger Bäerbel]], déi hei als Patréiner vun de Pompjeeë veréiert gëtt. |- | [[Hiefenech]] || [[Gemeng Hiefenech|Hiefenech]] || || "An der Lann" || {{Coor dms|49|46|14.19|N|06|14|27.91|O}} || [[Fichier:Hiefenech, Op der Lann, Weekapell.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Hiefenech, Op der Lann, Weekapell Statu.jpg|center|105x110px]] || Häerz-Muttergottes-Kapell, 2014 an engem lamentablen Zoustand |- | [[Hiefenech]] || [[Gemeng Hiefenech|Hiefenech]] || || "Am Duerf, beim Haus Nr 15 || {{Coor dms|49|46|14.83|N|06|14|34.24|O}} || [[Fichier:Hiefenech, Weekapell, 15 am Duerf.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Hiefenech, Weekapell, 15 am Duerf-001.jpg|center|105x110px]] || Mat enger Statu vum Äerzengel Méchel<br>D'Kapell, grad sou wéi d'Proprietéit niewendrun ass komplett renovéiert. |- | [[Hiefenech]] || [[Gemeng Hiefenech|Hiefenech]] || || Beim "Héikräiz", op enger Kopp<br>bausst der Uertschaft || {{Coor dms|49|45|45.50|N|06|14|46.71|O}} || [[Fichier:Kapell Hiefenech-002.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Kapell Hiefenech Statu.jpg|center|105x110px]] || Mariekapell (Notre Dame de la Paix)<br>D'Realisatioun geet zeréck op e Gelübde aus dem Zweete Weltkrich <!---|- | [[Hielem]] ||[[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || || || || || --> |- | [[Hierber]] || [[Gemeng Mompech|Mompech]] || ||Kräizung Buregaass – Kierfechtstrooss||{{Coor dms|49|44|44.8|N|06|25|32.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Herborn 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Herborn 02.jpg|center|105x110px]] || [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Mompech]] Nr. 62-2a |- | [[Hierber]] || [[Gemeng Mompech|Mompech]] || 1882 |44, Haaptstrooss||{{Coor dms|49|44|44.1|N|06|25|30.2|O}} || [[Fichier:Herborn. 44, Haaptstrooss (101).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Herborn. 44, Haaptstrooss (103).jpg|center|105x110px]] || „Petri Heil - Waidmanne Heil” <small>Text op der ënneschter Plack:</small> „Nicht uns O Herr sondern Deinem Namen gib die Ehre“ Errichtet durch die Familie Wagener 1882 |- | [[Hierber]] || [[Gemeng Mompech|Mompech]] || ||3, A Wiewesch||{{Coor dms|49|44|48.4|N|06|25|38.3|O}} || [[Fichier:Herborn. 3, A Wiewesch (101).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Herborn. 3, A Wiewesch (103).jpg|center|105x110px]] <!-- |- | [[Hitten]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || |- | [[Hoen]] || [[Gemeng Stengefort|Stengefort]] || || || || || || --> |- | [[Holler]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || ? || ? || || ||De 15. Juli 2017 schléit de Blëtz an d'Dänn, déi niewent der aler Pressessiounskapell stoung.<ref>[https://web.archive.org/web/20171101024950/https://www.wort.lu/de/lokales/kapelle-bei-holler-blitz-schlaegt-in-tanne-ein-59930c40a5e74263e13c5c63 Kapelle bei Holler Blitz schlägt in Tanne ein], wort.lu 15.08.2017, 16:59</ref><ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/1066341.html Zu Holler ass e Blëtz an eng Dänn ageschloen], rtl.lu 15.08.2017, 16:21</ref>. <!-- |- | [[Hollerech]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || --> |- | [[Holz (Rammerech)]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || Kräizung:<br>''rue du Village'' – ''rue Principale'' || {{Coor dms|49|48|23.6|N|05|47|25.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Holtz, rue Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Holtz, rue Principale 02.jpg|center|105x110px]] |- | [[Holz (Rammerech)]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || ''rue du Village'' || {{Coor dms|49|48|23.5|N|05|47|22.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Holtz, rue du Village 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Holtz, rue du Village 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Holz (Rammerech)]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || Kräizung:<br>''rue du Village'' - ''rue des Bois'' || {{Coor dms|49|48|21.7|N|05|47|20.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Holtz, rue des Bois 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Holtz, rue des Bois 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Holzem]] || [[Gemeng Mamer|Mamer]] || || Neiewee 7 || {{Coor dms|49|36|53.9|N|5|59|13.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Holzem 7 Neiewee 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Holzem 7 Neiewee 01.jpg|center|105x110px]] || Kapell vum Nockelshaff <!-- |- | [[Holztem]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || --> |- | [[Houfelt]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || Am Huälleweeg || {{Coor dms|50|6|6.9|N|5|55|16.8|O}} || [[Fichier:Chapel Am Huälleweeg.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hoffelt Am Huälleweeg 01.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Houschent]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || 1845 || ''Haaptstrooss 13'' || {{Coor dms|49|56|38.8|N|06|04|57.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hoscheid, 13 Haaptstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hoscheid, 13 Haaptstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Houschent]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || ''Haaptstrooss 26'' || {{Coor dms|49|56|43.1|N|06|04|51.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hoscheid, 26 Haaptstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hoscheid, 26 Haaptstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Houschent]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || ''Lisseneck 15'' || {{Coor dms|49|56|45.3|N|06|04|44.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Hoscheid, Lisseneck 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Hoscheid, Lisseneck 02.jpg|center|105x110px]] || Text op der ënneschter Plack:<br>''Cor Jesu Salus In Te Sperantium'' <!-- |- | [[Houschter-Déckt]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || ||--> |- | [[Housen]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] ||1925||''Am Graaf'' || {{Coor dms|50|01|03.00|N|06|05|35.08|O}}||[[Fichier:Kapell Housen Am Graaf.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Housen]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || [[Nationalstrooss 7|N7]] || {{Coor dms|50|01|07.80|N|06|05|30.90|O}}||[[Fichier:Kapell zu Housen op der N7.jpg|center|105x110px]] || [[File:Kapell Housen op der N7 bannen.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Houwald]] || [[Gemeng Hesper|Hesper]] || || || || || ||--> |- | [[Huelmes]] || [[Gemeng Tënten|Tënten]] || || Rue de Château || {{Coor dms|49|42|41.3|N|06|03|03.1|O}} || [[Fichier:Huelmes 20250330 03.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Huelmes 20250330 04.jpg|center|105x110px]] || An der Dier stinn d'Initialen J an R <!--|- | [[Hueschtert (Nidderaanwen)]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || |- | [[Hueschtert (Rammerech)]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || |- | [[Huewel]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || ||--> |- | [[Huldang]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || ||[[Nationalstrooss 7|N7]], ''Lenglerlooch ''||{{Coor dms|50|09|55.90|N|06|01|30.40|O}}||[[File:Troisvierges, Huldange, chapelle Lenglerlooch (102).jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Huldang]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || ||[[Buergplaz zu Huldang|Buergplaz]] || || || || |} == I == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Iechternach]] || [[Gemeng Iechternach|Iechternach]] || || || || || || --> |- | [[Ielwen]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || 61, Haaptstrooss || {{Coor dms|49|43|30.3|N|5|55|7.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Elvange (Beckerich), 61 Haaptstrooss 01.jpg |center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Elvange (Beckerich), 61 Haaptstrooss 02.jpg |center|105x110px]] ||D'Kapell gehéiert zum Bauerenhaff virun deem se steet an deen zanter dem 26. Juni 2017 op der [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter]] steet. |- | [[Ielwen]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || 1911 || Kierchewee || {{Coor dms|49|43|27.3|N|5|54|57.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Elvange (Beckerich), Kierchewee 01.jpg |center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Elvange (Beckerich), Kierchewee 02.jpg |center|105x110px]] || Zanter dem 2. Februar 2023 proposéiert als nationaalt Monument <!-- |- | [[Iermsdref]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || |- | [[Iernster]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || |- | [[Iernzen]] || [[Gemeng Fiels|Fiels]] || || || || || || --> |- | [[Ierpeldeng (Bous)|Ierpeldeng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || ||''rue de Mondorf'' || {{Coor dms|49|32|47.8|N|06|19|39.9|O}} || [[Fichier:Ierpeldeng Kapellchen.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Ierpeldeng Kapellchen Häerz-Jesu.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Ierpeldeng (Ettelbréck)|Ierpeldeng]] || [[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng]] || || ''rue Abbé Kalbersch'' || {{Coor dms|49|51|33.64|N|06|06|40.3|O}} || [[Fichier:Weekapell, rue Abbé Kalbersch Ierpeldeng.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Erpeldange, rue Abbé Kalbersch 01.jpg|center|105x110px]] || Bei der Südsäit vun der Schlassmauer, vis-à-vis vun engem impressionante Mëschtkoup. |- | [[Ierpeldeng (Ettelbréck)|Ierpeldeng]] || [[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng]] || ||''rue du Château'' ||{{Coor dms|49|51|40.0|N|06|06|44.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Erpeldange, rue du Château 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Erpeldange, rue du Château 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Ierpeldeng (Eschweiler)]] || [[Gemeng Eschweiler|Eschweiler]] || || || || || || --> |- | [[Ierseng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || ||''rue de l'Église'' || {{Coor dms|49|34|32.7|N|06|16|33.8|O}} || [[Fichier:Ierseng Famil Elinger Kapellchen.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Ehlinger Ierseng.jpg|center|105x110px]]|| Kapell vun der Famill Elinger. Déi Kapell war am Ufank eng Muttergotteskapell an gouf fréier vun der Famill Engel-Woltz ënnerhalen. Déi hëlze Muttergottesstatue gouf geklaut. Am Joer 2017 huet de Koschter vun der Trëntenger Parkierch d'Kapell iwwerholl. Hien huet am Joer 2018 eng Häerz-Jesu-Statue an d'Kapell gestallt, déi aus dem fréiere Klouschter St. Francois um Fëschmaart staamt a vun de Franziskanerinne vum Belair als Kaddo fir d'Par gestëft gouf. |- | [[Ierseng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || ||Beim Haus Nr 2 an der Duerfstrooss || {{Coor dms|49|34|36|N|06|16|26.55|O}} || [[Fichier:Weekapell, Ierseng, 2 rue du village-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Ierseng, 2 rue du village-103.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Iewerleng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || || || || || || |- | [[Iewerlénger Millen]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || || || || || || |- | [[Iischpelt]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || || || || || |- | [[Ischpelt]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || |- | [[Iwwersiren]] || [[Gemeng Schëtter|Schëtter]] || || || || || || --> |- | [[Izeg]] || [[Gemeng Hesper|Hesper]] || || Beim Haus Nr 19 an der Hesperstrooss ([[CR159]]) || {{Coor dms|49|35|05.32|N|06|10|13.38|O}} || [[Fichier:Häerz-Jesu-Kapell, 19 rue de Hesperange, Izeg.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Consolatrix-Tak, Häerz-Jesu-Kapell, Izeg.jpg|center|105x110px]] || An där Häerz-Jesu-Kapell ass eng [[Tak]] mat der [[Tréischterin am Leed]] ubruecht, doriwwer steet e Weekräiz vu 1762. |} == J == <!-- {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Jeanharishaff]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Jenne Kapell]] || [[Gemeng Grousbus|Grousbus]] || || || || || || |- | [[Jonglënster]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Juckefeld]] || [[Gemeng Konsdref|Konsdref]] || || || || || || |} --> == K == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Kaalber]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || ''Bei Kitchen'' ||{{Coor dms|50|06|04.60|N|06|06|35.80|O}} || || ||Als Erënnerung un de Massaker vum 22. September 1944, bei deem 7 Awunner vu Kaalber vun den Nazitruppen higeriicht goufen. <!--|- | [[Käerch]] || [[Gemeng Käerch|Käerch]] || || || || || || --> |- | [[Käerch]] || [[Gemeng Käerch|Käerch]] || || Kräizung:<br>''rue de l'école'' – ''rue du Château'' ||{{Coor dms|49|40|08.7|N|05|56|59.2|O}} || [[Fichier:Koerich chapel broad.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Koerich chapel plaque.jpg|center|105x110px]] || Als Erënnerung un de Jean Everard vu Käerch a seng Fra Marie Kieffer vu Gräisch déi eng éischt Kapell op där Plaz baue gelooss haten. Banne steet e Weekräiz. |- | [[Kanech]] || [[Gemeng Lenneng|Lenneng]] || || um [[CR144]] Richtung [[Éiter]] || {{Coor dms|49|36|23.0|N|06|18|15.3|O}} || [[Fichier:Weekapell CR144 Kanech 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell CR144 Kanech 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Kanech]] || [[Gemeng Lenneng|Lenneng]] || || um [[CR144]] Richtung [[Éiter]] || {{Coor dms|49|36|25.1|N|06|18|39.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle am CR144 bei Canach 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle am CR144 bei Canach 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Kanech]] || [[Gemeng Lenneng|Lenneng]] || || Éiterstrooss || {{Coor dms|49|36|32.64|N|06|19|23.8|O}} || [[Fichier:Weekapell, Éiterstrooss zu Kanech-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Éiterstrooss zu Kanech-102.jpg|center|105x110px]] || An der Weekapell steet e Weekräiz. <!-- |- | [[Kapweiler]] || [[Gemeng Sëll|Sëll]] || || || || || || |- | [[Kauneref]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || || || || || --> |- | [[Kautebaach]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || bei der Konstemer Strooss, um Piedche bei d'[[Wolz (Sauer)|Wolz]] || {{Coor dms|49|57|06.5|N|06|01|03.4|O}} || [[Fichier:Weekapell Kautebaach.JPG|center|105x110px]] || || |- | [[Kautebaach]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || 1, Duerfstrooss [[CR331]] || {{Coor dms|49|57|06.83|N|06|01|00.63|O}} || [[Fichier:Helleg-Famill-Kapell, Duerfstrooss, Kautebaach-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Helleg-Famill-Kapell, Duerfstrooss, Kautebaach-103.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Kautebaach]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || 5, Duerfstrooss [[CR331]] || {{Coor dms|49|57|09|N|06|01|01.81|O}} || [[Fichier:Muttergottes-Kapell, Duerfstrooss, Kautebaach-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Muttergottes-Kapell, Duerfstrooss, Kautebaach-103.jpg|center|105x110px]] || |- <!-- | [[Keel]] || [[Gemeng Keel|Keel]] || || || || || || |- | [[Keespelt]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || || || || || || |- | [[Kéideng]] || [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || || || || || || |- --> | [[Kënzeg]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] ||1946-47 ||Rue Basse<br>(Ënneschtgaass)||{{coor dms|49|35|43.91|N|05|52|36.85|O}} |||[[File:Kapell beim Riterchen Clemency.jpg|center|105x110px]]|| &nbsp;||Mariekapell (Kapell beim Riterchen)<br>Opgeriicht vun der Famill Kirsch, well de Jong gesond aus dem Krich heemkoum. |- | [[Kielen]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || || Um Giewel vum Haus 5, Rue du Cimetiere / um Eck mat der Rue de Kopstal || {{Coor dms|49|40|43.26|N|05|59|19.82|O}} || [[Fichier:Weekapell Kielen rue Kopstal 03.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Kielen rue Kopstal 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Kielen]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || 1813 || 16 rue de Mamer || {{Coor dms|49|40|0.5|N|06|02|03.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Kehlen rue de Mamer 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Kehlen rue de Mamer 01.jpg|center|105x110px]] || An der Weekapell steet e Weekräiz mat der Opschrëft:<br>''Theodorus 1813 Theodorus'' |- | [[Kierchen]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || Am «Wilwerdangerweeg» || {{Coor dms|50|08|43.26|N|05|59|06.76|O}} || [[Fichier:Weekapell, Wiwerdangerweeg, Kierchen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Wiwerdangerweeg, Kierchen-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Kierchen]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || Am «Schmänneweeg» || {{Coor dms|50|08|39.99|N|05|59|03.45|O}} || [[Fichier:Weekapell, Schmänneweeg, Kierchen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Schmänneweeg, Kierchen-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Kierchen]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || «Am Duarref», beim Kierfecht || {{Coor dms|50|08|42.62|N|05|58|56.69|O}} || [[Fichier:Weekapell beim Kierfecht, Am Duarref, Kierchen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell beim Kierfecht, Am Duarref, Kierchen-103.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Klengbetten]] || [[Gemeng Stengefort|Stengefort]] || || || || || || |- | [[Kleng-Elchert]] || [[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || |- | [[Clierf]]|| [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || |- | [[Knapphouschent]] || [[Gemeng Eschweiler|Eschweiler]] || || || || || || --> <!-- steet elo ënner Léiweng|- | [[Kockelscheier]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1810|| "Wanderer-Kapell", um [[CR186]], tëscht [[Beetebuerg]] a Kockelscheier || {{Coor dms|49|32|28.64|N|06|06|06.44|O}} || [[Fichier:Weekapell_«Wanderer»,_CR186_Kockelscheier-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Wegkapelle CR186 (Roeser) 02.jpg|center|105x110px]] || ''Wanderer<br>Hier bete eine Weile<br>Dann glücklich weiter eile''<br>An der Kapell steet eng [[Consolatrix]] Statu. D'Kapell gouf vun der Famill Letsch vu Léiweng opgeriicht nodeems déi fréier Kapell "im Stackiger Busch" wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] 1794 ofgebrannt gouf. --> |- | [[Koler]] || [[Gemeng Garnech|Garnech]] || 1889 || Häerz-Jesu-Kapell, 17, rue Principale ([[CR106]]) || {{Coor dms|49|37|43.25|N|05|55|02.75|O}} || [[Fichier:Weekapell, 17, rue principale, Koler-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 17, rue principale, Koler-105.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Konsdref]] || [[Gemeng Konsdref|Konsdref]] || 1825 || ''29 Route de Luxembourg'' || {{Coor dms|49|46|40.0|N|06|20|13.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Consdorf route de Luxembourg 03.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Consdorf route de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Konstem]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || 1834 || 1, ''Kémel''|| {{Coor dms|49|58|24.7|N|06|03|15.1|O}} || [[Fichier:Konstem Weekapell 'Kémel'-001.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Konstem Weekapell 'Kémel'-002.jpg|center|105x110px]]|| Text nieft dem Weekräiz ënnen an der Kapell: ''Dieses Kreuz ist durch mich Petrus Blum Pastor in Merscheid und Paulus Kaiser aus Kleiners Haus von Consthum im Jahr 1834 D 2 August errichtet worden'' |- | [[Konstem]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || Beim Haff op Nr 13, rue de Kautenbach ([[CR322]])|| {{Coor dms|49|58|19.43|N|06|02|59.06|O}} || [[Fichier:Weekapell, 13, rue de Kautenbach, Konstem-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, 13, rue de Kautenbach, Konstem-103.jpg|center|105x110px]]|| Dat Schéinst dra sinn d'Plättercher |- | [[Koplescht]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || || Um Ufank vun der Rue de la Chapelle, resp. "Op der Kräizgaass". || {{Coor dms|49|39|46.2|N|6|04|25.8|O}} || [[Fichier:Weekapell Koplescht 3.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Koplescht 4.jpg|center|105x110px]] [[Kleeschen|Hl. Niklos]] | De Kopleschter Paschtouer [[Henri Blackes]] huet Enn der 1950er Joren den Ustouss ginn, fir déi Kapell als Erënnerung un déi fréier Kierch, déi direkt niewent der Kräizgaass stoung ze bauen. D'Gemeng war averstanen fir d'Kapell um Gemengenterrain bauen ze loossen. Den H. Blackes konnt eng Dosse Leit, déi ëm d'Käizgaass gewunnt hunn, begeeschteren, fir déi Saach an d'Hand ze huelen. D'Bezuele vum Baumaterial  huet de Paschtouer duerch Kollekten an eege Beiträg organiséiert. Mat Begeeschterung ass déi Aarbecht ufanks der 1960er Joren an Ugrëff geholl ginn. Mä du gouf et Diskussiounen: den een huet net genuch gehollef, deen aneren huet déi falsch Mëschung vu Speis gemaach, erëm en aneren huet kromm gebaut - dat kann en haut nach um onreegelmässege Bou gesinn, asw. D'Réckwand war ca. 1,80 m a vir de Bou ongeféier 1,30-1,40 m héich, dunn waren d'Leit sech esou oneens, datt alles gestoppt ginn ass. Dat stoung dunn eng 2 oder 3 Joer esou do. Duerno huet d'Gemeng dem lokalen Entrepreneur Henri Groff den Optrag ginn, d'Kapell fäerdeg ze bauen. D'Gemeng huet sech dunn och ëm d'Plätterchen an den Dach gekëmmert.<ref>Informatioune vum Kopleschter Lokalhistoriker Joseph Junck am Mäerz 2026</ref> |- | [[Koplescht]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || An den 1930er Jore gebaut.|| Um Enn vun der Rue de la Chapelle, hannert dem Haus Nr 33, kuerz ier et an d'Rue de Luxembourg geet. || {{Coor dms|49|39|40.7|N|6|04|21.6|O}} || [[Fichier:Weekapell Koplescht 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Koplescht 2.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Koplescht]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || || Mierscherstrooss, virum Haus Nr. 11.|| {{Coor dms|49|39|56.84|N|6|04|22.15|O}} || [[File:Wegkapelle Kopstal rue de Mersch 01.jpg|center|105x110px]] || [[File:Wegkapelle Kopstal rue de Mersch 02.jpg|center|105x110px]] || <!---|- | [[Kräizerbuch]] || [[Gemeng Habscht|Habscht]] || || || || || || ---> |- | [[Krautem]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 19. Jh. || an der Beetebuerger Strooss beim Haus Jos Schalbar. || {{Coor dms|49|32|07.88|N|06|08|39.89|O}} || [[Fichier:Krautem, Weekapell, Beetebuergerstrooss-001.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Krautem, Weekapell, Beetebuergerstrooss.jpg|center|105x110px]] || An der "Schalbar-Kapell" steet eng Häerz-Jesu-Statu.<br>Riets niewen der Kapell steet e puer Meter weider e Weekräiz. <!---|- | [[Kréindel]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Kuebebur]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || --> |- | [[Kruuchten]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || an der rue Neuve (CR115), géigeniwwer vum Haus Nr.10 || {{Coor dms|49|47|53.52|N|06|07|55.38|O}} || [[File:Wegkapelle mit Wegkreuz Cruchten rue Neuve 01.jpg |center|105x110px]] || [[File:Weekapell mat Weekräiz zu Kruuchten an der rue Neuve.jpg |center|105x110px]] || Opschrëft um Weekräiz: ZU EHREN GOTTES HAT MARIA SCHUMESCH AUS CRUCHTER MÜLLEN DIESES CREUTZ .... |- | [[Kruuchten]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || 1915 || Kräizung rue de l'Eglise - rue des Chapelles || {{Coor dms|49|47|58.85|N|06|07|55.45|O}} || [[File:Wegkapelle Cruchten rue de l'Eglise - rue des Chapelles 01.jpg |center|105x110px]] || [[File:Wegkapelle Cruchten rue de l'Eglise - rue des Chapelles 02.jpg |center|105x110px]] || |- | [[Kruuchten]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || nieft dem Haus Nr. 90, rue Principale (CR123) || {{Coor dms|49|47|58.85|N|06|07|55.45|O}} || [[File:Wegkapelle Cruchten 90 rue Principale 01.jpg |center|105x110px]] || [[File:Wegkapelle Cruchten 90 rue Principale 02.jpg |center|105x110px]] || Opschrëft: VIERGE MARIE MERCI ET BÉNIS NOS BIENFAITEURS |} == L == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Laaschent]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || || || || ||-->|- |[[Lampech]]|| [[Gemeng Reckeng op der Mess|Reckeng op der Mess]] || 1955|| Beim [[Pretemerhaff]] || {{Coor dms|49|34|03.1|N|06|03|50.2|O}} || [[Fichier:Reckange-Mess, Pretemerhaff (4).jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Reckange-Mess, Pretemerhaff (5).jpg|center|105x110px]]||<!-- |- | [[Lannen (Réiden op der Atert)|Lannen]] ||[[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || |- | [[Leetem]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || || || || || -->|- |- | [[Leideleng]] || [[Gemeng Leideleng|Leideleng]] || || Nieft der [[Kierch Leideleng|Kierch]] || {{Coor dms|49|34|03.1|N|06|03|50.2|O}} || [[Fichier:Monument morts Leideleng.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:World War II memorial in wayside chapel Leudelange 01.jpg|center|105x110px]]|| Kuckt och:<br>[[Monument aux morts Kapell Leideleng]] |- | [[Leideleng]] || [[Gemeng Leideleng|Leideleng]] || || Kapell "Neihaisses" am Kärtchen (rue du cimetière) || {{Coor dms|49|33|53.6|N|06|03|56.3|O}} || [[Fichier:Kapell Neiheisses Leideleng.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Kapell Neiheisses Hl Cornelius.JPG|center|105x110px]] || An der Kapell steet eng Statu vum Hellege [[Cornelius]], déi bis zur Renovatioun vun der Kierch 1982 um Haaptaltor stoung. Am August 2016 gouf d'Kapell nei ugestrach. |- |[[Léierhaff]] ||[[Gemeng Groussbus|Groussbus]] | |[[Nationalstrooss 12|N12]], Kräizung mam [[CR345|CR 345]] |{{Coor dms|49|51|35.2|N|05|56|27.2|O}} |[[Fichier:Grosbous, Léierhaff (3).jpg|center|105x110px]] | |<!-- |- | [[Léifreg]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || || || || || |- | [[Léiler]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || --> |- | [[Léiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1810|| "Wanderer-Kapell", um [[CR186]], tëscht [[Beetebuerg]] a Kockelscheier || {{Coor dms|49|32|28.64|N|06|06|06.44|O}} || [[Fichier:Weekapell_«Wanderer»,_CR186_Kockelscheier-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Wegkapelle CR186 (Roeser) 02.jpg|center|105x110px]] || Text op der Plack uewen:<br> ''Wanderer<br>Hier bete eine Weile<br>Dann glücklich weiter eile''<br>An der Kapell steet eng [[Consolatrix]] Statu. D'Kapell gouf vun der Famill Letsch vu Léiweng opgeriicht nodeems déi fréier Kapell "im Stackiger Busch" wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] 1794 ofgebrannt gouf. An dëser Kapell stoung d'[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der Stackeger Muttergottes]]. Déi aktuell Weekapell gouf [[1185]] an [[1989]] renovéiert. |- | [[Léiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || || Beetebuerger Strooss, [[CR159]] || {{Coor dms|49|31|46.7|N|06|07|08.4|O}} || [[Fichier:Livange wayside chapel r Bettemb 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Livange wayside chapel r Bettemb 2.jpg|center|105x110px]]|| An der Kapell "Ruppert" stinn eng Häerz-Jesu Statu mat Kräiz an eng Statu vun der Helleger Thérèse vu Lisieux |<!-- |- | [[Lelleg]] || [[Gemeng Manternach|Manternach]] || || || || || || --> |- | [[Lellgen]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || Op der Tom, tëscht Wëlwerwolz a Lellgen, nieft der Kontrollstatioun|| {{Coor dms|49|59|13.2|N|6|0|28.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Wilwerwiltz Op der Tom 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Wilwerwiltz Op der Tom 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell gouf den 29. September 2014 op der [[Lëscht vun de klasséierte Monumenter]] agedroen an 2015 komplett restauréiert. <!--|- | [[Lëllgen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Lëlz]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Lénger]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || || || || || || |- | [[Lenneng]] || [[Gemeng Lenneng|Lenneng]] || || || || || || --> |- | [[Lëntgen]] || [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]] || 1918 || ''rue de Diekirch 37B'' ||{{Coor dms|49|43|22.5|N|06|07|27.8|O}} || [[Fichier:Luxembourg Lintgen Chapel rue de Diekirch.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 37, Dikrecherstrooss, Lëntgen-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Lenzweiler]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || [[CR373A]] a Richtung [[Boxer]] || {{Coor dms|50|04|20.2|N|05|59|06.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Lentzweiler 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Lentzweiler 02.jpg|center|105x110px]]|| <!-- |- | [[Lëppschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || --> |- | Lëtzebuerg-[[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || ''rue Haute'' ||{{Coor dms|49|36|47.5|N|06|10|24.6|O}} ||[[Fichier:Wegkapelle Luxemburg-Hamm rue Haute 01.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Wegkapelle Luxemburg-Hamm rue Haute 02.jpg|center|105x110px]] || |- | Lëtzebuerg-[[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]]|| [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || 1760|| ''route de Longwy'', Eck ''rue de la Barrière'' || {{Coor dms|49|36|18.8|N|06|05|49.8|O}}|| [[Fichier:Luxembourg, wayside cross route de Longwy (1).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Luxembourg, wayside cross route de Longwy (2).jpg|center|105x110px]] || D'Weekräiz an der Kapell ass vu 1760 |- | Lëtzebuerg-[[Rollengergronn]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || ||''Place M. Pescatore'' ||{{Coor dms|49|37|09.0|N|06|06|28.3|O}} ||[[Fichier:Wegkapelle Rollingergrund Place M. Pescatore 01.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Wegkapelle Rollingergrund Place M. Pescatore 02.jpg|center|105x110px]] || |- | Lëtzebuerg-[[Rollengergronn]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || ||''avenue de la Faiencerie'' ||{{Coor dms|49|37|20.5|N|06|06|25.7|O}} ||[[Fichier:Wegkapelle Rollingergrund, avenue de la Faiencerie 01.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Wegkapelle Rollingergrund, avenue de la Faiencerie 02.jpg|center|105x110px]] || Hl. Adrianus |- | Lëtzebuerg-[[Rollengergronn]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || ||''306, rue de Rollingergrund'' ||{{Coor dms|49|37|25|N|06|06|20.9|O}} ||[[Fichier:Luxembourg, wayside chapel 306 rue de Rollingergrund (1).JPG|center|105x110px]] ||[[Fichier:Luxembourg, wayside chapel 306 rue de Rollingergrund (3).JPG|center|105x110px]] || Notre-Dame |- | Lëtzebuerg-[[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || 1747 ||''rue de Trèves'' ||{{Coor dms|49|36|42.1|N|06|08|42.1|O}} ||[[Fichier:Strock Kapell-004.JPG|center|105x110px]] ||[[Fichier:Strock Kapell-001.JPG|center|105x110px]] || Kuckt och den Abschnitt Strock-Kapell am Artikel [[Fort Rubamprez]] <!-- |- | [[Liewel]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || |- | [[Longsdref]] ||[[Gemeng Tandel|Tandel]] || || || || || || --> |- | [[Luerenzweiler]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || Kräizung:<br>''rue St. Laurent – rue des Martyrs'' || {{Coor dms|49|42|00.4|N|06|08|35.9|O}} || [[Fichier:Lorentzweiler Wegkapelle, 26 rue St Laurent 01.jpg|center|105x110px]] || || [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Luerenzweiler]] Nr. 56-5 |- | [[Luerenzweiler]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || ''rue St. Laurent 16'' || {{Coor dms|49|42|00.3|N|06|08|32.9|O}} || [[Fichier:Kapell mam Weekräiz vum 18.Jh.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Kapell mamWeekräiz 18.Jh inside.jpg|center|105x110px]] || [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Luerenzweiler]] Nr. 56-7 |- | [[Luerenzweiler]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || ''Rue des Martyrs'' || {{Coor dms|49|42|06.62|N|06|08|34.2|O}} || [[Fichier:Weekapell Luerenzweiler, rue des Martyrs-001.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Luerenzweiler, rue des Martyrs, den Hellegen.jpg|center|105x110px]] || Hl. Laurentius mat sengem Attribut dem Grill an der rietser Hand an der Laurentiuskapell mat dem Vermierk S. L., cf. Gilbert Maurer, ''Chorale Sainte-Cécile Lorentzweiler 1934-1984'', S. 104 |} == M == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Maarnech]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || Haaptstrooss 14 || {{Coor dms|50|03|12.3|N|06|03|39.8|O}} || [[Fichier:Maarnech Kapellche beim Haus Nr 14 Haaptstrooss.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Maarnech Kapellche beim Haus Nr 14 Haaptstrooss-002.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Rombech|Maarteleng-Rombech]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || |- | [[Mäerkels]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || || || || || |- | [[Mäertert]] ||[[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || || || || || || --> |- | [[Mäerzeg]] || [[Gemeng Mäerzeg|Mäerzeg]] || || am Virgäertche vum Haus 25 rue de Merscheid <br> [[CR360]] || {{Coor dms|49|50|12.0|N|06|00|19.5|O}} || [[Fichier:Mäerzeg Weekapellchen 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Mäerzeg Weekapellchen 2.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Mamer]]||[[Gemeng Mamer|Mamer]] || || ''route d'Arlon'' <br>{{N6}} || {{Coor dms|49|37|53.2|N|06|01|20.5|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Mamer route d'Arlon 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Mamer route d'Arlon 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Mamer]]||[[Gemeng Mamer|Mamer]] || 1812<br>1928 || Kräizung:<br>''rue de la Libération - rue P. Krier-Becker - rue du Commerce'' || {{Coor dms|49|37|53.2|N|06|01|20.5|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Mamer rue de la Libération 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Mamer rue de la Libération 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Mamer]]||[[Gemeng Mamer|Mamer]] || || Kräizung:<br>''rue du Commerce - rue du Millenaire'' || {{Coor dms|49|37|53.2|N|06|01|20.5|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Mamer rue du Commerce 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Mamer rue du Commerce 02.jpg|center|105x110px]]|| VA55 |- | [[Mamer]]||[[Gemeng Mamer|Mamer]] || || bei der [[Kierch Mamer|Kierch]] || {{Coor dms|49|37|35.0|N|06|01|22.5|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Kirche Mamer 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Kirche Mamer 02.jpg|center|105x110px]] || ''Hier ruhen die Gebeine übertragen<br>vom alten Kirchhof 1931'' |- | [[Manternach]] || [[Gemeng Manternach|Manternach]] || || an der Syrdallstrooss beim Haus Nr.&nbsp;17 || {{Coor dms|49|42|27.75|N|06|25|34.58|O}} || [[Fichier:Weekapell, 17 Syrdallstrooss, Manternach-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 17 Syrdallstrooss, Manternach-102.jpg|center|105x110px]] || Kruzifix an Inscriptioun ''Salve Regina'' |- | [[Manternach]] || [[Gemeng Manternach|Manternach]] || || an der Syrdallstrooss, Haus Nr.&nbsp;20B, an der Enceinte vun engem Haff|| {{Coor dms|49|42|27.75|N|06|25|34.58|O}} || [[Fichier:Weekapell, 20B, Syrdallstrooss, Manternach-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 20B, Syrdallstrooss, Manternach-103.jpg|center|105x110px]] || An d'Haus eragebaut, Statu vun der [[Thérèse vu Lisieux]] <!-- |- |- | [[Mariendall]] || [[Gemeng Tënten|Tënten]] || || || || || || |- | [[Masseler]]|| [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || || || || || --> |- | [[Maulesmillen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || bei der "Maison 8"|| {{Coor dms|50|05|39.08|N|06|01|34.32|O}} || [[Fichier:Weekapell, Maulesmillen-102.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Méchela]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || Kräizung:<br>Fléiberstrooss – Bei der Kapell || {{Coor dms|49|53|57.6|N|06|05|26.2|O}} || [[Fichier:Kapell Méchela-001.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Kapell Méchela.JPG|center|105x110px]] || |- | [[Méchela]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || Kräizung:<br>Haaptstrooss – Bei der Kapell ||{{Coor dms|49|53|57.8|N|06|05|20.6|O}} || [[Fichier:Méchela Kapell bei Schreiwesch.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Méchela Kapell bei Schreiwesch-001.jpg|center|105x110px]] || Kapell ''bei Schreiwesch'' |- | [[Méchelbuch]] ||[[Gemeng Viichten|Viichten]] || || um [[CR360]] op der Kräizung vun der Route de Mertzig mat der Rue des Prés || {{Coor dms|49|49|10.58|N|06|01|07.01|O}} || [[Fichier:Weekapell Mechelbuch 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Mechelbuch 4.jpg|center|105x110px]]|| An der Weekapell steet e Weekräiz mat der Opschrëft ''Zu Ehre Gottes 1765'' |- | [[Meecher]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || Duerfstrooss || {{Coor dms|49|55|21.58|N|5|52|17.58|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Mecher Duerfstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Meecher]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || Kräizung "Duerfstrooss" an "Dénkert"|| {{Coor dms|49|55|22.21|N|5|52|23.48|O}} || [[File:Wegkapelle Mecher Duerfstrooss-Denkert 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Meecher]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || Kräizung "Duerfstrooss" an "Um Knapp" || {{Coor dms|49|55|19.83|N|5|52|10.4|O}} ||[[File:Wegkapelle Mecher Duerfstrooss-Um Knapp 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Meecher]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || Wee vu Meecher op Léifreng || {{Coor dms|49|54|54.15|N|5|52|29.16|O}} ||[[File:Wegkapelle Mecher Denkert 01.jpg|center|105x110px]] || [[File:Wegkapelle Mecher Denkert 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Meechtem]]||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || an der Kierchestrooss, wou se an d'Donwenerstrooss iwwergeet || {{Coor dms|49|39|35.0|N|6|26|2.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Machtum rue de l'Église 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Machtum rue de l'Église 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft um Altorsockel: ''ICH BIN DER WEINSTOCK, IHR SEID DIE REBEN''.<br>D'Kapell war am Krich beschiedegt oder zerstéiert a se gouf vum Henri Modert a senger Fra Margaretha Kück restauréiere gelooss. Et steet eng Häerz-Jesu Statu an der Kapell.<ref name=KapGéigend63>Kapellen aus éiser Géigend, S. 63</ref> |- | [[Meechtem]]||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1828 || bei enger Weegafelung vun der Donwenerstrooss || {{Coor dms|49|39|30.5|N|6|25|57.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Machtum rue de Donven 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Machtum rue de Donven 02.jpg|center|105x110px]] || Der Riiteschkapell hiren Numm kënnt vum Riichter Lahr, deen a verschiddenen Akte vu 1735, 1737 a 1761 ernimmt gëtt. Se gouf 1828 gebaut op enger Plaz wou virdrun e Weekräiz aus dem Joer 1624 stoung. D'Weekräiz ass elo nach baussen an der Säitemauer vun der Kapell ze gesinn. 1885 gouf se vum Johann Schmit-Apel restauréiert oder nei gebaut. 1957 gouf d'Kapell nees restauréiert well se duerch de Krich beschiedegt war. Déi al Statue vun der Muttergottes, dem hl. Jousef an dem hl. Antunjes vu Padua sinn duerno net méi dra komm. Elo steet eng modern Madonne-Skulptur dran.<ref name=KapGéigend63 /> |- | [[Meechtem]]||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1921<br>1964 || op der Wäistrooss ([[Nationalstrooss 10|N10]]) beim Haus Nr.&nbsp;45 || {{Coor dms|49|39|35.9|N|6|25|59.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Machtum route du Vin 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Machtum route du Vin 02.jpg|center|105x110px]] || Déi éischt Kapell op där Plaz gouf vum Jean-Baptiste Schill-Hirt baue gelooss. 1964 gouf se wéinst der Verbreederung vun der Strooss ofgerappt an am selwechte Joer gouf vum Staat no de Pläng vum Architekt Jean Guill vu Gréiwemaacher eng nei Kapell baue gelooss. Wéi schonn an der éischter Kapell steet eng Statu vun der hl. Famill vun Nazareth dran.<ref name=KapGéigend63 /> |- | [[Meechtem]]||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || ca 500&nbsp;m vu Meechtem a Richtung Nidderdonwen um [[CR146]] || {{Coor dms|49|39|11.3|N|6|25|41.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle am CR146 bei Machtum 01.jpg |center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle am CR146 bei Machtum 02.jpg |center|105x110px]] || Opschrëft um Altorsockel: ''DRÜCKT DICH EIN WEH, ZUR MUTTER GEH', UND SAG ES IHR, GERN HILFT SIE DIR''<br>D'Kapell gouf vun der Famill Kohn gestëft. D'Kapell hat och zum Zweck fir de Leit, déi um Feld geschafft hunn, bei schlechtem Wieder als Ënnerstand ze déngen. Dofir ass se och zimmlech grouss. Banne laanscht d'Säitemauere sti Bänken. D'Fënster an der Réckwand war wéinst dem Duerchzuch wuel eng Zäit laang zougebaut, gouf awer bei der Restauratioun 1982 nees opgemaach.<ref>Kapellen aus éiser Géigend, S. 62</ref> <!-- |- | [[Meespelt]] ||[[Gemeng Kielen|Kielen]] || || || || || || --> |- | [[Méideng]] ||[[Gemeng Conter|Conter]] || || Um Kierfecht bei der [[Kierch Méideng|Kierch]]|| {{Coor dms|49|34|30.6|N|06|14|46.8|O}} || [[Fichier:Kapell Méideng.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Méischdref]]||[[Gemeng Mompech|Mompech]] || 1880 || ''An der Olek'' || {{Coor dms|49|44|39.1|N|06|30|03.3|O}} || [[Fichier:Kapell vun 1880 an der Olek.jpg|center|105x110px]] || || Maria Finsi |- | [[Méischdref]]||[[Gemeng Mompech|Mompech]] || || ''An der Olek'' || {{Coor dms|49|44|41.5|N|06|30|04.0|O}} || [[Fichier:Méischdref, Kapell An der Olek.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Méischtref]] ||[[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || || || || || || |- | [[Mënjecker]] || [[Gemeng Manternach|Manternach]] || || || || || || |- | [[Mënsbech]] || [[Gemeng Schëtter|Schëtter]] || || || || || || |- | [[Menster]] || [[Gemeng Betzder|Betzder]] || || || || || || |- | [[Merscheet]] ||[[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || --> |- | [[Miedernach]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] ||1919 || 35, Rue de Savelborn || {{Coor dms|49|48|37.18|N|06|13|02.75|O}} || [[Fichier:Miedernach, Weekapell, 35, rue de Savelborn-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Miedernach, Weekapell, 35, rue de Savelborn-103.jpg|center|105x110px]] || Bannen eng Lourdes-Madonna |- | [[Miedernach]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || Um Dolenberg || {{Coor dms|49|48|42.15|N|06|13|15.05|O}} || [[Fichier:Weekapell a Weekräiz, um Dolenberg, Miedernach-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell a Weekräiz, um Dolenberg, Miedernach-102.jpg|center|105x110px]] || Bannenan ë.&nbsp;a. e schéint Weekräiz |- | [[Miersch]]||[[Gemeng Miersch|Miersch]] || 1961 || Kräizung rue Nicolas Welter - rue de la Chapelle || {{Coor dms|49|44|31.78|N|06|05|42.32|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Mersch rue Nicolas Welter - rue de la Chapelle 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Mersch rue Nicolas Welter - rue de la Chapelle 02.jpg|center|105x110px]] || Privatkapell, gestëft vun der Famill Kraus-Ravignat, gebaut 1961 an ageweit vum Dechen Dr. Paul Kayser. Op därselwechter Plaz stoung fréier d'Hoeltgeskapell, déi zum Hoeltgeshaff gehéiert huet. Den Haff ass mat der Zäit verfall, d'Kapell gouf am zweete Weltkrich bei engem Manöver zerstéiert<ref>[https://persist.lu/ark:70795/r3w90s13s/pages/8/articles/DIVL650?search=kraus-Ravignat Errichtung und Einweihung einer neuen Muttergottesknpelle bei Obermersch] am Luxemburger Wort vum 7. Oktober 1961 S.8</ref>. |- | [[Mierschent]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || Feldwee südlech vun der ''rue de Weiler'' || {{Coor dms|49|57|08.9|N|06|06|26.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Merscheid (Putscheid) 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Merscheid (Putscheid) 02.jpg|center|105x110px]] || Häerz-Jesu-Kapell |- | [[Miesdref]]|| [[Gemeng Miersch|Miersch]] || || nieft dem Haus ''6 rue de Glabach'' || {{Coor dms|49|46|5.63|N|06|06|58.57|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Moesdorf 6 rue de Glabach 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Moesdorf 6 rue de Glabach 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Mompech]] || [[Gemeng Mompech|Mompech]] || || || || || ||--> |- | [[Munneref]]|| [[Gemeng Munneref|Munneref]] || 1950 || ''Place Bernard Weber'' (Grous Plaz) || {{Coor dms|49|30|17.7|N|06|16|13.4|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Mondorf, Place Bernard Weber 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Mondorf, Place Bernard Weber 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Munneref]]|| [[Gemeng Munneref|Munneref]] || || am Millewee || {{Coor dms|49|30|18.1|N|06|16|05.46|O}}|| [[Fichier:Privatkapell, Millewé, Munneref-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Privatkapell, Millewé, Munneref-102.jpg|center|105x110px]]|| Eng Privatkapell, ouni eppes dran. |- | [[Munzen]] ||[[Gemeng Clierf|Clierf]] || || virum Haus ''Duerefstrooss 16'' || {{Coor dms|50|01|56.8|N|06|02|13.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Munshausen, 16 Duerefstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Munshausen, 16 Duerefstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Munzen]] ||[[Gemeng Clierf|Clierf]] || || op der Kräizung vun der Duerefstross mat dem Stackbierg || {{Coor dms|50|02|04.8|N|06|02|05.6|O}} || [[Fichier:Weekapell Maria Munzen 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Maria Munzen 2.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Munzen]] ||[[Gemeng Clierf|Clierf]] || || riets niewent dem Haus ''Duerefstrooss 37'' || {{Coor dms|50|01|56.8|N|06|02|13.2|O}} || [[Fichier:Weekapell Munzen 3a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Maria Munzen 3b.jpg|center|105x110px]] || Um Sockel vum Altor steet: ''Illumina nos Domine Exemplis Sanctae Familiae'' |- | [[Mutfert]] ||[[Gemeng Conter|Conter]] || || Op der Réimercherstrooss, beim eenaarmege Schutzengel || {{Coor dms|49|35|16.68|N|06|15|30.04|O}} || [[Fichier:Kapell Ave Spes Nostra, Mutfert-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Kapell Ave Spes Nostra, Mutfert-103.jpg|center|105x110px]] || Um Altor an der Kapell «Ave Spes Nostra» ass e Relief wourop d'Entrée vum [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]] an d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] duergestallt gëtt. |} == N == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Nacher]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || um [[CR331]] tëscht [[Dol]] an Nacher<br>zirka 200 m virun Nacher || {{Coor dms|49|56|33.1|N|05|58|24.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle CR331 bei Nocher 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell «Errichtet zur Ehre Gottes», CR331, Nacher-105.jpg|center|105x110px]]|| Bannen eng [[Donatus vu Bad Münstereifel|Donatus]]- an eng "[[Lourdes]]"-Statu. <!-- |- | [[Näerden]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || |- | [[Näerzeng]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || || || || || || |- | [[Näertreg]] || [[Gemeng Wanseler|Wanseler]] || || || || || || |- | [[Näidsen]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Néngsen]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Nidderaanwen]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || --> |- | [[Nidderdonwen]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || ||An der Rue des Romains || {{Coor dms|49|38|04.23|N|06|24|10.28|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue des Romains, Nidderdonwen-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Rue des Romains, Nidderdonwen-104.jpg|center|105x110px]] || Et ass schonn déi zweet Kapell hei. Déi éischt war eng kleng eckeg Kapell a se stoung op enger anerer Plaz. Wéi d'Strooss ëm 1900 nei ugeluecht gouf, ass se an d'Kéier un de Stroosserand gesat ginn. Well d'Statu aus der aler Kapell vum Pater Thiry mat an de Kongo sollt geholl ginn, gouf vun der Famill Schneider bei enger Pilgerrees vu Lourdes eng nei Statu matbruecht déi haut nach dra steet.<ref name=KapGéigend72>Kapellen aus éiser Géigend S.72</ref> |- | [[Nidderdonwen]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1876 ||Eck Rue de la Moselle/Rue du Vin || {{Coor dms|49|38|12.46|N|06|24|27.13|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue de la Moselle, Nidderdonwen-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Rue de la Moselle, Nidderdonwen-104.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell beim Haus Ries gouf 1876 vun der Famill Delles gebaut. D'Joreszuel steet op engem Stee lénks an der Mauer. Um Altor vun der Kapell steet eng [[Pietà]].<ref name=KapGéigend72 /> |- | [[Nidderdonwen]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || 1898 || An der Rue du Vin || {{Coor dms|49|38|12.4|N|06|24|22.59|O}} || [[Fichier:Weekapell, 9, rue du Vin, Nidderdonwen-103.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 9, rue du Vin, Nidderdonwen-105.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell virum Haus Duhr gouf 1898 op Wonsch vun der Famill Meyers-Schneider baue gelooss (Initialen MS am Gitter).Et sti Statue vun der Muttergottes, dem hl. Antunjes vu Padua a vum hl. Donatus dran. 1954 goufen d'Statue vum Kënschtler [[Aloyse Bové|Alo Bové]] restauréiert. 1978 gouf d'Gebai vun der Firma Secar vun Obeler restauréiert.<ref name=KapGéigend72 /> |- | [[Nidderfeelen]] || [[Gemeng Feelen|Feelen]] || || Beim Haff op Nr 46, rue de Bastogne || {{Coor dms|49|51|14.6|N|06|02|45.1|O}} || [[Fichier:Weekapell beim Haff, 48, route de Bastogne, Nidderfeelen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell beim Haff, 48, route de Bastogne, Nidderfeelen-102.jpg|center|105x110px]]|| || |- | [[Nidderkäerjeng]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || ||1, Rue de la Poste || {{Coor dms|49|34|02.92|N|05|54|39.38|O}} || [[Fichier:Weekapell, 1, rue de la Poste, Nidderkäerjeng-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 1, rue de la Poste, Nidderkäerjeng-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Nidderkäerjeng]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || || Häerz-Jesu-Weekapell, Rue du Cimetière (Kierchestrooss) beim Kierfecht || {{Coor dms|49|34|07.63|N|05|54|32.99|O}} || [[Fichier:Häerz-Jesu-Weekapell, Nidderkäerjeng-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Häerz-Jesu-Weekapell, Nidderkäerjeng-103.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Nidderkolpech]] || [[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || ---> |- | [[Nidderkuer]] || [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] || 1944 (?) || Avenue de la Liberté, hanner dem Monument aux morts. || {{Coor dms|49|31|58.40|N|05|53|27.50|O}} || [[Fichier:Monument Honsbësch, avenue de la Liberté, Nidderkuer-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Monument Honsbësch, avenue de la Liberté, Nidderkuer-103.jpg|center|105x110px]] || D'Initiativ zum Bau vun dëser Kappel, a Form vun engem [[Minière]]sagang goung vu véier KZ-Iwwerliewenden aus.<br> An der Kapell steet en kleng [[Helleg Bäerbel|Bäerbelsstatu]] an eng Plack erënnert un déi 122 Refractairen déi am [[Bunker Hondsbësch]] verstoppt waren. <!---|- | [[Nidderpallen]] || [[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || |- | [[Nidderwolz]] || [[Gemeng Wolz|Wolz]] || |||| || || || --> |- | [[Nidderwampech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || Kräizung:<br>''Haaptstrooss - Burrebierg'' || {{Coor dms|50|00|35.39|N|05|50|24.43|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Niederwampach Haaptstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Niederwampach Haaptstrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Nidderwampech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || {{Coor dms|50|00|46.04|N|05|50|09.78|O}} || [[File:Wayside Chapel Nidderwampech.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Nidderwampech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || Om Knupp || {{Coor dms|50|00|37.66|N|05|50|47.51|O}} || [[Fichier:Wayside Chapel Om Knupp, Nidderwampech.jpg|105x110px]] || || <!---|- | [[Nojem]] || [[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || --> |- | [[Noumer]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || ||25, rue Principale ([[CR306]]) || {{Coor dms|49|47|37.4|N|06|10|34.9|O}} || [[Fichier:Weekapell, 25, rue Principale, Noumer-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, 25, rue Principale, Noumer-102.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell en Altor mam ''Leschten Abendmahl'' am Relief, dorop den Antonius de Grousse mat sengem Attribut, dem [[Béier (Schwäin)|Schwäin]]. |- | [[Noumer]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || ||35, rue Principale ([[CR306]]) || {{Coor dms|49|47|46.05|N|06|10|26.27|O}} || [[Fichier:Weekapell, 35, rue Principale, Noumer-101.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Weekapell, 35, rue Principale, Noumer-103.jpg|center|105x110px]] || Mam Haus verbaut, bannen eng [[Lourdes]]-[[Muttergottes]]. |- | [[Nouspelt]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || || Kräizung:<br>''rue d'Olm – rue des Potiers'' ||{{Coor dms|49|40|27.6|N|06|00|22.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Nospelt rue des Potiers 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Nospelt rue des Potiers 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Nouspelt]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || || ''rue de l'École'' ||{{Coor dms|49|40|30.5|N|06|00|37.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Nospelt rue de l'École 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Nospelt rue de l'École 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Nouspelt]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || 19.8.1977 || ''rue Leck'' ||{{Coor dms|49|40|29.3|N|06|01|04.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Nospelt rue Leck 01.jpg|center|105x110px]]|| || Miniaturkapell |- | [[Noutem (Stauséigemeng)|Noutem]] || [[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || Kaunerefer Strooss (CR 318)|| ||[[File:Wegkapelle Nothum Kaunereferstrooss 01.jpg|center|105x110px]] || || |]] |} == O == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Ohn]] ||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1918 || Nieft dem Haus 18 an der<br>Nidderdonwener Strooss || {{Coor dms|49|37|40.8|N|6|25|14.7|O}} ||[[Fichier:LUX Wormeldingen Ahn 008 2016.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Ahn 18 rue de Niederdonven 01.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell am gotesche Stil géintiwwer vum Haus Ley ass 1918 vum Steemetz Jhemp Bo(h)nenberger vu Réimech op Wonsch vum Paul Ley-Hirt gebaut ginn, dee kuerz virdru schwéier krank war a versprach hat eng Kapell bauen ze loosse wann en nees gesond géif ginn. An der Kapell steet eng Statu vun der helleger Famill vun Nazareth.<ref name=KapGéigend71>Kapellen aus éiser Géigend S.71</ref> |- | [[Ohn]] ||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1895 || Vis-à-vis vum Haus Nr.&nbsp;15,<br>Nidderdonwener Strooss || {{Coor dms|49|37|40.54|N|6|25|16.85|O}} ||[[Fichier:Weekapell, Rue de Niederdonven, On-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Rue de Niederdonven, On-102.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell géintiwwer vum Haus Fischer ass 1895 vum Steemetz Peter Sadler vu Wuermer op Wonsch vum Jean Fischer-Ries vun Ohn gebaut ginn. An der Kapell steet eng Statu vun der Muttergottes vu Lourdes.<ref name=KapGéigend71 /> |- | [[Ohn]] ||[[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1961 || duerch d'rue des Vignes ca 600&nbsp;m an de Wengerten || {{Coor dms|49|38|3.0|N|6|25|24.0|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Notre Dame des Vignes in Ahn 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Notre Dame des Vignes in Ahn 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ''Notre-Dame des Vignes'', déi am Hierscht 1961 ageweit gouf, gouf vum [[Edouard Molitor (Geeschtlechen)|Edouard Molitor]] an der Famill Louis Mehlen-Molitor baue gelooss zu Éiere vu Maria, der Friddenskinnigin. De Plang war vum Architekt Camille Olinger gemaach ginn. Se soll un d'Leed am Zweete Weltkrich erënneren an zugläich e Merci fir d'Befreiung sinn. D'Muttergottesstatu an der Kapell ass vum Escher Sculpteur [[Aurelio Sabbatini]].<ref>Kapellen aus éiser Géigend S.70</ref> <!-- |- | [[Ollem]] || [[Gemeng Kielen|Kielen]] || || || || || || |- | [[Openthalt]] || [[Gemeng Béiwen-Atert|Béiwen-Atert]] || || || || || || --> |- | [[Osper]] || [[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || 1794 || ''rue Principale 30'' || {{Coor dms|49|47|1.2|N|05|54|6.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Ospern 30 rue Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Ospern 30 rue Principale 02.jpg|center|105x110px]] || Relief vum Hl. Donatus op der Sail |- | [[Ouljen]] || [[Gemeng Betzder|Betzder]] || || ''rue de l'Église'' ||{{Coor dms|49|40|45.5|N|06|18|52.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Olingen rue de l'Église 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Olingen rue de l'Église 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Ouljen]] || [[Gemeng Betzder|Betzder]] || || ''rue de Roodth-Syre'' ||{{Coor dms|49|40|46.3|N|06|18|52.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Olingen rue de Roodth-Syre 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Olingen rue de Roodth-Syre 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Ouljen]] || [[Gemeng Betzder|Betzder]] || || um Haus 2a, rue de Betzdorf || {{Coor dms|49|40|50.9|N|06|18|56.1|O}} || [[Fichier:Weekapellchen Ouljen.jpg|center|105x110px]] || || Weekapellchen |} == P == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Pärel (Uertschaft)|Pärel]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || ''Grand-Rue'' ||{{Coor dms|49|48|37.2|N|05|45|57.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Perlé, Grand-Rue 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Perlé, Grand-Rue 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Pärel (Uertschaft)|Pärel]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1890 || ''rue de la Chapelle'' ||{{Coor dms|49|48|45.4|N|05|45|48.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Perlé, rue de la Chapelle 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Perlé, rue de la Chapelle 02.jpg|center|105x110px]] || a schlechtem Zoustand |- | [[Pärel (Uertschaft)|Pärel]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || Kräizung:<br>''rue des Champs - rue des Prés'' ||{{Coor dms|49|48|45.4|N|05|45|48.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Perlé, rue des Champs 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Perlé, rue des Champs 02.jpg|center|105x110px]] || ''Restauré par M. & Mme. Maillet-Jobert'' |- | [[Pärel (Uertschaft)|Pärel]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || Mëtt<br> 18. Jh.?|| Kräizung:<br>''route d'Arlon - rue du Faubourg'' || {{Coor dms|49|48|35.0|N|05|45|17.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Perlé, route d'Arlon 01.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Wegkapelle Perlé, route d'Arlon 02.jpg|center|105x110px]] || Rochus-Kapell |- | [[Péiteng]] || [[Gemeng Péiteng|Péiteng]] || [[LCGB]] 1959 || Am Ufank vun der Rue du [[Prënzebierg]] beim Kierfecht || {{Coor dms|49|33|10.6|N|5|52|39.0|O}} || [[Fichier:Weekapell LCGB Peiteng 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell LCGB Peiteng 2.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Péiteng]] || [[Gemeng Péiteng|Péiteng]] || 1949 || Op engem Bëschwee um [[Prënzebierg]]|| {{Coor dms|49|32|58.3|N|05|52|23.1|O}} || [[Fichier:Scout-Kapelle Pétange 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Scout-Kapelle Pétange 02.jpg|center|105x110px]] || Scoute-Kapell mat enger Statu vun der [[Muttergottes vu Fátima]], ageweit de 17. Juli 1949<ref>[https://persist.lu/ark:70795/phftrf/pages/3/articles/DTL93?search=Scout-Kapelle+Petingen Die Einweihung der Scout-Kapelle und des Scout-Home in Petingen] am Luxemburger Wort vum 19. Juli 1949</ref>, kuckt och: [[Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg (P)]] |- |[[Peppeng]] |[[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1994 ||38, rue de Crauthem || {{Coor dms|49|31|25.0|N|06|07|47.2|O}} || [[Fichier:Weekapell Peppeng 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Peppeng 2.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell Saint-Joseph gouf vun den ''Amis de l'Histoire du Roeserbann'' virum [[Baueremusée zu Peppeng|Musée rural]] den 20. Mäerz 1994 ageweit. <!-- |- | [[Pënsch]] || [[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]] || || || || || || |- | [[Peppeng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || || || || || || |- | [[Pëtschent]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || || || || || --> |- | [[Pëtten]] || [[Gemeng Miersch|Miersch]] || ||12, rue du Château || || [[Fichier:12, rue de Château, Pettingen, Wayside chapel 2023-04 ---3.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:12, rue de Château, Pettingen, Wayside chapel 2023-04 ---1.jpg|center|105x110px]]|| Klasséiert als Nationale Kulturpatrimoine |- | [[Pëtten]] || [[Gemeng Miersch|Miersch]] || ||Um Schlassgruef || || [[File:Um Schlassgruef, Pettingen, Wayside chapel 2024-04 ---3.jpg|center|105x110px]] || [[File:Um Schlassgruef, Pettingen, Wayside chapel 2024-04 ---2.jpg|center|105x110px]]|| Klasséiert als Nationale Kulturpatrimoine |- | [[Pläitreng]] || [[Gemeng Conter|Conter]] || || Bei der Entrée vum Pläitrengerhaff || {{Coor dms|49|35|31.54|N|06|16|45.88|O}} || [[Fichier:Häerz-Jesu Kapell um Pläitréngerhaff-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Häerz-Jesu Kapell um Pläitréngerhaff-103.jpg|center|105x110px]] || Häerz-Jesu Kapell <!--- |- | [[Platen]] ||[[Gemeng Préizerdaul|Préizerdaul]] || || || || || || |- | [[Pletschette]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || |- | [[Präiteler]] || [[Gemeng Konsdref|Konsdref]] || || || || || || |- | [[Pretten]] || [[Gemeng Lëntgen|Lëntgen]] || || || || || || --> |- | [[Proz]] || [[Gemeng Préizerdaul|Préizerdaul]] || 1913 || rue de Buschrodt, ca 200&nbsp;m aus dem Duerf eraus || {{Coor dms|49|48|27.5|N|5|56|15.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Pratz 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle mit Wegkreuz Pratz 02.jpg|center|105x110px]] || D'Weekräiz gouf 1913 an eng Kapell gesat, déi vun der Cath. Weber vu Proz op Wonsch vun hirem verstuerwene Mann Mathias Weber baue gelooss gouf<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band IV, S.55</ref> |} == Q == == R == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Räichel]]||[[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || |- | [[Rammeldang]]||[[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || --> |- | [[Rammerech]]|| [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || Nieft dem Haus op 3, rue Principale || {{Coor dms|49|49|41.5|N|5|51|2.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Rambrouch 3 rue Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Rambrouch 3 rue Principale 02.jpg|center|105x110px]] || Den 3. August 2020 gouf d'Kapell als [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Rammerech|nationaalt Monument]] proposéiert. |- | [[Rammerech]]|| [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1930 || Nieft dem Haus op 3, rue Schwiedelbrouch || {{Coor dms|49|49|48.2|N|5|50|59.8|O}} || [[Fichier:Weekapell Rammerech Schwiedelbrouch 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Rammerech Schwiedelbrouch 2.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Randschelt]]|| [[Gemeng Wal|Wal]] || || Um [[CR306B]] am Agang vu Randschelt vu [[Brattert]] aus || {{Coor dms|49|51|0.0|N|5|54|1.25|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Rindschleiden 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell beim «Musée Thillenvogtei», Randschelt-103.jpg|center|105x110px]] || Mat Peschtfäiler um Daach, se gouf 1904 restauréiert |- | [[Recken]]||[[Gemeng Miersch|Miersch]] || || Eck ''rue Principale'' mat ''Um Lehm''|| {{Coor dms|49|45|4.4|N|6|5|01.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Reckange Um Lehm 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Reckange Um Lehm 02.jpg|center|105x110px]] || D'Weekapell ''Um Lehm'' gouf no enger Restauratioun de 4. Juli 2016 wärend der Eenelterpressessioun nei ageweit.<ref>''Eng historesch Plaz'' - Aweiung vun der Weekapell ''Um Lehm'', am [[Luxemburger Wort]] vum 12. Juli 2016 S.65</ref> |- | [[Reckeng op der Mess]] ||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || || Beim Haus Nr 1, rue de la Fontaine || {{Coor dms|49|33|47.3|N|6|0|22.9|O}} || [[Fichier:Weekapell, 1, rue de la Fontaine, Reckeng-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 1, rue de la Fontaine, Reckeng-104.jpg|center|105x110px]] || Häerz-Jesu Kapell, déi net op der Kaart verzeechent ass an och net um Site vun der Par ernimmt gëtt |- | [[Reckeng op der Mess]] ||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || || Beim Haff op Nr 8, rue de la Fontaine || {{Coor dms|49|33|45|N|6|0|21.8|O}} || [[Fichier:Weekapell, 8, rue de la Fontaine, Reckeng-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 8, rue de la Fontaine, Reckeng-103.jpg|center|105x110px]] || Häerz-Jesu Kapell |- | [[Reckeng op der Mess]] ||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || || Beim Haff op Nr 16, rue de la Montée|| {{Coor dms|49|33|42.5|N|6|0|33.3|O}} || [[Fichier:Weekapell,16 rue de la Montée, Reckeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell,16 rue de la Montée, Reckeng-103.jpg|center|105x110px]] || Op der Säit eng [[Tak]] mat der Joreszuel 1607, hanne gouf e Stéck vun engem Weekräiz agebaut |- | [[Reckeng op der Mess]] ||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || 1949 || Beim Haff op Nr 89, Jean-Pierre-Hilger Strooss|| {{Coor dms|49|33|40.7|N|6|0|27.4|O}} || [[Fichier:Weekapell, 89, rue JP Hilger, Reckeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 89, rue JP Hilger, Reckeng-102.jpg|center|105x110px]] || Muttergottes-Kapell,<br>''Famille G.-Sch. 1949'' <!-- |- | [[Réiden op der Atert]]||[[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden op der Atert]] || || || || || || |- | [[Reiland]]||[[Gemeng Hiefenech|Hiefenech]] || || || || || || |- | [[Reiler]]||[[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || |- | [[Réimech]] || [[Gemeng Réimech|Réimech]] || || || || || || --> |- | [[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1995 || Gaalgebierg (bei der {{N3}}) || {{Coor dms|49|32|47.8|N|6|10|25.3|O}} || [[Fichier:Luxembourg Roeser St Donatus chapel right.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:St Donatus' chapel Roeser int.jpg|center|105x110px]] || [[Donatuskapell zu Réiser]] |- | [[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1897|| Um Eck vun der Uelzechtstrooss an der Brillstrooss || {{Coor dms|49|32|41.3|N|6|8|48.56|O}} || [[Fichier:Réiser, Weekapell, rue du Brill.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Réiser, Weekapell, rue du Brill-001.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell "a Bûrzen" ass dem Hl. Donatus geweit. |- | [[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || || rue Marguerite Thomas-Clement|| {{Coor dms|49|32|43.3|N|6|8|54.94|O}} || [[Fichier:Réiser, Weekapell, rue Thomas-Clement.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Réiser, Weekapell, rue Thomas-Clement-001.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell "an Hengen" ass dem Hl. Donatus an dem Hl. Rochus geweit. E puer Haiser weider steet och e Weekräiz. |- | [[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1850|| an der Uelzechtstrooss || {{Coor dms|49|32|37.0|N|6|8|46.44|O}} || [[Fichier:Réiser, Weekapell, Uelzechtstrooss a.jpg|center|105x110px]] || [[ Fichier:Réiser, Weekapell, Uelzechtstrooss b.jpg|center|105x110px]] || D'restauréiert "Ënnescht Kapell" steet bei der Afaart vun engem fréiere Bauerewiesen. |- | [[Réiser]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || || an der Grand Rue beim Haus 23 || {{Coor dms|49|32|34.8|N|6|8|50.3|O}} || [[Fichier:Weekapellchen Roeser Grand Rue.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Rëmeleng]] || [[Gemeng Rëmeleng|Rëmeleng]] || || || || || || ---> |- | [[Rëmerschen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Um [[CR152]] tëscht Rëmerschen a Wëntreng || {{Coor dms|49|29|42.08|N|6|21|10.93|O}} || [[Fichier:Weekapell Pietà, CR152 Wäistroos tëscht Wëntreng a Rëmerschen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Pietà, CR152 Wäistroos tëscht Wëntreng a Rëmerschen-102.jpg|center|105x110px]] || <!---|- | [[Réngel]]||[[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || |- | [[Ried]]||[[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || || || || || |- | [[Riedgen]]||[[Gemeng Reckeng op der Mess|Recken]] || || || || || || |- | [[Rippeg]] ||[[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || |- | [[Rodange]]||[[Gemeng Péiteng|Péiteng]] || || || || || || --> |- | [[Rolleng (Bous)|Rolleng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || rue d'Assel 2 || {{Coor dms|49|33|07.5|N|06|18|45.7|O}} || [[Fichier:Kapellchen Rolleng Bus-001.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Kapellchen Rolleng Bus-002.jpg|center|105x110px]] || Gouf nom [[Éischte Weltkrich]] vun der Famill Greiveldinger vun der fréierer Rollenger Millen opgeriicht<ref>[https://web.archive.org/web/20201009050537/http://www.eluxemburgensia.lu/BnlViewer/view/index.html?lang=fr#panel:pp|issue:842335|article:DTL153|query:Wegkreuz Landeschronik: Bous] am [[Luxemburger Wort]] vum 16. Februar 1946</ref> |- | [[Rolleng (Bous)|Rolleng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || Kräizung rue d'Assel - rue des Prés || {{Coor dms|49|33|0.8|N|6|19|0.7|O}} || [[Fichier:Kapellchen Rolleng Bus.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Rolleng (Miersch)|Rolleng]] ||[[Gemeng Miersch|Miersch]] || || || || || || |- | [[Rolleng (Péiteng)|Rolleng]]||[[Gemeng Péiteng|Péiteng]] || || || || || || |- | [[Rombech]]||[[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || || || || || |- | [[Roudemer]]|| [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Rouderssen]]||[[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || --> |- | [[Rouscht (Biissen)|Rouscht]] || [[Gemeng Biissen|Biissen]] || ëm 1945/46 || op der [[Nationalstrooss 7|N7]] || {{coor dms|49|47|31.55|N|06|05|55.63|O}} || [[File:Kapell Ley Rouscht.jpg|center|105x110px]]|| ||Gouf vun der Famill Ley déi deemools en Haff um Rouscht hat, opgeriicht, well dee vun alliéierte Bombardementer wéinst dem däitsche Fluchfeld niewendru, verschount gi war. |- | [[Rouspert]] || [[Gemeng Rouspert|Rouspert]] || 1902 gebaut, 1982 restauréiert || um [[CR372A]] laanscht der [[Sauer]] ||{{Coor dms|49|48|14.3|N|6|30|57.8|O}} || [[Fichier:Kapellche Rouspert.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Kapellche Rouspert-001.JPG|center|105x110px]] || Als Undenken un déi 9 Leit, déi den [[13. Mee]] [[1832]] do an der [[Sauer]] erdronk sinn<ref>Jos A. Massard, [https://www.academia.edu/143865521/Tragisches_Ende_einer_religi%C3%B6sen_Feier Tragisches Ende einer religiösen Feier. Am 13. Mai 1832 ertrinken neun Menschen zwischen Ralingen und Rosport in der Sauer], academia.eu, gekuckt de 16.02.2026</ref>. <!-- |- | [[Rued (Ell)]] ||[[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || |- | [[Rued (Simmer)]] ||[[Gemeng Simmer|Simmer]] || || || || || || --> |- | [[Rued-Sir]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || || [[CR134]] 12, rue d'Olingen || {{Coor dms|49|39|57.7|N|6|18|04.9|O}}|| [[Fichier:Weekapell CR134 12a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell CR134 12b.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Rued-Sir]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || || [[CR134]] 21, rue d'Olingen vis-à-vis vum ale Paschtoueschhaus || {{Coor dms|49|40|01.7|N|6|18|04.4|O}}|| [[Fichier:Weekapell CR134 21a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell CR134 21b.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Rueder]]|| [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || --> |} == S == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Sandweiler]] || [[Gemeng Sandweiler|Sandweiler]] || || Un der [[Nationalstrooss 28]], vu Sandweiler aus op der rietser Säit, kuerz vrum [[Prisong vu Schraasseg|Prisong]] || {{Coor dms|49|36|33.7|N|06|14|12.5|O}} || [[Fichier:Kapell Sandweiler RN28.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Statu Kapell Sandweiler RN28.jpg|center|105x110px]] || Mat enger Statu vun der [[Thérèse vu Lisieux]]. |- | [[Sandweiler]] || [[Gemeng Sandweiler|Sandweiler]] || || ''rue de la Chapelle''<br>"Kapellebierg" || {{Coor dms|49|37|02.6|N|06|12|42.1|O}} || [[Fichier:Sandweiler Kapell um Kapellebierg.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Sandweiler Stee Altor fréier Kapell.jpg|center|105x110px]] ||Ersatz fir eng PressessiounsKapell, déi 2005 zerstéiert gouf.<br>Op der rietser Foto den Altorstee vun der fréierer Kapell, queesch vis-à-vis beim Haus Nr 24. |- | [[Sandweiler]] || [[Gemeng Sandweiler|Sandweiler]] || || Beim Haus Nr 77 an der Haaptstrooss ([[Nationalstrooss 2]]) || {{Coor dms|49|36|48.9|N|06|13|34.9|O}} || [[Fichier:Weekapell, 77, Rue Principale, Sandweiler-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 77, Rue Principale, Sandweiler-103.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Scheedgen]] || [[Gemeng Konsdref|Konsdref]] || || || || || || |- | [[Schëffleng]] ||[[Gemeng Schëffleng|Schëffleng]] || || || || || ||---> |- | [[Scheierhaff (Kanech)|Scheierhaff]] || [[Gemeng Lenneng|Lenneng]] || || Uewe beim Agang vum Scheierhaff || {{Coor dms|49|35|30.95|N|06|18|52.55|O}} || [[Fichier:Scheierhaff Kapell-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Scheierhaff Kapell-107.jpg|center|105x110px]] || <!--- |- | [[Schëndels]] ||[[Gemeng Miersch|Miersch]] || || || || || || --> |- | [[Schengen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Plaz bei der Kräizung vu Wäistrooss a Seckerbaach || {{Coor dms|49|28|33.4|N|06|21|56.5|O}} || [[Fichier:Monument aux Morts Schengen 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Monument aux Morts Schengen 03.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ass och de [[Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg (S)|Monument aux Morts vu Schengen]] |- | [[Schengen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || 45A, Wäistrooss ([[CR152]]) || {{Coor dms|49|28|19.98|N|06|21|56.85|O}} || [[Fichier:Weekapell, Wäistrooss, Schengen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Wäistrooss, Schengen-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Schengen]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Wee um Markusbierg|| {{Coor dms|49|28|30.6|N|06|21|51.6|O}} || [[Fichier:MADONNA STATUE in Markusbierg, LU.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Schëtter]] || [[Gemeng Schëtter|Schëtter]] || || Bei der Barriär an der Kanecherstrooss ([[CR188]]) || {{Coor dms|49|37|16.09|N|06|16|0.63|O}} || [[Fichier:Weekapell, Kanecherstrooss zu Schëtter-101.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Schëtter]] || [[Gemeng Schëtter|Schëtter]] || || Al-Schëtter: Baussen um Haff, 7, Rue du Village || {{Coor dms|49|37|11.72|N|06|16|16.13|O}} || [[Fichier:Weekapell, 7, Rue du Village, Schëtter-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 7, Rue du Village, Schëtter-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Schëtter]] || [[Gemeng Schëtter|Schëtter]] || || Al-Schëtter: 6, Sentier de l'Église|| {{Coor dms|49|37|13.61|N|06|16|18.09|O}} || [[Fichier:Weekapell, 6, Sentier de l'Église, Schëtter-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 6, Sentier de l'Église, Schëtter-104.jpg|center|105x110px]] || <!---|- | [[Schiltzbierg]]|| [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || || || || || || |- | [[Schlënnermanescht]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || |- | [[Schous]] || [[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || || || || || || |- | [[Schraasseg]] || [[Gemeng Schëtter|Schëtter]] || || || || || || |- | [[Schrondweiler]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || || || || || --> |- | [[Schuller]] || [[Gemeng Dippech|Dippech]] || || ''rue du Neuf Septembre'' || {{Coor dms|49|34|49.1|N|05|57|18.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Schouweiler rue du Neuf Septembre 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Schouweiler rue du Neuf Septembre 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Schweech]] ||[[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || 34, Kräizbucherstrooss || {{Coor dms|49|43|19.86|N|05|55|15.97|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Kräizbucherstrooss Schweich 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Kräizbucherstrooss Schweich 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Schwéidsbeng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1962? ||110, Wäistrooss || {{Coor dms|49|30|32.03|N|06|21|22.84|O}} || [[Fichier:Weekapell, 110, Wäistrooss, Schwéidsbeng-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 110, Wäistrooss, Schwéidsbeng-102.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Selschent]] || [[Gemeng Eschweiler|Eschweiler]] || || || || || || --> |- | [[Sëll]] || [[Gemeng Sëll|Sëll]] || 1924 || 7, Duerfstrooss ||{{Coor dms|49|43|38.66|N|05|59|05.55|O}} || [[Fichier:Sëll, Weekapell, Duerfstrooss 7-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Sëll, Weekapell, Duerfstrooss 7-102.jpg|center|105x110px]] || D'Kapellche steet op engem Privatterrain. <!-- |- | [[Senneng]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || |- | [[Sennengerbierg]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || --> |- | [[Simmer]] || [[Gemeng Simmer|Simmer]] || || Areler Strooss 38 || {{Coor dms|49|42|06.3|N|05|57|51.2|O}} || [[Fichier:Weekapell Simmer.jpg|center|105x110px]] || || donieft steet e Weekräiz |- | [[Sir (Uertschaft)|Sir]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || Um Bauerenhaff, Rochusstrooss 13 ([[CR315]]) || {{Coor dms|49|54|02.5|N|05|46|32.2|O}} || [[Fichier:Sir Weekapell 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 13, rue Saint-Roch, Sir-102.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell steet e Weekräiz vu 1723, ma grad sou wéi den Haff ass d'Kapell net méi am beschten Zoustand. {{Commonscat|Weekapell, 13, rue Saint-Roch (Sir)|}} |- | [[Sir (Uertschaft)|Sir]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || [[CR315]] Rochusstrooss 14 || {{Coor dms|49|54|01.5|N|05|46|28.5|O}} || [[Fichier:Sir Weekapell 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 18, rue Saint-Roch, Sir-102.jpg|center|105x110px]] || 't schéngt wéi wann d'Kapellchen an en "Insektenhotel" ëmfonctionéiert gouf. {{Commonscat|Weekapell, 18, rue Saint-Roch (Sir)|}} |- | [[Sir (Uertschaft)|Sir]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || [[CR315]] Rochusstrooss 22, op der Kräizung mam Stackbeerg|| {{Coor dms|49|53|59.7|N|05|46|24.2|O}} || [[Fichier:Sir weekapell 3.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Sir Weekapell 3 bannen.jpg|center|105x110px]] ||An der Kapell e grousst Kräiz, vläit e Missiounskräiz, eng Jousefs-Statu an eng Koppel Engelcher. {{Commonscat|Weekapell, rue Saint-Roch / Stackbeerg (Sir)|}} |- | [[Siren]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || Am Ausgank vu Siren, Richtung [[Duelem (Réimech)|Duelem]], um [[CR154]]|| {{Coor dms|49|33|47.23|N|6|13|21.68|O}} ||[[Fichier:SirenDonatiusKapell.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:SirenDonatius.jpg|center|105x110px]] || Hannert der Donatuskapell steet déi bemierkenswäert [[Eech zu Siren]]. Tëscht der Kapell an der Strooss entspréngt déi a Stee gefaasst Quell vun der [[Sir (Baach)|Sir]]. <!-- |- | [[Siwwenaler]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || || || || || --> |- | [[Soller]] || [[Gemeng Wanseler|Wanseler]] ||ëm 1870 || Beim Haff 12, rue Jean-Baptiste-Determe ([[CR309]]), eng 70m weider dovu Richtung [[Donkels]]|| {{Coor dms|49|57|54.4|N|05|49|38.3|O}} || [[Fichier:Weekapell zu Soller-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell zu Soller-101.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell steet e schéint Weekräiz vun deem ugeholl gëtt, datt et vum Enn vum 18. Joerhonnert ass, also en ettlech Joer méi al ass wéi d'Kapell. Den Haff, hautdesdaags deen eenzege Bauerebetriib an der Uertschaft, gouf vum Jean-Nicolas Determe gebaut, deem d'Ierfschaft vu sengem Brudder, dem [[Jean-Baptiste Determe]], dëst erméiglecht huet. |- | [[Sprénkeng]] || [[Gemeng Dippech|Dippech]] || || ''rue du Moulin'' || {{Coor dms|49|34|53.2|N|05|57|45.2|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle Sprinkange rue du Moulin 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkreuz Sprinkange rue du Moulin 02.jpg|center|105x110px]]|| <!-- |- | [[Stackem]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- | [[Stadbriedemes]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || || Wäistrooss 15A || {{Coor dms|49|33|53.7|N|06|22|01.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stadtbredimus, Wäistrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Stadtbredimus, Wäistrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Stadbriedemes]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || || Kräizung:<br>''Wäistrooss - Lauthegaass'' || {{Coor dms|49|33|58.5|N|06|21|48.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stadtbredimus, Lauthegaass - Wäistrooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Stadtbredimus, Lauthegaass - Wäistrooss 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Stadbriedemes]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || || Lauthegaass 12 || {{Coor dms|49|33|52.1|N|06|21|51.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stadtbredimus, Lauthegaass 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Stadtbredimus, Lauthegaass 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Steebrécken]] || [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] || ||''rue de Luxembourg 71 A'' || {{Coor dms|49|32|26.9|N|06|02|08.5|O}}|| [[Fichier:Wegkapelle 1 Pontpierre rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 1 Pontpierre rue de Luxembourg 02.jpg|105x110px]] || |- | [[Steebrécken]] || [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] || ||''rue de Luxembourg 14'' || {{Coor dms|49|32|12.7|N|06|01|46.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Pontpierre rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 2 Pontpierre rue de Luxembourg 02.jpg|105x110px]] || |- | [[Steebrécken]] || [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] || ||''rue de l'École 2'' || {{Coor dms|49|32|2.87|N|06|01|49.76|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Pontpierre 2 rue de l'École 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Pontpierre 2 rue de l'École 02.jpg|105x110px]] || Nieft engem fréiere Bauerenhaff, deen zanter Oktober 2023 als kulturell Ierwe virgesinn ass |- | [[Steesel]] || [[Gemeng Steesel|Steesel]] || || ''Rue de l'École'' || {{Coor dms|49|40|39.75|N|06|07|20.66|O}} || [[Fichier:Steesel, Muttergotteskapell.jpg|center|105x110px]] || || Eng modern Muttergotteskapell, warscheinlech a Relatioun mam Nopeschhaus wou bis vrun e puer Joer Nonne gewunnt hunn. |- | [[Steesel]] || [[Gemeng Steesel|Steesel]] || || Um Eck vun der ''Rue Basse'' an der ''Place de l'Église'' || {{Coor dms|49|40|35.98|N|06|07|22.49|O}} || [[Fichier:Steesel, Kapell rue basse.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Steesel, Detail Kapell rue basse.jpg|center|105x110px]] || |- <!-- |- | [[Steeën]] || [[Gemeng Ärenzdall|Ärenzdall]] || || || || || || |- | [[Steenem]] || [[Gemeng Rouspert|Rouspert]] || || || || || || |- | [[Steesel]] || [[Gemeng Steesel|Steesel]] || || || || || || |- | [[Stengefort]] || [[Gemeng Stengefort|Stengefort]] || || || || || || --> |- | [[Stolzebuerg]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || ''Rue de Putscheid'', géigeniwwer vum Haus 4a || {{Coor dms|49|57|56.0|N|06|09|56.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stolzembourg, rue de Putscheid 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Stolzembourg, rue de Putscheid 02.jpg|center|105x110px]] || Muttergotteskapell |- | [[Stolzebuerg]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || ''Rue des Mines 5a'' || {{Coor dms|49|58|00.5|N|06|09|53.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stolzembourg, rue des Mines 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Stolzembourg, rue des Mines 02.jpg|center|105x110px]] || Kapell vun der Famill Zanter, déi wärend der Ëmsiidlung a [[Schlesien]] geschwuer huet, eng Kapell opzeriichten wa se nees glécklech zeréck an d'Heemecht kéim. wat 1945 och geschitt ass. D'Kapell ass der Muttergottes vu Lourdes geweit. |- | [[Stolzebuerg]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || ''Rue Principale'',<br>tëscht den Haiser Nr. 2 a 4 || {{Coor dms|49|57|50.6|N|06|10|05.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stolzembourg, 2-4 rue Principale 01.jpg|center|105x110px]] || || Haupeschkapell |- | [[Stolzebuerg]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || Kräizung:<br>''rue Principale'' - ''rue du Faubourg'' || {{Coor dms|49|57|47.9|N|06|10|09.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Stolzembourg, rue Principale - rue du Faubourg 01.jpg|center|105x110px]] || || Donatuskapell <!-- |- | [[Stroossen]] || [[Gemeng Stroossen|Stroossen]] || || || || || || --> |- | [[Suessem]] || [[Gemeng Suessem|Suessem]] || || beim [[Schlass Suessem]] || {{Coor dms|49|32|37.3|N|05|55|31.0|O}} || [[Fichier:Weekappell1.jpg|center|105x110px]] || || |} == T == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Tandel]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || || || || || |- | [[Téiteng]] || [[Gemeng Keel|Keel]]|| || || || || || --> |- | [[Tënten]] || [[Gemeng Tënten|Tënten]] || 1925 || op der [[Nationalstrooss 12|N12]] (Rue de Luxembourg) beim Haus 18, beim Eck mat der Rue de Greisch || {{Coor dms|49|43|01.7|N|06|00|31.1|O}} || [[Fichier:Weekapell Tënten N12-18 (1).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Tënten N12-18 (2).jpg|center|105x110px]] || |- | [[Tënten]] || [[Gemeng Tënten|Tënten]] || || op der N12 (Rue de Luxembourg) beim Haus 26, um Eck mat der Rue du Bois || {{Coor dms|49|42|56.1|N|06|00|41.4|O}} || [[Fichier:Weekapell Tënten N12-26 (1).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Tënten N12-26 (2).jpg|center|105x110px]] || |- | [[Tënten]] || [[Gemeng Tënten|Tënten]] || || an der rue Brouch, vis-à-vis vum Bauerenhaff op 9, rue de Brouch || {{Coor dms|49|43|7.07|N|06|00|36.79|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Tuntange rue de Brouch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Tuntange rue de Brouch 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Tënten]] || [[Gemeng Tënten|Tënten]] || || an der rue de l'Église, vis-à-vis vum Bauerenhaff op 6, rue de Hollenfels || {{Coor dms|49|43|01.2|N|06|00|39.78|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Tuntange rue de l'Église 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Tuntange rue de l'Église 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Toodler]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || An der Haaptstrooss [[CR314]] bei der [[Kierch Toodler|Kierch]] || {{Coor dms|49|54|38.1|N|05|59|40.8|O}} || [[Fichier:Tadler chapelle et église paroissiale.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Toodler]] || [[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || An der Haaptstrooss || {{Coor dms|49|54|38|N|05|59|44.1|O}} || [[Fichier:Tadler chapelle des 14 saints auxiliateurs 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Tadler chapelle des 14 saints auxiliateurs.jpg|center|105x110px]] || Kapell vun de 14 Nouthëllefer <!-- |- | [[Tratten]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Trätterstrooss]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- | [[Trënteng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || rue Principale, vis-àvis vum Haus Nr 17 || {{Coor dms|49|34|15.4|N|06|16|48.1|O}} || [[Fichier:Trënteng Kapellchen rue Principale.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Trënteng]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || rue Principale, beim Haus Nr 2|| {{Coor dms|49|34|21.34|N|06|16|49.97|O}} || [[Fichier:Jousefskapellchen, Trënteng.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Jousefskapellchen, Trënteng-001.jpg|center|105x110px]] || Mat enger Statu vum Hellege Jousef |} == U == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Ueschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1907 || Bei der Ënnerféierung vum [[CR309]] ënnert der {{N27}} nërdlech vun Ueschdref || {{Coor dms|49|51|50.2|N|05|50|31.1|O}} || [[Fichier:Donatuskapelle Arsdorf 04.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Donatuskapelle Arsdorf 03.jpg|center|105x110px]] || Kuckt och: [[Donatuskapell zu Ueschdref]] <br>{{Commonscat|Chapelle Saint-Donat (Arsdorf)|Donatuskapell Ueschdref}} |- |[[Ueschdref]] ||[[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1907 ||''rue du Lac''|| {{Coor dms|49|51|43.0|N|05|50|42.9|O}} || [[Fichier:Teeschekapell Uerschdref.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Teeschekapell Theresia Lisieux.jpg|center|105x110px]] || Teeschekapell - Dës Kapell läit um selwechte Kamm wéi d'[[Donatuskapell zu Ueschdref|Donatuskapell]] a gouf vun der Famill Hoffmann opgeriicht. Si ass der Hl [[Thérèse vu Lisieux]] geweit. D'Statu bannenan staamt aus der [[Kierch Ueschdref|Ueschdrëffer Kierch]]. Bei der Renovéierung an den 1970er Jore koum s'an dës Kapell. |- <!-- |- | [[Uespelt]]|| [[Gemeng Fréiseng|Fréiseng]] || || || || || || |- | | [[Uesweller]] || [[Gemeng Rouspert|Rouspert]] || || || || || || |- | [[Ueweraanwen]] || [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]] || || || || || || --> |- | [[Uewerdonwen]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || Kräizung: ''rue de l'Église'' a ''rue de la Moselle'' || {{Coor dms|49|39|2.4|N|6|23|57.2|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue de l'Église, Uewerdonwen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Rue de l'Église, Uewerdonwen-102.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell ass eng kleng Lourdes-Grott ënnerbruecht |- | [[Uewereesbech]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || Kräizung «Fëschmaart» an «Am Becherduerf» || {{Coor dms|50|00|19.51|N|06|08|46.54|O}} || [[Fichier:Uewereesbech, Weekapell Am Becherduerf-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Uewereesbech, Weekapell Am Becherduerf-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Uewerfeelen]] || [[Gemeng Feelen|Feelen]] || ||Um Eck Route d'Arlon / Route de Colmar-Berg ||{{Coor dms|49|50|49.05|N|06|02|05.41|O}} ||[[Fichier:Weekapell, Route de Colmar-Berg, Oberfeulen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Route de Colmar-Berg, Oberfeulen-103.jpg|center|105x110px]] || Häerz-Jesu Statu an Engelmolerei <!-- |- | [[Uewerglabech]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || || || || || --> |- | [[Uewerkäerjeng]] || [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] || || ''rue de Bascharage'' || {{Coor dms|49|34|30.4|N|05|54|33.1|O}} || [[Fichier:Chapelle Hautcharage 51, rue de Bascharage.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Chapelle Hautcharage 51, rue de Bascharage 02.jpg|center|105x110px]] || Kuckt och:<br>[[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Käerjeng]] Nr. 43-9 <!-- |- | [[Uewerkolpech]] || [[Gemeng Ell|Ell]] || || || || || || --> |- | [[Uewerkuer]] || [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] || 1953 || ''Bieleserstrooss 24'' || {{Coor dms|49|30|53.3|N|05|53|45.6|O}} || [[Fichier:Weekapell Uewerkuer1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Uewerkuer2.jpg|center|105x110px]] || Initialen: BB <!-- |- | [[Uewerpallen]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || || || || || |- | [[Uewerwampech]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Uewerwuermeldeng]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || || || || || || --> |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Vis-à-vis vum Haus 8, rue de Boevange ([[Nationalstrooss 22]]) || {{Coor dms|49|46|11.94|N|5|58|49.77|O}} || [[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, rue de Boevange, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, rue de Boevange, Useldeng-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Useldeng]] || [[Gemeng Useldeng|Useldeng]] || ||Net wäit vum Kierfecht, um Wee ''Bei der Kapell'' || {{Coor dms|49|46|20.64|N|5|59|11.85|O}} || [[Fichier:Weekapell, Bei der Kapell, Useldeng-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, Bei der Kapell, Useldeng-103.jpg|center|105x110px]] || |} == V == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- <!-- | [[Veianen|Veianen oder Veinen]] || [[Gemeng Veianen|Veianen]] || || || || || || |- --> | [[Viichten]] || [[Gemeng Viichten|Viichten]] || || Kräizung Rue Principale mat der Rue de la Chapelle || {{Coor dms|49|48|06.4|N|06|00|17.8|O}} || [[Fichier:Weekapell Viichten 6b.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 6c.jpg|center|105x110px]] <br> [[Fichier:Weekapell Viichten 6d.jpg|center|105x110px]] || Aschrëft um Fouss vum Weekräiz: ZU EHREN GOTES HABEN <BR />x HEL x EIMERG x PARINA<BR />x MERGORG CRIMER<BR />NICLAS MARX DISES <BR />CREUZ LASEN AUFRICHT |- | [[Viichten]] || [[Gemeng Viichten|Viichten]] || 1960 || 42, Rue Principale || {{Coor dms|49|48|07.8|N|06|00|14.0|O}} || [[Fichier:Weekapell Viichten 5a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 5b.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Viichten]] || [[Gemeng Viichten|Viichten]] || || Kräizung Rue Principale mam Krëchelsbierg || {{Coor dms|49|48|09.3|N|05|59|53.6|O}} || [[Fichier:Weekapell Viichten 4a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 4c.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Viichten]] || [[Gemeng Viichten|Viichten]] || || Rue de l'Église || {{Coor dms|49|48|11.4|N|05|59|44.6|O}} || [[Fichier:Weekapell Viichten 3a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 3c.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 3b.jpg|center|105x110px]] |- | [[Viichten]] || [[Gemeng Viichten|Viichten]] || || Kräizung vun der Rte d'Useldange ([[CR305]]) mat der Rue Principale ([[CR306]]), an der Mauer vum Haus 16 || {{Coor dms|49|48|15.9|N|05|59|33.9|O}} || [[Fichier:Weekapell Viichten 2b.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 2c.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Viichten]] || [[Gemeng Viichten|Viichten]] || || um CR306, Rue Principale, hannert dem Uertsschëld a Richtung [[Groussbus]] || {{Coor dms|49|48|23.3|N|05|59|33.9|O}} || [[Fichier:Weekapell Viichten 1a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Viichten 1e.jpg|center|105x110px]] || |- |} == W == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Waalsdref]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]]|| || || || || || |- |[[Waarken]] || [[Gemeng Ettelbréck|Ettelbréck]] || || || || || || --> |- |[[Waasserbëlleg]] || [[Gemeng Mäertert|Mäertert]] || 2010 || op der Esplanade,<br> [[Op der Spatz]] || {{Coor dms|49|42|49.6|N|06|30|19.8|O}} || [[Fichier:"HELLEGEN NEKLOS" , LU.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:"Hellege Néklos", LU.jpg|center|105x110px]] || modern Kapell fir den hellegen Niklos, de [[Patréiner]] vun de Schëfflsleit |- |[[Wäicherdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || Tony Bourg Strooss || {{Coor dms|50|02|17.2|N|05|59|08.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 1 Weicherdange Tony Bourg Strooss 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle 1 Weicherdange Tony Bourg Strooss 03.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell gouf den 1. September 2023 als nationaalt Kulturierwe proposéiert. Kuckt och:<br>[[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Clierf]] Nr. 47-34 |- |[[Wäicherdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || Kräizung am Agank vu Wäicherdang: CR327 x CR375 || {{Coor dms|50|02|13.2|N|05|58|55.6|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 2 Weicherdange CR327-CR375 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wäicherdang Kapell.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Wäicherdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || 1903 || Kräizung am Agank vu Wäicherdang: Op der Bouch x Bei der Kapell || {{Coor dms|50|02|24.97|N|05|59|21.9|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Weicherdange Op der Bouch - Bei der Kapell 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Weicherdange Op der Bouch - Bei der Kapell 02.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Wäicherdang]] || [[Gemeng Clierf|Clierf]] || || 10, Op der Bouch || {{Coor dms|50|02|14.82|N|05|59|19.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Weicherdange 10 Op der Bouch 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Weicherdange 10 Op der Bouch 03.jpg |center|105x110px]] || <!-- |- |[[Wäiswampech]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || || || || || ---> |- |[[Wal (Réiden)|Wal]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || ||rue Principale (CR307)||{{Coor dms|49|50|09.7|N|05|54|18.7|O}} ||[[Fichier:Weekapell Wal.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Wal 3.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- |[[Waldbëlleg]] || [[Gemeng Waldbëlleg|Waldbëlleg]] || || || || || || ---> |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || ||Haaptstrooss ([[CR148]]), vis-à-vis vum Veräinsbau|| {{Coor dms|49|33|25.11|N|06|17|16.0|O}} || [[Fichier:Weekapell CR148 Waldbriedemes-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell CR148 Waldbriedemes-103.jpg|center|105x110px]] || An der Kapell steet e Weekräiz. |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || 1919 ||Haaptstrooss ([[CR148]]), queesch vis-à-vis vun der [[Kierch Waldbriedemes|Kierch]]|| {{Coor dms|49|33|23.26|N|06|17|11.26|O}} || [[Fichier:Weekapell Jung-Reuter, Waldbriedemes-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Jung-Reuter, Waldbriedemes-102.jpg|center|105x110px]] || Kapell "Jung-Reuter". |- |[[Waldbriedemes]] ||[[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || 1866 ||Haaptstrooss ([[CR148]]), Eck 'Um Kiem' a 'Leemeck'|| {{Coor dms|49|33|21.72|N|06|17|06.29|O}} || [[Fichier:Weekapell Marx, Waldbriedemes-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Marx, Waldbriedemes-103.jpg|center|105x110px]] || Kapell "Famill Marx", bannen e Weekräiz. <!--- |- |[[Waldhaff (Bech)]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || |- |[[Waldhaff (Nidderaanwen)]]|| [[Gemeng Nidderaanwen|Nidderaanwen]]|| || || || || || |- |[[Walfer]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || || || || || || |- |[[Wallenduerfer-Bréck]] || [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || || || || || |- |[[Walter]] ||[[Gemeng Lac de la Haute-Sûre|Stauséigemeng]] || || || || || || --> |- |[[Wanseler]] ||[[Gemeng Wanseler|Wanseler]] || ||Kräizung Thomm / Naerterstrooss ||{{Coor dms|49|58|04.9|N|5|53|38.2|E}}||[[Fichier:Winseler, Weekapell Thomm (101).jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Winseler, Weekapell Thomm (103).jpg|center|105x110px]] || |- |[[Wecker (Biwer)|Wecker]] ||[[Gemeng Biwer|Biwer]] || ||Härebierg ||{{Coor dms|49|41|44.6|N|06|23|15.3|O}} || [[File:Wecker, Härebierg chapelle 02, 2024.jpg|110x100px]] || [[File:Wecker, Härebierg chapelle 01, 2024.jpg|110x100px]] || |- |[[Wecker Gare]]|| [[Gemeng Biwer|Biwer]]|| || || || || || |- | [[Wegdichen]] || [[Gemeng Wolz|Wolz]] || || Kräizung:<br>''rue Eisknippchen'' – ''rue du X Septembre''|| {{Coor dms|49|58|17.6|N|05|56|14.0|O}} || [[Fichier:Kapell Wegdichen B 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Kapell Wegdichen.jpg|center|105x110px]] || Kuckt och:<br>[[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Wolz]] Nr. 105-4 <!-- |- |[[Weiler (Pëtschent)|Weiler]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || || || || || |- |[[Weiler (Wëntger)|Weiler]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- |[[Weilerbaach]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || || || || || || --> |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || ''rue des Forges'' || {{Coor dms|49|32|31.7|N|06|11|48.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Weiler-la-Tour, rue des Forges 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Weiler-la-Tour, rue des Forges 02.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || 1900 || 5, rue de Hassel || {{Coor dms|49|32|37.6|N|06|12|02.0|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Weiler-la-Tour, rue du Château 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Weiler-la-Tour, rue du Château 02.jpg|center|105x110px]] || Kapell Gengler |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || ''rue de Hassel - Kierchepad'' || {{Coor dms|49|32|50.6|N|06|12|14.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Weiler-la-Tour, Hassel, Kierchepad 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Weiler-la-Tour, Hassel, Kierchepad 02.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || 11, rue du Schlammestee|| {{Coor dms|49|32|28.7|N|06|11|49.84|O}} || [[Fichier:Weekapell, 11, rue du Schlammestee, Weiler-la-Tour-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 11, rue du Schlammestee, Weiler-la-Tour-104.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, 11, rue du Schlammestee, Weiler-la-Tour-105.jpg|left|105x110px]] Ënnert dem Kräiz steet riets d'Helleg [[Katharina vun Alexandrien]] a lénks d'[[Maria Magdalena]], déi an der fréierer Weiler Kierch och veréiert goufen. D'Kräiz mat den 2 Statue schéngen aus engem Klouschter (Numm?) ze stamen, an dat Weiler Fraen agetruede waren. |- |[[Weiler zum Tuer]] || [[Gemeng Weiler zum Tuer|Weiler zum Tuer]] || || Rue du Château, un der Mauer vum Ale Kierfecht || {{Coor dms|49|32|36.07|N|06|11|59.17|O}} || [[Fichier:Weekapell, Rue du Château, Weiler-la-Tour-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell, Rue du Château, Weiler-la-Tour-102.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Weimeschkierch]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- |[[Welfreng]] || [[Gemeng Duelem|Duelem]] || || || || || || --> |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || An der Gruethiel (Rue de la Chapelle) ||{{Coor dms|49|31|27.42|N|06|20|26.04|O}} || [[Fichier:Weekapell_Rue_de_la_Chapelle_«Gruethiel»,_Wellesteen-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Weekapell_Rue_de_la_Chapelle_«Gruethiel»,_Wellesteen-102.jpg|center|105x110px]]|| |- |[[Welleschten]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || An der Réimecher Strooss [[CR152]] ||{{Coor dms|49|31|31.56|N|06|20|33.45|O}} || [[Fichier:Weekapell_Wellesteen,_rue_de_Remich-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Weekapell_Wellesteen,_rue_de_Remich-103.jpg|center|105x110px]]|| <!--|- | [[Welschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || |- |[[Welsduerf]] ||[[Gemeng Colmer-Bierg|Colmer-Bierg]] || || || || || || |- |[[Wëlwerwolz]] ||[[Gemeng Kiischpelt|Kiischpelt]]|| || || || || || |- |[[Wëntger]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- |[[Wëntreng]] ||[[Gemeng Schengen|Schengen]] || || 38, Wäistrooss ([[CR152]])|| {{Coor dms|49|30|07.19|N|06|21|09.05|O}} || [[Fichier:Weekapell, 38, Wäistrooss, Wëntreng-102.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell, 38, Wäistrooss, Wëntreng-106.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Weyer (Uertschaft)|Weyer]] ||[[Gemeng Fëschbech|Fëschbech]] || 1773 || CR101 || {{Coor dms|49|43|32.9|N|06|11|46.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Weyer 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Weyer 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: PETRUS KAHN 1773<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band III, S.113</ref> <!-- |- |[[Wilwerdang]] ||[[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || || || || || || --> |- |[[Wolwen]] ||[[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || ''rue de l'Église'' || {{Coor dms|49|49|40.9|N|05|45|50.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Wolwelange rue de l'église 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Wolwelange rue de l'église 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Wolwen]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || Kräizung:<br>''rue Principale'' – ''rue de l'Église''|| {{Coor dms|49|49|40.9|N|05|46|02.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Wolwelange rue Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Wolwelange rue Principale 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ass 2014 an engem schlechten Zoustand <!-- |- |[[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] || [[Gemeng Wolz|Wolz]] || || || || || || --> |- |[[Wuelessen]] || [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || ''Am Duerf'' || {{Coor dms|49|59|10.0|N|06|07|32.5|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Wahlhausen, Am Duerf 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Wahlhausen, Am Duerf 02.jpg|center|105x110px]] || |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1868 || ''route Principale'' beim "Hellegenhaischen" a Richtung [[Éinen]] || {{Coor dms|49|36|16.9|N|06|24|02.1|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange route Principale 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange route Principale 02.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell gouf 1868 gebaut, mä den Numm Hellegenhaische steet scho 1766 op dem Maria-Theresia-Kadaster, soudatt villäicht deemools schonn eng Kapell do stoung. An der Kapell steet d'Kappstéck vun engem Weekräiz an an der Nisch uewendriwwer eng Statu vum hl. Gehanes. D'Statu huet schonn e puermol gewiesselt. 1968 an 1980 gouf d'Kapell renovéiert.<ref>Kapellen aus éiser Géigend S.84</ref> |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1960 || Kräizung vum [[CR146A]] mam [[CR122]] || {{Coor dms|49|37|04.0|N|06|24|06.3|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange CR146A 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Wormeldange CR146A 02.jpg|center|105x110px]] || Kapell vun der Schmäerzhafter Muttergottes. 1952 hat e fréieren Awunner vu Wuermer dem Paschtouer 20.000 Frang iwwerlooss fir de Bau vun enger Weekapell zu Éiere vun der Schmäerzhafter Muttergottes. Den 22. Oktober 1952 huet d'Gemeng de Bau vun der Kapell op engem Terrain vun der Gemeng accordéiert. De Bau gouf no Pläng vum Architekt May gemaach. D'Aweiung war op Ouschteren, de 14. Abrëll 1963. An der Kapell steet d'Kappstéck vun engem Weekräiz, dat fréier déi aner Säit vun der Strooss stoung.<br>Opschrëft: ''MARIA, DU REINE JUNGFRAU, BITTE DEINEN LIEBEN SOHN FÜR UNS, IN UNSERER STERBESTUND''<ref>Einweihung der Kapelle der Schmerzhaften Mutter am Buch "250 Jahre Pfarrei Wormeldingen" S. 64</ref><ref>Kapellen aus éiser Géigend S.83</ref> |- |[[Wuermer]] || [[Gemeng Wuermer|Wuermer]] || 1925 || op der [[Këppchen]] zu Wuermer || {{Coor dms|49|36|52|N|6|24|21.3|O}} || [[Fichier:Donatuskapelle Wormeldange Köppchen 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Donatuskapelle Wormeldange Köppchen 04.jpg|center|105x110px]] || {{Méi Info 1|Donatuskapell op der Wuermer Këppchen}} |} == Z == {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! style="width: 105px;"|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen <!-- |- | [[Zéisseng]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Zëtteg]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || || || || || || --> |- | [[Zolwer]] || [[Gemeng Suessem|Suessem]] || || Agank vum Zolwer Schlass<br>an der ''rue du Chäteau'' || {{Coor dms|49|31|34.2|N|5|56|21.2|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Zolwer 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Zolwer 03.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Zolwer]] || [[Gemeng Suessem|Suessem]] || 1918 || ''rue du Chäteau'' || {{Coor dms|49|31|32.4|N|5|56|21.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Zolwer rue du Château 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle Zolwer rue du Château 02.jpg|center|105x110px]] || [[Chronogramm]] um Giewel:<br> ''REG'''I'''NA PA'''CI'''S<br>SAN'''C'''T'''I''' '''I'''NTER'''V'''ENT'''I'''ONE '''VIC'''TOR'''I'''S<br>DET PA'''C'''E'''M''' NOB'''I'''S''<br>Gebaut vun der Firma Cordier vun Déifferdeng <!-- |- | [[Zowaasch]] || [[Gemeng Déifferdeng|Déifferdeng]] || || || || || || --> |} == Literatur == * ''Kapellen aus éiser Géigend'', 1982, (Éinen, Gouschteng, Beyren , Fluessweiler, Uewerdonwen, Meechtem, Ohn, Nidderdonwen, Wuermer, Gréiwemaacher - Helfënt, Rehlingen, Nëttel), Ed. LASEP - Zentralschoul Dräibuer, 15. Band vun de Wormer Muselbéicher, Impr. E. Faber, Gréiwemaacher, 152 S. == Kuckt och == * [[Lëscht vu reliéise Gebaier zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vun de Lourdes-Grotten zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vun de reliéisen Objeten zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Wayside chapels in Luxembourg|Weekapellen zu Lëtzebuerg}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Weekapellen zu Lëtzebuerg| ]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)|Weekapellen]] [[Kategorie:Lëschten (Relioun)|Weekapellen]] rjhq95lzc4mfjoxaaz7d06rwripmiio 0 121650 2704119 2624425 2026-09-06T18:42:00Z Puscas 735 .... 2704119 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} D''''Avenue de la Faïencerie''' ass eng Strooss an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Se leeft vun der Limitt vum [[Parc municipal (Stad Lëtzebuerg)|Stater Park]] am Quartier [[Uewerstad]] a Richtung [[Nordwest]]en duerch de Quartier [[Lampertsbierg]] bis an de [[Rollengergronn]] wou se Uschloss un d'[[Rue de Rollingergrund]] huet. Vum [[Boulevard de la Foire]] u gehéiert se zum [[CR217]]. Den nërdlechen Deel vun der Strooss, zu der Säit vum Hang, gëtt '''''[[Roudebierg (Lampertsbierg)|Roudebierg]]''''' genannt. D'Strooss huet hiren Numm vun der fréierer [[Villeroy & Boch|Faïencefabréck]] ''[[Siwebueren]]'' déi vun de Bridder [[Famill Boch|Jean-François, Dominique a Pierre-Joseph Boch]] gegrënnt gouf; d'Produktioun huet [[1767]] ugefaangen<ref>[[Evy Friedrich]], 1982. ''[https://web.archive.org/web/20160916121609/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_9-1982_28-29.pdf Was bedeuten die Straßennamen der Stadt?]'' [[Ons stad]] 9: 29</ref>. Ënner der [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitscher Besatzung]] (1940 - 1944) huet d'Strooss „Görres-Straße” an am ënneschten Deel „Im Roten Berg” geheescht<ref>Guy May, 2002. ''[https://web.archive.org/web/20160304211708/http://onsstad.vdl.lu/uploads/media/ons_stad_71-2002_30-32.pdf Die Straßennamen der Stadt Luxemburg unter deutscher Besatzung (1940-1944).]'' [[Ons stad]] 71: 30-32.</ref>. Duerno, den 29. Dezember 1945 gouf d'Strooss ''rue Félix Thyes'' genannt, en [[Odonymie|Odonym]] deen awer nees geännert gouf<ref>[https://www.archives-vdl.findbuch.net/php/main.php?be_kurz=4c552036342e322e32#4c552036342e322e32x463 Avenue de la Faiencerie] op archives-vdl.lu, den Archive vun der Stad Lëtzebuerg; gekuckt den 23. Februar 2020</ref>. ==Biller== <gallery> Luxembourg-Limpertsberg 33,av. de la Faïencerie.jpg|Haus Nummer 33 Limpertsberg, 65-67 avenue de la Faïencerie 01.jpg|Gebaier Nummer 65-67 Université du Luxembourg Campus Limp Bâtiment central 2008.jpg|De Campus 'Lampertsbierg' vun der Uni Lëtzebuerg </gallery> ==Gebaier== * Campus Lampertsbierg vun der [[Universitéit Lëtzebuerg]] * Japanesch [[Ambassade]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Avenue de la Faïencerie (Luxembourg City)|{{PAGENAME}}}} {{Navigatioun Avenuen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Boulevarden an der Stad Lëtzebuerg}} {{Navigatioun Stroossen an der Stad Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Stroossen um Lampertsbierg|Faiencerie]] [[Kategorie:Stroossen am Rollengergronn|Faiencerie]] [[Kategorie:Stroossen an der Uewerstad|Faiencerie]] 0y3gk1s5kmqdmr1fyv742cxdbk7f9sf 0 126121 2704070 2497328 2026-09-06T14:14:38Z Sultan Edijingo 1468 /* Um Spaweck */ Wou der Däiwel 2704070 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Bamgattung ''Lannen''|d'Uertschaft|Lannen (Réiden op der Atert)|Lannen}} {{Infobox Planzen | Numm = Lannen | An anere Sproochen = | Bild = Tilia x vulgaris11.JPEG | Bildtext = ''Tilia&nbsp;×&nbsp;europaea'' | Räich = [[Planzeräich]] | Iwwerofdeelung = [[Somplanzen]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Rosopsida]] | Uerdnung = [[Malvales]] | Famill = [[Malvaceae]] | Ënnerfamill = [[Lannegewächser]] | Gattung = | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Tilia | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} D''''Lannen''' (''Tilia'') sinn eng [[Gattung (Biologie)|Planzegattung]] an der Ënnerfamill vun den [[Tilioideae]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Malvaceae]]. D'Lanne si [[Bam|Beem]], déi am [[Wanter]] hir Blieder verléieren. Si wuesse [[Sympodium|sympodial]] a kënnen, jee no Aart, tëscht maximal 15 a 40 Meter héich ginn. Den décksten Duerchméisser variéiert, och jee no Aart, tëscht engem an 1,8 Meter. Lanne kënne bis zu dausend Joer al ginn. Lanne kënne sech [[Generativ Fortplanzung|generativ]] ([[Bestäubung]] duerch Insekten) a [[Vegetativ Fortplanzung|vegetativ]] vermehren. <gallery heights="150px" widths="200px"> Fichier:Tilia x cordata leaf underside.JPG|Blat vun enger ''[[Tilia × europaea]]'' Fichier:Lime tree.jpg|''Tilia'' Bléi Fichier:Tilia cordata Owoce lipy 656.jpg|''Tilia'' Fruucht Fichier:Tilia x cordata flower veination.JPG| </gallery> Et gëtt, jee nodeems wéi gezielt gëtt, tëscht 20 bis 45 Aarte vu Lannen (wouvunner d'Hallschecht a [[China]] virkënnt). A Mëtteleuropa sinn et virun allem d'[[Summerlann|Summer-]] (''Tilia platyphyllos'') an d'[[Wanterlann]] (''Tilia cordata''), an eng Krâizung vun deenen zwou (''Tilia''&nbsp;×&nbsp;''europaea''), déi virkommen, am Osten och nach d'[[Sëlwerlann]]. Lannenholz gëtt gär gebraucht fir ze [[Schnëtzerei|schnëtzen]] an ze modelléieren. Kulturgeschichtlech spillen d'Lannen an Europa eng wichteg Roll; bei de [[Germanen]] an de [[Slawen]] hu s'als hellege Bam gegollt. Dacks gouf et an den Dierfer eng al Lann op enger zentraler Plaz, wou verschidden Evenementer ofgehale goufen. Och gëtt et d'Traditioun, fir un en Evenement ze erënneren, eng Lann ze planzen. Zu Lëtzebuerg z.&nbsp;B. huet de Groussherzog [[jean vu Lëtzebuerg|Jean]] 1989, fir de 25. Joresdag vu senger Trounbesteigung, all Gemeng am Land e jonke Lannebam geschenkt. Déi sougenannt ''Fräiheetsbeem'' zu Lëtzebuerg ware meeschtens och Lannen. ==Galerie vun eenzelen Aarten== <gallery heights="150px" widths="200px">> Fichier:AmericanBasswood.JPG|''[[Tilia americana]]'' Fichier:Tilia-cordata2.JPG|''[[Tilia cordata]]'' Fichier:Tilia henryana.jpg|''[[Tilia henryana]]'' Fichier:Tilia monticola JPG1FeA.jpg|''[[Tilia heterophylla]]'' (syn. ''T. monticola'') Fichier:Tilia insularis 3.jpg|''[[Tilia insularis]]'' Fichier:Tilia japonica.JPG|''[[Tilia japonica]]'' Fichier:Tilia maximowicziana 1.JPG|''[[Tilia maximowicziana]]'' Fichier:Tilia miqueliana3.jpg|''[[Tilia miqueliana]]'' Fichier:Tilia mongolica0.jpg|''[[Tilia mongolica]]'' Fichier:Tilia oliveri JPG1Fe.jpg|''[[Tilia oliveri]]'' Fichier:20140508Tilia platyphyllos3.jpg|''[[Tilia platyphyllos]]'' Fichier:Tilia-tomentosa.JPG|''[[Tilia tomentosa]]'' </gallery> ==Bemierkenswäert Lannen zu Lëtzebuerg== {{Div col}} *[[Lann zu Baastenduerf]] *[[Napoléonslann zu Beefort]] *[[Sëlwerlannen zu Bëttel]] *[[Lann zu Biekerech]] * [[Lannenallee Biergem]] *[[Lannen zu Boukels]] *[[Lann um Briddel]] *[[Lann zu Bungeref]] *[[Lann zu Déifferdeng]] *[[Lannen zu Diänjen]] *[[Lannen zu Esch-Sauer]] *[[Lanne beim Fëschbecher Schlass]] *[[Lann op der Giischterklaus]] * [[Lannenallee um Gréiwelsser Haff]] *[[Lann zu Hueschtert (Nidderaanwen)]] *[[Lann zu Iechternach]] *[[Lann zu Kënzeg]] *[[Lann zu Klengbetten]] *[[Willibrorduslannen zu Laaschent]] *[[Lann zu Pëtschent]] *[[Lannen um Pläitrengerhaff]] *[[Lann zu Reiland]] * [[Lannenallee um Scheedhaff]] *[[Lannen zu Scheedel]] *[[Lannen um Sennenger Schlass]] *[[Lann zu Suessem]] *[[Lannen zu Uewerfeelen]] {{Div col end}} <gallery> Fichier:SuessemLann04.jpg|[[Lann zu Suessem]] Fichier:PëtschtLann05.jpg|[[Lann zu Pëtscht]] Fichier:Wëll_Lann.jpg|[[Wëll Lann vu Kënzeg]] (ier se zeréckgeschnidde gouf) </gallery> == Literatur == * Ya Tang, Michael G. Gilbert, Laurence J. Dorr: ''Tiliaceae''. In: ''Flora of China'', Volume 12, S. 246; [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=133008 ''Tilia''.] * Walter Erhardt u.&nbsp;a.: ''Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen''. Band 2. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-8001-5406-7 == Um Spaweck== {{Commonscat|Tilia|Lannen}} * [https://www.wort.lu/luxemburg/norden/wo-ein-ehemaliger-bauernhof-zur-begegnungsstaette-wird/155248652.html Wou der Däiwel ass...? Lannen: "Wo ein ehemaliger Bauernhof zur Begegnungsstätte wirdl"]: Nico Muller, wort.lu [€], 21.06.2026, gekuckt den 06.09.2026 [[Kategorie:Lannen]] [[Kategorie:Beem]] bvfc654316rbx71zmjte5wu5eco7oh4 2704071 2704070 2026-09-06T14:15:49Z Sultan Edijingo 1468 Ännerung [[Special:Diff/2704070|2704070]] vum [[Special:Contributions/Sultan Edijingo|Sultan Edijingo]] ([[User talk:Sultan Edijingo|Diskussioun]]) réckgängeg gemaach - sorry, falsch Lann 2704071 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Bamgattung ''Lannen''|d'Uertschaft|Lannen (Réiden op der Atert)|Lannen}} {{Infobox Planzen | Numm = Lannen | An anere Sproochen = | Bild = Tilia x vulgaris11.JPEG | Bildtext = ''Tilia&nbsp;×&nbsp;europaea'' | Räich = [[Planzeräich]] | Iwwerofdeelung = [[Somplanzen]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Rosopsida]] | Uerdnung = [[Malvales]] | Famill = [[Malvaceae]] | Ënnerfamill = [[Lannegewächser]] | Gattung = | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Tilia | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} D''''Lannen''' (''Tilia'') sinn eng [[Gattung (Biologie)|Planzegattung]] an der Ënnerfamill vun den [[Tilioideae]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Malvaceae]]. D'Lanne si [[Bam|Beem]], déi am [[Wanter]] hir Blieder verléieren. Si wuesse [[Sympodium|sympodial]] a kënnen, jee no Aart, tëscht maximal 15 a 40 Meter héich ginn. Den décksten Duerchméisser variéiert, och jee no Aart, tëscht engem an 1,8 Meter. Lanne kënne bis zu dausend Joer al ginn. Lanne kënne sech [[Generativ Fortplanzung|generativ]] ([[Bestäubung]] duerch Insekten) a [[Vegetativ Fortplanzung|vegetativ]] vermehren. <gallery heights="150px" widths="200px"> Fichier:Tilia x cordata leaf underside.JPG|Blat vun enger ''[[Tilia × europaea]]'' Fichier:Lime tree.jpg|''Tilia'' Bléi Fichier:Tilia cordata Owoce lipy 656.jpg|''Tilia'' Fruucht Fichier:Tilia x cordata flower veination.JPG| </gallery> Et gëtt, jee nodeems wéi gezielt gëtt, tëscht 20 bis 45 Aarte vu Lannen (wouvunner d'Hallschecht a [[China]] virkënnt). A Mëtteleuropa sinn et virun allem d'[[Summerlann|Summer-]] (''Tilia platyphyllos'') an d'[[Wanterlann]] (''Tilia cordata''), an eng Krâizung vun deenen zwou (''Tilia''&nbsp;×&nbsp;''europaea''), déi virkommen, am Osten och nach d'[[Sëlwerlann]]. Lannenholz gëtt gär gebraucht fir ze [[Schnëtzerei|schnëtzen]] an ze modelléieren. Kulturgeschichtlech spillen d'Lannen an Europa eng wichteg Roll; bei de [[Germanen]] an de [[Slawen]] hu s'als hellege Bam gegollt. Dacks gouf et an den Dierfer eng al Lann op enger zentraler Plaz, wou verschidden Evenementer ofgehale goufen. Och gëtt et d'Traditioun, fir un en Evenement ze erënneren, eng Lann ze planzen. Zu Lëtzebuerg z.&nbsp;B. huet de Groussherzog [[jean vu Lëtzebuerg|Jean]] 1989, fir de 25. Joresdag vu senger Trounbesteigung, all Gemeng am Land e jonke Lannebam geschenkt. Déi sougenannt ''Fräiheetsbeem'' zu Lëtzebuerg ware meeschtens och Lannen. ==Galerie vun eenzelen Aarten== <gallery heights="150px" widths="200px">> Fichier:AmericanBasswood.JPG|''[[Tilia americana]]'' Fichier:Tilia-cordata2.JPG|''[[Tilia cordata]]'' Fichier:Tilia henryana.jpg|''[[Tilia henryana]]'' Fichier:Tilia monticola JPG1FeA.jpg|''[[Tilia heterophylla]]'' (syn. ''T. monticola'') Fichier:Tilia insularis 3.jpg|''[[Tilia insularis]]'' Fichier:Tilia japonica.JPG|''[[Tilia japonica]]'' Fichier:Tilia maximowicziana 1.JPG|''[[Tilia maximowicziana]]'' Fichier:Tilia miqueliana3.jpg|''[[Tilia miqueliana]]'' Fichier:Tilia mongolica0.jpg|''[[Tilia mongolica]]'' Fichier:Tilia oliveri JPG1Fe.jpg|''[[Tilia oliveri]]'' Fichier:20140508Tilia platyphyllos3.jpg|''[[Tilia platyphyllos]]'' Fichier:Tilia-tomentosa.JPG|''[[Tilia tomentosa]]'' </gallery> ==Bemierkenswäert Lannen zu Lëtzebuerg== {{Div col}} *[[Lann zu Baastenduerf]] *[[Napoléonslann zu Beefort]] *[[Sëlwerlannen zu Bëttel]] *[[Lann zu Biekerech]] * [[Lannenallee Biergem]] *[[Lannen zu Boukels]] *[[Lann um Briddel]] *[[Lann zu Bungeref]] *[[Lann zu Déifferdeng]] *[[Lannen zu Diänjen]] *[[Lannen zu Esch-Sauer]] *[[Lanne beim Fëschbecher Schlass]] *[[Lann op der Giischterklaus]] * [[Lannenallee um Gréiwelsser Haff]] *[[Lann zu Hueschtert (Nidderaanwen)]] *[[Lann zu Iechternach]] *[[Lann zu Kënzeg]] *[[Lann zu Klengbetten]] *[[Willibrorduslannen zu Laaschent]] *[[Lann zu Pëtschent]] *[[Lannen um Pläitrengerhaff]] *[[Lann zu Reiland]] * [[Lannenallee um Scheedhaff]] *[[Lannen zu Scheedel]] *[[Lannen um Sennenger Schlass]] *[[Lann zu Suessem]] *[[Lannen zu Uewerfeelen]] {{Div col end}} <gallery> Fichier:SuessemLann04.jpg|[[Lann zu Suessem]] Fichier:PëtschtLann05.jpg|[[Lann zu Pëtscht]] Fichier:Wëll_Lann.jpg|[[Wëll Lann vu Kënzeg]] (ier se zeréckgeschnidde gouf) </gallery> == Literatur == * Ya Tang, Michael G. Gilbert, Laurence J. Dorr: ''Tiliaceae''. In: ''Flora of China'', Volume 12, S. 246; [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&taxon_id=133008 ''Tilia''.] * Walter Erhardt u.&nbsp;a.: ''Der große Zander. Enzyklopädie der Pflanzennamen''. Band 2. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 2008. ISBN 978-3-8001-5406-7 == Um Spaweck== {{Commonscat|Tilia|Lannen}} [[Kategorie:Lannen]] [[Kategorie:Beem]] 2eftmb2i7bas99t5w2k7tqmgazbmoeh 14 129079 2704182 2416469 2026-09-07T07:31:56Z Volvox 4050 2704182 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Lucanidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Lucanidae}} [[Kategorie:Kiewerleken]] iqja0ai2kvn7j35s2w8jbteg7r87pmn 0 131507 2704153 2674594 2026-09-06T21:05:47Z Zinneke 34 Kee Plënnerwon gebraucht 2704153 wikitext text/x-wiki {{SkizzChrëscht}} [[Fichier:Meister des Evangeliars von Echternach 001.jpg|thumb|upright|eng Miniatur vun engem Léiw, Symbol vum [[Evangelist Marcus]]]] Den '''Evangeliar vum hellege Willibrord''', och als [[Iechternacher Evangeliar]] ernimmt (op [[Franséisch]]: Évangéliaire de saint Willibrord ''oder'' Évangéliaire d'Echternach), ass eng [[Evangelium|Evangelien]]-Bildhandschrëft, déi am [[7. Joerhonnert|7.]] bis [[8. Joerhonnert]] an [[Irland]] oder an [[Northumbria]] geschaf gouf<ref>http://www.visual-arts-cork.com/cultural-history-of-ireland/echternach-gospels.htm</ref>. Wéi d'[[Frankräich|Fransousen]] am Oktober 1794 Iechternach besat hunn, gouf d'[[Abtei Iechternach|Iechternacher Abtei]] vun den Zaldoten, awer och vun der Bevëlkerung, ausgeraibert a vill wäertvoll Bicher aus der Abteibibliothéik goufen dobäi geklaut. Nodeems sech d'Lag berouegt hat, konnt den Iechternacher Friddensriichter [[Michael Franz Josef Müller]] vun de 7000 Bänn der ronn 1500 recuperéieren, déi hien an d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]] an d'[[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Zentralbibliothéik]] féiere gelooss huet. Dorënner war och de Willibrordus-Evangeliar, deen 1802 zesumme mat anere Manuskripter vun Iechternach un d'[[Bibliothèque nationale de France|franséisch Nationalbibliothéik]] vu [[Paräis]] huet missen ofgeliwwert ginn, wou en och haut nach ëmmer ass<ref>Spang 1967, S. 85.</ref>. == Literatur == * [[Paul Spang|Spang, P.]], 1967. ''Handschriften und ihre Schreiber: ein Blick in das Scriptorium der Abtei Echternach.'' Luxemburg, Bourg-Bourger, 95 S. (Editiones Epternacenses). == Um Spaweck == * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530193948/f462.image ''Evangelia quattuor.'' Évangiles dits d'Echternach ou de Saint Willibrord.] * {{Commonscat|Echternach Gospels|Evangeliar vum hellege Willibrord}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Literatur am Mëttelalter]] [[Kategorie:Laténgesch Literatur]] [[Kategorie:Reliéis Literatur]] [[Kategorie:Abtei Iechternach]] mjx9mcxfvapbds4ihp8fok4445rxka7 2704164 2704153 2026-09-07T06:20:42Z Zinneke 34 2704164 wikitext text/x-wiki {{SkizzChrëscht}} [[Fichier:Meister des Evangeliars von Echternach 001.jpg|thumb|upright|Eng Miniatur vun engem Léiw, Symbol vum [[Markus (Evangelist)|Evangelist Markus]].]] Den '''Evangeliar vum hellege Willibrord''', och als [[Iechternacher Evangeliar]] ernimmt (op [[Franséisch]]: Évangéliaire de saint Willibrord ''oder'' Évangéliaire d'Echternach), ass eng [[Evangelium|Evangelien]]-Bildhandschrëft, déi am [[7. Joerhonnert|7.]] bis [[8. Joerhonnert]] an [[Irland]] oder an [[Northumbria]] geschaf gouf<ref>http://www.visual-arts-cork.com/cultural-history-of-ireland/echternach-gospels.htm</ref>. Wéi d'[[Frankräich|Fransousen]] am Oktober 1794 Iechternach besat hunn, gouf d'[[Abtei Iechternach|Iechternacher Abtei]] vun den Zaldoten, awer och vun der Bevëlkerung, ausgeraibert a vill wäertvoll Bicher aus der Abteibibliothéik goufen dobäi geklaut. Nodeems sech d'Lag berouegt hat, konnt den Iechternacher Friddensriichter [[Michael Franz Josef Müller]] vun de 7000 Bänn der ronn 1500 recuperéieren, déi hien an d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]] an d'[[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Zentralbibliothéik]] féiere gelooss huet. Dorënner war och de Willibrordus-Evangeliar, deen 1802 zesumme mat anere Manuskripter vun Iechternach un d'[[Bibliothèque nationale de France|franséisch Nationalbibliothéik]] vu [[Paräis]] huet missen ofgeliwwert ginn, wou en och haut nach ëmmer ass<ref>Spang 1967, S. 85.</ref>. == Literatur == * [[Paul Spang|Spang, P.]], 1967. ''Handschriften und ihre Schreiber: ein Blick in das Scriptorium der Abtei Echternach.'' Luxemburg, Bourg-Bourger, 95 S. (Editiones Epternacenses). == Um Spaweck == * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530193948/f462.image ''Evangelia quattuor.'' Évangiles dits d'Echternach ou de Saint Willibrord.] * {{Commonscat|Echternach Gospels|Evangeliar vum hellege Willibrord}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Literatur am Mëttelalter]] [[Kategorie:Laténgesch Literatur]] [[Kategorie:Reliéis Literatur]] [[Kategorie:Abtei Iechternach]] o42q592fztw0jkf0zpjjrvkwg8mpo7p 2704165 2704164 2026-09-07T06:21:59Z Zinneke 34 2704165 wikitext text/x-wiki {{SkizzChrëscht}} [[Fichier:Meister des Evangeliars von Echternach 001.jpg|thumb|upright|Eng Miniatur vun engem Léiw, Symbol vum [[Markus (Evangelist)|Evangelist Markus]].]] Den '''Evangeliar vum [[hellege Willibrord]]''', och als [[Iechternacher Evangeliar]] ernimmt (op [[Franséisch]]: ''Évangéliaire de saint Willibrord'' oder ''Évangéliaire d'Echternach''), ass eng [[Evangelium|Evangelien]]-Bildhandschrëft, déi am [[7. Joerhonnert|7.]] bis [[8. Joerhonnert]] an [[Irland]] oder an [[Northumbria]] geschaf gouf<ref>http://www.visual-arts-cork.com/cultural-history-of-ireland/echternach-gospels.htm</ref>. Wéi d'[[Frankräich|Fransousen]] am Oktober 1794 Iechternach besat hunn, gouf d'[[Abtei Iechternach|Iechternacher Abtei]] vun den Zaldoten, awer och vun der Bevëlkerung, ausgeraibert a vill wäertvoll Bicher aus der Abteibibliothéik goufen dobäi geklaut. Nodeems sech d'Lag berouegt hat, konnt den Iechternacher Friddensriichter [[Michael Franz Josef Müller]] vun de 7000 Bänn der ronn 1500 recuperéieren, déi hien an d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]] an d'[[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Zentralbibliothéik]] féiere gelooss huet. Dorënner war och de Willibrordus-Evangeliar, deen 1802 zesumme mat anere Manuskripter vun Iechternach un d'[[Bibliothèque nationale de France|franséisch Nationalbibliothéik]] vu [[Paräis]] huet missen ofgeliwwert ginn, wou en och haut nach ëmmer ass<ref>Spang 1967, S. 85.</ref>. == Literatur == * [[Paul Spang|Spang, P.]], 1967. ''Handschriften und ihre Schreiber: ein Blick in das Scriptorium der Abtei Echternach.'' Luxemburg, Bourg-Bourger, 95 S. (Editiones Epternacenses). == Um Spaweck == * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530193948/f462.image ''Evangelia quattuor.'' Évangiles dits d'Echternach ou de Saint Willibrord.] * {{Commonscat|Echternach Gospels|Evangeliar vum hellege Willibrord}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Literatur am Mëttelalter]] [[Kategorie:Laténgesch Literatur]] [[Kategorie:Reliéis Literatur]] [[Kategorie:Abtei Iechternach]] glydhzvgxm3es5psqoyptbb9zewm944 2704166 2704165 2026-09-07T06:26:01Z Zinneke 34 2704166 wikitext text/x-wiki {{SkizzChrëscht}} [[Fichier:Meister des Evangeliars von Echternach 001.jpg|thumb|upright|Eng Miniatur vun engem Léiw, Symbol vum [[Markus (Evangelist)|Evangelist Markus]].]] Den '''Evangeliar vum hellege Willibrord''', och als [[Iechternacher Evangeliar]] ernimmt (op [[Franséisch]]: ''Évangéliaire de saint Willibrord'' oder ''Évangéliaire d'Echternach''), ass eng [[Evangelium|Evangelien]]-Bildhandschrëft, déi am [[7. Joerhonnert|7.]] bis [[8. Joerhonnert]] an [[Irland]] oder an [[Northumbria]] geschaf gouf<ref>http://www.visual-arts-cork.com/cultural-history-of-ireland/echternach-gospels.htm</ref>. Si koum an där Zäit mam Missionär [[Hellege Willibrord|Willibrord]] an déi vun him gegrënnten [[Abtei Iechternach]]. Wéi d'[[Frankräich|Fransousen]] am Oktober 1794 Iechternach besat hunn, gouf d'[[Abtei Iechternach|Iechternacher Abtei]] vun den Zaldoten, awer och vun der Bevëlkerung, ausgeraibert a vill wäertvoll Bicher aus der Abteibibliothéik goufen dobäi geklaut. Nodeems sech d'Lag berouegt hat, konnt den Iechternacher Friddensriichter [[Michael Franz Josef Müller]] vun de 7000 Bänn der ronn 1500 recuperéieren, déi hien an d'[[Lëtzebuerg (Stad)|Stad]] an d'[[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik|Zentralbibliothéik]] féiere gelooss huet. Dorënner war och de Willibrordus-Evangeliar, deen 1802 zesumme mat anere Manuskripter vun Iechternach un d'[[Bibliothèque nationale de France|franséisch Nationalbibliothéik]] vu [[Paräis]] huet missen ofgeliwwert ginn, wou en och haut nach ëmmer ass<ref>Spang 1967, S. 85.</ref>. == Literatur == * [[Paul Spang|Spang, P.]], 1967. ''Handschriften und ihre Schreiber: ein Blick in das Scriptorium der Abtei Echternach.'' Luxemburg, Bourg-Bourger, 95 S. (Editiones Epternacenses). == Um Spaweck == * [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530193948/f462.image ''Evangelia quattuor.'' Évangiles dits d'Echternach ou de Saint Willibrord.] * {{Commonscat|Echternach Gospels|Evangeliar vum hellege Willibrord}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Literatur am Mëttelalter]] [[Kategorie:Laténgesch Literatur]] [[Kategorie:Reliéis Literatur]] [[Kategorie:Abtei Iechternach]] e179peexcnl3kph38unzgtqburn5lef 0 137940 2704122 2673446 2026-09-06T18:43:58Z Puscas 735 .... 2704122 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Europäesche Biber | An anere Sproochen = fr: Castor commun / Castor d'Europe<br>de: Europäischer Biber | Bild = Beaver pho34.jpg | Bildtext = Europäesche Biber | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Biberen]] (''Castoridae'') | Gattung = [[Castor]] | Wëssenschaftlechen Numm = Castor fiber | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758 }} Den '''Europäesche Biber''' (''Castor fiber''), och '''Eurasesche Biber''' genannt, ass dat gréisst [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Seng Längt vum Kapp bis zum Schwanz ass 80 bis 102&nbsp;cm an de Schwanz eleng ka bis 35&nbsp;cm laang ginn. Ausgewuessen Déiere weien tëscht 23 an 30&nbsp;kg. Se liewe semiaquatesch a wunnen a Fléissgewässer an am Beräich vun den Uwänner. Si schaffen aktiv un hirem Liewensraum an erniere sech nëmme vu Planzen. ==De Biber zu Lëtzebuerg == Ronn 200 Joer laang war de Biber zu Lëtzebuerg ausgestuerwen. Wéinst sengem Pelz, sengem Fleesch an dem sougenannte "Bibergeil" - en Drüsesekret, deem eng heelend Wierkung a méi Potenz nogesot gouf - gouf e gejot an um Enn och ausgerott. Duerch Auswëlderungsprojeten an der Belsch, an der Nordäifel, am Saarland an och laanscht d'Uewermusel a Frankräich an den 1980er an 1990er Joren huet sech de Bestand nees erholl. Eenzeldéieren hunn de Wee op Lëtzebuerg fonnt an ufanks vun den 2010er Jore gouf et dunn och bei eis nees eng kleng Biberpopulatioun. 2022 ass de Biber haaptsächlech un der Uewer[[sauer]], der [[Uelzecht]], der [[Äisch]] an un der [[Atert (Baach)|Atert]] ze fannen. Enn 2021 goufen 80 Revéiere gezielt. 2019 waren et der just 38. Et geet een dann och dovun aus, dass e sech nach weider wäert ausbreeden.<ref>[https://gouvernement.lu/fr/actualites/toutes_actualites.gouvernement+de+actualites+toutes_actualites+communiques+2022+04-avril+07-internationaler-tag-bibers.html "Internationaler Tag des Bibers: Monitoring 2021 − 80 Biberreviere kartiert."] Communiqué vun der Naturverwaltung, 07.04.2022, op gouvernement.lu.</ref> 2026 goufe vun der [[Administration des eaux et forêts|Waasser- a Bëscherverwaltung]] eng 300 Dämm repertoriéiert, déi zu Lêtzebuerg vu Bibere gebaut goufen. Zesummen hunn déi dozou gefouert, dass esou 30 bis 60 Hektar [[Fiichtgebitt|Fiichtgebidder]] entstane sinn, .<ref>Erwan Nonet: "Beaver believer". In: ''d'Lëtzebuerger Land'' 03.04.2026,, Nr.14, S.6-7.</ref> == Literatur == * Nonet, E., 2026. ''Beaver believes. Le retour du castor est une excellente nouvelle pour les rivières, mais il nécessite une approche pragmatique pour éviter les conflits. Exemples avec les CFL et la commune de Mamer.'' [[d'Lëtzebuerger Land|land]] vum 3. Abrëll 2006, S. 6-7. == Biller == <gallery> File:Schwärzerbaach 2024 09.jpg|Biberdamm an der [[Schwärzerbaach]] (Naturreservat [[Stëftung Hëllef fir d'Natur]]), 2024. </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|Castor fiber}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Knabberdéieren]] 83i9u74h95alv194rjf1fc01gg3vxps 0 142502 2704082 2350511 2026-09-06T14:47:16Z Zinneke 34 zanter 3 Joer dout 2704082 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}}{{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Günter Herrmann''', gebuer den [[11. September]] [[1939]] zu [[Tréier]], a gestuerwen den [[22. Juli]] [[2023]], war en [[Däitschland|däitsche]] [[Foussball]]spiller op der [[Mëttelfeldspiller (Foussball)|Mëttelfeld]]-Positioun<ref name="tm">https://www.transfermarkt.com/gunter-herrmann/profil/spieler/95103</ref>. Den Herrmann huet seng Profiscarrière 1955 am Foussballclub [[Eintracht Tréier]] ugefaangen. Vun 1959 bis 1963 huet hien am [[Karlsruher SC]] gespillt, an duerno war hie vun 1963 bis 1967 am [[FC Schalke 04]], vun 1967 bis 1968 erëm zu Karlsruhe, a vun 1968 bis 1975 wéi en opgehalen huet mat spillen, war hie beim Schwäizer [[FC Sion]]<ref name="tm"/>. Vun 1960 bis 1967 war hien am Kader vun der [[Däitsch Foussballnationalekipp|däitscher Foussballnationalekipp]]. Den Haapttrainer [[Sepp Herberger]] hat grouss Hoffnunge fir den Herrmann, awer hat de Spiller net genuch Ambitioune fir d'Carrière an der Nationalekipp, a sou huet hie just néngmol am Team gespillt<ref name="volksfreund">https://www.volksfreund.de/sport/fussball/eintracht-trier/was-macht-eigentlich--guenter-herrmann_aid-5423068</ref>. De Günter Herrmann wunnt mat senger Fra am Schwäizer [[Kanton Valais]]. Hien huet och als Entrepeneur geschafft<ref name="volksfreund"/>. {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Herrmann Gunter 1939}} [[Kategorie:Gebuer 1939]] [[Kategorie:Gestuerwen 2023]] [[Kategorie:Spiller vun der däitscher Foussballnationalekipp]] 79kyq7vgkger6bo8ji3jpy11leokctf 2704083 2704082 2026-09-06T14:48:07Z Zinneke 34 2704083 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}}{{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Günter Herrmann''', gebuer den [[11. September]] [[1939]] zu [[Tréier]], a gestuerwen den [[22. Juli]] [[2023]], war en [[Däitschland|däitsche]] [[Foussball]]spiller op der [[Mëttelfeldspiller (Foussball)|Mëttelfeld]]-Positioun<ref name="tm">https://www.transfermarkt.com/gunter-herrmann/profil/spieler/95103</ref>. Den Herrmann huet seng Profiscarrière 1955 am Foussballclub [[Eintracht Tréier]] ugefaangen. Vun 1959 bis 1963 huet hien am [[Karlsruher SC]] gespillt, an duerno war hie vun 1963 bis 1967 am [[FC Schalke 04]], vun 1967 bis 1968 erëm zu Karlsruhe, a vun 1968 bis 1975 wéi en opgehalen huet mat spillen, war hie beim Schwäizer [[FC Sion]]<ref name="tm"/>. Vun 1960 bis 1967 war hien am Kader vun der [[Däitsch Foussballnationalekipp|däitscher Foussballnationalekipp]]. Den Haapttrainer [[Sepp Herberger]] hat grouss Hoffnunge fir den Herrmann, awer hat de Spiller net genuch Ambitioune fir d'Carrière an der Nationalekipp, a sou huet hie just néngmol am Team gespillt<ref name="volksfreund">https://www.volksfreund.de/sport/fussball/eintracht-trier/was-macht-eigentlich--guenter-herrmann_aid-5423068</ref>. De Günter Herrmann huet mat senger Fra am Schwäizer [[Kanton Valais]] gewunnt. Hien huet och als Entrepeneur geschafft<ref name="volksfreund"/>. {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Herrmann Gunter 1939}} [[Kategorie:Gebuer 1939]] [[Kategorie:Gestuerwen 2023]] [[Kategorie:Spiller vun der däitscher Foussballnationalekipp]] 9canu5s37ikxyz8bnwbtl1ph26bc9gl 0 146708 2704097 2668484 2026-09-06T16:36:12Z Robby 393 k 2704097 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Guillaume''' ("'''Will'''") '''Theves''', gebuer den [[21. Januar]] [[1895]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], a gestuerwen den [[8. Abrëll]] [[1962]] bei [[Munzen]], war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Ingenieur a Politiker. De Will Theves huet op der technescher Héichschoul (Königliche Technische Hochschule) vu [[München]] studéiert, wou hien am Oktober 1918 d'''Hauptdiplomprüfung für Maschinen- und Elektroingenieur'' gepackt huet. == Den Arbed-Ingenieur == Den Theves huet am Ufank als Chef vun den Ateliere vun der [[Société anonyme luxembourgeoise des chemins de fer et minières Prince-Henri|Prënz-Hary-Bunn]] zu [[Péiteng]] geschafft. Dann ass hien am Abrëll 1920 Chef-Ingenieur op der „Terres-Rouges“-Schmelz zu [[Esch-Uelzecht]] ginn. Am Dezember 1927 gouf hie „Chef de service“ vum elektromechanesche Betrib vun [[Metze Schmelz|Arbed-Schëffleng]]. Als Arbed-Ingenieur huet de Will Theves sech an den 1930er Jore fir déi sougenannt „giel Gewerkschaft“ (radikalsozialistesch Aarbechtergruppen, National Gewerkschaft, „Radibutzkien“ genannt) agesat an decisiv zum Erfolleg vun dëser Gewerkschaft an der Stolindustrie bäigedroen. No der Occupatioun vu Lëtzebuerg duerch Nazi-Däitschland am Mee 1940 huet den Theves am Ufank als Betribschef versicht, sech mat den neien Häre vum Land z'arrangéieren. Hien huet sech awer geschwënn ëmmer méi vun hinnen distanzéiert, an am November 1941 ass hien op Hinzert an d'[[SS-Sonderlager Hinzert|SS-Sonderlager (KZ)]] komm. Enn Januar 1942 ass hien aus dem KZ entlooss ginn. Am Abrëll 1942 ass hien op d'[[Burbacher Schmelz|Arbed-Wierk vu Burbach]] dienstverpflicht ginn. Am September 1942 stoung dem Theves säin Numm op der Lëscht fir op [[Leubus]] ëmgesidelt ze ginn. Dank dem Asaz vum Heinrich Bervé, dem Direkter vu Burbach, ass aus der Deportatioun op Leubus „nëmmen“ e forcéierten Openthalt zu Burbach ginn. Do huet den Theves mat enger Rei vu Sabotageakten op seng Aart a Weis Widderstand geleescht. Wéi hie riskéiert huet opzefléien a verhaft ze ginn, ass hien am August 1944 vu Burbach Richtung Lëtzebuerg fortgelaf. De Chef de gare Léon Eyschen huet hien a „senger“ [[Gare Colmer-Usines]] verstoppt. No der Liberatioun vu Lëtzebuerg am September 1944 ass den Theves op seng fréier Schaff op Esch-Schëffleng zeréckkomm. Hien huet seng Carrière als Direkter vun der [[Stein- und Thon-Industriegesellschaft Brohlthal|Brohltal A.G.]] zu [[Burgbrohl]], déi zu dem Arbed-Grupp gehéiert huet, ofgeschloss. Op där Plaz blouf hie bis 1952. == Conseiller am Escher Gemengerot == De Will Theves ass am Oktober 1928 op der Lëscht vun der [[Radikal-Sozialistesch Partei|Radikal-Sozialistescher Partei]] an de Gemengerot vun der Stad Esch-Uelzecht gewielt ginn, wou e säi Mandat den 1. Januar 1929 ugetrueden huet. 1934 ass hien op der Lëscht vun der [[Radikal-Liberal Partei|Radikal-Liberaler Partei]], déi aus der Fusioun vun de Radikalen an de Radikalsozialisten entstane war, erëmgewielt ginn. Den 10. Mee 1940 gouf et mat dem Iwwerfall vun den Hitlertruppen op Lëtzebuerg eng Zäsur an der Politik. Den 10./11. Mee 1940 gouf Esch evakuéiert, a well de Buergermeeschter [[Hubert Clément]] a seng zwee Schäffe [[François Cigrang]] a [[Léon Kinsch (1870-1954)|Léon Kinsch]] nach net aus der Evakuatioun zeréck waren, huet déi deemoleg lëtzebuergesch „Landesverwaltungskommissioun“ den 3. Juli 1940 en temporären neie Schäfferot agesat, mam [[Jules Heisten]] als Buergermeeschter an dem Will Theves an dem [[Nicolas Quiring]] als Schäffen. Déi zwee Schäffe blouwen nëmme bis den 18. Juli 1940 am Amt. Du goufe si duerch de Cigrang an de Kinsch, déi aus der Evakuatioun erëm waren, ersat. Den Heisten blouf weiderhi Buergermeeschter, well den Hubert Clément am Exil bliwwen ass. D'Conseillere kruten de 25. November 1940 matgedeelt, datt op Grond vun enger „Verordnung“ vum „[[Chef vun der Zivilverwaltung]]“ de Gemengerot vum 15. November 1940 un opgeléist wier. Domat war dem Theves säi Mandat als Conseiller eriwwer. De Schäfferot blouf nach fir de Moment am Amt. De 7. Oktober 1945 ass de Will Theves bei deenen éischte Gemengewalen nom Krich op der Lëscht vun der [[Liberal Partei (1945)|Liberaler Partei]], déi hien nei gegrënnt hat, erëmgewielt ginn. Hien huet awer den 8. November 1946 als Conseiller demissionéiert, well hie säi Wunnsëtz verluecht huet. A senger Funktioun als Member vum Escher Gemengerot war den Theves zäitweis President vun der Escher Schoulkommissioun. Vun 1931 bis 1941 war hie President vun den Escher fräiwëllege Pompjeeën. Vun 1935 u war hie President vum [[Transport intercommunal de personnes dans le canton d'Esch-sur-Alzette|Interkommunalen Tramssyndikat]] (Syndicat des tramways intercommunaux dans le canton d'Esch-s.-Alz.). Sengem Asaz war et ze verdanken, datt d'Arbed sengerzäit dem [[CS Fola Esch|C.S. Fola]] den Terrain fir de Bau vum Emile-Mayrisch-Stadion um Escher Gaalgebierg, deen am Mee 1935 ageweit gouf, iwwerlooss huet. Als President vum 1936 gegrënnten „Aéro-Club du Bassin Minier“ a vun der am Februar 1937 konstituéierter „Société anonyme pour l'aménagement et l'exploitation de l'aérodrome d'Esch-sur-Alzette“ huet den Theves sech erfollegräich fir de Bau vum [[Fluchhafen Esch-Uelzecht|Escher Aerodrom]] agesat, deen de 26. September 1937 konnt ageweit ginn. == Den Deputéierten == De Will Theves huet bei de Chamberwale vum 7. Juni 1931 (Neiwalen am Norden an am Zentrum, Ergänzungswalen am Süden) op der Lëscht vun der Radikal-Sozialistescher Partei am Südbezierk kandidéiert, krut awer net genuch Stëmme fir an d'Chamber ze kommen. Bei de Chamberwale vum 3. Juni 1934 ass hien op der Lëscht vun der Radikal-Liberaler Partei gewielt ginn. Hie war deementspriechend Deputéierte vun 1934 u bis zu der Opléisung vun der Chamber den 22. Oktober 1940 duerch de Gauleiter Simon. Nach ier de Krich eriwwer war, ass duerch de groussherzoglechen Arrêté vum 7. Juli 1944 de Mandat vun de Virkrichsdeputéierten – also och vum Theves – bis zu den nächste Wale verlängert ginn. De 6. Dezember 1944 ass d'Chamber fir d'éischt nees zesummekomm, war awer net beschlossfäheg, well vill Deputéiert nach net aus der Deportatioun oder dem KZ erëm waren. Den Theves war zwar am Land, ass awer net an d'Sëtzung gaangen, well seng Situatioun in puncto Epuratioun nach net gekläert war, woufir hien och net Member vun der [[Assemblée consultative vun 1945 (Lëtzebuerg)|Assemblée consultative]] genannt gouf. == Aacht Méint Member vun der VdB an dono Affer vun den Nazien == Dem Will Theves säi Problem war, datt hien am November 1940 dem Drock noginn an eng Demande fir Member vun der [[VdB]] ([[Volksdeutsche Bewegung]]) ze gi gemaach hat. Am Dezember gouf hien als Nummer 19.163 opgeholl. Hie war also kee Mann vun der éischter Stonn! Hie sollt och de Poste vun engem VdB-Zellenleiter iwwerhuelen, huet sech awer do dergéint gewiert. Am August 1941 ass hien aus der VdB ausgetrueden. Dono hu seng Problemer mat den Nazien ugefaangen: Verhéier duerch d'[[Gestapo]], KZ Hinzert, Deportatioun, etc. Nom Krich hat den Theves vu sech aus de Procureur d'État gebieden, eng Enquête iwwer seng Haltung am Krich ze maachen. Am Mäerz 1945 huet de Procureur festgestallt, datt den Theves sech näischt zu Scholde komme gelooss hätt: « aucun élément de preuve n'a été recueilli permettant d'inculper Theves d'une infraction quelconque […] il résulte au contraire du dossier qu'après une période de flottement de quelques semaines au début, l'attitude patriotique de Theves et des siens a été brillante ». Den Innen- an Epuratiounsminister [[Robert Als]] huet am Juli 1945 geschriwwen, hie géif kee Grond gesinn, fir Sanktioune géint den Theves als Member vum Gemengerot ze huelen: « La famille Theves a payé un lourd tribut à la patrie. M. Theves, en dépit d'une détention de près de 3 mois à Hinzert, a itérativement risqué sa tête après sa libération de Hinzert. Mme Theves, qui n'a jamais fait partie d'une organisation nazie, a failli trouver la mort lors de sa rentrée, après un emprisonnement de plusieurs semaines. Son fils revint malade du camp de Dachau. Son frère aîné, Henri Theves, a été torturé à mort à Hinzert, où il a expiré le 22 décembre 1944 à l'âge de 51 ans. Son frère cadet, Jean, déporté en Silésie, fut pris par la Gestapo et a passé par trois camps, en dernier lieu par celui de Belsen. Même sa mère, âgée de 78 ans, fut arrêtée par la Gestapo et retenue pendant 14 heures. Dans ces circonstances il ne saurait être question pour moi d'envisager une sanction quelconque contre le conseiller communal Theves sur la base de l'arrêté grand-ducal du 26 mars 1945 concernant l'épuration des conseils communaux. » == D'Epuratiounskommission vun der Chamber am September 1945 == Fir déi aussergewéinlech Sessioun vun der Chamber, déi de 5. September 1945 ugefaange an de 14. September 1945 opgehalen huet, ass den Theves ugetrueden, well en der Meenung war, datt seng Haltung am Krich antëscht zu senge Gonschte gekläert wier. An der éischter Sëtzung huet den [[Nic Biever]], deen de Krich am Exil a Frankräich verbruecht hat, am Numm vun der [[Lëtzebuerger Sozialistesch Aarbechterpartei|Aarbechterpartei]] (Sozialisten) proposéiert, fir eng Kommissioun anzesetzen, fir déi Deputéiert, déi wéinst Verdacht op Incivisme net an d'Assemblée consultative genannt gi waren, z'epuréieren. Den Antrag gouf eestëmmeg ugeholl. Dës Epuratiounskommissioun huet sech allerdéngs nëmme mat engem Fall, an zwar dem Fall Theves beschäftegt. An hirem Avis, deen der Chamber de 7. September matgedeelt gouf, huet si dem Theves virgeworf, sech vum August 1940 u bis Ufanks 1941 exzessiv schwaach géintiwwer dem Okkupant verhalen an him Gefällegkeete gemaach ze hunn. Hie wier an der VdB gewiescht. Et kéint him zwar net nogewise ginn, datt hie VdB-Zellenleiter gewiescht wier, mee hien hätt sech awer esou beholl an u Versammlungen deelgeholl. En Zeien hätt hien am wäissen Hiem an an der schwaarzer Box (am Ufank d'„Uniform“ vun der VdB) zu Esch virun engem Café gesinn. Dat alles wiere Feeler, déi de Prestige vun engem Deputéierte staark erofsetze géifen, an do kéint den Theves sech als Politiker net erëmkafen, och wann hie sech als Mënsch an als Privatpersoun duerch seng Haltung am weidere Verlaf vum Krich rehabilitéiert hätt. Hie sollt duerfir bis zu den nächste Walen op d'Ausübung vu sengem Mandat verzichten. Den Theves huet ëmsoss versicht, d'Virwërf Punkt fir Punkt zeréckzeweisen. Hien huet zum Beispill dëse Saz aus engem Rapport vun engem Riichter vun der Cour supérieur un den Inneminister zitéiert: « Il a été prétendu que Theves a été vu portant la pantalon noir et la chemise blanche. Il résulte de l'enquête faite que ce sont de simples racontars malveillants qui sont entièrement désavoués par ceux qui avaient été nommés pour en être les auteurs. » Hien huet un d'Leed, dat hien a seng Famill am Krich erlidden hunn, well se dem Okkupant d'Stir gebueden hätten, erënnert. Dat alles huet näischt gedéngt. An der leschter Sëtzung vun der Sessioun, de 14. September 1945, gouf den Avis vun der Epuratiounskommissioun mat 9 Stëmmen dofir – 8 Sozialisten (Aarbechterpartei), 1 Chrëschtlechsozialen ([[Chrëschtlech-Sozial Vollekspartei|CSV]]) – an 20 Abstentiounen ugeholl. == D'Chamberwalen 1945 == Bei de Chamberwale vum 21. Oktober 1945 huet de Will Theves am Südbezierk op der Lëscht vu „senger“ Liberaler Partei kandidéiert. An deenen anere Bezierker ass déi Partei net ugetrueden. Den Theves ass zwar den Éischten op senger Lëscht ginn, et goung awer net duer, fir e Sëtz an der Chamber ze kréien. == D'Famill == De Will Theves war mat der Anne Cécile (Cilly) Nepper bestuet, déi den 19. Juli 1901 zu [[Rëmeleng]] gebuer war an d'Duechter vum Rëmelenger Minnendirekter Edouard Nepper an der Elise Schroell war. D'Bestietnes war den 1. Oktober 1921 zu Rëmeleng. D'Koppel hat zwee Kanner: ee Jong, de Georges (1923) an ee Meedchen, d'Elise Françoise Paulette Juliette, „Loulou“ genannt (1927). == Literatur == *[[Paul Cerf|Cerf, P.]], 1978. Les députés luxembourgeois sous l'occupation allemande. Mai 1940 - septembre 1944. Hémecht 30 (1978) (4): 497-529. *Cerf, P. 1980. De l'épuration au Grand-Duché de Luxembourg après la seconde guerre mondiale. Impr. Saint-Paul, Luxembourg, 262 p. * [[Jos Massard|Massard, J. A.]], 2018. Esch : Als die Hakenkreuz-Fahne auf dem Stadthaus wehte (I). Jules Heisten, Bürgermeister unter der Nazi-Fuchtel. Tageblatt, 26. November 2018, Nr. 275: 2-3. [https://massard.info/pdf/Massard_tageblatt_2018_Esch1.pdf] *Massard, J.A., 2018. ''Als die Hakenkreuz-Fahne auf dem Escher Rathaus wehte''. Erweiterte Online-Version einer im Tageblatt publizierten dreiteiligen Artikel-Serie (November – Dezember 2018). [https://massard.info/pdf/Massard_Esch1940etc_erw2_2020.pdf] *Massard, J.A., 2019. ''Liberaler Abgeordneter, Opfer der Nazis und einer politischen Revanche. Der Arbed-Ingenieur Will Theves.'' Lëtzebuerger Journal 30.04.2019: 21, Nr. 101 (Teil 1); Lëtzebuerger Journal 02.05.2019: 16, Nr. 102 (Teil 2). [https://massard.info/pdf/Massard_2019_LJ.pdf] *Massard, J.A., 2019. ''Der Arbed-Ingenieur Will Theves, Escher Stadtrat, liberaler Abgeordneter, Opfer der Nazis und einer politischen Intrige.'' Erweiterte Version eines zweiteiligen „Journal“-Artikels. Online-Publikation. Echternach, 02.05.2019. [https://massard.info/der-arbed-ingenieur-will-theves-liberaler-abgeordneter-opfer-der-nazis-und-einer-politischen-revanche/] {{DEFAULTSORT:Theves Guillaume}} [[Kategorie:Gebuer 1895]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Ingenieuren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Gestuerwen 1962]] kenco8er0pzn9uhmhu94tdgtrof786m 0 152185 2704102 2699688 2026-09-06T18:13:37Z Puscas 735 .... 2704102 wikitext text/x-wiki '''OPGEPASST''': DES SÄIT ASS NET MÉI AM GEBRAUCH. ET KA SINN, DASS SE NET MÉI À JOUR ASS. FIR DÉI "Woss Der schonns"-SÄTZ, WÉI SE AKTUELL AM ROULEMENT SINN, KUCKT: [[Haaptsäit/WDS]]. ___________________________________________________________ '''Dëst sinn d'''Wësst Der schonn ...?''-Teaseren, déi a Schablounen agebonne sinn, sou datt all Dag uewen en neie stoe kënnt.''' Hei sinn all d'Teasere beieneen. Fir s'esou ze gesinn, wéi s'op der Haaptsäit gewise ginn, [[Haaptsäit/WDS|kuckt hei]] a sicht Iech den Dag eraus. ==Gerued Joren== ===Januar=== [[Fichier:Penny black.jpg|right|89px|One Penny Black]] * ... d'Erfindung vum '''[[Timber]]''' et mat sech bruecht huet, datt net méi deen, deen e Bréif kritt, mä deen, deen e fortschéckt, de Porto huet misse bezuelen? [[Fichier:Mathias Hardt.jpg|90px|left|Mathias Hardt]] * ... de [[Mathias Hardt]] (1809-1877) mat sengem ''Vocalismus der Sauermundart'' (1834) déi éischt wëssenschaftlech Beschreiwung vum [[Lëtzebuergesch]]e gemaach huet? [[Fichier:Pont SGO.jpg|90px|right]] * ... am Mäerz 2017 déi éischt [[Bréck iwwer den Oyapock|Bréck tëscht Frankräich a Brasilien]] ageweit gouf? [[Fichier:Personenstand.jpg|left|83px|Questionnaire Personenstandsaufnahme]] *… bei der sougenannter '''[[Personenstandsaufnahme vum 10. Oktober 1941|''Personenstandsaufnahme'' vum 10. Oktober 1941]]''' d'[[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzgruppen]] d'Lëtzebuerger majoritär dovun iwwerzeegt kruten, bei verfängleche Froen iwwer Mammesprooch a "''Volkszugehörigkeit''" mat "Lëtzebuergesch" amplaz, wéi praktesch virgeschriwwen, mat "''deutsch''" z'äntwerten? * ... zwou Persoune mam Numm [[Ernest Arendt]] Member vum [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] waren, an zwar de [[Ernest Arendt (Riichter)|Riichter Ernest Arendt]] vun 1902 bis 1931 an den [[Ernest Arendt (Affekot)|Affekot Ernest Arendt]] vun 1973 bis 1988? [[Fichier:Mill Ends Park.jpg|130px|right]] * ... de [[Mill Ends Park]] mat 0,292 m² dee klengste Park vun der Welt ass? [[Fichier:Knossos Bull-Leaping Fresco.jpg|right|125px|Minoesch Fresk zu Knossos]] * … et verschidden Theorien iwwer den Ënnergang vun der '''[[Minoesch Kultur|minoescher Kultur]]''' gëtt, wouvun déi gängegst e [[Vulkan]]ausbroch op der Insel [[Santorini|Thira]] dofir verantwortlech mécht? [[Fichier:MargueriteClement.JPG|90px|right]] * ... d'[[Marguerite Thomas-Clement]] (1886-1979) 1919 déi éischt a laang eenzeg Fra war, déi an d'Lëtzebuerger [[Chamber]] gewielt gouf? * ... et an der [[Köln]]er Kanalisatioun e Sall gëtt, [[Lüstersall an der Kanalisatioun vu Köln|dee mat Lüsteren dekoréiert]] ass? [[Fichier:PEI_ONR_4919.jpg|120px|left|Krispines]] * ... bei der '''[[Krispines]]'''-Kapell, och ''Péiter Onrou'' genannt, um [[Lampertsbierg]] et bis virun net all ze laanger Zäit de [[Brauch]] gouf, Käerze mat dragepickte Spéngelen ofzebrennen, fir datt Männer, déi ontrei waren, solle "bestrooft" ginn? * ... den [[Alphonse de la Fontaine]] (1825-1896), e Brudder vum [[Edmond de la Fontaine]] (''Dicks''), Auteur vun der éischter Fauna vun de [[Wierbeldéieren]] vu Lëtzebuerg war? [[Fichier:KIE ZOW 101.jpg|80px|right]] * ... op de Fënstere vun der [[Kierch Zowaasch]] verschidde Memberen aus der Grofefamill Saintignon an aner Stëfter vun der Kierch als Helleger duergestallt sinn? [[Fichier:Illustration Secale cereale0.jpg|right|79px]] *... d''''[[Kar (Planz)|Kar]]''' keng klassesch Fruuchtzort ass, déi et schonn an der Antiquitéit gouf, mä villméi eréischt virun 2000 bis 3000 Joer als "Onkraut" an de Weessefelder vu Klengasien opkoum, wou et da mat rekoltéiert gouf? * ... den [[Tevita Momoedonu]] aus Fidschi alt ''the Five Minute Prime Minister'' genannt gëtt, well en 2000 zweemol (wärend e puer Minutten) an 2001 (wärend zwéin Deeg) Premierminister war? [[Fichier:Turner St Esprit Luxembourg.jpg|130px|left]] *... an de [[Kasematten|Kasematte]] vum fréiere [[Bastioun Louis]] vun der [[Festung Lëtzebuerg]] haut d'Bank LBBW Luxemburg S.A. hire Wäikeller huet? [[Fichier:Darvasa gas crater panorama crop.jpg|130px|left]] * ... de [[Krater vun Derweze]] an Turkmenistan zanter 1971 am Gaang ass ze brennen, an dowéinst vun de Leit vun do den Numm ''Paart vun der Häll'' krut? [[Fichier:Wort no 1.jpg|left|85px]] * ... d''''''[[Luxemburger Wort]]''''' déi eelst lëtzebuergesch Dageszeitung ass, déi ouni Ënnerbriechung bis haut existéiert? [[Fichier:Heliocentric.jpg|right|100px]] * ... den [[Aristarch vu Samos]] (ëm 310 - ëm 230 v. Chr.) och alt "griichesche [[Nikolaus Kopernikus|Kopernikus]]" genannt gëtt, well hien als ee vun den Éischten d'[[heliozentrescht Weltbild]] vertratt huet, no deem d'[[Sonn]] an net d'[[Äerd]] am Zentrum vum Weltall stéing? [[Fichier:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|right|79px]] *... d'Iddi fir den '''[[Eiffeltuerm]]''' vum elsässer Architekt [[Maurice Koechlin]] war? [[Fichier:Luxembourg, rue Marie et Joseph Hackin (nom de rue).jpg|90px|left]] * ... de lëtzebuergesch-franséischen Archeolog [[Joseph Hackin]] a seng Fra [[Ria Hackin-Parmentier]] 1941 beim Ënnergang vum Cargoschëff ''[[SS Jonathan Holt]]'', dat torpedéiert gouf, ëm d'Liewe koumen? [[Fichier:Nic Klopp - Sécession - Exposition Peintures Sculptures Arts décoratifs.jpg|90px|left]] * … et iwwer 30 Joer no Wien a München och an der lëtzebuergescher Konschtszeen zu enger [[Sezessioun (Lëtzebuerg)|Sezessioun]] koum, déi der moderner [[Molerei]] zum Duerchbroch verhollef huet? [[Fichier:Cape_Verde_location_map.svg|110px|left|Cap Vert]] * ... d'Land '''[[Cap Vert]]''' säin Numm vun engem Kap 500&nbsp;km wäit ewech zu [[Dakar]] am [[Senegal]] huet, dat den Inselen hiren Numm ginn huet? [[Fichier:Landverkauf.JPG|130px|right]] *... et bei der [[Lëtzebuerg-Kris]] [[1867]] drëms goung, datt Lëtzebuerg u Frankräich verkaf sollt ginn? [[Fichier:Alexis Heck 1830 1908.jpg|100px|right]] * ... nom Tourismuspionéier [[Alexis Heck]] (1830-1908) net nëmmen [[École d'hôtellerie et de tourisme du Luxembourg|eng Schoul]], ma och e [[Cocktail]] genannt gouf? [[Fichier:Coat of arms Grand Duchy of Luxembourg.png|right|89px|Wope vu Lëtzebuerg]] * ... dem '''[[Wope vu Lëtzebuerg]]''' seng Originnen an de Wope vum mëttelalterlechen Haus Lëtzebuerg huet, an op den [[Heinrich V. vu Lëtzebuerg|Henri V.]] (1136-1196) zeréckgeet? *... de lëtzebuergesche Journalist an Dokumentarfilmmécher [[Gordian Troeller]] (1917-2003) 1992 den Adolf-Grimme-Präis fir säi Liewenswierk krut? [[Fichier:Biergahornen Corniche 1.jpg|130px|left]] * ... 1984 op engem vun deenen zwéi [[Biergahornen op der Corniche]] (haut net méi do) eng bis dohin onbekannt [[Wanzen]]aart entdeckt gouf? [[Fichier:Telstar.jpg|90px|left|Telstar]] * ... wéinst der Technikbegeeschterung an den 1960er Joren e lëtzebuergsche Basketballveräin, de [[BBC Telstar Hesper]], nom Kommunikatiounssatellit '''[[Telstar]]''' genannt gi war? [[Fichier:Pingos near Tuk.jpg|left|115px|Pingoen]] * ... e [[Pingo]] eng Knupp oder en Hiwwel ass, deen am Permafraschtbuedem ze fannen ass, an aus engem Kär vun Äis besteet, iwwer deem sech de Buedem wëlleft? [[Fichier:Maison gothique Echternach 2015-12.jpg|right|80px]] * ... bei der Renovéierung vum [[Gotescht Haus Iechternach|Goteschen Haus]] zu Iechternach de Giewel nëmmen do stoe gelooss gouf, wou z'erkenne war, wéi d'Haus uersprénglech war? [[Fichier:MALBROUCK 2621 w.jpg|right|139px|Buerg Malbrouck]] *... d''''[[Buerg Malbrouck]]''' am loutrengesche [[Manderen]] nom englesche Feldhär [[John Churchill, 1. Herzog vu Marlborough]] genannt ass, deen am Spueneschen Ierffollegkrich 1705 do aquartéiert war? {{clear}} ===Februar=== [[Fichier:Pair of side chairs MET DP111237.jpg|100px|right]] * ... den [[Thomas Chippendale]] (1718-1779) en englesche Konscht- a Miwwelschräiner war, no dem den Chippendale-Stil benannt ass? [[Fichier:Codex Mariendalensis page.jpg|80px|left|Codex Mariendalensis]] * ... de '''[[Codex Mariendalensis]]''', eng spéitmëttelalterlech Handschrëft iwwer d'Geschicht vun der [[Yolanda vu Veianen]], joerzéngtelaang als verluer gegollt huet, ier en 1999 erëmfonnt gouf? [[Fichier:Soyuz 18 booster.jpg|right|80px|Soyuz-Rakéit zu Baikonur]] * ... d'Sowjetunioun, fir de Westen an d'Ier ze féieren, hire Kosmodrom bei Tjuratam no der Uertschaft [[Baikonur]] genannt huet, déi iwwer 300&nbsp;km vun do ewechlouch? [[Fichier:Biver (13) Terrils.JPG|130px|right]] * ... d'Uertschaft [[Biver (Bouches-du-Rhône)|Biver]] an de [[Departement Bouches-du-Rhône|Bouches-du-Rhône]] nom lëtzebuergesch-belsche Grouweningenieur [[Ernest Biver]] genannt gouf? [[Fichier:Berdorf (LU), Hohllay -- 2015 -- 6097-101.jpg|130px|left]] * ... d'[[Huel Lee]] zu [[Bäerdref]] hir aktuell Form huet, well do zanter der [[Réimescht Räich|Réimerzäit]] Millesteng aus dem Fiels gebrach goufen? [[Fichier:Shakespeare2.jpg|89px|right]] *... de [[Miguel de Cervantes]] an de '''[[William Shakespeare]]''', de selwechten Dag, an zwar den [[23. Abrëll]] [[1616]] gestuerwe sinn? [[Fichier:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|120px|right]] * ... de Lëtzebuerger [[René Arend]] d'''Chicken McNuggets'' an de ''McRib'', zwéi McDonald's Produiten, kreéiert huet? [[Fichier:Guerra civil española montaje.png|95px|left]] * … d'Gesetz, dat de Leit aus Lëtzebuerg verbueden huet, [[Spueniekämpfer|um Spuenesche Biergerkrich deelzehuelen]], eréischt 2003 revoquéiert gouf? * ... vun den 11 [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Héichiewen zu Lëtzebuerg]], déi et an de 40er Jore vum 19. Joerhonnert gouf, ausser zu [[Zowaasch]], keen Eenzegen am [[Minettsgéigend|Minett]] stoung? [[Fichier:EUR 50 obverse (2002 issue).jpg|120px|left]] * ... de [[Eurobilljeeën|50-Eurobilljee]] deen am meeschte gebrauchte Geldschäin an der [[Eurozon]] ass? Den 1. Januar 2018 waren 9.826.239.828 Exemplairen dovun am Ëmlaf. Duerno kommen dee vun 20 an dee vun 10 [[Euro]]. [[Fichier:Ch Bernhoeft 1891 GD Luxembourg 09 Pl 2.1 Dalheim Aigle romaine.jpg|90px|left|Adler Duelem]] *... den '''[[Réimermonument Duelem|Adler um Duelemer Réimermonument]]''' ursprénglech vergoldt war an an eng aner Richtung gekuckt huet? [[Fichier:Flag of Moresnet.svg|89px|right|Fändel vu Moresnet]] * ... '''[[Neutral-Moresnet]]''' tëscht 1815 an 1919 en neutralen Territoire war, eng 65&nbsp;km nërdlech vu Lëtzebuerg, well Preisen op der enger Säit, Holland an duerno d'Belsch op der anerer, sech net eens goufe wien e kréich? * ... de [[Vincent Wiesenbach]] (1880-1911), den éischte Lëtzebuerger mat engem Piloteschäin, 1911 mat sengem selwer gebaute Fliger déidlech verongléckt ass? [[Fichier:N-Liez hotel-du-gouvernement-a-luxembourg.png|130px|right]] * ... de [[Groussherzogleche Palais]] an der Mëtt vum 19. Joerhonnert eng Zort administrativen Allzweckbau war, wou nieft dem Kinnek-Groussherzog oder sengem Statthalter, déi do periodesch residéiert hunn, d'Regierung, d'Parlament, a vun 1858 un, de Staatsrot hire Sëtz haten, an och nach eng archeologesch Sammlung dran ënnerbruecht war? * ... et beim lëtzebuergesche [[Schoulgesetz vun 1912]] zu engem gudden Deel drëm goung, d'Muecht vun der [[Kathoulesch Kierch|Kathoulescher Kierch]] an de Primärschoulen anzeschränken, wat déi Jore virdrun zu heftegen Ausernanersetzungen tëscht [[Lénksblock|Lénks-]] a Rietsparteie gefouert hat? [[Fichier:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|112px|left]] *… den Astronom '''[[Christiaan Huygens]]''' als Éischten dat, wat de [[Galileo Galilei]] als "Ouere" vum [[Saturn (Planéit)|Saturn]] bezeechent hat, als d'[[Saturnréng]] identifizéiert hat? * ...''[[Les danseurs d'Echternach]]'' vum [[Evy Friedrich]] aus dem Joer 1947 deen éischte lëtzebuergesche Film war, deen um [[Festival vu Cannes]] gewise gouf? [[Fichier:Grün 02.jpg|85px|right]] * ... ee Konschtstéck vum lëtzebuergesche Kraaftmënsch '''[[John Grün]]''' (1868-1912) dora bestoung, 2 Päerd mat 2 erwuessene Reider drop an d'Luucht ze hiewen? [[Fichier:Luxemburgerli Himbeere Zitrone.jpg|130px|left|Luxemburgerli]] * ... ''"[[Luxemburgerli]]"'' den Numm vun enger Makrounespezialitéit vun enger [[Zürich|Zürcher]] Confiserie ass? [[Fichier:Treaty of London 1867 Art VII and signatures.jpg|130px|right]] * ... den [[Traité vu London (1867)|Traité vu London]] vun 1867 déi éischt Kéier war, wou Vertrieder vu Lëtzebuerg (de [[Victor de Tornaco]] an den [[Emmanuel Servais]]) en internationalen Traité mat ënnerschriwwen hunn? [[Fichier:Non violence sculpture by carl fredrik reutersward malmo sweden.jpg|110px|left]] * ... et vun der Skulptur '''[[Non-Violence]]''' (oder ''The Knotted Gun'') vum [[Carl Fredrik Reuterswärd]] eng 20 Repliquë gëtt, wourënner eng zu [[New York City|New York]], déi de Lëtzebuerger Staat de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] geschenkt huet, an engem virum Jean-Monnet-Gebai um [[Kierchbierg]]? *... de [[Charles Bivort]] (1845-1920) vun [[Tratten]] déi éischt [[Stenographie|Stenographéiermaschinn]] fir Blanner erfonnt huet? [[Fichier:Coltsfoot close-up aka.jpg|right|119px]] * ... den '''[[Ieselsfouss]]''', eng Fréijoersplanz, och ''Fils avant le père'' genannt gëtt, well d'Bléi virun de Blieder erauskënnt? [[Fichier:G-simon-gauleiter.jpg|left|90px]] * … et vum fréiere Gauleiter [[Gustav Simon]] sengem Doud eng "offiziell" an eng "inoffiziell" Versioun gëtt? [[Fichier:Marsupilaminest.JPG|130px|right]] * ... nom [[André Franquin]] sengem [[Comic]]personnage [[Marsupilami]] en [[(98494) Marsupilami|Asteroid genannt]] gouf? [[Fichier:Gangler_Lexicon_inner_cover.jpg|89px|left|Lexicon der Luxemburger Umgangsspraache]] * ... dem [[Jean-François Gangler]] säi ''[[Lexicon der Luxemburger Umgangssprache]]'' vun 1847 deen éischten [[Lëtzebuergesch Dictionnairen|Dictionnaire vum Lëtzebuergesche]] war? [[Fichier:Gonepteryx.rhamni.mounted.jpg|130px|right]] * ... d'[[Zitrouneblat]] e [[Päiperleken|Päiperlek]] ass deen [[Imago (Zoologie)|als Päiperlek]] iwwerwantert? [[Fichier:Feb1712.jpg|130px|Schweedesche Kalenner vum Februar 1712|left]] * ... et dräimol an der Geschicht en [[30. Februar]] gouf? {{clear}} ===Mäerz=== * ... de '''[[Stadpark vun Esch-Uelzecht]]''' 1911 um Hank vum Gaalgebierg ugeluecht gouf, well den Escher Bësch, wou d'Leit soss an d'Gréngs trëppele goungen, bal ganz ofgeholzt gi war, fir do d'[[Adolf-Emil-Hütte]] ze bauen? * ... de '''[[Seideschwanz|Peschtvull]]''' sou genannt gëtt, well fréier säi sporadescht a mysteriéist Opdauchen a Mëtteleuropa als e schlecht Omen ugesi gouf? * ... de Medezinner a Cheemiker [[Henri-Jean-Népomucène Crantz]] vu Rued (1722-1792) fir seng Fuerschungen an der Hygiène fir Hiewane vum [[Joseph II. (HRR)|Jousef II.]] geadelt gouf? * ... d'Uewerfläch vum '''[[Doudegt Mier|Doudege Mier]]''' ronn 400 m ënnert dem Mieresspigel ass? *... an de fréiere [[Gasometeren (Wien)|Gasometere]] vu Wien-[[Simmering]] haut eng 1.500 Leit wunnen? * ... dem [[Lëtzebuerger Haffbibliothéik|Groussherzog seng Bibliothéik]] ronn 45.000 Wierker ëmfaasst? * ... de [[Manneken Pis]] am Mee 2018 säin 1000. Costume geschenkt krut? * ... op der '''[[Pallett vum Narmer]]''', an enger vun deenen alleréischten hieroglypheschen Inskriptiounen iwwerhaapt, d'Vereenegung vun Ënner- mat Ueweregypten duerch den [[Narmer]] duergestallt gëtt? * ... den [[Edmond de la Fontaine]] (1823-1891) net nëmmen, ënner dem [[Pseudonym]] ''Dicks'', [[Lëscht vun de Musekskompositioune vum Dicks|Operette]] geschriwwen huet, mä och jorelaang al [[Seechen|Seeërcher]] a [[Brauch|Bräich]] erfuerscht huet? * ... wärend den Ëmbauaarbechte vum [[Chambersgebai]], 1997-1999, d'[[Chamber]] hir Sëtzungen am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]] ofgehalen huet? <gallery> Stadpark Esch-Uelzecht 01.jpg Waxwing.jpg Dead Sea 1920px.jpg Simmering (Wien) - Gasometer (1).JPG Belgium-6450 - Manneken Pis (13934735107).jpg Narmerpalette verso UT 1931.jpg Dicksgärtchen Vianden 02.jpg Luxembourg Hotel de Ville (2232245399).jpg </gallery> * ... "''[[Mammutbeem|Sequoiaen]]''" wuel dat eenzegt Wuert am Lëtzebuergeschen ass, bei deem all 5 [[Vokal]]er hannerenee stinn? * ... d''''[[Wollefsschlucht (Iechternach)|Wollefsschlucht]] bei [[Iechternach]]''' hiren Numm 1881 vun engem vun den éischten Touristen, déi doduerch gefouert goufen, krut, dee se mat der "Wolfsschlucht" aus dem [[Carl Maria von Weber]] sengem ''Freischütz'' verglach huet? * ... den Ausdrock ''[[Paparazzi]]'' op e Personnage aus dem [[Federico Fellini]] sengem Film ''[[La dolce vita]]'' zeréckgeet? * ... beim '''[[Waasserball]]''' d'Feldspiller de Ball mat all Kierperdeel spille kënnen, just net mat den zwou Hänn gläichzäiteg? *… deen éischte lëtzebuergesche Goldmedailegewënner op enger Olympiad de [[Michel Théato]] war, an zwar 1900 zu Paräis am Marathon-Laf? * ... [[Island]] souwuel op der nordamerikanescher wéi der europäescher [[Tektonik|Lithosphärplack]] läit? * … den '''[[Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg]]''' uganks der 1960er Joren ugeluecht gouf, fir eng Ofwaasserleitung aus dem Péitrussdall mam Pafendall ze verbannen? * ... de franséische Komponist [[Maurice Ravel]] 1937 ee Joer laang zu [[Munneref]] am [[Hotel Grand-Chef]] gewunnt huet? * ... d'Joer [[238]] och [[Sechskeeserjoer]] genannt gëtt, well sechs Männer no- a matenee vum Senat als [[Lëscht vun de Keesere vum Réimesche Räich|Keeser vum Réimesche Räich]] unerkannt goufen? * ... d''''[[Walnut Lane Bridge]]''' zu Philadelphia eng Kopie aus arméiertem Bëtong vun der Neier Bréck ([[Adolphe-Bréck]]) an der Stad Lëtzebuerg ass? <gallery> Sequoiaen Amaliapark 2009-04.JPG Wolfsschlucht michel engels 1901.jpg L'isola del cinema.jpg WaterPolo.JPG Michel Théato en 1900.jpg Iceland Mid-Atlantic Ridge map.svg TunnelStad.jpg MunnerefGrandChefGinkgo01.jpg Wallnut Lane Bridge 361615pv.jpg </gallery> * ... de lëtzebuergesch-amerikaneschen Erfinder a Science-fiction-Auteur [[Hugo Gernsback]] (1884-1967) sech a senge Geschichten eng ganz Rëtsch technesch Konzepter ausgeduecht huet, déi eréischt an de Joerzéngten duerno developpéiert konnte ginn? * ... ronn all zweete Vietnamees mam Familljennumm [[Nguyễn]] heescht? * ... d'[[Verkéierswarnschëld]] viru [[Schëld A, 14a|Véi op der Strooss]] 2012 aus dem [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Code de la Route]] gestrach, ma 2024 nees agefouert gouf? * ... den [[Zwergmammut]] (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwe Mammutaart ass, déi sech op eng Insel zeréckgezunn hat, an do am Laf vun der [[Evolutioun (Biologie)|Evolutioun]] aus Manktem u Fudder ëmmer méi kleng gouf? * ...d'[[Anna Boch]] den eenzege Client war deen de [[Vincent Van Gogh]] zu senge Liefzäiten hat? *... d'[[Kathedral Saint-Pierre zu Beauvais]] déi mam héchste gotesche Chouer vun der Welt ass, mä ni fäerdeg gebaut gouf? * ... d'lëtzebuergesch Schauspillerin '''[[Germaine Damar]]''' duerch de Film ''[[Die Beine von Dolores]]'' an Argentinien esou bekannt gouf, datt si do 3 Joer laang ëm Chrëschtdag eng eege Televisiounsemissioun hat? * ... de Saz ''"Play it again, Sam!"'' esou net am Film ''[[Casablanca (Film)|Casablanca]]'' (1942) virkënnt? * ... d'[[Ukulele]] en [[hawaii]]anescht [[Museksinstrument]] ass, deem seng Originnen op [[Madeira]] zeréckginn, vu wou portugisesch Imigranten et matbruecht haten? * ... d''''[[Hinzerter Kräiz]]''' 1946 um Stater [[Nikloskierfecht]] opgeriicht gouf, fir un déi 82 Lëtzebuerger z'erënneren, déi am Zweete Weltkrich am [[SS-Sonderlager Hinzert]] an zu [[Klingelpütz|Köln-Klingelpütz]] higeriicht goufen? * ... een am [[Bryce-Canyon-Nationalpark]] Honnerte vun [[Hoodoo]]e bewonnere kann? <gallery> Cooking with radio waves - Short Wave Craft Nov 1933 cover.jpg RuanNguyen.png Zeichen_140_-_Tiere,_StVO_1970.svg Mammuthus exilis.jpg Anna Boch in Her Studio 1893.jpg Beauvais Kathedral.JPG Germaine Damar - Radiofilm 1960.jpg Casablanca, title.JPG Ukulele4.png Bryce Canyon 2 md.jpg </gallery> {{clear}} ===Abrëll=== * ... e Reportage iwwer "[[Spaghetti-Bam|Spaghettibeem]]" 1957 en [[Abrëllsgeck]] vun der [[BBC]] war, deen deemools vill fir richteg gehalen hunn? * ... op der [[Place de Bruxelles (Stad Lëtzebuerg)|Bréisseler Plaz]] an der Stad de 5. Juli 1951 déi éischt [[Verkéiersluucht]] zu Lëtzebuerg a Betrib geholl gouf? * ... all d'[[Planéit]]e vun eisem [[Sonnesystem]] no [[réimesch Mythologie|réimesche Gëtter]] genannt goufen, ausser der [[Äerd]] an dem [[Uranus (Planéit)|Uranus]]? * ... den islännesche [[Nobelpräis fir Literatur|Literatur-Nobelpräisdréier]] [[Halldór Laxness]] sech 1922-23 an d'[[Benediktinerabtei Clierf]] zeréckgezunn huet an do gedeeft gouf? * ...'''[[Wäisse Wäin]]''' vun alle méigleche [[Wäindrauf|Wäindrauwen]], och där mat bloelzeger Haut, gemaach ka ginn? * … déi éischt [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunnsstreck zu Lëtzebuerg]] den 11. August 1859 [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg Grenz|tëscht Lëtzebuerg a Zoufftgen]] a Betrib geholl gouf? *... bei '''[[Uergel]]päifen''' ë.&nbsp;a. tëscht ''Labial-'' an ''Zongepäifen'' ënnerscheet gëtt? *... de lëtzebuergeschen Auteur [[Norbert Jacques]] d'Figur vum ''Doktor Mabuse'' erfonnt huet? * ... de [[Yellowstone-Nationalpark]] den eelsten Nationalpark vun der Welt ass? * … de [[Sender 1212]] e Radiosprogramm an däitscher Sprooch war, dee vum Dezember 1944 bis Krichsenn vum amerikanesche militäresche Geheimdéngscht als "schwaarz Propaganda" nuets iwwer d'Anlage vu Radio Lëtzebuerg ausgestraalt gouf? <gallery> Sunny april morning spaghetti tree harvest (7036208493).jpg Place de Bruxelles.svg Planets2008.jpg Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg Pinot Gris close.JPG Orgel_der_Nikolaikirche_in_Berlin_04.jpg Norbert Jacques by Waldemar Flaig 1927.jpg Yellowstone River in Hayden Valley.jpg Emetteur de Junglinster les trois mâts vus de l'Ouest.jpg </gallery> * ... d''''[[Mundaneum]]''' vum Belsch [[Paul Otlet]] (1868-1944) eng Zort Multimedia-Archiv war, dat un e bibliographesch-enzyklopedesche Repertoire gekoppelt war, an haut als eng "analog Sichmaschinn" vum Wësse vun der Welt ugesi gëtt? * ... d'[[Gare Belval-Université]], [[Jim Clemes|hirem Architekt]] no, engem Mued oder enger Raup gläiche soll? * ... d''''[[Dräikinneksgaass]]''' an der Stad Lëtzebuerg sou genannt gëtt, well et do eng Bäckerei gouf, déi e Bild vun den [[Dräi Kinneken]] iwwer der Dier hänken hat? * ... de '''''[[Basiliscus plumifrons]]''''', eng Eidechsenaart, op Franséisch och ''lézard Jésus-Christ'' genannt gëtt, well en, fir senge Feinden z'entkommen, op den hënneschte Patten iwwer d'Waasser lafe kann? *... deen éischte lëtzebuergesche [[Geldschäin]] 1856 vun enger privater Bank erausgi gouf, nämlech der [[BIL]]? * ... der [[UNESCO]] no e [[Buch]] op d'mannst 49 Säiten (ouni den Deckel) muss hunn? *... dem "'''[[Hauptmann von Köpenick]]'''" säi Graf an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] um [[Nikloskierfecht]] ass? * ... "[[Allemagne-en-Provence|Däitschland]]" an der [[PACA|Provence]] nëmme knapps iwwer 500 Awunner huet? * ... deen éischten Aarbechter, deen Deputéierten an der [[Chamber]] gouf, de [[Jean Schortgen]], op engem [[1. Mee]] bei engem Accident an der Grouf leie blouf? * ... am Joer 1957 an der '''[[Stengeforter Schmelz]]''' 10.041 Tonne Phenol produzéiert goufen? <gallery> Mundaneum Tiräng Karteikaarten.jpg Gare Belval-Université 2010-10-17 B.JPG Luxembourg_-_rue_Chimay_Dräikinneksgaass_-_nom_de_rue.jpg Plumedbasiliskcele4.jpg 10 Thaler Note BIL 1856.jpg UNESCO logo French.svg Wilhelmvoigtgrab.jpg Chateau Allemagne en Provence IMG 9064 touched.jpg Jean Schortgen.png| StenSchm1.JPG </gallery> * ... d'[[Drëttel-Reegel]] an der [[Fotografie]] dora besteet, datt de 'Bléckfank' vum Bild op enger Intersektioun vun den horizontalen a vertikale Linne vu jee engem Drëttel vum Bild ass? * … am [[Arno Schmidt]] sengem Roman ''Abend mit Goldrand'' eng ganz Rei Beschreiwungen iwwer Lëtzebuerg stinn, obwuel de Schmidt ni e Fouss an d'Land gesat huet? * ... de [[Péiterséileginselkonflikt]] e Grenzkonflikt tëscht [[Spuenien]] a [[Marokko]] war, deen ausgebrach ass, wéi am Juli 2002 marokkanesch Truppen op der [[Péiterséileginsel]] u Land gaange sinn? * ... déi zwéin Detektiven an ''[[Les Aventures de Tintin|Dem Tintin senge Geschichten]]'', am Original ''Dupont et Dupond'', an de lëtzebuergeschen Iwersetzunge ''[[Biwer a Biver]]'' heeschen? * ... den '''[[Amazonas]]''' seng Quell 190&nbsp;km vum Pazifik ewech huet, mä da méi wéi 6000&nbsp;km queesch duerch Südamerika leeft, fir dann an den [[Atlantik]] ze lafen? * ... d''''[[Doudesstrof zu Lëtzebuerg]]''' fir d'lescht de 24. Februar 1949 ausgeféiert gouf, 1979 per Gesetz ofgeschaaft gouf an 1999 an der [[Lëtzebuerger Constitutioun|Verfassung]] festgehale gouf, datt se net méi agefouert kéint ginn? * … [[Baarle-Hertog]], eng belsch Gemeng, ë.&nbsp;a. aus 20 Exklave besteet, déi an Holland leien, an deenen hirersäits 7 hollännesch Enklave sinn? * ... d'[[Loschbur-Fra]] eng 1000 Joer méi al ass wéi de [[Loschbur-Mann]]? *... den [[Émile Servais]] (1847-1928) den 9. Januar 1919 zum President vun der Republik Lëtzebuerg designéiert gi war, ier den Dag drop franséisch Truppen dem republikaneschen Opstand en Enn gemaach hunn? * ... de '''[[Jarosław Kaczyński]]''' 2006-2007 polnesche Premierminister ënner dem Staatspresident '''[[Lech Kaczyński]]''', sengem [[Zwilling|eeneeëgen Zwillingsbrudder]], war? <gallery> Site um Bois de Cazier w.jpg KueheinHalbtrauer.jpg MetroStockelD&D.jpg Amazonrivermap hr.svg Lëtzebuerger Guillotine 2009 08-IMG 6199.JPG B-NL International Border at Baarle.jpg Loschbour Mullerthal 2013.jpg ServaisEmile.jpg President Kaczyński and PM Kaczyński.jpg <</gallery> {{clear}} ===Mee=== * ... dat eelst Spidol zu Esch-Uelzecht d'[[Metze Spidol]] war, dat 1878 vun de Bedreiwer vun der [[Metze Schmelz]] als e Spidol fir hir Aarbechter gebaut gouf? *... d'[[Plakeg Maulefsrat]]en (''Heterocephalus glaber'') a grousse Kolonië liewen, déi vu jee engem Weibchen dirigéiert ginn, dat sech, wéi bei de Beien, exklusiv ëm d'Reproduktioun këmmert? * ... "[[Ketty Maus]]" den Numm vun enger fiktiver Fra ass, deen op Modeller vu lëtzebuergesche [[Pass (Dokument)|Päss]] gebraucht gëtt? *... dat gréisst [[Knabberdéieren|Knabberdéier]], d'[[Capybara]], bis zu 1,20 m grouss ka ginn? * … am [[Ratentempel vun Deshnok|Karni-Mata-Tempel]] zu Deshnok an Indien eng 20.000 Rate liewen, déi als helleg gëllen an deenen do Friesse geaffert gëtt? * ... d'[[Bisamrat]] keng Rat ass, mä villméi zu de [[Wullmais]] (Arvicolinae) gehéiert, vun deene se de gréisste Vertrieder ass? * ... ''[[D'Ro'd Wullmaus]]'' eng lëtzebuergesch Schülerzeitung aus de Joren 1969-1973 war, déi wéinst hiren antiautoritären Texter a [[Karikatur]]en och alt de Prozess gemaach krut? * ... d'Zuel vun de [[Supermarché]]ën zu Lëtzebuerg tëscht 1996 an 2016 vun 42 op 106 eropgaangen ass? * ...[[Rio de Janeiro]] iertemlech no engem "[[Januar]]-Floss" genannt gouf, deen et awer net gëtt? *... den [[18. Mee]] [[1975]] ronn 12.000 jonk Leit zu Lëtzebuerg op ee Coup [[Groussjäregkeet|groussjäreg]] goufen, well den Alter dofir per Gesetz vun 21 op 18 Joer erofgesat gouf? <gallery> Ancien hôpital d'Esch-sur-Alzette 01.jpg Plakeg Maulefsratl.jpg Bristol.zoo.capybara.arp.jpg 20191212 Szczury w Świątyni Karni Maty w Deśnok 1052 8157 DxO.jpg Ondatra zibethicus FWS.jpg Roud Wullmaus Logo.JPG Fredmeyer edit 1.jpg Rio de Janeiro Helicoptero 47 Feb 2006.jpg Fallen Astronaut.jpg </gallery> * ... dem belsche Kënschtler [[Paul Van Hoeydonck]] säi ''Fallen Astronaut'' dat eenzegt Konschtwierk ass, dat bis ewell um [[Äerdmound]] installéiert gouf? * ... [[Bréissel]] a [[Paräis]] hiren Urspronk un de [[Meander]]e vun zwéin [[homophon]]e [[Floss|Flëss]] hunn? * ... Lëtzebuerg (via [[RTL Group|RTL]]) tëscht 1956 an 1993 am Ganze siwenandrëssegmol beim [[Eurovision Song Contest]] matgemaach huet an dëse [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Beiträg beim Eurovision Song Contest|fënnefmol gewonnen huet]]? * … de [[Meuse-Musel-Kanal]] e Projet aus den 1820er Jore war, deen, queesch duerch d'[[Ardennen]], [[Léck]] hätt solle mat [[Waasserbëlleg]] verbannen, an deen zwar ugefaangen, awer ni fäerdeg gemaach gouf? * ... d'[[Bäerbelekierch zu Crusnes]] déi eenzeg Kierch a Frankräich ass, déi ganz aus [[Eisen|Eise]] gebaut ass? * … de ''[[Prix Grand-Duc Adolphe]]'' e Konschtpräis ass, deen zu Lëtzebuerg zanter 1902 all zwee Joer (virun 1995: meeschtens all Joer) un een oder méi Kënschtler vergi gëtt, déi um ''Salon'' vum [[Cercle artistique de Luxembourg]] (CAL) ausgestallt hunn? * ...de [[Félix Thyes]] (1830-1855) deen éischte lëtzebuergesche Schrëftsteller a franséischer Sprooch war? * ... d'Lidd ''[[Bella Ciao]]'' ursprénglech iwwer dat schwéiert Liewe vu Räis-Baierinnen am [[Piemont]] erzielt, déi ënner hirem strenge Patron ze leiden haten, méi spéit awer an en antifaschistescht Partisane-Lidd ëmgedicht gouf? *… d'[[Helen Buchholtz]] (1877-1953), eng lëtzebuergesch Komponistin, bei hirem Doud iwwer 200 Noutemanuskripter vu Kompositiounen hannerlooss huet? * ... d'[[Staatlech Pressehëllef]], déi zu Lëtzebuerg 1976 agefouert gouf, fir de Meenungspluralismus ze stäipen, sech am Joer 2018 op eng 8,16 Milliounen Euro belaf huet? * ... zu [[San Marino]] d'Amt vum Staatschef vun zwou Persounen ausgeübt gëtt, déi all 6 Méint änneren? <gallery> Ruysmolen1867.jpg Eurovisie Songfestival 1966 te Luxemburg. De winnaar Udo Jürgens met de winnares, Bestanddeelnr 918-9215.jpg OurthekanaalBernistap1.jpg Kierch Crusnes.jpg Thyes Felix.jpg Helen Buchholtz w.jpg Coat of arms of San Marino.svg </gallery> * …d'[[Buergfrid-Affär]] eng politesch-juristesch Affär tëscht 1969 an 1974 war, déi der Ministesch [[Madeleine Kinnen]], der éischter Fra an enger Lëtzebuerger Regierung, hiert Amt kascht huet? * ... [[Basalt]] d'Form vu sechseckege Saile kritt, wann d'Basalt-Lava méi lues wéi gewéinlech ofkillt? * … déi sougenannt [[Offiziell Lëtzebuerger Orthographie]] déi éischt gesetzlech festgeluechte Schreifweis vum [[Lëtzebuergesch]]e war, déi [[1946]] agefouert gouf, awer sou gutt wéi vu kengem benotzt a schonn 1950 duerch déi vum ''[[Luxemburger Wörterbuch]]'' ersat gouf, wat awer eréischt gesetzlech 1975 festgehale ginn ass? * ... et a Brasilien eng 20 ''[[Luxemburgia]]''-Aarte gëtt? * ... d'[[Forest Green Rovers FC]] e [[Veganismus|vegane]] Foussballveräi sinn? * ... den däitsche Krounprënz [[Wilhelm von Preußen]] déi éischt Méint vum [[Éischte Weltkrich]] säin Haaptquartéier an der Groussgaassschoul zu [[Esch-Uelzecht]] hat? * ... d'Sprooch aus dem fiktive Land [[Syldawien]] an den [[Dem Tintin seng Geschichten|Tintins-Geschichten]] zu engem groussen Deel e schrëftlech verfriemte [[Bréissel]]er Dialekt ass? * … déi éischt Zeitung, déi zu Lëtzebuerg erauskoum, ''[[La Clef du cabinet des princes de l'Europe]]'' ([[1704]]) war, an dat, fir d'Zensur a Frankräich z'ëmgoen? * ... de [[Louis XIV. vu Frankräich|Kinnek Louis XIV.]] de Pätter vum Stater Affekot [[Jean-Bernard Knepper]] sengem Jong Louis ass, dee wärend dem [[Openthalt vum Louis XIV. vu Frankräich zu Lëtzebuerg|Kinnek senger Visite zu Lëtzebuerg]] gebuer gouf? * ... d'[[Sandale vu Christus]] an der [[Abtei Prüm]] am Mëttelalter zu de bedeitendste [[Reliquie]]n an der Géigend gezielt hunn, bis zu [[Tréier]] de sougenannten [[Hellege Rack]] opgedaucht ass? <gallery> Burfelt 3.jpg Giants-causeway-in-ireland.jpg Flickr - BioDivLibrary - n26 w1150 (1).jpg PaulGreen@FGRFC.jpg Kronprinz Wilhelm - Darche - Esch - 1914-08-26.jpg La clef du cabinet 1704.jpg P7220018 DxO.jpg 6-Reliquie der Sandalen v.Jesus-k.jpg </gallery> ===Juni=== * ... de [[Mitock]] (''Upupa epops'') op Lëtzebuergesch och nach Wuppert, Butbutt, Buddert, Buddebutt, Bëschbuppert, Sténkert, Drecksvull, Riffer, Ruppert, Hupp-Hupp oder Witapp genannt gëtt? * d'[[Gare Däitsch-Oth|Gare vun Däitsch-Oth]] an [[Gare Wuelmereng|déi vu Wuelmereng]] zwou [[Kappgare|Kappgarë]] vun den [[CFL]] sinn, déi a Frankräich leien? * ... de Konschtturner [[Josy Stoffel]] vun 1949 bis 1964 ouni Ënnerbriechung Landesmeeschter am Turne war an u véier Weltmeeschterschaften, sechs Europameeschterschaften a fënnef Olympiaden deelgeholl huet? * ... de [[Meter]] [[1793]] als den 10-milliounsten Deel vun der Distanz vum [[Pol (Geographie)|Pol]] bis bei den [[Equator]] vum [[Äerdmeridian]], op deem [[Paräis]] läit, definéiert gouf, an e Prototyp vun dësem Meter [[1795]] a [[Messeng]] gegoss gouf? * ... de gebiertegen Iechternacher [[Jules Hoffmann (Biolog)|Jules Hoffmann]] 2011 den [[Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin|Nobelpräis fir Medezin]] kritt huet an zanter 2012 Member vun der [[Académie française]] ass? * ... siwe Lëtzebuerger op der Säit vun den Alliéierte de 6. Juni 1944 bei der [[Operation Overlord]] am Asaz waren? Et waren dat bei de Buedemtruppen de [[Charles-André Schommer]] op 'Omaha Beach' an op [[Sword Beach]] de [[Pierre Laux]] bei den engleschen Truppen an den [[Antoine Neven]], [[Jean Neven]], [[Félix Peters]] a [[Jean Reiffers]] beim franséische Commando Kieffer. De [[Jean-Bernard Ney]] war deen Dag als Navigateur u Bord vun engem Fliger vun der englescher Aviatioun iwwer 'Omaha Beach' am Asaz. * ... de [[Lëtzebuerger Frang]] tëscht 1935 an 1941 e Véierels méi wäert war wéi [[Belsche Frang|dee Belschen]], nom Krich awer nees zu enger [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vun 1:1]] erëmagefouert gouf? * ... de [[Sendemast vun Housen]] mat 300 Meter dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Bauwierk vu Lëtzebuerg]] ass? * ... d'[[Schluecht vu Valmy]] zwar keng eendeiteg taktesch Resultater ervirbruecht huet, mä e grousse symbolesche Wäert hat, well se als déi éischt franséisch Victoire no der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] gefeiert gouf? * ... de lëtzebuergesche Schauspiller [[Joseph Noerden]] tëscht 1949 an 1953 am [[Bertolt Brecht]] sengem ''Berliner Ensemble'' gespillt huet? <gallery> Fichier:Hoopoe de.jpg Fichier:Gare Volmerange les Mines-002.jpg Fichier:Platinum-Iridium meter bar.jpg Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7581.jpg Fichier:1 franc Luxembourg Jean I (1989)-revers.png Fichier:Sender Housen 2 BRW.jpg Fichier:Schluecht vu Valmy.jpg Fichier:Berlin, Mitte, Bertolt-Brecht-Platz 1, Theater am Schiffbauerdamm.jpg </gallery> * ... de [[Seechomessenniwwel]], e [[planetareschen Niwwel]], sou genannt gëtt, well en dem Kapp an dem Thorax vun enger [[Seechomessen|Seechomes]] gläicht? * ... am [[Schlass Bierg]], der [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|groussherzoglecher]] Residenz, tëscht 1941-1944 vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitschen Occupant]] eng sougenannt ''[[Nationalpolitische Erziehungsanstalt Kolmar-Berg|Nationalpolitische Erziehungsanstalt]]'' ageriicht gi war? * ... d'[[Amerikanesch Joffereninselen|Amerikanesch Joffereninsele]] bis 1917 zu [[Dänemark]] gehéiert hunn, déi se du fir 25 Milliounen Dollar un d'USA verkaaft hunn? * … de [[Kursaal|Ciné Kursaal]] vu Rëmeleng, och nach den ''Ale Kino'' genannt, den eelste [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen|Kino zu Lëtzebuerg]] ass, deen nach haut a Betrib ass? * … den [[Edouard Luja]] (1875-1953), e lëtzebuergesche Biolog, Fuerscher an Entdeckungsreesenden, eng 130 bis dohin onbekannt Planzen- an Déierenaarten entdeckt huet, wouvun der eng Partie säin Numm kruten, z.&nbsp;B. d<nowiki>'</nowiki>''Acacia Lujaei'' oder d<nowiki>'</nowiki>''Eulophia Lujaeana''? * ... de [[Milbekéis]] eng Spezialitéit aus Sachsen-Anhalt ass, deen duerch d'Exkrementer vun e puer Millioune [[Milben]], déi drop sëtzen, zeideg gëtt, a sou säin typesche Goût kritt? * ... d'franséisch Schrëftstellerin [[Simone de Beauvoir]] en Urenkelkand vum [[Hubert Brasseur (1823)|Hubert Brasseur]] war, engem vun de Matgrënner vun der [[Brasseurs Schmelz]] zu Esch? * ... de [[Departement Var|Var]] dat eenzegt [[Franséisch Departementer|franséischt Departement]] ass, dat no engem Floss genannt ass (dem [[Var (Floss)|Var]]), deen hautdesdaags guer net derduerchleeft? * … de Begrëff "[[Télécran]]" fir d'éischt an der franséischer Iwwersetzung vum [[George Orwell]] sengem Roman ''Nineteen eighty-four'' fir den englesche Begrëff ''telescreen'' gebraucht gouf? * ... op de Baupläng vun der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] zwou Vëlospistë vun 1,75 m virgesi waren; dës awer, wéi s'a Betrib geholl gouf, zu Gonschte vum Autostrafic geaffert goufen? <gallery> Ant Nebula.jpg Residenz der Grossherzoeglichen Familie.jpg Seal of the United States Virgin Islands.svg Kursaal De Balkon haut.jpg Edouard luja snl.jpg Milbekéis.jpg Simone de Beauvoir.jpg Blason département fr Var.svg Luxembourg, Pont G-D Charlotte (5).jpg </gallery> * … um [[Mosaik vu Viichten]], dat 1994 entdeckt gouf, an dat géint d'Joer 240 geluecht gouf, den [[Homer]] mat den Néng [[Mus (Mythologie)|Musen]] ze gesinn ass? * ... de [[Johannes Mylius]] vun Diddeleng (ëm 1537-1596) Studieboursse gestëft huet, déi nach Joerhonnerten duerno ausbezuelt goufen? * ... op der Nordsäit vun der [[Pyramid vum Kukulcán]], wärend der [[Equinoxe]], de Schiet esou op d'Säitemauer vun der Trap fält, datt et ausgesäit wéi wann do eng riseg Schlaang erofkrauche géif? *… d'[[Regierung Mongenast]] zu Lëtzebuerg just 25 Deeg, vum 12. Oktober bis de 6. November 1915 am Amt war? * ... [[Kraków]] (Krakau) vun 1038 bis 1609 d'Haapt- a Kinneksstad vu [[Geschicht vu Polen|Polen]] war? * …den [[Étienne Lenoir]] (1822-1900) 1860 deen éischte brauchbare Gasmotor an 1863 dat éischt Stroossegefier, dat domat ugedriwwe gouf, gebaut huet? * ... "[[Luxemburg]]" gläich dräi Uertschaften an de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] heeschen? *... d'[[Tranchée de Caster]] an der Belsch e 65 Meter déiwen Aschnëtt an d'[[Montagne Saint-Pierre]] ass, déi tëscht 1930 an 1933 fir den [[Albertkanal]] ugeluecht gouf? * ... d'Kierchtierm vun der 1858 gebauter [[Kierch Saint-Alphonse vu Lëtzebuerg|Kierch St. Alphonse]] ("Paterekierch") an der Stad Lëtzebuerg, sou niddreg sinn, well se no bei der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsmauer]] stoungen a soss eng giedeleg Zilscheif gi wieren, wa se méi héich gewiescht wieren? * ... den Asteroid [[(255019) Fleurmaxwell]] no der Lëtzebuerger Äiskonschtleeferin [[Fleur Maxwell]] benannt gouf? <gallery> Viichten-Terpsichore-w.jpg Chichen Itza 3.jpg Town Hall Tower & Sukiennice.jpg Lenoir gas engine car.jpg LuxemburgWisconsinDowntown1.jpg Tranchée de Caster.jpg Luxembourg City église Saint-Alphonse ext a.jpg </gallery> ===Juli=== * ... déi [[Astana|kasachesch Haaptstad]] bannent manner wéi 7 Joerzéngte sechsmol den Numm gewiesselt huet? * ... de lëtzebuergesche Metallurg [[William J. Kroll]] (1889 - 1973) ë.&nbsp;a. deen no him genannte "Kroll-Prozess" entdeckt huet, deen et erméiglecht, [[Titan (Element)|Titan]] industriell ze produzéieren? * ... d'[[Husumer Protestschwäin]] eng rout-wäiss-rout gesträift Schwéngsrass ass, déi uganks vum 20. Jh. vun den Dänen an Nordfriesland geziicht gouf, fir dergéint ze protestéieren, datt se net den dänesche Fändel hunn däerfen eraushänken? * ... deen éischte ''Long métrage'' op Lëtzebuergesch ''[[Wat huet e gesot?]]'' geheescht huet, an 1981 doruechter gewise gouf? * ... d'Uertschaft '[[Gréiwels]] fréier ''Nei-Brasilien'' housch, well sech do am Joer 1828, op den deemolege Gemengegrenze vu Groussbus, Heischent a Wal, Leit néiergelooss hunn, déi alles verkaaft haten, fir a [[Brasilien]] auszewanderen, do awer ni ukomm sinn a veraarmt op Lëtzebuerg zeréckkoumen? * ... de [[Victor Tedesco]] (1821-1897) aus der Stad Lëtzebuerg an der Belsch wéinst Opruff zur Revolutioun zum Doud verurteelt gouf, spéider awer Affekot, Gemengerot a Provënzialrot zu Arel war? * ... de [[Lake Luxembourg]] a Pennsylvania säin Numm krut, well d'[[Charlotte vu Lëtzebuerg|Groussherzogin Charlotte]] an hirem Exil wärend dem [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Zweete Weltkrich]] do en Terrain kaf hat? * ... den [[Zolwerknapp]] en [[Zeiebierg]] ass; d.&nbsp;h. en Hiwwel, deen op senger Kopp Reschter vun enger méi haarder Gestengsschicht huet, wéi déi ronderëm, déi erodéiert ass? * ... d'[[Gemeng Wëntger]] 2019 déi lescht Gemeng zu Lëtzebuerg war, déi [[Odonymie|Stroossennimm]] agefouert huet? * … de lëtzebuergesch-franséischen Naturfuerscher an Entdeckungsreesende [[Guillaume Capus]] (1857-1939) annerhallwe Mount am Norde vum Afghanistan vun engem Stamm festgehale gi war, an eréischt op Interventioun vum Vizekinnek vun Indie fräikomm ass? <gallery> Guillaume Kroll.jpg Husumer Protestfierkelen.jpg Hauptstrasse in Grevels 01.jpg Core Creek Park dock on Lake Luxembourg.jpg Zolwerknapp.jpg Guillaume Capus.jpg </gallery> * ... den [[Zoo vun Antwerpen]] schonn 1843 gegrënnt gouf, an haut iwwer 5.000 Déieren huet, déi sech op 900 [[Aart (Biologie)|Aarte]] verdeelen? * ... de [[Charles Metz]] (1799-1853) Deputéierten souwuel an [[Chamber (Belsch)|der Belscher]] wéi och an der [[Chamber|Lëtzebuerger Chamber]] war? * ... zu [[Zowaasch]] bis an d'Joer 1980 bei all Begriefnëss e franséischen Douanier huet missen dobäi sinn, well de Kierfecht op franséischem Terrain läit? * … de [[Jean Beck]] (1588-1648) aus der Stad Lëtzebuerg et zum Maître de Camp général an der Habsburger Arméi an zum [[Lëscht vun de Gouverneure vu Lëtzebuerg|Gouverneur]] vum Herzogtum Lëtzebuerg an der Grofschaft Chiny bruecht hat? * ... op der Single ''Komm, gib mir deine Hand/Sie liebt dich'' zwou däitsch Versioune vun de [[Beatles]] hire Lidder sinn, déi de [[Camillo Felgen]] hinnen iwwersat hat? *… d'Fro vum [[Sëtz vun den europäeschen Institutiounen|Sëtz vun den Europäeschen Institutioune]] bal 40 Joer laang ëmmer nees diskutéiert gouf, bis eng Kompromëssléisung fonnt gouf? * … zu [[Keel]] op der [[Léiffrächen]] Enn 1947 dräi Kanner mysteriéis ''Marienerscheinunge'' solle gehat hunn, wat deemools Dausende vu Virwëtzegen ugelackelt huet? * ... dat eelst Dokument am Besëtz vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] en handgeschriwwent Stéck aus engem Gebietsbuch aus dem 8 Joerhonnert ass, dat de [[Willibrord]] vum Poopst geschenkt krut? * ... et 1982 am [[Simbabwe]] e Gesetz gouf, dat et verbueden huet, de Geck mam President [[Canaan Banana]] sengem [[Familljennumm]] ze maachen? * … de ''[[Codex Aureus Epternacensis]]'', d'Gëllen Evangeliebuch vun Iechternach (entstanen 1030-1050), [[1955]] zu Verkaf stoung, mä de Lëtzebuerger Staat en deemools net kafe wollt oder konnt, an en sou an de Germanische Nationalmuseum zu Nürnberg koum, wou en haut nach ass? <gallery> Antw-Zoo-Entrée--w.jpg Wincrange, Wëntger (103).jpg Kierfecht Zowaasch-103.jpg Johann von beck.jpg The Fabs.JPG European Council (38185339475).jpg Leiffraechen_(Grott).jpg Luxembourg, Bibliothéque nationale Kirchberg (102).jpg Canaan Banana.jpg CodexAureusEpternacDEckel.JPG </gallery> * ... nom [[Henri vu Lëtzebuerg|Groussherzog Henri]] [[Joséphine-Charlotte vun der Belsch|senger Mamm]] schonn zu Liefzäiten eng [[Joséphine-Charlotte (Bréisseler Metro)|Bréisseler Metrosstatioun]] genannt gouf? *... d'''Brubbel'' zu [[Wallenborn]] deen eenzege Kalwaassergeysir an Däitschland ass, an all déck hallef Stonn Schwiewelgaser ausstéisst? * ... de [[Jacques Leurs]] bekannt dofir ass, deen éischte Lëtzebuerger mat schwaarzer Hautfaarf gewiescht ze sinn? * ... de Bäitrëttstraité vu [[Rumänien]] a [[Bulgarien]] zu der [[Europäesch Unioun|EU]] 2005 an der [[Neimënster|Abtei Neimënster]] ënnerschriwwe gouf? * … de [[Paul Lauterbur]] (1929-2007), Nobelpräisdréier fir Medezin 2003, lëtzebuergesch Urgrousselteren hat? * ... en Dag op der [[Venus (Planéit)|Venus]] méi laang dauert wéi e Venus-Joer? Se brauch knapps 225 Äerd-Deeg fir en Ëmlaf ëm d'Sonn, mä hirer 243 fir eng Rotatioun ëm hir eegen Achs. *... de [[Bernard Molitor]] (1755-1833) e lëtzebuergesche Konschtschräiner war, dee sech zu Paräis en Numm gemaach hat, an zäitweileg ''Fournisseur de la Cour impériale'' war? *... [[Luxembourgit]] e Mineral ass, dat zu Lëtzebuerg entdeckt gouf? * ... mat "[[Mutz vum Monomach (Kascht)|Mutz vum Monomach]]", engem russesche Kascht a Form vun der traditioneller [[Mutz vum Monomach|Kroun vun de Groussfürsten]] an den éischten Zaren, souwuel eng Fleesch-Mayonnaise-Zalot wéi och e Friichtekuch gemengt ka sinn? * ... de ''[[Magnum bullarium romanum]]'', eng vun de véier grousse Kollektioune vun de Peepst hire Bullen (Ordenanzen) an der Kierchegeschicht, déi vu 1727 u beim Stater Libraire an Editeur [[André Chevalier]] erauskoum, dee gréisste Buchprojet vun der Lëtzebuerger Geschicht war? *... ''[[Ashcan]]'' (d.&nbsp;h. Dreckskëscht) de Codenumm fir en [[alliéiert am Zweete Weltkrich|alliéiert]] Gefaangelager zu [[Munneref|Bad Munneref]] am Palace-Hôtel war, an deem am Summer 1945 all déi bis dohi gefaangen héichrangeg Nazien an däitsch Militär souzen, fir verhéiert ze ginn? <gallery> Joséphine-Charlotte metro station platforms with a metro ghost (1s exposure) in Woluwe-Saint-Lambert, Belgium.jpg Walbor2.JPG Luxembourg_Abbaye_de_Neumünster.jpg Paul Lauterbur 2003 cropped.jpg Venuspioneeruv.jpg Bernard molitor (attr.), sécretaire, francia 1800 ca.jpg Golden-cap.jpg Camp_Ashcan_prisoners.jpg </gallery> ===August=== * ... de [[Buffalo Bill]] mat senger ''Wild West Show'' den 3. September [[1906]] en Optrëtt zu Lëtzebuerg hat? * ... d<nowiki>'</nowiki>[[Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch|Däitschsproocheg Communautéit]] déi klengst vun den 3 Communautéiten an der [[Belsch]] ass? * ... de [[Menhir vu Recken]] joerhonnertelaang ëmgekippt do louch, ier en 1978 als sollechen erkannt an an de Joren dono nees opgeriicht gouf? * ... bei der [[Schluecht vu Salamis]] enger vun de gréisste Séischluechten an der griichescher Antiquitéit, [[Athen]] ënner dem [[Themistokles]] d'Flott vum [[Xerxes I.]] vu Persien verdriwwen huet? * ... 2001 fir de Film ''[[Secret Passage]]'' zu Esch-Uelzecht, op der Industriebrooch vun Terre-Rouge, eng iwwer 6 Hektar grouss Kuliss vu [[Venedeg]] am 15. Joerhonnert an Originalgréisst, inklusiv de Kanäl, opgebaut gouf? * … de [[Michel Gloesener]] vun [[Uewerkäerjeng]] d'Reversibilitéit vun der Induktioun am Dynamo erkannt huet an domat de Grondstee fir den elektresche Motor geluecht huet? * ... de lëtzebuergesch-belsche Botaniker [[Jean Linden (Botaniker)|Jean Linden]] (1817-1898) mat deen éischte war, deen an Europa [[Orchideeën|Orchideeë]] geziicht huet an dës am grousse Stil kommerzialiséiert huet? * ... d'[[Schengener Ofkommes]] um Schëff [[MS Princesse Marie-Astrid |MS Princesse Marie-Astrid 2]] ënnerschriwwe gouf, dat haut ewell, als ''MS Regensburg,'' op der [[Donau]] ënnerwee ass? * ... déi sowjetesch [[Raumfuerer|Kosmonaute]] [[Juri Gagarin]] a [[Walentina Tereschkowa]] 1961, respektiv 1963, deen éischte Mann an déi éischt Fra am Weltall waren? * ... de Film ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]'' mat der [[Scarlett Johansson]] an der Titelroll, bal ganz zu Lëtzebuerg gedréint ginn ass? <gallery> Fichier:Cody-Buffalo-Bill-LOC.jpg Fichier:Flag of the German Community in Belgium.svg Fichier:Menhir Eenelter Luxembg 01.jpg Fichier:Greek triremes at Salamis.jpg Fichier:VenedEsch1 2001-09.jpg Fichier:Gloesener michel 1792 1876.jpg Fichier:Jean_Jules_Linden01.jpg Fichier:Kreuzhof - panoramio - Hans100 (2).jpg Fichier:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg Fichier:Scarlett Johansson in Kuwait 01b-tweaked.jpg </gallery> * ... dem ''United States Copyright Office'' no [[Afeselfie]]n net dem [[Auteursrecht]] ënnerleien? * ... vun der 1. Oplo vum [[Michel Rodange]] sengem [[Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Renert]] no 30 Joer just 313 Exemplairë verkaaft gi waren? * … 1946 an der franséischer Regierung vum [[Georges Bidault]] gläich zwéi Regierungsmembere waren, déi zu Lëtzebuerg gebuer waren, nämlech d'[[Andrée Viénot]] an de [[Robert Schuman]]? * … d'[[Musel]] viru laanger Zäit an d'Meuse gelaf ass, an an deem Bett wou se haut leeft d'[[Meurthe (Floss)|Meurthe]] gelaf ass? * ... den [[Dollar]] säin Numm vun der Uertschaft Sankt Joachimsthal hier huet, déi haut [[Jáchymov]] heescht? * ... de [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag]] 1840 zweemol gefeiert gouf? * ... d'Traditioun, d'Bierger an d'[[Moundkrater|Krateren]] um [[Äerdmound|Mound]] no bekannten Astronomen a Wëssenschaftler ze nennen, vum [[Francesco Maria Grimaldi]] (1618-1663) agefouert gouf? * … de [[Barrage Esch-Sauer]], deen tëscht 1955 an 1957 gebaut gouf, um Fouss 4,5 m déck ass an 1,5 un der Kroun, an datt d'Staumauer 168 m laang ass? * … am Joer 1811 zu Lëtzebuerg 66 [[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereie]] bestanen hunn, an datt d'Haaptclienten dovu laang d'Arméie waren, déi zu Lëtzebuerg stationéiert waren? * ... den [[Tour de France]] zanter 1947 bis ewell néngmol duerch Lëtzebuerg goung? <gallery> Fichier:Macaca_nigra_self-portrait_large.jpg Fichier:RenertCover1872Facsimile.jpg Fichier:Georges Bidault.jpg Fichier:Gueule d'enfer.jpg Fichier:Dollar symbol gold.svg Fichier:2019 Luxembourg National Day VIP (124).jpg Fichier:Francesco Maria Grimaldi.jpg Fichier:Barrage Esch-sur-Sure.jpg Fichier:Ideal1948.jpg Fichier:EschTDF06Gedenkplaz.jpg </gallery> *… de [[Jérôme vu Bauschelt]] (ëm 1470 - 1517) Member vum [[Grousse Conseil vu Mechelen]] war? * ... souwuel de [[Claude Monet|Monet]] wéi de [[Edouard Manet|Manet]] en Tableau mam Numm ''[[Le déjeuner sur l'herbe]]'' gemoolt hunn? * … de Moler [[Pierre-Joseph Redouté]] (1759-1840) ''Rafael vun de Blumme'' genannt gouf? * ... [[Jéinesch]] (oder ''Lakerschmus''), d'Sprooch vun de [[Jéiner|Jéinen]], bis ufanks vum 20. Joerhonnert vu Weimeschkiercher Händlerfamille geschwat gouf? * ... d'[[Ionesch Revolt]] 500/499 v. Chr. en Opstand vun de klengasiateschen an zypriotesche Griiche géint d'Perser war? * ... vun den iwwer 40 sougenannte [[Spueneschen Tiermchen|Spueneschen Tiermercher]], déi et an der Stad Lëtzebuerg gouf, der just nach 9 bis haut existéieren, resp. nees opgebaut goufen? * ... d'[[Lise Rischard]] (geb. Meyer, 1868-1940) am [[Éischte Weltkrich]] den Englänner Informatiounen iwwer däitsch Truppentransporter an der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] zoukomme gelooss huet, andeems dës kodéiert an engem Fortsetzungsroman an der Zäitschrëft ''[[Der Landwirth|Der Landwirt]]'' publizéiert goufen? * ... fir de Bau vun der [[Adolf-Emil-Hütte]] (haut ArcelorMittal Esch-Belval) 1909 praktesch dee ganzen 92 ha groussen ''Escher Bësch'' ofgeholzt ginn ass? * ... an der [[Kierch Bäerdref|Parkierch]] vu [[Bäerdref]], ënner dem Haaptaltor, ee [[réimesch Mythologie|réimesche]] [[Véiergëtterstee vu Bäerdref|Véiergëtterstee]] steet, mat der Minerva, der Juno, dem Apollo an dem Herkules drop? * … de lëtzebuergeschen Ethnolog [[Edouard Conzemius]] (1892-1931) e Spezialist vun de Miskito- a Sumu-Indianer an Honduras an Nicaragua war? * … déi zwou Bensinnsstatiounen op der [[Aire de Berchem]] iwwer 300 Millioune Liter Brennes am Joer verkafen? <gallery> Fichier:Hieronymus van Busleyden.jpg Fichier:Monet dejeunersurlherbe.jpg Fichier:Rosa centifolia foliacea 17.jpg Fichier:Greek-Persian duel.jpg Fichier:Luxembourg, Spueneschen Tiermchen 04.jpg Fichier:Postkaart Adolf-Emil-Hütte-101.jpg Fichier:4Gëttersteen Herkules.jpg Fichier:20150823 Berchem Rest area 012.jpg </gallery> {{clear}} ===September=== * ... den [[Adrien Ries]] (1933-1991) am Joer 1970 de Begrëff ''[[Nordstad]]'' geprägt huet, deen den urbane Ballungsraum ëm [[Dikrech]] an [[Ettelbréck]] bezeechent? * ... [[Südafrika]] offiziell 3 Haaptstied huet: [[Pretoria]] als Verwaltungshaaptstad, [[Kapstad]] als Regierungs- a [[Bloemfontein]] als Geriichts-Haaptstad? * ... d<nowiki>'</nowiki>[[Uelzechtstrooss]] zu Esch virun 1923, jee no Deelstéck, ''Avenue de l'Hôtel de Ville, Rue de la Poste'' a ''Rue Marie-Thérèse'' housch? * … een an der [[Whirlpool-Galaxie]] (''Messier 51'' oder ''NGC 5194/5195''), eng [[Spiralgalaxie]] am [[Stärebild]] ''Canes Venatici'', eng äusserst aktiv Stäregebuert observéiere kann? * … d'[[Schlass Berwart|Berwart-Schlass]] zu [[Esch-Uelzecht]] 1954 ofgerappt gouf, fir 1956 als Kuliss fir d'Feierlechkeete vum Cinquantenaire nees fir kuerz Zäit opgeriicht ze ginn? * ... -40 [[Grad Fahrenheit]] a -40 [[Grad Celsius]] déi selwecht Temperatur uginn? * ... déi [[hollännesch Provënzen|hollännesch Provënz]] [[Provënz Flevoland|Flevoland]] praktesch ganz aus Land besteet, dat dem Mier ofgewonne gouf? * ... d'''Bundesamt für Seeschifffahrt und Hydrographie'' zu [[Hamburg]] déi gréisst Sammlung vu [[Fläschepost]]en op der Welt huet? * … et zu Lëtzebuerg zwéi Vëlossportler mam Numm [[Nicolas Frantz]] gouf, woubäi een dovun, den [[Nicolas Frantz II]], bei enger Course no enger Chute vun engem Auto iwwerrannt gouf, wéi e probéiert hat, säi Cousin mam nämmlechten Numm an zweemolegen Tour-de-France-Gewënner, z'iwwerhuelen? * ... [[Andorra]] zwéi Staatscheffen huet, nämlech de franséische President [[Emmanuel Macron]] an de [[Joan Enric Vives i Sicília]], Bëschof vu La Seu d'Urgell? <gallery> Fichier:Adrien Ries.jpg Fichier:Flag of South Africa.svg Fichier:Esch. Uelzechtstrooss.jpg Fichier:Messier51.jpg Fichier:Chateau Berwart.JPG Fichier:Termometro.JPG Fichier:Flevoland-Position.png Fichier:Flaschenpost.jpg Fichier:Flag of Andorra.svg </gallery> * … den [[Henri Tudor]] (1859-1928), deen deen éischte brauchbare Bläiakkumulator erfonnt huet, u [[Bläi]]<nowiki>vergëftung </nowiki> gestuerwen ass? * … d'''[[Naturschutzgebitt Dreckswiss|Dreckswiss]]'' en Naturschutzgebitt an de Gemenge [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] a [[Gemeng Suessem|Suessem]] ass, dat 71 ha Fiichtgebitt ëm d'[[Kuer]] ëmfaasst? * ... dem [[Alfred Hitchcock]] säi Film ''[[Rope (Film 1948)|Rope]]'' esou opgeholl gouf, wéi wann en aus enger eenzeger Astellung bestoe géif? * ... vun den ursprénglech op d'mannst 14 Tierm vun der '''[[Iechternacher Stadmauer]]''' der 5 erhale sinn an a Wunnengen ëmgebaut goufen? * ... den [[Ötzi]] iwwer 5000 Joer no sengem Doud e klengen diplomatesche Sträit tëscht Éisträich an Italien ausgeléist huet? * … [[Ronnschwanzséikéi]] (''Trichechidae'', och „Manati“ genannt) dacks ronderëm Elektrizitéitswierker ze fanne sinn, well do d'Waasser méi waarm ass a se mëttlerweil ofhängeg vun dëser kënschtlecher Hëtzt gi sinn an opgehalen hunn, a méi waarm Gewässer ze wanderen? * ... de belsche Kinnek [[Baudouin vun der Belsch|Baudouin]] am Abrëll 1990 fir 36 Stonnen als ''net am Stand, ze regéieren'' erkläert gouf? * ... nodeem dem [[Minettstram]] säi Betrib den 22. September 1956 agestallt gi war, ee Bäiwon vum Tram eng Zäit duerno nach als Büro fir déi theoreetesch Fürerschäiprüfung benotzt ginn ass? * … d'[[Duchindustrie|Draperies de Luxembourg]] am 19. Joerhonnert 2.000 Leit beschäftegt an 1.000 Tonne gewäsche Woll am Joer verschafft hunn an zu deene gréisste vun Europa gezielt gi sinn? * ... d'[[Désirée Nosbusch]] scho mat 12 Joer Radiosemissiounen a mat 15 Joer Tëleesemissiounen an däitscher Sprooch moderéiert huet? <gallery> Fichier:Portrait Henri Tudor 004.jpg Fichier:Ropetrailer3.jpg Fichier:City walls and towers 2 Echternach, Luxembourg.JPG Fichier:Otzi-Quinson.jpg Fichier:Manatee photo.jpg Fichier:Baudouin of Belgium 1969.jpg Fichier:Rumelange, Grand-Rue (ca. 1948), carte postale 13031.jpg Fichier:N-Liez_vue-de-la-schleifmuhl.png Fichier:MJK 12586 Désirée Nosbusch (Berlinale 2018).jpg </gallery> * ... d'''[[Luxemburger Zeitung]]'' tëscht 1902 an 1940 zweemol am Dag eng nei Editioun erausbruecht huet? * ... de lëtzebuergesche Moler '''[[Jean Jacoby]]''' (1891-1936) zweemol – 1924 an 1928 – d'Goldmedail am Olympesche Konschtconcours gewonnen huet? * ... [[Halloween]] op e Karschnatz- an Neijoerschfest vun de [[Kelten]] zeréckgeet? * ... de [[Haile Selassie I. vun Ethiopien|Ras-Täfäri]] de 25. Mee 1924 op offizieller Visite zu Lëtzebuerg war? *... d'[[Kuer]] mat hiren Niewebaachen an d'[[Fooschtbaach]] am [[Éislek]] déi eenzeg Waasserleef zu Lëtzebuerg sinn, déi net zum Baseng vum [[Rhäin]] gehéieren, mä zu deem vun der [[Meuse (Floss)|Meuse]]? * ... [[1895]], an de Pionéierjore vum [[Telefon]] zu Lëtzebuerg, e Mikro um [[Musekskiosk]] op der [[Plëss d'Arem]] un de Reseau ugeschloss war, fir datt d'Postbeamten de Sonndesconcert an der Telefonszentral nolauschtere konnten? * ... [[Paraskavedekatriaphobie]] d'Angscht virum [[Freideg]] den Dräizéngten ass? *... de [[Rubicon (Belsch)|Rubicon]] an der Belsch bei Remouchamps de längste schëffbaren ënnerierdesche [[Floss]] op der Welt ass? * ... "[[Kueb (Gebai)|Kueb]]" an de spéiden 1970er Jore wéinst sengem Glach mat engem Villchen de Spëtznumm vun engem Bauprojet fir d'[[Europäescht Parlament|Europaparlament]] um [[Kierchbierg]] war, dee schlussendlech duerch e manner ambiziéisen ersat gouf, deen dann, trotz enger anerer Form, bis haut "Klenge Kueb" genannt gëtt? * ... d'[[Nationalstrooss 3A|N 3A]] mat nëmme knapps 50 m déi kierzt [[:Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg| Nationalstrooss zu Lëtzebuerg]] ass? <gallery> Fichier:Jean Jacoby - Hurdling - The Race.jpg Fichier:Jack-o'-Lantern 2003-10-31.jpg Fichier:Haile Selassie in full dress.jpg Fichier:Bassin de la Meuse.svg Fichier:Freitag der 13. im Kalender.jpg Fichier:RemouchampsRubicon.jpg Fichier:Schëld Place de Metz.jpg </gallery> {{clear}} ===Oktober=== * ... d'[[Pravčická brána]] an Nordtschechien déi gréisst natierlech Sandsteebréck an Europa ass? *… d'[[Hélène Hiertz]] (1911-1985), déi di éischt Kächen zu Lëtzebuerg war, déi fir hire Restaurant e ''Michelin''-Stär krut, eng aktiv [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzlerin]] war? * ... den ''Erdäpfelmuseum'' zu Prinzendorf an Éisträich zu Éiere vum lëtzebuergesche Geeschtleche [[Johann Eberhard Jungblut]] ugeluecht gouf, deen do 1761 d'Gromper agefouert huet? * ... hanner dem [[Paul-Eyschen-Monument zu Stadbriedemes]] eng Populatioun vu [[Sëlwerfëschelchen|Sëlwerfëschelcher]] lieft, déi fir gewéinlech a Mëtteleuropa just a Wunnengen ze fanne sinn? * ... [[Naoero]] deen eenzege Memberstaat vun der UNO ass, dee keng Haaptstad huet? * ... d'[[Basilika Iechternach|Iechternacher Basilika]] am 19. Joerhonnert joerzéngtelaang eng [[Faïencerie Dondelinger|Faïencerie]] war, an datt ee vun de Kierchtierm de Kamäin dovu war? *... dem [[Henry Miller]] säi Roman ''Quiet Days in Clichy'' ënner anerem och zu Lëtzebuerg spillt? * ... de ''[[Pont de Fer]]'' zu [[Huy]] an der Belsch entgéint sengem Numm net aus [[Eisen]], mä aus [[Bloe Steen (Natursteen)|Bloem Steen]] ass? * ...d'[[Our (Sauer)|Our]], d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] op deene Stécker vun hirem Laf, wou se d'Grenz tëscht Lëtzebuerg an Däitschland maachen, e [[Kondominium]] sinn? * ... den [[Nicolas Kinsch]] vun [[Esch-Uelzecht]] vun 1959 bis 1967 Äerzbëschof vu Kisangani ([[Demokratesch Republik Kongo]]) war, den [[James Schwebach]] vu [[Platen]] 1891-1921 Bëschof vu La Crosse ([[Wisconsin (Bundesstaat)|Wisconsin]]) war; de [[Jacques Mangers]] vu [[Stolzebuerg]] vun 1953 bis 1964 Bëschof vun Oslo war; de [[Jean-Baptiste Fallize]] vun [[Harel]] 1892-1922 Apostoulesche Vikar vun Norwege war an de [[Michel Fallize]] och vun Harel 1889-1910 Generalvikar vun der Diözees Dacca ([[Bangladesch]]) war? * ... de [[Salar de Uyuni]] mat enger [[Fläch]] vun 10.582&nbsp;km² déi gréisst [[Salzwüüst]] op der Welt ass? <gallery> Fichier:Pravcicka brana 2015-08 --3.JPG Fichier:DenkmalJohannEberhardJungblut.JPG Fichier:Moselle from Paul Eyschen Monument Stadtbredimus c65.jpg Fichier:Flag of Naoero.svg Fichier:Faïencerie Dondelinger.jpg Fichier:Henry Miller 1940.jpg Fichier:Spoorbrug lijn 126 over de Maas 3.JPG Fichier:Kondominium Sauer.JPG Fichier:Salar de Uyuni Décembre 2007 - Centre de Nulle Part.jpg </gallery> * … an der [[Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg]] eng 4 Millioune Fotoen an Negativer vun 1855 bis haut iwwer d'Stad Lëtzebuerg versuergt ginn? *… et an der Gemeng Réiser eng Strooss gëtt, déi [[Luxite|no Sprengstoff genannt]] gouf? * ... de Film ''[[Autobahnraser]]'' op der [[Autobunn A13 (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger A13]] gedréint gouf, ier déi fir den normale Verkéier opgoung, an déi dofir kuerzfristeg mat däitschen Autobunnsschëlter 'ëmdekoréiert' gouf? * ...déi gréisst lieweg Hai-Aart, de [[Walhai]], deen iwwer 13 m laang ka ginn, sech vu [[Plankton]] erniert, an dofir fir de Mënsch ongeféierlech ass? * …den [[Émile Reuter]] (1874-1973) dee [[Chamberpresidenten|Chamberpresident]] zu Lëtzebuerg mat bis ewell der längster Amtszäit war (vun 1926 bis 1958, ofgesi vun der däitscher Besatzungszäit)? * ... de Kontinent [[Amerika (Kontinent)|Amerika]] säin nach haut geleefegen Numm [[1507]] op enger Kaart kritt huet, déi en Deel vum Kartograph [[Martin Waldseemüller]] sengem Wierk ''[[Cosmographiae Introductio]]'' war, well de Waldseemüller gemengt hat, den [[Amerigo Vespucci]] hätt en entdeckt? * ... den [[Atomium]] zu [[Bréissel]] en [[Eisen|Eise]]-Kristall an enger 165-milliardefacher Vergréisserung duerstellt? * ... souwuel de Moler a Manager [[Gust Graas]] wéi och de Politiker [[Gusty Graas]] den Titel 'Grand officier de l'[[ordre de la couronne de chêne]]' kritt hunn? *… et am Kader vun der ''[[Affär Dreyfus]]'', déi déi franséisch Ëffentlechkeet jorelaang polariséiert huet, 11 Joer gedauert huet, ier den [[Alfred Dreyfus]] nees rehabilitéiert gouf? * ... op [[Bretzelsonndeg]] dem [[Brauch]] no Männer enger Fra, déi hinnen eppes bedeit, eng [[Bretzel]] schenken, fir dann, bei géigesäitegem Intressi, [[Ouschteren]] en [[Ouschteree]] vun hir geschenkt kréien, ausser bei [[Schaltjoer|Schaltjoren]], wou et ëmgedréint ass? <gallery> Fichier:Luxembourg Ville photothèque 3-2011a.jpg Fichier:A13 (Luxemburg) bei Frisange.jpg Fichier:Whale-shark-enhanced.jpg Fichier:Emile Reuter.JPG Fichier:Americas on the globe (white-red).svg Fichier:The_Atomium's_North_face_with_a_Smurf_(DSCF1216).jpg Fichier:Degradation alfred dreyfus.jpg Fichier:Gefëllte Bretzel.jpg </gallery> *... de [[Zénon Bernard (1893)|Zénon Bernard]] 20 Joer nodeem hien e Gol am eenzege Match, deen déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] jee géint Frankräich gewonnen huet, geschoss hat, als éischte [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|Kommunist]] an d'[[Chamber]] gewielt gouf? * ... [[Südafrika]] eelef [[offiziell Sprooch|ofiziell Sproochen]] huet? *... de franséische Chansonnier [[Serge Gainsbourg]] an den 1960er Joren och Regisseur vu [[Sandalefilm]]er war? * … den [[Iechternacher Séi]] e kënschtleche Séi ass, deen Enn der 1970er Joren ugeluecht gouf, fir d'touristesch Offer ze diversifiéieren, an dofir d'[[Lëschenhaus]], e Barockgebai vu 1676, ofgerappt gouf, well et soll gehënnert hunn? *… den [[John Adams|zweeten]] an deen [[Thomas Jefferson|drëtte President vun de Vereenegte Staate]] genee de selwechten Dag, de [[4. Juli]] [[1826]], gestuerwe sinn? * ... de [[Boulevard de la Recherche]] um Belval op knapps 300 Meter duerch Frankräich geet? * ... et Legenden, awer keng schlësseg Erklärunge gëtt, wéi a firwat d'[[Pierre Brunehaut]], e Monolith an der belscher [[Provënz Hainaut]], op déi Plaz koum, wou en haut steet? * ...d'[[Carmen Pereira]] 1984 dräi Deeg laang amtéirend Presidentin vu [[Guinea-Bissau]] an domat déi éischt Fra an där Positioun an Afrika war? * ... d'Stad [[Limbourg]] weeder an [[Provënz Limburg (Belsch)|der belscher]] nach an [[Provënz Limburg (Holland)|hollännescher Provënz Limburg]] läit, deene se den Numm ginn huet, ma an der [[Provënz Léck]]? * ... de Mathematiksprofesser [[Antoine Meyer]] (1801-1857) den Auteur vum éischte Buch op Lëtzebuergesch, ''[[E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus]]'' (1829), war? <gallery> Fichier:Zénon Bernard, Jongen a Meedercher.jpg Fichier:South Africa 2011 dominant language map.svg Fichier:Serge Gainsbourg par Claude Truong-Ngoc 1981.jpg Fichier:Iechterncher Séi beta w 2-5.jpg Fichier:John Adams Portrait.jpg Fichier:Belval Avenue de la Recherche 2019-12 --1.jpg Fichier:Pierre Brunehaut 01.jpg Fichier:Limbourg, de Vesder in de stad foto1 2012-06-28 14.41.JPG Fichier:Antoine_Meyer_1829_Schrek_Parnassus.png </gallery> {{clear}} ===November=== * ...de Rapport iwwer e Leefer, deen d'Victoire an der [[Schluecht vu Marathon]] mat sengem leschten Otemzuch zu Athen soll verkënnegt hunn, eng Erfindung aus dem 4. Jh v. Chr. war? * ... den [[Habschter Tunnel]], beim Ofschloss vun den Aarbechten 1879, dee längsten am Land war? * ... de '''[[Schwaarze Spiecht]]''', dee virum Ufank vun den 1960er Jore just an de Biergbëscher an Nord- an Zentraleuropa doheem war, sech zanterhier am flaache Land bis op den Atlantik breetgemaach huet, ouni datt genee gewosst ass firwat? * … de [[Jean-Baptiste Nothomb]] (1805-1881) ee vun de "Pappe" vun der Belscher Verfassung war? * ... de [[Puck (Sport)|Puck]] 1877 vum William Fleet Robertson erfonnt gouf, andeems en einfach zwou Tranchë vun engem Vollgummisball uewen an ënnen ewechgeschnidden hat? * ... de Staatsarchitekt [[Charles Arendt]] 1900 proposéiert hat, um [[Glacis (Lampertsbierg)|Glacis]] eng neigotesch Kathedral mat Plaz fir bis zu 3.000 Leit ze bauen? *... een, fir ee Kilo [[Safran]]-Stempelen ze gewannen, 80.000 bis 150.000 Bléie brauch? * ... nach 100 Joer nom Doud vum Prënz [[Henri vun Oranien-Nassau]], him zu Éieren [[Eech vum Prënz Henri|eng Eech]] am [[Gréngewald]] geplanzt gouf? * ... all Joers vun der Asbl [[natur&ëmwelt]] e "[[Vull vum Joer]]" ausgeruff gëtt, fir op eng bedreet [[Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg|Vullenaart zu Lëtzebuerg]] opmierksam ze maachen? * ... de Spëtznumm "[[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg - Iechternach|Chareli]]" vun der [[Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg|Vizinalbunn]] vun der Stad op Iechternach op de Virnumm vum Minister [[Charles Rischard]] zeréckgeet? <gallery> Fichier:Soldat Marathon Cortot Louvre LP243.jpg Fichier:Habschter-Tunnel---w.jpg Fichier:Schwaarzspiecht.jpg Fichier:Jean Baptiste Nothomb (02).jpg Fichier:Ice hockey puck on ice 20180112.jpg Fichier:Charles Arendt 1825 1910.jpg Fichier:Iran saffron threads.jpg Fichier:Walferdange, Grünewald, Chêne du prince Henri (102).jpg Fichier:De Charly.JPG </gallery> * ... de [[Routhirsch]] zu Lëtzebuerg am 19. Joerhonnert praktesch ausgerott war, säi Bestand awer zanter der Mëtt vum 20. Joerhonnert nees an d'Luucht geet, op haut e puer Dausend Déieren? * ... d'Grondmauere vum markanten 8-stäckegen Tuerm vun der [[Villa Louvigny]], op de Reschter vum Fort Louvigny stinn? * ... de [[Risechameleon]], mat enger Längt vu 70&nbsp;cm, déi gréisst [[Chameleonen|Chameleonaart]] ass, déi et gëtt? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]], mat enger 1.000 Aarbechter, viru ronn 100 Joer dee gréissten Industriebetrib an der Stad Lëtzebuerg war? * ... den [[Alexei Leonow]] 1965 deen éischte Mënsch war, dee säi Raumschëff verlooss huet, an [[Baussebordasaz|am Weltraum geschwieft]] ass? * ... d'[[Rue de Chiny (Märel)|Rue de Chiny]] an der Stad Lëtzebuerg 2013 zu [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]] opgehalen huet, z'existéieren, fir 2019 [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|op der Gare]] nees [[Rue de Chiny (Stad Lëtzebuerg)|nei opzedauchen]]? * ... de [[Fändel vum Afghanistan]] am Laf vum 20. Joerhonnert eng 20 Mol geännert gouf? * ... vun der [[Prinzessin vu Schengen]] just nach Zänn iwreg sinn? * ... d''''[[Olympesch Spiller]]''' vun 1916 engersäits an 1940 an 1944 op där anerer, wéinst dem [[Éischte Weltkrich|Éischten]], resp. dem [[Zweete Weltkrich]] annuléiert goufen? * ... e [[Victor Bodson|Lëtzebuerger]] den éischte President vun der d'[[Assemblée parlementaire de la Francophonie]] war, enger Organisatioun déi sech aus [[franséisch]]sproochegen, interparlamentaresche Regierungen oder Organisatiounen zesummesetzt? <gallery> Fichier:Red deer stag 2009 denmark.jpg Fichier:Fort Louvigny Luxembourg City 2012-04.JPG Fichier:Caméléon Madagascar 02.jpg Fichier:Haendschefabrik1963kutter.jpg Fichier:RR5111-0290R.jpg Fichier:Rue de Chiny.svg Fichier:Flag of Afghanistan.svg Fichier:Remerschen, The Princess of Schengen (102).jpg Fichier:Olympic flag.svg Fichier:Assemblée constitutive APF.jpg </gallery> * ... den Ausdrock "op [[Mechelen|Mechele]] goen" (fir "déi lescht Trompkaart auszespillen") op de [[Grousse Rot vu Mechelen]] zeréckgeet, déi iewescht Geriichtsinstanz an de [[Burgundesch Nidderlanden|Burgundeschen]], [[Spuenesch Nidderlanden|Spueneschen]] an [[Éisträichesch Nidderlanden|Éisträicheschen Nidderlanden]]? * ... den [[Alphonse Kemp]] 1911 e Projet virgestallt huet fir d'Uelzecht an engem Tunnel ënnert dem Rummplateau erduerch ze féieren? * ... et vun enger vun de sëllege Publikatiounen, déi de [[Kim Jong-il]] als Auteur uginn, eng lëtzebuergesch Iwwersetzung gëtt, nämlech '' Déi historesch Lekzioun vum Opbau vum Zozialissem an déi allgemeng Linn vun onser Partei''? * ... bei de [[Chamberwale vum 18. Juni 1989]] véier verschidde gréng Parteien ugetruede sinn? * ... d'[[Katastroph vun Tschernobyl]] der Ëffentlechkeet bekannt gouf, wéi a Schweden anormal héich Stralungswäerter bei enger Atomzentral gemooss goufen, vun deenen ufanks ugeholl gouf, si kéime vun do? * ... de [[Joseph Faulké]] an den [[Alphonse Rupprecht]] "uniforméiert Champignonsspezialiste" waren? * ... [[Stewart Granger]] e Pseudonym ass, deen dëse Schauspiller ugeholl huet fir net mat engem [[James Stewart|homonyme Beruffskolleeg]] verwiesselt ze ginn? * ... de [[Jacques Santer]] an de [[Jean-Claude Juncker]] ee wéi deen aneren noeneen Affekot, CSV-Fraktiounssekretär, Staatssekretär am Aarbechtsministère, Aarbechts-, Finanz- a Premierminister, a President vun der Europäescher Kommissioun waren? * ... 160 Millioune Liichtjoere vun hei ewech d'[[HD 45350 b|Peitruss]] ronderëm d'[[HD 45350|Lucilinburhuc]] kreest? * ... am Mee 2012 zu Lëtzebuerg mam [[Schëld A, 28]] e [[Verkéiersschëld]] agefouert gouf, dat virun [[Tram]]sgleiser warnt, obwuel d'Gesetz, en [[Stater Tram|Tram an der Stad Lëtzebuerg]] (nees) anzeféieren, eréischt am Juni 2014 an der Chamber gestëmmt gouf? <gallery> Fichier:Paleis van de Grote Raad te Mechelen.jpg Fichier:Kim Jong-il on August 24, 2011.jpg Fichier:Luxembourg City Chambre des députés Nov 2009.jpg Fichier:IAEA 02790015 (5613115146).jpg Fichier:Stewart Granger in Young Bess trailer.jpg Fichier:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Rome 2006 (22).jpg Fichier:Luxembourg road sign diagram A 28 (2018).svg </gallery> {{clear}} ===Dezember=== * ... [[Auguste Engelspach-Larivière|ee vun de Pionéier vun der Lëtzebuerger Geologie]] eng wichteg Roll an der belscher Revolutioun gespillt huet a mat just 32 Joer un engem Schlag gestuerwen ass? * ... dem [[Serge Ecker]] seng [[Melusina (Skulptur)|Melusina-Skulptur]] mat Hëllef vun engem groussen 3D-Drécker entstanen ass? * ... ënner dem [[Pafendaller Viaduc]], wou haut d'[[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Jugendherberg vun der Stad Lëtzebuerg]] steet, Enn 19./uganks 20. Jh. e Schluechthaus stoung? * ... et zu Lëtzebuerg eng [[Griichesch-orthodox Kierch Weiler zum Tuer|griichesch-orthodox]] an eng [[russesch-orthodox Kierch zu Lëtzebuerg|russchesch-orthodox Kierch]] gëtt? * ... [[Charleroi]] deen Numm 1666 zu Éiere vum Kinnek [[Carlos II. vu Spuenien|Carlos II.]] krut, a bis dohi ''Charnoy'' housch? * ... 1922 an 1923 mat der [[Marcelle Dauphin]] an der [[Louise Welter]] déi éischt Fraen zu Lëtzebuerg Doktesch goufen (Zänndoktesch, resp. Generalistin)? * ... dem [[François Gillen]] säi [[Buer fir den 30. Anniversaire vun de Réimeschen Traitéen|Buer]] op der Spëtzt vun der [[Al Avenue|Aler]] an der [[Nei Avenue|Neier Avenue]] am [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer Quartier]] fir den 30. Anniversaire vun de [[Réimesch Traitéen|Réimesche Traitéen]] opgeriicht gouf? * ... d'Duchfabréck op der [[Schläifmillen (Lëtzebuerg)|Schläifmille]] laang virun der [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Gemeng Hamm]], an där se louch, en eegene Pompjeescoprs hat? * ... d'Stad [[Malakoff (Hauts-de-Seine)|Malakoff]] bei Paräis no enger Kopie vun engem [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Tuerm vun der Festung Malakoff]], déi do stoung, genannt gouf, deen d'Fransousen 1856 am [[Krimkrich]] eruewert haten? * ... 1890, wéi mam [[Adolphe vu Lëtzebuerg]] d'Dynastie [[Nassau-Weilburg]] de Lëtzebuerger Troun iwwerholl huet, d'[[Dräifaltegkeetskierch vu Lëtzebuerg|Dräifaltegkeetskierch]] an der [[rue de la Congrégation|Jofferegässel]] d'Kierch vum Lëtzebuerger Herrscherhaus gouf? <gallery> Fichier:Luxembourg, Église Saint-Jean (Neumünster) côté Alzette (101).jpg Fichier:Capital city Luxembourg 05.jpg Fichier:Luxemb Weiler-la-Tour, Greek Orthodox Church with flags.jpg Fichier:Charleroi - hôtel de ville vu de la place Charles II - 2014-08-07.jpg Fichier:Luxembourg, fontaine Trentenaire Traité de Rome (2).jpg Fichier:N-Liez vue-de-la-schleifmuhl.png Fichier:Malakoff place du 11 Novembre 1.jpg Fichier:Dreifaltigkeitskirche Luxbg 2011B.jpg </gallery> * ... den Doud vum Deputéierten [[Aly Duhr]], den 1. Januar 1974, als Konsequenz hat, datt d'CSV bis d'[[Chamberwale vum 26. Mee 1974|Walen am Mee 1974]] mat engem Deputéierte manner an der Chamber vertruede war, well kee méi op hirer Lëscht vum Ostbezierk stoung, deen nach hätt kënnen noréckelen? * ... [[Léck]] tëscht August 1789 a Januar 1791 [[Lécker Revolutioun|eng Republik war]]?. * ... de Film ''[[Déi zwéi vum Bierg]]'' am Dréibuch ''Di zwéi vum Bierg'' an um Filmplakat ''Déi zwee vum Bierg'' housch? * ... den [[Europäesche Maulef]] op der Insel [[Groussbritannien (Insel)|Groussbritannien]], awer net op [[Irland (Insel)|Irland]] virkënnt? * ... deen nom Politiker [[Robert Schuman]] genannte [[Rond-point Robert-Schuman]] an der Stad Lëtzebuerg, gradewéi deen zu Bréissel, allen zwéin zwar "Rond-Point" heeschen, awer keng ''[[Intersection à sens giratoire obligatoire]]'', wéi s'am [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgesinn ass, sinn? * ... déi héchst Victoire vun der [[Lëtzebuergesch Foussballnationalequipe|Lëtzebuergescher Foussballnationalequipe]], de 26. Juli 1948 zu London, 6–0 géint Afghanistan war? * ... dat Wuert ''[[Schach]]'' op Persech "Kinnek" bedeit, a ''Schachmatt'' "de Kinnek ass dout"? * ... déi éischt [[Parkauer]] zu Lëtzebuerg am Abrëll 1958 an der Stad bei der [[Postgebai Stad Lëtzebuerg|Post]] um [[rue de la Poste (Stad Lëtzebuerg)|Piquet]] an an der [[Aldrengerstrooss]] opgestallt gouf? * ... den 3. Tuerm vum [[Europäesche Geriichtshaff]], mat 115 Meter Héicht, dat [[Héich Gebaier zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] ass (Antennemasten net matgerechent)? * ... ëm d'Joer 2020 [[Wollef|Wëllef]] vun der mëtteleuropäescher Flaachlandpopulation a vun där aus dem Alperaum sech an der Regioun ëm d'Belsch a Lëtzebuerg vereenegt hunn? <gallery> Fichier:Verenigde Nederlandse Staten 1790.jpg Fichier:Pellicola Cinematografica Sotto.png Fichier:Close-up of mole.jpg Fichier:Robert-Schuman-1953 (cropped).jpg Fichier:ChessSet.jpg Fichier:Luxembourg, parcmètre Duncan meter (102).jpg Fichier:Canis lupus laying.jpg </gallery> * ... dem [[Geoffrey Chaucer]] säin allegorescht Gedicht ''The Parliament of Fowls'' dacks als Geleeënheetsgedicht fir d'Hochzäit vum Kinnek [[Richard II. vun England|Richard II.]] mat der [[Anne vu Béimen]] gedeit gëtt? * ... bis 1952 den [[Napoleonsgaart]], dono bis 1997 d'[[Buergplaz zu Huldang]], an zanterhier [[Op Kneiff]] als déi héchste Plaz zu Lëtzebuerg gëllt? * ... d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer]] aus dräi [[Kadastersektioun|Sektioune]] besteet, wouvun eng am [[Éislek]], eng am [[Guttland]] an déi drëtt op der Grenz vun den zwou Regioune läit? * ... den Zockerbäcker [[Nicolas Namur]], ier e säi Betrib an der Stad Lëtzebuerg gegrënnt huet, 1854 bis 1861 Pâtissier a [[Kalifornien]] war? * ... den 1900 gebaute Liichttuerm [[Rubjerg Knude Fyr]] an Dänemark 2019 eng 70 Meter an d'Hannerland geréckelt gouf, fir datt en net an d'Mier soll falen? *... de lëtzebuergeschen Entreprener '''[[Théodore Pescatore (1871-1931)|Théodore Pescatore]]''' (1871-1931) schonn 1904 eng Firma (''L'Auto mixte'') gegrënnt huet, fir [[Hybrid]]-Gefierer ze bauen? * ... Clierf, den Houwald, Esch-Sauer an d'Kautebaach déi éischt Uertschaften zu Lëtzebuerg waren, déi eng [[Gemeinschaftsantenn]] haten an dat, nach ier et 1967 e Gesetz dofir gouf? * ... den [[Olympus Mons]] um [[Mars (Planéit)|Mars]] mat iwwer 22&nbsp;km Héicht iwwer dem mëttlere Planéitenniveau a 26&nbsp;km iwwer der Plateausdéift an engem Duerchmiesser vu bal 600&nbsp;km deen héchsten a gréisste bekannte Bierg am Sonnesystem ass? * ... d'[[Haus Höcklin von Steinach]] um [[Krautmaart]] warscheinlech dat eelst Wunnhaus an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ass, dat nach erhalen ass? * … d''''[[Entwécklung vun der Gemengenzuel zu Lëtzebuerg|Zuel vun de Gemengen zu Lëtzebuerg]]''' tëscht de Joren 1830 an 1891 vun 120 op 130 eropgoung, fir dann nees, duerch Fusiounen, op déi aktuell {{Gemengenzuel}} erofzefalen? * ... de [[Julien Lefèvre]] Lëtzebuerg 1936 op den olympesche Summerspiller als Sculpteur an op de Wanterspiller als (Ersatz-)Bobfuerer vertrueden huet? <gallery> Fichier:Richard2 Anna.jpg Fichier:Erpeldange4.JPG Fichier:Rubjerg Knude Fyr, Hjørring, Denmark, 1807072202, ako.jpg Fichier:Kneiff.jpg Fichier:Maison Höcklin von Steinach Luxembourg City 2013-08.jpg Fichier:Olympus Mons.jpg Fichier:Auto-mixte-Parijs-1906.jpg Fichier:Luxembourg communes map.svg </gallery> ==Ongerued Joren == === Januar === * ... d'[[Joan Fontaine]] an d'[[Olivia de Havilland]] déi eenzeg Sëschtere sinn, déi allebéid en [[Academy Awards|Oscar]] fir dat bescht Schauspill an enger Haaptroll kruten? * ... déi éischt [[Päerdscourse]] zu Lëtzebuerg am Joer [[1895]] zu [[Dikrech]] geridde gouf? * ... d'Adepte vun der [[Prënz-Philip-Beweegung]] op [[Vanuatu]] iwwerzeegt sinn, datt de [[Philip, Duke of Edinburgh|Prënz Philip]], de Mann vun der brittescher Kinnigin [[Elizabeth II. vu Groussbritannien|Elizabeth II.]], eng Gottheet war? <!-- Mol kucken, wéi dat nom Philip sengem Doud 2021 weidergeet... --> * ... dem [[Johann Philipp Bettendorf]] (1625-1698) seng Chronik vun de Jesuittemissiounen am [[Amazonas]]gebitt als eng Fondgrouf net nëmme fir Kiercherechtler a Missiounstheologen, mä och fir Ethnologen, Biologen, Historiker a Soziologen ugesi gëtt? * ... [[Manderen]] virun der Franséischer Revolutioun eng [[Herzogtum Lëtzebuerg|lëtzebuergesch]] Enklav a Loutrenge war? * ... d'[[Dräi Kinneken]], déi heirëmer ''Balthazar, Caspar a Melchior'' genannt ginn, bei de syresche Chrëschten ''Larvandad, Hormisdas a Gushnasaph'', bei den Ethiopier ''Tanisuram, Mika, Sisisba'' oder ''Awnison, Libtar a Kasäd'', a bei den Armeenier ''Kagba a Badadilma'' heeschen, an deemno och alt just zu zwéi sinn? * ... d'[[Befreiungsmonument Dikrech|Monument fir d'Befreiung duerch d'US-Arméi]] zu [[Dikrech]] un zwou Befreiungen erënnert, déi am September 1944 an déi am Januar 1945? * ... de [[Ginkgo]] sech zanter 300 Millioune Joer kaum verännert huet an dofir als e ''liewegt Fossil'' gëllt? * ... ''Grëmmeleschter'' fréier Reesbengele genannt goufen, déi zu [[Grëmmelescht]] fabrizéiert goufen? * ... de [[Koméit]] [[Shoemaker-Levy 9]], deen 1993 entdeckt gouf, am Summer 1994 op de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] opgeschloen ass? * ... d'[[Christ Roi-Kapell]] um Belair 1931 dat éischt Kierchegebai zu Lëtzebuerg war, dat net am traditionellen neo-romaneschen oder neo-gotesche Stil gebaut gouf? * ... dem [[Georges Méliès]] säin ''Le Voyage dans la Lune'' (1902, nom Roman vum [[Jules Verne]]) als deen éischte [[Science-Fiction]]-Film gëllt? * ... Lëtzebuerg kuerz virum Éischte Weltkrich de weltwäit [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|sechstgréisste Produzent vu Goss an aachtgréisste vu Stol]] war? * ... d'[[Gro Gaardewanz]] am 20. Joerhonnert éischter seelen zu Lëtzebuerg war, zanter ongeféier 2010 do besonnesch opfälleg am Hierscht ass, wa s'en Masse versicht, an Haiser anzedrénge fir z'iwwerwanteren? * ... ufanks vun den 1960er Jore beim Uleeë vum [[Our-Stauséi]] en Deel vun der Uertschaft [[Biwels]] huet missen op e kënschtleche Plateau verluecht ginn? * ... d'[[Baldwin Street]] an Neiséiland, mat engem Gefäll vu bis zu 35 %, als déi géist Strooss op der Welt gëllt? * ... d'Existenz vum [[Halonodon luxembourgensis]] bis ewell just duerch en Zant attestéiert ass? * ... de [[Streisand-Effekt]] no der Schauspillerin a Sängerin [[Barbra Streisand]] genannt gouf, déi eng Foto am Internet läsche loosse wollt, well dodrop (ë. a.) hiert Haus ze gesi war? * ... de Quartier [[Belair]] an der Stad Lëtzebuerg bis den Ufank vum 20. Joerhonnert ''Dauwefeld'', an dono ''Neimäerel'' genannt gouf, ier en 1957 säin haitegen Numm krut? * ... de [[Bodil-Präis]] den eelsten dänesche Filmpräis ass? * ... de [[Méchelstuerm (Miersch)|Méchelstuerm zu Miersch]] net, wéi de Rescht vun der aler Kierch, am 19. Joerhonnert ofgerappt gouf, well en dem Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] seng Fra Anna Pawlowna un d'Kierchtierm aus hirer Heemecht erënnert soll hunn, an doropshin d'Gemengeconseillere gebiede goufen, e stoen ze loossen? * ... en [[Europäeschen Igel]] 5.000 bis alt 7.500 Stachelen huet, déi iwwer de ganze Kapp a Réck verdeelt sinn? * ... vun 1880 un all Servicer vun der [[Regierung (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Regierung]] an engem Gebai ënnerbruecht waren, dem [[Refuge Sankt Maximin|Hotel Sankt-Maximäin]], deen dofir dacks just ''d'Regierung'' genannt gouf? * ... d'[[Kongresshal vu Berlin]] an der Zäit vum [[Kale Krich]] e prominent Symbol fir déi däitsch-amerikanesch Allianz war an deementspriechend politesch instrumentaliséiert gouf? * ... de ''[[Vollekshaus (Stad Lëtzebuerg)|Versoffene Rousekranz]]'' duerch e ''Carrefour'' ersat gouf? * ... [[Gold]], als E175, op der [[Lëscht vun de Liewensmëttelzousätz]] ze fannen ass? * ... den [[Alexander Zoubkoff|éischte Fallschiermsprénger zu Lëtzebuerg]] Garçon an engem Stater Restaurant a Schwoer vum Keeser [[Wilhelm II. vun Däitschland|Wilhelm II.]] war? * ... den [[Uluru]], am [[Uluru-Kata Tjuta Nationalpark]], mat enger Längt vu 4 ½ km , enger Breet vun 2 ½ km an enger Héicht vun 348,7 m, dee gréisste [[Monolith]] op der Äerd ass? * ... zwee Joer, nodeem de [[Fort Parkhöhe]] vun der Festung Lëtzebuerg fäerdeg gebaut war, fest stoung, datt et nees misst ofgerappt ginn? * ... een am [[Nationalpark Serra dos Órgãos]] ''dem Härgott säi Fanger'' bewonnere kann? * ... den 1. Juni 1904 zu Lëtzebuerg d'Aueren 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt goufen, wéi vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi [[Mëtteleuropäesch Zäit]] ëmgestallt gouf? === Februar === * ... déi 35 Meter héich [[Dräifaltegkeetssail vun Olomouc]] am 18. Joerhonnert opgeriicht gouf, fir d'Enn vun enger [[Pescht]]epidemie ze éieren? * ... den Numm "[[Tawioun]]", eng Strooss an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], op e Bouf vum [[Péiter Ernest I. vu Mansfeld|Péiter Ernest vu Mansfeld]] zeréckgeet, deen Octavian housch, an no deem eng Paart genannt gi war? * ... den [[Tornado vu Péiteng]] vun 2019 Wandspëtzte vun 241&nbsp;km/h erreecht huet? * ... den [[Tunnel vun Herstal]] ee vun de wéinegen Eisebunnstunnellen an der Belsch ass, duerch deen haut Autoe fueren? * ... d'[[Laure Koster|Laure ('Lory') Koster]] déi éischt Lëtzebuergerin war, déi op den Olympesche Spiller ugetrueden ass, nämlech als [[Schwammen (Sport)|Schwëmmerin]] 1924 [[Olympesch Summerspiller 1924|bei deene vu Paräis]]? * ... wat een am [[Kiwuséi]] méi déif geet, wat d'Temperatur an de Salzgehalt méi eropginn? * ... de [[geographeschen Zentrum vu Lëtzebuerg]] am Nordweste vu Pëtten, am [[Naturschutzgebitt Pëttenerbësch]] läit? * ... d'[[Halloweenkrabb]] hiren Numm huet wéinst hirem Glach mat enger [[Halloween]]-[[Kalbass]]? * ... am [[Traité vu Lëtzebuerg]] 1956 festgehale gouf, datt d'[[Saarland]], dunn e franséischt Protektorat, der Bundesrepublik Däitschland bäitriede kéint? * ... d'[[Tomat]]en am 16. a 17. Joerhonnert an Europa eng Raritéit waren, a vu räiche Leit gezillt goufe fir schéin ze maachen, well gemengt gouf, d'Fruucht wier gëfteg? * ... de [[Johann Wolfgang von Goethe]] bei [[Openthalt vum Johann Wolfgang von Goethe an der Stad Lëtzebuerg (1792)|sengem Openthalt zu Lëtzebuerg]] net am sougenannte Goethe-Haus am Pafendall iwwernuecht huet, wou eng Plack hänkt, déi seet, dat wier de Fall gewiescht? * ... d<nowiki>'</nowiki>''[[Camptochaeta luxemburgensis]]'' en Troglobiont ass, an dowéinst seng Pigmentatioun verluer huet? * ... d'Mafalda, e Comicpersonnage vum argentineschen Zeechner [[Quino]], 2014 als éischt BDs-Figur mat der [[Légion d'honneur]] ausgezeechent gouf? * ... d'Willibrord-Klack an der [[Iechternacher Basilika]] mat knapps 7 Tonne Gewiicht déi schwéierst Klack am Land ass? * ... d'[[Mathilde d'Udekem d'Acoz|Mathilde]] zanter dem Bestoe vun der Belsch déi éischt Kinnigin ass, déi do am Land gebuer gouf? * ... den [[Albert Biever]] aus dem Rollengergronn 1904 zu New Orleans eng Universitéit gegrënnt huet? *... [[Iechternach]] 1886 als éischt Stad zu Lëtzebuerg eng elektresch Beliichtung krut? * ... dat éischt Liewewiesen, dat vun der Äerd an de Weltall geschéckt gouf, wuertwiertlech eent war, [[Laika|"dat billt"]] ? * ... bannent annerhallwem Joer no der Aféierung vum [[gratis ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg]] d'[[CFL]] 414.000 Euro an d'Kees krut, nämlech mam Verkaf vun 1.-Klass-Ticketen (déi net gratis ass)? * ... d'[[Rochuskierch zu Éinen]] déi eenzeg Kierch am Land ass mat engem ronne Kiercheraum? * ... de [[Ry de Vaux]] näischt mat [[Ris de veau]] ze dinn huet? * ... um [[Kierfecht um Sichenhaff]] e Grafmonument steet, dat en Undenken un zwéi [[Commune vu Paräis|Kommunarde vu Paräis]] ass, déi am Exil zu Lëtzebuerg gestuerwe sinn? * ... d'Pläng vum Gebai vun der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] op e ''[[Alexander Rüdell|Wirklicher Geheimer Oberbaurat]]'' zeréckginn? * ... [[Quierzy]] am [[Departement Aisne]] ënnert de [[Merowenger]] eng Kinneksstad war, an ënnert de [[Karolenger]] eng Keeserpfalz, haut awer just nach e rouegt Dierfche vun eppes iwwer 400 Awunner ass? * ... D'''[[Wochenblatt für Bürger und Landleute]]'' 1837 déi éischt "Provënz"zeitung zu Lëtzebuerg, an och déi éischt mat engem Feuilleton war? * ... d'[[Maria Theresia vun Éisträich]] de 25. Juni 1741 zum ''Kinnek'' vun Ungarn gekréint gouf, well et dofir kee weiblechen Titel gouf? * ... vun den ursprénglech [[Limes Luxemburgensis|94 stenge Maarken]], déi 1772 ënnert der [[Maria Theresia vun Éisträich|Maria Theresia]] opgeriicht goufen, fir d'Limitte vun der Stad Lëtzebuerg ze markéieren, der haut nach 63 bestinn? * ... den [[Johnny Weissmuller]], deen tëscht 1932 an 1948 a Filmer den [[Tarzan]] gespillt huet, virdrun olympesche Champion am [[Schwammen (Sport)|Schwamme]] war, an eng Goldmedail am [[Waasserball]] gewonnen hat? === Mäerz === * ... dee Mann, [[Charles Bernard du Bost-Moulin|dee 1707 zu Lëtzebuerg d'Gromper agefouert]] soll hunn, bei engem Duell ëm d'Liewe koum? * ... de [[Kanounentiermche vu Kielen]] wéinst engem Noperschaftssträit entstane soll sinn? * ... [[Le Patron]] mat dräi oder véier Rieder ënnerwee ka sinn? * ... zu Lëtzebuerg tëscht 1880 an 1900 net manner wéi 20 [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg|nei Zeitunge gerënnt]] goufen? * ... d'[[Fabiola de Mora y Aragón]], vun 1960 bis 1993 den Titel ''Kinnigin vun'' de ''Belsch'' hat, an dono ''Kinnigin vun'' der ''Belsch''? * ... [[Dormans]], an der Marne, 1920 vun der Stad Lëtzebuerg fir 1 Frang op de Kapp vun hirer Bevëlkerung 'adoptéiert' gouf? * ... et bei Allënster, dem [[Victor Hugo]] no, ''"[[Häerdcheslee|une femme qui a une tête et un homme qui n'en a pas]]"'' gëtt? * ... [[Nuddel]]en a [[Kniddel]]en net nëmme vun der Matière-première hier, ma och [[etymologie|etymologesch]] dee selwechten Urspronk hunn? * ... de [[Michel Rodange]] mat senger Fra zesummen 10 Kanner hat, wouvun der awer sechs scho fréi gestuerwe sinn? * ... de [[Louis II. vu Frankräich|Louis den Tuddeler]] deen eenzege Jong vum [[Charles de Plakkapp|Charel dem Plakkapp]] war, deen iwwerlieft hat? * ... den ''[[Huelen Zant]]'' um Bockfiels net e Rescht vum Siegfried senger Buerg ass, mä vum lénksen Tuerm vun der zweeter Paart vun der Festung, deen 1874, wéi d'Festung geschleeft gouf, an eng 'Pseudo-Ruin' ëmgebaut gouf? * ... dem Theodor Kaiser säi [[Méckefänkert]] nach haut milliounefach zum Asaz kënnt? * ... bei der [[Cholera]]-Epidemie zu Lëtzebuerg, [[1865]]-[[1866]], tëscht 8.000 bis 10.000 Leit dorun erkrankt, a ronn 3.500 gestuerwe sinn, 1,83 % vun der Gesamtpopulatioun? * ... [[Cassini-Huygens]], eng Weltraummissioun mat zwou Raumsonde fir de Planéit [[Saturn (Planéit)|Saturn]] a [[Saturnmounden|seng Mounden]] z'erfuerschen, bannent knapps 20 Joer spektakulär nei Erkenntnesser bruecht huet? * ... bei der Explosioun vum Polvertuerm um [[Verluerekascht (Stad Lëtzebuerg)|Verluerekascht]], de 26. Juni 1807, 32 Persoune ëm d'Liewen koumen an der 120 schwéier blesséiert goufen, dorënner vill Kanner? * ... d'Insel [[Koiluoto]], déi just 3 Hektar grouss ass, tëscht Russland a Finland gedeelt ass? * ... d'[[Mercier (Champagner)|Champagnerfabréck Mercier]] am [[Weidendall]] bei Koplescht virum 1. Weltkrich op bis zu 40 Hektar [[Weiden|Weide]] gezillt huet, deenen hir Rudde vu bis zu 100 Leit zu Kierf geflecht goufen? * ... [[Invasiounsträifen]] géint ''friendly fire'' schütze sollten? * ... de [[Malakoff-Tuerm (Lëtzebuerg)|Malakoff-Tuerm]] a [[Clausen]] nom [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Malakoff-Tuerm]], engem Deel vun der Festung [[Sewastopol]], genannt gouf, deen am [[Krimkrich]] (1853-1856) eng wichteg Roll gespillt hat? * ... d'[[The Beatles|Beatles]] 1961 hiren éischten Optrëtt no hirer Tournée zu Hamburg am [[Liverpool]]er ''[[Cavern Club]]'' haten, a bis 1963, 292-mol do opgetruede sinn? * ... d'[[Kapell Cité Léon Kauffman|Kapell vun der Cité Léon Kauffman]] tëscht 1962 an hirer Entweiung, 2017, an engem Trakt vun aacht Garagen amenagéiert war? * ... beim [[Tour de France 2011]] fir d'éischt Kéier an der Geschicht vum [[Tour de France|Tour]], net nëmmen zwéi Lëtzebuerger, ma och zwéi Bridder mat um Podium stoungen? * ... d'stenge Mauer ronderëm den Domän vum [[Schlass Kockelscheier]] vun engem eenzege Mann, engem gewësse Welter, bannent 15 Joer – vun 1880 bis 1895 – gebaut gouf? * ... zu Paräis, an der Zäit vum [[Directoire]], et Moud war, sech zu den ''Incroyables'' oder de ''Merveilleuses'' ze zielen? * ... de Lieu-dit ''[[Geeschterhaischen]]'' am [[Gréngewald]] op e Juegdhaus zeréckgeet, dat fréier op där Plaz stoung? * ... de Sënn an Zweck vun de [[Raschpëtzer]] am Gréngewald eréischt an de leschte Jorzéngte vum 20. Joerhonnert erausfonnt gouf? * ... d'[[Prinzessinnen-Eechen]] am [[Gréngewald]] sechs [[Eechen|Eeche]] sinn, déi tëscht 1894 an 1906 am ''Réngelsgronn'' zu Éiere vun den Duechtere vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] [[Wëllem IV. vu Lëtzebuerg|Wëllem IV.]] geplanzt goufen? * ... de [[Schetzel]] e Klausener war, deen am 12. Joerhonnert bis zu sengem Doud 14 Joer laang an enger Klaus am Gréngewald bei der Stad Lëtzebuerg gelieft huet? * ... ''[[D'Vulleparlament am Gréngewald]]'' e satirescht-politescht Gedicht war, dat den [[Dicks]] 1848 anonym publizéiert huet? * ... ''[[Les Trois Mousquetaires]]'' vum [[Alexandre Dumas]] ursprénglech als [[Feuilleton]] an der Zeitung ''Le Siècle'' publizéiert gouf? * ... der [[Ketty Thull]] hiert [[Kachbuch]] an 10 Oploen méi wéi 50 Joer laang erauskomm ass? * ... de [[Mihai I. vu Rumänien|leschte Kinnek vu Rumänien]], no sengem Règne, an der Schwäiz als Ziichter vu Gefligel, Testpilot a [[Courtier]] op der Bourse säin Ënnerhalt verdéngt huet? === Abrëll === * ... d'[[Osbourg-Haus]] zu Gréiwemaacher am 15. Joerhonnert als Zivilhospiz gebaut gouf, an dono als Wunneng fir Schoulschwësteren, Schoul, Stadbibliothéik a Museksschoul benotzt gouf? * ... den [[Alhazen|Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham]] (~965 - 1039) als Erfinder vun der [[Lupp]] gëllt? * ... d'Wopen iwwer dem Portal vum [[Hospice Saint-Jean]] am Gronn déi vum Kinnek [[Karel II. vu Spuenien]], vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] a vum deemolege Gouverneur vu Lëtzebuerg, [[Philipp de Croy]], sinn? *... d'[[Gare Herbesthal|Gare vun Herbesthal]], déi 1843 opgoung, déi eelst europäesch Grenzgare war? * ... d'[[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue Kennedy]] um [[Kierchbierg]] ursprénglech als [[Autobunn]] gebaut gi war, dunn awer tëscht dem Enn vun den 1990er Joren an dem Ufank vun den 2010er Jore als Stadboulevard zeréckgebaut gouf? * ... de [[Skorpioun I.]] en alegyptesche Kinnek aus der virdynastescher Zäit, ëm 3200 v. Chr., war? * ... den Numm vun der Uertschaft [[Blummendall]] näischt mat Blummen ze dinn huet, ma éischter op eng keltesch Gottheet zeréckgeet? * ... déi iwwer 21&nbsp;km laang [[Donauinsel]] zu [[Wien]] tëscht der [[Donau]] an der Neier Donau an den 1970er/1980er Joren ugeluecht gouf, fir Héichwaasser ze reguléieren? * ... als Reklamm fir d'Première vum Film ''[[De Superjhemp retörns]]'' verschidde Firmen d'Opschrëfte mat hiren Nimm (op Gefierer, Butteker oder Produkter) deelweis duerch déi parodistesch Versioun ersat hunn, déi s'am [[Superjhemp]] kritt haten? * ... déi [[Däitsch Bréck zu Visé]] (''Pont des Allemands''), eng Eisebunnsbréck iwwer d'[[Meuse (Floss)|Meuse]], am [[Éischte Weltkrich]] vun der däitscher Arméi mat haaptsächlech russesche Gefaange gebaut gouf? * ... d'[[Fondation Pescatore]] dat éischt Gebai zu Lëtzebuerg war, dat aus arméiertem Bëtong gebaut gouf? * ... [[Honsréck]], wéi och [[Hondséislek|Hon(d)séislek]], sproochlech op dat algermanescht Wuert ''hun'' fir "grouss" zeréck kéinte goen, eng Kultbezeechnung fir de [[Bronge Bier]]? * ... de Vëlossportler [[Bim Diederich]] de Spëtznumm ''Duc de Grammont'' krut, nodeems e beim [[Tour de France 1951]] am ''[[Mur de Grammont]]'', seng 3 Matfuerer ofgehaangen hat? * ... déi lescht Persoun, déi am [[Tower of London]] higeriicht gouf, een [[Josef Jakobs|zu Lëtzebuerg gebiertegen däitsche Spioun]] war? * ... den [[Traffic Light Tree]] zu London, sengem Kënschtler no, d'Zesummespill vun de Finanzaktivitéiten an dem Verkéier zu London, déi ni zur Rou kommen, mat de Beem an der Natur ronderëm symboliséiere soll? * ... iwwer 1.500 Entreprisen de Label ''[[Made in Luxembourg]]'' benotzen dierfen? * ... d'[[Internationale Filmfestspiele Berlin]] 1951 op Initiativ vum US-amerikanesche Militär als eng "Vitrinn vun der fräier Welt" an d'Liewe geruff goufen, mam [[Alfred Hitchcock]] sengem ''[[Rebecca (Film 1940)|Rebecca]]'' als éischte Film? * ... de ''Bernhoeft's Blitzlichtapparat Sanssouci'', deen de lëtzebuergesche Fotograf [[Charles Bernhoeft]] erfonnt a patentéiere gelooss hat, Präisser doruechter gewonnen huet? * ... [[Christi Himmelfaart]] am Joer 2024 op den [[Europadag]], an 2160 op den [[Éischte Mee]] fällt, an deemno zwéi [[gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg|gesetzlech Feierdeeg]] dee selwechten Dag sinn? * ... dem [[Mathias Erasmy]] säi ''Guide du voyageur dans le Grand-Duché de Luxembourg'' vun 1861 deen éischte lëtzebuergeschen Touristeguide war? * ... Sportaarten, déi ''um, am'' oder ''ënner'' [[Waasser]] ausgeüübt ginn, zu de [[Waassersport]]aarte gezielt ginn, där um Äis (soss näischt wéi gefruerent Waasser) awer net? * ... bis an d'1980er Joren an der [[Fiels]] Jeans produzéiert goufen? * ... 1821 am ''[[Luxemburger Wochenblatt]]'' fir d'éischt iwwerhaapt en Text op Lëtzebuergesch publizéiert gouf? * ... déi "[[Pampelmousse|gréisst Zitroun]]" bis zu 30&nbsp;cm am Duerchmiesser grouss ka ginn? * ... d'[[Gemeng Hollerech]] ëm 1905 déi zweetgréisst Gemeng am Land war? * ... am réimeschen [[Amphitheater vu Pula]] schonn [[Äishockey]]smatcher organiséiert goufen? * ... am Wanter 1813/1814 am haitege Lëtzebuerg all 40. Awunner un der [[Typhus|Fleckeféiwer]]-Pandemie gestuerwen ass? * ... ''[[Schweigt stille, plaudert nicht]]''vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] och als ''Kaffeekantate'' bekannt ass? * ... d'[[Clinique Saint-François]] um Fëschmaart déi éischt Aeklinik am Land war? * ... d'[[Fräi Hansestad Bremen]] dat klengst [[Land (Däitschland)|Bundesland]] vun Däitschland ass an aus zwou Stied besteet? === Mee === * ... 2021 déi lescht 20 [[Telefonskabinn]]en zu Lëtzebuerg ewechgeholl goufen? * ... de [[Kierfecht Malakoff]] a [[Clausen]] den eelste [[Juddentum zu Lëtzebuerg#Jiddesch Kierfechter zu Lëtzebuerg|jiddesche Kierfecht zu Lëtzebuerg]] ass? * ... [[Uhu]]en a Gefaangenschaft bis zu 60 Joer al kënne ginn? * ... d'Lokomotiv [[CFL 5519]] déi eenzeg Dampmaschinn vun den [[CFL]] ass, déi nach besteet? * ... d'[[Stroossbuerger Eeden]] déi eelst Charte ass, déi d'Trennung vum haitege frankophonen a germanophone Sproochraum bezeit? * ... obwuel an der [[Koffergrouf vu Stolzebuerg]] an der Zäit alt bis zu 5000 Tonne Kofferäerz am Joer ofgebaut goufen, dës ni richteg rentabel war, an dofir ëmmer nees de Proprietär gewiesselt huet? * ... de [[Batman]], anescht wéi aner Superhelden, keng iwwernatierlech Kräften huet? * ... de [[Stade du Thillenberg|Stadion um Thillebierg]] tëscht 1921 an 1922 vun de Memberen, Supporteren a Spiller vun de [[Red Boys Déifferdeng|Red Boys]] gebaut gouf? * ... de Bierg [[Ararat]], deen d'Nationalsymbol vun den [[Armeenier]] ass an um Wope vun [[Armenien]] drop ass, haut an der [[Tierkei]] läit? * ... am Sëtzungssall vum [[Hôtel des Terres Rouges]] (haut de Sëtz vum [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]) véier Medaillone mat Zeenen aus der Stolindustrie an de Boiserien integréiert sinn? * ... d'[[Reichenbach-Waasserfäll]] am Kanton Bern, duerch den [[Arthur Conan Doyle]] international bekannt goufen, well do deem seng Romanfigur Sherlock Holmes an ''The Adventure of the Final Problem'' zesumme mat sengem Feind, dem Professer Moriarty, erofgefall ass? * ... am August 1792, wärend dem [[Koalitiounskricher|éischte Koalitiounskrich]] d'Haaptarméi vun den Alliéierten mat enger 40.000 Mann, zu [[Mutfert]] hiren Haaptquartéier opgeschloen huet? * ... de Sänger a Schauspiller [[Freddy Quinn]], jee no Quellelag, an dräi verschiddenen Uertschafte gebuer ka sinn? * ... d'[[Gare Kautebaach]] vun 1888 zwéi verschidden Architekturstiler vereent - Schwäizer Chalet an italieenescht Landhaus - wat den éischte Bauhären no e Symbol fir d'Frëndschaft an d'Begéinung vun de Vëlker duerstelle soll? * ... ''[[Het Zinneke]]'' zu Bréissel als eng Zort kanine Pendant zum Jeanneke a [[Manneken Pis]] betruecht ka ginn? * ... Lëtzebuerg 1997 fir d'éischt Kéier mat ''[[Elles]]'' e [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren|Kandidat fir eng Nominéierung fir den Oscar]] agereecht huet? * ... de Geriichtshaff vun der [[CECA]] an den 1950er Jore säi Sëtz an der Stater [[Villa Vauban]] hat? * ... d'Fabréck vum Faarfpigment [[Falunrout]], dat a Schweede wäitleefeg fir den Ustrach vu ländleche Gebaier gebraucht gëtt, 2001 vun der UNESCO op d'[[Weltierwen|Weltierwelëscht]] gesat gouf? * ... deen éischte Gol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] an engem offizielle Lännermatch den 29. Oktober 1911 vum [[Albert Elter]] geschoss gouf? * ... den [[Chile]] vun Norden no Süde 4.200&nbsp;km laang ass, ma op der schmuelster Plaz just 90&nbsp;km breet? * ... den [[Internationale Fraendag]] zu Lëtzebuerg eng éischt Kéier den 23. Mäerz 1929 gefeiert gouf? * ... de [[Fairchild K-20 Loftbildfotoapparat]] dee wichtegste Fotoapparat vun der US Air Force am Zweete Weltkrich war? * ... am [[Traité vun Iechternach]] Lëtzebuerg an d'Bundesland Rheinland-Pflaz 1974 d'Bewirtschaftung vum Waasser am Grenzgebitt vun deenen zwee Länner festgeluecht hunn? * ... den [[Zwak (Mythologie)|Zwergen- oder Zwakemythos]] op bronzezäitlech Biergleit zeréckgeet, déi sief et duerch hir Originnen, sief et duerch hir Aarbecht, méi kleng waren? * ... den Zwerg bei der Blummenauer am [[Parc de Gerlache]] d'Klack eng éischt Kéier beim Begriefnes vum Déifferdenger Buergermeeschter [[Emile Mark|Mark]] gelaut huet? * ... d'[[Sonn]] e [[Gielen Zwerg]] ass? * ... den [[Zwergmammut]] (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwen Aart aus der Famill vun den Elefanten, seng Kierpergréisst am Laf vun de Jore reduzéiert huet, well op der Insel wou e gelieft huet, de Kascht limitéiert war? * ... [[Zwergstaat]]en an der Reegel eng Landfläch vun ënner 1.000&nbsp;km² hunn? * ... vum [[Pluto (Zwergplanéit)|Zwergplanéit Pluto]] ugeholl gouf, et wier e fréiere Mount vum [[Neptun (Planéit)|Neptun]], ier 1978 entdeckt gouf, datt de Pluto selwer 5 Mounden huet? * ... ''[[Li Tore]]'', eng Skulptur vun 1880, nach haut am Folklor vun de [[Universitéit Léck|Lécker Studenten]] eng wichteg Roll spill? * ... déi 1949 gegrënnte [[Goodyear-Dunlop Colmar-Berg|Goodyear S.A.]] zu [[Colmer-Bierg]] dat éischt Goodyear Wierk am kontinentalen Europa war an 1951 mat 300 Mataarbechter ugefaangen huet? ===Juni === * ... de [[Battistero lateranense]] zu Roum de Modell vu bal allen Dafkierche vum Chrëschtentum am héije Mëttelalter war? * ... et de Summer 1976 duerch a Frankräich [[Summerzäit|eng Stonn méi spéit]] war wéi zu Lëtzebuerg? * ... am [[Club des Cent Cols]] netprofessionell Vëlossportler opgeholl ginn, déi op d'mannst honnert Colle gefuer sinn? * ... et souwuel 1956 wéi 1973 de [[25. November]] zu Lëtzebuerg verbuede war, mam Auto ze fueren? * ... ee mam Auto duerch [[Fräulein Steinfort]] fuere kann? * ... eng Kasematt vum [[Fort Dumoulin]] wärend dem Bau vum Institut National des Sports (INS) iertemlech mat Bëtong zougeschott gouf? * ... [[Eilekatz]] aus onverdaulechen Iessreschter (Schanken, Fiederen, ...) besteet, deen [[Eilen]] oder aner [[Gräifvullen]] erauswiergen? * ... et am 13./14. Joerhonnert am [[Mëttelalterlech Schmelz am Jeneeserbësch|Jeneeserbësch eng Schmelz]] gouf, déi gréisst bis ewell entdeckt Plaz vun Eisegewënnung aus dem Mëttelalter a Mëtteleuropa? * ... d'''[[Feltgeniomyces luxemburgensis]]'', eng Ascomycota-Pilzenaart, déi 1990 zu Lëtzebuerg entdeckt a beschriwwe gouf, déi éischt bekannt Aart vun der Gattung ass? * ... et scho wärend der [[Éisträichesch Nidderlanden|éisträichescher Zäit]] am [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an duerno och am [[Département des Forêts]] eng [[Hondssteier]] gouf? * ... [[Foussball am No Mans Land]] 1914 e Frëndschaftsmatch tëscht engleschen an däitschen Truppe war, déi sech an den Tranchéen op der Front a Frankräich wärend dem [[Éischte Weltkrich]] bekricht hunn? * ... am schweedesche Kuerzfilm ''[[Radio Luxemburg (Film)|Radio Luxembourg]]'' dës Radiostatioun d'Verlaangere vun de Jugendlechen no Modernitéit, an engem Duerf uganks vun den 1960er Joren, symboliséiert? * ... zu [[Bern]] d<nowiki>'</nowiki>''[[Meitschibei|Meederchersbeen]]'' mat gemuelenen Nëss gefëllt ginn? * ... um Haus [[Ënnert de Stäiler]] eng [[Anna selbdritt]] ze gesinn ass? * ... [[Helminthologie|Helminthologen]] et mat parasitäre Wierm hunn? * ... de [[Putty Stein]] och alt emol [[Makkaronesch Dichtung]] geschriwwen huet? * ... d'[[Kap Komorin]] dee südlechste Punkt vum indeschen Ënnerkontinent ass? * ... den [[Europäesche Biber]] (''Castor fiber'') zu Lëtzebuerg eng zwee Joerhonnerte laang ausgestuerwe war, ier e sech zanter dem Ufank vun den 2010er Joren nees laanscht Sauer, Uelzecht, Äisch an Atert ausgebreet huet? * ... de Schwäizer Comicpersonnage [[Globi]] als Maskottche vun enger Buttekschaîne erfonnt gouf? * ... am Mee 1966 déi éischt [[112 (Europäeschen Noutruff)#Geschicht vun der lëtzebuergescher Noutruffzentral|Noutruffzentral zu Lëtzebeurg]] a Betrib geholl gouf, déi deemools nach ënner der Nummer 012 z'erreeche war? * ... den [[Uergelpäifekaktus]] direkt iwwer dem Buedem vill eenzel Äscht mécht, déi da praktesch am Senkel eropwuessen, wat dann ausgesäit wéi eng Rei [[Uergelpäif]]en? * ... den 30. Januar 1945 iwwer 800 Prisonéier vum [[KZ Sonnenburg]], dorënner 91 Lëtzebuerger, vun der SS duerch Genéckschoss ëmbruecht goufen? * ... am Kader vum [[Near Earth Asteroid Tracking]], deen [[Asteroid]]en iwwerwaacht, déi der Äerd (ze) no kéinte kommen, och ëmmer nees nei [[Koméit]]en entdeckt ginn? * ... just nach op enger vun de fréier 20 [[Fontaine Montefiore]] d'Skulptur vun enger Waasserdréiesch erhalen ass? * ... de [[Sireenereseau zu Lëtzebuerg]] aus ronn 160 [[Sireen (Apparat)|Sireene]] besteet, déi uechter d'Land am ëffentleche Raum installéiert si fir am Fall vun enger Katastroph kënnen ze warnen? * ... [[Kiewerlekszopp]] ee vun de wéinege Platen an Europa ass, an deenen Insekte verschafft ginn? * ... d'[[Gemeng Ettelbréck]] 1850 an dräi gespléckt gouf, an esou d'[[Gemeng Schieren]] an d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Gemeng Ierpeldeng]] entstane sinn? * ... en [[Tangram]] aus fënnef Dräiecken, engem Carré an engem Parallelogramm besteet? * ... de Film ''[[Congé fir e Mord]]'' vun [[Paul Scheuer]] 35 Joer laang de Rekord gehalen huet vum [[lëtzebuergesch Filmer|lëtzebuergesche Film]] mat deene meeschte Spectateuren, ier e vum ''[[De Superjhemp retörns|Superjhemp retörns]]'' vum [[Félix Koch]] iwwerholl gouf? * ... de [[Kap Canaveral]] a [[Florida]] no de [[Lëtschen|Lëtschefelder]] genannt gouf, déi do waren, an haut eng [[Metonymie]] fir d'[[Rakéitestartplaz]]en do an der Géigend ass? === Juli === * ... de [[Lëtzebuerg-Effekt]], deen dora besteet, datt de Radiosprogramm vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass, eng éischt Kéier uganks den 1930er Jore bei [[RTL Group|Radio Lëtzebuerg]] observéiert gouf? * ... d'[[Pragmatesch Sanktioun (1713)|Pragmatesch Sanktioun]] vum Keeser [[Karl VI. (HRR)|Karl VI.]] opgesat gouf, fir d'Ierffolleg no sengem Doud festzeleeën? * ... d'Serie ''[[Capitani]]'' op Netflix an alle Sproochen esou heescht, bis op Portugisesch, wou den Titel ''Os Segredos de Manscheid'' ass, an op Ungaresch, wou e mat ''Gyilkosság Manscheidben'' iwwersat ass? * ... d'[[Kanaliséierung vun der Musel]] schonns 1794 eng éischt Kéier proposéiert gouf, et awer bis 1956 gedauert huet, bis et zu engem Staatsvertrag tëscht Frankräich, Lëtzebeurg an Däitschland koum, deen den Ausbau vu Koblenz bis op Diddenuewen festgehalen huet? * ... de [[Grégoire Schouppe]], Abt vun der Abtei Iechternach, fir déi sëllege Bauaarbechte bekannt ass, déi e fir d'Abtei maache gelooss huet? * ... den "[[Éischten Europäesche Stol]]" am Fong kee [[Stol]], mee [[Goss]] war? * ... vun deene véier Molchaarten, déi et zu Lëtzebuerg gëtt, den [[Triturus cristatus|nërdleche Kammmolch]] (''Triturus cristatus'') déi seelenst ass? * ... [[Herzogtum Bouillon|Bouillon]] 1794 fir e puer Méint eng Republik war? * ... den [[Belval-Héichiewen|Héichuewen C vun Esch-Belval]] 1996 ënner der Opsiicht vu chineeseschen Ingenieuren demontéiert, a Këschte verpaakt, a China bruecht an do nees opgeriicht gouf? * ... d'[[Valletta|Haaptstad vu Malta]] no [[Jean Parisot de La Valette|engem Groussmeeschter vum Souveräne Malteeseruerde]] genannt ass? * ...déi lëtzebuergesch Electropopband [[Hal Flavin]] et am Summer 2013 mam Lidd ''Trigger'' bis op d'Plaz 61 an de spuenesche Singlecharts gepackt huet? * ... d'[[Tulpen]] hir Wuerzele sproochlech an [[Turban|enger Kappbedeckung]] hunn? * ... den Déifferdenger ''Creative Hub'' [[1535°]] no der Schmëlztemperatur vum [[Eisen|Eise]] genannt gouf? * ... d'[[Gott ist mein König|Rotswiesselkantat]] dat éischt Wierk vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] ass, dat gedréckt gouf? * ... d'Schrëftesteller-Bridder [[Nico Helminger|Nico]] a [[Guy Helminger]] allebéid schonns zweemol de [[Prix de la fondation Servais|Servais-Präis]] kruten<!-- Stand 2022 -->? * ... een zu Paräis Wierker vum [[Pablo Picasso|Picasso]] an egem [[Musée national Picasso (Paräis)|"salzegen Hotel"]] bewonnere kann? * ... am [[Stadhaus Ettelbréck|Ettelbrécker Stadhaus]] op Glasmolereien Zeenen aus der Geschicht vun der Stad ze gesi sinn, wéi d'Feierkatastroph vu 1778, d'Ernennug zu enger Stad 1907, oder déi éischt Opféierung vun der Lëtzebuerger Nationalhymn ''[[Ons Heemecht]]''? * ... eng [[Tajine]] souwuel e Kichegeschier wéi och, duerch [[Metonymie]], d'Iesse selwer, wat dra gebrutscht gëtt, ass? * ... den Numm vum [[Roude Pëtz]] op e klengen Tiermchen aus rouden Zillen zeréckgeet, deen zu Festungszäite ronderëm de Pëtz stoung? * ... et am Musée vun der [[Buerg Guttenberg]] eng Holzbibliothéik aus dem Joer 1790 gëtt, an där ronn 100 Bam- an Trauschzorte versuergt ginn? * ... eng [[Klemm L25d VIIR LX-MAF|Klemm L25]] am Joer 1946 deen éischte Fliger war, deen zu Lëtzebuerg offiziell immatrikuléiert gouf? * ... de [[Ganymed (Mound)|Ganymed]], dee Gréisste vun de [[Lëscht vun de Jupitermounden|Jupitermounden]], méi grouss ass wéi de Planéit [[Merkur (Planéit)|Merkur]]? * ... déi karminrout Faarf vun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] erausgesicht gouf, fir déi ''harmonesch Linne vun der Bréck ervirzesträichen, absënns och bei schlechtem Wieder''? * ... et am georgeschen Nationalepos ''[[Vep'his Tqaosani]]'' vum [[Šot'a Rust'aveli]] net kloer ass, ob de ''Wepchi''-Pelz vun engem Tiger oder engem Panther ass? * ... [[Wil Lofy|de Sculpteur]] vum [[Hämmelsmarsch-Buer]] sech selwer an enger vun de Figure portraitéiert huet? * ... de geographeschen Zentrum vun der Belsch um [[Nil (Baach)|Nil]] läit? * ... ''[[L'Arlequin (Zäitschrëft 1848)|L'Arlequin]]'', 1848 vum [[Charles Munchen]] gegrënnt, déi éischt satiresch Zäitschrëft zu Lëtzebuerg war? * ... de [[Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski]] (Сергей Михайлович Прокудин-Горский) en aussergewéinlech wichtege Pionéier vun der Faarffotografie war? * ... ''[[Sawah]]'' vum [[Adolf El Assal]] deen éischte Lëtzebuerger Film war, deen op [[Netflix]] ze gesi war? * ... ee bei [[Konter a Matt]] bekennen oder trompe muss? * ... d'Mauere vun der [[Kierch Saint-Julien vun Auderghem]] mat Hasteng aus der ''Wäisser Kaul'' vu [[Rëmeleng]] gebaut goufen? === August === * ... d'Arkade vun der Haaptwuecht, engem Gebai aus der Festungszäit dat op der [[Plëss]] stoung, wéi et 1902 ofgerappt gouf, an de [[Parc Heintz (rue de Hollerich)|Parc Heintz]] zu Hollerech geplënnert goufen? * ... de Vertrieder vu [[Washington D.C.]] am [[Kongress vun de Vereenegte Staaten|US-amerikanesche Representatnenhaus]] kee Recht huet, do matzewielen? * ... d'[[France Gall]] vun hirem [[Eurovision Song Contest 1965|Eurovisioun-Gewënner-Lidd]] ''[[Poupée de cire, poupée de son]]'' och eng [[japanesch]] Versioun mam Titel ''Yume Miru Shanson Ningyō'' opgeholl huet? * ... als Folleg vun der méi lueser [[Äerdrotatioun]] d'[[Koordinéiert Weltzäit]] (UTC) géigeniwwer der [[International Atomzäit|Internationaler Atomzäit]] (TAI) bal 40 Sekonnen no geet? * ... de Moler [[Henri-Joseph Redouté]] aus dem deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] als Member vun der ''Commission des sciences et des arts'' um [[Napoléon Bonaparte]] senger Campagne an Egypten deelgeholl an doropshin 11 Tafelen an 100 eenzel Zeechnungen zum monumentale Wierk ''La Description de l'Égypte'' bäigedroen huet? * ... ''[[Kaiser Karls Bettstatt]]'' net grad dee komfortabelste Leeër vum [[Karel de Groussen|Karel dem Grousse]] gewiescht dierft sinn? * ... d'Waasser vun der [[Mineralwaasserquell Bel-Val]] net nëmmen zu Lëtzebuerg verkaaft gouf, mä och soss an Europa, Amerika, Afrika an a China exportéiert gouf? * ... ''[[Hurtigruten]]'' eng norwegesch Postschëffslinn ass, déi Fracht- Passagéier- a Kräizfahrtpassagéier laanscht d'Küstlinn tëscht [[Bergen (Norwegen)|Bergen]] a [[Kirkenes]] transportéiert? * ... op de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg]] net nëmmen d'Grënnung vun der [[Bockfiels|Buerg Lëtzebuerg]], ma och vun där vu [[Saarburg]] zeréckgeet? * ... d'''[[London Eye]]'' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? * ... d'Gebai vun der fréierer [[Gare Biissen|Gare vu Biissen]] identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzegen Sportstadion an der Stad Lëtzebeurg war? * ... d'Archive vun der''[[Officina Plantiniana]]'' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... d'[[Rackés Millen]] zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? * ... et um Mound e [[Ball (Moundkrater)|Ball]] vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? * ... de [[Kasemattentheater]] zwar no enger vu sengen éischte Spillplazen, de [[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]], genannt gouf, awer zanter Joerzéngte praktesch net méi do spillt? * ... de [[Schëffslift vu Strépy-Thieu]] um [[Canal du Centre (Belsch)|Canal du Centre]] an der Belsch en Héichtenënnerscheed vun 73 Meter iwwerwënnt a [[Schëffslifter vum Canal du Centre|véier historesch hydraulesch Lifter]] ersetzt? * ... am Gebai vun der [[Villa Lefèvre|amerikanescher Ambassade an der Stad]] bis am Zweete Weltkrich déi däitsch Ambassade war? * ... een am Wanter geleeëntlech [[Hoeräis]] op muuschtegem Holz fanne kann? * ... de [[Léon Mart]] (1914-1984) dee Spiller vun der [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp|lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ass, dee bis ewell <!--Stand: 2022-->déi meescht Goler fir si geschoss uet, nämlech 16 Stéck? * ... d'Haus ''Bei der Stengener Klack'' op der [[Alstad-Plaz (Prag)|Prager Alstad-Plaz]] dem Kinnek vu Béimen, [[Jang de Blannen]], säi Stadpalais war? * ... "[[Handy]]" an "[[Oldtimer]]" zu de [[Schäinanglizismus|Schäinanglizisme]] gezielt ginn? * ... et vun der [[Schuerelser Schlass|Schuerelser Buerg]] keng bekannt Dokumenter ginn, déi eppes iwwer d'Geschicht aussoe kéinten, gradewéi och d'Origine vum Numm net gekläert ass? * ... de [[Porsche 356 Nr.1 Roadster]] deen éischten Auto war, deen den Numm ''Porsche'' gedroen huet? * ... 2019 nach ëmmer 1 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung net un en [[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg|Ofwaassersystem]] ugeschloss war? * ... [[Schweedesch]] eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? === September === * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'éducation nationale, de l'enfance et de la jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnell]]e'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den Jersey-Kabes, eng [[Bam-Kabes]]-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... d'[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']] an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Joerhonnert, am Laf vun der Zäit 5 Mol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? * ... ''[[Le Petit Prince]]'' als éischt op Englesch erauskoum, an eréischt dono an enger franséischer Editioun? * ... d'[[Schlass Biertreng]] an der Zäit am Familljebesëtz vun souwuel engem lëtzebuergesche wéi och engem belsche Premierminister war? * ... den [[Giant's Causeway]], eng [[Basalt]]saileformatioun an Nordirland, der Legend no Reschter vun enger Strooss aus [[Pavé]] ass, déi e Ris gebaut hat? * ... de [[Friedrich Stummel]] op enger vu senge Molereien an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Stater Kathedral]] säin Numm am Buch vun engem Schrëftegléierten, an och e Portrait vu sech selwer, hannerlooss huet? * ... den Optrëtt vun de [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], am August 1995 um Kierchbierg, mat méi wéi 60.000 Zuschauer dee gréisste [[Concert]] ass, dee bis ewell<!-- Stand 2022--> zu Lëtzebuerg organiséiert gouf? * ... am [[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]] déi 1000 heefegst Wierder och a Gebäerdesprooch iwwersat sinn? * ... an der [[Kathedral Saint-Étienne vu Bourges]] déi eelst astronomesch Auer vu Frankräich ass (si ass vu 1424)? * ... [[den Décken an den Dënnen]] an der [[Gemeng Suessem]] mat jee enger Strooss geéiert goufen? * ... d'Mine [[Walert]] zu Rëmeleng de Spëtznumm ''Mausfal'' krut, well do net manner wéi 46 Biergleit hiert Liewe gelooss hunn, dorënner och den Deputéierte [[Jean-Pierre Bausch]]? * ... e Studentequartier zu [[Köln]] (Neustadt-Süd), als Uspillung un de Paräisser [[Quartier Latin]], ''Kwartier Latäng'' genannt gëtt? * ... bei [[Mamer]] an engem Pëtz aus der Réimerzäit Skelettdeeler vun engem [[Dromedar]] fonnt goufen? * ... den [[hellege Fiakrius]] Patréiner vun de Gäertner, den Taxichaufferen an de Koloproktologen ass? * ... de Fait, dass am ''Finnegan's Wake'' vum [[James Joyce]] "''that Luxuumburgher evec cettehis Alzette'' (...)" ernimmt gëtt, op dem Auteur säi Besuch am Land als Tourist, am August 1934, zeréckzeféieren dierft sinn? * ... de [[Bodensee]] näischt mat Buedem ze dinn huet, ma op eng fréier Uertschaft an Herzogtum ''Bodamon'' (haut eng Uertschaft an der Gemeng [[Bodman-Ludwigshafen]]), zeréckgeet? * ... Enn vum 19. Joerhonnert an der [[Péitruss-Kasematten|Paschtéitche]] Champignone gezillt goufen? * ... den [[3. September]] [[1967]] a Schwede vun engem Dag op deen anere op der Strooss vu [[riets a lénks|Lénks- op Rietsverkéier]] ëmgestallt gouf? * ... den [[Auguste Dutreux]] (1808-1890) e lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog war? * ... de [[Kiwi (Fruucht)|Kiwi]] no engem Vull aus [[Neiséiland]] genannt gouf, opwuel d'Fruucht ursprénglech aus [[China]] kënnt? * ... déi satiresch Zeitung ''[[D'Wäschfra (1868)|D'Wäschfra]]'' bannent hirem 16-järegem Bestoen e puer Kéieren de Titel huet misse wiesselen (''Thill Eulenspiegel, Der neutrale Pulcinell, D'Uoreg Zongen)'', well et ëmmer nees Prozesser géint si gouf? * ... d'[[Shirley Temple]] mat 6 Joer déi bis ewell jéngst Persoun war, déi en [[Academy Awards|Oscar]] krut? * ... de [[Belvédère um Escher Gaalgebierg]] e [[Monopteros]] ass? * ... d'[[Sahara]], entgéint dem Klischee, just zu 20 % aus Sandwüst besteet? * ... de Film ''[[Eng nei Zäit]]'' en tatsächleche Muerdfall, de [[fënneffache Muerd um Wandhaff]] am Joer 1945, als Grondlag fir seng Intrig huet? * ... d'Liicht an eiser [[Mëllechstrooss]] ronn 100.000 Joer braucht, fir vun engem Enn bei dat aner ze kommen? * ... de [[William J. Kroll|Guillaume Kroll]] an den 1920er-1930er Joren an der Stad um Belair an der [[Villa Leclerc]] e Laboratoire opgeriicht huet, fir metallurgesch Fuerschungen ze bedreiwen, ier en 1940 an d'USA ausgewandert ass? * ... d'[[Signal de Botrange]], deen héchste Punkt vun der Belsch, eréischt 1925 (mat den [[Cantons de l'Est (Belsch)|Ostkantonen]]) belsch gouf? * ... den [[Tour de France]] 1947 eng éischt Kéier zu Lëtzebuerg eng Etapp ageluecht huet, nämlech de 27. Juni am [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]? ===Oktober=== * ... op der [[Venus (Planéit)|Venus]], anescht wéi bei den anere Planéite vu eisem Sonnesystem, d'[[Sonn]] am Westen opgeet an am Osten ënner? * ... zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] eng [[Richard Brookins Gedenkplack Wolz|Plack un deen US-Zaldot erënnert]], deen am Wanter 1944 als [[Kleeschen|Kleesche]] verkleet, de Kanner kleng Kaddoe gemaach huet? * ... de ''[[Bradypus variegatus]]'' aus der [[Famill (Biologie)|Familll]] vun den Dräifanger-Lidderhanessen (Bradypodidae), 15 bis 18 Stonnen am Dag mat schlofe verbréngt, a just all 8 Deeg vun de Beem erofklëmmt, dat, fir säin Daarm eidel ze maachen? * ... de [[Charel de Kéngen]], Herzog vu Burgund, sech 1475 eng zwou Woche laang an der [[Zolwerknapp|Buerg Zolwer]] opgehalen huet? * ... de [[Fluchhafe Kansai]] op enger kënschtlecher Insel an der Bucht vun Osaka gebaut gouf? * ... d'[[Schlass Aansebuerg|Aansebuerger Schlass]] op d'Wunnhaus vum Schmelzenhär [[Thomas Bidart]] zeréckgeet, deen an de 1620er Joren ë. a. [[Simmerschmelz|zu Simmer en Héichuewe]] bedriwwen huet, fir Waffen ze produzéieren? * ... de Sënn an Zweck vun den [[Nazca-Linnen]] am Peru, honnerte vu schnouerriichte Linnen am Wüüstebuedem, awer och Representatioune vun Déieren a Planzen, bis ewell net eendeiteg bestëmmt konnt ginn? * ... de [[Gallo-réimeschen Tempel Steesel|Gallo-réimeschen Tempel zu Steesel]] fir eng Gottheet mam Numm ''Cerunincus'' opgeriicht gi war, iwwer déi soss näischt gewosst ass? * ... de [[Finneschen Nationaltheater]] (''Suomen Kansallisteatteri'') den eelsten Theater a Finnland ass, an deem Stécker op Finnesch gespillt ginn? * ... deen éischte [[Bankomat|Geldautomat]] zu Lëtzebuerg am Mee 1982 op der Post, op der Stater Gare, a Betrib geholl gouf? * ... de ''[[Roque Cinchado]],'' e 27 Meter héije [[Basalt]]-Monolith um Bierg [[Teide]], op [[Teneriffa]], a Spuenie wäit bekannt ass, well en ë. a. um fréieren 1000-Pesete-Schäin ze gesi war? * ... "[[Parva Domus Magna Quies (Dikrech)|Klengt Haus, Grouss Rou]]" de Sëtz vun der Dikrecher Gemengekeess ass? * ... [[Monaco]], mat bal 16.000 Awunner pro km², deen dichtbesidelste Staat op der Welt ass? * ... de Kinnek [[Wëllem III. vun Holland]] a Groussherzog vu Lëtzebuerg de Spëtznumm ''Koning Gorilla'' kritt hat? * ... de ''Guggenheim-Effekt'' nom [[Guggenheim-Musée Bilbao|Guggenheim-Musée]] vu [[Bilbao]] genannt ass, an ausdréckt, wéi en ikonescht Gebai d'Zuel vu Visiteuren an enger Stad signifikant vergréissert? * ... de [[Maagbitter Buff]] op Basis vun engem Rezept aus dem 18. Joerhonnert vum [[Herman Boerhaave]] fabrizéiert gëtt? * ... den [[Dettifoss]] am Norde vun [[Island]], der Waasserquantitéit no, dee gréisste Waasserfall an Europa ass? * ... d'[[Verkéiersluucht#Speziell Luuchte fir den ëffentlechen Transport|Verkéiersluuchte]] fir de [[Stater Tram#Fueren a Signalisatioun|Stater Tram]] déi selwecht sinn, wéi déi fir d'Busser, mat zousätzleche Signaler, déi fir däitsch Trammen entwéckelt goufen? * ... bei den [[Nandu]]en ee Männchen d'Eeër vu bis zu 12 Weibercher mateneen ausbréit an sech dann ëm d'Opzuucht vun deene Jonke këmmert? * ... an der Fassad vum fréiere [[Kino Capitole]] an der Stad Wellen a Blëtzer mat de Wierder ''Vox'' a ''Lux'' ze gesi sinn, déi drop higewisen hunn, datt am Kino Tounfilmer gewise goufen? * ... d'[[Dreckskëscht]]en a Frankräich nach haut nom [[Eugène Poubelle]] genannt ginn, deen se 1884 zu [[Paräis]] agefouert hat? * ... deen éischte [[Catenaire]]spotto, deen den 18 Abrëll 1988 am Kader vun der [[Elektrifizéierung vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Elektrifizéierung vun der Nordstreck]] opgeriicht gouf, an der [[Gare Luerenzweiler|Gare vu Luerenzweiler]] steet? * ... an engem Pavillon vum [[Nationalmusée vum Niger]] den originalen [[Arbre du Ténéré]] ausgestallt gëtt? * ... d'[[Donau]] an hirem Uewerlaf plazeweis [[Donauversickerung|an Buedem verschwënnt]], fir 12&nbsp;km méi wäit nees opzedauchen? * ... deen [[Fluchhafen Esch-Uelzecht|éischte Fluchhafen zu Lëtzebuerg]] zu Esch-Uelzecht um Flouer "Lankelz" war, an et do ë. a. eng Direktverbindung Esch-London gouf? * ... d'Mauer ronderëm den Domän vum [[Schlass vu Chambord]] mat 32&nbsp;km Längt déi längst a Frankräich ass? * ... den [[Edward Hopper]] sech selwer als Modell fir déi dräi männlech Personagen op sengem Tableau ''[[Nighthawks (Bild)|Nighthawks]]'' geholl huet? * ... Kollumerpompsters an Hoogelandsters zwou vun den aacht Variante vum [[Gronengesch]] sinn? * ... d'[[Marie vu Lëtzebuerg]] Kinnigin vu Frankräich war? * ... um [[Widdebierg]] vun ufanks vum 19. Joerhonnert bis an d'1960er Jore souwuel Bau- a Paweesteng wéi och Sand ofgebaut gouf? * ... [[Japan]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat nach e Keeser als Staatschef huet? ===November=== * ... an der [[Géisdrëffer Antimongrouf]] 1935 e Block [[Antimon]]äerz vun 52&nbsp;kg fonnt gouf, wat bis dohin dee gréisste vun der Welt war? * ... de Bau vum [[Sydney Opera House]] 14,3-mol méi kascht huet wéi ufanks geplangt? * ... um Kierfecht am [[Park zu Heeschdref|Heeschdrëffer Park]] zanter 1919 iwwer 700 Schwëstere vun der ''Doctrine chrétienne'' begruewe sinn? * ... de [[Kilimanjaro]] aus dräi Vulkane besteet? * ... vun den aacht grousse Landschaftsbiller vu Lëtzebuerger Buergen, déi de [[Barend Cornelis Koekkoek]] fir de Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] gemoolt buet, der bis haut just nach véier erhale sinn? * ... d'Mounde vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] no Personnagen aus de Wierker vum [[William Shakespeare]] a vum [[Alexander Pope]] genannt goufen? * ... et am [[Arboretum Kierchbierg]], op dräi Parke verdeelt, eng Sammlung vu ronn 500 wanterfeste Bam- an Trauschaarten aus Europa an aus senge Grenzgebidder gëtt? * ... de Videoclip ''[[Gangnam Style]]'' vum [[südkorea]]nesche [[Rap]]per [[Psy (Rapper)|Psy]] als éischten op der Plattform [[YouTube]] iwwer eng Milliardmol opgeruff gouf? * ... de Film ''[[Irina Palm]]'', deen 2007 den [[3. Lëtzebuerger Filmpräis 2007|3. Lëtzebuerger Filmpräis]] an der Kategorie "Bescht Koproduktioun" krut, a Groussbritannien Ausléiser an Inspiratioun war vun der ''Irina Palm d'Or'', enger ironescher Auszeechnung fir déi schlechtst brittesch Produktioun? * ... den [[Anden-Kondor]] op de Wope vu [[Bolivien]], [[Chile]], [[Ecuador]] a [[Kolumbien]] ze fannen ass? * ... den éischte Rock-Open-Air-Concert zu Lëtzebuerg de 6. Juni 1971 am [[Stade Achille-Hammerel]], dunn dem Stadion vun der [[Union Lëtzebuerg]], ofgehale gouf? * ... dem [[Franz Kafka]] seng net verëffentlecht Wierker net, wéi hie et a sengem Testament gewollt huet, verbrannt goufen, ma awer publizéiert goufen? * ... "[[Ljuksemburg]]" (Люксембург) souwuel eng [[Ljuksemburg (Kirgisistan)|Uertschaft a Kirgistan]], wéi och [[Ljuksemburg (Russland)|eng an der russescher Republik Dagestan]] heeschen?. * ... Äsche vum [[Clyde William Tombaugh|Entdecker]] vum Zwergplanéit [[(134340) Pluto|Pluto]] 2015 mat der [[Raumsond]] ''New Horizons'' just 12.500&nbsp;km laanscht deen Himmelskierper geflu sinn? * ... d'Produktioun vu [[Gromper]]en zu Lëtzebuerg bannent 50 Joer, tëscht 1960 an 2010, ëm 80% gefall ass? * ... d'[[Lemuren]], wouvun et der eng 20 [[Aart (Biologie)|Aarte]] gëtt, [[Endemismus|endeemesch]] op [[Madagaskar]] sinn? * ... de [[Louis François Armand de Vignerot du Plessis]] sech virun allem en Numm duerch seng amouréis Aventuren a seng Dueller gemaach huet? * ... de [[Kino Empire]] (1958 bis 1978) zu Esch-Uelzecht, mat zäitweis 940 Sëtzplazen, zu senger Zäit dee bei wäitem gréisste Kino am Land war? * ... d'[[Bayajidda-Legend]] déi wichtegst Ursprongslegend vum [[Hausa (Vollek)|Hausa-Vollek]] ass? * ... d'[[Reeboufrell]] (''Oncorhynchus mykiss''), déi ursprénglech aus Nordamerika kënnt a géint 1855 an Europa agefouert gouf, zu Lëtzebuerg fir d'éischt 1887 ausgesat gouf? * ... déi éischt Iwwerreechung vun der [[Légion d'honneur]] de 15. Juli 1804 an der Kapell vum [[Hôtel des Invalides]] duerch den [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] u seng Offizéier war? * ... de ''[[Heinrich Brändli|Brändli-Plang]]'' uganks vun den 1990er Joren de [[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Busreseau]] duerchgerëselt huet? * ... dat [[Schottescht Parlament]] och nach ''Holyrood'' genannt gëtt, nom Quartier vun der Haaptstad [[Edinburgh]], an deem et läit? * ... d'[[Schnëssen-App]] et dem [[Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises]] vun der [[Uni Lëtzebuerg]] erméiglecht, Toundokumenter ze sammelen iwwer de Vokabular an d'Aussprooch vum [[Lëtzebuergesch]]en, andeems jidderee fräiwëlleg matmaachen an ophuele kann, wéi ee fir eppes seet? * ... ''Mogotes'' Kalleksbierger am [[Valle de Viñales]] op [[Kuba]] sinn, déi sech aus der rouder Äerd ervirdinn a vun ënnerierdeschem Waasser ausgehielegt goufen? * ... wéi ''[[De Scholdschäin]]'', déi éischt Operett op Lëtzebuergesch, 1855 fir d'éischt opgefouert gouf, Männer d'Fraerolle gespillt hunn, well et "sech net gepasst" huet datt Frae géifen Theater spillen? * ... beim [[Fändel vu Litauen]] an deem vum [[Myanmar]] e Stär den Ënnerscheed mécht? * ... den [[Houfelter Kanal]] en Iwwerrescht ass vum geplangte [[Meuse-Musel-Kanal]], engem Projet aus den 1820er Joren? * ... d'[[Schluecht vu Cuito Cuanavale]] (1988) déi gréisst Schluecht um afrikanesche Kontinent nom Zweete Weltkrich war, an, wann och keng Säit s'eendeiteg gewonnen hat, se dach den Ufank vun enger Léisung vum [[Südafrikanesche Grenzkrich]] war? * ... de [[Der Graf von Luxemburg|Grof René vu Lëtzebuerg]], wann et dem [[Franz Lehár]] no geet, e veraarmte Bon-vivant war? ===Dezember=== * ... d'[[Papageien]] déi eenzeg [[Vullen]]-[[Uerdnung (Biologie)|Uerdnung]] ass, déi hiert Friesse mat de Féiss festhalen? * ... [[RTL4]] zwar en Televisiounssender op [[Hollännesch]], awer keen hollännesche Sender ass? * ... als [[Seriemäerder]] gewéinlech eng Persoun bezeechent gëtt, déi mat zäitlechem Ofstand vu méi wéi 30 Deeg dräi oder méi Mënschen ëmbréngt? * ... den Héichpunkt vun de [[Louhecken]] zu Lëtzebuerg an der Mëtt vum 19. Joerhonnert louch, wéi wéinst der grousser Nofro no [[Stilleech|Eecheschuelen]] fir d'[[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereien]] vill Bichebëscher mat Louhecken ersat goufen? * ... [[Lanzarote]] déi éischt Insel war, déi 1993 vun der [[UNESCO]] ganz als Biosphärereservat erkläert gouf? * ... den Tuerm um [[Napoleonsgaart]], Belvédère genannt, 1928 vum [[Kadaster]] fir [[Triangulatioun]]sberechnungen opgeriicht gouf? * ... ee Panneau vum [[Genter Altor]], deen 1934 gestuel gouf a bis haut net nees opgedaucht ass, an engem Roman vum [[Albert Camus]] eng net onwichteg Roll spillt? * ... Ausléiser vum [[Streik op der Déifferdenger Schmelz 1912]] d'Aféierung vun enger obligatorescher Kotisatioun an d'Renten- an Invalidekeess war, déi vum Loun ofgehale gouf? * ... eng 100 Millioune Joer laang bal dat ganzt Festland vun der Äerd an enger eenzeger Landmass vereent war, déi [[Pangea]] genannt gëtt? * ... [[Pantone]] 032C an 299C zwéin Drëttel vum [[Lëtzebuerger Fändel]] ausmaachen? * ... een am [[Spuenescht Duerf|Spueneschen Duerf]] (''Poble Espanyol'') zu [[Barcelona]], dat 1929 fir d'Weltausstellung um Montjuïc gebaut gouf, déi charakteristesch Bauforme vun deenen eenzele spuenesche Regiounen am Detail nogestallt fënnt? * ... d'Garë vu [[Gare Belval-Université|Belval-Université]] a [[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]] Suedelgarë sinn? * ... de [[Laacher-Séi-Ausbroch]] viru ronn 13.000 Joer an der [[Äifel]], e Vulkanausbroch mat an enger 40 Kilometer héijer Eruptiounssail, dee jéngsten Ausbroch vun der Äerdgeschicht a Mëtteleuropa war? * ... déi 7 Mann Besatzung, déi ëm d'Liewe koumen, wéi hiren ugeschossene Fliger am Abrëll 1943 bei Käerch erofgefall ass, an un déi [[Stirling-Monument bei Käerch|e Monument erënnert]], eréischt 10 Joer méi spéit un Hand vun enger Kap identifizéiert konnte ginn? * ... den [[Jack Lemmon]], de [[Sean Penn]], d'[[Juliette Binoche]] an d'[[Julianne Moore]] déi eenzeg Schauspiller sinn, déi de Präis fir dee beschte Schauspiller op den dräi Filmfestivalle vu [[Filmfestival vu Cannes|Cannes]], [[Filmfestival vu Venedeg|Venedeg]] a [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlin]] gewonnen hunn?<!-- Stand 2022 --> * ... d'Figure ronderëm de Sockel vum [[John-Cockerill Monument (Bréissel)|John-Cockerill Monument]] op der [[Place du Luxembourg]] zu [[Ixelles - Elsene]] mat déi éischt realistesch Skulpture vun Aarbechter aus der Eisenindustrie an der Belsch sinn? * ... ''[[Ljuksemburh, Ljuksemburh]]'' den Titel vun engem Spillfilm vum ukrainesche Regsseur [[Antonio Lukich]] ass? * ... d'[[Monument Valley]] tëscht Utah an Arizona keen Nationalpark ass, ma Deel vun der Navajo Nation Reservation? * ... engem [[Spréchwuert]] no zu [[Bigelbaach]] d'Mëtt vun der Welt wier? * ... d'[[Gare du Nord (Paräis)|Gare du Nord]] zu Paräis déi Gare an Europa ass mat de meeschte Passagéier pro Dag? * ... d'[[Deisermillen]] aus engem System vu véier Mille bestanen huet, déi 1964 duerch en Äerdrutsch zerstéiert goufen? * ... wärend der [[Berliner Blockad]] 1948 iwwer eng Loftbréck deeglech eng 5.000 Tonne Liewensmëttel ageflu goufen? * ... et an de Kasematte vun der Redoute Marie en (zougespaarten) Zougank an d'[[Fondation Pescatore]] gëtt? * ...''[[Titanic (Film 1997)|Titanic]]'' vum [[James Cameron]] deen éischte Film war, dee méi wéi eng Milliard Dollar an de Kinoen abruecht huet? * ... de Stroossennumm ''[[Leschte Steiwer]]'' op den Numm vun enger Wiertschaft zeréckgeet, wou d'Baueren aus den Nopeschgemengen um Heemwee hire leschte Su ([[Steiwer]]) fir e Patt ausginn hunn? * ... [[Échelen|Échel]] an [[Äisbier]] bekannt Symboler vun [[Dijon]] sinn? * ... wéi de [[Wilwerdanger Tunnel]] 1889 a Betrib geholl gouf, eng Persoun agestallt gouf, där hir Aufgab et war, déi ronn 90 Kenkien Dag an Nuecht um liichten ze halen? * ... d'[[Sudoku]]-Spill schonns am 18. Joerhonnert ënner dem Numm ''Carré latin'' vum Mathematiker [[Leonhard Euler]] erfonnt gouf, ma eréischt am 21. Joerhonnert ënnert senger japanescher Bezeechnung weltwäit Succès krut? * ... d'[[Lëtzebuerger Ofkommes]] vun 1952 deen éischten internationale Vertrag ass, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermuerd un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschtland iwwerholl huet? * ... am [[Saarland]] zweeanenhalleft Joer nom [[Traité vu Lëtzebuerg|Bäitrëtt zu der Bundesrepublik]] weider mat [[Franséische Frang]]e bezuelt gouf? * ... et 1949 eng ''Herrenberg-Lift-Gesellschaft'' gouf, fir zu [[Dikrech]] eng Seelbunn op den [[Härebierg]] ze bauen, mee schonn 1950 decidéiert gouf, amplaz vun engem Ausfluchszil duer [[Kasär Grand-Duc Jean|eng Kasär]] hin ze bauen? [[Kategorie:Schablounen:WDS| ]] q4d73khwlq3r374n0yhfq1or578nlhn 2704124 2704102 2026-09-06T18:45:33Z Puscas 735 /* Juni */ .... 2704124 wikitext text/x-wiki '''OPGEPASST''': DES SÄIT ASS NET MÉI AM GEBRAUCH. ET KA SINN, DASS SE NET MÉI À JOUR ASS. FIR DÉI "Woss Der schonns"-SÄTZ, WÉI SE AKTUELL AM ROULEMENT SINN, KUCKT: [[Haaptsäit/WDS]]. ___________________________________________________________ '''Dëst sinn d'''Wësst Der schonn ...?''-Teaseren, déi a Schablounen agebonne sinn, sou datt all Dag uewen en neie stoe kënnt.''' Hei sinn all d'Teasere beieneen. Fir s'esou ze gesinn, wéi s'op der Haaptsäit gewise ginn, [[Haaptsäit/WDS|kuckt hei]] a sicht Iech den Dag eraus. ==Gerued Joren== ===Januar=== [[Fichier:Penny black.jpg|right|89px|One Penny Black]] * ... d'Erfindung vum '''[[Timber]]''' et mat sech bruecht huet, datt net méi deen, deen e Bréif kritt, mä deen, deen e fortschéckt, de Porto huet misse bezuelen? [[Fichier:Mathias Hardt.jpg|90px|left|Mathias Hardt]] * ... de [[Mathias Hardt]] (1809-1877) mat sengem ''Vocalismus der Sauermundart'' (1834) déi éischt wëssenschaftlech Beschreiwung vum [[Lëtzebuergesch]]e gemaach huet? [[Fichier:Pont SGO.jpg|90px|right]] * ... am Mäerz 2017 déi éischt [[Bréck iwwer den Oyapock|Bréck tëscht Frankräich a Brasilien]] ageweit gouf? [[Fichier:Personenstand.jpg|left|83px|Questionnaire Personenstandsaufnahme]] *… bei der sougenannter '''[[Personenstandsaufnahme vum 10. Oktober 1941|''Personenstandsaufnahme'' vum 10. Oktober 1941]]''' d'[[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzgruppen]] d'Lëtzebuerger majoritär dovun iwwerzeegt kruten, bei verfängleche Froen iwwer Mammesprooch a "''Volkszugehörigkeit''" mat "Lëtzebuergesch" amplaz, wéi praktesch virgeschriwwen, mat "''deutsch''" z'äntwerten? * ... zwou Persoune mam Numm [[Ernest Arendt]] Member vum [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] waren, an zwar de [[Ernest Arendt (Riichter)|Riichter Ernest Arendt]] vun 1902 bis 1931 an den [[Ernest Arendt (Affekot)|Affekot Ernest Arendt]] vun 1973 bis 1988? [[Fichier:Mill Ends Park.jpg|130px|right]] * ... de [[Mill Ends Park]] mat 0,292 m² dee klengste Park vun der Welt ass? [[Fichier:Knossos Bull-Leaping Fresco.jpg|right|125px|Minoesch Fresk zu Knossos]] * … et verschidden Theorien iwwer den Ënnergang vun der '''[[Minoesch Kultur|minoescher Kultur]]''' gëtt, wouvun déi gängegst e [[Vulkan]]ausbroch op der Insel [[Santorini|Thira]] dofir verantwortlech mécht? [[Fichier:MargueriteClement.JPG|90px|right]] * ... d'[[Marguerite Thomas-Clement]] (1886-1979) 1919 déi éischt a laang eenzeg Fra war, déi an d'Lëtzebuerger [[Chamber]] gewielt gouf? * ... et an der [[Köln]]er Kanalisatioun e Sall gëtt, [[Lüstersall an der Kanalisatioun vu Köln|dee mat Lüsteren dekoréiert]] ass? [[Fichier:PEI_ONR_4919.jpg|120px|left|Krispines]] * ... bei der '''[[Krispines]]'''-Kapell, och ''Péiter Onrou'' genannt, um [[Lampertsbierg]] et bis virun net all ze laanger Zäit de [[Brauch]] gouf, Käerze mat dragepickte Spéngelen ofzebrennen, fir datt Männer, déi ontrei waren, solle "bestrooft" ginn? * ... den [[Alphonse de la Fontaine]] (1825-1896), e Brudder vum [[Edmond de la Fontaine]] (''Dicks''), Auteur vun der éischter Fauna vun de [[Wierbeldéieren]] vu Lëtzebuerg war? [[Fichier:KIE ZOW 101.jpg|80px|right]] * ... op de Fënstere vun der [[Kierch Zowaasch]] verschidde Memberen aus der Grofefamill Saintignon an aner Stëfter vun der Kierch als Helleger duergestallt sinn? [[Fichier:Illustration Secale cereale0.jpg|right|79px]] *... d''''[[Kar (Planz)|Kar]]''' keng klassesch Fruuchtzort ass, déi et schonn an der Antiquitéit gouf, mä villméi eréischt virun 2000 bis 3000 Joer als "Onkraut" an de Weessefelder vu Klengasien opkoum, wou et da mat rekoltéiert gouf? * ... den [[Tevita Momoedonu]] aus Fidschi alt ''the Five Minute Prime Minister'' genannt gëtt, well en 2000 zweemol (wärend e puer Minutten) an 2001 (wärend zwéin Deeg) Premierminister war? [[Fichier:Turner St Esprit Luxembourg.jpg|130px|left]] *... an de [[Kasematten|Kasematte]] vum fréiere [[Bastioun Louis]] vun der [[Festung Lëtzebuerg]] haut d'Bank LBBW Luxemburg S.A. hire Wäikeller huet? [[Fichier:Darvasa gas crater panorama crop.jpg|130px|left]] * ... de [[Krater vun Derweze]] an Turkmenistan zanter 1971 am Gaang ass ze brennen, an dowéinst vun de Leit vun do den Numm ''Paart vun der Häll'' krut? [[Fichier:Wort no 1.jpg|left|85px]] * ... d''''''[[Luxemburger Wort]]''''' déi eelst lëtzebuergesch Dageszeitung ass, déi ouni Ënnerbriechung bis haut existéiert? [[Fichier:Heliocentric.jpg|right|100px]] * ... den [[Aristarch vu Samos]] (ëm 310 - ëm 230 v. Chr.) och alt "griichesche [[Nikolaus Kopernikus|Kopernikus]]" genannt gëtt, well hien als ee vun den Éischten d'[[heliozentrescht Weltbild]] vertratt huet, no deem d'[[Sonn]] an net d'[[Äerd]] am Zentrum vum Weltall stéing? [[Fichier:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|right|79px]] *... d'Iddi fir den '''[[Eiffeltuerm]]''' vum elsässer Architekt [[Maurice Koechlin]] war? [[Fichier:Luxembourg, rue Marie et Joseph Hackin (nom de rue).jpg|90px|left]] * ... de lëtzebuergesch-franséischen Archeolog [[Joseph Hackin]] a seng Fra [[Ria Hackin-Parmentier]] 1941 beim Ënnergang vum Cargoschëff ''[[SS Jonathan Holt]]'', dat torpedéiert gouf, ëm d'Liewe koumen? [[Fichier:Nic Klopp - Sécession - Exposition Peintures Sculptures Arts décoratifs.jpg|90px|left]] * … et iwwer 30 Joer no Wien a München och an der lëtzebuergescher Konschtszeen zu enger [[Sezessioun (Lëtzebuerg)|Sezessioun]] koum, déi der moderner [[Molerei]] zum Duerchbroch verhollef huet? [[Fichier:Cape_Verde_location_map.svg|110px|left|Cap Vert]] * ... d'Land '''[[Cap Vert]]''' säin Numm vun engem Kap 500&nbsp;km wäit ewech zu [[Dakar]] am [[Senegal]] huet, dat den Inselen hiren Numm ginn huet? [[Fichier:Landverkauf.JPG|130px|right]] *... et bei der [[Lëtzebuerg-Kris]] [[1867]] drëms goung, datt Lëtzebuerg u Frankräich verkaf sollt ginn? [[Fichier:Alexis Heck 1830 1908.jpg|100px|right]] * ... nom Tourismuspionéier [[Alexis Heck]] (1830-1908) net nëmmen [[École d'hôtellerie et de tourisme du Luxembourg|eng Schoul]], ma och e [[Cocktail]] genannt gouf? [[Fichier:Coat of arms Grand Duchy of Luxembourg.png|right|89px|Wope vu Lëtzebuerg]] * ... dem '''[[Wope vu Lëtzebuerg]]''' seng Originnen an de Wope vum mëttelalterlechen Haus Lëtzebuerg huet, an op den [[Heinrich V. vu Lëtzebuerg|Henri V.]] (1136-1196) zeréckgeet? *... de lëtzebuergesche Journalist an Dokumentarfilmmécher [[Gordian Troeller]] (1917-2003) 1992 den Adolf-Grimme-Präis fir säi Liewenswierk krut? [[Fichier:Biergahornen Corniche 1.jpg|130px|left]] * ... 1984 op engem vun deenen zwéi [[Biergahornen op der Corniche]] (haut net méi do) eng bis dohin onbekannt [[Wanzen]]aart entdeckt gouf? [[Fichier:Telstar.jpg|90px|left|Telstar]] * ... wéinst der Technikbegeeschterung an den 1960er Joren e lëtzebuergsche Basketballveräin, de [[BBC Telstar Hesper]], nom Kommunikatiounssatellit '''[[Telstar]]''' genannt gi war? [[Fichier:Pingos near Tuk.jpg|left|115px|Pingoen]] * ... e [[Pingo]] eng Knupp oder en Hiwwel ass, deen am Permafraschtbuedem ze fannen ass, an aus engem Kär vun Äis besteet, iwwer deem sech de Buedem wëlleft? [[Fichier:Maison gothique Echternach 2015-12.jpg|right|80px]] * ... bei der Renovéierung vum [[Gotescht Haus Iechternach|Goteschen Haus]] zu Iechternach de Giewel nëmmen do stoe gelooss gouf, wou z'erkenne war, wéi d'Haus uersprénglech war? [[Fichier:MALBROUCK 2621 w.jpg|right|139px|Buerg Malbrouck]] *... d''''[[Buerg Malbrouck]]''' am loutrengesche [[Manderen]] nom englesche Feldhär [[John Churchill, 1. Herzog vu Marlborough]] genannt ass, deen am Spueneschen Ierffollegkrich 1705 do aquartéiert war? {{clear}} ===Februar=== [[Fichier:Pair of side chairs MET DP111237.jpg|100px|right]] * ... den [[Thomas Chippendale]] (1718-1779) en englesche Konscht- a Miwwelschräiner war, no dem den Chippendale-Stil benannt ass? [[Fichier:Codex Mariendalensis page.jpg|80px|left|Codex Mariendalensis]] * ... de '''[[Codex Mariendalensis]]''', eng spéitmëttelalterlech Handschrëft iwwer d'Geschicht vun der [[Yolanda vu Veianen]], joerzéngtelaang als verluer gegollt huet, ier en 1999 erëmfonnt gouf? [[Fichier:Soyuz 18 booster.jpg|right|80px|Soyuz-Rakéit zu Baikonur]] * ... d'Sowjetunioun, fir de Westen an d'Ier ze féieren, hire Kosmodrom bei Tjuratam no der Uertschaft [[Baikonur]] genannt huet, déi iwwer 300&nbsp;km vun do ewechlouch? [[Fichier:Biver (13) Terrils.JPG|130px|right]] * ... d'Uertschaft [[Biver (Bouches-du-Rhône)|Biver]] an de [[Departement Bouches-du-Rhône|Bouches-du-Rhône]] nom lëtzebuergesch-belsche Grouweningenieur [[Ernest Biver]] genannt gouf? [[Fichier:Berdorf (LU), Hohllay -- 2015 -- 6097-101.jpg|130px|left]] * ... d'[[Huel Lee]] zu [[Bäerdref]] hir aktuell Form huet, well do zanter der [[Réimescht Räich|Réimerzäit]] Millesteng aus dem Fiels gebrach goufen? [[Fichier:Shakespeare2.jpg|89px|right]] *... de [[Miguel de Cervantes]] an de '''[[William Shakespeare]]''', de selwechten Dag, an zwar den [[23. Abrëll]] [[1616]] gestuerwe sinn? [[Fichier:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|120px|right]] * ... de Lëtzebuerger [[René Arend]] d'''Chicken McNuggets'' an de ''McRib'', zwéi McDonald's Produiten, kreéiert huet? [[Fichier:Guerra civil española montaje.png|95px|left]] * … d'Gesetz, dat de Leit aus Lëtzebuerg verbueden huet, [[Spueniekämpfer|um Spuenesche Biergerkrich deelzehuelen]], eréischt 2003 revoquéiert gouf? * ... vun den 11 [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Héichiewen zu Lëtzebuerg]], déi et an de 40er Jore vum 19. Joerhonnert gouf, ausser zu [[Zowaasch]], keen Eenzegen am [[Minettsgéigend|Minett]] stoung? [[Fichier:EUR 50 obverse (2002 issue).jpg|120px|left]] * ... de [[Eurobilljeeën|50-Eurobilljee]] deen am meeschte gebrauchte Geldschäin an der [[Eurozon]] ass? Den 1. Januar 2018 waren 9.826.239.828 Exemplairen dovun am Ëmlaf. Duerno kommen dee vun 20 an dee vun 10 [[Euro]]. [[Fichier:Ch Bernhoeft 1891 GD Luxembourg 09 Pl 2.1 Dalheim Aigle romaine.jpg|90px|left|Adler Duelem]] *... den '''[[Réimermonument Duelem|Adler um Duelemer Réimermonument]]''' ursprénglech vergoldt war an an eng aner Richtung gekuckt huet? [[Fichier:Flag of Moresnet.svg|89px|right|Fändel vu Moresnet]] * ... '''[[Neutral-Moresnet]]''' tëscht 1815 an 1919 en neutralen Territoire war, eng 65&nbsp;km nërdlech vu Lëtzebuerg, well Preisen op der enger Säit, Holland an duerno d'Belsch op der anerer, sech net eens goufe wien e kréich? * ... de [[Vincent Wiesenbach]] (1880-1911), den éischte Lëtzebuerger mat engem Piloteschäin, 1911 mat sengem selwer gebaute Fliger déidlech verongléckt ass? [[Fichier:N-Liez hotel-du-gouvernement-a-luxembourg.png|130px|right]] * ... de [[Groussherzogleche Palais]] an der Mëtt vum 19. Joerhonnert eng Zort administrativen Allzweckbau war, wou nieft dem Kinnek-Groussherzog oder sengem Statthalter, déi do periodesch residéiert hunn, d'Regierung, d'Parlament, a vun 1858 un, de Staatsrot hire Sëtz haten, an och nach eng archeologesch Sammlung dran ënnerbruecht war? * ... et beim lëtzebuergesche [[Schoulgesetz vun 1912]] zu engem gudden Deel drëm goung, d'Muecht vun der [[Kathoulesch Kierch|Kathoulescher Kierch]] an de Primärschoulen anzeschränken, wat déi Jore virdrun zu heftegen Ausernanersetzungen tëscht [[Lénksblock|Lénks-]] a Rietsparteie gefouert hat? [[Fichier:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|112px|left]] *… den Astronom '''[[Christiaan Huygens]]''' als Éischten dat, wat de [[Galileo Galilei]] als "Ouere" vum [[Saturn (Planéit)|Saturn]] bezeechent hat, als d'[[Saturnréng]] identifizéiert hat? * ...''[[Les danseurs d'Echternach]]'' vum [[Evy Friedrich]] aus dem Joer 1947 deen éischte lëtzebuergesche Film war, deen um [[Festival vu Cannes]] gewise gouf? [[Fichier:Grün 02.jpg|85px|right]] * ... ee Konschtstéck vum lëtzebuergesche Kraaftmënsch '''[[John Grün]]''' (1868-1912) dora bestoung, 2 Päerd mat 2 erwuessene Reider drop an d'Luucht ze hiewen? [[Fichier:Luxemburgerli Himbeere Zitrone.jpg|130px|left|Luxemburgerli]] * ... ''"[[Luxemburgerli]]"'' den Numm vun enger Makrounespezialitéit vun enger [[Zürich|Zürcher]] Confiserie ass? [[Fichier:Treaty of London 1867 Art VII and signatures.jpg|130px|right]] * ... den [[Traité vu London (1867)|Traité vu London]] vun 1867 déi éischt Kéier war, wou Vertrieder vu Lëtzebuerg (de [[Victor de Tornaco]] an den [[Emmanuel Servais]]) en internationalen Traité mat ënnerschriwwen hunn? [[Fichier:Non violence sculpture by carl fredrik reutersward malmo sweden.jpg|110px|left]] * ... et vun der Skulptur '''[[Non-Violence]]''' (oder ''The Knotted Gun'') vum [[Carl Fredrik Reuterswärd]] eng 20 Repliquë gëtt, wourënner eng zu [[New York City|New York]], déi de Lëtzebuerger Staat de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] geschenkt huet, an engem virum Jean-Monnet-Gebai um [[Kierchbierg]]? *... de [[Charles Bivort]] (1845-1920) vun [[Tratten]] déi éischt [[Stenographie|Stenographéiermaschinn]] fir Blanner erfonnt huet? [[Fichier:Coltsfoot close-up aka.jpg|right|119px]] * ... den '''[[Ieselsfouss]]''', eng Fréijoersplanz, och ''Fils avant le père'' genannt gëtt, well d'Bléi virun de Blieder erauskënnt? [[Fichier:G-simon-gauleiter.jpg|left|90px]] * … et vum fréiere Gauleiter [[Gustav Simon]] sengem Doud eng "offiziell" an eng "inoffiziell" Versioun gëtt? [[Fichier:Marsupilaminest.JPG|130px|right]] * ... nom [[André Franquin]] sengem [[Comic]]personnage [[Marsupilami]] en [[(98494) Marsupilami|Asteroid genannt]] gouf? [[Fichier:Gangler_Lexicon_inner_cover.jpg|89px|left|Lexicon der Luxemburger Umgangsspraache]] * ... dem [[Jean-François Gangler]] säi ''[[Lexicon der Luxemburger Umgangssprache]]'' vun 1847 deen éischten [[Lëtzebuergesch Dictionnairen|Dictionnaire vum Lëtzebuergesche]] war? [[Fichier:Gonepteryx.rhamni.mounted.jpg|130px|right]] * ... d'[[Zitrouneblat]] e [[Päiperleken|Päiperlek]] ass deen [[Imago (Zoologie)|als Päiperlek]] iwwerwantert? [[Fichier:Feb1712.jpg|130px|Schweedesche Kalenner vum Februar 1712|left]] * ... et dräimol an der Geschicht en [[30. Februar]] gouf? {{clear}} ===Mäerz=== * ... de '''[[Stadpark vun Esch-Uelzecht]]''' 1911 um Hank vum Gaalgebierg ugeluecht gouf, well den Escher Bësch, wou d'Leit soss an d'Gréngs trëppele goungen, bal ganz ofgeholzt gi war, fir do d'[[Adolf-Emil-Hütte]] ze bauen? * ... de '''[[Seideschwanz|Peschtvull]]''' sou genannt gëtt, well fréier säi sporadescht a mysteriéist Opdauchen a Mëtteleuropa als e schlecht Omen ugesi gouf? * ... de Medezinner a Cheemiker [[Henri-Jean-Népomucène Crantz]] vu Rued (1722-1792) fir seng Fuerschungen an der Hygiène fir Hiewane vum [[Joseph II. (HRR)|Jousef II.]] geadelt gouf? * ... d'Uewerfläch vum '''[[Doudegt Mier|Doudege Mier]]''' ronn 400 m ënnert dem Mieresspigel ass? *... an de fréiere [[Gasometeren (Wien)|Gasometere]] vu Wien-[[Simmering]] haut eng 1.500 Leit wunnen? * ... dem [[Lëtzebuerger Haffbibliothéik|Groussherzog seng Bibliothéik]] ronn 45.000 Wierker ëmfaasst? * ... de [[Manneken Pis]] am Mee 2018 säin 1000. Costume geschenkt krut? * ... op der '''[[Pallett vum Narmer]]''', an enger vun deenen alleréischten hieroglypheschen Inskriptiounen iwwerhaapt, d'Vereenegung vun Ënner- mat Ueweregypten duerch den [[Narmer]] duergestallt gëtt? * ... den [[Edmond de la Fontaine]] (1823-1891) net nëmmen, ënner dem [[Pseudonym]] ''Dicks'', [[Lëscht vun de Musekskompositioune vum Dicks|Operette]] geschriwwen huet, mä och jorelaang al [[Seechen|Seeërcher]] a [[Brauch|Bräich]] erfuerscht huet? * ... wärend den Ëmbauaarbechte vum [[Chambersgebai]], 1997-1999, d'[[Chamber]] hir Sëtzungen am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]] ofgehalen huet? <gallery> Stadpark Esch-Uelzecht 01.jpg Waxwing.jpg Dead Sea 1920px.jpg Simmering (Wien) - Gasometer (1).JPG Belgium-6450 - Manneken Pis (13934735107).jpg Narmerpalette verso UT 1931.jpg Dicksgärtchen Vianden 02.jpg Luxembourg Hotel de Ville (2232245399).jpg </gallery> * ... "''[[Mammutbeem|Sequoiaen]]''" wuel dat eenzegt Wuert am Lëtzebuergeschen ass, bei deem all 5 [[Vokal]]er hannerenee stinn? * ... d''''[[Wollefsschlucht (Iechternach)|Wollefsschlucht]] bei [[Iechternach]]''' hiren Numm 1881 vun engem vun den éischten Touristen, déi doduerch gefouert goufen, krut, dee se mat der "Wolfsschlucht" aus dem [[Carl Maria von Weber]] sengem ''Freischütz'' verglach huet? * ... den Ausdrock ''[[Paparazzi]]'' op e Personnage aus dem [[Federico Fellini]] sengem Film ''[[La dolce vita]]'' zeréckgeet? * ... beim '''[[Waasserball]]''' d'Feldspiller de Ball mat all Kierperdeel spille kënnen, just net mat den zwou Hänn gläichzäiteg? *… deen éischte lëtzebuergesche Goldmedailegewënner op enger Olympiad de [[Michel Théato]] war, an zwar 1900 zu Paräis am Marathon-Laf? * ... [[Island]] souwuel op der nordamerikanescher wéi der europäescher [[Tektonik|Lithosphärplack]] läit? * … den '''[[Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg]]''' uganks der 1960er Joren ugeluecht gouf, fir eng Ofwaasserleitung aus dem Péitrussdall mam Pafendall ze verbannen? * ... de franséische Komponist [[Maurice Ravel]] 1937 ee Joer laang zu [[Munneref]] am [[Hotel Grand-Chef]] gewunnt huet? * ... d'Joer [[238]] och [[Sechskeeserjoer]] genannt gëtt, well sechs Männer no- a matenee vum Senat als [[Lëscht vun de Keesere vum Réimesche Räich|Keeser vum Réimesche Räich]] unerkannt goufen? * ... d''''[[Walnut Lane Bridge]]''' zu Philadelphia eng Kopie aus arméiertem Bëtong vun der Neier Bréck ([[Adolphe-Bréck]]) an der Stad Lëtzebuerg ass? <gallery> Sequoiaen Amaliapark 2009-04.JPG Wolfsschlucht michel engels 1901.jpg L'isola del cinema.jpg WaterPolo.JPG Michel Théato en 1900.jpg Iceland Mid-Atlantic Ridge map.svg TunnelStad.jpg MunnerefGrandChefGinkgo01.jpg Wallnut Lane Bridge 361615pv.jpg </gallery> * ... de lëtzebuergesch-amerikaneschen Erfinder a Science-fiction-Auteur [[Hugo Gernsback]] (1884-1967) sech a senge Geschichten eng ganz Rëtsch technesch Konzepter ausgeduecht huet, déi eréischt an de Joerzéngten duerno developpéiert konnte ginn? * ... ronn all zweete Vietnamees mam Familljennumm [[Nguyễn]] heescht? * ... d'[[Verkéierswarnschëld]] viru [[Schëld A, 14a|Véi op der Strooss]] 2012 aus dem [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Code de la Route]] gestrach, ma 2024 nees agefouert gouf? * ... den [[Zwergmammut]] (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwe Mammutaart ass, déi sech op eng Insel zeréckgezunn hat, an do am Laf vun der [[Evolutioun (Biologie)|Evolutioun]] aus Manktem u Fudder ëmmer méi kleng gouf? * ...d'[[Anna Boch]] den eenzege Client war deen de [[Vincent Van Gogh]] zu senge Liefzäiten hat? *... d'[[Kathedral Saint-Pierre zu Beauvais]] déi mam héchste gotesche Chouer vun der Welt ass, mä ni fäerdeg gebaut gouf? * ... d'lëtzebuergesch Schauspillerin '''[[Germaine Damar]]''' duerch de Film ''[[Die Beine von Dolores]]'' an Argentinien esou bekannt gouf, datt si do 3 Joer laang ëm Chrëschtdag eng eege Televisiounsemissioun hat? * ... de Saz ''"Play it again, Sam!"'' esou net am Film ''[[Casablanca (Film)|Casablanca]]'' (1942) virkënnt? * ... d'[[Ukulele]] en [[hawaii]]anescht [[Museksinstrument]] ass, deem seng Originnen op [[Madeira]] zeréckginn, vu wou portugisesch Imigranten et matbruecht haten? * ... d''''[[Hinzerter Kräiz]]''' 1946 um Stater [[Nikloskierfecht]] opgeriicht gouf, fir un déi 82 Lëtzebuerger z'erënneren, déi am Zweete Weltkrich am [[SS-Sonderlager Hinzert]] an zu [[Klingelpütz|Köln-Klingelpütz]] higeriicht goufen? * ... een am [[Bryce-Canyon-Nationalpark]] Honnerte vun [[Hoodoo]]e bewonnere kann? <gallery> Cooking with radio waves - Short Wave Craft Nov 1933 cover.jpg RuanNguyen.png Zeichen_140_-_Tiere,_StVO_1970.svg Mammuthus exilis.jpg Anna Boch in Her Studio 1893.jpg Beauvais Kathedral.JPG Germaine Damar - Radiofilm 1960.jpg Casablanca, title.JPG Ukulele4.png Bryce Canyon 2 md.jpg </gallery> {{clear}} ===Abrëll=== * ... e Reportage iwwer "[[Spaghetti-Bam|Spaghettibeem]]" 1957 en [[Abrëllsgeck]] vun der [[BBC]] war, deen deemools vill fir richteg gehalen hunn? * ... op der [[Place de Bruxelles (Stad Lëtzebuerg)|Bréisseler Plaz]] an der Stad de 5. Juli 1951 déi éischt [[Verkéiersluucht]] zu Lëtzebuerg a Betrib geholl gouf? * ... all d'[[Planéit]]e vun eisem [[Sonnesystem]] no [[réimesch Mythologie|réimesche Gëtter]] genannt goufen, ausser der [[Äerd]] an dem [[Uranus (Planéit)|Uranus]]? * ... den islännesche [[Nobelpräis fir Literatur|Literatur-Nobelpräisdréier]] [[Halldór Laxness]] sech 1922-23 an d'[[Benediktinerabtei Clierf]] zeréckgezunn huet an do gedeeft gouf? * ...'''[[Wäisse Wäin]]''' vun alle méigleche [[Wäindrauf|Wäindrauwen]], och där mat bloelzeger Haut, gemaach ka ginn? * … déi éischt [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunnsstreck zu Lëtzebuerg]] den 11. August 1859 [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg Grenz|tëscht Lëtzebuerg a Zoufftgen]] a Betrib geholl gouf? *... bei '''[[Uergel]]päifen''' ë.&nbsp;a. tëscht ''Labial-'' an ''Zongepäifen'' ënnerscheet gëtt? *... de lëtzebuergeschen Auteur [[Norbert Jacques]] d'Figur vum ''Doktor Mabuse'' erfonnt huet? * ... de [[Yellowstone-Nationalpark]] den eelsten Nationalpark vun der Welt ass? * … de [[Sender 1212]] e Radiosprogramm an däitscher Sprooch war, dee vum Dezember 1944 bis Krichsenn vum amerikanesche militäresche Geheimdéngscht als "schwaarz Propaganda" nuets iwwer d'Anlage vu Radio Lëtzebuerg ausgestraalt gouf? <gallery> Sunny april morning spaghetti tree harvest (7036208493).jpg Place de Bruxelles.svg Planets2008.jpg Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg Pinot Gris close.JPG Orgel_der_Nikolaikirche_in_Berlin_04.jpg Norbert Jacques by Waldemar Flaig 1927.jpg Yellowstone River in Hayden Valley.jpg Emetteur de Junglinster les trois mâts vus de l'Ouest.jpg </gallery> * ... d''''[[Mundaneum]]''' vum Belsch [[Paul Otlet]] (1868-1944) eng Zort Multimedia-Archiv war, dat un e bibliographesch-enzyklopedesche Repertoire gekoppelt war, an haut als eng "analog Sichmaschinn" vum Wësse vun der Welt ugesi gëtt? * ... d'[[Gare Belval-Université]], [[Jim Clemes|hirem Architekt]] no, engem Mued oder enger Raup gläiche soll? * ... d''''[[Dräikinneksgaass]]''' an der Stad Lëtzebuerg sou genannt gëtt, well et do eng Bäckerei gouf, déi e Bild vun den [[Dräi Kinneken]] iwwer der Dier hänken hat? * ... de '''''[[Basiliscus plumifrons]]''''', eng Eidechsenaart, op Franséisch och ''lézard Jésus-Christ'' genannt gëtt, well en, fir senge Feinden z'entkommen, op den hënneschte Patten iwwer d'Waasser lafe kann? *... deen éischte lëtzebuergesche [[Geldschäin]] 1856 vun enger privater Bank erausgi gouf, nämlech der [[BIL]]? * ... der [[UNESCO]] no e [[Buch]] op d'mannst 49 Säiten (ouni den Deckel) muss hunn? *... dem "'''[[Hauptmann von Köpenick]]'''" säi Graf an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] um [[Nikloskierfecht]] ass? * ... "[[Allemagne-en-Provence|Däitschland]]" an der [[PACA|Provence]] nëmme knapps iwwer 500 Awunner huet? * ... deen éischten Aarbechter, deen Deputéierten an der [[Chamber]] gouf, de [[Jean Schortgen]], op engem [[1. Mee]] bei engem Accident an der Grouf leie blouf? * ... am Joer 1957 an der '''[[Stengeforter Schmelz]]''' 10.041 Tonne Phenol produzéiert goufen? <gallery> Mundaneum Tiräng Karteikaarten.jpg Gare Belval-Université 2010-10-17 B.JPG Luxembourg_-_rue_Chimay_Dräikinneksgaass_-_nom_de_rue.jpg Plumedbasiliskcele4.jpg 10 Thaler Note BIL 1856.jpg UNESCO logo French.svg Wilhelmvoigtgrab.jpg Chateau Allemagne en Provence IMG 9064 touched.jpg Jean Schortgen.png| StenSchm1.JPG </gallery> * ... d'[[Drëttel-Reegel]] an der [[Fotografie]] dora besteet, datt de 'Bléckfank' vum Bild op enger Intersektioun vun den horizontalen a vertikale Linne vu jee engem Drëttel vum Bild ass? * … am [[Arno Schmidt]] sengem Roman ''Abend mit Goldrand'' eng ganz Rei Beschreiwungen iwwer Lëtzebuerg stinn, obwuel de Schmidt ni e Fouss an d'Land gesat huet? * ... de [[Péiterséileginselkonflikt]] e Grenzkonflikt tëscht [[Spuenien]] a [[Marokko]] war, deen ausgebrach ass, wéi am Juli 2002 marokkanesch Truppen op der [[Péiterséileginsel]] u Land gaange sinn? * ... déi zwéin Detektiven an ''[[Les Aventures de Tintin|Dem Tintin senge Geschichten]]'', am Original ''Dupont et Dupond'', an de lëtzebuergeschen Iwersetzunge ''[[Biwer a Biver]]'' heeschen? * ... den '''[[Amazonas]]''' seng Quell 190&nbsp;km vum Pazifik ewech huet, mä da méi wéi 6000&nbsp;km queesch duerch Südamerika leeft, fir dann an den [[Atlantik]] ze lafen? * ... d''''[[Doudesstrof zu Lëtzebuerg]]''' fir d'lescht de 24. Februar 1949 ausgeféiert gouf, 1979 per Gesetz ofgeschaaft gouf an 1999 an der [[Lëtzebuerger Constitutioun|Verfassung]] festgehale gouf, datt se net méi agefouert kéint ginn? * … [[Baarle-Hertog]], eng belsch Gemeng, ë.&nbsp;a. aus 20 Exklave besteet, déi an Holland leien, an deenen hirersäits 7 hollännesch Enklave sinn? * ... d'[[Loschbur-Fra]] eng 1000 Joer méi al ass wéi de [[Loschbur-Mann]]? *... den [[Émile Servais]] (1847-1928) den 9. Januar 1919 zum President vun der Republik Lëtzebuerg designéiert gi war, ier den Dag drop franséisch Truppen dem republikaneschen Opstand en Enn gemaach hunn? * ... de '''[[Jarosław Kaczyński]]''' 2006-2007 polnesche Premierminister ënner dem Staatspresident '''[[Lech Kaczyński]]''', sengem [[Zwilling|eeneeëgen Zwillingsbrudder]], war? <gallery> Site um Bois de Cazier w.jpg KueheinHalbtrauer.jpg MetroStockelD&D.jpg Amazonrivermap hr.svg Lëtzebuerger Guillotine 2009 08-IMG 6199.JPG B-NL International Border at Baarle.jpg Loschbour Mullerthal 2013.jpg ServaisEmile.jpg President Kaczyński and PM Kaczyński.jpg <</gallery> {{clear}} ===Mee=== * ... dat eelst Spidol zu Esch-Uelzecht d'[[Metze Spidol]] war, dat 1878 vun de Bedreiwer vun der [[Metze Schmelz]] als e Spidol fir hir Aarbechter gebaut gouf? *... d'[[Plakeg Maulefsrat]]en (''Heterocephalus glaber'') a grousse Kolonië liewen, déi vu jee engem Weibchen dirigéiert ginn, dat sech, wéi bei de Beien, exklusiv ëm d'Reproduktioun këmmert? * ... "[[Ketty Maus]]" den Numm vun enger fiktiver Fra ass, deen op Modeller vu lëtzebuergesche [[Pass (Dokument)|Päss]] gebraucht gëtt? *... dat gréisst [[Knabberdéieren|Knabberdéier]], d'[[Capybara]], bis zu 1,20 m grouss ka ginn? * … am [[Ratentempel vun Deshnok|Karni-Mata-Tempel]] zu Deshnok an Indien eng 20.000 Rate liewen, déi als helleg gëllen an deenen do Friesse geaffert gëtt? * ... d'[[Bisamrat]] keng Rat ass, mä villméi zu de [[Wullmais]] (Arvicolinae) gehéiert, vun deene se de gréisste Vertrieder ass? * ... ''[[D'Ro'd Wullmaus]]'' eng lëtzebuergesch Schülerzeitung aus de Joren 1969-1973 war, déi wéinst hiren antiautoritären Texter a [[Karikatur]]en och alt de Prozess gemaach krut? * ... d'Zuel vun de [[Supermarché]]ën zu Lëtzebuerg tëscht 1996 an 2016 vun 42 op 106 eropgaangen ass? * ...[[Rio de Janeiro]] iertemlech no engem "[[Januar]]-Floss" genannt gouf, deen et awer net gëtt? *... den [[18. Mee]] [[1975]] ronn 12.000 jonk Leit zu Lëtzebuerg op ee Coup [[Groussjäregkeet|groussjäreg]] goufen, well den Alter dofir per Gesetz vun 21 op 18 Joer erofgesat gouf? <gallery> Ancien hôpital d'Esch-sur-Alzette 01.jpg Plakeg Maulefsratl.jpg Bristol.zoo.capybara.arp.jpg 20191212 Szczury w Świątyni Karni Maty w Deśnok 1052 8157 DxO.jpg Ondatra zibethicus FWS.jpg Roud Wullmaus Logo.JPG Fredmeyer edit 1.jpg Rio de Janeiro Helicoptero 47 Feb 2006.jpg Fallen Astronaut.jpg </gallery> * ... dem belsche Kënschtler [[Paul Van Hoeydonck]] säi ''Fallen Astronaut'' dat eenzegt Konschtwierk ass, dat bis ewell um [[Äerdmound]] installéiert gouf? * ... [[Bréissel]] a [[Paräis]] hiren Urspronk un de [[Meander]]e vun zwéin [[homophon]]e [[Floss|Flëss]] hunn? * ... Lëtzebuerg (via [[RTL Group|RTL]]) tëscht 1956 an 1993 am Ganze siwenandrëssegmol beim [[Eurovision Song Contest]] matgemaach huet an dëse [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Beiträg beim Eurovision Song Contest|fënnefmol gewonnen huet]]? * … de [[Meuse-Musel-Kanal]] e Projet aus den 1820er Jore war, deen, queesch duerch d'[[Ardennen]], [[Léck]] hätt solle mat [[Waasserbëlleg]] verbannen, an deen zwar ugefaangen, awer ni fäerdeg gemaach gouf? * ... d'[[Bäerbelekierch zu Crusnes]] déi eenzeg Kierch a Frankräich ass, déi ganz aus [[Eisen|Eise]] gebaut ass? * … de ''[[Prix Grand-Duc Adolphe]]'' e Konschtpräis ass, deen zu Lëtzebuerg zanter 1902 all zwee Joer (virun 1995: meeschtens all Joer) un een oder méi Kënschtler vergi gëtt, déi um ''Salon'' vum [[Cercle artistique de Luxembourg]] (CAL) ausgestallt hunn? * ...de [[Félix Thyes]] (1830-1855) deen éischte lëtzebuergesche Schrëftsteller a franséischer Sprooch war? * ... d'Lidd ''[[Bella Ciao]]'' ursprénglech iwwer dat schwéiert Liewe vu Räis-Baierinnen am [[Piemont]] erzielt, déi ënner hirem strenge Patron ze leiden haten, méi spéit awer an en antifaschistescht Partisane-Lidd ëmgedicht gouf? *… d'[[Helen Buchholtz]] (1877-1953), eng lëtzebuergesch Komponistin, bei hirem Doud iwwer 200 Noutemanuskripter vu Kompositiounen hannerlooss huet? * ... d'[[Staatlech Pressehëllef]], déi zu Lëtzebuerg 1976 agefouert gouf, fir de Meenungspluralismus ze stäipen, sech am Joer 2018 op eng 8,16 Milliounen Euro belaf huet? * ... zu [[San Marino]] d'Amt vum Staatschef vun zwou Persounen ausgeübt gëtt, déi all 6 Méint änneren? <gallery> Ruysmolen1867.jpg Eurovisie Songfestival 1966 te Luxemburg. De winnaar Udo Jürgens met de winnares, Bestanddeelnr 918-9215.jpg OurthekanaalBernistap1.jpg Kierch Crusnes.jpg Thyes Felix.jpg Helen Buchholtz w.jpg Coat of arms of San Marino.svg </gallery> * …d'[[Buergfrid-Affär]] eng politesch-juristesch Affär tëscht 1969 an 1974 war, déi der Ministesch [[Madeleine Kinnen]], der éischter Fra an enger Lëtzebuerger Regierung, hiert Amt kascht huet? * ... [[Basalt]] d'Form vu sechseckege Saile kritt, wann d'Basalt-Lava méi lues wéi gewéinlech ofkillt? * … déi sougenannt [[Offiziell Lëtzebuerger Orthographie]] déi éischt gesetzlech festgeluechte Schreifweis vum [[Lëtzebuergesch]]e war, déi [[1946]] agefouert gouf, awer sou gutt wéi vu kengem benotzt a schonn 1950 duerch déi vum ''[[Luxemburger Wörterbuch]]'' ersat gouf, wat awer eréischt gesetzlech 1975 festgehale ginn ass? * ... et a Brasilien eng 20 ''[[Luxemburgia]]''-Aarte gëtt? * ... d'[[Forest Green Rovers FC]] e [[Veganismus|vegane]] Foussballveräi sinn? * ... den däitsche Krounprënz [[Wilhelm von Preußen]] déi éischt Méint vum [[Éischte Weltkrich]] säin Haaptquartéier an der Groussgaassschoul zu [[Esch-Uelzecht]] hat? * ... d'Sprooch aus dem fiktive Land [[Syldawien]] an den [[Dem Tintin seng Geschichten|Tintins-Geschichten]] zu engem groussen Deel e schrëftlech verfriemte [[Bréissel]]er Dialekt ass? * … déi éischt Zeitung, déi zu Lëtzebuerg erauskoum, ''[[La Clef du cabinet des princes de l'Europe]]'' ([[1704]]) war, an dat, fir d'Zensur a Frankräich z'ëmgoen? * ... de [[Louis XIV. vu Frankräich|Kinnek Louis XIV.]] de Pätter vum Stater Affekot [[Jean-Bernard Knepper]] sengem Jong Louis ass, dee wärend dem [[Openthalt vum Louis XIV. vu Frankräich zu Lëtzebuerg|Kinnek senger Visite zu Lëtzebuerg]] gebuer gouf? * ... d'[[Sandale vu Christus]] an der [[Abtei Prüm]] am Mëttelalter zu de bedeitendste [[Reliquie]]n an der Géigend gezielt hunn, bis zu [[Tréier]] de sougenannten [[Hellege Rack]] opgedaucht ass? <gallery> Burfelt 3.jpg Giants-causeway-in-ireland.jpg Flickr - BioDivLibrary - n26 w1150 (1).jpg PaulGreen@FGRFC.jpg Kronprinz Wilhelm - Darche - Esch - 1914-08-26.jpg La clef du cabinet 1704.jpg P7220018 DxO.jpg 6-Reliquie der Sandalen v.Jesus-k.jpg </gallery> ===Juni=== * ... de [[Mitock]] (''Upupa epops'') op Lëtzebuergesch och nach Wuppert, Butbutt, Buddert, Buddebutt, Bëschbuppert, Sténkert, Drecksvull, Riffer, Ruppert, Hupp-Hupp oder Witapp genannt gëtt? * d'[[Gare Däitsch-Oth|Gare vun Däitsch-Oth]] an [[Gare Wuelmereng|déi vu Wuelmereng]] zwou [[Kappgare|Kappgarë]] vun den [[CFL]] sinn, déi a Frankräich leien? * ... de Konschtturner [[Josy Stoffel]] vun 1949 bis 1964 ouni Ënnerbriechung Landesmeeschter am Turne war an u véier Weltmeeschterschaften, sechs Europameeschterschaften a fënnef Olympiaden deelgeholl huet? * ... de [[Meter]] [[1793]] als den 10-milliounsten Deel vun der Distanz vum [[Pol (Geographie)|Pol]] bis bei den [[Equator]] vum [[Äerdmeridian]], op deem [[Paräis]] läit, definéiert gouf, an e Prototyp vun dësem Meter [[1795]] a [[Messeng]] gegoss gouf? * ... de gebiertegen Iechternacher [[Jules Hoffmann (Biolog)|Jules Hoffmann]] 2011 den [[Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin|Nobelpräis fir Medezin]] kritt huet an zanter 2012 Member vun der [[Académie française]] ass? * ... siwe Lëtzebuerger op der Säit vun den Alliéierte de 6. Juni 1944 bei der [[Operation Overlord]] am Asaz waren? Et waren dat bei de Buedemtruppen de [[Charles-André Schommer]] op 'Omaha Beach' an op [[Sword Beach]] de [[Pierre Laux]] bei den engleschen Truppen an den [[Antoine Neven]], [[Jean Neven]], [[Félix Peters]] a [[Jean Reiffers]] beim franséische Commando Kieffer. De [[Jean-Bernard Ney]] war deen Dag als Navigateur u Bord vun engem Fliger vun der englescher Aviatioun iwwer 'Omaha Beach' am Asaz. * ... de [[Lëtzebuerger Frang]] tëscht 1935 an 1941 e Véierels méi wäert war wéi [[Belsche Frang|dee Belschen]], nom Krich awer nees zu enger [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vun 1:1]] erëmagefouert gouf? * ... de [[Sendemast vun Housen]] mat 300 Meter dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Bauwierk vu Lëtzebuerg]] ass? * ... d'[[Schluecht vu Valmy]] zwar keng eendeiteg taktesch Resultater ervirbruecht huet, mä e grousse symbolesche Wäert hat, well se als déi éischt franséisch Victoire no der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] gefeiert gouf? * ... de lëtzebuergesche Schauspiller [[Joseph Noerden]] tëscht 1949 an 1953 am [[Bertolt Brecht]] sengem ''Berliner Ensemble'' gespillt huet? <gallery> Fichier:Hoopoe de.jpg Fichier:Gare Volmerange les Mines-002.jpg Fichier:Platinum-Iridium meter bar.jpg Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7581.jpg Fichier:1 franc Luxembourg Jean I (1989)-revers.png Fichier:Sender Housen 2 BRW.jpg Fichier:Schluecht vu Valmy.jpg Fichier:Berlin, Mitte, Bertolt-Brecht-Platz 1, Theater am Schiffbauerdamm.jpg </gallery> * ... de [[Seechomessenniwwel]], e [[planetareschen Niwwel]], sou genannt gëtt, well en dem Kapp an dem Thorax vun enger [[Seechomessen|Seechomes]] gläicht? * ... am [[Schlass Bierg]], der [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|groussherzoglecher]] Residenz, tëscht 1941-1944 vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitschen Occupant]] eng sougenannt ''[[Nationalpolitische Erziehungsanstalt Kolmar-Berg|Nationalpolitische Erziehungsanstalt]]'' ageriicht gi war? * ... d'[[Amerikanesch Joffereninselen|Amerikanesch Joffereninsele]] bis 1917 zu [[Dänemark]] gehéiert hunn, déi se du fir 25 Milliounen Dollar un d'USA verkaaft hunn? * … de [[Kursaal|Ciné Kursaal]] vu Rëmeleng, och nach den ''Ale Kino'' genannt, den eelste [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen|Kino zu Lëtzebuerg]] ass, deen nach haut a Betrib ass? * … den [[Edouard Luja]] (1875-1953), e lëtzebuergesche Biolog, Fuerscher an Entdeckungsreesenden, eng 130 bis dohin onbekannt Planzen- an Déierenaarten entdeckt huet, wouvun der eng Partie säin Numm kruten, z.&nbsp;B. d<nowiki>'</nowiki>''Acacia Lujaei'' oder d<nowiki>'</nowiki>''Eulophia Lujaeana''? * ... de [[Milbekéis]] eng Spezialitéit aus Sachsen-Anhalt ass, deen duerch d'Exkrementer vun e puer Millioune [[Milben]], déi drop sëtzen, zeideg gëtt, a sou säin typesche Goût kritt? * ... d'franséisch Schrëftstellerin [[Simone de Beauvoir]] en Urenkelkand vum [[Hubert Brasseur (1823)|Hubert Brasseur]] war, engem vun de Matgrënner vun der [[Brasseurs Schmelz]] zu Esch? * ... de [[Departement Var|Var]] dat eenzegt [[Franséisch Departementer|franséischt Departement]] ass, dat no engem Floss genannt ass (dem [[Var (Floss)|Var]]), deen hautdesdaags guer net derduerchleeft? * … de Begrëff "[[Télécran]]" fir d'éischt an der franséischer Iwwersetzung vum [[George Orwell]] sengem Roman ''Nineteen eighty-four'' fir den englesche Begrëff ''telescreen'' gebraucht gouf? * ... op de Baupläng vun der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] zwou Vëlospistë vun 1,75 m virgesi waren; dës awer, wéi s'a Betrib geholl gouf, zu Gonschte vum Autostrafic geaffert goufen? <gallery> Ant Nebula.jpg Residenz der Grossherzoeglichen Familie.jpg Seal of the United States Virgin Islands.svg Kursaal De Balkon haut.jpg Edouard luja snl.jpg Milbekéis.jpg Simone de Beauvoir.jpg Blason département fr Var.svg Luxembourg, Pont G-D Charlotte (5).jpg </gallery> * … um [[Mosaik vu Viichten]], dat 1994 entdeckt gouf, an dat géint d'Joer 240 geluecht gouf, den [[Homer]] mat den Néng [[Mus (Mythologie)|Musen]] ze gesinn ass? * ... de [[Johannes Mylius]] vun Diddeleng (ëm 1537-1596) Studieboursse gestëft huet, déi nach Joerhonnerten duerno ausbezuelt goufen? * ... op der Nordsäit vun der [[Pyramid vum Kukulcán]], wärend der [[Equinoxe]], de Schiet esou op d'Säitemauer vun der Trap fält, datt et ausgesäit wéi wann do eng riseg Schlaang erofkrauche géif? *… d'[[Regierung Mongenast]] zu Lëtzebuerg just 25 Deeg, vum 12. Oktober bis de 6. November 1915 am Amt war? * ... [[Kraków]] (Krakau) vun 1038 bis 1609 d'Haapt- a Kinneksstad vu [[Geschicht vu Polen|Polen]] war? * …den [[Étienne Lenoir]] (1822-1900) 1860 deen éischte brauchbare Gasmotor an 1863 dat éischt Stroossegefier, dat domat ugedriwwe gouf, gebaut huet? * ... "[[Luxemburg]]" gläich dräi Uertschaften an de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] heeschen? *... d'[[Tranchée de Caster]] an der Belsch e 65 Meter déiwen Aschnëtt an d'[[Montagne Saint-Pierre]] ass, déi tëscht 1930 an 1933 fir den [[Albertkanal]] ugeluecht gouf? * ... d'Kierchtierm vun der 1858 gebauter [[Kierch Saint-Alphonse vu Lëtzebuerg|Kierch St. Alphonse]] ("Paterekierch") an der Stad Lëtzebuerg, sou niddreg sinn, well se no bei der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsmauer]] stoungen a soss eng giedeleg Zilscheif gi wieren, wa se méi héich gewiescht wieren? * ... den Asteroid [[(255019) Fleurmaxwell]] no der Lëtzebuerger Äiskonschtleeferin [[Fleur Maxwell]] benannt gouf? <gallery> Viichten-Terpsichore-w.jpg Chichen Itza 3.jpg Town Hall Tower & Sukiennice.jpg Lenoir gas engine car.jpg LuxemburgWisconsinDowntown1.jpg Tranchée de Caster.jpg Luxembourg City église Saint-Alphonse ext a.jpg </gallery> ===Juli=== * ... déi [[Astana|kasachesch Haaptstad]] bannent manner wéi 7 Joerzéngte sechsmol den Numm gewiesselt huet? * ... de lëtzebuergesche Metallurg [[William J. Kroll]] (1889 - 1973) ë.&nbsp;a. deen no him genannte "Kroll-Prozess" entdeckt huet, deen et erméiglecht, [[Titan (Element)|Titan]] industriell ze produzéieren? * ... d'[[Husumer Protestschwäin]] eng rout-wäiss-rout gesträift Schwéngsrass ass, déi uganks vum 20. Jh. vun den Dänen an Nordfriesland geziicht gouf, fir dergéint ze protestéieren, datt se net den dänesche Fändel hunn däerfen eraushänken? * ... deen éischte ''Long métrage'' op Lëtzebuergesch ''[[Wat huet e gesot?]]'' geheescht huet, an 1981 doruechter gewise gouf? * ... d'Uertschaft '[[Gréiwels]] fréier ''Nei-Brasilien'' housch, well sech do am Joer 1828, op den deemolege Gemengegrenze vu Groussbus, Heischent a Wal, Leit néiergelooss hunn, déi alles verkaaft haten, fir a [[Brasilien]] auszewanderen, do awer ni ukomm sinn a veraarmt op Lëtzebuerg zeréckkoumen? * ... de [[Victor Tedesco]] (1821-1897) aus der Stad Lëtzebuerg an der Belsch wéinst Opruff zur Revolutioun zum Doud verurteelt gouf, spéider awer Affekot, Gemengerot a Provënzialrot zu Arel war? * ... de [[Lake Luxembourg]] a Pennsylvania säin Numm krut, well d'[[Charlotte vu Lëtzebuerg|Groussherzogin Charlotte]] an hirem Exil wärend dem [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Zweete Weltkrich]] do en Terrain kaf hat? * ... den [[Zolwerknapp]] en [[Zeiebierg]] ass; d.&nbsp;h. en Hiwwel, deen op senger Kopp Reschter vun enger méi haarder Gestengsschicht huet, wéi déi ronderëm, déi erodéiert ass? * ... d'[[Gemeng Wëntger]] 2019 déi lescht Gemeng zu Lëtzebuerg war, déi [[Odonymie|Stroossennimm]] agefouert huet? * … de lëtzebuergesch-franséischen Naturfuerscher an Entdeckungsreesende [[Guillaume Capus]] (1857-1939) annerhallwe Mount am Norde vum Afghanistan vun engem Stamm festgehale gi war, an eréischt op Interventioun vum Vizekinnek vun Indie fräikomm ass? <gallery> Guillaume Kroll.jpg Husumer Protestfierkelen.jpg Hauptstrasse in Grevels 01.jpg Core Creek Park dock on Lake Luxembourg.jpg Zolwerknapp.jpg Guillaume Capus.jpg </gallery> * ... den [[Zoo vun Antwerpen]] schonn 1843 gegrënnt gouf, an haut iwwer 5.000 Déieren huet, déi sech op 900 [[Aart (Biologie)|Aarte]] verdeelen? * ... de [[Charles Metz]] (1799-1853) Deputéierten souwuel an [[Chamber (Belsch)|der Belscher]] wéi och an der [[Chamber|Lëtzebuerger Chamber]] war? * ... zu [[Zowaasch]] bis an d'Joer 1980 bei all Begriefnëss e franséischen Douanier huet missen dobäi sinn, well de Kierfecht op franséischem Terrain läit? * … de [[Jean Beck]] (1588-1648) aus der Stad Lëtzebuerg et zum Maître de Camp général an der Habsburger Arméi an zum [[Lëscht vun de Gouverneure vu Lëtzebuerg|Gouverneur]] vum Herzogtum Lëtzebuerg an der Grofschaft Chiny bruecht hat? * ... op der Single ''Komm, gib mir deine Hand/Sie liebt dich'' zwou däitsch Versioune vun de [[Beatles]] hire Lidder sinn, déi de [[Camillo Felgen]] hinnen iwwersat hat? *… d'Fro vum [[Sëtz vun den europäeschen Institutiounen|Sëtz vun den Europäeschen Institutioune]] bal 40 Joer laang ëmmer nees diskutéiert gouf, bis eng Kompromëssléisung fonnt gouf? * … zu [[Keel]] op der [[Léiffrächen]] Enn 1947 dräi Kanner mysteriéis ''Marienerscheinunge'' solle gehat hunn, wat deemools Dausende vu Virwëtzegen ugelackelt huet? * ... dat eelst Dokument am Besëtz vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] en handgeschriwwent Stéck aus engem Gebietsbuch aus dem 8 Joerhonnert ass, dat de [[Willibrord]] vum Poopst geschenkt krut? * ... et 1982 am [[Simbabwe]] e Gesetz gouf, dat et verbueden huet, de Geck mam President [[Canaan Banana]] sengem [[Familljennumm]] ze maachen? * … de ''[[Codex Aureus Epternacensis]]'', d'Gëllen Evangeliebuch vun Iechternach (entstanen 1030-1050), [[1955]] zu Verkaf stoung, mä de Lëtzebuerger Staat en deemools net kafe wollt oder konnt, an en sou an de Germanische Nationalmuseum zu Nürnberg koum, wou en haut nach ass? <gallery> Antw-Zoo-Entrée--w.jpg Wincrange, Wëntger (103).jpg Kierfecht Zowaasch-103.jpg Johann von beck.jpg The Fabs.JPG European Council (38185339475).jpg Leiffraechen_(Grott).jpg Luxembourg, Bibliothéque nationale Kirchberg (102).jpg Canaan Banana.jpg CodexAureusEpternacDEckel.JPG </gallery> * ... nom [[Henri vu Lëtzebuerg|Groussherzog Henri]] [[Joséphine-Charlotte vun der Belsch|senger Mamm]] schonn zu Liefzäiten eng [[Joséphine-Charlotte (Bréisseler Metro)|Bréisseler Metrosstatioun]] genannt gouf? *... d'''Brubbel'' zu [[Wallenborn]] deen eenzege Kalwaassergeysir an Däitschland ass, an all déck hallef Stonn Schwiewelgaser ausstéisst? * ... de [[Jacques Leurs]] bekannt dofir ass, deen éischte Lëtzebuerger mat schwaarzer Hautfaarf gewiescht ze sinn? * ... de Bäitrëttstraité vu [[Rumänien]] a [[Bulgarien]] zu der [[Europäesch Unioun|EU]] 2005 an der [[Neimënster|Abtei Neimënster]] ënnerschriwwe gouf? * … de [[Paul Lauterbur]] (1929-2007), Nobelpräisdréier fir Medezin 2003, lëtzebuergesch Urgrousselteren hat? * ... en Dag op der [[Venus (Planéit)|Venus]] méi laang dauert wéi e Venus-Joer? Se brauch knapps 225 Äerd-Deeg fir en Ëmlaf ëm d'Sonn, mä hirer 243 fir eng Rotatioun ëm hir eegen Achs. *... de [[Bernard Molitor]] (1755-1833) e lëtzebuergesche Konschtschräiner war, dee sech zu Paräis en Numm gemaach hat, an zäitweileg ''Fournisseur de la Cour impériale'' war? *... [[Luxembourgit]] e Mineral ass, dat zu Lëtzebuerg entdeckt gouf? * ... mat "[[Mutz vum Monomach (Kascht)|Mutz vum Monomach]]", engem russesche Kascht a Form vun der traditioneller [[Mutz vum Monomach|Kroun vun de Groussfürsten]] an den éischten Zaren, souwuel eng Fleesch-Mayonnaise-Zalot wéi och e Friichtekuch gemengt ka sinn? * ... de ''[[Magnum bullarium romanum]]'', eng vun de véier grousse Kollektioune vun de Peepst hire Bullen (Ordenanzen) an der Kierchegeschicht, déi vu 1727 u beim Stater Libraire an Editeur [[André Chevalier]] erauskoum, dee gréisste Buchprojet vun der Lëtzebuerger Geschicht war? *... ''[[Ashcan]]'' (d.&nbsp;h. Dreckskëscht) de Codenumm fir en [[alliéiert am Zweete Weltkrich|alliéiert]] Gefaangelager zu [[Munneref|Bad Munneref]] am Palace-Hôtel war, an deem am Summer 1945 all déi bis dohi gefaangen héichrangeg Nazien an däitsch Militär souzen, fir verhéiert ze ginn? <gallery> Joséphine-Charlotte metro station platforms with a metro ghost (1s exposure) in Woluwe-Saint-Lambert, Belgium.jpg Walbor2.JPG Luxembourg_Abbaye_de_Neumünster.jpg Paul Lauterbur 2003 cropped.jpg Venuspioneeruv.jpg Bernard molitor (attr.), sécretaire, francia 1800 ca.jpg Golden-cap.jpg Camp_Ashcan_prisoners.jpg </gallery> ===August=== * ... de [[Buffalo Bill]] mat senger ''Wild West Show'' den 3. September [[1906]] en Optrëtt zu Lëtzebuerg hat? * ... d<nowiki>'</nowiki>[[Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch|Däitschsproocheg Communautéit]] déi klengst vun den 3 Communautéiten an der [[Belsch]] ass? * ... de [[Menhir vu Recken]] joerhonnertelaang ëmgekippt do louch, ier en 1978 als sollechen erkannt an an de Joren dono nees opgeriicht gouf? * ... bei der [[Schluecht vu Salamis]] enger vun de gréisste Séischluechten an der griichescher Antiquitéit, [[Athen]] ënner dem [[Themistokles]] d'Flott vum [[Xerxes I.]] vu Persien verdriwwen huet? * ... 2001 fir de Film ''[[Secret Passage]]'' zu Esch-Uelzecht, op der Industriebrooch vun Terre-Rouge, eng iwwer 6 Hektar grouss Kuliss vu [[Venedeg]] am 15. Joerhonnert an Originalgréisst, inklusiv de Kanäl, opgebaut gouf? * … de [[Michel Gloesener]] vun [[Uewerkäerjeng]] d'Reversibilitéit vun der Induktioun am Dynamo erkannt huet an domat de Grondstee fir den elektresche Motor geluecht huet? * ... de lëtzebuergesch-belsche Botaniker [[Jean Linden (Botaniker)|Jean Linden]] (1817-1898) mat deen éischte war, deen an Europa [[Orchideeën|Orchideeë]] geziicht huet an dës am grousse Stil kommerzialiséiert huet? * ... d'[[Schengener Ofkommes]] um Schëff [[MS Princesse Marie-Astrid |MS Princesse Marie-Astrid 2]] ënnerschriwwe gouf, dat haut ewell, als ''MS Regensburg,'' op der [[Donau]] ënnerwee ass? * ... déi sowjetesch [[Raumfuerer|Kosmonaute]] [[Juri Gagarin]] a [[Walentina Tereschkowa]] 1961, respektiv 1963, deen éischte Mann an déi éischt Fra am Weltall waren? * ... de Film ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]'' mat der [[Scarlett Johansson]] an der Titelroll, bal ganz zu Lëtzebuerg gedréint ginn ass? <gallery> Fichier:Cody-Buffalo-Bill-LOC.jpg Fichier:Flag of the German Community in Belgium.svg Fichier:Menhir Eenelter Luxembg 01.jpg Fichier:Greek triremes at Salamis.jpg Fichier:VenedEsch1 2001-09.jpg Fichier:Gloesener michel 1792 1876.jpg Fichier:Jean_Jules_Linden01.jpg Fichier:Kreuzhof - panoramio - Hans100 (2).jpg Fichier:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg Fichier:Scarlett Johansson in Kuwait 01b-tweaked.jpg </gallery> * ... dem ''United States Copyright Office'' no [[Afeselfie]]n net dem [[Auteursrecht]] ënnerleien? * ... vun der 1. Oplo vum [[Michel Rodange]] sengem [[Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Renert]] no 30 Joer just 313 Exemplairë verkaaft gi waren? * … 1946 an der franséischer Regierung vum [[Georges Bidault]] gläich zwéi Regierungsmembere waren, déi zu Lëtzebuerg gebuer waren, nämlech d'[[Andrée Viénot]] an de [[Robert Schuman]]? * … d'[[Musel]] viru laanger Zäit an d'Meuse gelaf ass, an an deem Bett wou se haut leeft d'[[Meurthe (Floss)|Meurthe]] gelaf ass? * ... den [[Dollar]] säin Numm vun der Uertschaft Sankt Joachimsthal hier huet, déi haut [[Jáchymov]] heescht? * ... de [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag]] 1840 zweemol gefeiert gouf? * ... d'Traditioun, d'Bierger an d'[[Moundkrater|Krateren]] um [[Äerdmound|Mound]] no bekannten Astronomen a Wëssenschaftler ze nennen, vum [[Francesco Maria Grimaldi]] (1618-1663) agefouert gouf? * … de [[Barrage Esch-Sauer]], deen tëscht 1955 an 1957 gebaut gouf, um Fouss 4,5 m déck ass an 1,5 un der Kroun, an datt d'Staumauer 168 m laang ass? * … am Joer 1811 zu Lëtzebuerg 66 [[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereie]] bestanen hunn, an datt d'Haaptclienten dovu laang d'Arméie waren, déi zu Lëtzebuerg stationéiert waren? * ... den [[Tour de France]] zanter 1947 bis ewell néngmol duerch Lëtzebuerg goung? <gallery> Fichier:Macaca_nigra_self-portrait_large.jpg Fichier:RenertCover1872Facsimile.jpg Fichier:Georges Bidault.jpg Fichier:Gueule d'enfer.jpg Fichier:Dollar symbol gold.svg Fichier:2019 Luxembourg National Day VIP (124).jpg Fichier:Francesco Maria Grimaldi.jpg Fichier:Barrage Esch-sur-Sure.jpg Fichier:Ideal1948.jpg Fichier:EschTDF06Gedenkplaz.jpg </gallery> *… de [[Jérôme vu Bauschelt]] (ëm 1470 - 1517) Member vum [[Grousse Conseil vu Mechelen]] war? * ... souwuel de [[Claude Monet|Monet]] wéi de [[Edouard Manet|Manet]] en Tableau mam Numm ''[[Le déjeuner sur l'herbe]]'' gemoolt hunn? * … de Moler [[Pierre-Joseph Redouté]] (1759-1840) ''Rafael vun de Blumme'' genannt gouf? * ... [[Jéinesch]] (oder ''Lakerschmus''), d'Sprooch vun de [[Jéiner|Jéinen]], bis ufanks vum 20. Joerhonnert vu Weimeschkiercher Händlerfamille geschwat gouf? * ... d'[[Ionesch Revolt]] 500/499 v. Chr. en Opstand vun de klengasiateschen an zypriotesche Griiche géint d'Perser war? * ... vun den iwwer 40 sougenannte [[Spueneschen Tiermchen|Spueneschen Tiermercher]], déi et an der Stad Lëtzebuerg gouf, der just nach 9 bis haut existéieren, resp. nees opgebaut goufen? * ... d'[[Lise Rischard]] (geb. Meyer, 1868-1940) am [[Éischte Weltkrich]] den Englänner Informatiounen iwwer däitsch Truppentransporter an der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] zoukomme gelooss huet, andeems dës kodéiert an engem Fortsetzungsroman an der Zäitschrëft ''[[Der Landwirth|Der Landwirt]]'' publizéiert goufen? * ... fir de Bau vun der [[Adolf-Emil-Hütte]] (haut ArcelorMittal Esch-Belval) 1909 praktesch dee ganzen 92 ha groussen ''Escher Bësch'' ofgeholzt ginn ass? * ... an der [[Kierch Bäerdref|Parkierch]] vu [[Bäerdref]], ënner dem Haaptaltor, ee [[réimesch Mythologie|réimesche]] [[Véiergëtterstee vu Bäerdref|Véiergëtterstee]] steet, mat der Minerva, der Juno, dem Apollo an dem Herkules drop? * … de lëtzebuergeschen Ethnolog [[Edouard Conzemius]] (1892-1931) e Spezialist vun de Miskito- a Sumu-Indianer an Honduras an Nicaragua war? * … déi zwou Bensinnsstatiounen op der [[Aire de Berchem]] iwwer 300 Millioune Liter Brennes am Joer verkafen? <gallery> Fichier:Hieronymus van Busleyden.jpg Fichier:Monet dejeunersurlherbe.jpg Fichier:Rosa centifolia foliacea 17.jpg Fichier:Greek-Persian duel.jpg Fichier:Luxembourg, Spueneschen Tiermchen 04.jpg Fichier:Postkaart Adolf-Emil-Hütte-101.jpg Fichier:4Gëttersteen Herkules.jpg Fichier:20150823 Berchem Rest area 012.jpg </gallery> {{clear}} ===September=== * ... den [[Adrien Ries]] (1933-1991) am Joer 1970 de Begrëff ''[[Nordstad]]'' geprägt huet, deen den urbane Ballungsraum ëm [[Dikrech]] an [[Ettelbréck]] bezeechent? * ... [[Südafrika]] offiziell 3 Haaptstied huet: [[Pretoria]] als Verwaltungshaaptstad, [[Kapstad]] als Regierungs- a [[Bloemfontein]] als Geriichts-Haaptstad? * ... d<nowiki>'</nowiki>[[Uelzechtstrooss]] zu Esch virun 1923, jee no Deelstéck, ''Avenue de l'Hôtel de Ville, Rue de la Poste'' a ''Rue Marie-Thérèse'' housch? * … een an der [[Whirlpool-Galaxie]] (''Messier 51'' oder ''NGC 5194/5195''), eng [[Spiralgalaxie]] am [[Stärebild]] ''Canes Venatici'', eng äusserst aktiv Stäregebuert observéiere kann? * … d'[[Schlass Berwart|Berwart-Schlass]] zu [[Esch-Uelzecht]] 1954 ofgerappt gouf, fir 1956 als Kuliss fir d'Feierlechkeete vum Cinquantenaire nees fir kuerz Zäit opgeriicht ze ginn? * ... -40 [[Grad Fahrenheit]] a -40 [[Grad Celsius]] déi selwecht Temperatur uginn? * ... déi [[hollännesch Provënzen|hollännesch Provënz]] [[Provënz Flevoland|Flevoland]] praktesch ganz aus Land besteet, dat dem Mier ofgewonne gouf? * ... d'''Bundesamt für Seeschifffahrt und Hydrographie'' zu [[Hamburg]] déi gréisst Sammlung vu [[Fläschepost]]en op der Welt huet? * … et zu Lëtzebuerg zwéi Vëlossportler mam Numm [[Nicolas Frantz]] gouf, woubäi een dovun, den [[Nicolas Frantz II]], bei enger Course no enger Chute vun engem Auto iwwerrannt gouf, wéi e probéiert hat, säi Cousin mam nämmlechten Numm an zweemolegen Tour-de-France-Gewënner, z'iwwerhuelen? * ... [[Andorra]] zwéi Staatscheffen huet, nämlech de franséische President [[Emmanuel Macron]] an de [[Joan Enric Vives i Sicília]], Bëschof vu La Seu d'Urgell? <gallery> Fichier:Adrien Ries.jpg Fichier:Flag of South Africa.svg Fichier:Esch. Uelzechtstrooss.jpg Fichier:Messier51.jpg Fichier:Chateau Berwart.JPG Fichier:Termometro.JPG Fichier:Flevoland-Position.png Fichier:Flaschenpost.jpg Fichier:Flag of Andorra.svg </gallery> * … den [[Henri Tudor]] (1859-1928), deen deen éischte brauchbare Bläiakkumulator erfonnt huet, u [[Bläi]]<nowiki>vergëftung </nowiki> gestuerwen ass? * … d'''[[Naturschutzgebitt Dreckswiss|Dreckswiss]]'' en Naturschutzgebitt an de Gemenge [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] a [[Gemeng Suessem|Suessem]] ass, dat 71 ha Fiichtgebitt ëm d'[[Kuer]] ëmfaasst? * ... dem [[Alfred Hitchcock]] säi Film ''[[Rope (Film 1948)|Rope]]'' esou opgeholl gouf, wéi wann en aus enger eenzeger Astellung bestoe géif? * ... vun den ursprénglech op d'mannst 14 Tierm vun der '''[[Iechternacher Stadmauer]]''' der 5 erhale sinn an a Wunnengen ëmgebaut goufen? * ... den [[Ötzi]] iwwer 5000 Joer no sengem Doud e klengen diplomatesche Sträit tëscht Éisträich an Italien ausgeléist huet? * … [[Ronnschwanzséikéi]] (''Trichechidae'', och „Manati“ genannt) dacks ronderëm Elektrizitéitswierker ze fanne sinn, well do d'Waasser méi waarm ass a se mëttlerweil ofhängeg vun dëser kënschtlecher Hëtzt gi sinn an opgehalen hunn, a méi waarm Gewässer ze wanderen? * ... de belsche Kinnek [[Baudouin vun der Belsch|Baudouin]] am Abrëll 1990 fir 36 Stonnen als ''net am Stand, ze regéieren'' erkläert gouf? * ... nodeem dem [[Minettstram]] säi Betrib den 22. September 1956 agestallt gi war, ee Bäiwon vum Tram eng Zäit duerno nach als Büro fir déi theoreetesch Fürerschäiprüfung benotzt ginn ass? * … d'[[Duchindustrie|Draperies de Luxembourg]] am 19. Joerhonnert 2.000 Leit beschäftegt an 1.000 Tonne gewäsche Woll am Joer verschafft hunn an zu deene gréisste vun Europa gezielt gi sinn? * ... d'[[Désirée Nosbusch]] scho mat 12 Joer Radiosemissiounen a mat 15 Joer Tëleesemissiounen an däitscher Sprooch moderéiert huet? <gallery> Fichier:Portrait Henri Tudor 004.jpg Fichier:Ropetrailer3.jpg Fichier:City walls and towers 2 Echternach, Luxembourg.JPG Fichier:Otzi-Quinson.jpg Fichier:Manatee photo.jpg Fichier:Baudouin of Belgium 1969.jpg Fichier:Rumelange, Grand-Rue (ca. 1948), carte postale 13031.jpg Fichier:N-Liez_vue-de-la-schleifmuhl.png Fichier:MJK 12586 Désirée Nosbusch (Berlinale 2018).jpg </gallery> * ... d'''[[Luxemburger Zeitung]]'' tëscht 1902 an 1940 zweemol am Dag eng nei Editioun erausbruecht huet? * ... de lëtzebuergesche Moler '''[[Jean Jacoby]]''' (1891-1936) zweemol – 1924 an 1928 – d'Goldmedail am Olympesche Konschtconcours gewonnen huet? * ... [[Halloween]] op e Karschnatz- an Neijoerschfest vun de [[Kelten]] zeréckgeet? * ... de [[Haile Selassie I. vun Ethiopien|Ras-Täfäri]] de 25. Mee 1924 op offizieller Visite zu Lëtzebuerg war? *... d'[[Kuer]] mat hiren Niewebaachen an d'[[Fooschtbaach]] am [[Éislek]] déi eenzeg Waasserleef zu Lëtzebuerg sinn, déi net zum Baseng vum [[Rhäin]] gehéieren, mä zu deem vun der [[Meuse (Floss)|Meuse]]? * ... [[1895]], an de Pionéierjore vum [[Telefon]] zu Lëtzebuerg, e Mikro um [[Musekskiosk]] op der [[Plëss d'Arem]] un de Reseau ugeschloss war, fir datt d'Postbeamten de Sonndesconcert an der Telefonszentral nolauschtere konnten? * ... [[Paraskavedekatriaphobie]] d'Angscht virum [[Freideg]] den Dräizéngten ass? *... de [[Rubicon (Belsch)|Rubicon]] an der Belsch bei Remouchamps de längste schëffbaren ënnerierdesche [[Floss]] op der Welt ass? * ... "[[Kueb (Gebai)|Kueb]]" an de spéiden 1970er Jore wéinst sengem Glach mat engem Villchen de Spëtznumm vun engem Bauprojet fir d'[[Europäescht Parlament|Europaparlament]] um [[Kierchbierg]] war, dee schlussendlech duerch e manner ambiziéisen ersat gouf, deen dann, trotz enger anerer Form, bis haut "Klenge Kueb" genannt gëtt? * ... d'[[Nationalstrooss 3A|N 3A]] mat nëmme knapps 50 m déi kierzt [[:Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg| Nationalstrooss zu Lëtzebuerg]] ass? <gallery> Fichier:Jean Jacoby - Hurdling - The Race.jpg Fichier:Jack-o'-Lantern 2003-10-31.jpg Fichier:Haile Selassie in full dress.jpg Fichier:Bassin de la Meuse.svg Fichier:Freitag der 13. im Kalender.jpg Fichier:RemouchampsRubicon.jpg Fichier:Schëld Place de Metz.jpg </gallery> {{clear}} ===Oktober=== * ... d'[[Pravčická brána]] an Nordtschechien déi gréisst natierlech Sandsteebréck an Europa ass? *… d'[[Hélène Hiertz]] (1911-1985), déi di éischt Kächen zu Lëtzebuerg war, déi fir hire Restaurant e ''Michelin''-Stär krut, eng aktiv [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzlerin]] war? * ... den ''Erdäpfelmuseum'' zu Prinzendorf an Éisträich zu Éiere vum lëtzebuergesche Geeschtleche [[Johann Eberhard Jungblut]] ugeluecht gouf, deen do 1761 d'Gromper agefouert huet? * ... hanner dem [[Paul-Eyschen-Monument zu Stadbriedemes]] eng Populatioun vu [[Sëlwerfëschelchen|Sëlwerfëschelcher]] lieft, déi fir gewéinlech a Mëtteleuropa just a Wunnengen ze fanne sinn? * ... [[Naoero]] deen eenzege Memberstaat vun der UNO ass, dee keng Haaptstad huet? * ... d'[[Basilika Iechternach|Iechternacher Basilika]] am 19. Joerhonnert joerzéngtelaang eng [[Faïencerie Dondelinger|Faïencerie]] war, an datt ee vun de Kierchtierm de Kamäin dovu war? *... dem [[Henry Miller]] säi Roman ''Quiet Days in Clichy'' ënner anerem och zu Lëtzebuerg spillt? * ... de ''[[Pont de Fer]]'' zu [[Huy]] an der Belsch entgéint sengem Numm net aus [[Eisen]], mä aus [[Bloe Steen (Natursteen)|Bloem Steen]] ass? * ...d'[[Our (Sauer)|Our]], d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] op deene Stécker vun hirem Laf, wou se d'Grenz tëscht Lëtzebuerg an Däitschland maachen, e [[Kondominium]] sinn? * ... den [[Nicolas Kinsch]] vun [[Esch-Uelzecht]] vun 1959 bis 1967 Äerzbëschof vu Kisangani ([[Demokratesch Republik Kongo]]) war, den [[James Schwebach]] vu [[Platen]] 1891-1921 Bëschof vu La Crosse ([[Wisconsin (Bundesstaat)|Wisconsin]]) war; de [[Jacques Mangers]] vu [[Stolzebuerg]] vun 1953 bis 1964 Bëschof vun Oslo war; de [[Jean-Baptiste Fallize]] vun [[Harel]] 1892-1922 Apostoulesche Vikar vun Norwege war an de [[Michel Fallize]] och vun Harel 1889-1910 Generalvikar vun der Diözees Dacca ([[Bangladesch]]) war? * ... de [[Salar de Uyuni]] mat enger [[Fläch]] vun 10.582&nbsp;km² déi gréisst [[Salzwüüst]] op der Welt ass? <gallery> Fichier:Pravcicka brana 2015-08 --3.JPG Fichier:DenkmalJohannEberhardJungblut.JPG Fichier:Moselle from Paul Eyschen Monument Stadtbredimus c65.jpg Fichier:Flag of Naoero.svg Fichier:Faïencerie Dondelinger.jpg Fichier:Henry Miller 1940.jpg Fichier:Spoorbrug lijn 126 over de Maas 3.JPG Fichier:Kondominium Sauer.JPG Fichier:Salar de Uyuni Décembre 2007 - Centre de Nulle Part.jpg </gallery> * … an der [[Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg]] eng 4 Millioune Fotoen an Negativer vun 1855 bis haut iwwer d'Stad Lëtzebuerg versuergt ginn? *… et an der Gemeng Réiser eng Strooss gëtt, déi [[Luxite|no Sprengstoff genannt]] gouf? * ... de Film ''[[Autobahnraser]]'' op der [[Autobunn A13 (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger A13]] gedréint gouf, ier déi fir den normale Verkéier opgoung, an déi dofir kuerzfristeg mat däitschen Autobunnsschëlter 'ëmdekoréiert' gouf? * ...déi gréisst lieweg Hai-Aart, de [[Walhai]], deen iwwer 13 m laang ka ginn, sech vu [[Plankton]] erniert, an dofir fir de Mënsch ongeféierlech ass? * …den [[Émile Reuter]] (1874-1973) dee [[Chamberpresidenten|Chamberpresident]] zu Lëtzebuerg mat bis ewell der längster Amtszäit war (vun 1926 bis 1958, ofgesi vun der däitscher Besatzungszäit)? * ... de Kontinent [[Amerika (Kontinent)|Amerika]] säin nach haut geleefegen Numm [[1507]] op enger Kaart kritt huet, déi en Deel vum Kartograph [[Martin Waldseemüller]] sengem Wierk ''[[Cosmographiae Introductio]]'' war, well de Waldseemüller gemengt hat, den [[Amerigo Vespucci]] hätt en entdeckt? * ... den [[Atomium]] zu [[Bréissel]] en [[Eisen|Eise]]-Kristall an enger 165-milliardefacher Vergréisserung duerstellt? * ... souwuel de Moler a Manager [[Gust Graas]] wéi och de Politiker [[Gusty Graas]] den Titel 'Grand officier de l'[[ordre de la couronne de chêne]]' kritt hunn? *… et am Kader vun der ''[[Affär Dreyfus]]'', déi déi franséisch Ëffentlechkeet jorelaang polariséiert huet, 11 Joer gedauert huet, ier den [[Alfred Dreyfus]] nees rehabilitéiert gouf? * ... op [[Bretzelsonndeg]] dem [[Brauch]] no Männer enger Fra, déi hinnen eppes bedeit, eng [[Bretzel]] schenken, fir dann, bei géigesäitegem Intressi, [[Ouschteren]] en [[Ouschteree]] vun hir geschenkt kréien, ausser bei [[Schaltjoer|Schaltjoren]], wou et ëmgedréint ass? <gallery> Fichier:Luxembourg Ville photothèque 3-2011a.jpg Fichier:A13 (Luxemburg) bei Frisange.jpg Fichier:Whale-shark-enhanced.jpg Fichier:Emile Reuter.JPG Fichier:Americas on the globe (white-red).svg Fichier:The_Atomium's_North_face_with_a_Smurf_(DSCF1216).jpg Fichier:Degradation alfred dreyfus.jpg Fichier:Gefëllte Bretzel.jpg </gallery> *... de [[Zénon Bernard (1893)|Zénon Bernard]] 20 Joer nodeem hien e Gol am eenzege Match, deen déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] jee géint Frankräich gewonnen huet, geschoss hat, als éischte [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|Kommunist]] an d'[[Chamber]] gewielt gouf? * ... [[Südafrika]] eelef [[offiziell Sprooch|ofiziell Sproochen]] huet? *... de franséische Chansonnier [[Serge Gainsbourg]] an den 1960er Joren och Regisseur vu [[Sandalefilm]]er war? * … den [[Iechternacher Séi]] e kënschtleche Séi ass, deen Enn der 1970er Joren ugeluecht gouf, fir d'touristesch Offer ze diversifiéieren, an dofir d'[[Lëschenhaus]], e Barockgebai vu 1676, ofgerappt gouf, well et soll gehënnert hunn? *… den [[John Adams|zweeten]] an deen [[Thomas Jefferson|drëtte President vun de Vereenegte Staate]] genee de selwechten Dag, de [[4. Juli]] [[1826]], gestuerwe sinn? * ... de [[Boulevard de la Recherche]] um Belval op knapps 300 Meter duerch Frankräich geet? * ... et Legenden, awer keng schlësseg Erklärunge gëtt, wéi a firwat d'[[Pierre Brunehaut]], e Monolith an der belscher [[Provënz Hainaut]], op déi Plaz koum, wou en haut steet? * ...d'[[Carmen Pereira]] 1984 dräi Deeg laang amtéirend Presidentin vu [[Guinea-Bissau]] an domat déi éischt Fra an där Positioun an Afrika war? * ... d'Stad [[Limbourg]] weeder an [[Provënz Limburg (Belsch)|der belscher]] nach an [[Provënz Limburg (Holland)|hollännescher Provënz Limburg]] läit, deene se den Numm ginn huet, ma an der [[Provënz Léck]]? * ... de Mathematiksprofesser [[Antoine Meyer]] (1801-1857) den Auteur vum éischte Buch op Lëtzebuergesch, ''[[E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus]]'' (1829), war? <gallery> Fichier:Zénon Bernard, Jongen a Meedercher.jpg Fichier:South Africa 2011 dominant language map.svg Fichier:Serge Gainsbourg par Claude Truong-Ngoc 1981.jpg Fichier:Iechterncher Séi beta w 2-5.jpg Fichier:John Adams Portrait.jpg Fichier:Belval Avenue de la Recherche 2019-12 --1.jpg Fichier:Pierre Brunehaut 01.jpg Fichier:Limbourg, de Vesder in de stad foto1 2012-06-28 14.41.JPG Fichier:Antoine_Meyer_1829_Schrek_Parnassus.png </gallery> {{clear}} ===November=== * ...de Rapport iwwer e Leefer, deen d'Victoire an der [[Schluecht vu Marathon]] mat sengem leschten Otemzuch zu Athen soll verkënnegt hunn, eng Erfindung aus dem 4. Jh v. Chr. war? * ... den [[Habschter Tunnel]], beim Ofschloss vun den Aarbechten 1879, dee längsten am Land war? * ... de '''[[Schwaarze Spiecht]]''', dee virum Ufank vun den 1960er Jore just an de Biergbëscher an Nord- an Zentraleuropa doheem war, sech zanterhier am flaache Land bis op den Atlantik breetgemaach huet, ouni datt genee gewosst ass firwat? * … de [[Jean-Baptiste Nothomb]] (1805-1881) ee vun de "Pappe" vun der Belscher Verfassung war? * ... de [[Puck (Sport)|Puck]] 1877 vum William Fleet Robertson erfonnt gouf, andeems en einfach zwou Tranchë vun engem Vollgummisball uewen an ënnen ewechgeschnidden hat? * ... de Staatsarchitekt [[Charles Arendt]] 1900 proposéiert hat, um [[Glacis (Lampertsbierg)|Glacis]] eng neigotesch Kathedral mat Plaz fir bis zu 3.000 Leit ze bauen? *... een, fir ee Kilo [[Safran]]-Stempelen ze gewannen, 80.000 bis 150.000 Bléie brauch? * ... nach 100 Joer nom Doud vum Prënz [[Henri vun Oranien-Nassau]], him zu Éieren [[Eech vum Prënz Henri|eng Eech]] am [[Gréngewald]] geplanzt gouf? * ... all Joers vun der Asbl [[natur&ëmwelt]] e "[[Vull vum Joer]]" ausgeruff gëtt, fir op eng bedreet [[Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg|Vullenaart zu Lëtzebuerg]] opmierksam ze maachen? * ... de Spëtznumm "[[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg - Iechternach|Chareli]]" vun der [[Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg|Vizinalbunn]] vun der Stad op Iechternach op de Virnumm vum Minister [[Charles Rischard]] zeréckgeet? <gallery> Fichier:Soldat Marathon Cortot Louvre LP243.jpg Fichier:Habschter-Tunnel---w.jpg Fichier:Schwaarzspiecht.jpg Fichier:Jean Baptiste Nothomb (02).jpg Fichier:Ice hockey puck on ice 20180112.jpg Fichier:Charles Arendt 1825 1910.jpg Fichier:Iran saffron threads.jpg Fichier:Walferdange, Grünewald, Chêne du prince Henri (102).jpg Fichier:De Charly.JPG </gallery> * ... de [[Routhirsch]] zu Lëtzebuerg am 19. Joerhonnert praktesch ausgerott war, säi Bestand awer zanter der Mëtt vum 20. Joerhonnert nees an d'Luucht geet, op haut e puer Dausend Déieren? * ... d'Grondmauere vum markanten 8-stäckegen Tuerm vun der [[Villa Louvigny]], op de Reschter vum Fort Louvigny stinn? * ... de [[Risechameleon]], mat enger Längt vu 70&nbsp;cm, déi gréisst [[Chameleonen|Chameleonaart]] ass, déi et gëtt? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]], mat enger 1.000 Aarbechter, viru ronn 100 Joer dee gréissten Industriebetrib an der Stad Lëtzebuerg war? * ... den [[Alexei Leonow]] 1965 deen éischte Mënsch war, dee säi Raumschëff verlooss huet, an [[Baussebordasaz|am Weltraum geschwieft]] ass? * ... d'[[Rue de Chiny (Märel)|Rue de Chiny]] an der Stad Lëtzebuerg 2013 zu [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]] opgehalen huet, z'existéieren, fir 2019 [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|op der Gare]] nees [[Rue de Chiny (Stad Lëtzebuerg)|nei opzedauchen]]? * ... de [[Fändel vum Afghanistan]] am Laf vum 20. Joerhonnert eng 20 Mol geännert gouf? * ... vun der [[Prinzessin vu Schengen]] just nach Zänn iwreg sinn? * ... d''''[[Olympesch Spiller]]''' vun 1916 engersäits an 1940 an 1944 op där anerer, wéinst dem [[Éischte Weltkrich|Éischten]], resp. dem [[Zweete Weltkrich]] annuléiert goufen? * ... e [[Victor Bodson|Lëtzebuerger]] den éischte President vun der d'[[Assemblée parlementaire de la Francophonie]] war, enger Organisatioun déi sech aus [[franséisch]]sproochegen, interparlamentaresche Regierungen oder Organisatiounen zesummesetzt? <gallery> Fichier:Red deer stag 2009 denmark.jpg Fichier:Fort Louvigny Luxembourg City 2012-04.JPG Fichier:Caméléon Madagascar 02.jpg Fichier:Haendschefabrik1963kutter.jpg Fichier:RR5111-0290R.jpg Fichier:Rue de Chiny.svg Fichier:Flag of Afghanistan.svg Fichier:Remerschen, The Princess of Schengen (102).jpg Fichier:Olympic flag.svg Fichier:Assemblée constitutive APF.jpg </gallery> * ... den Ausdrock "op [[Mechelen|Mechele]] goen" (fir "déi lescht Trompkaart auszespillen") op de [[Grousse Rot vu Mechelen]] zeréckgeet, déi iewescht Geriichtsinstanz an de [[Burgundesch Nidderlanden|Burgundeschen]], [[Spuenesch Nidderlanden|Spueneschen]] an [[Éisträichesch Nidderlanden|Éisträicheschen Nidderlanden]]? * ... den [[Alphonse Kemp]] 1911 e Projet virgestallt huet fir d'Uelzecht an engem Tunnel ënnert dem Rummplateau erduerch ze féieren? * ... et vun enger vun de sëllege Publikatiounen, déi de [[Kim Jong-il]] als Auteur uginn, eng lëtzebuergesch Iwwersetzung gëtt, nämlech '' Déi historesch Lekzioun vum Opbau vum Zozialissem an déi allgemeng Linn vun onser Partei''? * ... bei de [[Chamberwale vum 18. Juni 1989]] véier verschidde gréng Parteien ugetruede sinn? * ... d'[[Katastroph vun Tschernobyl]] der Ëffentlechkeet bekannt gouf, wéi a Schweden anormal héich Stralungswäerter bei enger Atomzentral gemooss goufen, vun deenen ufanks ugeholl gouf, si kéime vun do? * ... de [[Joseph Faulké]] an den [[Alphonse Rupprecht]] "uniforméiert Champignonsspezialiste" waren? * ... [[Stewart Granger]] e Pseudonym ass, deen dëse Schauspiller ugeholl huet fir net mat engem [[James Stewart|homonyme Beruffskolleeg]] verwiesselt ze ginn? * ... de [[Jacques Santer]] an de [[Jean-Claude Juncker]] ee wéi deen aneren noeneen Affekot, CSV-Fraktiounssekretär, Staatssekretär am Aarbechtsministère, Aarbechts-, Finanz- a Premierminister, a President vun der Europäescher Kommissioun waren? * ... 160 Millioune Liichtjoere vun hei ewech d'[[HD 45350 b|Peitruss]] ronderëm d'[[HD 45350|Lucilinburhuc]] kreest? * ... am Mee 2012 zu Lëtzebuerg mam [[Schëld A, 28]] e [[Verkéiersschëld]] agefouert gouf, dat virun [[Tram]]sgleiser warnt, obwuel d'Gesetz, en [[Stater Tram|Tram an der Stad Lëtzebuerg]] (nees) anzeféieren, eréischt am Juni 2014 an der Chamber gestëmmt gouf? <gallery> Fichier:Paleis van de Grote Raad te Mechelen.jpg Fichier:Kim Jong-il on August 24, 2011.jpg Fichier:Luxembourg City Chambre des députés Nov 2009.jpg Fichier:IAEA 02790015 (5613115146).jpg Fichier:Stewart Granger in Young Bess trailer.jpg Fichier:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Rome 2006 (22).jpg Fichier:Luxembourg road sign diagram A 28 (2018).svg </gallery> {{clear}} ===Dezember=== * ... [[Auguste Engelspach-Larivière|ee vun de Pionéier vun der Lëtzebuerger Geologie]] eng wichteg Roll an der belscher Revolutioun gespillt huet a mat just 32 Joer un engem Schlag gestuerwen ass? * ... dem [[Serge Ecker]] seng [[Melusina (Skulptur)|Melusina-Skulptur]] mat Hëllef vun engem groussen 3D-Drécker entstanen ass? * ... ënner dem [[Pafendaller Viaduc]], wou haut d'[[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Jugendherberg vun der Stad Lëtzebuerg]] steet, Enn 19./uganks 20. Jh. e Schluechthaus stoung? * ... et zu Lëtzebuerg eng [[Griichesch-orthodox Kierch Weiler zum Tuer|griichesch-orthodox]] an eng [[russesch-orthodox Kierch zu Lëtzebuerg|russchesch-orthodox Kierch]] gëtt? * ... [[Charleroi]] deen Numm 1666 zu Éiere vum Kinnek [[Carlos II. vu Spuenien|Carlos II.]] krut, a bis dohi ''Charnoy'' housch? * ... 1922 an 1923 mat der [[Marcelle Dauphin]] an der [[Louise Welter]] déi éischt Fraen zu Lëtzebuerg Doktesch goufen (Zänndoktesch, resp. Generalistin)? * ... dem [[François Gillen]] säi [[Buer fir den 30. Anniversaire vun de Réimeschen Traitéen|Buer]] op der Spëtzt vun der [[Al Avenue|Aler]] an der [[Nei Avenue|Neier Avenue]] am [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer Quartier]] fir den 30. Anniversaire vun de [[Réimesch Traitéen|Réimesche Traitéen]] opgeriicht gouf? * ... d'Duchfabréck op der [[Schläifmillen (Lëtzebuerg)|Schläifmille]] laang virun der [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Gemeng Hamm]], an där se louch, en eegene Pompjeescoprs hat? * ... d'Stad [[Malakoff (Hauts-de-Seine)|Malakoff]] bei Paräis no enger Kopie vun engem [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Tuerm vun der Festung Malakoff]], déi do stoung, genannt gouf, deen d'Fransousen 1856 am [[Krimkrich]] eruewert haten? * ... 1890, wéi mam [[Adolphe vu Lëtzebuerg]] d'Dynastie [[Nassau-Weilburg]] de Lëtzebuerger Troun iwwerholl huet, d'[[Dräifaltegkeetskierch vu Lëtzebuerg|Dräifaltegkeetskierch]] an der [[rue de la Congrégation|Jofferegässel]] d'Kierch vum Lëtzebuerger Herrscherhaus gouf? <gallery> Fichier:Luxembourg, Église Saint-Jean (Neumünster) côté Alzette (101).jpg Fichier:Capital city Luxembourg 05.jpg Fichier:Luxemb Weiler-la-Tour, Greek Orthodox Church with flags.jpg Fichier:Charleroi - hôtel de ville vu de la place Charles II - 2014-08-07.jpg Fichier:Luxembourg, fontaine Trentenaire Traité de Rome (2).jpg Fichier:N-Liez vue-de-la-schleifmuhl.png Fichier:Malakoff place du 11 Novembre 1.jpg Fichier:Dreifaltigkeitskirche Luxbg 2011B.jpg </gallery> * ... den Doud vum Deputéierten [[Aly Duhr]], den 1. Januar 1974, als Konsequenz hat, datt d'CSV bis d'[[Chamberwale vum 26. Mee 1974|Walen am Mee 1974]] mat engem Deputéierte manner an der Chamber vertruede war, well kee méi op hirer Lëscht vum Ostbezierk stoung, deen nach hätt kënnen noréckelen? * ... [[Léck]] tëscht August 1789 a Januar 1791 [[Lécker Revolutioun|eng Republik war]]?. * ... de Film ''[[Déi zwéi vum Bierg]]'' am Dréibuch ''Di zwéi vum Bierg'' an um Filmplakat ''Déi zwee vum Bierg'' housch? * ... den [[Europäesche Maulef]] op der Insel [[Groussbritannien (Insel)|Groussbritannien]], awer net op [[Irland (Insel)|Irland]] virkënnt? * ... deen nom Politiker [[Robert Schuman]] genannte [[Rond-point Robert-Schuman]] an der Stad Lëtzebuerg, gradewéi deen zu Bréissel, allen zwéin zwar "Rond-Point" heeschen, awer keng ''[[Intersection à sens giratoire obligatoire]]'', wéi s'am [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgesinn ass, sinn? * ... déi héchst Victoire vun der [[Lëtzebuergesch Foussballnationalequipe|Lëtzebuergescher Foussballnationalequipe]], de 26. Juli 1948 zu London, 6–0 géint Afghanistan war? * ... dat Wuert ''[[Schach]]'' op Persech "Kinnek" bedeit, a ''Schachmatt'' "de Kinnek ass dout"? * ... déi éischt [[Parkauer]] zu Lëtzebuerg am Abrëll 1958 an der Stad bei der [[Postgebai Stad Lëtzebuerg|Post]] um [[rue de la Poste (Stad Lëtzebuerg)|Piquet]] an an der [[Aldrengerstrooss]] opgestallt gouf? * ... den 3. Tuerm vum [[Europäesche Geriichtshaff]], mat 115 Meter Héicht, dat [[Héich Gebaier zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] ass (Antennemasten net matgerechent)? * ... ëm d'Joer 2020 [[Wollef|Wëllef]] vun der mëtteleuropäescher Flaachlandpopulation a vun där aus dem Alperaum sech an der Regioun ëm d'Belsch a Lëtzebuerg vereenegt hunn? <gallery> Fichier:Verenigde Nederlandse Staten 1790.jpg Fichier:Pellicola Cinematografica Sotto.png Fichier:Close-up of mole.jpg Fichier:Robert-Schuman-1953 (cropped).jpg Fichier:ChessSet.jpg Fichier:Luxembourg, parcmètre Duncan meter (102).jpg Fichier:Canis lupus laying.jpg </gallery> * ... dem [[Geoffrey Chaucer]] säin allegorescht Gedicht ''The Parliament of Fowls'' dacks als Geleeënheetsgedicht fir d'Hochzäit vum Kinnek [[Richard II. vun England|Richard II.]] mat der [[Anne vu Béimen]] gedeit gëtt? * ... bis 1952 den [[Napoleonsgaart]], dono bis 1997 d'[[Buergplaz zu Huldang]], an zanterhier [[Op Kneiff]] als déi héchste Plaz zu Lëtzebuerg gëllt? * ... d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer]] aus dräi [[Kadastersektioun|Sektioune]] besteet, wouvun eng am [[Éislek]], eng am [[Guttland]] an déi drëtt op der Grenz vun den zwou Regioune läit? * ... den Zockerbäcker [[Nicolas Namur]], ier e säi Betrib an der Stad Lëtzebuerg gegrënnt huet, 1854 bis 1861 Pâtissier a [[Kalifornien]] war? * ... den 1900 gebaute Liichttuerm [[Rubjerg Knude Fyr]] an Dänemark 2019 eng 70 Meter an d'Hannerland geréckelt gouf, fir datt en net an d'Mier soll falen? *... de lëtzebuergeschen Entreprener '''[[Théodore Pescatore (1871-1931)|Théodore Pescatore]]''' (1871-1931) schonn 1904 eng Firma (''L'Auto mixte'') gegrënnt huet, fir [[Hybrid]]-Gefierer ze bauen? * ... Clierf, den Houwald, Esch-Sauer an d'Kautebaach déi éischt Uertschaften zu Lëtzebuerg waren, déi eng [[Gemeinschaftsantenn]] haten an dat, nach ier et 1967 e Gesetz dofir gouf? * ... den [[Olympus Mons]] um [[Mars (Planéit)|Mars]] mat iwwer 22&nbsp;km Héicht iwwer dem mëttlere Planéitenniveau a 26&nbsp;km iwwer der Plateausdéift an engem Duerchmiesser vu bal 600&nbsp;km deen héchsten a gréisste bekannte Bierg am Sonnesystem ass? * ... d'[[Haus Höcklin von Steinach]] um [[Krautmaart]] warscheinlech dat eelst Wunnhaus an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ass, dat nach erhalen ass? * … d''''[[Entwécklung vun der Gemengenzuel zu Lëtzebuerg|Zuel vun de Gemengen zu Lëtzebuerg]]''' tëscht de Joren 1830 an 1891 vun 120 op 130 eropgoung, fir dann nees, duerch Fusiounen, op déi aktuell {{Gemengenzuel}} erofzefalen? * ... de [[Julien Lefèvre]] Lëtzebuerg 1936 op den olympesche Summerspiller als Sculpteur an op de Wanterspiller als (Ersatz-)Bobfuerer vertrueden huet? <gallery> Fichier:Richard2 Anna.jpg Fichier:Erpeldange4.JPG Fichier:Rubjerg Knude Fyr, Hjørring, Denmark, 1807072202, ako.jpg Fichier:Kneiff.jpg Fichier:Maison Höcklin von Steinach Luxembourg City 2013-08.jpg Fichier:Olympus Mons.jpg Fichier:Auto-mixte-Parijs-1906.jpg Fichier:Luxembourg communes map.svg </gallery> ==Ongerued Joren == === Januar === * ... d'[[Joan Fontaine]] an d'[[Olivia de Havilland]] déi eenzeg Sëschtere sinn, déi allebéid en [[Academy Awards|Oscar]] fir dat bescht Schauspill an enger Haaptroll kruten? * ... déi éischt [[Päerdscourse]] zu Lëtzebuerg am Joer [[1895]] zu [[Dikrech]] geridde gouf? * ... d'Adepte vun der [[Prënz-Philip-Beweegung]] op [[Vanuatu]] iwwerzeegt sinn, datt de [[Philip, Duke of Edinburgh|Prënz Philip]], de Mann vun der brittescher Kinnigin [[Elizabeth II. vu Groussbritannien|Elizabeth II.]], eng Gottheet war? <!-- Mol kucken, wéi dat nom Philip sengem Doud 2021 weidergeet... --> * ... dem [[Johann Philipp Bettendorf]] (1625-1698) seng Chronik vun de Jesuittemissiounen am [[Amazonas]]gebitt als eng Fondgrouf net nëmme fir Kiercherechtler a Missiounstheologen, mä och fir Ethnologen, Biologen, Historiker a Soziologen ugesi gëtt? * ... [[Manderen]] virun der Franséischer Revolutioun eng [[Herzogtum Lëtzebuerg|lëtzebuergesch]] Enklav a Loutrenge war? * ... d'[[Dräi Kinneken]], déi heirëmer ''Balthazar, Caspar a Melchior'' genannt ginn, bei de syresche Chrëschten ''Larvandad, Hormisdas a Gushnasaph'', bei den Ethiopier ''Tanisuram, Mika, Sisisba'' oder ''Awnison, Libtar a Kasäd'', a bei den Armeenier ''Kagba a Badadilma'' heeschen, an deemno och alt just zu zwéi sinn? * ... d'[[Befreiungsmonument Dikrech|Monument fir d'Befreiung duerch d'US-Arméi]] zu [[Dikrech]] un zwou Befreiungen erënnert, déi am September 1944 an déi am Januar 1945? * ... de [[Ginkgo]] sech zanter 300 Millioune Joer kaum verännert huet an dofir als e ''liewegt Fossil'' gëllt? * ... ''Grëmmeleschter'' fréier Reesbengele genannt goufen, déi zu [[Grëmmelescht]] fabrizéiert goufen? * ... de [[Koméit]] [[Shoemaker-Levy 9]], deen 1993 entdeckt gouf, am Summer 1994 op de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] opgeschloen ass? * ... d'[[Christ Roi-Kapell]] um Belair 1931 dat éischt Kierchegebai zu Lëtzebuerg war, dat net am traditionellen neo-romaneschen oder neo-gotesche Stil gebaut gouf? * ... dem [[Georges Méliès]] säin ''Le Voyage dans la Lune'' (1902, nom Roman vum [[Jules Verne]]) als deen éischte [[Science-Fiction]]-Film gëllt? * ... Lëtzebuerg kuerz virum Éischte Weltkrich de weltwäit [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|sechstgréisste Produzent vu Goss an aachtgréisste vu Stol]] war? * ... d'[[Gro Gaardewanz]] am 20. Joerhonnert éischter seelen zu Lëtzebuerg war, zanter ongeféier 2010 do besonnesch opfälleg am Hierscht ass, wa s'en Masse versicht, an Haiser anzedrénge fir z'iwwerwanteren? * ... ufanks vun den 1960er Jore beim Uleeë vum [[Our-Stauséi]] en Deel vun der Uertschaft [[Biwels]] huet missen op e kënschtleche Plateau verluecht ginn? * ... d'[[Baldwin Street]] an Neiséiland, mat engem Gefäll vu bis zu 35 %, als déi géist Strooss op der Welt gëllt? * ... d'Existenz vum [[Halonodon luxembourgensis]] bis ewell just duerch en Zant attestéiert ass? * ... de [[Streisand-Effekt]] no der Schauspillerin a Sängerin [[Barbra Streisand]] genannt gouf, déi eng Foto am Internet läsche loosse wollt, well dodrop (ë. a.) hiert Haus ze gesi war? * ... de Quartier [[Belair]] an der Stad Lëtzebuerg bis den Ufank vum 20. Joerhonnert ''Dauwefeld'', an dono ''Neimäerel'' genannt gouf, ier en 1957 säin haitegen Numm krut? * ... de [[Bodil-Präis]] den eelsten dänesche Filmpräis ass? * ... de [[Méchelstuerm (Miersch)|Méchelstuerm zu Miersch]] net, wéi de Rescht vun der aler Kierch, am 19. Joerhonnert ofgerappt gouf, well en dem Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] seng Fra Anna Pawlowna un d'Kierchtierm aus hirer Heemecht erënnert soll hunn, an doropshin d'Gemengeconseillere gebiede goufen, e stoen ze loossen? * ... en [[Europäeschen Igel]] 5.000 bis alt 7.500 Stachelen huet, déi iwwer de ganze Kapp a Réck verdeelt sinn? * ... vun 1880 un all Servicer vun der [[Regierung (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Regierung]] an engem Gebai ënnerbruecht waren, dem [[Refuge Sankt Maximin|Hotel Sankt-Maximäin]], deen dofir dacks just ''d'Regierung'' genannt gouf? * ... d'[[Kongresshal vu Berlin]] an der Zäit vum [[Kale Krich]] e prominent Symbol fir déi däitsch-amerikanesch Allianz war an deementspriechend politesch instrumentaliséiert gouf? * ... de ''[[Vollekshaus (Stad Lëtzebuerg)|Versoffene Rousekranz]]'' duerch e ''Carrefour'' ersat gouf? * ... [[Gold]], als E175, op der [[Lëscht vun de Liewensmëttelzousätz]] ze fannen ass? * ... den [[Alexander Zoubkoff|éischte Fallschiermsprénger zu Lëtzebuerg]] Garçon an engem Stater Restaurant a Schwoer vum Keeser [[Wilhelm II. vun Däitschland|Wilhelm II.]] war? * ... den [[Uluru]], am [[Uluru-Kata Tjuta Nationalpark]], mat enger Längt vu 4 ½ km , enger Breet vun 2 ½ km an enger Héicht vun 348,7 m, dee gréisste [[Monolith]] op der Äerd ass? * ... zwee Joer, nodeem de [[Fort Parkhöhe]] vun der Festung Lëtzebuerg fäerdeg gebaut war, fest stoung, datt et nees misst ofgerappt ginn? * ... een am [[Nationalpark Serra dos Órgãos]] ''dem Härgott säi Fanger'' bewonnere kann? * ... den 1. Juni 1904 zu Lëtzebuerg d'Aueren 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt goufen, wéi vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi [[Mëtteleuropäesch Zäit]] ëmgestallt gouf? === Februar === * ... déi 35 Meter héich [[Dräifaltegkeetssail vun Olomouc]] am 18. Joerhonnert opgeriicht gouf, fir d'Enn vun enger [[Pescht]]epidemie ze éieren? * ... den Numm "[[Tawioun]]", eng Strooss an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], op e Bouf vum [[Péiter Ernest I. vu Mansfeld|Péiter Ernest vu Mansfeld]] zeréckgeet, deen Octavian housch, an no deem eng Paart genannt gi war? * ... den [[Tornado vu Péiteng]] vun 2019 Wandspëtzte vun 241&nbsp;km/h erreecht huet? * ... den [[Tunnel vun Herstal]] ee vun de wéinegen Eisebunnstunnellen an der Belsch ass, duerch deen haut Autoe fueren? * ... d'[[Laure Koster|Laure ('Lory') Koster]] déi éischt Lëtzebuergerin war, déi op den Olympesche Spiller ugetrueden ass, nämlech als [[Schwammen (Sport)|Schwëmmerin]] 1924 [[Olympesch Summerspiller 1924|bei deene vu Paräis]]? * ... wat een am [[Kiwuséi]] méi déif geet, wat d'Temperatur an de Salzgehalt méi eropginn? * ... de [[geographeschen Zentrum vu Lëtzebuerg]] am Nordweste vu Pëtten, am [[Naturschutzgebitt Pëttenerbësch]] läit? * ... d'[[Halloweenkrabb]] hiren Numm huet wéinst hirem Glach mat enger [[Halloween]]-[[Kalbass]]? * ... am [[Traité vu Lëtzebuerg]] 1956 festgehale gouf, datt d'[[Saarland]], dunn e franséischt Protektorat, der Bundesrepublik Däitschland bäitriede kéint? * ... d'[[Tomat]]en am 16. a 17. Joerhonnert an Europa eng Raritéit waren, a vu räiche Leit gezillt goufe fir schéin ze maachen, well gemengt gouf, d'Fruucht wier gëfteg? * ... de [[Johann Wolfgang von Goethe]] bei [[Openthalt vum Johann Wolfgang von Goethe an der Stad Lëtzebuerg (1792)|sengem Openthalt zu Lëtzebuerg]] net am sougenannte Goethe-Haus am Pafendall iwwernuecht huet, wou eng Plack hänkt, déi seet, dat wier de Fall gewiescht? * ... d<nowiki>'</nowiki>''[[Camptochaeta luxemburgensis]]'' en Troglobiont ass, an dowéinst seng Pigmentatioun verluer huet? * ... d'Mafalda, e Comicpersonnage vum argentineschen Zeechner [[Quino]], 2014 als éischt BDs-Figur mat der [[Légion d'honneur]] ausgezeechent gouf? * ... d'Willibrord-Klack an der [[Iechternacher Basilika]] mat knapps 7 Tonne Gewiicht déi schwéierst Klack am Land ass? * ... d'[[Mathilde d'Udekem d'Acoz|Mathilde]] zanter dem Bestoe vun der Belsch déi éischt Kinnigin ass, déi do am Land gebuer gouf? * ... den [[Albert Biever]] aus dem Rollengergronn 1904 zu New Orleans eng Universitéit gegrënnt huet? *... [[Iechternach]] 1886 als éischt Stad zu Lëtzebuerg eng elektresch Beliichtung krut? * ... dat éischt Liewewiesen, dat vun der Äerd an de Weltall geschéckt gouf, wuertwiertlech eent war, [[Laika|"dat billt"]] ? * ... bannent annerhallwem Joer no der Aféierung vum [[gratis ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg]] d'[[CFL]] 414.000 Euro an d'Kees krut, nämlech mam Verkaf vun 1.-Klass-Ticketen (déi net gratis ass)? * ... d'[[Rochuskierch zu Éinen]] déi eenzeg Kierch am Land ass mat engem ronne Kiercheraum? * ... de [[Ry de Vaux]] näischt mat [[Ris de veau]] ze dinn huet? * ... um [[Kierfecht um Sichenhaff]] e Grafmonument steet, dat en Undenken un zwéi [[Commune vu Paräis|Kommunarde vu Paräis]] ass, déi am Exil zu Lëtzebuerg gestuerwe sinn? * ... d'Pläng vum Gebai vun der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] op e ''[[Alexander Rüdell|Wirklicher Geheimer Oberbaurat]]'' zeréckginn? * ... [[Quierzy]] am [[Departement Aisne]] ënnert de [[Merowenger]] eng Kinneksstad war, an ënnert de [[Karolenger]] eng Keeserpfalz, haut awer just nach e rouegt Dierfche vun eppes iwwer 400 Awunner ass? * ... D'''[[Wochenblatt für Bürger und Landleute]]'' 1837 déi éischt "Provënz"zeitung zu Lëtzebuerg, an och déi éischt mat engem Feuilleton war? * ... d'[[Maria Theresia vun Éisträich]] de 25. Juni 1741 zum ''Kinnek'' vun Ungarn gekréint gouf, well et dofir kee weiblechen Titel gouf? * ... vun den ursprénglech [[Limes Luxemburgensis|94 stenge Maarken]], déi 1772 ënnert der [[Maria Theresia vun Éisträich|Maria Theresia]] opgeriicht goufen, fir d'Limitte vun der Stad Lëtzebuerg ze markéieren, der haut nach 63 bestinn? * ... den [[Johnny Weissmuller]], deen tëscht 1932 an 1948 a Filmer den [[Tarzan]] gespillt huet, virdrun olympesche Champion am [[Schwammen (Sport)|Schwamme]] war, an eng Goldmedail am [[Waasserball]] gewonnen hat? === Mäerz === * ... dee Mann, [[Charles Bernard du Bost-Moulin|dee 1707 zu Lëtzebuerg d'Gromper agefouert]] soll hunn, bei engem Duell ëm d'Liewe koum? * ... de [[Kanounentiermche vu Kielen]] wéinst engem Noperschaftssträit entstane soll sinn? * ... [[Le Patron]] mat dräi oder véier Rieder ënnerwee ka sinn? * ... zu Lëtzebuerg tëscht 1880 an 1900 net manner wéi 20 [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg|nei Zeitunge gerënnt]] goufen? * ... d'[[Fabiola de Mora y Aragón]], vun 1960 bis 1993 den Titel ''Kinnigin vun'' de ''Belsch'' hat, an dono ''Kinnigin vun'' der ''Belsch''? * ... [[Dormans]], an der Marne, 1920 vun der Stad Lëtzebuerg fir 1 Frang op de Kapp vun hirer Bevëlkerung 'adoptéiert' gouf? * ... et bei Allënster, dem [[Victor Hugo]] no, ''"[[Häerdcheslee|une femme qui a une tête et un homme qui n'en a pas]]"'' gëtt? * ... [[Nuddel]]en a [[Kniddel]]en net nëmme vun der Matière-première hier, ma och [[etymologie|etymologesch]] dee selwechten Urspronk hunn? * ... de [[Michel Rodange]] mat senger Fra zesummen 10 Kanner hat, wouvun der awer sechs scho fréi gestuerwe sinn? * ... de [[Louis II. vu Frankräich|Louis den Tuddeler]] deen eenzege Jong vum [[Charles de Plakkapp|Charel dem Plakkapp]] war, deen iwwerlieft hat? * ... den ''[[Huelen Zant]]'' um Bockfiels net e Rescht vum Siegfried senger Buerg ass, mä vum lénksen Tuerm vun der zweeter Paart vun der Festung, deen 1874, wéi d'Festung geschleeft gouf, an eng 'Pseudo-Ruin' ëmgebaut gouf? * ... dem Theodor Kaiser säi [[Méckefänkert]] nach haut milliounefach zum Asaz kënnt? * ... bei der [[Cholera]]-Epidemie zu Lëtzebuerg, [[1865]]-[[1866]], tëscht 8.000 bis 10.000 Leit dorun erkrankt, a ronn 3.500 gestuerwe sinn, 1,83 % vun der Gesamtpopulatioun? * ... [[Cassini-Huygens]], eng Weltraummissioun mat zwou Raumsonde fir de Planéit [[Saturn (Planéit)|Saturn]] a [[Saturnmounden|seng Mounden]] z'erfuerschen, bannent knapps 20 Joer spektakulär nei Erkenntnesser bruecht huet? * ... bei der Explosioun vum Polvertuerm um [[Verluerekascht (Stad Lëtzebuerg)|Verluerekascht]], de 26. Juni 1807, 32 Persoune ëm d'Liewen koumen an der 120 schwéier blesséiert goufen, dorënner vill Kanner? * ... d'Insel [[Koiluoto]], déi just 3 Hektar grouss ass, tëscht Russland a Finland gedeelt ass? * ... d'[[Mercier (Champagner)|Champagnerfabréck Mercier]] am [[Weidendall]] bei Koplescht virum 1. Weltkrich op bis zu 40 Hektar [[Weiden|Weide]] gezillt huet, deenen hir Rudde vu bis zu 100 Leit zu Kierf geflecht goufen? * ... [[Invasiounsträifen]] géint ''friendly fire'' schütze sollten? * ... de [[Malakoff-Tuerm (Lëtzebuerg)|Malakoff-Tuerm]] a [[Clausen]] nom [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Malakoff-Tuerm]], engem Deel vun der Festung [[Sewastopol]], genannt gouf, deen am [[Krimkrich]] (1853-1856) eng wichteg Roll gespillt hat? * ... d'[[The Beatles|Beatles]] 1961 hiren éischten Optrëtt no hirer Tournée zu Hamburg am [[Liverpool]]er ''[[Cavern Club]]'' haten, a bis 1963, 292-mol do opgetruede sinn? * ... d'[[Kapell Cité Léon Kauffman|Kapell vun der Cité Léon Kauffman]] tëscht 1962 an hirer Entweiung, 2017, an engem Trakt vun aacht Garagen amenagéiert war? * ... beim [[Tour de France 2011]] fir d'éischt Kéier an der Geschicht vum [[Tour de France|Tour]], net nëmmen zwéi Lëtzebuerger, ma och zwéi Bridder mat um Podium stoungen? * ... d'stenge Mauer ronderëm den Domän vum [[Schlass Kockelscheier]] vun engem eenzege Mann, engem gewësse Welter, bannent 15 Joer – vun 1880 bis 1895 – gebaut gouf? * ... zu Paräis, an der Zäit vum [[Directoire]], et Moud war, sech zu den ''Incroyables'' oder de ''Merveilleuses'' ze zielen? * ... de Lieu-dit ''[[Geeschterhaischen]]'' am [[Gréngewald]] op e Juegdhaus zeréckgeet, dat fréier op där Plaz stoung? * ... de Sënn an Zweck vun de [[Raschpëtzer]] am Gréngewald eréischt an de leschte Jorzéngte vum 20. Joerhonnert erausfonnt gouf? * ... d'[[Prinzessinnen-Eechen]] am [[Gréngewald]] sechs [[Eechen|Eeche]] sinn, déi tëscht 1894 an 1906 am ''Réngelsgronn'' zu Éiere vun den Duechtere vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] [[Wëllem IV. vu Lëtzebuerg|Wëllem IV.]] geplanzt goufen? * ... de [[Schetzel]] e Klausener war, deen am 12. Joerhonnert bis zu sengem Doud 14 Joer laang an enger Klaus am Gréngewald bei der Stad Lëtzebuerg gelieft huet? * ... ''[[D'Vulleparlament am Gréngewald]]'' e satirescht-politescht Gedicht war, dat den [[Dicks]] 1848 anonym publizéiert huet? * ... ''[[Les Trois Mousquetaires]]'' vum [[Alexandre Dumas]] ursprénglech als [[Feuilleton]] an der Zeitung ''Le Siècle'' publizéiert gouf? * ... der [[Ketty Thull]] hiert [[Kachbuch]] an 10 Oploen méi wéi 50 Joer laang erauskomm ass? * ... de [[Mihai I. vu Rumänien|leschte Kinnek vu Rumänien]], no sengem Règne, an der Schwäiz als Ziichter vu Gefligel, Testpilot a [[Courtier]] op der Bourse säin Ënnerhalt verdéngt huet? === Abrëll === * ... d'[[Osbourg-Haus]] zu Gréiwemaacher am 15. Joerhonnert als Zivilhospiz gebaut gouf, an dono als Wunneng fir Schoulschwësteren, Schoul, Stadbibliothéik a Museksschoul benotzt gouf? * ... den [[Alhazen|Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham]] (~965 - 1039) als Erfinder vun der [[Lupp]] gëllt? * ... d'Wopen iwwer dem Portal vum [[Hospice Saint-Jean]] am Gronn déi vum Kinnek [[Karel II. vu Spuenien]], vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] a vum deemolege Gouverneur vu Lëtzebuerg, [[Philipp de Croy]], sinn? *... d'[[Gare Herbesthal|Gare vun Herbesthal]], déi 1843 opgoung, déi eelst europäesch Grenzgare war? * ... d'[[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue Kennedy]] um [[Kierchbierg]] ursprénglech als [[Autobunn]] gebaut gi war, dunn awer tëscht dem Enn vun den 1990er Joren an dem Ufank vun den 2010er Jore als Stadboulevard zeréckgebaut gouf? * ... de [[Skorpioun I.]] en alegyptesche Kinnek aus der virdynastescher Zäit, ëm 3200 v. Chr., war? * ... den Numm vun der Uertschaft [[Blummendall]] näischt mat Blummen ze dinn huet, ma éischter op eng keltesch Gottheet zeréckgeet? * ... déi iwwer 21&nbsp;km laang [[Donauinsel]] zu [[Wien]] tëscht der [[Donau]] an der Neier Donau an den 1970er/1980er Joren ugeluecht gouf, fir Héichwaasser ze reguléieren? * ... als Reklamm fir d'Première vum Film ''[[De Superjhemp retörns]]'' verschidde Firmen d'Opschrëfte mat hiren Nimm (op Gefierer, Butteker oder Produkter) deelweis duerch déi parodistesch Versioun ersat hunn, déi s'am [[Superjhemp]] kritt haten? * ... déi [[Däitsch Bréck zu Visé]] (''Pont des Allemands''), eng Eisebunnsbréck iwwer d'[[Meuse (Floss)|Meuse]], am [[Éischte Weltkrich]] vun der däitscher Arméi mat haaptsächlech russesche Gefaange gebaut gouf? * ... d'[[Fondation Pescatore]] dat éischt Gebai zu Lëtzebuerg war, dat aus arméiertem Bëtong gebaut gouf? * ... [[Honsréck]], wéi och [[Hondséislek|Hon(d)séislek]], sproochlech op dat algermanescht Wuert ''hun'' fir "grouss" zeréck kéinte goen, eng Kultbezeechnung fir de [[Bronge Bier]]? * ... de Vëlossportler [[Bim Diederich]] de Spëtznumm ''Duc de Grammont'' krut, nodeems e beim [[Tour de France 1951]] am ''[[Mur de Grammont]]'', seng 3 Matfuerer ofgehaangen hat? * ... déi lescht Persoun, déi am [[Tower of London]] higeriicht gouf, een [[Josef Jakobs|zu Lëtzebuerg gebiertegen däitsche Spioun]] war? * ... den [[Traffic Light Tree]] zu London, sengem Kënschtler no, d'Zesummespill vun de Finanzaktivitéiten an dem Verkéier zu London, déi ni zur Rou kommen, mat de Beem an der Natur ronderëm symboliséiere soll? * ... iwwer 1.500 Entreprisen de Label ''[[Made in Luxembourg]]'' benotzen dierfen? * ... d'[[Internationale Filmfestspiele Berlin]] 1951 op Initiativ vum US-amerikanesche Militär als eng "Vitrinn vun der fräier Welt" an d'Liewe geruff goufen, mam [[Alfred Hitchcock]] sengem ''[[Rebecca (Film 1940)|Rebecca]]'' als éischte Film? * ... de ''Bernhoeft's Blitzlichtapparat Sanssouci'', deen de lëtzebuergesche Fotograf [[Charles Bernhoeft]] erfonnt a patentéiere gelooss hat, Präisser doruechter gewonnen huet? * ... [[Christi Himmelfaart]] am Joer 2024 op den [[Europadag]], an 2160 op den [[Éischte Mee]] fällt, an deemno zwéi [[gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg|gesetzlech Feierdeeg]] dee selwechten Dag sinn? * ... dem [[Mathias Erasmy]] säi ''Guide du voyageur dans le Grand-Duché de Luxembourg'' vun 1861 deen éischte lëtzebuergeschen Touristeguide war? * ... Sportaarten, déi ''um, am'' oder ''ënner'' [[Waasser]] ausgeüübt ginn, zu de [[Waassersport]]aarte gezielt ginn, där um Äis (soss näischt wéi gefruerent Waasser) awer net? * ... bis an d'1980er Joren an der [[Fiels]] Jeans produzéiert goufen? * ... 1821 am ''[[Luxemburger Wochenblatt]]'' fir d'éischt iwwerhaapt en Text op Lëtzebuergesch publizéiert gouf? * ... déi "[[Pampelmousse|gréisst Zitroun]]" bis zu 30&nbsp;cm am Duerchmiesser grouss ka ginn? * ... d'[[Gemeng Hollerech]] ëm 1905 déi zweetgréisst Gemeng am Land war? * ... am réimeschen [[Amphitheater vu Pula]] schonn [[Äishockey]]smatcher organiséiert goufen? * ... am Wanter 1813/1814 am haitege Lëtzebuerg all 40. Awunner un der [[Typhus|Fleckeféiwer]]-Pandemie gestuerwen ass? * ... ''[[Schweigt stille, plaudert nicht]]''vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] och als ''Kaffeekantate'' bekannt ass? * ... d'[[Clinique Saint-François]] um Fëschmaart déi éischt Aeklinik am Land war? * ... d'[[Fräi Hansestad Bremen]] dat klengst [[Land (Däitschland)|Bundesland]] vun Däitschland ass an aus zwou Stied besteet? === Mee === * ... 2021 déi lescht 20 [[Telefonskabinn]]en zu Lëtzebuerg ewechgeholl goufen? * ... de [[Kierfecht Malakoff]] a [[Clausen]] den eelste [[Juddentum zu Lëtzebuerg#Jiddesch Kierfechter zu Lëtzebuerg|jiddesche Kierfecht zu Lëtzebuerg]] ass? * ... [[Uhu]]en a Gefaangenschaft bis zu 60 Joer al kënne ginn? * ... d'Lokomotiv [[CFL 5519]] déi eenzeg Dampmaschinn vun den [[CFL]] ass, déi nach besteet? * ... d'[[Stroossbuerger Eeden]] déi eelst Charte ass, déi d'Trennung vum haitege frankophonen a germanophone Sproochraum bezeit? * ... obwuel an der [[Koffergrouf vu Stolzebuerg]] an der Zäit alt bis zu 5000 Tonne Kofferäerz am Joer ofgebaut goufen, dës ni richteg rentabel war, an dofir ëmmer nees de Proprietär gewiesselt huet? * ... de [[Batman]], anescht wéi aner Superhelden, keng iwwernatierlech Kräften huet? * ... de [[Stade du Thillenberg|Stadion um Thillebierg]] tëscht 1921 an 1922 vun de Memberen, Supporteren a Spiller vun de [[Red Boys Déifferdeng|Red Boys]] gebaut gouf? * ... de Bierg [[Ararat]], deen d'Nationalsymbol vun den [[Armeenier]] ass an um Wope vun [[Armenien]] drop ass, haut an der [[Tierkei]] läit? * ... am Sëtzungssall vum [[Hôtel des Terres Rouges]] (haut de Sëtz vum [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]) véier Medaillone mat Zeenen aus der Stolindustrie an de Boiserien integréiert sinn? * ... d'[[Reichenbach-Waasserfäll]] am Kanton Bern, duerch den [[Arthur Conan Doyle]] international bekannt goufen, well do deem seng Romanfigur Sherlock Holmes an ''The Adventure of the Final Problem'' zesumme mat sengem Feind, dem Professer Moriarty, erofgefall ass? * ... am August 1792, wärend dem [[Koalitiounskricher|éischte Koalitiounskrich]] d'Haaptarméi vun den Alliéierten mat enger 40.000 Mann, zu [[Mutfert]] hiren Haaptquartéier opgeschloen huet? * ... de Sänger a Schauspiller [[Freddy Quinn]], jee no Quellelag, an dräi verschiddenen Uertschafte gebuer ka sinn? * ... d'[[Gare Kautebaach]] vun 1888 zwéi verschidden Architekturstiler vereent - Schwäizer Chalet an italieenescht Landhaus - wat den éischte Bauhären no e Symbol fir d'Frëndschaft an d'Begéinung vun de Vëlker duerstelle soll? * ... ''[[Het Zinneke]]'' zu Bréissel als eng Zort kanine Pendant zum Jeanneke a [[Manneken Pis]] betruecht ka ginn? * ... Lëtzebuerg 1997 fir d'éischt Kéier mat ''[[Elles]]'' e [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren|Kandidat fir eng Nominéierung fir den Oscar]] agereecht huet? * ... de Geriichtshaff vun der [[CECA]] an den 1950er Jore säi Sëtz an der Stater [[Villa Vauban]] hat? * ... d'Fabréck vum Faarfpigment [[Falunrout]], dat a Schweede wäitleefeg fir den Ustrach vu ländleche Gebaier gebraucht gëtt, 2001 vun der UNESCO op d'[[Weltierwen|Weltierwelëscht]] gesat gouf? * ... deen éischte Gol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] an engem offizielle Lännermatch den 29. Oktober 1911 vum [[Albert Elter]] geschoss gouf? * ... den [[Chile]] vun Norden no Süde 4.200&nbsp;km laang ass, ma op der schmuelster Plaz just 90&nbsp;km breet? * ... den [[Internationale Fraendag]] zu Lëtzebuerg eng éischt Kéier den 23. Mäerz 1929 gefeiert gouf? * ... de [[Fairchild K-20 Loftbildfotoapparat]] dee wichtegste Fotoapparat vun der US Air Force am Zweete Weltkrich war? * ... am [[Traité vun Iechternach]] Lëtzebuerg an d'Bundesland Rheinland-Pflaz 1974 d'Bewirtschaftung vum Waasser am Grenzgebitt vun deenen zwee Länner festgeluecht hunn? * ... den [[Zwak (Mythologie)|Zwergen- oder Zwakemythos]] op bronzezäitlech Biergleit zeréckgeet, déi sief et duerch hir Originnen, sief et duerch hir Aarbecht, méi kleng waren? * ... den Zwerg bei der Blummenauer am [[Parc de Gerlache]] d'Klack eng éischt Kéier beim Begriefnes vum Déifferdenger Buergermeeschter [[Emile Mark|Mark]] gelaut huet? * ... d'[[Sonn]] e [[Gielen Zwerg]] ass? * ... den [[Zwergmammut]] (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwen Aart aus der Famill vun den Elefanten, seng Kierpergréisst am Laf vun de Jore reduzéiert huet, well op der Insel wou e gelieft huet, de Kascht limitéiert war? * ... [[Zwergstaat]]en an der Reegel eng Landfläch vun ënner 1.000&nbsp;km² hunn? * ... vum [[Pluto (Zwergplanéit)|Zwergplanéit Pluto]] ugeholl gouf, et wier e fréiere Mount vum [[Neptun (Planéit)|Neptun]], ier 1978 entdeckt gouf, datt de Pluto selwer 5 Mounden huet? * ... ''[[Li Tore]]'', eng Skulptur vun 1880, nach haut am Folklor vun de [[Universitéit Léck|Lécker Studenten]] eng wichteg Roll spill? * ... déi 1949 gegrënnte [[Goodyear-Dunlop Colmar-Berg|Goodyear S.A.]] zu [[Colmer-Bierg]] dat éischt Goodyear Wierk am kontinentalen Europa war an 1951 mat 300 Mataarbechter ugefaangen huet? ===Juni === * ... de [[Battistero lateranense]] zu Roum de Modell vu bal allen Dafkierche vum Chrëschtentum am héije Mëttelalter war? * ... et de Summer 1976 duerch a Frankräich [[Summerzäit|eng Stonn méi spéit]] war wéi zu Lëtzebuerg? * ... am [[Club des Cent Cols]] netprofessionell Vëlossportler opgeholl ginn, déi op d'mannst honnert Colle gefuer sinn? * ... et souwuel 1956 wéi 1973 de [[25. November]] zu Lëtzebuerg verbuede war, mam Auto ze fueren? * ... ee mam Auto duerch [[Fräulein Steinfort]] fuere kann? * ... eng Kasematt vum [[Fort Dumoulin]] wärend dem Bau vum Institut National des Sports (INS) iertemlech mat Bëtong zougeschott gouf? * ... [[Eilekatz]] aus onverdaulechen Iessreschter (Schanken, Fiederen, ...) besteet, deen [[Eilen]] oder aner [[Gräifvullen]] erauswiergen? * ... et am 13./14. Joerhonnert am [[Mëttelalterlech Schmelz am Jeneeserbësch|Jeneeserbësch eng Schmelz]] gouf, déi gréisst bis ewell entdeckt Plaz vun Eisegewënnung aus dem Mëttelalter a Mëtteleuropa? * ... d'''[[Feltgeniomyces luxemburgensis]]'', eng Ascomycota-Pilzenaart, déi 1990 zu Lëtzebuerg entdeckt a beschriwwe gouf, déi éischt bekannt Aart vun der Gattung ass? * ... et scho wärend der [[Éisträichesch Nidderlanden|éisträichescher Zäit]] am [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an duerno och am [[Département des Forêts]] eng [[Hondssteier]] gouf? * ... [[Foussball am No Mans Land]] 1914 e Frëndschaftsmatch tëscht engleschen an däitschen Truppe war, déi sech an den Tranchéen op der Front a Frankräich wärend dem [[Éischte Weltkrich]] bekricht hunn? * ... am schweedesche Kuerzfilm ''[[Radio Luxemburg (Film)|Radio Luxembourg]]'' dës Radiostatioun d'Verlaangere vun de Jugendlechen no Modernitéit, an engem Duerf uganks vun den 1960er Joren, symboliséiert? * ... zu [[Bern]] d<nowiki>'</nowiki>''[[Meitschibei|Meederchersbeen]]'' mat gemuelenen Nëss gefëllt ginn? * ... um Haus [[Ënnert de Stäiler]] eng [[Anna selbdritt]] ze gesinn ass? * ... [[Helminthologie|Helminthologen]] et mat parasitäre Wierm hunn? * ... de [[Putty Stein]] och alt emol [[Makkaronesch Dichtung]] geschriwwen huet? * ... d'[[Kap Komorin]] dee südlechste Punkt vum indeschen Ënnerkontinent ass? * ... den [[Europäesche Biber]] (''Castor fiber'') zu Lëtzebuerg eng zwee Joerhonnerte laang ausgestuerwe war, ier e sech zanter dem Ufank vun den 2010er Joren nees laanscht Sauer, Uelzecht, Äisch an Atert ausgebreet huet? * ... de Schwäizer Comicpersonnage [[Globi]] als Maskottche vun enger Buttekschaîne erfonnt gouf? * ... am Mee 1966 déi éischt [[112 (Europäeschen Noutruff)#Geschicht vun der lëtzebuergescher Noutruffzentral|Noutruffzentral zu Lëtzebuerg]] a Betrib geholl gouf, déi deemools nach ënner der Nummer 012 z'erreeche war? * ... den [[Uergelpäifekaktus]] direkt iwwer dem Buedem vill eenzel Äscht mécht, déi da praktesch am Senkel eropwuessen, wat dann ausgesäit wéi eng Rei [[Uergelpäif]]en? * ... den 30. Januar 1945 iwwer 800 Prisonéier vum [[KZ Sonnenburg]], dorënner 91 Lëtzebuerger, vun der SS duerch Genéckschoss ëmbruecht goufen? * ... am Kader vum [[Near Earth Asteroid Tracking]], deen [[Asteroid]]en iwwerwaacht, déi der Äerd (ze) no kéinte kommen, och ëmmer nees nei [[Koméit]]en entdeckt ginn? * ... just nach op enger vun de fréier 20 [[Fontaine Montefiore]] d'Skulptur vun enger Waasserdréiesch erhalen ass? * ... de [[Sireenereseau zu Lëtzebuerg]] aus ronn 160 [[Sireen (Apparat)|Sireene]] besteet, déi uechter d'Land am ëffentleche Raum installéiert si fir am Fall vun enger Katastroph kënnen ze warnen? * ... [[Kiewerlekszopp]] ee vun de wéinege Platen an Europa ass, an deenen Insekte verschafft ginn? * ... d'[[Gemeng Ettelbréck]] 1850 an dräi gespléckt gouf, an esou d'[[Gemeng Schieren]] an d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Gemeng Ierpeldeng]] entstane sinn? * ... en [[Tangram]] aus fënnef Dräiecken, engem Carré an engem Parallelogramm besteet? * ... de Film ''[[Congé fir e Mord]]'' vun [[Paul Scheuer]] 35 Joer laang de Rekord gehalen huet vum [[lëtzebuergesch Filmer|lëtzebuergesche Film]] mat deene meeschte Spectateuren, ier e vum ''[[De Superjhemp retörns|Superjhemp retörns]]'' vum [[Félix Koch]] iwwerholl gouf? * ... de [[Kap Canaveral]] a [[Florida]] no de [[Lëtschen|Lëtschefelder]] genannt gouf, déi do waren, an haut eng [[Metonymie]] fir d'[[Rakéitestartplaz]]en do an der Géigend ass? === Juli === * ... de [[Lëtzebuerg-Effekt]], deen dora besteet, datt de Radiosprogramm vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass, eng éischt Kéier uganks den 1930er Jore bei [[RTL Group|Radio Lëtzebuerg]] observéiert gouf? * ... d'[[Pragmatesch Sanktioun (1713)|Pragmatesch Sanktioun]] vum Keeser [[Karl VI. (HRR)|Karl VI.]] opgesat gouf, fir d'Ierffolleg no sengem Doud festzeleeën? * ... d'Serie ''[[Capitani]]'' op Netflix an alle Sproochen esou heescht, bis op Portugisesch, wou den Titel ''Os Segredos de Manscheid'' ass, an op Ungaresch, wou e mat ''Gyilkosság Manscheidben'' iwwersat ass? * ... d'[[Kanaliséierung vun der Musel]] schonns 1794 eng éischt Kéier proposéiert gouf, et awer bis 1956 gedauert huet, bis et zu engem Staatsvertrag tëscht Frankräich, Lëtzebeurg an Däitschland koum, deen den Ausbau vu Koblenz bis op Diddenuewen festgehalen huet? * ... de [[Grégoire Schouppe]], Abt vun der Abtei Iechternach, fir déi sëllege Bauaarbechte bekannt ass, déi e fir d'Abtei maache gelooss huet? * ... den "[[Éischten Europäesche Stol]]" am Fong kee [[Stol]], mee [[Goss]] war? * ... vun deene véier Molchaarten, déi et zu Lëtzebuerg gëtt, den [[Triturus cristatus|nërdleche Kammmolch]] (''Triturus cristatus'') déi seelenst ass? * ... [[Herzogtum Bouillon|Bouillon]] 1794 fir e puer Méint eng Republik war? * ... den [[Belval-Héichiewen|Héichuewen C vun Esch-Belval]] 1996 ënner der Opsiicht vu chineeseschen Ingenieuren demontéiert, a Këschte verpaakt, a China bruecht an do nees opgeriicht gouf? * ... d'[[Valletta|Haaptstad vu Malta]] no [[Jean Parisot de La Valette|engem Groussmeeschter vum Souveräne Malteeseruerde]] genannt ass? * ...déi lëtzebuergesch Electropopband [[Hal Flavin]] et am Summer 2013 mam Lidd ''Trigger'' bis op d'Plaz 61 an de spuenesche Singlecharts gepackt huet? * ... d'[[Tulpen]] hir Wuerzele sproochlech an [[Turban|enger Kappbedeckung]] hunn? * ... den Déifferdenger ''Creative Hub'' [[1535°]] no der Schmëlztemperatur vum [[Eisen|Eise]] genannt gouf? * ... d'[[Gott ist mein König|Rotswiesselkantat]] dat éischt Wierk vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] ass, dat gedréckt gouf? * ... d'Schrëftesteller-Bridder [[Nico Helminger|Nico]] a [[Guy Helminger]] allebéid schonns zweemol de [[Prix de la fondation Servais|Servais-Präis]] kruten<!-- Stand 2022 -->? * ... een zu Paräis Wierker vum [[Pablo Picasso|Picasso]] an egem [[Musée national Picasso (Paräis)|"salzegen Hotel"]] bewonnere kann? * ... am [[Stadhaus Ettelbréck|Ettelbrécker Stadhaus]] op Glasmolereien Zeenen aus der Geschicht vun der Stad ze gesi sinn, wéi d'Feierkatastroph vu 1778, d'Ernennug zu enger Stad 1907, oder déi éischt Opféierung vun der Lëtzebuerger Nationalhymn ''[[Ons Heemecht]]''? * ... eng [[Tajine]] souwuel e Kichegeschier wéi och, duerch [[Metonymie]], d'Iesse selwer, wat dra gebrutscht gëtt, ass? * ... den Numm vum [[Roude Pëtz]] op e klengen Tiermchen aus rouden Zillen zeréckgeet, deen zu Festungszäite ronderëm de Pëtz stoung? * ... et am Musée vun der [[Buerg Guttenberg]] eng Holzbibliothéik aus dem Joer 1790 gëtt, an där ronn 100 Bam- an Trauschzorte versuergt ginn? * ... eng [[Klemm L25d VIIR LX-MAF|Klemm L25]] am Joer 1946 deen éischte Fliger war, deen zu Lëtzebuerg offiziell immatrikuléiert gouf? * ... de [[Ganymed (Mound)|Ganymed]], dee Gréisste vun de [[Lëscht vun de Jupitermounden|Jupitermounden]], méi grouss ass wéi de Planéit [[Merkur (Planéit)|Merkur]]? * ... déi karminrout Faarf vun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] erausgesicht gouf, fir déi ''harmonesch Linne vun der Bréck ervirzesträichen, absënns och bei schlechtem Wieder''? * ... et am georgeschen Nationalepos ''[[Vep'his Tqaosani]]'' vum [[Šot'a Rust'aveli]] net kloer ass, ob de ''Wepchi''-Pelz vun engem Tiger oder engem Panther ass? * ... [[Wil Lofy|de Sculpteur]] vum [[Hämmelsmarsch-Buer]] sech selwer an enger vun de Figure portraitéiert huet? * ... de geographeschen Zentrum vun der Belsch um [[Nil (Baach)|Nil]] läit? * ... ''[[L'Arlequin (Zäitschrëft 1848)|L'Arlequin]]'', 1848 vum [[Charles Munchen]] gegrënnt, déi éischt satiresch Zäitschrëft zu Lëtzebuerg war? * ... de [[Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski]] (Сергей Михайлович Прокудин-Горский) en aussergewéinlech wichtege Pionéier vun der Faarffotografie war? * ... ''[[Sawah]]'' vum [[Adolf El Assal]] deen éischte Lëtzebuerger Film war, deen op [[Netflix]] ze gesi war? * ... ee bei [[Konter a Matt]] bekennen oder trompe muss? * ... d'Mauere vun der [[Kierch Saint-Julien vun Auderghem]] mat Hasteng aus der ''Wäisser Kaul'' vu [[Rëmeleng]] gebaut goufen? === August === * ... d'Arkade vun der Haaptwuecht, engem Gebai aus der Festungszäit dat op der [[Plëss]] stoung, wéi et 1902 ofgerappt gouf, an de [[Parc Heintz (rue de Hollerich)|Parc Heintz]] zu Hollerech geplënnert goufen? * ... de Vertrieder vu [[Washington D.C.]] am [[Kongress vun de Vereenegte Staaten|US-amerikanesche Representatnenhaus]] kee Recht huet, do matzewielen? * ... d'[[France Gall]] vun hirem [[Eurovision Song Contest 1965|Eurovisioun-Gewënner-Lidd]] ''[[Poupée de cire, poupée de son]]'' och eng [[japanesch]] Versioun mam Titel ''Yume Miru Shanson Ningyō'' opgeholl huet? * ... als Folleg vun der méi lueser [[Äerdrotatioun]] d'[[Koordinéiert Weltzäit]] (UTC) géigeniwwer der [[International Atomzäit|Internationaler Atomzäit]] (TAI) bal 40 Sekonnen no geet? * ... de Moler [[Henri-Joseph Redouté]] aus dem deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] als Member vun der ''Commission des sciences et des arts'' um [[Napoléon Bonaparte]] senger Campagne an Egypten deelgeholl an doropshin 11 Tafelen an 100 eenzel Zeechnungen zum monumentale Wierk ''La Description de l'Égypte'' bäigedroen huet? * ... ''[[Kaiser Karls Bettstatt]]'' net grad dee komfortabelste Leeër vum [[Karel de Groussen|Karel dem Grousse]] gewiescht dierft sinn? * ... d'Waasser vun der [[Mineralwaasserquell Bel-Val]] net nëmmen zu Lëtzebuerg verkaaft gouf, mä och soss an Europa, Amerika, Afrika an a China exportéiert gouf? * ... ''[[Hurtigruten]]'' eng norwegesch Postschëffslinn ass, déi Fracht- Passagéier- a Kräizfahrtpassagéier laanscht d'Küstlinn tëscht [[Bergen (Norwegen)|Bergen]] a [[Kirkenes]] transportéiert? * ... op de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg]] net nëmmen d'Grënnung vun der [[Bockfiels|Buerg Lëtzebuerg]], ma och vun där vu [[Saarburg]] zeréckgeet? * ... d'''[[London Eye]]'' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? * ... d'Gebai vun der fréierer [[Gare Biissen|Gare vu Biissen]] identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzegen Sportstadion an der Stad Lëtzebeurg war? * ... d'Archive vun der''[[Officina Plantiniana]]'' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... d'[[Rackés Millen]] zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? * ... et um Mound e [[Ball (Moundkrater)|Ball]] vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? * ... de [[Kasemattentheater]] zwar no enger vu sengen éischte Spillplazen, de [[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]], genannt gouf, awer zanter Joerzéngte praktesch net méi do spillt? * ... de [[Schëffslift vu Strépy-Thieu]] um [[Canal du Centre (Belsch)|Canal du Centre]] an der Belsch en Héichtenënnerscheed vun 73 Meter iwwerwënnt a [[Schëffslifter vum Canal du Centre|véier historesch hydraulesch Lifter]] ersetzt? * ... am Gebai vun der [[Villa Lefèvre|amerikanescher Ambassade an der Stad]] bis am Zweete Weltkrich déi däitsch Ambassade war? * ... een am Wanter geleeëntlech [[Hoeräis]] op muuschtegem Holz fanne kann? * ... de [[Léon Mart]] (1914-1984) dee Spiller vun der [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp|lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ass, dee bis ewell <!--Stand: 2022-->déi meescht Goler fir si geschoss uet, nämlech 16 Stéck? * ... d'Haus ''Bei der Stengener Klack'' op der [[Alstad-Plaz (Prag)|Prager Alstad-Plaz]] dem Kinnek vu Béimen, [[Jang de Blannen]], säi Stadpalais war? * ... "[[Handy]]" an "[[Oldtimer]]" zu de [[Schäinanglizismus|Schäinanglizisme]] gezielt ginn? * ... et vun der [[Schuerelser Schlass|Schuerelser Buerg]] keng bekannt Dokumenter ginn, déi eppes iwwer d'Geschicht aussoe kéinten, gradewéi och d'Origine vum Numm net gekläert ass? * ... de [[Porsche 356 Nr.1 Roadster]] deen éischten Auto war, deen den Numm ''Porsche'' gedroen huet? * ... 2019 nach ëmmer 1 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung net un en [[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg|Ofwaassersystem]] ugeschloss war? * ... [[Schweedesch]] eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? === September === * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'éducation nationale, de l'enfance et de la jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnell]]e'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den Jersey-Kabes, eng [[Bam-Kabes]]-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... d'[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']] an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Joerhonnert, am Laf vun der Zäit 5 Mol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? * ... ''[[Le Petit Prince]]'' als éischt op Englesch erauskoum, an eréischt dono an enger franséischer Editioun? * ... d'[[Schlass Biertreng]] an der Zäit am Familljebesëtz vun souwuel engem lëtzebuergesche wéi och engem belsche Premierminister war? * ... den [[Giant's Causeway]], eng [[Basalt]]saileformatioun an Nordirland, der Legend no Reschter vun enger Strooss aus [[Pavé]] ass, déi e Ris gebaut hat? * ... de [[Friedrich Stummel]] op enger vu senge Molereien an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Stater Kathedral]] säin Numm am Buch vun engem Schrëftegléierten, an och e Portrait vu sech selwer, hannerlooss huet? * ... den Optrëtt vun de [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], am August 1995 um Kierchbierg, mat méi wéi 60.000 Zuschauer dee gréisste [[Concert]] ass, dee bis ewell<!-- Stand 2022--> zu Lëtzebuerg organiséiert gouf? * ... am [[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]] déi 1000 heefegst Wierder och a Gebäerdesprooch iwwersat sinn? * ... an der [[Kathedral Saint-Étienne vu Bourges]] déi eelst astronomesch Auer vu Frankräich ass (si ass vu 1424)? * ... [[den Décken an den Dënnen]] an der [[Gemeng Suessem]] mat jee enger Strooss geéiert goufen? * ... d'Mine [[Walert]] zu Rëmeleng de Spëtznumm ''Mausfal'' krut, well do net manner wéi 46 Biergleit hiert Liewe gelooss hunn, dorënner och den Deputéierte [[Jean-Pierre Bausch]]? * ... e Studentequartier zu [[Köln]] (Neustadt-Süd), als Uspillung un de Paräisser [[Quartier Latin]], ''Kwartier Latäng'' genannt gëtt? * ... bei [[Mamer]] an engem Pëtz aus der Réimerzäit Skelettdeeler vun engem [[Dromedar]] fonnt goufen? * ... den [[hellege Fiakrius]] Patréiner vun de Gäertner, den Taxichaufferen an de Koloproktologen ass? * ... de Fait, dass am ''Finnegan's Wake'' vum [[James Joyce]] "''that Luxuumburgher evec cettehis Alzette'' (...)" ernimmt gëtt, op dem Auteur säi Besuch am Land als Tourist, am August 1934, zeréckzeféieren dierft sinn? * ... de [[Bodensee]] näischt mat Buedem ze dinn huet, ma op eng fréier Uertschaft an Herzogtum ''Bodamon'' (haut eng Uertschaft an der Gemeng [[Bodman-Ludwigshafen]]), zeréckgeet? * ... Enn vum 19. Joerhonnert an der [[Péitruss-Kasematten|Paschtéitche]] Champignone gezillt goufen? * ... den [[3. September]] [[1967]] a Schwede vun engem Dag op deen anere op der Strooss vu [[riets a lénks|Lénks- op Rietsverkéier]] ëmgestallt gouf? * ... den [[Auguste Dutreux]] (1808-1890) e lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog war? * ... de [[Kiwi (Fruucht)|Kiwi]] no engem Vull aus [[Neiséiland]] genannt gouf, opwuel d'Fruucht ursprénglech aus [[China]] kënnt? * ... déi satiresch Zeitung ''[[D'Wäschfra (1868)|D'Wäschfra]]'' bannent hirem 16-järegem Bestoen e puer Kéieren de Titel huet misse wiesselen (''Thill Eulenspiegel, Der neutrale Pulcinell, D'Uoreg Zongen)'', well et ëmmer nees Prozesser géint si gouf? * ... d'[[Shirley Temple]] mat 6 Joer déi bis ewell jéngst Persoun war, déi en [[Academy Awards|Oscar]] krut? * ... de [[Belvédère um Escher Gaalgebierg]] e [[Monopteros]] ass? * ... d'[[Sahara]], entgéint dem Klischee, just zu 20 % aus Sandwüst besteet? * ... de Film ''[[Eng nei Zäit]]'' en tatsächleche Muerdfall, de [[fënneffache Muerd um Wandhaff]] am Joer 1945, als Grondlag fir seng Intrig huet? * ... d'Liicht an eiser [[Mëllechstrooss]] ronn 100.000 Joer braucht, fir vun engem Enn bei dat aner ze kommen? * ... de [[William J. Kroll|Guillaume Kroll]] an den 1920er-1930er Joren an der Stad um Belair an der [[Villa Leclerc]] e Laboratoire opgeriicht huet, fir metallurgesch Fuerschungen ze bedreiwen, ier en 1940 an d'USA ausgewandert ass? * ... d'[[Signal de Botrange]], deen héchste Punkt vun der Belsch, eréischt 1925 (mat den [[Cantons de l'Est (Belsch)|Ostkantonen]]) belsch gouf? * ... den [[Tour de France]] 1947 eng éischt Kéier zu Lëtzebuerg eng Etapp ageluecht huet, nämlech de 27. Juni am [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]? ===Oktober=== * ... op der [[Venus (Planéit)|Venus]], anescht wéi bei den anere Planéite vu eisem Sonnesystem, d'[[Sonn]] am Westen opgeet an am Osten ënner? * ... zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] eng [[Richard Brookins Gedenkplack Wolz|Plack un deen US-Zaldot erënnert]], deen am Wanter 1944 als [[Kleeschen|Kleesche]] verkleet, de Kanner kleng Kaddoe gemaach huet? * ... de ''[[Bradypus variegatus]]'' aus der [[Famill (Biologie)|Familll]] vun den Dräifanger-Lidderhanessen (Bradypodidae), 15 bis 18 Stonnen am Dag mat schlofe verbréngt, a just all 8 Deeg vun de Beem erofklëmmt, dat, fir säin Daarm eidel ze maachen? * ... de [[Charel de Kéngen]], Herzog vu Burgund, sech 1475 eng zwou Woche laang an der [[Zolwerknapp|Buerg Zolwer]] opgehalen huet? * ... de [[Fluchhafe Kansai]] op enger kënschtlecher Insel an der Bucht vun Osaka gebaut gouf? * ... d'[[Schlass Aansebuerg|Aansebuerger Schlass]] op d'Wunnhaus vum Schmelzenhär [[Thomas Bidart]] zeréckgeet, deen an de 1620er Joren ë. a. [[Simmerschmelz|zu Simmer en Héichuewe]] bedriwwen huet, fir Waffen ze produzéieren? * ... de Sënn an Zweck vun den [[Nazca-Linnen]] am Peru, honnerte vu schnouerriichte Linnen am Wüüstebuedem, awer och Representatioune vun Déieren a Planzen, bis ewell net eendeiteg bestëmmt konnt ginn? * ... de [[Gallo-réimeschen Tempel Steesel|Gallo-réimeschen Tempel zu Steesel]] fir eng Gottheet mam Numm ''Cerunincus'' opgeriicht gi war, iwwer déi soss näischt gewosst ass? * ... de [[Finneschen Nationaltheater]] (''Suomen Kansallisteatteri'') den eelsten Theater a Finnland ass, an deem Stécker op Finnesch gespillt ginn? * ... deen éischte [[Bankomat|Geldautomat]] zu Lëtzebuerg am Mee 1982 op der Post, op der Stater Gare, a Betrib geholl gouf? * ... de ''[[Roque Cinchado]],'' e 27 Meter héije [[Basalt]]-Monolith um Bierg [[Teide]], op [[Teneriffa]], a Spuenie wäit bekannt ass, well en ë. a. um fréieren 1000-Pesete-Schäin ze gesi war? * ... "[[Parva Domus Magna Quies (Dikrech)|Klengt Haus, Grouss Rou]]" de Sëtz vun der Dikrecher Gemengekeess ass? * ... [[Monaco]], mat bal 16.000 Awunner pro km², deen dichtbesidelste Staat op der Welt ass? * ... de Kinnek [[Wëllem III. vun Holland]] a Groussherzog vu Lëtzebuerg de Spëtznumm ''Koning Gorilla'' kritt hat? * ... de ''Guggenheim-Effekt'' nom [[Guggenheim-Musée Bilbao|Guggenheim-Musée]] vu [[Bilbao]] genannt ass, an ausdréckt, wéi en ikonescht Gebai d'Zuel vu Visiteuren an enger Stad signifikant vergréissert? * ... de [[Maagbitter Buff]] op Basis vun engem Rezept aus dem 18. Joerhonnert vum [[Herman Boerhaave]] fabrizéiert gëtt? * ... den [[Dettifoss]] am Norde vun [[Island]], der Waasserquantitéit no, dee gréisste Waasserfall an Europa ass? * ... d'[[Verkéiersluucht#Speziell Luuchte fir den ëffentlechen Transport|Verkéiersluuchte]] fir de [[Stater Tram#Fueren a Signalisatioun|Stater Tram]] déi selwecht sinn, wéi déi fir d'Busser, mat zousätzleche Signaler, déi fir däitsch Trammen entwéckelt goufen? * ... bei den [[Nandu]]en ee Männchen d'Eeër vu bis zu 12 Weibercher mateneen ausbréit an sech dann ëm d'Opzuucht vun deene Jonke këmmert? * ... an der Fassad vum fréiere [[Kino Capitole]] an der Stad Wellen a Blëtzer mat de Wierder ''Vox'' a ''Lux'' ze gesi sinn, déi drop higewisen hunn, datt am Kino Tounfilmer gewise goufen? * ... d'[[Dreckskëscht]]en a Frankräich nach haut nom [[Eugène Poubelle]] genannt ginn, deen se 1884 zu [[Paräis]] agefouert hat? * ... deen éischte [[Catenaire]]spotto, deen den 18 Abrëll 1988 am Kader vun der [[Elektrifizéierung vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Elektrifizéierung vun der Nordstreck]] opgeriicht gouf, an der [[Gare Luerenzweiler|Gare vu Luerenzweiler]] steet? * ... an engem Pavillon vum [[Nationalmusée vum Niger]] den originalen [[Arbre du Ténéré]] ausgestallt gëtt? * ... d'[[Donau]] an hirem Uewerlaf plazeweis [[Donauversickerung|an Buedem verschwënnt]], fir 12&nbsp;km méi wäit nees opzedauchen? * ... deen [[Fluchhafen Esch-Uelzecht|éischte Fluchhafen zu Lëtzebuerg]] zu Esch-Uelzecht um Flouer "Lankelz" war, an et do ë. a. eng Direktverbindung Esch-London gouf? * ... d'Mauer ronderëm den Domän vum [[Schlass vu Chambord]] mat 32&nbsp;km Längt déi längst a Frankräich ass? * ... den [[Edward Hopper]] sech selwer als Modell fir déi dräi männlech Personagen op sengem Tableau ''[[Nighthawks (Bild)|Nighthawks]]'' geholl huet? * ... Kollumerpompsters an Hoogelandsters zwou vun den aacht Variante vum [[Gronengesch]] sinn? * ... d'[[Marie vu Lëtzebuerg]] Kinnigin vu Frankräich war? * ... um [[Widdebierg]] vun ufanks vum 19. Joerhonnert bis an d'1960er Jore souwuel Bau- a Paweesteng wéi och Sand ofgebaut gouf? * ... [[Japan]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat nach e Keeser als Staatschef huet? ===November=== * ... an der [[Géisdrëffer Antimongrouf]] 1935 e Block [[Antimon]]äerz vun 52&nbsp;kg fonnt gouf, wat bis dohin dee gréisste vun der Welt war? * ... de Bau vum [[Sydney Opera House]] 14,3-mol méi kascht huet wéi ufanks geplangt? * ... um Kierfecht am [[Park zu Heeschdref|Heeschdrëffer Park]] zanter 1919 iwwer 700 Schwëstere vun der ''Doctrine chrétienne'' begruewe sinn? * ... de [[Kilimanjaro]] aus dräi Vulkane besteet? * ... vun den aacht grousse Landschaftsbiller vu Lëtzebuerger Buergen, déi de [[Barend Cornelis Koekkoek]] fir de Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] gemoolt buet, der bis haut just nach véier erhale sinn? * ... d'Mounde vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] no Personnagen aus de Wierker vum [[William Shakespeare]] a vum [[Alexander Pope]] genannt goufen? * ... et am [[Arboretum Kierchbierg]], op dräi Parke verdeelt, eng Sammlung vu ronn 500 wanterfeste Bam- an Trauschaarten aus Europa an aus senge Grenzgebidder gëtt? * ... de Videoclip ''[[Gangnam Style]]'' vum [[südkorea]]nesche [[Rap]]per [[Psy (Rapper)|Psy]] als éischten op der Plattform [[YouTube]] iwwer eng Milliardmol opgeruff gouf? * ... de Film ''[[Irina Palm]]'', deen 2007 den [[3. Lëtzebuerger Filmpräis 2007|3. Lëtzebuerger Filmpräis]] an der Kategorie "Bescht Koproduktioun" krut, a Groussbritannien Ausléiser an Inspiratioun war vun der ''Irina Palm d'Or'', enger ironescher Auszeechnung fir déi schlechtst brittesch Produktioun? * ... den [[Anden-Kondor]] op de Wope vu [[Bolivien]], [[Chile]], [[Ecuador]] a [[Kolumbien]] ze fannen ass? * ... den éischte Rock-Open-Air-Concert zu Lëtzebuerg de 6. Juni 1971 am [[Stade Achille-Hammerel]], dunn dem Stadion vun der [[Union Lëtzebuerg]], ofgehale gouf? * ... dem [[Franz Kafka]] seng net verëffentlecht Wierker net, wéi hie et a sengem Testament gewollt huet, verbrannt goufen, ma awer publizéiert goufen? * ... "[[Ljuksemburg]]" (Люксембург) souwuel eng [[Ljuksemburg (Kirgisistan)|Uertschaft a Kirgistan]], wéi och [[Ljuksemburg (Russland)|eng an der russescher Republik Dagestan]] heeschen?. * ... Äsche vum [[Clyde William Tombaugh|Entdecker]] vum Zwergplanéit [[(134340) Pluto|Pluto]] 2015 mat der [[Raumsond]] ''New Horizons'' just 12.500&nbsp;km laanscht deen Himmelskierper geflu sinn? * ... d'Produktioun vu [[Gromper]]en zu Lëtzebuerg bannent 50 Joer, tëscht 1960 an 2010, ëm 80% gefall ass? * ... d'[[Lemuren]], wouvun et der eng 20 [[Aart (Biologie)|Aarte]] gëtt, [[Endemismus|endeemesch]] op [[Madagaskar]] sinn? * ... de [[Louis François Armand de Vignerot du Plessis]] sech virun allem en Numm duerch seng amouréis Aventuren a seng Dueller gemaach huet? * ... de [[Kino Empire]] (1958 bis 1978) zu Esch-Uelzecht, mat zäitweis 940 Sëtzplazen, zu senger Zäit dee bei wäitem gréisste Kino am Land war? * ... d'[[Bayajidda-Legend]] déi wichtegst Ursprongslegend vum [[Hausa (Vollek)|Hausa-Vollek]] ass? * ... d'[[Reeboufrell]] (''Oncorhynchus mykiss''), déi ursprénglech aus Nordamerika kënnt a géint 1855 an Europa agefouert gouf, zu Lëtzebuerg fir d'éischt 1887 ausgesat gouf? * ... déi éischt Iwwerreechung vun der [[Légion d'honneur]] de 15. Juli 1804 an der Kapell vum [[Hôtel des Invalides]] duerch den [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] u seng Offizéier war? * ... de ''[[Heinrich Brändli|Brändli-Plang]]'' uganks vun den 1990er Joren de [[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Busreseau]] duerchgerëselt huet? * ... dat [[Schottescht Parlament]] och nach ''Holyrood'' genannt gëtt, nom Quartier vun der Haaptstad [[Edinburgh]], an deem et läit? * ... d'[[Schnëssen-App]] et dem [[Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises]] vun der [[Uni Lëtzebuerg]] erméiglecht, Toundokumenter ze sammelen iwwer de Vokabular an d'Aussprooch vum [[Lëtzebuergesch]]en, andeems jidderee fräiwëlleg matmaachen an ophuele kann, wéi ee fir eppes seet? * ... ''Mogotes'' Kalleksbierger am [[Valle de Viñales]] op [[Kuba]] sinn, déi sech aus der rouder Äerd ervirdinn a vun ënnerierdeschem Waasser ausgehielegt goufen? * ... wéi ''[[De Scholdschäin]]'', déi éischt Operett op Lëtzebuergesch, 1855 fir d'éischt opgefouert gouf, Männer d'Fraerolle gespillt hunn, well et "sech net gepasst" huet datt Frae géifen Theater spillen? * ... beim [[Fändel vu Litauen]] an deem vum [[Myanmar]] e Stär den Ënnerscheed mécht? * ... den [[Houfelter Kanal]] en Iwwerrescht ass vum geplangte [[Meuse-Musel-Kanal]], engem Projet aus den 1820er Joren? * ... d'[[Schluecht vu Cuito Cuanavale]] (1988) déi gréisst Schluecht um afrikanesche Kontinent nom Zweete Weltkrich war, an, wann och keng Säit s'eendeiteg gewonnen hat, se dach den Ufank vun enger Léisung vum [[Südafrikanesche Grenzkrich]] war? * ... de [[Der Graf von Luxemburg|Grof René vu Lëtzebuerg]], wann et dem [[Franz Lehár]] no geet, e veraarmte Bon-vivant war? ===Dezember=== * ... d'[[Papageien]] déi eenzeg [[Vullen]]-[[Uerdnung (Biologie)|Uerdnung]] ass, déi hiert Friesse mat de Féiss festhalen? * ... [[RTL4]] zwar en Televisiounssender op [[Hollännesch]], awer keen hollännesche Sender ass? * ... als [[Seriemäerder]] gewéinlech eng Persoun bezeechent gëtt, déi mat zäitlechem Ofstand vu méi wéi 30 Deeg dräi oder méi Mënschen ëmbréngt? * ... den Héichpunkt vun de [[Louhecken]] zu Lëtzebuerg an der Mëtt vum 19. Joerhonnert louch, wéi wéinst der grousser Nofro no [[Stilleech|Eecheschuelen]] fir d'[[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereien]] vill Bichebëscher mat Louhecken ersat goufen? * ... [[Lanzarote]] déi éischt Insel war, déi 1993 vun der [[UNESCO]] ganz als Biosphärereservat erkläert gouf? * ... den Tuerm um [[Napoleonsgaart]], Belvédère genannt, 1928 vum [[Kadaster]] fir [[Triangulatioun]]sberechnungen opgeriicht gouf? * ... ee Panneau vum [[Genter Altor]], deen 1934 gestuel gouf a bis haut net nees opgedaucht ass, an engem Roman vum [[Albert Camus]] eng net onwichteg Roll spillt? * ... Ausléiser vum [[Streik op der Déifferdenger Schmelz 1912]] d'Aféierung vun enger obligatorescher Kotisatioun an d'Renten- an Invalidekeess war, déi vum Loun ofgehale gouf? * ... eng 100 Millioune Joer laang bal dat ganzt Festland vun der Äerd an enger eenzeger Landmass vereent war, déi [[Pangea]] genannt gëtt? * ... [[Pantone]] 032C an 299C zwéin Drëttel vum [[Lëtzebuerger Fändel]] ausmaachen? * ... een am [[Spuenescht Duerf|Spueneschen Duerf]] (''Poble Espanyol'') zu [[Barcelona]], dat 1929 fir d'Weltausstellung um Montjuïc gebaut gouf, déi charakteristesch Bauforme vun deenen eenzele spuenesche Regiounen am Detail nogestallt fënnt? * ... d'Garë vu [[Gare Belval-Université|Belval-Université]] a [[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]] Suedelgarë sinn? * ... de [[Laacher-Séi-Ausbroch]] viru ronn 13.000 Joer an der [[Äifel]], e Vulkanausbroch mat an enger 40 Kilometer héijer Eruptiounssail, dee jéngsten Ausbroch vun der Äerdgeschicht a Mëtteleuropa war? * ... déi 7 Mann Besatzung, déi ëm d'Liewe koumen, wéi hiren ugeschossene Fliger am Abrëll 1943 bei Käerch erofgefall ass, an un déi [[Stirling-Monument bei Käerch|e Monument erënnert]], eréischt 10 Joer méi spéit un Hand vun enger Kap identifizéiert konnte ginn? * ... den [[Jack Lemmon]], de [[Sean Penn]], d'[[Juliette Binoche]] an d'[[Julianne Moore]] déi eenzeg Schauspiller sinn, déi de Präis fir dee beschte Schauspiller op den dräi Filmfestivalle vu [[Filmfestival vu Cannes|Cannes]], [[Filmfestival vu Venedeg|Venedeg]] a [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlin]] gewonnen hunn?<!-- Stand 2022 --> * ... d'Figure ronderëm de Sockel vum [[John-Cockerill Monument (Bréissel)|John-Cockerill Monument]] op der [[Place du Luxembourg]] zu [[Ixelles - Elsene]] mat déi éischt realistesch Skulpture vun Aarbechter aus der Eisenindustrie an der Belsch sinn? * ... ''[[Ljuksemburh, Ljuksemburh]]'' den Titel vun engem Spillfilm vum ukrainesche Regsseur [[Antonio Lukich]] ass? * ... d'[[Monument Valley]] tëscht Utah an Arizona keen Nationalpark ass, ma Deel vun der Navajo Nation Reservation? * ... engem [[Spréchwuert]] no zu [[Bigelbaach]] d'Mëtt vun der Welt wier? * ... d'[[Gare du Nord (Paräis)|Gare du Nord]] zu Paräis déi Gare an Europa ass mat de meeschte Passagéier pro Dag? * ... d'[[Deisermillen]] aus engem System vu véier Mille bestanen huet, déi 1964 duerch en Äerdrutsch zerstéiert goufen? * ... wärend der [[Berliner Blockad]] 1948 iwwer eng Loftbréck deeglech eng 5.000 Tonne Liewensmëttel ageflu goufen? * ... et an de Kasematte vun der Redoute Marie en (zougespaarten) Zougank an d'[[Fondation Pescatore]] gëtt? * ...''[[Titanic (Film 1997)|Titanic]]'' vum [[James Cameron]] deen éischte Film war, dee méi wéi eng Milliard Dollar an de Kinoen abruecht huet? * ... de Stroossennumm ''[[Leschte Steiwer]]'' op den Numm vun enger Wiertschaft zeréckgeet, wou d'Baueren aus den Nopeschgemengen um Heemwee hire leschte Su ([[Steiwer]]) fir e Patt ausginn hunn? * ... [[Échelen|Échel]] an [[Äisbier]] bekannt Symboler vun [[Dijon]] sinn? * ... wéi de [[Wilwerdanger Tunnel]] 1889 a Betrib geholl gouf, eng Persoun agestallt gouf, där hir Aufgab et war, déi ronn 90 Kenkien Dag an Nuecht um liichten ze halen? * ... d'[[Sudoku]]-Spill schonns am 18. Joerhonnert ënner dem Numm ''Carré latin'' vum Mathematiker [[Leonhard Euler]] erfonnt gouf, ma eréischt am 21. Joerhonnert ënnert senger japanescher Bezeechnung weltwäit Succès krut? * ... d'[[Lëtzebuerger Ofkommes]] vun 1952 deen éischten internationale Vertrag ass, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermuerd un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschtland iwwerholl huet? * ... am [[Saarland]] zweeanenhalleft Joer nom [[Traité vu Lëtzebuerg|Bäitrëtt zu der Bundesrepublik]] weider mat [[Franséische Frang]]e bezuelt gouf? * ... et 1949 eng ''Herrenberg-Lift-Gesellschaft'' gouf, fir zu [[Dikrech]] eng Seelbunn op den [[Härebierg]] ze bauen, mee schonn 1950 decidéiert gouf, amplaz vun engem Ausfluchszil duer [[Kasär Grand-Duc Jean|eng Kasär]] hin ze bauen? [[Kategorie:Schablounen:WDS| ]] e67b6odzal08vcbu6btib02ocpwu0b5 2704126 2704124 2026-09-06T18:47:39Z Puscas 735 ..... 2704126 wikitext text/x-wiki '''OPGEPASST''': DES SÄIT ASS NET MÉI AM GEBRAUCH. ET KA SINN, DASS SE NET MÉI À JOUR ASS. FIR DÉI "Woss Der schonns"-SÄTZ, WÉI SE AKTUELL AM ROULEMENT SINN, KUCKT: [[Haaptsäit/WDS]]. ___________________________________________________________ '''Dëst sinn d'''Wësst Der schonn ...?''-Teaseren, déi a Schablounen agebonne sinn, sou datt all Dag uewen en neie stoe kënnt.''' Hei sinn all d'Teasere beieneen. Fir s'esou ze gesinn, wéi s'op der Haaptsäit gewise ginn, [[Haaptsäit/WDS|kuckt hei]] a sicht Iech den Dag eraus. ==Gerued Joren== ===Januar=== [[Fichier:Penny black.jpg|right|89px|One Penny Black]] * ... d'Erfindung vum '''[[Timber]]''' et mat sech bruecht huet, datt net méi deen, deen e Bréif kritt, mä deen, deen e fortschéckt, de Porto huet misse bezuelen? [[Fichier:Mathias Hardt.jpg|90px|left|Mathias Hardt]] * ... de [[Mathias Hardt]] (1809-1877) mat sengem ''Vocalismus der Sauermundart'' (1834) déi éischt wëssenschaftlech Beschreiwung vum [[Lëtzebuergesch]]e gemaach huet? [[Fichier:Pont SGO.jpg|90px|right]] * ... am Mäerz 2017 déi éischt [[Bréck iwwer den Oyapock|Bréck tëscht Frankräich a Brasilien]] ageweit gouf? [[Fichier:Personenstand.jpg|left|83px|Questionnaire Personenstandsaufnahme]] *… bei der sougenannter '''[[Personenstandsaufnahme vum 10. Oktober 1941|''Personenstandsaufnahme'' vum 10. Oktober 1941]]''' d'[[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzgruppen]] d'Lëtzebuerger majoritär dovun iwwerzeegt kruten, bei verfängleche Froen iwwer Mammesprooch a "''Volkszugehörigkeit''" mat "Lëtzebuergesch" amplaz, wéi praktesch virgeschriwwen, mat "''deutsch''" z'äntwerten? * ... zwou Persoune mam Numm [[Ernest Arendt]] Member vum [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] waren, an zwar de [[Ernest Arendt (Riichter)|Riichter Ernest Arendt]] vun 1902 bis 1931 an den [[Ernest Arendt (Affekot)|Affekot Ernest Arendt]] vun 1973 bis 1988? [[Fichier:Mill Ends Park.jpg|130px|right]] * ... de [[Mill Ends Park]] mat 0,292 m² dee klengste Park vun der Welt ass? [[Fichier:Knossos Bull-Leaping Fresco.jpg|right|125px|Minoesch Fresk zu Knossos]] * … et verschidden Theorien iwwer den Ënnergang vun der '''[[Minoesch Kultur|minoescher Kultur]]''' gëtt, wouvun déi gängegst e [[Vulkan]]ausbroch op der Insel [[Santorini|Thira]] dofir verantwortlech mécht? [[Fichier:MargueriteClement.JPG|90px|right]] * ... d'[[Marguerite Thomas-Clement]] (1886-1979) 1919 déi éischt a laang eenzeg Fra war, déi an d'Lëtzebuerger [[Chamber]] gewielt gouf? * ... et an der [[Köln]]er Kanalisatioun e Sall gëtt, [[Lüstersall an der Kanalisatioun vu Köln|dee mat Lüsteren dekoréiert]] ass? [[Fichier:PEI_ONR_4919.jpg|120px|left|Krispines]] * ... bei der '''[[Krispines]]'''-Kapell, och ''Péiter Onrou'' genannt, um [[Lampertsbierg]] et bis virun net all ze laanger Zäit de [[Brauch]] gouf, Käerze mat dragepickte Spéngelen ofzebrennen, fir datt Männer, déi ontrei waren, solle "bestrooft" ginn? * ... den [[Alphonse de la Fontaine]] (1825-1896), e Brudder vum [[Edmond de la Fontaine]] (''Dicks''), Auteur vun der éischter Fauna vun de [[Wierbeldéieren]] vu Lëtzebuerg war? [[Fichier:KIE ZOW 101.jpg|80px|right]] * ... op de Fënstere vun der [[Kierch Zowaasch]] verschidde Memberen aus der Grofefamill Saintignon an aner Stëfter vun der Kierch als Helleger duergestallt sinn? [[Fichier:Illustration Secale cereale0.jpg|right|79px]] *... d''''[[Kar (Planz)|Kar]]''' keng klassesch Fruuchtzort ass, déi et schonn an der Antiquitéit gouf, mä villméi eréischt virun 2000 bis 3000 Joer als "Onkraut" an de Weessefelder vu Klengasien opkoum, wou et da mat rekoltéiert gouf? * ... den [[Tevita Momoedonu]] aus Fidschi alt ''the Five Minute Prime Minister'' genannt gëtt, well en 2000 zweemol (wärend e puer Minutten) an 2001 (wärend zwéin Deeg) Premierminister war? [[Fichier:Turner St Esprit Luxembourg.jpg|130px|left]] *... an de [[Kasematten|Kasematte]] vum fréiere [[Bastioun Louis]] vun der [[Festung Lëtzebuerg]] haut d'Bank LBBW Luxemburg S.A. hire Wäikeller huet? [[Fichier:Darvasa gas crater panorama crop.jpg|130px|left]] * ... de [[Krater vun Derweze]] an Turkmenistan zanter 1971 am Gaang ass ze brennen, an dowéinst vun de Leit vun do den Numm ''Paart vun der Häll'' krut? [[Fichier:Wort no 1.jpg|left|85px]] * ... d''''''[[Luxemburger Wort]]''''' déi eelst lëtzebuergesch Dageszeitung ass, déi ouni Ënnerbriechung bis haut existéiert? [[Fichier:Heliocentric.jpg|right|100px]] * ... den [[Aristarch vu Samos]] (ëm 310 - ëm 230 v. Chr.) och alt "griichesche [[Nikolaus Kopernikus|Kopernikus]]" genannt gëtt, well hien als ee vun den Éischten d'[[heliozentrescht Weltbild]] vertratt huet, no deem d'[[Sonn]] an net d'[[Äerd]] am Zentrum vum Weltall stéing? [[Fichier:Paris 06 Eiffelturm 4828.jpg|right|79px]] *... d'Iddi fir den '''[[Eiffeltuerm]]''' vum elsässer Architekt [[Maurice Koechlin]] war? [[Fichier:Luxembourg, rue Marie et Joseph Hackin (nom de rue).jpg|90px|left]] * ... de lëtzebuergesch-franséischen Archeolog [[Joseph Hackin]] a seng Fra [[Ria Hackin-Parmentier]] 1941 beim Ënnergang vum Cargoschëff ''[[SS Jonathan Holt]]'', dat torpedéiert gouf, ëm d'Liewe koumen? [[Fichier:Nic Klopp - Sécession - Exposition Peintures Sculptures Arts décoratifs.jpg|90px|left]] * … et iwwer 30 Joer no Wien a München och an der lëtzebuergescher Konschtszeen zu enger [[Sezessioun (Lëtzebuerg)|Sezessioun]] koum, déi der moderner [[Molerei]] zum Duerchbroch verhollef huet? [[Fichier:Cape_Verde_location_map.svg|110px|left|Cap Vert]] * ... d'Land '''[[Cap Vert]]''' säin Numm vun engem Kap 500&nbsp;km wäit ewech zu [[Dakar]] am [[Senegal]] huet, dat den Inselen hiren Numm ginn huet? [[Fichier:Landverkauf.JPG|130px|right]] *... et bei der [[Lëtzebuerg-Kris]] [[1867]] drëms goung, datt Lëtzebuerg u Frankräich verkaf sollt ginn? [[Fichier:Alexis Heck 1830 1908.jpg|100px|right]] * ... nom Tourismuspionéier [[Alexis Heck]] (1830-1908) net nëmmen [[École d'hôtellerie et de tourisme du Luxembourg|eng Schoul]], ma och e [[Cocktail]] genannt gouf? [[Fichier:Coat of arms Grand Duchy of Luxembourg.png|right|89px|Wope vu Lëtzebuerg]] * ... dem '''[[Wope vu Lëtzebuerg]]''' seng Originnen an de Wope vum mëttelalterlechen Haus Lëtzebuerg huet, an op den [[Heinrich V. vu Lëtzebuerg|Henri V.]] (1136-1196) zeréckgeet? *... de lëtzebuergesche Journalist an Dokumentarfilmmécher [[Gordian Troeller]] (1917-2003) 1992 den Adolf-Grimme-Präis fir säi Liewenswierk krut? [[Fichier:Biergahornen Corniche 1.jpg|130px|left]] * ... 1984 op engem vun deenen zwéi [[Biergahornen op der Corniche]] (haut net méi do) eng bis dohin onbekannt [[Wanzen]]aart entdeckt gouf? [[Fichier:Telstar.jpg|90px|left|Telstar]] * ... wéinst der Technikbegeeschterung an den 1960er Joren e lëtzebuergsche Basketballveräin, de [[BBC Telstar Hesper]], nom Kommunikatiounssatellit '''[[Telstar]]''' genannt gi war? [[Fichier:Pingos near Tuk.jpg|left|115px|Pingoen]] * ... e [[Pingo]] eng Knupp oder en Hiwwel ass, deen am Permafraschtbuedem ze fannen ass, an aus engem Kär vun Äis besteet, iwwer deem sech de Buedem wëlleft? [[Fichier:Maison gothique Echternach 2015-12.jpg|right|80px]] * ... bei der Renovéierung vum [[Gotescht Haus Iechternach|Goteschen Haus]] zu Iechternach de Giewel nëmmen do stoe gelooss gouf, wou z'erkenne war, wéi d'Haus uersprénglech war? [[Fichier:MALBROUCK 2621 w.jpg|right|139px|Buerg Malbrouck]] *... d''''[[Buerg Malbrouck]]''' am loutrengesche [[Manderen]] nom englesche Feldhär [[John Churchill, 1. Herzog vu Marlborough]] genannt ass, deen am Spueneschen Ierffollegkrich 1705 do aquartéiert war? {{clear}} ===Februar=== [[Fichier:Pair of side chairs MET DP111237.jpg|100px|right]] * ... den [[Thomas Chippendale]] (1718-1779) en englesche Konscht- a Miwwelschräiner war, no dem den Chippendale-Stil benannt ass? [[Fichier:Codex Mariendalensis page.jpg|80px|left|Codex Mariendalensis]] * ... de '''[[Codex Mariendalensis]]''', eng spéitmëttelalterlech Handschrëft iwwer d'Geschicht vun der [[Yolanda vu Veianen]], joerzéngtelaang als verluer gegollt huet, ier en 1999 erëmfonnt gouf? [[Fichier:Soyuz 18 booster.jpg|right|80px|Soyuz-Rakéit zu Baikonur]] * ... d'Sowjetunioun, fir de Westen an d'Ier ze féieren, hire Kosmodrom bei Tjuratam no der Uertschaft [[Baikonur]] genannt huet, déi iwwer 300&nbsp;km vun do ewechlouch? [[Fichier:Biver (13) Terrils.JPG|130px|right]] * ... d'Uertschaft [[Biver (Bouches-du-Rhône)|Biver]] an de [[Departement Bouches-du-Rhône|Bouches-du-Rhône]] nom lëtzebuergesch-belsche Grouweningenieur [[Ernest Biver]] genannt gouf? [[Fichier:Berdorf (LU), Hohllay -- 2015 -- 6097-101.jpg|130px|left]] * ... d'[[Huel Lee]] zu [[Bäerdref]] hir aktuell Form huet, well do zanter der [[Réimescht Räich|Réimerzäit]] Millesteng aus dem Fiels gebrach goufen? [[Fichier:Shakespeare2.jpg|89px|right]] *... de [[Miguel de Cervantes]] an de '''[[William Shakespeare]]''', de selwechten Dag, an zwar den [[23. Abrëll]] [[1616]] gestuerwe sinn? [[Fichier:McDonalds-Chicken-McNuggets.jpg|120px|right]] * ... de Lëtzebuerger [[René Arend]] d'''Chicken McNuggets'' an de ''McRib'', zwéi McDonald's Produiten, kreéiert huet? [[Fichier:Guerra civil española montaje.png|95px|left]] * … d'Gesetz, dat de Leit aus Lëtzebuerg verbueden huet, [[Spueniekämpfer|um Spuenesche Biergerkrich deelzehuelen]], eréischt 2003 revoquéiert gouf? * ... vun den 11 [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|Héichiewen zu Lëtzebuerg]], déi et an de 40er Jore vum 19. Joerhonnert gouf, ausser zu [[Zowaasch]], keen Eenzegen am [[Minettsgéigend|Minett]] stoung? [[Fichier:EUR 50 obverse (2002 issue).jpg|120px|left]] * ... de [[Eurobilljeeën|50-Eurobilljee]] deen am meeschte gebrauchte Geldschäin an der [[Eurozon]] ass? Den 1. Januar 2018 waren 9.826.239.828 Exemplairen dovun am Ëmlaf. Duerno kommen dee vun 20 an dee vun 10 [[Euro]]. [[Fichier:Ch Bernhoeft 1891 GD Luxembourg 09 Pl 2.1 Dalheim Aigle romaine.jpg|90px|left|Adler Duelem]] *... den '''[[Réimermonument Duelem|Adler um Duelemer Réimermonument]]''' ursprénglech vergoldt war an an eng aner Richtung gekuckt huet? [[Fichier:Flag of Moresnet.svg|89px|right|Fändel vu Moresnet]] * ... '''[[Neutral-Moresnet]]''' tëscht 1815 an 1919 en neutralen Territoire war, eng 65&nbsp;km nërdlech vu Lëtzebuerg, well Preisen op der enger Säit, Holland an duerno d'Belsch op der anerer, sech net eens goufe wien e kréich? * ... de [[Vincent Wiesenbach]] (1880-1911), den éischte Lëtzebuerger mat engem Piloteschäin, 1911 mat sengem selwer gebaute Fliger déidlech verongléckt ass? [[Fichier:N-Liez hotel-du-gouvernement-a-luxembourg.png|130px|right]] * ... de [[Groussherzogleche Palais]] an der Mëtt vum 19. Joerhonnert eng Zort administrativen Allzweckbau war, wou nieft dem Kinnek-Groussherzog oder sengem Statthalter, déi do periodesch residéiert hunn, d'Regierung, d'Parlament, a vun 1858 un, de Staatsrot hire Sëtz haten, an och nach eng archeologesch Sammlung dran ënnerbruecht war? * ... et beim lëtzebuergesche [[Schoulgesetz vun 1912]] zu engem gudden Deel drëm goung, d'Muecht vun der [[Kathoulesch Kierch|Kathoulescher Kierch]] an de Primärschoulen anzeschränken, wat déi Jore virdrun zu heftegen Ausernanersetzungen tëscht [[Lénksblock|Lénks-]] a Rietsparteie gefouert hat? [[Fichier:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|112px|left]] *… den Astronom '''[[Christiaan Huygens]]''' als Éischten dat, wat de [[Galileo Galilei]] als "Ouere" vum [[Saturn (Planéit)|Saturn]] bezeechent hat, als d'[[Saturnréng]] identifizéiert hat? * ...''[[Les danseurs d'Echternach]]'' vum [[Evy Friedrich]] aus dem Joer 1947 deen éischte lëtzebuergesche Film war, deen um [[Festival vu Cannes]] gewise gouf? [[Fichier:Grün 02.jpg|85px|right]] * ... ee Konschtstéck vum lëtzebuergesche Kraaftmënsch '''[[John Grün]]''' (1868-1912) dora bestoung, 2 Päerd mat 2 erwuessene Reider drop an d'Luucht ze hiewen? [[Fichier:Luxemburgerli Himbeere Zitrone.jpg|130px|left|Luxemburgerli]] * ... ''"[[Luxemburgerli]]"'' den Numm vun enger Makrounespezialitéit vun enger [[Zürich|Zürcher]] Confiserie ass? [[Fichier:Treaty of London 1867 Art VII and signatures.jpg|130px|right]] * ... den [[Traité vu London (1867)|Traité vu London]] vun 1867 déi éischt Kéier war, wou Vertrieder vu Lëtzebuerg (de [[Victor de Tornaco]] an den [[Emmanuel Servais]]) en internationalen Traité mat ënnerschriwwen hunn? [[Fichier:Non violence sculpture by carl fredrik reutersward malmo sweden.jpg|110px|left]] * ... et vun der Skulptur '''[[Non-Violence]]''' (oder ''The Knotted Gun'') vum [[Carl Fredrik Reuterswärd]] eng 20 Repliquë gëtt, wourënner eng zu [[New York City|New York]], déi de Lëtzebuerger Staat de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natioune]] geschenkt huet, an engem virum Jean-Monnet-Gebai um [[Kierchbierg]]? *... de [[Charles Bivort]] (1845-1920) vun [[Tratten]] déi éischt [[Stenographie|Stenographéiermaschinn]] fir Blanner erfonnt huet? [[Fichier:Coltsfoot close-up aka.jpg|right|119px]] * ... den '''[[Ieselsfouss]]''', eng Fréijoersplanz, och ''Fils avant le père'' genannt gëtt, well d'Bléi virun de Blieder erauskënnt? [[Fichier:G-simon-gauleiter.jpg|left|90px]] * … et vum fréiere Gauleiter [[Gustav Simon]] sengem Doud eng "offiziell" an eng "inoffiziell" Versioun gëtt? [[Fichier:Marsupilaminest.JPG|130px|right]] * ... nom [[André Franquin]] sengem [[Comic]]personnage [[Marsupilami]] en [[(98494) Marsupilami|Asteroid genannt]] gouf? [[Fichier:Gangler_Lexicon_inner_cover.jpg|89px|left|Lexicon der Luxemburger Umgangsspraache]] * ... dem [[Jean-François Gangler]] säi ''[[Lexicon der Luxemburger Umgangssprache]]'' vun 1847 deen éischten [[Lëtzebuergesch Dictionnairen|Dictionnaire vum Lëtzebuergesche]] war? [[Fichier:Gonepteryx.rhamni.mounted.jpg|130px|right]] * ... d'[[Zitrouneblat]] e [[Päiperleken|Päiperlek]] ass deen [[Imago (Zoologie)|als Päiperlek]] iwwerwantert? [[Fichier:Feb1712.jpg|130px|Schweedesche Kalenner vum Februar 1712|left]] * ... et dräimol an der Geschicht en [[30. Februar]] gouf? {{clear}} ===Mäerz=== * ... de '''[[Stadpark vun Esch-Uelzecht]]''' 1911 um Hank vum Gaalgebierg ugeluecht gouf, well den Escher Bësch, wou d'Leit soss an d'Gréngs trëppele goungen, bal ganz ofgeholzt gi war, fir do d'[[Adolf-Emil-Hütte]] ze bauen? * ... de '''[[Seideschwanz|Peschtvull]]''' sou genannt gëtt, well fréier säi sporadescht a mysteriéist Opdauchen a Mëtteleuropa als e schlecht Omen ugesi gouf? * ... de Medezinner a Cheemiker [[Henri-Jean-Népomucène Crantz]] vu Rued (1722-1792) fir seng Fuerschungen an der Hygiène fir Hiewane vum [[Joseph II. (HRR)|Jousef II.]] geadelt gouf? * ... d'Uewerfläch vum '''[[Doudegt Mier|Doudege Mier]]''' ronn 400 m ënnert dem Mieresspigel ass? *... an de fréiere [[Gasometeren (Wien)|Gasometere]] vu Wien-[[Simmering]] haut eng 1.500 Leit wunnen? * ... dem [[Lëtzebuerger Haffbibliothéik|Groussherzog seng Bibliothéik]] ronn 45.000 Wierker ëmfaasst? * ... de [[Manneken Pis]] am Mee 2018 säin 1000. Costume geschenkt krut? * ... op der '''[[Pallett vum Narmer]]''', an enger vun deenen alleréischten hieroglypheschen Inskriptiounen iwwerhaapt, d'Vereenegung vun Ënner- mat Ueweregypten duerch den [[Narmer]] duergestallt gëtt? * ... den [[Edmond de la Fontaine]] (1823-1891) net nëmmen, ënner dem [[Pseudonym]] ''Dicks'', [[Lëscht vun de Musekskompositioune vum Dicks|Operette]] geschriwwen huet, mä och jorelaang al [[Seechen|Seeërcher]] a [[Brauch|Bräich]] erfuerscht huet? * ... wärend den Ëmbauaarbechte vum [[Chambersgebai]], 1997-1999, d'[[Chamber]] hir Sëtzungen am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]] ofgehalen huet? <gallery> Stadpark Esch-Uelzecht 01.jpg Waxwing.jpg Dead Sea 1920px.jpg Simmering (Wien) - Gasometer (1).JPG Belgium-6450 - Manneken Pis (13934735107).jpg Narmerpalette verso UT 1931.jpg Dicksgärtchen Vianden 02.jpg Luxembourg Hotel de Ville (2232245399).jpg </gallery> * ... "''[[Mammutbeem|Sequoiaen]]''" wuel dat eenzegt Wuert am Lëtzebuergeschen ass, bei deem all 5 [[Vokal]]er hannerenee stinn? * ... d''''[[Wollefsschlucht (Iechternach)|Wollefsschlucht]] bei [[Iechternach]]''' hiren Numm 1881 vun engem vun den éischten Touristen, déi doduerch gefouert goufen, krut, dee se mat der "Wolfsschlucht" aus dem [[Carl Maria von Weber]] sengem ''Freischütz'' verglach huet? * ... den Ausdrock ''[[Paparazzi]]'' op e Personnage aus dem [[Federico Fellini]] sengem Film ''[[La dolce vita]]'' zeréckgeet? * ... beim '''[[Waasserball]]''' d'Feldspiller de Ball mat all Kierperdeel spille kënnen, just net mat den zwou Hänn gläichzäiteg? *… deen éischte lëtzebuergesche Goldmedailegewënner op enger Olympiad de [[Michel Théato]] war, an zwar 1900 zu Paräis am Marathon-Laf? * ... [[Island]] souwuel op der nordamerikanescher wéi der europäescher [[Tektonik|Lithosphärplack]] läit? * … den '''[[Tunnel ënner der Stad Lëtzebuerg]]''' uganks der 1960er Joren ugeluecht gouf, fir eng Ofwaasserleitung aus dem Péitrussdall mam Pafendall ze verbannen? * ... de franséische Komponist [[Maurice Ravel]] 1937 ee Joer laang zu [[Munneref]] am [[Hotel Grand-Chef]] gewunnt huet? * ... d'Joer [[238]] och [[Sechskeeserjoer]] genannt gëtt, well sechs Männer no- a matenee vum Senat als [[Lëscht vun de Keesere vum Réimesche Räich|Keeser vum Réimesche Räich]] unerkannt goufen? * ... d''''[[Walnut Lane Bridge]]''' zu Philadelphia eng Kopie aus arméiertem Bëtong vun der Neier Bréck ([[Adolphe-Bréck]]) an der Stad Lëtzebuerg ass? <gallery> Sequoiaen Amaliapark 2009-04.JPG Wolfsschlucht michel engels 1901.jpg L'isola del cinema.jpg WaterPolo.JPG Michel Théato en 1900.jpg Iceland Mid-Atlantic Ridge map.svg TunnelStad.jpg MunnerefGrandChefGinkgo01.jpg Wallnut Lane Bridge 361615pv.jpg </gallery> * ... de lëtzebuergesch-amerikaneschen Erfinder a Science-fiction-Auteur [[Hugo Gernsback]] (1884-1967) sech a senge Geschichten eng ganz Rëtsch technesch Konzepter ausgeduecht huet, déi eréischt an de Joerzéngten duerno developpéiert konnte ginn? * ... ronn all zweete Vietnamees mam Familljennumm [[Nguyễn]] heescht? * ... d'[[Verkéierswarnschëld]] viru [[Schëld A, 14a|Véi op der Strooss]] 2012 aus dem [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Code de la Route]] gestrach, ma 2024 nees agefouert gouf? * ... den [[Zwergmammut]] (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwe Mammutaart ass, déi sech op eng Insel zeréckgezunn hat, an do am Laf vun der [[Evolutioun (Biologie)|Evolutioun]] aus Manktem u Fudder ëmmer méi kleng gouf? * ...d'[[Anna Boch]] den eenzege Client war deen de [[Vincent Van Gogh]] zu senge Liefzäiten hat? *... d'[[Kathedral Saint-Pierre zu Beauvais]] déi mam héchste gotesche Chouer vun der Welt ass, mä ni fäerdeg gebaut gouf? * ... d'lëtzebuergesch Schauspillerin '''[[Germaine Damar]]''' duerch de Film ''[[Die Beine von Dolores]]'' an Argentinien esou bekannt gouf, datt si do 3 Joer laang ëm Chrëschtdag eng eege Televisiounsemissioun hat? * ... de Saz ''"Play it again, Sam!"'' esou net am Film ''[[Casablanca (Film)|Casablanca]]'' (1942) virkënnt? * ... d'[[Ukulele]] en [[hawaii]]anescht [[Museksinstrument]] ass, deem seng Originnen op [[Madeira]] zeréckginn, vu wou portugisesch Imigranten et matbruecht haten? * ... d''''[[Hinzerter Kräiz]]''' 1946 um Stater [[Nikloskierfecht]] opgeriicht gouf, fir un déi 82 Lëtzebuerger z'erënneren, déi am Zweete Weltkrich am [[SS-Sonderlager Hinzert]] an zu [[Klingelpütz|Köln-Klingelpütz]] higeriicht goufen? * ... een am [[Bryce-Canyon-Nationalpark]] Honnerte vun [[Hoodoo]]e bewonnere kann? <gallery> Cooking with radio waves - Short Wave Craft Nov 1933 cover.jpg RuanNguyen.png Zeichen_140_-_Tiere,_StVO_1970.svg Mammuthus exilis.jpg Anna Boch in Her Studio 1893.jpg Beauvais Kathedral.JPG Germaine Damar - Radiofilm 1960.jpg Casablanca, title.JPG Ukulele4.png Bryce Canyon 2 md.jpg </gallery> {{clear}} ===Abrëll=== * ... e Reportage iwwer "[[Spaghetti-Bam|Spaghettibeem]]" 1957 en [[Abrëllsgeck]] vun der [[BBC]] war, deen deemools vill fir richteg gehalen hunn? * ... op der [[Place de Bruxelles (Stad Lëtzebuerg)|Bréisseler Plaz]] an der Stad de 5. Juli 1951 déi éischt [[Verkéiersluucht]] zu Lëtzebuerg a Betrib geholl gouf? * ... all d'[[Planéit]]e vun eisem [[Sonnesystem]] no [[réimesch Mythologie|réimesche Gëtter]] genannt goufen, ausser der [[Äerd]] an dem [[Uranus (Planéit)|Uranus]]? * ... den islännesche [[Nobelpräis fir Literatur|Literatur-Nobelpräisdréier]] [[Halldór Laxness]] sech 1922-23 an d'[[Benediktinerabtei Clierf]] zeréckgezunn huet an do gedeeft gouf? * ...'''[[Wäisse Wäin]]''' vun alle méigleche [[Wäindrauf|Wäindrauwen]], och där mat bloelzeger Haut, gemaach ka ginn? * … déi éischt [[Geschicht vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Eisebunnsstreck zu Lëtzebuerg]] den 11. August 1859 [[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg-Beetebuerg Grenz|tëscht Lëtzebuerg a Zoufftgen]] a Betrib geholl gouf? *... bei '''[[Uergel]]päifen''' ë.&nbsp;a. tëscht ''Labial-'' an ''Zongepäifen'' ënnerscheet gëtt? *... de lëtzebuergeschen Auteur [[Norbert Jacques]] d'Figur vum ''Doktor Mabuse'' erfonnt huet? * ... de [[Yellowstone-Nationalpark]] den eelsten Nationalpark vun der Welt ass? * … de [[Sender 1212]] e Radiosprogramm an däitscher Sprooch war, dee vum Dezember 1944 bis Krichsenn vum amerikanesche militäresche Geheimdéngscht als "schwaarz Propaganda" nuets iwwer d'Anlage vu Radio Lëtzebuerg ausgestraalt gouf? <gallery> Sunny april morning spaghetti tree harvest (7036208493).jpg Place de Bruxelles.svg Planets2008.jpg Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg Pinot Gris close.JPG Orgel_der_Nikolaikirche_in_Berlin_04.jpg Norbert Jacques by Waldemar Flaig 1927.jpg Yellowstone River in Hayden Valley.jpg Emetteur de Junglinster les trois mâts vus de l'Ouest.jpg </gallery> * ... d''''[[Mundaneum]]''' vum Belsch [[Paul Otlet]] (1868-1944) eng Zort Multimedia-Archiv war, dat un e bibliographesch-enzyklopedesche Repertoire gekoppelt war, an haut als eng "analog Sichmaschinn" vum Wësse vun der Welt ugesi gëtt? * ... d'[[Gare Belval-Université]], [[Jim Clemes|hirem Architekt]] no, engem Mued oder enger Raup gläiche soll? * ... d''''[[Dräikinneksgaass]]''' an der Stad Lëtzebuerg sou genannt gëtt, well et do eng Bäckerei gouf, déi e Bild vun den [[Dräi Kinneken]] iwwer der Dier hänken hat? * ... de '''''[[Basiliscus plumifrons]]''''', eng Eidechsenaart, op Franséisch och ''lézard Jésus-Christ'' genannt gëtt, well en, fir senge Feinden z'entkommen, op den hënneschte Patten iwwer d'Waasser lafe kann? *... deen éischte lëtzebuergesche [[Geldschäin]] 1856 vun enger privater Bank erausgi gouf, nämlech der [[BIL]]? * ... der [[UNESCO]] no e [[Buch]] op d'mannst 49 Säiten (ouni den Deckel) muss hunn? *... dem "'''[[Hauptmann von Köpenick]]'''" säi Graf an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] um [[Nikloskierfecht]] ass? * ... "[[Allemagne-en-Provence|Däitschland]]" an der [[PACA|Provence]] nëmme knapps iwwer 500 Awunner huet? * ... deen éischten Aarbechter, deen Deputéierten an der [[Chamber]] gouf, de [[Jean Schortgen]], op engem [[1. Mee]] bei engem Accident an der Grouf leie blouf? * ... am Joer 1957 an der '''[[Stengeforter Schmelz]]''' 10.041 Tonne Phenol produzéiert goufen? <gallery> Mundaneum Tiräng Karteikaarten.jpg Gare Belval-Université 2010-10-17 B.JPG Luxembourg_-_rue_Chimay_Dräikinneksgaass_-_nom_de_rue.jpg Plumedbasiliskcele4.jpg 10 Thaler Note BIL 1856.jpg UNESCO logo French.svg Wilhelmvoigtgrab.jpg Chateau Allemagne en Provence IMG 9064 touched.jpg Jean Schortgen.png| StenSchm1.JPG </gallery> * ... d'[[Drëttel-Reegel]] an der [[Fotografie]] dora besteet, datt de 'Bléckfank' vum Bild op enger Intersektioun vun den horizontalen a vertikale Linne vu jee engem Drëttel vum Bild ass? * … am [[Arno Schmidt]] sengem Roman ''Abend mit Goldrand'' eng ganz Rei Beschreiwungen iwwer Lëtzebuerg stinn, obwuel de Schmidt ni e Fouss an d'Land gesat huet? * ... de [[Péiterséileginselkonflikt]] e Grenzkonflikt tëscht [[Spuenien]] a [[Marokko]] war, deen ausgebrach ass, wéi am Juli 2002 marokkanesch Truppen op der [[Péiterséileginsel]] u Land gaange sinn? * ... déi zwéin Detektiven an ''[[Les Aventures de Tintin|Dem Tintin senge Geschichten]]'', am Original ''Dupont et Dupond'', an de lëtzebuergeschen Iwersetzunge ''[[Biwer a Biver]]'' heeschen? * ... den '''[[Amazonas]]''' seng Quell 190&nbsp;km vum Pazifik ewech huet, mä da méi wéi 6000&nbsp;km queesch duerch Südamerika leeft, fir dann an den [[Atlantik]] ze lafen? * ... d''''[[Doudesstrof zu Lëtzebuerg]]''' fir d'lescht de 24. Februar 1949 ausgeféiert gouf, 1979 per Gesetz ofgeschaaft gouf an 1999 an der [[Lëtzebuerger Constitutioun|Verfassung]] festgehale gouf, datt se net méi agefouert kéint ginn? * … [[Baarle-Hertog]], eng belsch Gemeng, ë.&nbsp;a. aus 20 Exklave besteet, déi an Holland leien, an deenen hirersäits 7 hollännesch Enklave sinn? * ... d'[[Loschbur-Fra]] eng 1000 Joer méi al ass wéi de [[Loschbur-Mann]]? *... den [[Émile Servais]] (1847-1928) den 9. Januar 1919 zum President vun der Republik Lëtzebuerg designéiert gi war, ier den Dag drop franséisch Truppen dem republikaneschen Opstand en Enn gemaach hunn? * ... de '''[[Jarosław Kaczyński]]''' 2006-2007 polnesche Premierminister ënner dem Staatspresident '''[[Lech Kaczyński]]''', sengem [[Zwilling|eeneeëgen Zwillingsbrudder]], war? <gallery> Site um Bois de Cazier w.jpg KueheinHalbtrauer.jpg MetroStockelD&D.jpg Amazonrivermap hr.svg Lëtzebuerger Guillotine 2009 08-IMG 6199.JPG B-NL International Border at Baarle.jpg Loschbour Mullerthal 2013.jpg ServaisEmile.jpg President Kaczyński and PM Kaczyński.jpg <</gallery> {{clear}} ===Mee=== * ... dat eelst Spidol zu Esch-Uelzecht d'[[Metze Spidol]] war, dat 1878 vun de Bedreiwer vun der [[Metze Schmelz]] als e Spidol fir hir Aarbechter gebaut gouf? *... d'[[Plakeg Maulefsrat]]en (''Heterocephalus glaber'') a grousse Kolonië liewen, déi vu jee engem Weibchen dirigéiert ginn, dat sech, wéi bei de Beien, exklusiv ëm d'Reproduktioun këmmert? * ... "[[Ketty Maus]]" den Numm vun enger fiktiver Fra ass, deen op Modeller vu lëtzebuergesche [[Pass (Dokument)|Päss]] gebraucht gëtt? *... dat gréisst [[Knabberdéieren|Knabberdéier]], d'[[Capybara]], bis zu 1,20 m grouss ka ginn? * … am [[Ratentempel vun Deshnok|Karni-Mata-Tempel]] zu Deshnok an Indien eng 20.000 Rate liewen, déi als helleg gëllen an deenen do Friesse geaffert gëtt? * ... d'[[Bisamrat]] keng Rat ass, mä villméi zu de [[Wullmais]] (Arvicolinae) gehéiert, vun deene se de gréisste Vertrieder ass? * ... ''[[D'Ro'd Wullmaus]]'' eng lëtzebuergesch Schülerzeitung aus de Joren 1969-1973 war, déi wéinst hiren antiautoritären Texter a [[Karikatur]]en och alt de Prozess gemaach krut? * ... d'Zuel vun de [[Supermarché]]ën zu Lëtzebuerg tëscht 1996 an 2016 vun 42 op 106 eropgaangen ass? * ...[[Rio de Janeiro]] iertemlech no engem "[[Januar]]-Floss" genannt gouf, deen et awer net gëtt? *... den [[18. Mee]] [[1975]] ronn 12.000 jonk Leit zu Lëtzebuerg op ee Coup [[Groussjäregkeet|groussjäreg]] goufen, well den Alter dofir per Gesetz vun 21 op 18 Joer erofgesat gouf? <gallery> Ancien hôpital d'Esch-sur-Alzette 01.jpg Plakeg Maulefsratl.jpg Bristol.zoo.capybara.arp.jpg 20191212 Szczury w Świątyni Karni Maty w Deśnok 1052 8157 DxO.jpg Ondatra zibethicus FWS.jpg Roud Wullmaus Logo.JPG Fredmeyer edit 1.jpg Rio de Janeiro Helicoptero 47 Feb 2006.jpg Fallen Astronaut.jpg </gallery> * ... dem belsche Kënschtler [[Paul Van Hoeydonck]] säi ''Fallen Astronaut'' dat eenzegt Konschtwierk ass, dat bis ewell um [[Äerdmound]] installéiert gouf? * ... [[Bréissel]] a [[Paräis]] hiren Urspronk un de [[Meander]]e vun zwéin [[homophon]]e [[Floss|Flëss]] hunn? * ... Lëtzebuerg (via [[RTL Group|RTL]]) tëscht 1956 an 1993 am Ganze siwenandrëssegmol beim [[Eurovision Song Contest]] matgemaach huet an dëse [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Beiträg beim Eurovision Song Contest|fënnefmol gewonnen huet]]? * … de [[Meuse-Musel-Kanal]] e Projet aus den 1820er Jore war, deen, queesch duerch d'[[Ardennen]], [[Léck]] hätt solle mat [[Waasserbëlleg]] verbannen, an deen zwar ugefaangen, awer ni fäerdeg gemaach gouf? * ... d'[[Bäerbelekierch zu Crusnes]] déi eenzeg Kierch a Frankräich ass, déi ganz aus [[Eisen|Eise]] gebaut ass? * … de ''[[Prix Grand-Duc Adolphe]]'' e Konschtpräis ass, deen zu Lëtzebuerg zanter 1902 all zwee Joer (virun 1995: meeschtens all Joer) un een oder méi Kënschtler vergi gëtt, déi um ''Salon'' vum [[Cercle artistique de Luxembourg]] (CAL) ausgestallt hunn? * ...de [[Félix Thyes]] (1830-1855) deen éischte lëtzebuergesche Schrëftsteller a franséischer Sprooch war? * ... d'Lidd ''[[Bella Ciao]]'' ursprénglech iwwer dat schwéiert Liewe vu Räis-Baierinnen am [[Piemont]] erzielt, déi ënner hirem strenge Patron ze leiden haten, méi spéit awer an en antifaschistescht Partisane-Lidd ëmgedicht gouf? *… d'[[Helen Buchholtz]] (1877-1953), eng lëtzebuergesch Komponistin, bei hirem Doud iwwer 200 Noutemanuskripter vu Kompositiounen hannerlooss huet? * ... d'[[Staatlech Pressehëllef]], déi zu Lëtzebuerg 1976 agefouert gouf, fir de Meenungspluralismus ze stäipen, sech am Joer 2018 op eng 8,16 Milliounen Euro belaf huet? * ... zu [[San Marino]] d'Amt vum Staatschef vun zwou Persounen ausgeübt gëtt, déi all 6 Méint änneren? <gallery> Ruysmolen1867.jpg Eurovisie Songfestival 1966 te Luxemburg. De winnaar Udo Jürgens met de winnares, Bestanddeelnr 918-9215.jpg OurthekanaalBernistap1.jpg Kierch Crusnes.jpg Thyes Felix.jpg Helen Buchholtz w.jpg Coat of arms of San Marino.svg </gallery> * …d'[[Buergfrid-Affär]] eng politesch-juristesch Affär tëscht 1969 an 1974 war, déi der Ministesch [[Madeleine Kinnen]], der éischter Fra an enger Lëtzebuerger Regierung, hiert Amt kascht huet? * ... [[Basalt]] d'Form vu sechseckege Saile kritt, wann d'Basalt-Lava méi lues wéi gewéinlech ofkillt? * … déi sougenannt [[Offiziell Lëtzebuerger Orthographie]] déi éischt gesetzlech festgeluechte Schreifweis vum [[Lëtzebuergesch]]e war, déi [[1946]] agefouert gouf, awer sou gutt wéi vu kengem benotzt a schonn 1950 duerch déi vum ''[[Luxemburger Wörterbuch]]'' ersat gouf, wat awer eréischt gesetzlech 1975 festgehale ginn ass? * ... et a Brasilien eng 20 ''[[Luxemburgia]]''-Aarte gëtt? * ... d'[[Forest Green Rovers FC]] e [[Veganismus|vegane]] Foussballveräi sinn? * ... den däitsche Krounprënz [[Wilhelm von Preußen]] déi éischt Méint vum [[Éischte Weltkrich]] säin Haaptquartéier an der Groussgaassschoul zu [[Esch-Uelzecht]] hat? * ... d'Sprooch aus dem fiktive Land [[Syldawien]] an den [[Dem Tintin seng Geschichten|Tintins-Geschichten]] zu engem groussen Deel e schrëftlech verfriemte [[Bréissel]]er Dialekt ass? * … déi éischt Zeitung, déi zu Lëtzebuerg erauskoum, ''[[La Clef du cabinet des princes de l'Europe]]'' ([[1704]]) war, an dat, fir d'Zensur a Frankräich z'ëmgoen? * ... de [[Louis XIV. vu Frankräich|Kinnek Louis XIV.]] de Pätter vum Stater Affekot [[Jean-Bernard Knepper]] sengem Jong Louis ass, dee wärend dem [[Openthalt vum Louis XIV. vu Frankräich zu Lëtzebuerg|Kinnek senger Visite zu Lëtzebuerg]] gebuer gouf? * ... d'[[Sandale vu Christus]] an der [[Abtei Prüm]] am Mëttelalter zu de bedeitendste [[Reliquie]]n an der Géigend gezielt hunn, bis zu [[Tréier]] de sougenannten [[Hellege Rack]] opgedaucht ass? <gallery> Burfelt 3.jpg Giants-causeway-in-ireland.jpg Flickr - BioDivLibrary - n26 w1150 (1).jpg PaulGreen@FGRFC.jpg Kronprinz Wilhelm - Darche - Esch - 1914-08-26.jpg La clef du cabinet 1704.jpg P7220018 DxO.jpg 6-Reliquie der Sandalen v.Jesus-k.jpg </gallery> ===Juni=== * ... de [[Mitock]] (''Upupa epops'') op Lëtzebuergesch och nach Wuppert, Butbutt, Buddert, Buddebutt, Bëschbuppert, Sténkert, Drecksvull, Riffer, Ruppert, Hupp-Hupp oder Witapp genannt gëtt? * d'[[Gare Däitsch-Oth|Gare vun Däitsch-Oth]] an [[Gare Wuelmereng|déi vu Wuelmereng]] zwou [[Kappgare|Kappgarë]] vun den [[CFL]] sinn, déi a Frankräich leien? * ... de Konschtturner [[Josy Stoffel]] vun 1949 bis 1964 ouni Ënnerbriechung Landesmeeschter am Turne war an u véier Weltmeeschterschaften, sechs Europameeschterschaften a fënnef Olympiaden deelgeholl huet? * ... de [[Meter]] [[1793]] als den 10-milliounsten Deel vun der Distanz vum [[Pol (Geographie)|Pol]] bis bei den [[Equator]] vum [[Äerdmeridian]], op deem [[Paräis]] läit, definéiert gouf, an e Prototyp vun dësem Meter [[1795]] a [[Messeng]] gegoss gouf? * ... de gebiertegen Iechternacher [[Jules Hoffmann (Biolog)|Jules Hoffmann]] 2011 den [[Nobelpräis fir Physiologie oder Medezin|Nobelpräis fir Medezin]] kritt huet an zanter 2012 Member vun der [[Académie française]] ass? * ... siwe Lëtzebuerger op der Säit vun den Alliéierte de 6. Juni 1944 bei der [[Operation Overlord]] am Asaz waren? Et waren dat bei de Buedemtruppen de [[Charles-André Schommer]] op 'Omaha Beach' an op [[Sword Beach]] de [[Pierre Laux]] bei den engleschen Truppen an den [[Antoine Neven]], [[Jean Neven]], [[Félix Peters]] a [[Jean Reiffers]] beim franséische Commando Kieffer. De [[Jean-Bernard Ney]] war deen Dag als Navigateur u Bord vun engem Fliger vun der englescher Aviatioun iwwer 'Omaha Beach' am Asaz. * ... de [[Lëtzebuerger Frang]] tëscht 1935 an 1941 e Véierels méi wäert war wéi [[Belsche Frang|dee Belschen]], nom Krich awer nees zu enger [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vun 1:1]] erëmagefouert gouf? * ... de [[Sendemast vun Housen]] mat 300 Meter dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Bauwierk vu Lëtzebuerg]] ass? * ... d'[[Schluecht vu Valmy]] zwar keng eendeiteg taktesch Resultater ervirbruecht huet, mä e grousse symbolesche Wäert hat, well se als déi éischt franséisch Victoire no der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] gefeiert gouf? * ... de lëtzebuergesche Schauspiller [[Joseph Noerden]] tëscht 1949 an 1953 am [[Bertolt Brecht]] sengem ''Berliner Ensemble'' gespillt huet? <gallery> Fichier:Hoopoe de.jpg Fichier:Gare Volmerange les Mines-002.jpg Fichier:Platinum-Iridium meter bar.jpg Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KI-DSC 7581.jpg Fichier:1 franc Luxembourg Jean I (1989)-revers.png Fichier:Sender Housen 2 BRW.jpg Fichier:Schluecht vu Valmy.jpg Fichier:Berlin, Mitte, Bertolt-Brecht-Platz 1, Theater am Schiffbauerdamm.jpg </gallery> * ... de [[Seechomessenniwwel]], e [[planetareschen Niwwel]], sou genannt gëtt, well en dem Kapp an dem Thorax vun enger [[Seechomessen|Seechomes]] gläicht? * ... am [[Schlass Bierg]], der [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|groussherzoglecher]] Residenz, tëscht 1941-1944 vum [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|däitschen Occupant]] eng sougenannt ''[[Nationalpolitische Erziehungsanstalt Kolmar-Berg|Nationalpolitische Erziehungsanstalt]]'' ageriicht gi war? * ... d'[[Amerikanesch Joffereninselen|Amerikanesch Joffereninsele]] bis 1917 zu [[Dänemark]] gehéiert hunn, déi se du fir 25 Milliounen Dollar un d'USA verkaaft hunn? * … de [[Kursaal|Ciné Kursaal]] vu Rëmeleng, och nach den ''Ale Kino'' genannt, den eelste [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Kinoen|Kino zu Lëtzebuerg]] ass, deen nach haut a Betrib ass? * … den [[Edouard Luja]] (1875-1953), e lëtzebuergesche Biolog, Fuerscher an Entdeckungsreesenden, eng 130 bis dohin onbekannt Planzen- an Déierenaarten entdeckt huet, wouvun der eng Partie säin Numm kruten, z.&nbsp;B. d<nowiki>'</nowiki>''Acacia Lujaei'' oder d<nowiki>'</nowiki>''Eulophia Lujaeana''? * ... de [[Milbekéis]] eng Spezialitéit aus Sachsen-Anhalt ass, deen duerch d'Exkrementer vun e puer Millioune [[Milben]], déi drop sëtzen, zeideg gëtt, a sou säin typesche Goût kritt? * ... d'franséisch Schrëftstellerin [[Simone de Beauvoir]] en Urenkelkand vum [[Hubert Brasseur (1823)|Hubert Brasseur]] war, engem vun de Matgrënner vun der [[Brasseurs Schmelz]] zu Esch? * ... de [[Departement Var|Var]] dat eenzegt [[Franséisch Departementer|franséischt Departement]] ass, dat no engem Floss genannt ass (dem [[Var (Floss)|Var]]), deen hautdesdaags guer net derduerchleeft? * … de Begrëff "[[Télécran]]" fir d'éischt an der franséischer Iwwersetzung vum [[George Orwell]] sengem Roman ''Nineteen eighty-four'' fir den englesche Begrëff ''telescreen'' gebraucht gouf? * ... op de Baupläng vun der [[Rout Bréck|Rouder Bréck]] zwou Vëlospistë vun 1,75 m virgesi waren; dës awer, wéi s'a Betrib geholl gouf, zu Gonschte vum Autostrafic geaffert goufen? <gallery> Ant Nebula.jpg Residenz der Grossherzoeglichen Familie.jpg Seal of the United States Virgin Islands.svg Kursaal De Balkon haut.jpg Edouard luja snl.jpg Milbekéis.jpg Simone de Beauvoir.jpg Blason département fr Var.svg Luxembourg, Pont G-D Charlotte (5).jpg </gallery> * … um [[Mosaik vu Viichten]], dat 1994 entdeckt gouf, an dat géint d'Joer 240 geluecht gouf, den [[Homer]] mat den Néng [[Mus (Mythologie)|Musen]] ze gesinn ass? * ... de [[Johannes Mylius]] vun Diddeleng (ëm 1537-1596) Studieboursse gestëft huet, déi nach Joerhonnerten duerno ausbezuelt goufen? * ... op der Nordsäit vun der [[Pyramid vum Kukulcán]], wärend der [[Equinoxe]], de Schiet esou op d'Säitemauer vun der Trap fält, datt et ausgesäit wéi wann do eng riseg Schlaang erofkrauche géif? *… d'[[Regierung Mongenast]] zu Lëtzebuerg just 25 Deeg, vum 12. Oktober bis de 6. November 1915 am Amt war? * ... [[Kraków]] (Krakau) vun 1038 bis 1609 d'Haapt- a Kinneksstad vu [[Geschicht vu Polen|Polen]] war? * …den [[Étienne Lenoir]] (1822-1900) 1860 deen éischte brauchbare Gasmotor an 1863 dat éischt Stroossegefier, dat domat ugedriwwe gouf, gebaut huet? * ... "[[Luxemburg]]" gläich dräi Uertschaften an de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staaten]] heeschen? *... d'[[Tranchée de Caster]] an der Belsch e 65 Meter déiwen Aschnëtt an d'[[Montagne Saint-Pierre]] ass, déi tëscht 1930 an 1933 fir den [[Albertkanal]] ugeluecht gouf? * ... d'Kierchtierm vun der 1858 gebauter [[Kierch Saint-Alphonse vu Lëtzebuerg|Kierch St. Alphonse]] ("Paterekierch") an der Stad Lëtzebuerg, sou niddreg sinn, well se no bei der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsmauer]] stoungen a soss eng giedeleg Zilscheif gi wieren, wa se méi héich gewiescht wieren? * ... den Asteroid [[(255019) Fleurmaxwell]] no der Lëtzebuerger Äiskonschtleeferin [[Fleur Maxwell]] benannt gouf? <gallery> Viichten-Terpsichore-w.jpg Chichen Itza 3.jpg Town Hall Tower & Sukiennice.jpg Lenoir gas engine car.jpg LuxemburgWisconsinDowntown1.jpg Tranchée de Caster.jpg Luxembourg City église Saint-Alphonse ext a.jpg </gallery> ===Juli=== * ... déi [[Astana|kasachesch Haaptstad]] bannent manner wéi 7 Joerzéngte sechsmol den Numm gewiesselt huet? * ... de lëtzebuergesche Metallurg [[William J. Kroll]] (1889 - 1973) ë.&nbsp;a. deen no him genannte "Kroll-Prozess" entdeckt huet, deen et erméiglecht, [[Titan (Element)|Titan]] industriell ze produzéieren? * ... d'[[Husumer Protestschwäin]] eng rout-wäiss-rout gesträift Schwéngsrass ass, déi uganks vum 20. Jh. vun den Dänen an Nordfriesland geziicht gouf, fir dergéint ze protestéieren, datt se net den dänesche Fändel hunn däerfen eraushänken? * ... deen éischte ''Long métrage'' op Lëtzebuergesch ''[[Wat huet e gesot?]]'' geheescht huet, an 1981 doruechter gewise gouf? * ... d'Uertschaft '[[Gréiwels]] fréier ''Nei-Brasilien'' housch, well sech do am Joer 1828, op den deemolege Gemengegrenze vu Groussbus, Heischent a Wal, Leit néiergelooss hunn, déi alles verkaaft haten, fir a [[Brasilien]] auszewanderen, do awer ni ukomm sinn a veraarmt op Lëtzebuerg zeréckkoumen? * ... de [[Victor Tedesco]] (1821-1897) aus der Stad Lëtzebuerg an der Belsch wéinst Opruff zur Revolutioun zum Doud verurteelt gouf, spéider awer Affekot, Gemengerot a Provënzialrot zu Arel war? * ... de [[Lake Luxembourg]] a Pennsylvania säin Numm krut, well d'[[Charlotte vu Lëtzebuerg|Groussherzogin Charlotte]] an hirem Exil wärend dem [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Zweete Weltkrich]] do en Terrain kaf hat? * ... den [[Zolwerknapp]] en [[Zeiebierg]] ass; d.&nbsp;h. en Hiwwel, deen op senger Kopp Reschter vun enger méi haarder Gestengsschicht huet, wéi déi ronderëm, déi erodéiert ass? * ... d'[[Gemeng Wëntger]] 2019 déi lescht Gemeng zu Lëtzebuerg war, déi [[Odonymie|Stroossennimm]] agefouert huet? * … de lëtzebuergesch-franséischen Naturfuerscher an Entdeckungsreesende [[Guillaume Capus]] (1857-1939) annerhallwe Mount am Norde vum Afghanistan vun engem Stamm festgehale gi war, an eréischt op Interventioun vum Vizekinnek vun Indie fräikomm ass? <gallery> Guillaume Kroll.jpg Husumer Protestfierkelen.jpg Hauptstrasse in Grevels 01.jpg Core Creek Park dock on Lake Luxembourg.jpg Zolwerknapp.jpg Guillaume Capus.jpg </gallery> * ... den [[Zoo vun Antwerpen]] schonn 1843 gegrënnt gouf, an haut iwwer 5.000 Déieren huet, déi sech op 900 [[Aart (Biologie)|Aarte]] verdeelen? * ... de [[Charles Metz]] (1799-1853) Deputéierten souwuel an [[Chamber (Belsch)|der Belscher]] wéi och an der [[Chamber|Lëtzebuerger Chamber]] war? * ... zu [[Zowaasch]] bis an d'Joer 1980 bei all Begriefnëss e franséischen Douanier huet missen dobäi sinn, well de Kierfecht op franséischem Terrain läit? * … de [[Jean Beck]] (1588-1648) aus der Stad Lëtzebuerg et zum Maître de Camp général an der Habsburger Arméi an zum [[Lëscht vun de Gouverneure vu Lëtzebuerg|Gouverneur]] vum Herzogtum Lëtzebuerg an der Grofschaft Chiny bruecht hat? * ... op der Single ''Komm, gib mir deine Hand/Sie liebt dich'' zwou däitsch Versioune vun de [[Beatles]] hire Lidder sinn, déi de [[Camillo Felgen]] hinnen iwwersat hat? *… d'Fro vum [[Sëtz vun den europäeschen Institutiounen|Sëtz vun den Europäeschen Institutioune]] bal 40 Joer laang ëmmer nees diskutéiert gouf, bis eng Kompromëssléisung fonnt gouf? * … zu [[Keel]] op der [[Léiffrächen]] Enn 1947 dräi Kanner mysteriéis ''Marienerscheinunge'' solle gehat hunn, wat deemools Dausende vu Virwëtzegen ugelackelt huet? * ... dat eelst Dokument am Besëtz vun der [[Lëtzebuerger Nationalbibliothéik]] en handgeschriwwent Stéck aus engem Gebietsbuch aus dem 8 Joerhonnert ass, dat de [[Willibrord]] vum Poopst geschenkt krut? * ... et 1982 am [[Simbabwe]] e Gesetz gouf, dat et verbueden huet, de Geck mam President [[Canaan Banana]] sengem [[Familljennumm]] ze maachen? * … de ''[[Codex Aureus Epternacensis]]'', d'Gëllen Evangeliebuch vun Iechternach (entstanen 1030-1050), [[1955]] zu Verkaf stoung, mä de Lëtzebuerger Staat en deemools net kafe wollt oder konnt, an en sou an de Germanische Nationalmuseum zu Nürnberg koum, wou en haut nach ass? <gallery> Antw-Zoo-Entrée--w.jpg Wincrange, Wëntger (103).jpg Kierfecht Zowaasch-103.jpg Johann von beck.jpg The Fabs.JPG European Council (38185339475).jpg Leiffraechen_(Grott).jpg Luxembourg, Bibliothéque nationale Kirchberg (102).jpg Canaan Banana.jpg CodexAureusEpternacDEckel.JPG </gallery> * ... nom [[Henri vu Lëtzebuerg|Groussherzog Henri]] [[Joséphine-Charlotte vun der Belsch|senger Mamm]] schonn zu Liefzäiten eng [[Joséphine-Charlotte (Bréisseler Metro)|Bréisseler Metrosstatioun]] genannt gouf? *... d'''Brubbel'' zu [[Wallenborn]] deen eenzege Kalwaassergeysir an Däitschland ass, an all déck hallef Stonn Schwiewelgaser ausstéisst? * ... de [[Jacques Leurs]] bekannt dofir ass, deen éischte Lëtzebuerger mat schwaarzer Hautfaarf gewiescht ze sinn? * ... de Bäitrëttstraité vu [[Rumänien]] a [[Bulgarien]] zu der [[Europäesch Unioun|EU]] 2005 an der [[Neimënster|Abtei Neimënster]] ënnerschriwwe gouf? * … de [[Paul Lauterbur]] (1929-2007), Nobelpräisdréier fir Medezin 2003, lëtzebuergesch Urgrousselteren hat? * ... en Dag op der [[Venus (Planéit)|Venus]] méi laang dauert wéi e Venus-Joer? Se brauch knapps 225 Äerd-Deeg fir en Ëmlaf ëm d'Sonn, mä hirer 243 fir eng Rotatioun ëm hir eegen Achs. *... de [[Bernard Molitor]] (1755-1833) e lëtzebuergesche Konschtschräiner war, dee sech zu Paräis en Numm gemaach hat, an zäitweileg ''Fournisseur de la Cour impériale'' war? *... [[Luxembourgit]] e Mineral ass, dat zu Lëtzebuerg entdeckt gouf? * ... mat "[[Mutz vum Monomach (Kascht)|Mutz vum Monomach]]", engem russesche Kascht a Form vun der traditioneller [[Mutz vum Monomach|Kroun vun de Groussfürsten]] an den éischten Zaren, souwuel eng Fleesch-Mayonnaise-Zalot wéi och e Friichtekuch gemengt ka sinn? * ... de ''[[Magnum bullarium romanum]]'', eng vun de véier grousse Kollektioune vun de Peepst hire Bullen (Ordenanzen) an der Kierchegeschicht, déi vu 1727 u beim Stater Libraire an Editeur [[André Chevalier]] erauskoum, dee gréisste Buchprojet vun der Lëtzebuerger Geschicht war? *... ''[[Ashcan]]'' (d.&nbsp;h. Dreckskëscht) de Codenumm fir en [[alliéiert am Zweete Weltkrich|alliéiert]] Gefaangelager zu [[Munneref|Bad Munneref]] am Palace-Hôtel war, an deem am Summer 1945 all déi bis dohi gefaangen héichrangeg Nazien an däitsch Militär souzen, fir verhéiert ze ginn? <gallery> Joséphine-Charlotte metro station platforms with a metro ghost (1s exposure) in Woluwe-Saint-Lambert, Belgium.jpg Walbor2.JPG Luxembourg_Abbaye_de_Neumünster.jpg Paul Lauterbur 2003 cropped.jpg Venuspioneeruv.jpg Bernard molitor (attr.), sécretaire, francia 1800 ca.jpg Golden-cap.jpg Camp_Ashcan_prisoners.jpg </gallery> ===August=== * ... de [[Buffalo Bill]] mat senger ''Wild West Show'' den 3. September [[1906]] en Optrëtt zu Lëtzebuerg hat? * ... d<nowiki>'</nowiki>[[Däitschsproocheg Communautéit vun der Belsch|Däitschsproocheg Communautéit]] déi klengst vun den 3 Communautéiten an der [[Belsch]] ass? * ... de [[Menhir vu Recken]] joerhonnertelaang ëmgekippt do louch, ier en 1978 als sollechen erkannt an an de Joren dono nees opgeriicht gouf? * ... bei der [[Schluecht vu Salamis]] enger vun de gréisste Séischluechten an der griichescher Antiquitéit, [[Athen]] ënner dem [[Themistokles]] d'Flott vum [[Xerxes I.]] vu Persien verdriwwen huet? * ... 2001 fir de Film ''[[Secret Passage]]'' zu Esch-Uelzecht, op der Industriebrooch vun Terre-Rouge, eng iwwer 6 Hektar grouss Kuliss vu [[Venedeg]] am 15. Joerhonnert an Originalgréisst, inklusiv de Kanäl, opgebaut gouf? * … de [[Michel Gloesener]] vun [[Uewerkäerjeng]] d'Reversibilitéit vun der Induktioun am Dynamo erkannt huet an domat de Grondstee fir den elektresche Motor geluecht huet? * ... de lëtzebuergesch-belsche Botaniker [[Jean Linden (Botaniker)|Jean Linden]] (1817-1898) mat deen éischte war, deen an Europa [[Orchideeën|Orchideeë]] geziicht huet an dës am grousse Stil kommerzialiséiert huet? * ... d'[[Schengener Ofkommes]] um Schëff [[MS Princesse Marie-Astrid |MS Princesse Marie-Astrid 2]] ënnerschriwwe gouf, dat haut ewell, als ''MS Regensburg,'' op der [[Donau]] ënnerwee ass? * ... déi sowjetesch [[Raumfuerer|Kosmonaute]] [[Juri Gagarin]] a [[Walentina Tereschkowa]] 1961, respektiv 1963, deen éischte Mann an déi éischt Fra am Weltall waren? * ... de Film ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]'' mat der [[Scarlett Johansson]] an der Titelroll, bal ganz zu Lëtzebuerg gedréint ginn ass? <gallery> Fichier:Cody-Buffalo-Bill-LOC.jpg Fichier:Flag of the German Community in Belgium.svg Fichier:Menhir Eenelter Luxembg 01.jpg Fichier:Greek triremes at Salamis.jpg Fichier:VenedEsch1 2001-09.jpg Fichier:Gloesener michel 1792 1876.jpg Fichier:Jean_Jules_Linden01.jpg Fichier:Kreuzhof - panoramio - Hans100 (2).jpg Fichier:RIAN archive 612748 Valentina Tereshkova.jpg Fichier:Scarlett Johansson in Kuwait 01b-tweaked.jpg </gallery> * ... dem ''United States Copyright Office'' no [[Afeselfie]]n net dem [[Auteursrecht]] ënnerleien? * ... vun der 1. Oplo vum [[Michel Rodange]] sengem [[Renert oder de Fuuss am Frack an a Maansgréisst|Renert]] no 30 Joer just 313 Exemplairë verkaaft gi waren? * … 1946 an der franséischer Regierung vum [[Georges Bidault]] gläich zwéi Regierungsmembere waren, déi zu Lëtzebuerg gebuer waren, nämlech d'[[Andrée Viénot]] an de [[Robert Schuman]]? * … d'[[Musel]] viru laanger Zäit an d'Meuse gelaf ass, an an deem Bett wou se haut leeft d'[[Meurthe (Floss)|Meurthe]] gelaf ass? * ... den [[Dollar]] säin Numm vun der Uertschaft Sankt Joachimsthal hier huet, déi haut [[Jáchymov]] heescht? * ... de [[Lëtzebuerger Nationalfeierdag]] 1840 zweemol gefeiert gouf? * ... d'Traditioun, d'Bierger an d'[[Moundkrater|Krateren]] um [[Äerdmound|Mound]] no bekannten Astronomen a Wëssenschaftler ze nennen, vum [[Francesco Maria Grimaldi]] (1618-1663) agefouert gouf? * … de [[Barrage Esch-Sauer]], deen tëscht 1955 an 1957 gebaut gouf, um Fouss 4,5 m déck ass an 1,5 un der Kroun, an datt d'Staumauer 168 m laang ass? * … am Joer 1811 zu Lëtzebuerg 66 [[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereie]] bestanen hunn, an datt d'Haaptclienten dovu laang d'Arméie waren, déi zu Lëtzebuerg stationéiert waren? * ... den [[Tour de France]] zanter 1947 bis ewell néngmol duerch Lëtzebuerg goung? <gallery> Fichier:Macaca_nigra_self-portrait_large.jpg Fichier:RenertCover1872Facsimile.jpg Fichier:Georges Bidault.jpg Fichier:Gueule d'enfer.jpg Fichier:Dollar symbol gold.svg Fichier:2019 Luxembourg National Day VIP (124).jpg Fichier:Francesco Maria Grimaldi.jpg Fichier:Barrage Esch-sur-Sure.jpg Fichier:Ideal1948.jpg Fichier:EschTDF06Gedenkplaz.jpg </gallery> *… de [[Jérôme vu Bauschelt]] (ëm 1470 - 1517) Member vum [[Grousse Conseil vu Mechelen]] war? * ... souwuel de [[Claude Monet|Monet]] wéi de [[Edouard Manet|Manet]] en Tableau mam Numm ''[[Le déjeuner sur l'herbe]]'' gemoolt hunn? * … de Moler [[Pierre-Joseph Redouté]] (1759-1840) ''Rafael vun de Blumme'' genannt gouf? * ... [[Jéinesch]] (oder ''Lakerschmus''), d'Sprooch vun de [[Jéiner|Jéinen]], bis ufanks vum 20. Joerhonnert vu Weimeschkiercher Händlerfamille geschwat gouf? * ... d'[[Ionesch Revolt]] 500/499 v. Chr. en Opstand vun de klengasiateschen an zypriotesche Griiche géint d'Perser war? * ... vun den iwwer 40 sougenannte [[Spueneschen Tiermchen|Spueneschen Tiermercher]], déi et an der Stad Lëtzebuerg gouf, der just nach 9 bis haut existéieren, resp. nees opgebaut goufen? * ... d'[[Lise Rischard]] (geb. Meyer, 1868-1940) am [[Éischte Weltkrich]] den Englänner Informatiounen iwwer däitsch Truppentransporter an der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] zoukomme gelooss huet, andeems dës kodéiert an engem Fortsetzungsroman an der Zäitschrëft ''[[Der Landwirth|Der Landwirt]]'' publizéiert goufen? * ... fir de Bau vun der [[Adolf-Emil-Hütte]] (haut ArcelorMittal Esch-Belval) 1909 praktesch dee ganzen 92 ha groussen ''Escher Bësch'' ofgeholzt ginn ass? * ... an der [[Kierch Bäerdref|Parkierch]] vu [[Bäerdref]], ënner dem Haaptaltor, ee [[réimesch Mythologie|réimesche]] [[Véiergëtterstee vu Bäerdref|Véiergëtterstee]] steet, mat der Minerva, der Juno, dem Apollo an dem Herkules drop? * … de lëtzebuergeschen Ethnolog [[Edouard Conzemius]] (1892-1931) e Spezialist vun de Miskito- a Sumu-Indianer an Honduras an Nicaragua war? * … déi zwou Bensinnsstatiounen op der [[Aire de Berchem]] iwwer 300 Millioune Liter Brennes am Joer verkafen? <gallery> Fichier:Hieronymus van Busleyden.jpg Fichier:Monet dejeunersurlherbe.jpg Fichier:Rosa centifolia foliacea 17.jpg Fichier:Greek-Persian duel.jpg Fichier:Luxembourg, Spueneschen Tiermchen 04.jpg Fichier:Postkaart Adolf-Emil-Hütte-101.jpg Fichier:4Gëttersteen Herkules.jpg Fichier:20150823 Berchem Rest area 012.jpg </gallery> {{clear}} ===September=== * ... den [[Adrien Ries]] (1933-1991) am Joer 1970 de Begrëff ''[[Nordstad]]'' geprägt huet, deen den urbane Ballungsraum ëm [[Dikrech]] an [[Ettelbréck]] bezeechent? * ... [[Südafrika]] offiziell 3 Haaptstied huet: [[Pretoria]] als Verwaltungshaaptstad, [[Kapstad]] als Regierungs- a [[Bloemfontein]] als Geriichts-Haaptstad? * ... d<nowiki>'</nowiki>[[Uelzechtstrooss]] zu Esch virun 1923, jee no Deelstéck, ''Avenue de l'Hôtel de Ville, Rue de la Poste'' a ''Rue Marie-Thérèse'' housch? * … een an der [[Whirlpool-Galaxie]] (''Messier 51'' oder ''NGC 5194/5195''), eng [[Spiralgalaxie]] am [[Stärebild]] ''Canes Venatici'', eng äusserst aktiv Stäregebuert observéiere kann? * … d'[[Schlass Berwart|Berwart-Schlass]] zu [[Esch-Uelzecht]] 1954 ofgerappt gouf, fir 1956 als Kuliss fir d'Feierlechkeete vum Cinquantenaire nees fir kuerz Zäit opgeriicht ze ginn? * ... -40 [[Grad Fahrenheit]] a -40 [[Grad Celsius]] déi selwecht Temperatur uginn? * ... déi [[hollännesch Provënzen|hollännesch Provënz]] [[Provënz Flevoland|Flevoland]] praktesch ganz aus Land besteet, dat dem Mier ofgewonne gouf? * ... d'''Bundesamt für Seeschifffahrt und Hydrographie'' zu [[Hamburg]] déi gréisst Sammlung vu [[Fläschepost]]en op der Welt huet? * … et zu Lëtzebuerg zwéi Vëlossportler mam Numm [[Nicolas Frantz]] gouf, woubäi een dovun, den [[Nicolas Frantz II]], bei enger Course no enger Chute vun engem Auto iwwerrannt gouf, wéi e probéiert hat, säi Cousin mam nämmlechten Numm an zweemolegen Tour-de-France-Gewënner, z'iwwerhuelen? * ... [[Andorra]] zwéi Staatscheffen huet, nämlech de franséische President [[Emmanuel Macron]] an de [[Joan Enric Vives i Sicília]], Bëschof vu La Seu d'Urgell? <gallery> Fichier:Adrien Ries.jpg Fichier:Flag of South Africa.svg Fichier:Esch. Uelzechtstrooss.jpg Fichier:Messier51.jpg Fichier:Chateau Berwart.JPG Fichier:Termometro.JPG Fichier:Flevoland-Position.png Fichier:Flaschenpost.jpg Fichier:Flag of Andorra.svg </gallery> * … den [[Henri Tudor]] (1859-1928), deen deen éischte brauchbare Bläiakkumulator erfonnt huet, u [[Bläi]]<nowiki>vergëftung </nowiki> gestuerwen ass? * … d'''[[Naturschutzgebitt Dreckswiss|Dreckswiss]]'' en Naturschutzgebitt an de Gemenge [[Gemeng Käerjeng|Käerjeng]] a [[Gemeng Suessem|Suessem]] ass, dat 71 ha Fiichtgebitt ëm d'[[Kuer]] ëmfaasst? * ... dem [[Alfred Hitchcock]] säi Film ''[[Rope (Film 1948)|Rope]]'' esou opgeholl gouf, wéi wann en aus enger eenzeger Astellung bestoe géif? * ... vun den ursprénglech op d'mannst 14 Tierm vun der '''[[Iechternacher Stadmauer]]''' der 5 erhale sinn an a Wunnengen ëmgebaut goufen? * ... den [[Ötzi]] iwwer 5000 Joer no sengem Doud e klengen diplomatesche Sträit tëscht Éisträich an Italien ausgeléist huet? * … [[Ronnschwanzséikéi]] (''Trichechidae'', och „Manati“ genannt) dacks ronderëm Elektrizitéitswierker ze fanne sinn, well do d'Waasser méi waarm ass a se mëttlerweil ofhängeg vun dëser kënschtlecher Hëtzt gi sinn an opgehalen hunn, a méi waarm Gewässer ze wanderen? * ... de belsche Kinnek [[Baudouin vun der Belsch|Baudouin]] am Abrëll 1990 fir 36 Stonnen als ''net am Stand, ze regéieren'' erkläert gouf? * ... nodeem dem [[Minettstram]] säi Betrib den 22. September 1956 agestallt gi war, ee Bäiwon vum Tram eng Zäit duerno nach als Büro fir déi theoreetesch Fürerschäiprüfung benotzt ginn ass? * … d'[[Duchindustrie|Draperies de Luxembourg]] am 19. Joerhonnert 2.000 Leit beschäftegt an 1.000 Tonne gewäsche Woll am Joer verschafft hunn an zu deene gréisste vun Europa gezielt gi sinn? * ... d'[[Désirée Nosbusch]] scho mat 12 Joer Radiosemissiounen a mat 15 Joer Tëleesemissiounen an däitscher Sprooch moderéiert huet? <gallery> Fichier:Portrait Henri Tudor 004.jpg Fichier:Ropetrailer3.jpg Fichier:City walls and towers 2 Echternach, Luxembourg.JPG Fichier:Otzi-Quinson.jpg Fichier:Manatee photo.jpg Fichier:Baudouin of Belgium 1969.jpg Fichier:Rumelange, Grand-Rue (ca. 1948), carte postale 13031.jpg Fichier:N-Liez_vue-de-la-schleifmuhl.png Fichier:MJK 12586 Désirée Nosbusch (Berlinale 2018).jpg </gallery> * ... d'''[[Luxemburger Zeitung]]'' tëscht 1902 an 1940 zweemol am Dag eng nei Editioun erausbruecht huet? * ... de lëtzebuergesche Moler '''[[Jean Jacoby]]''' (1891-1936) zweemol – 1924 an 1928 – d'Goldmedail am Olympesche Konschtconcours gewonnen huet? * ... [[Halloween]] op e Karschnatz- an Neijoerschfest vun de [[Kelten]] zeréckgeet? * ... de [[Haile Selassie I. vun Ethiopien|Ras-Täfäri]] de 25. Mee 1924 op offizieller Visite zu Lëtzebuerg war? *... d'[[Kuer]] mat hiren Niewebaachen an d'[[Fooschtbaach]] am [[Éislek]] déi eenzeg Waasserleef zu Lëtzebuerg sinn, déi net zum Baseng vum [[Rhäin]] gehéieren, mä zu deem vun der [[Meuse (Floss)|Meuse]]? * ... [[1895]], an de Pionéierjore vum [[Telefon]] zu Lëtzebuerg, e Mikro um [[Musekskiosk]] op der [[Plëss d'Arem]] un de Reseau ugeschloss war, fir datt d'Postbeamten de Sonndesconcert an der Telefonszentral nolauschtere konnten? * ... [[Paraskavedekatriaphobie]] d'Angscht virum [[Freideg]] den Dräizéngten ass? *... de [[Rubicon (Belsch)|Rubicon]] an der Belsch bei Remouchamps de längste schëffbaren ënnerierdesche [[Floss]] op der Welt ass? * ... "[[Kueb (Gebai)|Kueb]]" an de spéiden 1970er Jore wéinst sengem Glach mat engem Villchen de Spëtznumm vun engem Bauprojet fir d'[[Europäescht Parlament|Europaparlament]] um [[Kierchbierg]] war, dee schlussendlech duerch e manner ambiziéisen ersat gouf, deen dann, trotz enger anerer Form, bis haut "Klenge Kueb" genannt gëtt? * ... d'[[Nationalstrooss 3A|N 3A]] mat nëmme knapps 50 m déi kierzt [[:Kategorie:Nationalstroossen zu Lëtzebuerg| Nationalstrooss zu Lëtzebuerg]] ass? <gallery> Fichier:Jean Jacoby - Hurdling - The Race.jpg Fichier:Jack-o'-Lantern 2003-10-31.jpg Fichier:Haile Selassie in full dress.jpg Fichier:Bassin de la Meuse.svg Fichier:Freitag der 13. im Kalender.jpg Fichier:RemouchampsRubicon.jpg Fichier:Schëld Place de Metz.jpg </gallery> {{clear}} ===Oktober=== * ... d'[[Pravčická brána]] an Nordtschechien déi gréisst natierlech Sandsteebréck an Europa ass? *… d'[[Hélène Hiertz]] (1911-1985), déi di éischt Kächen zu Lëtzebuerg war, déi fir hire Restaurant e ''Michelin''-Stär krut, eng aktiv [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzlerin]] war? * ... den ''Erdäpfelmuseum'' zu Prinzendorf an Éisträich zu Éiere vum lëtzebuergesche Geeschtleche [[Johann Eberhard Jungblut]] ugeluecht gouf, deen do 1761 d'Gromper agefouert huet? * ... hanner dem [[Paul-Eyschen-Monument zu Stadbriedemes]] eng Populatioun vu [[Sëlwerfëschelchen|Sëlwerfëschelcher]] lieft, déi fir gewéinlech a Mëtteleuropa just a Wunnengen ze fanne sinn? * ... [[Naoero]] deen eenzege Memberstaat vun der UNO ass, dee keng Haaptstad huet? * ... d'[[Basilika Iechternach|Iechternacher Basilika]] am 19. Joerhonnert joerzéngtelaang eng [[Faïencerie Dondelinger|Faïencerie]] war, an datt ee vun de Kierchtierm de Kamäin dovu war? *... dem [[Henry Miller]] säi Roman ''Quiet Days in Clichy'' ënner anerem och zu Lëtzebuerg spillt? * ... de ''[[Pont de Fer]]'' zu [[Huy]] an der Belsch entgéint sengem Numm net aus [[Eisen]], mä aus [[Bloe Steen (Natursteen)|Bloem Steen]] ass? * ...d'[[Our (Sauer)|Our]], d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] op deene Stécker vun hirem Laf, wou se d'Grenz tëscht Lëtzebuerg an Däitschland maachen, e [[Kondominium]] sinn? * ... den [[Nicolas Kinsch]] vun [[Esch-Uelzecht]] vun 1959 bis 1967 Äerzbëschof vu Kisangani ([[Demokratesch Republik Kongo]]) war, den [[James Schwebach]] vu [[Platen]] 1891-1921 Bëschof vu La Crosse ([[Wisconsin (Bundesstaat)|Wisconsin]]) war; de [[Jacques Mangers]] vu [[Stolzebuerg]] vun 1953 bis 1964 Bëschof vun Oslo war; de [[Jean-Baptiste Fallize]] vun [[Harel]] 1892-1922 Apostoulesche Vikar vun Norwege war an de [[Michel Fallize]] och vun Harel 1889-1910 Generalvikar vun der Diözees Dacca ([[Bangladesch]]) war? * ... de [[Salar de Uyuni]] mat enger [[Fläch]] vun 10.582&nbsp;km² déi gréisst [[Salzwüüst]] op der Welt ass? <gallery> Fichier:Pravcicka brana 2015-08 --3.JPG Fichier:DenkmalJohannEberhardJungblut.JPG Fichier:Moselle from Paul Eyschen Monument Stadtbredimus c65.jpg Fichier:Flag of Naoero.svg Fichier:Faïencerie Dondelinger.jpg Fichier:Henry Miller 1940.jpg Fichier:Spoorbrug lijn 126 over de Maas 3.JPG Fichier:Kondominium Sauer.JPG Fichier:Salar de Uyuni Décembre 2007 - Centre de Nulle Part.jpg </gallery> * … an der [[Fotothéik vun der Stad Lëtzebuerg]] eng 4 Millioune Fotoen an Negativer vun 1855 bis haut iwwer d'Stad Lëtzebuerg versuergt ginn? *… et an der Gemeng Réiser eng Strooss gëtt, déi [[Luxite|no Sprengstoff genannt]] gouf? * ... de Film ''[[Autobahnraser]]'' op der [[Autobunn A13 (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger A13]] gedréint gouf, ier déi fir den normale Verkéier opgoung, an déi dofir kuerzfristeg mat däitschen Autobunnsschëlter 'ëmdekoréiert' gouf? * ...déi gréisst lieweg Hai-Aart, de [[Walhai]], deen iwwer 13 m laang ka ginn, sech vu [[Plankton]] erniert, an dofir fir de Mënsch ongeféierlech ass? * …den [[Émile Reuter]] (1874-1973) dee [[Chamberpresidenten|Chamberpresident]] zu Lëtzebuerg mat bis ewell der längster Amtszäit war (vun 1926 bis 1958, ofgesi vun der däitscher Besatzungszäit)? * ... de Kontinent [[Amerika (Kontinent)|Amerika]] säin nach haut geleefegen Numm [[1507]] op enger Kaart kritt huet, déi en Deel vum Kartograph [[Martin Waldseemüller]] sengem Wierk ''[[Cosmographiae Introductio]]'' war, well de Waldseemüller gemengt hat, den [[Amerigo Vespucci]] hätt en entdeckt? * ... den [[Atomium]] zu [[Bréissel]] en [[Eisen|Eise]]-Kristall an enger 165-milliardefacher Vergréisserung duerstellt? * ... souwuel de Moler a Manager [[Gust Graas]] wéi och de Politiker [[Gusty Graas]] den Titel 'Grand officier de l'[[ordre de la couronne de chêne]]' kritt hunn? *… et am Kader vun der ''[[Affär Dreyfus]]'', déi déi franséisch Ëffentlechkeet jorelaang polariséiert huet, 11 Joer gedauert huet, ier den [[Alfred Dreyfus]] nees rehabilitéiert gouf? * ... op [[Bretzelsonndeg]] dem [[Brauch]] no Männer enger Fra, déi hinnen eppes bedeit, eng [[Bretzel]] schenken, fir dann, bei géigesäitegem Intressi, [[Ouschteren]] en [[Ouschteree]] vun hir geschenkt kréien, ausser bei [[Schaltjoer|Schaltjoren]], wou et ëmgedréint ass? <gallery> Fichier:Luxembourg Ville photothèque 3-2011a.jpg Fichier:A13 (Luxemburg) bei Frisange.jpg Fichier:Whale-shark-enhanced.jpg Fichier:Emile Reuter.JPG Fichier:Americas on the globe (white-red).svg Fichier:The_Atomium's_North_face_with_a_Smurf_(DSCF1216).jpg Fichier:Degradation alfred dreyfus.jpg Fichier:Gefëllte Bretzel.jpg </gallery> *... de [[Zénon Bernard (1893)|Zénon Bernard]] 20 Joer nodeem hien e Gol am eenzege Match, deen déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] jee géint Frankräich gewonnen huet, geschoss hat, als éischte [[Kommunistesch Partei Lëtzebuerg|Kommunist]] an d'[[Chamber]] gewielt gouf? * ... [[Südafrika]] eelef [[offiziell Sprooch|ofiziell Sproochen]] huet? *... de franséische Chansonnier [[Serge Gainsbourg]] an den 1960er Joren och Regisseur vu [[Sandalefilm]]er war? * … den [[Iechternacher Séi]] e kënschtleche Séi ass, deen Enn der 1970er Joren ugeluecht gouf, fir d'touristesch Offer ze diversifiéieren, an dofir d'[[Lëschenhaus]], e Barockgebai vu 1676, ofgerappt gouf, well et soll gehënnert hunn? *… den [[John Adams|zweeten]] an deen [[Thomas Jefferson|drëtte President vun de Vereenegte Staate]] genee de selwechten Dag, de [[4. Juli]] [[1826]], gestuerwe sinn? * ... de [[Boulevard de la Recherche]] um Belval op knapps 300 Meter duerch Frankräich geet? * ... et Legenden, awer keng schlësseg Erklärunge gëtt, wéi a firwat d'[[Pierre Brunehaut]], e Monolith an der belscher [[Provënz Hainaut]], op déi Plaz koum, wou en haut steet? * ...d'[[Carmen Pereira]] 1984 dräi Deeg laang amtéirend Presidentin vu [[Guinea-Bissau]] an domat déi éischt Fra an där Positioun an Afrika war? * ... d'Stad [[Limbourg]] weeder an [[Provënz Limburg (Belsch)|der belscher]] nach an [[Provënz Limburg (Holland)|hollännescher Provënz Limburg]] läit, deene se den Numm ginn huet, ma an der [[Provënz Léck]]? * ... de Mathematiksprofesser [[Antoine Meyer]] (1801-1857) den Auteur vum éischte Buch op Lëtzebuergesch, ''[[E' Schrek ob de' Lezeburger Parnassus]]'' (1829), war? <gallery> Fichier:Zénon Bernard, Jongen a Meedercher.jpg Fichier:South Africa 2011 dominant language map.svg Fichier:Serge Gainsbourg par Claude Truong-Ngoc 1981.jpg Fichier:Iechterncher Séi beta w 2-5.jpg Fichier:John Adams Portrait.jpg Fichier:Belval Avenue de la Recherche 2019-12 --1.jpg Fichier:Pierre Brunehaut 01.jpg Fichier:Limbourg, de Vesder in de stad foto1 2012-06-28 14.41.JPG Fichier:Antoine_Meyer_1829_Schrek_Parnassus.png </gallery> {{clear}} ===November=== * ...de Rapport iwwer e Leefer, deen d'Victoire an der [[Schluecht vu Marathon]] mat sengem leschten Otemzuch zu Athen soll verkënnegt hunn, eng Erfindung aus dem 4. Jh v. Chr. war? * ... den [[Habschter Tunnel]], beim Ofschloss vun den Aarbechten 1879, dee längsten am Land war? * ... de '''[[Schwaarze Spiecht]]''', dee virum Ufank vun den 1960er Jore just an de Biergbëscher an Nord- an Zentraleuropa doheem war, sech zanterhier am flaache Land bis op den Atlantik breetgemaach huet, ouni datt genee gewosst ass firwat? * … de [[Jean-Baptiste Nothomb]] (1805-1881) ee vun de "Pappe" vun der Belscher Verfassung war? * ... de [[Puck (Sport)|Puck]] 1877 vum William Fleet Robertson erfonnt gouf, andeems en einfach zwou Tranchë vun engem Vollgummisball uewen an ënnen ewechgeschnidden hat? * ... de Staatsarchitekt [[Charles Arendt]] 1900 proposéiert hat, um [[Glacis (Lampertsbierg)|Glacis]] eng neigotesch Kathedral mat Plaz fir bis zu 3.000 Leit ze bauen? *... een, fir ee Kilo [[Safran]]-Stempelen ze gewannen, 80.000 bis 150.000 Bléie brauch? * ... nach 100 Joer nom Doud vum Prënz [[Henri vun Oranien-Nassau]], him zu Éieren [[Eech vum Prënz Henri|eng Eech]] am [[Gréngewald]] geplanzt gouf? * ... all Joers vun der Asbl [[natur&ëmwelt]] e "[[Vull vum Joer]]" ausgeruff gëtt, fir op eng bedreet [[Lëscht vun de Vullen zu Lëtzebuerg|Vullenaart zu Lëtzebuerg]] opmierksam ze maachen? * ... de Spëtznumm "[[Eisebunnsstreck Lëtzebuerg - Iechternach|Chareli]]" vun der [[Schmuelspuerbunnen zu Lëtzebuerg|Vizinalbunn]] vun der Stad op Iechternach op de Virnumm vum Minister [[Charles Rischard]] zeréckgeet? <gallery> Fichier:Soldat Marathon Cortot Louvre LP243.jpg Fichier:Habschter-Tunnel---w.jpg Fichier:Schwaarzspiecht.jpg Fichier:Jean Baptiste Nothomb (02).jpg Fichier:Ice hockey puck on ice 20180112.jpg Fichier:Charles Arendt 1825 1910.jpg Fichier:Iran saffron threads.jpg Fichier:Walferdange, Grünewald, Chêne du prince Henri (102).jpg Fichier:De Charly.JPG </gallery> * ... de [[Routhirsch]] zu Lëtzebuerg am 19. Joerhonnert praktesch ausgerott war, säi Bestand awer zanter der Mëtt vum 20. Joerhonnert nees an d'Luucht geet, op haut e puer Dausend Déieren? * ... d'Grondmauere vum markanten 8-stäckegen Tuerm vun der [[Villa Louvigny]], op de Reschter vum Fort Louvigny stinn? * ... de [[Risechameleon]], mat enger Längt vu 70&nbsp;cm, déi gréisst [[Chameleonen|Chameleonaart]] ass, déi et gëtt? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]], mat enger 1.000 Aarbechter, viru ronn 100 Joer dee gréissten Industriebetrib an der Stad Lëtzebuerg war? * ... den [[Alexei Leonow]] 1965 deen éischte Mënsch war, dee säi Raumschëff verlooss huet, an [[Baussebordasaz|am Weltraum geschwieft]] ass? * ... d'[[Rue de Chiny (Märel)|Rue de Chiny]] an der Stad Lëtzebuerg 2013 zu [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]] opgehalen huet, z'existéieren, fir 2019 [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|op der Gare]] nees [[Rue de Chiny (Stad Lëtzebuerg)|nei opzedauchen]]? * ... de [[Fändel vum Afghanistan]] am Laf vum 20. Joerhonnert eng 20 Mol geännert gouf? * ... vun der [[Prinzessin vu Schengen]] just nach Zänn iwreg sinn? * ... d''''[[Olympesch Spiller]]''' vun 1916 engersäits an 1940 an 1944 op där anerer, wéinst dem [[Éischte Weltkrich|Éischten]], resp. dem [[Zweete Weltkrich]] annuléiert goufen? * ... e [[Victor Bodson|Lëtzebuerger]] den éischte President vun der d'[[Assemblée parlementaire de la Francophonie]] war, enger Organisatioun déi sech aus [[franséisch]]sproochegen, interparlamentaresche Regierungen oder Organisatiounen zesummesetzt? <gallery> Fichier:Red deer stag 2009 denmark.jpg Fichier:Fort Louvigny Luxembourg City 2012-04.JPG Fichier:Caméléon Madagascar 02.jpg Fichier:Haendschefabrik1963kutter.jpg Fichier:RR5111-0290R.jpg Fichier:Rue de Chiny.svg Fichier:Flag of Afghanistan.svg Fichier:Remerschen, The Princess of Schengen (102).jpg Fichier:Olympic flag.svg Fichier:Assemblée constitutive APF.jpg </gallery> * ... den Ausdrock "op [[Mechelen|Mechele]] goen" (fir "déi lescht Trompkaart auszespillen") op de [[Grousse Rot vu Mechelen]] zeréckgeet, déi iewescht Geriichtsinstanz an de [[Burgundesch Nidderlanden|Burgundeschen]], [[Spuenesch Nidderlanden|Spueneschen]] an [[Éisträichesch Nidderlanden|Éisträicheschen Nidderlanden]]? * ... den [[Alphonse Kemp]] 1911 e Projet virgestallt huet fir d'Uelzecht an engem Tunnel ënnert dem Rummplateau erduerch ze féieren? * ... et vun enger vun de sëllege Publikatiounen, déi de [[Kim Jong-il]] als Auteur uginn, eng lëtzebuergesch Iwwersetzung gëtt, nämlech '' Déi historesch Lekzioun vum Opbau vum Zozialissem an déi allgemeng Linn vun onser Partei''? * ... bei de [[Chamberwale vum 18. Juni 1989]] véier verschidde gréng Parteien ugetruede sinn? * ... d'[[Katastroph vun Tschernobyl]] der Ëffentlechkeet bekannt gouf, wéi a Schweden anormal héich Stralungswäerter bei enger Atomzentral gemooss goufen, vun deenen ufanks ugeholl gouf, si kéime vun do? * ... de [[Joseph Faulké]] an den [[Alphonse Rupprecht]] "uniforméiert Champignonsspezialiste" waren? * ... [[Stewart Granger]] e Pseudonym ass, deen dëse Schauspiller ugeholl huet fir net mat engem [[James Stewart|homonyme Beruffskolleeg]] verwiesselt ze ginn? * ... de [[Jacques Santer]] an de [[Jean-Claude Juncker]] ee wéi deen aneren noeneen Affekot, CSV-Fraktiounssekretär, Staatssekretär am Aarbechtsministère, Aarbechts-, Finanz- a Premierminister, a President vun der Europäescher Kommissioun waren? * ... 160 Millioune Liichtjoere vun hei ewech d'[[HD 45350 b|Peitruss]] ronderëm d'[[HD 45350|Lucilinburhuc]] kreest? * ... am Mee 2012 zu Lëtzebuerg mam [[Schëld A, 28]] e [[Verkéiersschëld]] agefouert gouf, dat virun [[Tram]]sgleiser warnt, obwuel d'Gesetz, en [[Stater Tram|Tram an der Stad Lëtzebuerg]] (nees) anzeféieren, eréischt am Juni 2014 an der Chamber gestëmmt gouf? <gallery> Fichier:Paleis van de Grote Raad te Mechelen.jpg Fichier:Kim Jong-il on August 24, 2011.jpg Fichier:Luxembourg City Chambre des députés Nov 2009.jpg Fichier:IAEA 02790015 (5613115146).jpg Fichier:Stewart Granger in Young Bess trailer.jpg Fichier:Flickr - europeanpeoplesparty - EPP Congress Rome 2006 (22).jpg Fichier:Luxembourg road sign diagram A 28 (2018).svg </gallery> {{clear}} ===Dezember=== * ... [[Auguste Engelspach-Larivière|ee vun de Pionéier vun der Lëtzebuerger Geologie]] eng wichteg Roll an der belscher Revolutioun gespillt huet a mat just 32 Joer un engem Schlag gestuerwen ass? * ... dem [[Serge Ecker]] seng [[Melusina (Skulptur)|Melusina-Skulptur]] mat Hëllef vun engem groussen 3D-Drécker entstanen ass? * ... ënner dem [[Pafendaller Viaduc]], wou haut d'[[Jugendherberg Stad Lëtzebuerg|Jugendherberg vun der Stad Lëtzebuerg]] steet, Enn 19./uganks 20. Jh. e Schluechthaus stoung? * ... et zu Lëtzebuerg eng [[Griichesch-orthodox Kierch Weiler zum Tuer|griichesch-orthodox]] an eng [[russesch-orthodox Kierch zu Lëtzebuerg|russchesch-orthodox Kierch]] gëtt? * ... [[Charleroi]] deen Numm 1666 zu Éiere vum Kinnek [[Carlos II. vu Spuenien|Carlos II.]] krut, a bis dohi ''Charnoy'' housch? * ... 1922 an 1923 mat der [[Marcelle Dauphin]] an der [[Louise Welter]] déi éischt Fraen zu Lëtzebuerg Doktesch goufen (Zänndoktesch, resp. Generalistin)? * ... dem [[François Gillen]] säi [[Buer fir den 30. Anniversaire vun de Réimeschen Traitéen|Buer]] op der Spëtzt vun der [[Al Avenue|Aler]] an der [[Nei Avenue|Neier Avenue]] am [[Garer Quartier (Stad Lëtzebuerg)|Garer Quartier]] fir den 30. Anniversaire vun de [[Réimesch Traitéen|Réimesche Traitéen]] opgeriicht gouf? * ... d'Duchfabréck op der [[Schläifmillen (Lëtzebuerg)|Schläifmille]] laang virun der [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Gemeng Hamm]], an där se louch, en eegene Pompjeescoprs hat? * ... d'Stad [[Malakoff (Hauts-de-Seine)|Malakoff]] bei Paräis no enger Kopie vun engem [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Tuerm vun der Festung Malakoff]], déi do stoung, genannt gouf, deen d'Fransousen 1856 am [[Krimkrich]] eruewert haten? * ... 1890, wéi mam [[Adolphe vu Lëtzebuerg]] d'Dynastie [[Nassau-Weilburg]] de Lëtzebuerger Troun iwwerholl huet, d'[[Dräifaltegkeetskierch vu Lëtzebuerg|Dräifaltegkeetskierch]] an der [[rue de la Congrégation|Jofferegässel]] d'Kierch vum Lëtzebuerger Herrscherhaus gouf? <gallery> Fichier:Luxembourg, Église Saint-Jean (Neumünster) côté Alzette (101).jpg Fichier:Capital city Luxembourg 05.jpg Fichier:Luxemb Weiler-la-Tour, Greek Orthodox Church with flags.jpg Fichier:Charleroi - hôtel de ville vu de la place Charles II - 2014-08-07.jpg Fichier:Luxembourg, fontaine Trentenaire Traité de Rome (2).jpg Fichier:N-Liez vue-de-la-schleifmuhl.png Fichier:Malakoff place du 11 Novembre 1.jpg Fichier:Dreifaltigkeitskirche Luxbg 2011B.jpg </gallery> * ... den Doud vum Deputéierten [[Aly Duhr]], den 1. Januar 1974, als Konsequenz hat, datt d'CSV bis d'[[Chamberwale vum 26. Mee 1974|Walen am Mee 1974]] mat engem Deputéierte manner an der Chamber vertruede war, well kee méi op hirer Lëscht vum Ostbezierk stoung, deen nach hätt kënnen noréckelen? * ... [[Léck]] tëscht August 1789 a Januar 1791 [[Lécker Revolutioun|eng Republik war]]?. * ... de Film ''[[Déi zwéi vum Bierg]]'' am Dréibuch ''Di zwéi vum Bierg'' an um Filmplakat ''Déi zwee vum Bierg'' housch? * ... den [[Europäesche Maulef]] op der Insel [[Groussbritannien (Insel)|Groussbritannien]], awer net op [[Irland (Insel)|Irland]] virkënnt? * ... deen nom Politiker [[Robert Schuman]] genannte [[Rond-point Robert-Schuman]] an der Stad Lëtzebuerg, gradewéi deen zu Bréissel, allen zwéin zwar "Rond-Point" heeschen, awer keng ''[[Intersection à sens giratoire obligatoire]]'', wéi s'am [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgesinn ass, sinn? * ... déi héchst Victoire vun der [[Lëtzebuergesch Foussballnationalequipe|Lëtzebuergescher Foussballnationalequipe]], de 26. Juli 1948 zu London, 6–0 géint Afghanistan war? * ... dat Wuert ''[[Schach]]'' op Persech "Kinnek" bedeit, a ''Schachmatt'' "de Kinnek ass dout"? * ... déi éischt [[Parkauer]] zu Lëtzebuerg am Abrëll 1958 an der Stad bei der [[Postgebai Stad Lëtzebuerg|Post]] um [[rue de la Poste (Stad Lëtzebuerg)|Piquet]] an an der [[Aldrengerstrooss]] opgestallt gouf? * ... den 3. Tuerm vum [[Europäesche Geriichtshaff]], mat 115 Meter Héicht, dat [[Héich Gebaier zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] ass (Antennemasten net matgerechent)? * ... ëm d'Joer 2020 [[Wollef|Wëllef]] vun der mëtteleuropäescher Flaachlandpopulation a vun där aus dem Alperaum sech an der Regioun ëm d'Belsch a Lëtzebuerg vereenegt hunn? <gallery> Fichier:Verenigde Nederlandse Staten 1790.jpg Fichier:Pellicola Cinematografica Sotto.png Fichier:Close-up of mole.jpg Fichier:Robert-Schuman-1953 (cropped).jpg Fichier:ChessSet.jpg Fichier:Luxembourg, parcmètre Duncan meter (102).jpg Fichier:Canis lupus laying.jpg </gallery> * ... dem [[Geoffrey Chaucer]] säin allegorescht Gedicht ''The Parliament of Fowls'' dacks als Geleeënheetsgedicht fir d'Hochzäit vum Kinnek [[Richard II. vun England|Richard II.]] mat der [[Anne vu Béimen]] gedeit gëtt? * ... bis 1952 den [[Napoleonsgaart]], dono bis 1997 d'[[Buergplaz zu Huldang]], an zanterhier [[Op Kneiff]] als déi héchste Plaz zu Lëtzebuerg gëllt? * ... d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer]] aus dräi [[Kadastersektioun|Sektioune]] besteet, wouvun eng am [[Éislek]], eng am [[Guttland]] an déi drëtt op der Grenz vun den zwou Regioune läit? * ... den Zockerbäcker [[Nicolas Namur]], ier e säi Betrib an der Stad Lëtzebuerg gegrënnt huet, 1854 bis 1861 Pâtissier a [[Kalifornien]] war? * ... den 1900 gebaute Liichttuerm [[Rubjerg Knude Fyr]] an Dänemark 2019 eng 70 Meter an d'Hannerland geréckelt gouf, fir datt en net an d'Mier soll falen? *... de lëtzebuergeschen Entreprener '''[[Théodore Pescatore (1871-1931)|Théodore Pescatore]]''' (1871-1931) schonn 1904 eng Firma (''L'Auto mixte'') gegrënnt huet, fir [[Hybrid]]-Gefierer ze bauen? * ... Clierf, den Houwald, Esch-Sauer an d'Kautebaach déi éischt Uertschaften zu Lëtzebuerg waren, déi eng [[Gemeinschaftsantenn]] haten an dat, nach ier et 1967 e Gesetz dofir gouf? * ... den [[Olympus Mons]] um [[Mars (Planéit)|Mars]] mat iwwer 22&nbsp;km Héicht iwwer dem mëttlere Planéitenniveau a 26&nbsp;km iwwer der Plateausdéift an engem Duerchmiesser vu bal 600&nbsp;km deen héchsten a gréisste bekannte Bierg am Sonnesystem ass? * ... d'[[Haus Höcklin von Steinach]] um [[Krautmaart]] warscheinlech dat eelst Wunnhaus an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] ass, dat nach erhalen ass? * … d''''[[Entwécklung vun der Gemengenzuel zu Lëtzebuerg|Zuel vun de Gemengen zu Lëtzebuerg]]''' tëscht de Joren 1830 an 1891 vun 120 op 130 eropgoung, fir dann nees, duerch Fusiounen, op déi aktuell {{Gemengenzuel}} erofzefalen? * ... de [[Julien Lefèvre]] Lëtzebuerg 1936 op den olympesche Summerspiller als Sculpteur an op de Wanterspiller als (Ersatz-)Bobfuerer vertrueden huet? <gallery> Fichier:Richard2 Anna.jpg Fichier:Erpeldange4.JPG Fichier:Rubjerg Knude Fyr, Hjørring, Denmark, 1807072202, ako.jpg Fichier:Kneiff.jpg Fichier:Maison Höcklin von Steinach Luxembourg City 2013-08.jpg Fichier:Olympus Mons.jpg Fichier:Auto-mixte-Parijs-1906.jpg Fichier:Luxembourg communes map.svg </gallery> ==Ongerued Joren == === Januar === * ... d'[[Joan Fontaine]] an d'[[Olivia de Havilland]] déi eenzeg Sëschtere sinn, déi allebéid en [[Academy Awards|Oscar]] fir dat bescht Schauspill an enger Haaptroll kruten? * ... déi éischt [[Päerdscourse]] zu Lëtzebuerg am Joer [[1895]] zu [[Dikrech]] geridde gouf? * ... d'Adepte vun der [[Prënz-Philip-Beweegung]] op [[Vanuatu]] iwwerzeegt sinn, datt de [[Philip, Duke of Edinburgh|Prënz Philip]], de Mann vun der brittescher Kinnigin [[Elizabeth II. vu Groussbritannien|Elizabeth II.]], eng Gottheet war? <!-- Mol kucken, wéi dat nom Philip sengem Doud 2021 weidergeet... --> * ... dem [[Johann Philipp Bettendorf]] (1625-1698) seng Chronik vun de Jesuittemissiounen am [[Amazonas]]gebitt als eng Fondgrouf net nëmme fir Kiercherechtler a Missiounstheologen, mä och fir Ethnologen, Biologen, Historiker a Soziologen ugesi gëtt? * ... [[Manderen]] virun der Franséischer Revolutioun eng [[Herzogtum Lëtzebuerg|lëtzebuergesch]] Enklav a Loutrenge war? * ... d'[[Dräi Kinneken]], déi heirëmer ''Balthazar, Caspar a Melchior'' genannt ginn, bei de syresche Chrëschten ''Larvandad, Hormisdas a Gushnasaph'', bei den Ethiopier ''Tanisuram, Mika, Sisisba'' oder ''Awnison, Libtar a Kasäd'', a bei den Armeenier ''Kagba a Badadilma'' heeschen, an deemno och alt just zu zwéi sinn? * ... d'[[Befreiungsmonument Dikrech|Monument fir d'Befreiung duerch d'US-Arméi]] zu [[Dikrech]] un zwou Befreiungen erënnert, déi am September 1944 an déi am Januar 1945? * ... de [[Ginkgo]] sech zanter 300 Millioune Joer kaum verännert huet an dofir als e ''liewegt Fossil'' gëllt? * ... ''Grëmmeleschter'' fréier Reesbengele genannt goufen, déi zu [[Grëmmelescht]] fabrizéiert goufen? * ... de [[Koméit]] [[Shoemaker-Levy 9]], deen 1993 entdeckt gouf, am Summer 1994 op de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] opgeschloen ass? * ... d'[[Christ Roi-Kapell]] um Belair 1931 dat éischt Kierchegebai zu Lëtzebuerg war, dat net am traditionellen neo-romaneschen oder neo-gotesche Stil gebaut gouf? * ... dem [[Georges Méliès]] säin ''Le Voyage dans la Lune'' (1902, nom Roman vum [[Jules Verne]]) als deen éischte [[Science-Fiction]]-Film gëllt? * ... Lëtzebuerg kuerz virum Éischte Weltkrich de weltwäit [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|sechstgréisste Produzent vu Goss an aachtgréisste vu Stol]] war? * ... d'[[Gro Gaardewanz]] am 20. Joerhonnert éischter seelen zu Lëtzebuerg war, zanter ongeféier 2010 do besonnesch opfälleg am Hierscht ass, wa s'en Masse versicht, an Haiser anzedrénge fir z'iwwerwanteren? * ... ufanks vun den 1960er Jore beim Uleeë vum [[Our-Stauséi]] en Deel vun der Uertschaft [[Biwels]] huet missen op e kënschtleche Plateau verluecht ginn? * ... d'[[Baldwin Street]] an Neiséiland, mat engem Gefäll vu bis zu 35 %, als déi géist Strooss op der Welt gëllt? * ... d'Existenz vum [[Halonodon luxembourgensis]] bis ewell just duerch en Zant attestéiert ass? * ... de [[Streisand-Effekt]] no der Schauspillerin a Sängerin [[Barbra Streisand]] genannt gouf, déi eng Foto am Internet läsche loosse wollt, well dodrop (ë. a.) hiert Haus ze gesi war? * ... de Quartier [[Belair]] an der Stad Lëtzebuerg bis den Ufank vum 20. Joerhonnert ''Dauwefeld'', an dono ''Neimäerel'' genannt gouf, ier en 1957 säin haitegen Numm krut? * ... de [[Bodil-Präis]] den eelsten dänesche Filmpräis ass? * ... de [[Méchelstuerm (Miersch)|Méchelstuerm zu Miersch]] net, wéi de Rescht vun der aler Kierch, am 19. Joerhonnert ofgerappt gouf, well en dem Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] seng Fra Anna Pawlowna un d'Kierchtierm aus hirer Heemecht erënnert soll hunn, an doropshin d'Gemengeconseillere gebiede goufen, e stoen ze loossen? * ... en [[Europäeschen Igel]] 5.000 bis alt 7.500 Stachelen huet, déi iwwer de ganze Kapp a Réck verdeelt sinn? * ... vun 1880 un all Servicer vun der [[Regierung (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Regierung]] an engem Gebai ënnerbruecht waren, dem [[Refuge Sankt Maximin|Hotel Sankt-Maximäin]], deen dofir dacks just ''d'Regierung'' genannt gouf? * ... d'[[Kongresshal vu Berlin]] an der Zäit vum [[Kale Krich]] e prominent Symbol fir déi däitsch-amerikanesch Allianz war an deementspriechend politesch instrumentaliséiert gouf? * ... de ''[[Vollekshaus (Stad Lëtzebuerg)|Versoffene Rousekranz]]'' duerch e ''Carrefour'' ersat gouf? * ... [[Gold]], als E175, op der [[Lëscht vun de Liewensmëttelzousätz]] ze fannen ass? * ... den [[Alexander Zoubkoff|éischte Fallschiermsprénger zu Lëtzebuerg]] Garçon an engem Stater Restaurant a Schwoer vum Keeser [[Wilhelm II. vun Däitschland|Wilhelm II.]] war? * ... den [[Uluru]], am [[Uluru-Kata Tjuta Nationalpark]], mat enger Längt vu 4 ½ km , enger Breet vun 2 ½ km an enger Héicht vun 348,7 m, dee gréisste [[Monolith]] op der Äerd ass? * ... zwee Joer, nodeem de [[Fort Parkhöhe]] vun der Festung Lëtzebuerg fäerdeg gebaut war, fest stoung, datt et nees misst ofgerappt ginn? * ... een am [[Nationalpark Serra dos Órgãos]] ''dem Härgott säi Fanger'' bewonnere kann? * ... den 1. Juni 1904 zu Lëtzebuerg d'Aueren 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt goufen, wéi vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi [[Mëtteleuropäesch Zäit]] ëmgestallt gouf? === Februar === * ... déi 35 Meter héich [[Dräifaltegkeetssail vun Olomouc]] am 18. Joerhonnert opgeriicht gouf, fir d'Enn vun enger [[Pescht]]epidemie ze éieren? * ... den Numm "[[Tawioun]]", eng Strooss an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], op e Bouf vum [[Péiter Ernest I. vu Mansfeld|Péiter Ernest vu Mansfeld]] zeréckgeet, deen Octavian housch, an no deem eng Paart genannt gi war? * ... den [[Tornado vu Péiteng]] vun 2019 Wandspëtzte vun 241&nbsp;km/h erreecht huet? * ... den [[Tunnel vun Herstal]] ee vun de wéinegen Eisebunnstunnellen an der Belsch ass, duerch deen haut Autoe fueren? * ... d'[[Laure Koster|Laure ('Lory') Koster]] déi éischt Lëtzebuergerin war, déi op den Olympesche Spiller ugetrueden ass, nämlech als [[Schwammen (Sport)|Schwëmmerin]] 1924 [[Olympesch Summerspiller 1924|bei deene vu Paräis]]? * ... wat een am [[Kiwuséi]] méi déif geet, wat d'Temperatur an de Salzgehalt méi eropginn? * ... de [[geographeschen Zentrum vu Lëtzebuerg]] am Nordweste vu Pëtten, am [[Naturschutzgebitt Pëttenerbësch]] läit? * ... d'[[Halloweenkrabb]] hiren Numm huet wéinst hirem Glach mat enger [[Halloween]]-[[Kalbass]]? * ... am [[Traité vu Lëtzebuerg]] 1956 festgehale gouf, datt d'[[Saarland]], dunn e franséischt Protektorat, der Bundesrepublik Däitschland bäitriede kéint? * ... d'[[Tomat]]en am 16. a 17. Joerhonnert an Europa eng Raritéit waren, a vu räiche Leit gezillt goufe fir schéin ze maachen, well gemengt gouf, d'Fruucht wier gëfteg? * ... de [[Johann Wolfgang von Goethe]] bei [[Openthalt vum Johann Wolfgang von Goethe an der Stad Lëtzebuerg (1792)|sengem Openthalt zu Lëtzebuerg]] net am sougenannte Goethe-Haus am Pafendall iwwernuecht huet, wou eng Plack hänkt, déi seet, dat wier de Fall gewiescht? * ... d<nowiki>'</nowiki>''[[Camptochaeta luxemburgensis]]'' en Troglobiont ass, an dowéinst seng Pigmentatioun verluer huet? * ... d'Mafalda, e Comicpersonnage vum argentineschen Zeechner [[Quino]], 2014 als éischt BDs-Figur mat der [[Légion d'honneur]] ausgezeechent gouf? * ... d'Willibrord-Klack an der [[Iechternacher Basilika]] mat knapps 7 Tonne Gewiicht déi schwéierst Klack am Land ass? * ... d'[[Mathilde d'Udekem d'Acoz|Mathilde]] zanter dem Bestoe vun der Belsch déi éischt Kinnigin ass, déi do am Land gebuer gouf? * ... den [[Albert Biever]] aus dem Rollengergronn 1904 zu New Orleans eng Universitéit gegrënnt huet? *... [[Iechternach]] 1886 als éischt Stad zu Lëtzebuerg eng elektresch Beliichtung krut? * ... dat éischt Liewewiesen, dat vun der Äerd an de Weltall geschéckt gouf, wuertwiertlech eent war, [[Laika|"dat billt"]] ? * ... bannent annerhallwem Joer no der Aféierung vum [[gratis ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg]] d'[[CFL]] 414.000 Euro an d'Kees krut, nämlech mam Verkaf vun 1.-Klass-Ticketen (déi net gratis ass)? * ... d'[[Rochuskierch zu Éinen]] déi eenzeg Kierch am Land ass mat engem ronne Kiercheraum? * ... de [[Ry de Vaux]] näischt mat [[Ris de veau]] ze dinn huet? * ... um [[Kierfecht um Sichenhaff]] e Grafmonument steet, dat en Undenken un zwéi [[Commune vu Paräis|Kommunarde vu Paräis]] ass, déi am Exil zu Lëtzebuerg gestuerwe sinn? * ... d'Pläng vum Gebai vun der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] op e ''[[Alexander Rüdell|Wirklicher Geheimer Oberbaurat]]'' zeréckginn? * ... [[Quierzy]] am [[Departement Aisne]] ënnert de [[Merowenger]] eng Kinneksstad war, an ënnert de [[Karolenger]] eng Keeserpfalz, haut awer just nach e rouegt Dierfche vun eppes iwwer 400 Awunner ass? * ... D'''[[Wochenblatt für Bürger und Landleute]]'' 1837 déi éischt "Provënz"zeitung zu Lëtzebuerg, an och déi éischt mat engem Feuilleton war? * ... d'[[Maria Theresia vun Éisträich]] de 25. Juni 1741 zum ''Kinnek'' vun Ungarn gekréint gouf, well et dofir kee weiblechen Titel gouf? * ... vun den ursprénglech [[Limes Luxemburgensis|94 stenge Maarken]], déi 1772 ënnert der [[Maria Theresia vun Éisträich|Maria Theresia]] opgeriicht goufen, fir d'Limitte vun der Stad Lëtzebuerg ze markéieren, der haut nach 63 bestinn? * ... den [[Johnny Weissmuller]], deen tëscht 1932 an 1948 a Filmer den [[Tarzan]] gespillt huet, virdrun olympesche Champion am [[Schwammen (Sport)|Schwamme]] war, an eng Goldmedail am [[Waasserball]] gewonnen hat? === Mäerz === * ... dee Mann, [[Charles Bernard du Bost-Moulin|dee 1707 zu Lëtzebuerg d'Gromper agefouert]] soll hunn, bei engem Duell ëm d'Liewe koum? * ... de [[Kanounentiermche vu Kielen]] wéinst engem Noperschaftssträit entstane soll sinn? * ... [[Le Patron]] mat dräi oder véier Rieder ënnerwee ka sinn? * ... zu Lëtzebuerg tëscht 1880 an 1900 net manner wéi 20 [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg|nei Zeitunge gerënnt]] goufen? * ... d'[[Fabiola de Mora y Aragón]], vun 1960 bis 1993 den Titel ''Kinnigin vun'' de ''Belsch'' hat, an dono ''Kinnigin vun'' der ''Belsch''? * ... [[Dormans]], an der Marne, 1920 vun der Stad Lëtzebuerg fir 1 Frang op de Kapp vun hirer Bevëlkerung 'adoptéiert' gouf? * ... et bei Allënster, dem [[Victor Hugo]] no, ''"[[Häerdcheslee|une femme qui a une tête et un homme qui n'en a pas]]"'' gëtt? * ... [[Nuddel]]en a [[Kniddel]]en net nëmme vun der Matière-première hier, ma och [[etymologie|etymologesch]] dee selwechten Urspronk hunn? * ... de [[Michel Rodange]] mat senger Fra zesummen 10 Kanner hat, wouvun der awer sechs scho fréi gestuerwe sinn? * ... de [[Louis II. vu Frankräich|Louis den Tuddeler]] deen eenzege Jong vum [[Charles de Plakkapp|Charel dem Plakkapp]] war, deen iwwerlieft hat? * ... den ''[[Huelen Zant]]'' um Bockfiels net e Rescht vum Siegfried senger Buerg ass, mä vum lénksen Tuerm vun der zweeter Paart vun der Festung, deen 1874, wéi d'Festung geschleeft gouf, an eng 'Pseudo-Ruin' ëmgebaut gouf? * ... dem Theodor Kaiser säi [[Méckefänkert]] nach haut milliounefach zum Asaz kënnt? * ... bei der [[Cholera]]-Epidemie zu Lëtzebuerg, [[1865]]-[[1866]], tëscht 8.000 bis 10.000 Leit dorun erkrankt, a ronn 3.500 gestuerwe sinn, 1,83 % vun der Gesamtpopulatioun? * ... [[Cassini-Huygens]], eng Weltraummissioun mat zwou Raumsonde fir de Planéit [[Saturn (Planéit)|Saturn]] a [[Saturnmounden|seng Mounden]] z'erfuerschen, bannent knapps 20 Joer spektakulär nei Erkenntnesser bruecht huet? * ... bei der Explosioun vum Polvertuerm um [[Verluerekascht (Stad Lëtzebuerg)|Verluerekascht]], de 26. Juni 1807, 32 Persoune ëm d'Liewen koumen an der 120 schwéier blesséiert goufen, dorënner vill Kanner? * ... d'Insel [[Koiluoto]], déi just 3 Hektar grouss ass, tëscht Russland a Finland gedeelt ass? * ... d'[[Mercier (Champagner)|Champagnerfabréck Mercier]] am [[Weidendall]] bei Koplescht virum 1. Weltkrich op bis zu 40 Hektar [[Weiden|Weide]] gezillt huet, deenen hir Rudde vu bis zu 100 Leit zu Kierf geflecht goufen? * ... [[Invasiounsträifen]] géint ''friendly fire'' schütze sollten? * ... de [[Malakoff-Tuerm (Lëtzebuerg)|Malakoff-Tuerm]] a [[Clausen]] nom [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Malakoff-Tuerm]], engem Deel vun der Festung [[Sewastopol]], genannt gouf, deen am [[Krimkrich]] (1853-1856) eng wichteg Roll gespillt hat? * ... d'[[The Beatles|Beatles]] 1961 hiren éischten Optrëtt no hirer Tournée zu Hamburg am [[Liverpool]]er ''[[Cavern Club]]'' haten, a bis 1963, 292-mol do opgetruede sinn? * ... d'[[Kapell Cité Léon Kauffman|Kapell vun der Cité Léon Kauffman]] tëscht 1962 an hirer Entweiung, 2017, an engem Trakt vun aacht Garagen amenagéiert war? * ... beim [[Tour de France 2011]] fir d'éischt Kéier an der Geschicht vum [[Tour de France|Tour]], net nëmmen zwéi Lëtzebuerger, ma och zwéi Bridder mat um Podium stoungen? * ... d'stenge Mauer ronderëm den Domän vum [[Schlass Kockelscheier]] vun engem eenzege Mann, engem gewësse Welter, bannent 15 Joer – vun 1880 bis 1895 – gebaut gouf? * ... zu Paräis, an der Zäit vum [[Directoire]], et Moud war, sech zu den ''Incroyables'' oder de ''Merveilleuses'' ze zielen? * ... de Lieu-dit ''[[Geeschterhaischen]]'' am [[Gréngewald]] op e Juegdhaus zeréckgeet, dat fréier op där Plaz stoung? * ... de Sënn an Zweck vun de [[Raschpëtzer]] am Gréngewald eréischt an de leschte Jorzéngte vum 20. Joerhonnert erausfonnt gouf? * ... d'[[Prinzessinnen-Eechen]] am [[Gréngewald]] sechs [[Eechen|Eeche]] sinn, déi tëscht 1894 an 1906 am ''Réngelsgronn'' zu Éiere vun den Duechtere vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] [[Wëllem IV. vu Lëtzebuerg|Wëllem IV.]] geplanzt goufen? * ... de [[Schetzel]] e Klausener war, deen am 12. Joerhonnert bis zu sengem Doud 14 Joer laang an enger Klaus am Gréngewald bei der Stad Lëtzebuerg gelieft huet? * ... ''[[D'Vulleparlament am Gréngewald]]'' e satirescht-politescht Gedicht war, dat den [[Dicks]] 1848 anonym publizéiert huet? * ... ''[[Les Trois Mousquetaires]]'' vum [[Alexandre Dumas]] ursprénglech als [[Feuilleton]] an der Zeitung ''Le Siècle'' publizéiert gouf? * ... der [[Ketty Thull]] hiert [[Kachbuch]] an 10 Oploen méi wéi 50 Joer laang erauskomm ass? * ... de [[Mihai I. vu Rumänien|leschte Kinnek vu Rumänien]], no sengem Règne, an der Schwäiz als Ziichter vu Gefligel, Testpilot a [[Courtier]] op der Bourse säin Ënnerhalt verdéngt huet? === Abrëll === * ... d'[[Osbourg-Haus]] zu Gréiwemaacher am 15. Joerhonnert als Zivilhospiz gebaut gouf, an dono als Wunneng fir Schoulschwësteren, Schoul, Stadbibliothéik a Museksschoul benotzt gouf? * ... den [[Alhazen|Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham]] (~965 - 1039) als Erfinder vun der [[Lupp]] gëllt? * ... d'Wopen iwwer dem Portal vum [[Hospice Saint-Jean]] am Gronn déi vum Kinnek [[Karel II. vu Spuenien]], vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] a vum deemolege Gouverneur vu Lëtzebuerg, [[Philipp de Croy]], sinn? *... d'[[Gare Herbesthal|Gare vun Herbesthal]], déi 1843 opgoung, déi eelst europäesch Grenzgare war? * ... d'[[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue Kennedy]] um [[Kierchbierg]] ursprénglech als [[Autobunn]] gebaut gi war, dunn awer tëscht dem Enn vun den 1990er Joren an dem Ufank vun den 2010er Jore als Stadboulevard zeréckgebaut gouf? * ... de [[Skorpioun I.]] en alegyptesche Kinnek aus der virdynastescher Zäit, ëm 3200 v. Chr., war? * ... den Numm vun der Uertschaft [[Blummendall]] näischt mat Blummen ze dinn huet, ma éischter op eng keltesch Gottheet zeréckgeet? * ... déi iwwer 21&nbsp;km laang [[Donauinsel]] zu [[Wien]] tëscht der [[Donau]] an der Neier Donau an den 1970er/1980er Joren ugeluecht gouf, fir Héichwaasser ze reguléieren? * ... als Reklamm fir d'Première vum Film ''[[De Superjhemp retörns]]'' verschidde Firmen d'Opschrëfte mat hiren Nimm (op Gefierer, Butteker oder Produkter) deelweis duerch déi parodistesch Versioun ersat hunn, déi s'am [[Superjhemp]] kritt haten? * ... déi [[Däitsch Bréck zu Visé]] (''Pont des Allemands''), eng Eisebunnsbréck iwwer d'[[Meuse (Floss)|Meuse]], am [[Éischte Weltkrich]] vun der däitscher Arméi mat haaptsächlech russesche Gefaange gebaut gouf? * ... d'[[Fondation Pescatore]] dat éischt Gebai zu Lëtzebuerg war, dat aus arméiertem Bëtong gebaut gouf? * ... [[Honsréck]], wéi och [[Hondséislek|Hon(d)séislek]], sproochlech op dat algermanescht Wuert ''hun'' fir "grouss" zeréck kéinte goen, eng Kultbezeechnung fir de [[Bronge Bier]]? * ... de Vëlossportler [[Bim Diederich]] de Spëtznumm ''Duc de Grammont'' krut, nodeems e beim [[Tour de France 1951]] am ''[[Mur de Grammont]]'', seng 3 Matfuerer ofgehaangen hat? * ... déi lescht Persoun, déi am [[Tower of London]] higeriicht gouf, een [[Josef Jakobs|zu Lëtzebuerg gebiertegen däitsche Spioun]] war? * ... den [[Traffic Light Tree]] zu London, sengem Kënschtler no, d'Zesummespill vun de Finanzaktivitéiten an dem Verkéier zu London, déi ni zur Rou kommen, mat de Beem an der Natur ronderëm symboliséiere soll? * ... iwwer 1.500 Entreprisen de Label ''[[Made in Luxembourg]]'' benotzen dierfen? * ... d'[[Internationale Filmfestspiele Berlin]] 1951 op Initiativ vum US-amerikanesche Militär als eng "Vitrinn vun der fräier Welt" an d'Liewe geruff goufen, mam [[Alfred Hitchcock]] sengem ''[[Rebecca (Film 1940)|Rebecca]]'' als éischte Film? * ... de ''Bernhoeft's Blitzlichtapparat Sanssouci'', deen de lëtzebuergesche Fotograf [[Charles Bernhoeft]] erfonnt a patentéiere gelooss hat, Präisser doruechter gewonnen huet? * ... [[Christi Himmelfaart]] am Joer 2024 op den [[Europadag]], an 2160 op den [[Éischte Mee]] fällt, an deemno zwéi [[gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg|gesetzlech Feierdeeg]] dee selwechten Dag sinn? * ... dem [[Mathias Erasmy]] säi ''Guide du voyageur dans le Grand-Duché de Luxembourg'' vun 1861 deen éischte lëtzebuergeschen Touristeguide war? * ... Sportaarten, déi ''um, am'' oder ''ënner'' [[Waasser]] ausgeüübt ginn, zu de [[Waassersport]]aarte gezielt ginn, där um Äis (soss näischt wéi gefruerent Waasser) awer net? * ... bis an d'1980er Joren an der [[Fiels]] Jeans produzéiert goufen? * ... 1821 am ''[[Luxemburger Wochenblatt]]'' fir d'éischt iwwerhaapt en Text op Lëtzebuergesch publizéiert gouf? * ... déi "[[Pampelmousse|gréisst Zitroun]]" bis zu 30&nbsp;cm am Duerchmiesser grouss ka ginn? * ... d'[[Gemeng Hollerech]] ëm 1905 déi zweetgréisst Gemeng am Land war? * ... am réimeschen [[Amphitheater vu Pula]] schonn [[Äishockey]]smatcher organiséiert goufen? * ... am Wanter 1813/1814 am haitege Lëtzebuerg all 40. Awunner un der [[Typhus|Fleckeféiwer]]-Pandemie gestuerwen ass? * ... ''[[Schweigt stille, plaudert nicht]]''vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] och als ''Kaffeekantate'' bekannt ass? * ... d'[[Clinique Saint-François]] um Fëschmaart déi éischt Aeklinik am Land war? * ... d'[[Fräi Hansestad Bremen]] dat klengst [[Land (Däitschland)|Bundesland]] vun Däitschland ass an aus zwou Stied besteet? === Mee === * ... 2021 déi lescht 20 [[Telefonskabinn]]en zu Lëtzebuerg ewechgeholl goufen? * ... de [[Kierfecht Malakoff]] a [[Clausen]] den eelste [[Juddentum zu Lëtzebuerg#Jiddesch Kierfechter zu Lëtzebuerg|jiddesche Kierfecht zu Lëtzebuerg]] ass? * ... [[Uhu]]en a Gefaangenschaft bis zu 60 Joer al kënne ginn? * ... d'Lokomotiv [[CFL 5519]] déi eenzeg Dampmaschinn vun den [[CFL]] ass, déi nach besteet? * ... d'[[Stroossbuerger Eeden]] déi eelst Charte ass, déi d'Trennung vum haitege frankophonen a germanophone Sproochraum bezeit? * ... obwuel an der [[Koffergrouf vu Stolzebuerg]] an der Zäit alt bis zu 5000 Tonne Kofferäerz am Joer ofgebaut goufen, dës ni richteg rentabel war, an dofir ëmmer nees de Proprietär gewiesselt huet? * ... de [[Batman]], anescht wéi aner Superhelden, keng iwwernatierlech Kräften huet? * ... de [[Stade du Thillenberg|Stadion um Thillebierg]] tëscht 1921 an 1922 vun de Memberen, Supporteren a Spiller vun de [[Red Boys Déifferdeng|Red Boys]] gebaut gouf? * ... de Bierg [[Ararat]], deen d'Nationalsymbol vun den [[Armeenier]] ass an um Wope vun [[Armenien]] drop ass, haut an der [[Tierkei]] läit? * ... am Sëtzungssall vum [[Hôtel des Terres Rouges]] (haut de Sëtz vum [[Ministère de la Culture|Kulturministère]]) véier Medaillone mat Zeenen aus der Stolindustrie an de Boiserien integréiert sinn? * ... d'[[Reichenbach-Waasserfäll]] am Kanton Bern, duerch den [[Arthur Conan Doyle]] international bekannt goufen, well do deem seng Romanfigur Sherlock Holmes an ''The Adventure of the Final Problem'' zesumme mat sengem Feind, dem Professer Moriarty, erofgefall ass? * ... am August 1792, wärend dem [[Koalitiounskricher|éischte Koalitiounskrich]] d'Haaptarméi vun den Alliéierten mat enger 40.000 Mann, zu [[Mutfert]] hiren Haaptquartéier opgeschloen huet? * ... de Sänger a Schauspiller [[Freddy Quinn]], jee no Quellelag, an dräi verschiddenen Uertschafte gebuer ka sinn? * ... d'[[Gare Kautebaach]] vun 1888 zwéi verschidden Architekturstiler vereent - Schwäizer Chalet an italieenescht Landhaus - wat den éischte Bauhären no e Symbol fir d'Frëndschaft an d'Begéinung vun de Vëlker duerstelle soll? * ... ''[[Het Zinneke]]'' zu Bréissel als eng Zort kanine Pendant zum Jeanneke a [[Manneken Pis]] betruecht ka ginn? * ... Lëtzebuerg 1997 fir d'éischt Kéier mat ''[[Elles]]'' e [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren|Kandidat fir eng Nominéierung fir den Oscar]] agereecht huet? * ... de Geriichtshaff vun der [[CECA]] an den 1950er Jore säi Sëtz an der Stater [[Villa Vauban]] hat? * ... d'Fabréck vum Faarfpigment [[Falunrout]], dat a Schweede wäitleefeg fir den Ustrach vu ländleche Gebaier gebraucht gëtt, 2001 vun der UNESCO op d'[[Weltierwen|Weltierwelëscht]] gesat gouf? * ... deen éischte Gol fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] an engem offizielle Lännermatch den 29. Oktober 1911 vum [[Albert Elter]] geschoss gouf? * ... den [[Chile]] vun Norden no Süde 4.200&nbsp;km laang ass, ma op der schmuelster Plaz just 90&nbsp;km breet? * ... den [[Internationale Fraendag]] zu Lëtzebuerg eng éischt Kéier den 23. Mäerz 1929 gefeiert gouf? * ... de [[Fairchild K-20 Loftbildfotoapparat]] dee wichtegste Fotoapparat vun der US Air Force am Zweete Weltkrich war? * ... am [[Traité vun Iechternach]] Lëtzebuerg an d'Bundesland Rheinland-Pflaz 1974 d'Bewirtschaftung vum Waasser am Grenzgebitt vun deenen zwee Länner festgeluecht hunn? * ... den [[Zwak (Mythologie)|Zwergen- oder Zwakemythos]] op bronzezäitlech Biergleit zeréckgeet, déi sief et duerch hir Originnen, sief et duerch hir Aarbecht, méi kleng waren? * ... den Zwerg bei der Blummenauer am [[Parc de Gerlache]] d'Klack eng éischt Kéier beim Begriefnes vum Déifferdenger Buergermeeschter [[Emile Mark|Mark]] gelaut huet? * ... d'[[Sonn]] e [[Gielen Zwerg]] ass? * ... den [[Zwergmammut]] (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwen Aart aus der Famill vun den Elefanten, seng Kierpergréisst am Laf vun de Jore reduzéiert huet, well op der Insel wou e gelieft huet, de Kascht limitéiert war? * ... [[Zwergstaat]]en an der Reegel eng Landfläch vun ënner 1.000&nbsp;km² hunn? * ... vum [[Pluto (Zwergplanéit)|Zwergplanéit Pluto]] ugeholl gouf, et wier e fréiere Mount vum [[Neptun (Planéit)|Neptun]], ier 1978 entdeckt gouf, datt de Pluto selwer 5 Mounden huet? * ... ''[[Li Tore]]'', eng Skulptur vun 1880, nach haut am Folklor vun de [[Universitéit Léck|Lécker Studenten]] eng wichteg Roll spill? * ... déi 1949 gegrënnte [[Goodyear-Dunlop Colmar-Berg|Goodyear S.A.]] zu [[Colmer-Bierg]] dat éischt Goodyear Wierk am kontinentalen Europa war an 1951 mat 300 Mataarbechter ugefaangen huet? ===Juni === * ... de [[Battistero lateranense]] zu Roum de Modell vu bal allen Dafkierche vum Chrëschtentum am héije Mëttelalter war? * ... et de Summer 1976 duerch a Frankräich [[Summerzäit|eng Stonn méi spéit]] war wéi zu Lëtzebuerg? * ... am [[Club des Cent Cols]] netprofessionell Vëlossportler opgeholl ginn, déi op d'mannst honnert Colle gefuer sinn? * ... et souwuel 1956 wéi 1973 de [[25. November]] zu Lëtzebuerg verbuede war, mam Auto ze fueren? * ... ee mam Auto duerch [[Fräulein Steinfort]] fuere kann? * ... eng Kasematt vum [[Fort Dumoulin]] wärend dem Bau vum Institut National des Sports (INS) iertemlech mat Bëtong zougeschott gouf? * ... [[Eilekatz]] aus onverdaulechen Iessreschter (Schanken, Fiederen, ...) besteet, deen [[Eilen]] oder aner [[Gräifvullen]] erauswiergen? * ... et am 13./14. Joerhonnert am [[Mëttelalterlech Schmelz am Jeneeserbësch|Jeneeserbësch eng Schmelz]] gouf, déi gréisst bis ewell entdeckt Plaz vun Eisegewënnung aus dem Mëttelalter a Mëtteleuropa? * ... d'''[[Feltgeniomyces luxemburgensis]]'', eng Ascomycota-Pilzenaart, déi 1990 zu Lëtzebuerg entdeckt a beschriwwe gouf, déi éischt bekannt Aart vun der Gattung ass? * ... et scho wärend der [[Éisträichesch Nidderlanden|éisträichescher Zäit]] am [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an duerno och am [[Département des Forêts]] eng [[Hondssteier]] gouf? * ... [[Foussball am No Mans Land]] 1914 e Frëndschaftsmatch tëscht engleschen an däitschen Truppe war, déi sech an den Tranchéen op der Front a Frankräich wärend dem [[Éischte Weltkrich]] bekricht hunn? * ... am schweedesche Kuerzfilm ''[[Radio Luxemburg (Film)|Radio Luxembourg]]'' dës Radiostatioun d'Verlaangere vun de Jugendlechen no Modernitéit, an engem Duerf uganks vun den 1960er Joren, symboliséiert? * ... zu [[Bern]] d<nowiki>'</nowiki>''[[Meitschibei|Meederchersbeen]]'' mat gemuelenen Nëss gefëllt ginn? * ... um Haus [[Ënnert de Stäiler]] eng [[Anna selbdritt]] ze gesinn ass? * ... [[Helminthologie|Helminthologen]] et mat parasitäre Wierm hunn? * ... de [[Putty Stein]] och alt emol [[Makkaronesch Dichtung]] geschriwwen huet? * ... d'[[Kap Komorin]] dee südlechste Punkt vum indeschen Ënnerkontinent ass? * ... den [[Europäesche Biber]] (''Castor fiber'') zu Lëtzebuerg eng zwee Joerhonnerte laang ausgestuerwe war, ier e sech zanter dem Ufank vun den 2010er Joren nees laanscht Sauer, Uelzecht, Äisch an Atert ausgebreet huet? * ... de Schwäizer Comicpersonnage [[Globi]] als Maskottche vun enger Buttekschaîne erfonnt gouf? * ... am Mee 1966 déi éischt [[112 (Europäeschen Noutruff)#Geschicht vun der lëtzebuergescher Noutruffzentral|Noutruffzentral zu Lëtzebuerg]] a Betrib geholl gouf, déi deemools nach ënner der Nummer 012 z'erreeche war? * ... den [[Uergelpäifekaktus]] direkt iwwer dem Buedem vill eenzel Äscht mécht, déi da praktesch am Senkel eropwuessen, wat dann ausgesäit wéi eng Rei [[Uergelpäif]]en? * ... den 30. Januar 1945 iwwer 800 Prisonéier vum [[KZ Sonnenburg]], dorënner 91 Lëtzebuerger, vun der SS duerch Genéckschoss ëmbruecht goufen? * ... am Kader vum [[Near Earth Asteroid Tracking]], deen [[Asteroid]]en iwwerwaacht, déi der Äerd (ze) no kéinte kommen, och ëmmer nees nei [[Koméit]]en entdeckt ginn? * ... just nach op enger vun de fréier 20 [[Fontaine Montefiore]] d'Skulptur vun enger Waasserdréiesch erhalen ass? * ... de [[Sireenereseau zu Lëtzebuerg]] aus ronn 160 [[Sireen (Apparat)|Sireene]] besteet, déi uechter d'Land am ëffentleche Raum installéiert si fir am Fall vun enger Katastroph kënnen ze warnen? * ... [[Kiewerlekszopp]] ee vun de wéinege Platen an Europa ass, an deenen Insekte verschafft ginn? * ... d'[[Gemeng Ettelbréck]] 1850 an dräi gespléckt gouf, an esou d'[[Gemeng Schieren]] an d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Gemeng Ierpeldeng]] entstane sinn? * ... en [[Tangram]] aus fënnef Dräiecken, engem Carré an engem Parallelogramm besteet? * ... de Film ''[[Congé fir e Mord]]'' vun [[Paul Scheuer]] 35 Joer laang de Rekord gehalen huet vum [[lëtzebuergesch Filmer|lëtzebuergesche Film]] mat deene meeschte Spectateuren, ier e vum ''[[De Superjhemp retörns|Superjhemp retörns]]'' vum [[Félix Koch]] iwwerholl gouf? * ... de [[Kap Canaveral]] a [[Florida]] no de [[Lëtschen|Lëtschefelder]] genannt gouf, déi do waren, an haut eng [[Metonymie]] fir d'[[Rakéitestartplaz]]en do an der Géigend ass? === Juli === * ... de [[Lëtzebuerg-Effekt]], deen dora besteet, datt de Radiosprogramm vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass, eng éischt Kéier uganks den 1930er Jore bei [[RTL Group|Radio Lëtzebuerg]] observéiert gouf? * ... d'[[Pragmatesch Sanktioun (1713)|Pragmatesch Sanktioun]] vum Keeser [[Karl VI. (HRR)|Karl VI.]] opgesat gouf, fir d'Ierffolleg no sengem Doud festzeleeën? * ... d'Serie ''[[Capitani]]'' op Netflix an alle Sproochen esou heescht, bis op Portugisesch, wou den Titel ''Os Segredos de Manscheid'' ass, an op Ungaresch, wou e mat ''Gyilkosság Manscheidben'' iwwersat ass? * ... d'[[Kanaliséierung vun der Musel]] schonns 1794 eng éischt Kéier proposéiert gouf, et awer bis 1956 gedauert huet, bis et zu engem Staatsvertrag tëscht Frankräich, Lëtzebuerg an Däitschland koum, deen den Ausbau vu Koblenz bis op Diddenuewen festgehalen huet? * ... de [[Grégoire Schouppe]], Abt vun der Abtei Iechternach, fir déi sëllege Bauaarbechte bekannt ass, déi e fir d'Abtei maache gelooss huet? * ... den "[[Éischten Europäesche Stol]]" am Fong kee [[Stol]], mee [[Goss]] war? * ... vun deene véier Molchaarten, déi et zu Lëtzebuerg gëtt, den [[Triturus cristatus|nërdleche Kammmolch]] (''Triturus cristatus'') déi seelenst ass? * ... [[Herzogtum Bouillon|Bouillon]] 1794 fir e puer Méint eng Republik war? * ... den [[Belval-Héichiewen|Héichuewen C vun Esch-Belval]] 1996 ënner der Opsiicht vu chineeseschen Ingenieuren demontéiert, a Këschte verpaakt, a China bruecht an do nees opgeriicht gouf? * ... d'[[Valletta|Haaptstad vu Malta]] no [[Jean Parisot de La Valette|engem Groussmeeschter vum Souveräne Malteeseruerde]] genannt ass? * ...déi lëtzebuergesch Electropopband [[Hal Flavin]] et am Summer 2013 mam Lidd ''Trigger'' bis op d'Plaz 61 an de spuenesche Singlecharts gepackt huet? * ... d'[[Tulpen]] hir Wuerzele sproochlech an [[Turban|enger Kappbedeckung]] hunn? * ... den Déifferdenger ''Creative Hub'' [[1535°]] no der Schmëlztemperatur vum [[Eisen|Eise]] genannt gouf? * ... d'[[Gott ist mein König|Rotswiesselkantat]] dat éischt Wierk vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] ass, dat gedréckt gouf? * ... d'Schrëftesteller-Bridder [[Nico Helminger|Nico]] a [[Guy Helminger]] allebéid schonns zweemol de [[Prix de la fondation Servais|Servais-Präis]] kruten<!-- Stand 2022 -->? * ... een zu Paräis Wierker vum [[Pablo Picasso|Picasso]] an egem [[Musée national Picasso (Paräis)|"salzegen Hotel"]] bewonnere kann? * ... am [[Stadhaus Ettelbréck|Ettelbrécker Stadhaus]] op Glasmolereien Zeenen aus der Geschicht vun der Stad ze gesi sinn, wéi d'Feierkatastroph vu 1778, d'Ernennug zu enger Stad 1907, oder déi éischt Opféierung vun der Lëtzebuerger Nationalhymn ''[[Ons Heemecht]]''? * ... eng [[Tajine]] souwuel e Kichegeschier wéi och, duerch [[Metonymie]], d'Iesse selwer, wat dra gebrutscht gëtt, ass? * ... den Numm vum [[Roude Pëtz]] op e klengen Tiermchen aus rouden Zillen zeréckgeet, deen zu Festungszäite ronderëm de Pëtz stoung? * ... et am Musée vun der [[Buerg Guttenberg]] eng Holzbibliothéik aus dem Joer 1790 gëtt, an där ronn 100 Bam- an Trauschzorte versuergt ginn? * ... eng [[Klemm L25d VIIR LX-MAF|Klemm L25]] am Joer 1946 deen éischte Fliger war, deen zu Lëtzebuerg offiziell immatrikuléiert gouf? * ... de [[Ganymed (Mound)|Ganymed]], dee Gréisste vun de [[Lëscht vun de Jupitermounden|Jupitermounden]], méi grouss ass wéi de Planéit [[Merkur (Planéit)|Merkur]]? * ... déi karminrout Faarf vun der [[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]] erausgesicht gouf, fir déi ''harmonesch Linne vun der Bréck ervirzesträichen, absënns och bei schlechtem Wieder''? * ... et am georgeschen Nationalepos ''[[Vep'his Tqaosani]]'' vum [[Šot'a Rust'aveli]] net kloer ass, ob de ''Wepchi''-Pelz vun engem Tiger oder engem Panther ass? * ... [[Wil Lofy|de Sculpteur]] vum [[Hämmelsmarsch-Buer]] sech selwer an enger vun de Figure portraitéiert huet? * ... de geographeschen Zentrum vun der Belsch um [[Nil (Baach)|Nil]] läit? * ... ''[[L'Arlequin (Zäitschrëft 1848)|L'Arlequin]]'', 1848 vum [[Charles Munchen]] gegrënnt, déi éischt satiresch Zäitschrëft zu Lëtzebuerg war? * ... de [[Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski]] (Сергей Михайлович Прокудин-Горский) en aussergewéinlech wichtege Pionéier vun der Faarffotografie war? * ... ''[[Sawah]]'' vum [[Adolf El Assal]] deen éischte Lëtzebuerger Film war, deen op [[Netflix]] ze gesi war? * ... ee bei [[Konter a Matt]] bekennen oder trompe muss? * ... d'Mauere vun der [[Kierch Saint-Julien vun Auderghem]] mat Hasteng aus der ''Wäisser Kaul'' vu [[Rëmeleng]] gebaut goufen? === August === * ... d'Arkade vun der Haaptwuecht, engem Gebai aus der Festungszäit dat op der [[Plëss]] stoung, wéi et 1902 ofgerappt gouf, an de [[Parc Heintz (rue de Hollerich)|Parc Heintz]] zu Hollerech geplënnert goufen? * ... de Vertrieder vu [[Washington D.C.]] am [[Kongress vun de Vereenegte Staaten|US-amerikanesche Representatnenhaus]] kee Recht huet, do matzewielen? * ... d'[[France Gall]] vun hirem [[Eurovision Song Contest 1965|Eurovisioun-Gewënner-Lidd]] ''[[Poupée de cire, poupée de son]]'' och eng [[japanesch]] Versioun mam Titel ''Yume Miru Shanson Ningyō'' opgeholl huet? * ... als Folleg vun der méi lueser [[Äerdrotatioun]] d'[[Koordinéiert Weltzäit]] (UTC) géigeniwwer der [[International Atomzäit|Internationaler Atomzäit]] (TAI) bal 40 Sekonnen no geet? * ... de Moler [[Henri-Joseph Redouté]] aus dem deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] als Member vun der ''Commission des sciences et des arts'' um [[Napoléon Bonaparte]] senger Campagne an Egypten deelgeholl an doropshin 11 Tafelen an 100 eenzel Zeechnungen zum monumentale Wierk ''La Description de l'Égypte'' bäigedroen huet? * ... ''[[Kaiser Karls Bettstatt]]'' net grad dee komfortabelste Leeër vum [[Karel de Groussen|Karel dem Grousse]] gewiescht dierft sinn? * ... d'Waasser vun der [[Mineralwaasserquell Bel-Val]] net nëmmen zu Lëtzebuerg verkaaft gouf, mä och soss an Europa, Amerika, Afrika an a China exportéiert gouf? * ... ''[[Hurtigruten]]'' eng norwegesch Postschëffslinn ass, déi Fracht- Passagéier- a Kräizfahrtpassagéier laanscht d'Küstlinn tëscht [[Bergen (Norwegen)|Bergen]] a [[Kirkenes]] transportéiert? * ... op de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg]] net nëmmen d'Grënnung vun der [[Bockfiels|Buerg Lëtzebuerg]], ma och vun där vu [[Saarburg]] zeréckgeet? * ... d'''[[London Eye]]'' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? * ... d'Gebai vun der fréierer [[Gare Biissen|Gare vu Biissen]] identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? * ... d'Archive vun der''[[Officina Plantiniana]]'' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... d'[[Rackés Millen]] zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? * ... et um Mound e [[Ball (Moundkrater)|Ball]] vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? * ... de [[Kasemattentheater]] zwar no enger vu sengen éischte Spillplazen, de [[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]], genannt gouf, awer zanter Joerzéngte praktesch net méi do spillt? * ... de [[Schëffslift vu Strépy-Thieu]] um [[Canal du Centre (Belsch)|Canal du Centre]] an der Belsch en Héichtenënnerscheed vun 73 Meter iwwerwënnt a [[Schëffslifter vum Canal du Centre|véier historesch hydraulesch Lifter]] ersetzt? * ... am Gebai vun der [[Villa Lefèvre|amerikanescher Ambassade an der Stad]] bis am Zweete Weltkrich déi däitsch Ambassade war? * ... een am Wanter geleeëntlech [[Hoeräis]] op muuschtegem Holz fanne kann? * ... de [[Léon Mart]] (1914-1984) dee Spiller vun der [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp|lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ass, dee bis ewell <!--Stand: 2022-->déi meescht Goler fir si geschoss uet, nämlech 16 Stéck? * ... d'Haus ''Bei der Stengener Klack'' op der [[Alstad-Plaz (Prag)|Prager Alstad-Plaz]] dem Kinnek vu Béimen, [[Jang de Blannen]], säi Stadpalais war? * ... "[[Handy]]" an "[[Oldtimer]]" zu de [[Schäinanglizismus|Schäinanglizisme]] gezielt ginn? * ... et vun der [[Schuerelser Schlass|Schuerelser Buerg]] keng bekannt Dokumenter ginn, déi eppes iwwer d'Geschicht aussoe kéinten, gradewéi och d'Origine vum Numm net gekläert ass? * ... de [[Porsche 356 Nr.1 Roadster]] deen éischten Auto war, deen den Numm ''Porsche'' gedroen huet? * ... 2019 nach ëmmer 1 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung net un en [[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg|Ofwaassersystem]] ugeschloss war? * ... [[Schweedesch]] eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? === September === * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'éducation nationale, de l'enfance et de la jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnell]]e'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den Jersey-Kabes, eng [[Bam-Kabes]]-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... d'[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']] an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Joerhonnert, am Laf vun der Zäit 5 Mol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? * ... ''[[Le Petit Prince]]'' als éischt op Englesch erauskoum, an eréischt dono an enger franséischer Editioun? * ... d'[[Schlass Biertreng]] an der Zäit am Familljebesëtz vun souwuel engem lëtzebuergesche wéi och engem belsche Premierminister war? * ... den [[Giant's Causeway]], eng [[Basalt]]saileformatioun an Nordirland, der Legend no Reschter vun enger Strooss aus [[Pavé]] ass, déi e Ris gebaut hat? * ... de [[Friedrich Stummel]] op enger vu senge Molereien an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Stater Kathedral]] säin Numm am Buch vun engem Schrëftegléierten, an och e Portrait vu sech selwer, hannerlooss huet? * ... den Optrëtt vun de [[The Rolling Stones|Rolling Stones]], am August 1995 um Kierchbierg, mat méi wéi 60.000 Zuschauer dee gréisste [[Concert]] ass, dee bis ewell<!-- Stand 2022--> zu Lëtzebuerg organiséiert gouf? * ... am [[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]] déi 1000 heefegst Wierder och a Gebäerdesprooch iwwersat sinn? * ... an der [[Kathedral Saint-Étienne vu Bourges]] déi eelst astronomesch Auer vu Frankräich ass (si ass vu 1424)? * ... [[den Décken an den Dënnen]] an der [[Gemeng Suessem]] mat jee enger Strooss geéiert goufen? * ... d'Mine [[Walert]] zu Rëmeleng de Spëtznumm ''Mausfal'' krut, well do net manner wéi 46 Biergleit hiert Liewe gelooss hunn, dorënner och den Deputéierte [[Jean-Pierre Bausch]]? * ... e Studentequartier zu [[Köln]] (Neustadt-Süd), als Uspillung un de Paräisser [[Quartier Latin]], ''Kwartier Latäng'' genannt gëtt? * ... bei [[Mamer]] an engem Pëtz aus der Réimerzäit Skelettdeeler vun engem [[Dromedar]] fonnt goufen? * ... den [[hellege Fiakrius]] Patréiner vun de Gäertner, den Taxichaufferen an de Koloproktologen ass? * ... de Fait, dass am ''Finnegan's Wake'' vum [[James Joyce]] "''that Luxuumburgher evec cettehis Alzette'' (...)" ernimmt gëtt, op dem Auteur säi Besuch am Land als Tourist, am August 1934, zeréckzeféieren dierft sinn? * ... de [[Bodensee]] näischt mat Buedem ze dinn huet, ma op eng fréier Uertschaft an Herzogtum ''Bodamon'' (haut eng Uertschaft an der Gemeng [[Bodman-Ludwigshafen]]), zeréckgeet? * ... Enn vum 19. Joerhonnert an der [[Péitruss-Kasematten|Paschtéitche]] Champignone gezillt goufen? * ... den [[3. September]] [[1967]] a Schwede vun engem Dag op deen anere op der Strooss vu [[riets a lénks|Lénks- op Rietsverkéier]] ëmgestallt gouf? * ... den [[Auguste Dutreux]] (1808-1890) e lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog war? * ... de [[Kiwi (Fruucht)|Kiwi]] no engem Vull aus [[Neiséiland]] genannt gouf, opwuel d'Fruucht ursprénglech aus [[China]] kënnt? * ... déi satiresch Zeitung ''[[D'Wäschfra (1868)|D'Wäschfra]]'' bannent hirem 16-järegem Bestoen e puer Kéieren de Titel huet misse wiesselen (''Thill Eulenspiegel, Der neutrale Pulcinell, D'Uoreg Zongen)'', well et ëmmer nees Prozesser géint si gouf? * ... d'[[Shirley Temple]] mat 6 Joer déi bis ewell jéngst Persoun war, déi en [[Academy Awards|Oscar]] krut? * ... de [[Belvédère um Escher Gaalgebierg]] e [[Monopteros]] ass? * ... d'[[Sahara]], entgéint dem Klischee, just zu 20 % aus Sandwüst besteet? * ... de Film ''[[Eng nei Zäit]]'' en tatsächleche Muerdfall, de [[fënneffache Muerd um Wandhaff]] am Joer 1945, als Grondlag fir seng Intrig huet? * ... d'Liicht an eiser [[Mëllechstrooss]] ronn 100.000 Joer braucht, fir vun engem Enn bei dat aner ze kommen? * ... de [[William J. Kroll|Guillaume Kroll]] an den 1920er-1930er Joren an der Stad um Belair an der [[Villa Leclerc]] e Laboratoire opgeriicht huet, fir metallurgesch Fuerschungen ze bedreiwen, ier en 1940 an d'USA ausgewandert ass? * ... d'[[Signal de Botrange]], deen héchste Punkt vun der Belsch, eréischt 1925 (mat den [[Cantons de l'Est (Belsch)|Ostkantonen]]) belsch gouf? * ... den [[Tour de France]] 1947 eng éischt Kéier zu Lëtzebuerg eng Etapp ageluecht huet, nämlech de 27. Juni am [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]? ===Oktober=== * ... op der [[Venus (Planéit)|Venus]], anescht wéi bei den anere Planéite vu eisem Sonnesystem, d'[[Sonn]] am Westen opgeet an am Osten ënner? * ... zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] eng [[Richard Brookins Gedenkplack Wolz|Plack un deen US-Zaldot erënnert]], deen am Wanter 1944 als [[Kleeschen|Kleesche]] verkleet, de Kanner kleng Kaddoe gemaach huet? * ... de ''[[Bradypus variegatus]]'' aus der [[Famill (Biologie)|Familll]] vun den Dräifanger-Lidderhanessen (Bradypodidae), 15 bis 18 Stonnen am Dag mat schlofe verbréngt, a just all 8 Deeg vun de Beem erofklëmmt, dat, fir säin Daarm eidel ze maachen? * ... de [[Charel de Kéngen]], Herzog vu Burgund, sech 1475 eng zwou Woche laang an der [[Zolwerknapp|Buerg Zolwer]] opgehalen huet? * ... de [[Fluchhafe Kansai]] op enger kënschtlecher Insel an der Bucht vun Osaka gebaut gouf? * ... d'[[Schlass Aansebuerg|Aansebuerger Schlass]] op d'Wunnhaus vum Schmelzenhär [[Thomas Bidart]] zeréckgeet, deen an de 1620er Joren ë. a. [[Simmerschmelz|zu Simmer en Héichuewe]] bedriwwen huet, fir Waffen ze produzéieren? * ... de Sënn an Zweck vun den [[Nazca-Linnen]] am Peru, honnerte vu schnouerriichte Linnen am Wüüstebuedem, awer och Representatioune vun Déieren a Planzen, bis ewell net eendeiteg bestëmmt konnt ginn? * ... de [[Gallo-réimeschen Tempel Steesel|Gallo-réimeschen Tempel zu Steesel]] fir eng Gottheet mam Numm ''Cerunincus'' opgeriicht gi war, iwwer déi soss näischt gewosst ass? * ... de [[Finneschen Nationaltheater]] (''Suomen Kansallisteatteri'') den eelsten Theater a Finnland ass, an deem Stécker op Finnesch gespillt ginn? * ... deen éischte [[Bankomat|Geldautomat]] zu Lëtzebuerg am Mee 1982 op der Post, op der Stater Gare, a Betrib geholl gouf? * ... de ''[[Roque Cinchado]],'' e 27 Meter héije [[Basalt]]-Monolith um Bierg [[Teide]], op [[Teneriffa]], a Spuenie wäit bekannt ass, well en ë. a. um fréieren 1000-Pesete-Schäin ze gesi war? * ... "[[Parva Domus Magna Quies (Dikrech)|Klengt Haus, Grouss Rou]]" de Sëtz vun der Dikrecher Gemengekeess ass? * ... [[Monaco]], mat bal 16.000 Awunner pro km², deen dichtbesidelste Staat op der Welt ass? * ... de Kinnek [[Wëllem III. vun Holland]] a Groussherzog vu Lëtzebuerg de Spëtznumm ''Koning Gorilla'' kritt hat? * ... de ''Guggenheim-Effekt'' nom [[Guggenheim-Musée Bilbao|Guggenheim-Musée]] vu [[Bilbao]] genannt ass, an ausdréckt, wéi en ikonescht Gebai d'Zuel vu Visiteuren an enger Stad signifikant vergréissert? * ... de [[Maagbitter Buff]] op Basis vun engem Rezept aus dem 18. Joerhonnert vum [[Herman Boerhaave]] fabrizéiert gëtt? * ... den [[Dettifoss]] am Norde vun [[Island]], der Waasserquantitéit no, dee gréisste Waasserfall an Europa ass? * ... d'[[Verkéiersluucht#Speziell Luuchte fir den ëffentlechen Transport|Verkéiersluuchte]] fir de [[Stater Tram#Fueren a Signalisatioun|Stater Tram]] déi selwecht sinn, wéi déi fir d'Busser, mat zousätzleche Signaler, déi fir däitsch Trammen entwéckelt goufen? * ... bei den [[Nandu]]en ee Männchen d'Eeër vu bis zu 12 Weibercher mateneen ausbréit an sech dann ëm d'Opzuucht vun deene Jonke këmmert? * ... an der Fassad vum fréiere [[Kino Capitole]] an der Stad Wellen a Blëtzer mat de Wierder ''Vox'' a ''Lux'' ze gesi sinn, déi drop higewisen hunn, datt am Kino Tounfilmer gewise goufen? * ... d'[[Dreckskëscht]]en a Frankräich nach haut nom [[Eugène Poubelle]] genannt ginn, deen se 1884 zu [[Paräis]] agefouert hat? * ... deen éischte [[Catenaire]]spotto, deen den 18 Abrëll 1988 am Kader vun der [[Elektrifizéierung vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Elektrifizéierung vun der Nordstreck]] opgeriicht gouf, an der [[Gare Luerenzweiler|Gare vu Luerenzweiler]] steet? * ... an engem Pavillon vum [[Nationalmusée vum Niger]] den originalen [[Arbre du Ténéré]] ausgestallt gëtt? * ... d'[[Donau]] an hirem Uewerlaf plazeweis [[Donauversickerung|an Buedem verschwënnt]], fir 12&nbsp;km méi wäit nees opzedauchen? * ... deen [[Fluchhafen Esch-Uelzecht|éischte Fluchhafen zu Lëtzebuerg]] zu Esch-Uelzecht um Flouer "Lankelz" war, an et do ë. a. eng Direktverbindung Esch-London gouf? * ... d'Mauer ronderëm den Domän vum [[Schlass vu Chambord]] mat 32&nbsp;km Längt déi längst a Frankräich ass? * ... den [[Edward Hopper]] sech selwer als Modell fir déi dräi männlech Personagen op sengem Tableau ''[[Nighthawks (Bild)|Nighthawks]]'' geholl huet? * ... Kollumerpompsters an Hoogelandsters zwou vun den aacht Variante vum [[Gronengesch]] sinn? * ... d'[[Marie vu Lëtzebuerg]] Kinnigin vu Frankräich war? * ... um [[Widdebierg]] vun ufanks vum 19. Joerhonnert bis an d'1960er Jore souwuel Bau- a Paweesteng wéi och Sand ofgebaut gouf? * ... [[Japan]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat nach e Keeser als Staatschef huet? ===November=== * ... an der [[Géisdrëffer Antimongrouf]] 1935 e Block [[Antimon]]äerz vun 52&nbsp;kg fonnt gouf, wat bis dohin dee gréisste vun der Welt war? * ... de Bau vum [[Sydney Opera House]] 14,3-mol méi kascht huet wéi ufanks geplangt? * ... um Kierfecht am [[Park zu Heeschdref|Heeschdrëffer Park]] zanter 1919 iwwer 700 Schwëstere vun der ''Doctrine chrétienne'' begruewe sinn? * ... de [[Kilimanjaro]] aus dräi Vulkane besteet? * ... vun den aacht grousse Landschaftsbiller vu Lëtzebuerger Buergen, déi de [[Barend Cornelis Koekkoek]] fir de Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] gemoolt buet, der bis haut just nach véier erhale sinn? * ... d'Mounde vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] no Personnagen aus de Wierker vum [[William Shakespeare]] a vum [[Alexander Pope]] genannt goufen? * ... et am [[Arboretum Kierchbierg]], op dräi Parke verdeelt, eng Sammlung vu ronn 500 wanterfeste Bam- an Trauschaarten aus Europa an aus senge Grenzgebidder gëtt? * ... de Videoclip ''[[Gangnam Style]]'' vum [[südkorea]]nesche [[Rap]]per [[Psy (Rapper)|Psy]] als éischten op der Plattform [[YouTube]] iwwer eng Milliardmol opgeruff gouf? * ... de Film ''[[Irina Palm]]'', deen 2007 den [[3. Lëtzebuerger Filmpräis 2007|3. Lëtzebuerger Filmpräis]] an der Kategorie "Bescht Koproduktioun" krut, a Groussbritannien Ausléiser an Inspiratioun war vun der ''Irina Palm d'Or'', enger ironescher Auszeechnung fir déi schlechtst brittesch Produktioun? * ... den [[Anden-Kondor]] op de Wope vu [[Bolivien]], [[Chile]], [[Ecuador]] a [[Kolumbien]] ze fannen ass? * ... den éischte Rock-Open-Air-Concert zu Lëtzebuerg de 6. Juni 1971 am [[Stade Achille-Hammerel]], dunn dem Stadion vun der [[Union Lëtzebuerg]], ofgehale gouf? * ... dem [[Franz Kafka]] seng net verëffentlecht Wierker net, wéi hie et a sengem Testament gewollt huet, verbrannt goufen, ma awer publizéiert goufen? * ... "[[Ljuksemburg]]" (Люксембург) souwuel eng [[Ljuksemburg (Kirgisistan)|Uertschaft a Kirgistan]], wéi och [[Ljuksemburg (Russland)|eng an der russescher Republik Dagestan]] heeschen?. * ... Äsche vum [[Clyde William Tombaugh|Entdecker]] vum Zwergplanéit [[(134340) Pluto|Pluto]] 2015 mat der [[Raumsond]] ''New Horizons'' just 12.500&nbsp;km laanscht deen Himmelskierper geflu sinn? * ... d'Produktioun vu [[Gromper]]en zu Lëtzebuerg bannent 50 Joer, tëscht 1960 an 2010, ëm 80% gefall ass? * ... d'[[Lemuren]], wouvun et der eng 20 [[Aart (Biologie)|Aarte]] gëtt, [[Endemismus|endeemesch]] op [[Madagaskar]] sinn? * ... de [[Louis François Armand de Vignerot du Plessis]] sech virun allem en Numm duerch seng amouréis Aventuren a seng Dueller gemaach huet? * ... de [[Kino Empire]] (1958 bis 1978) zu Esch-Uelzecht, mat zäitweis 940 Sëtzplazen, zu senger Zäit dee bei wäitem gréisste Kino am Land war? * ... d'[[Bayajidda-Legend]] déi wichtegst Ursprongslegend vum [[Hausa (Vollek)|Hausa-Vollek]] ass? * ... d'[[Reeboufrell]] (''Oncorhynchus mykiss''), déi ursprénglech aus Nordamerika kënnt a géint 1855 an Europa agefouert gouf, zu Lëtzebuerg fir d'éischt 1887 ausgesat gouf? * ... déi éischt Iwwerreechung vun der [[Légion d'honneur]] de 15. Juli 1804 an der Kapell vum [[Hôtel des Invalides]] duerch den [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] u seng Offizéier war? * ... de ''[[Heinrich Brändli|Brändli-Plang]]'' uganks vun den 1990er Joren de [[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Busreseau]] duerchgerëselt huet? * ... dat [[Schottescht Parlament]] och nach ''Holyrood'' genannt gëtt, nom Quartier vun der Haaptstad [[Edinburgh]], an deem et läit? * ... d'[[Schnëssen-App]] et dem [[Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises]] vun der [[Uni Lëtzebuerg]] erméiglecht, Toundokumenter ze sammelen iwwer de Vokabular an d'Aussprooch vum [[Lëtzebuergesch]]en, andeems jidderee fräiwëlleg matmaachen an ophuele kann, wéi ee fir eppes seet? * ... ''Mogotes'' Kalleksbierger am [[Valle de Viñales]] op [[Kuba]] sinn, déi sech aus der rouder Äerd ervirdinn a vun ënnerierdeschem Waasser ausgehielegt goufen? * ... wéi ''[[De Scholdschäin]]'', déi éischt Operett op Lëtzebuergesch, 1855 fir d'éischt opgefouert gouf, Männer d'Fraerolle gespillt hunn, well et "sech net gepasst" huet datt Frae géifen Theater spillen? * ... beim [[Fändel vu Litauen]] an deem vum [[Myanmar]] e Stär den Ënnerscheed mécht? * ... den [[Houfelter Kanal]] en Iwwerrescht ass vum geplangte [[Meuse-Musel-Kanal]], engem Projet aus den 1820er Joren? * ... d'[[Schluecht vu Cuito Cuanavale]] (1988) déi gréisst Schluecht um afrikanesche Kontinent nom Zweete Weltkrich war, an, wann och keng Säit s'eendeiteg gewonnen hat, se dach den Ufank vun enger Léisung vum [[Südafrikanesche Grenzkrich]] war? * ... de [[Der Graf von Luxemburg|Grof René vu Lëtzebuerg]], wann et dem [[Franz Lehár]] no geet, e veraarmte Bon-vivant war? ===Dezember=== * ... d'[[Papageien]] déi eenzeg [[Vullen]]-[[Uerdnung (Biologie)|Uerdnung]] ass, déi hiert Friesse mat de Féiss festhalen? * ... [[RTL4]] zwar en Televisiounssender op [[Hollännesch]], awer keen hollännesche Sender ass? * ... als [[Seriemäerder]] gewéinlech eng Persoun bezeechent gëtt, déi mat zäitlechem Ofstand vu méi wéi 30 Deeg dräi oder méi Mënschen ëmbréngt? * ... den Héichpunkt vun de [[Louhecken]] zu Lëtzebuerg an der Mëtt vum 19. Joerhonnert louch, wéi wéinst der grousser Nofro no [[Stilleech|Eecheschuelen]] fir d'[[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereien]] vill Bichebëscher mat Louhecken ersat goufen? * ... [[Lanzarote]] déi éischt Insel war, déi 1993 vun der [[UNESCO]] ganz als Biosphärereservat erkläert gouf? * ... den Tuerm um [[Napoleonsgaart]], Belvédère genannt, 1928 vum [[Kadaster]] fir [[Triangulatioun]]sberechnungen opgeriicht gouf? * ... ee Panneau vum [[Genter Altor]], deen 1934 gestuel gouf a bis haut net nees opgedaucht ass, an engem Roman vum [[Albert Camus]] eng net onwichteg Roll spillt? * ... Ausléiser vum [[Streik op der Déifferdenger Schmelz 1912]] d'Aféierung vun enger obligatorescher Kotisatioun an d'Renten- an Invalidekeess war, déi vum Loun ofgehale gouf? * ... eng 100 Millioune Joer laang bal dat ganzt Festland vun der Äerd an enger eenzeger Landmass vereent war, déi [[Pangea]] genannt gëtt? * ... [[Pantone]] 032C an 299C zwéin Drëttel vum [[Lëtzebuerger Fändel]] ausmaachen? * ... een am [[Spuenescht Duerf|Spueneschen Duerf]] (''Poble Espanyol'') zu [[Barcelona]], dat 1929 fir d'Weltausstellung um Montjuïc gebaut gouf, déi charakteristesch Bauforme vun deenen eenzele spuenesche Regiounen am Detail nogestallt fënnt? * ... d'Garë vu [[Gare Belval-Université|Belval-Université]] a [[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]] Suedelgarë sinn? * ... de [[Laacher-Séi-Ausbroch]] viru ronn 13.000 Joer an der [[Äifel]], e Vulkanausbroch mat an enger 40 Kilometer héijer Eruptiounssail, dee jéngsten Ausbroch vun der Äerdgeschicht a Mëtteleuropa war? * ... déi 7 Mann Besatzung, déi ëm d'Liewe koumen, wéi hiren ugeschossene Fliger am Abrëll 1943 bei Käerch erofgefall ass, an un déi [[Stirling-Monument bei Käerch|e Monument erënnert]], eréischt 10 Joer méi spéit un Hand vun enger Kap identifizéiert konnte ginn? * ... den [[Jack Lemmon]], de [[Sean Penn]], d'[[Juliette Binoche]] an d'[[Julianne Moore]] déi eenzeg Schauspiller sinn, déi de Präis fir dee beschte Schauspiller op den dräi Filmfestivalle vu [[Filmfestival vu Cannes|Cannes]], [[Filmfestival vu Venedeg|Venedeg]] a [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlin]] gewonnen hunn?<!-- Stand 2022 --> * ... d'Figure ronderëm de Sockel vum [[John-Cockerill Monument (Bréissel)|John-Cockerill Monument]] op der [[Place du Luxembourg]] zu [[Ixelles - Elsene]] mat déi éischt realistesch Skulpture vun Aarbechter aus der Eisenindustrie an der Belsch sinn? * ... ''[[Ljuksemburh, Ljuksemburh]]'' den Titel vun engem Spillfilm vum ukrainesche Regsseur [[Antonio Lukich]] ass? * ... d'[[Monument Valley]] tëscht Utah an Arizona keen Nationalpark ass, ma Deel vun der Navajo Nation Reservation? * ... engem [[Spréchwuert]] no zu [[Bigelbaach]] d'Mëtt vun der Welt wier? * ... d'[[Gare du Nord (Paräis)|Gare du Nord]] zu Paräis déi Gare an Europa ass mat de meeschte Passagéier pro Dag? * ... d'[[Deisermillen]] aus engem System vu véier Mille bestanen huet, déi 1964 duerch en Äerdrutsch zerstéiert goufen? * ... wärend der [[Berliner Blockad]] 1948 iwwer eng Loftbréck deeglech eng 5.000 Tonne Liewensmëttel ageflu goufen? * ... et an de Kasematte vun der Redoute Marie en (zougespaarten) Zougank an d'[[Fondation Pescatore]] gëtt? * ...''[[Titanic (Film 1997)|Titanic]]'' vum [[James Cameron]] deen éischte Film war, dee méi wéi eng Milliard Dollar an de Kinoen abruecht huet? * ... de Stroossennumm ''[[Leschte Steiwer]]'' op den Numm vun enger Wiertschaft zeréckgeet, wou d'Baueren aus den Nopeschgemengen um Heemwee hire leschte Su ([[Steiwer]]) fir e Patt ausginn hunn? * ... [[Échelen|Échel]] an [[Äisbier]] bekannt Symboler vun [[Dijon]] sinn? * ... wéi de [[Wilwerdanger Tunnel]] 1889 a Betrib geholl gouf, eng Persoun agestallt gouf, där hir Aufgab et war, déi ronn 90 Kenkien Dag an Nuecht um liichten ze halen? * ... d'[[Sudoku]]-Spill schonns am 18. Joerhonnert ënner dem Numm ''Carré latin'' vum Mathematiker [[Leonhard Euler]] erfonnt gouf, ma eréischt am 21. Joerhonnert ënnert senger japanescher Bezeechnung weltwäit Succès krut? * ... d'[[Lëtzebuerger Ofkommes]] vun 1952 deen éischten internationale Vertrag ass, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermuerd un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschtland iwwerholl huet? * ... am [[Saarland]] zweeanenhalleft Joer nom [[Traité vu Lëtzebuerg|Bäitrëtt zu der Bundesrepublik]] weider mat [[Franséische Frang]]e bezuelt gouf? * ... et 1949 eng ''Herrenberg-Lift-Gesellschaft'' gouf, fir zu [[Dikrech]] eng Seelbunn op den [[Härebierg]] ze bauen, mee schonn 1950 decidéiert gouf, amplaz vun engem Ausfluchszil duer [[Kasär Grand-Duc Jean|eng Kasär]] hin ze bauen? [[Kategorie:Schablounen:WDS| ]] 76opkmi5i56e6xm7faqg44q2ydc4vhs 0 154822 2704094 2698890 2026-09-06T16:10:52Z GilPe 14980 +Kuckt och 2704094 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stroossebréck zu Waasserbëlleg|déi aner Bréck|Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild = |Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,095<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|51.5|N|06|30|23.9|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = < [[1750]] |Zesummegefall = [[1903]] |Rekonstruktioun 1 = [[1909]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1950]] - [[1951]] |Funktioun = Stroossebréck |Spueren = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} {{Nationalstrooss LU|1}}<br>{{Flagicon|DEU}} {{Bundesstrooss DE|49}} |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Duerfstrooss|Op der Spatz}} |Typ = Boubréck op 3 Gelenker |Längt = 73,60 m |Längt 1 = 64,30 m |Felder = 2 flaach Béi<br>+ 1 ronne Bou |Feldbreeten = 2 × 30,15 + 5,00 m |Breet = 8 m {{small|(Bréck vun 1909)}} |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär= {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] }} [[Fichier:Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|thumb|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945.]] D''''Bréck vu Waasserbëlleg''' ass eng Grenzbréck tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Däitschland]]. Et ass eng Stroossebréck a féiert iwwer d'[[Sauer]]. Si verbënnt déi lëtzebuergesch Uertschaft [[Waasserbëlleg]] mat der däitscher Uertschaft [[Bëllegerbréck]] am [[Landkrees Tréier-Saarburg]]. D'Bréck déi [[1952]] am arméierte Bëtong gebaut gouf, ass mat Parmangen ausgekleet an ersetzt eng fréier stenge Bréck vun [[1909]] mat dräi Béi déi am [[Zweete Weltkrich]] zerstéiert gouf. ==Bréckegeschicht== ===Éischt Bréck=== Déi éischt Bréck iwwer d'Sauer zu Waasserbëlleg geet bis op [[Réimescht Räich|Réimer]] zeréck. Den Archeolog [[Heinz Cüppers]] an de Lokalhistoriker [[Erwin Weber]] vu [[Langsur|Laser]] hunn an hire Fuerschunge Rapporten doriwwer geschriwwen. An de Reschter vun de Piliersfëllementer goufen déck véiereckeg Steebléck fonnt déi mat Eiseklamen zesummegehale waren, wat typesch fir Bauweis bei de Réimer war. D'Béi déi un d'Uwänner gestouss hunn, waren am Ufank vum [[18. Joerhonnert]] entweeder frësch opgeriicht oder komplett restauréiert ginn. Si hunn deene vun der [[Réimerbréck (Tréier)|Tréierer Réimerbréck]] geglach, déi 1689 vun der Fransouse gesprengt gi war a [[1718]] - [[1719]] nei opgeriicht gouf. Wéinst hirem schlechten Zoustand hat d'Bréck scho missen am Ufank vun den [[1890]]er Jore fir schwéier Gefierer gespaart ginn. Am November 1894 huet Gemeng Mäertert bei der Regierung finanziell Mëttele fir d'Moderniséierung vum Grenziwwergank gefrot. Déi Demande ass ouni Äntwert bliwwen, soudatt se all Joers frësch agereecht gouf. Dat Spillchen huet bis [[1903]] gedauert, wéi e Bou op der däitscher Säit an e Koup gefall war. Déi zwee Länner sinn dunn net méi laanscht en Neibau komm. ===Bréck vun 1909=== De Bau vun der neier Bréck gouf de [[16. November]] [[1903]] tëscht de Vertrieder vun der [[Preisen|preisescher]] an der Lëtzebuerger Bauverwaltung op der Plaz ausgehandelt. De Bau gouf mam [[Gesetz]] vum 29. Mee 1907 autoriséiert an et war e Käschtepunkt fir de Lëtzebuerger Staat vun 140.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] virgesinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1907/05/29/n1/jo|Titel=Loi du 29 mai 1907, concernant la construction d'un nouveau pont sur la Sûre à Wasserbillig|Gekuckt=06.04.2023|Datum=29.05.1907|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et gouf decidéiert déi nei Bréck e bësselche flossof vun der aler opzeriichten a se sollt rechtwénkeleg zum Waasserlaf gebaut ginn. Déi nei Lag huet an engems de Stroossenuschloss op de lëtzebuergescher Säit verbessert. Wärend der Zäit vum Bau sollt déi al Bréck rafistoléiert ginn an als Noutbréck déngen. Wéinst der Schëfffaart op der Sauer gouf e grousse mëttelste Bou mat zwéi méi klenge Säitebéi geplangt. Well d'Konstruktiounshéicht grouss genuch war, an eng Steekaul mat guddem [[Sandsteen]] net wäit ewech war, gouf op eng massiv Bauweis aus Mauerwierk zeréckgegraff. D'Bréck war tëscht de Gelänneren 8 Meter breet, wouvu 5 m fir d'Fuerbunn waren an op all Säit 1,50 m fir Trëttoiren. Um lénkse Pilier war op béide Säiten de preisesche Wope mam Aadler ze gesinn, an um rietsen de lëtzebuergesche mam Léiw. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] vun der Wehrmacht gesprengt. ===Noutbréck=== Am Mäerz 1945 gouf vun der amerikanescher Arméi eng Noutbréck opgeriicht. Well d'Truppen déi virdrun d'Inspektioun vun der Plaz gemaach haten, eng Sprengfal iwwersinn haten, gouf et dunn een Doudegen an e schwéier Blesséierten. Dee westleche Bou deen nach do stoung war sou schwéier beschiedegt datt en och huet misse gesprengt ginn. Op der däitscher Säit huet missen e Bunker gesprengt ginn fir een neit stabilt Widderlager kënnen ze bauen. D'Piliere waren am Fachwierkbau mat schwéieren Dunnen dee bannendra mat Gestengs opgefëllt gouf, fir ze stabiliséieren. D'Fuerbunn war aus Madrillen. An engem zweeten Ulaf goufen d'Piliere mat Bëtong gefëllt a mat engem Mauerwierk agekleet. Déi Bréck war fir eng maximal Laascht vu 70 Tonnen ausgeluecht. ===Bréck vun 1952=== Well Piliere lues a lues ënnerspullt goufen an déi hëlze Charpente vun de Jachen ugefaangen huet mat Faulen, war d'Verkéierssécherheet vun der Bréck geschwënn net méi garantéiert. 1948 huet Militärregierung vun der franséischer Besatzungszon zesumme mat der Lëtzebuerger Regierung éischt Moossname fir en Opbau vun enger neier Bréck an d'Weeër geleet. An enger Konventioun vum 29. Januar 1949 goufen d'Eenzelheete fir den Opbau vun den zwou Waasserbëlleger Sauerbrécke festgehalen. Fir datt de Verkéier konnt weiderlafen, gouf d'Bréck der Längt no an zwéin Deeler opgeriicht. Am Oktober 1950 gouf déi éischt Hallschent vun der Noutbtréck, flossof, ewechgerappt, an et gouf mat de Fëllementsaarbechte fir d'Säitenopleeër a fir d'Flosspilieren ugefaangen. Wéinst héijem Waassergank op Sauer a Musel wärend dem Wanter 1950/51, hunn déi Aarbechte sech bis an de Mäerz 1951 eragezunn. Fir den Opbau vun de provisoresche Steeën a vum Bréckenënnerbau vun der éischter Hallschent gouf onënnerbrach Dag an Nuecht souwéi och sonndes geschafft, esou datt déi de 15. Juni 1951 fir de Verkéier konnt opgemaach ginn. D'Ofrappe vum Rescht vun der Noutbréck an de Bau vun der zweeter Hallschent goungen du schëtzeg weider an déi Aarbechte ware bis September 1951 ofgeschloss. Den 2. September 1951 war déi ganz Bréck dunn op fir de Verkéier. Den 10. Mäerz 1952 gouf d'Bréck dunn a Presenz vun de Regierungsvertrieder feierlech ageweit. Lëtzebuerg gouf dobäi vum Transportminister [[Victor Bodson]], [[Rheinland-Pfalz]] vu sengem Ministerpresident [[Peter Altmeier]] an déi franséisch Militärregierung vun hirem Delegéierten [[Henri Jean Chauchoy|H.J. Chauchoy]] vertrueden<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/prz63g8mt/pages/5/articles/DIVL421 L.W. Das Fest der Brückenweihe]</ref>. == Kuckt och == * [[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. ''Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze''. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 *Mathieu, François, ''Wasserbillig im 19. und 20. Jahrhundert'', 3 Bänn (1977, 1983, 1987), Lëtzebuerg Imprimerie Saint-Paul *Deveikis,C, ''The Eager Beaver Regiment, the regimental history of the 1303 Engineers'', Chicago, 1952 {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Stroossebrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1909]] [[Kategorie:Bauwierker 1951]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] 26omi0msspzk4k0s2hiwt3rvr6sl6u5 2704095 2704094 2026-09-06T16:13:35Z GilPe 14980 +Commonscat 2704095 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stroossebréck zu Waasserbëlleg|déi aner Bréck|Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild = |Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,095<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|51.5|N|06|30|23.9|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = < [[1750]] |Zesummegefall = [[1903]] |Rekonstruktioun 1 = [[1909]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1950]] - [[1951]] |Funktioun = Stroossebréck |Spueren = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} {{Nationalstrooss LU|1}}<br>{{Flagicon|DEU}} {{Bundesstrooss DE|49}} |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Duerfstrooss|Op der Spatz}} |Typ = Boubréck op 3 Gelenker |Längt = 73,60 m |Längt 1 = 64,30 m |Felder = 2 flaach Béi<br>+ 1 ronne Bou |Feldbreeten = 2 × 30,15 + 5,00 m |Breet = 8 m {{small|(Bréck vun 1909)}} |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär= {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] }} [[Fichier:Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|thumb|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945.]] D''''Bréck vu Waasserbëlleg''' ass eng Grenzbréck tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Däitschland]]. Et ass eng Stroossebréck a féiert iwwer d'[[Sauer]]. Si verbënnt déi lëtzebuergesch Uertschaft [[Waasserbëlleg]] mat der däitscher Uertschaft [[Bëllegerbréck]] am [[Landkrees Tréier-Saarburg]]. D'Bréck déi [[1952]] am arméierte Bëtong gebaut gouf, ass mat Parmangen ausgekleet an ersetzt eng fréier stenge Bréck vun [[1909]] mat dräi Béi déi am [[Zweete Weltkrich]] zerstéiert gouf. ==Bréckegeschicht== ===Éischt Bréck=== Déi éischt Bréck iwwer d'Sauer zu Waasserbëlleg geet bis op [[Réimescht Räich|Réimer]] zeréck. Den Archeolog [[Heinz Cüppers]] an de Lokalhistoriker [[Erwin Weber]] vu [[Langsur|Laser]] hunn an hire Fuerschunge Rapporten doriwwer geschriwwen. An de Reschter vun de Piliersfëllementer goufen déck véiereckeg Steebléck fonnt déi mat Eiseklamen zesummegehale waren, wat typesch fir Bauweis bei de Réimer war. D'Béi déi un d'Uwänner gestouss hunn, waren am Ufank vum [[18. Joerhonnert]] entweeder frësch opgeriicht oder komplett restauréiert ginn. Si hunn deene vun der [[Réimerbréck (Tréier)|Tréierer Réimerbréck]] geglach, déi 1689 vun der Fransouse gesprengt gi war a [[1718]] - [[1719]] nei opgeriicht gouf. Wéinst hirem schlechten Zoustand hat d'Bréck scho missen am Ufank vun den [[1890]]er Jore fir schwéier Gefierer gespaart ginn. Am November 1894 huet Gemeng Mäertert bei der Regierung finanziell Mëttele fir d'Moderniséierung vum Grenziwwergank gefrot. Déi Demande ass ouni Äntwert bliwwen, soudatt se all Joers frësch agereecht gouf. Dat Spillchen huet bis [[1903]] gedauert, wéi e Bou op der däitscher Säit an e Koup gefall war. Déi zwee Länner sinn dunn net méi laanscht en Neibau komm. ===Bréck vun 1909=== De Bau vun der neier Bréck gouf de [[16. November]] [[1903]] tëscht de Vertrieder vun der [[Preisen|preisescher]] an der Lëtzebuerger Bauverwaltung op der Plaz ausgehandelt. De Bau gouf mam [[Gesetz]] vum 29. Mee 1907 autoriséiert an et war e Käschtepunkt fir de Lëtzebuerger Staat vun 140.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] virgesinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1907/05/29/n1/jo|Titel=Loi du 29 mai 1907, concernant la construction d'un nouveau pont sur la Sûre à Wasserbillig|Gekuckt=06.04.2023|Datum=29.05.1907|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et gouf decidéiert déi nei Bréck e bësselche flossof vun der aler opzeriichten a se sollt rechtwénkeleg zum Waasserlaf gebaut ginn. Déi nei Lag huet an engems de Stroossenuschloss op de lëtzebuergescher Säit verbessert. Wärend der Zäit vum Bau sollt déi al Bréck rafistoléiert ginn an als Noutbréck déngen. Wéinst der Schëfffaart op der Sauer gouf e grousse mëttelste Bou mat zwéi méi klenge Säitebéi geplangt. Well d'Konstruktiounshéicht grouss genuch war, an eng Steekaul mat guddem [[Sandsteen]] net wäit ewech war, gouf op eng massiv Bauweis aus Mauerwierk zeréckgegraff. D'Bréck war tëscht de Gelänneren 8 Meter breet, wouvu 5 m fir d'Fuerbunn waren an op all Säit 1,50 m fir Trëttoiren. Um lénkse Pilier war op béide Säiten de preisesche Wope mam Aadler ze gesinn, an um rietsen de lëtzebuergesche mam Léiw. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] vun der Wehrmacht gesprengt. ===Noutbréck=== Am Mäerz 1945 gouf vun der amerikanescher Arméi eng Noutbréck opgeriicht. Well d'Truppen déi virdrun d'Inspektioun vun der Plaz gemaach haten, eng Sprengfal iwwersinn haten, gouf et dunn een Doudegen an e schwéier Blesséierten. Dee westleche Bou deen nach do stoung war sou schwéier beschiedegt datt en och huet misse gesprengt ginn. Op der däitscher Säit huet missen e Bunker gesprengt ginn fir een neit stabilt Widderlager kënnen ze bauen. D'Piliere waren am Fachwierkbau mat schwéieren Dunnen dee bannendra mat Gestengs opgefëllt gouf, fir ze stabiliséieren. D'Fuerbunn war aus Madrillen. An engem zweeten Ulaf goufen d'Piliere mat Bëtong gefëllt a mat engem Mauerwierk agekleet. Déi Bréck war fir eng maximal Laascht vu 70 Tonnen ausgeluecht. ===Bréck vun 1952=== Well Piliere lues a lues ënnerspullt goufen an déi hëlze Charpente vun de Jachen ugefaangen huet mat Faulen, war d'Verkéierssécherheet vun der Bréck geschwënn net méi garantéiert. 1948 huet Militärregierung vun der franséischer Besatzungszon zesumme mat der Lëtzebuerger Regierung éischt Moossname fir en Opbau vun enger neier Bréck an d'Weeër geleet. An enger Konventioun vum 29. Januar 1949 goufen d'Eenzelheete fir den Opbau vun den zwou Waasserbëlleger Sauerbrécke festgehalen. Fir datt de Verkéier konnt weiderlafen, gouf d'Bréck der Längt no an zwéin Deeler opgeriicht. Am Oktober 1950 gouf déi éischt Hallschent vun der Noutbtréck, flossof, ewechgerappt, an et gouf mat de Fëllementsaarbechte fir d'Säitenopleeër a fir d'Flosspilieren ugefaangen. Wéinst héijem Waassergank op Sauer a Musel wärend dem Wanter 1950/51, hunn déi Aarbechte sech bis an de Mäerz 1951 eragezunn. Fir den Opbau vun de provisoresche Steeën a vum Bréckenënnerbau vun der éischter Hallschent gouf onënnerbrach Dag an Nuecht souwéi och sonndes geschafft, esou datt déi de 15. Juni 1951 fir de Verkéier konnt opgemaach ginn. D'Ofrappe vum Rescht vun der Noutbréck an de Bau vun der zweeter Hallschent goungen du schëtzeg weider an déi Aarbechte ware bis September 1951 ofgeschloss. Den 2. September 1951 war déi ganz Bréck dunn op fir de Verkéier. Den 10. Mäerz 1952 gouf d'Bréck dunn a Presenz vun de Regierungsvertrieder feierlech ageweit. Lëtzebuerg gouf dobäi vum Transportminister [[Victor Bodson]], [[Rheinland-Pfalz]] vu sengem Ministerpresident [[Peter Altmeier]] an déi franséisch Militärregierung vun hirem Delegéierten [[Henri Jean Chauchoy|H.J. Chauchoy]] vertrueden<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/prz63g8mt/pages/5/articles/DIVL421 L.W. Das Fest der Brückenweihe]</ref>. == Kuckt och == * [[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. ''Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze''. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 *Mathieu, François, ''Wasserbillig im 19. und 20. Jahrhundert'', 3 Bänn (1977, 1983, 1987), Lëtzebuerg Imprimerie Saint-Paul *Deveikis,C, ''The Eager Beaver Regiment, the regimental history of the 1303 Engineers'', Chicago, 1952 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Stroossebrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1909]] [[Kategorie:Bauwierker 1951]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] o88nugz547v133pdci4dij28keu7mel 2704098 2704095 2026-09-06T16:46:35Z GilPe 14980 +Bild 2704098 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stroossebréck zu Waasserbëlleg|déi aner Bréck|Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild = |Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,095<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|51.5|N|06|30|23.9|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = < [[1750]] |Zesummegefall = [[1903]] |Rekonstruktioun 1 = [[1909]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1950]] - [[1951]] |Funktioun = Stroossebréck |Spueren = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} {{Nationalstrooss LU|1}}<br>{{Flagicon|DEU}} {{Bundesstrooss DE|49}} |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Duerfstrooss|Op der Spatz}} |Typ = Boubréck op 3 Gelenker |Längt = 73,60 m |Längt 1 = 64,30 m |Felder = 2 flaach Béi<br>+ 1 ronne Bou |Feldbreeten = 2 × 30,15 + 5,00 m |Breet = 8 m {{small|(Bréck vun 1909)}} |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär= {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] }} D''''Bréck vu Waasserbëlleg''' ass eng Grenzbréck tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Däitschland]]. Et ass eng Stroossebréck a féiert iwwer d'[[Sauer]]. Si verbënnt déi lëtzebuergesch Uertschaft [[Waasserbëlleg]] mat der däitscher Uertschaft [[Bëllegerbréck]] am [[Landkrees Tréier-Saarburg]]. D'Bréck déi [[1952]] am arméierte Bëtong gebaut gouf, ass mat Parmangen ausgekleet an ersetzt eng fréier stenge Bréck vun [[1909]] mat dräi Béi déi am [[Zweete Weltkrich]] zerstéiert gouf. ==Bréckegeschicht== ===Éischt Bréck=== Déi éischt Bréck iwwer d'Sauer zu Waasserbëlleg geet bis op [[Réimescht Räich|Réimer]] zeréck. Den Archeolog [[Heinz Cüppers]] an de Lokalhistoriker [[Erwin Weber]] vu [[Langsur|Laser]] hunn an hire Fuerschunge Rapporten doriwwer geschriwwen. An de Reschter vun de Piliersfëllementer goufen déck véiereckeg Steebléck fonnt déi mat Eiseklamen zesummegehale waren, wat typesch fir Bauweis bei de Réimer war. D'Béi déi un d'Uwänner gestouss hunn, waren am Ufank vum [[18. Joerhonnert]] entweeder frësch opgeriicht oder komplett restauréiert ginn. Si hunn deene vun der [[Réimerbréck (Tréier)|Tréierer Réimerbréck]] geglach, déi 1689 vun der Fransouse gesprengt gi war a [[1718]] - [[1719]] nei opgeriicht gouf. Wéinst hirem schlechten Zoustand hat d'Bréck scho missen am Ufank vun den [[1890]]er Jore fir schwéier Gefierer gespaart ginn. Am November 1894 huet Gemeng Mäertert bei der Regierung finanziell Mëttele fir d'Moderniséierung vum Grenziwwergank gefrot. Déi Demande ass ouni Äntwert bliwwen, soudatt se all Joers frësch agereecht gouf. Dat Spillchen huet bis [[1903]] gedauert, wéi e Bou op der däitscher Säit an e Koup gefall war. Déi zwee Länner sinn dunn net méi laanscht en Neibau komm. ===Bréck vun 1909=== De Bau vun der neier Bréck gouf de [[16. November]] [[1903]] tëscht de Vertrieder vun der [[Preisen|preisescher]] an der Lëtzebuerger Bauverwaltung op der Plaz ausgehandelt. De Bau gouf mam [[Gesetz]] vum 29. Mee 1907 autoriséiert an et war e Käschtepunkt fir de Lëtzebuerger Staat vun 140.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] virgesinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1907/05/29/n1/jo|Titel=Loi du 29 mai 1907, concernant la construction d'un nouveau pont sur la Sûre à Wasserbillig|Gekuckt=06.04.2023|Datum=29.05.1907|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et gouf decidéiert déi nei Bréck e bësselche flossof vun der aler opzeriichten a se sollt rechtwénkeleg zum Waasserlaf gebaut ginn. Déi nei Lag huet an engems de Stroossenuschloss op de lëtzebuergescher Säit verbessert. Wärend der Zäit vum Bau sollt déi al Bréck rafistoléiert ginn an als Noutbréck déngen. Wéinst der Schëfffaart op der Sauer gouf e grousse mëttelste Bou mat zwéi méi klenge Säitebéi geplangt. Well d'Konstruktiounshéicht grouss genuch war, an eng Steekaul mat guddem [[Sandsteen]] net wäit ewech war, gouf op eng massiv Bauweis aus Mauerwierk zeréckgegraff. D'Bréck war tëscht de Gelänneren 8 Meter breet, wouvu 5 m fir d'Fuerbunn waren an op all Säit 1,50 m fir Trëttoiren. Um lénkse Pilier war op béide Säiten de preisesche Wope mam Aadler ze gesinn, an um rietsen de lëtzebuergesche mam Léiw. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] vun der Wehrmacht gesprengt. ===Noutbréck=== Am Mäerz 1945 gouf vun der amerikanescher Arméi eng Noutbréck opgeriicht. Well d'Truppen déi virdrun d'Inspektioun vun der Plaz gemaach haten, eng Sprengfal iwwersinn haten, gouf et dunn een Doudegen an e schwéier Blesséierten. Dee westleche Bou deen nach do stoung war sou schwéier beschiedegt datt en och huet misse gesprengt ginn. Op der däitscher Säit huet missen e Bunker gesprengt ginn fir een neit stabilt Widderlager kënnen ze bauen. D'Piliere waren am Fachwierkbau mat schwéieren Dunnen dee bannendra mat Gestengs opgefëllt gouf, fir ze stabiliséieren. D'Fuerbunn war aus Madrillen. An engem zweeten Ulaf goufen d'Piliere mat Bëtong gefëllt a mat engem Mauerwierk agekleet. Déi Bréck war fir eng maximal Laascht vu 70 Tonnen ausgeluecht. ===Bréck vun 1952=== Well Piliere lues a lues ënnerspullt goufen an déi hëlze Charpente vun de Jachen ugefaangen huet mat Faulen, war d'Verkéierssécherheet vun der Bréck geschwënn net méi garantéiert. 1948 huet Militärregierung vun der franséischer Besatzungszon zesumme mat der Lëtzebuerger Regierung éischt Moossname fir en Opbau vun enger neier Bréck an d'Weeër geleet. An enger Konventioun vum 29. Januar 1949 goufen d'Eenzelheete fir den Opbau vun den zwou Waasserbëlleger Sauerbrécke festgehalen. Fir datt de Verkéier konnt weiderlafen, gouf d'Bréck der Längt no an zwéin Deeler opgeriicht. Am Oktober 1950 gouf déi éischt Hallschent vun der Noutbtréck, flossof, ewechgerappt, an et gouf mat de Fëllementsaarbechte fir d'Säitenopleeër a fir d'Flosspilieren ugefaangen. Wéinst héijem Waassergank op Sauer a Musel wärend dem Wanter 1950/51, hunn déi Aarbechte sech bis an de Mäerz 1951 eragezunn. Fir den Opbau vun de provisoresche Steeën a vum Bréckenënnerbau vun der éischter Hallschent gouf onënnerbrach Dag an Nuecht souwéi och sonndes geschafft, esou datt déi de 15. Juni 1951 fir de Verkéier konnt opgemaach ginn. D'Ofrappe vum Rescht vun der Noutbréck an de Bau vun der zweeter Hallschent goungen du schëtzeg weider an déi Aarbechte ware bis September 1951 ofgeschloss. Den 2. September 1951 war déi ganz Bréck dunn op fir de Verkéier. Den 10. Mäerz 1952 gouf d'Bréck dunn a Presenz vun de Regierungsvertrieder feierlech ageweit. Lëtzebuerg gouf dobäi vum Transportminister [[Victor Bodson]], [[Rheinland-Pfalz]] vu sengem Ministerpresident [[Peter Altmeier]] an déi franséisch Militärregierung vun hirem Delegéierten [[Henri Jean Chauchoy|H.J. Chauchoy]] vertrueden<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/prz63g8mt/pages/5/articles/DIVL421 L.W. Das Fest der Brückenweihe]</ref>. == Biller == <gallery mode="packed" heights="200"> Wasserbillig c. 1840.jpg|Waasserbëlleg ëm 1840 Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945. </gallery> == Kuckt och == * [[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. ''Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze''. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 *Mathieu, François, ''Wasserbillig im 19. und 20. Jahrhundert'', 3 Bänn (1977, 1983, 1987), Lëtzebuerg Imprimerie Saint-Paul *Deveikis,C, ''The Eager Beaver Regiment, the regimental history of the 1303 Engineers'', Chicago, 1952 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Stroossebrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1909]] [[Kategorie:Bauwierker 1951]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] 2xa1hegel56i7g7j417fw97xwa556p9 2704138 2704098 2026-09-06T19:50:38Z GilPe 14980 +Foto 2704138 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stroossebréck zu Waasserbëlleg|déi aner Bréck|Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild = |Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,095<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|51.5|N|06|30|23.9|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = < [[1750]] |Zesummegefall = [[1903]] |Rekonstruktioun 1 = [[1909]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1950]] - [[1951]] |Funktioun = Stroossebréck |Spueren = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} {{Nationalstrooss LU|1}}<br>{{Flagicon|DEU}} {{Bundesstrooss DE|49}} |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Duerfstrooss|Op der Spatz}} |Typ = Boubréck op 3 Gelenker |Längt = 73,60 m |Längt 1 = 64,30 m |Felder = 2 flaach Béi<br>+ 1 ronne Bou |Feldbreeten = 2 × 30,15 + 5,00 m |Breet = 8 m {{small|(Bréck vun 1909)}} |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär= {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] }} [[Fichier:Wasserbillig, pont routier sur la Sûre (101).jpg|thumb|260px|Vu Waasserbëlleg iwwer d'Bréck an d'Däitschland gekuckt. Lénks dat fréiert Douaneshaischen]] D''''Bréck vu Waasserbëlleg''' ass eng Grenzbréck tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Däitschland]]. Et ass eng Stroossebréck a féiert iwwer d'[[Sauer]]. Si verbënnt déi lëtzebuergesch Uertschaft [[Waasserbëlleg]] mat der däitscher Uertschaft [[Bëllegerbréck]] am [[Landkrees Tréier-Saarburg]]. D'Bréck déi [[1952]] am arméierte Bëtong gebaut gouf, ass mat Parmangen ausgekleet an ersetzt eng fréier stenge Bréck vun [[1909]] mat dräi Béi déi am [[Zweete Weltkrich]] zerstéiert gouf. ==Bréckegeschicht== ===Éischt Bréck=== Déi éischt Bréck iwwer d'Sauer zu Waasserbëlleg geet bis op [[Réimescht Räich|Réimer]] zeréck. Den Archeolog [[Heinz Cüppers]] an de Lokalhistoriker [[Erwin Weber]] vu [[Langsur|Laser]] hunn an hire Fuerschunge Rapporten doriwwer geschriwwen. An de Reschter vun de Piliersfëllementer goufen déck véiereckeg Steebléck fonnt déi mat Eiseklamen zesummegehale waren, wat typesch fir Bauweis bei de Réimer war. D'Béi déi un d'Uwänner gestouss hunn, waren am Ufank vum [[18. Joerhonnert]] entweeder frësch opgeriicht oder komplett restauréiert ginn. Si hunn deene vun der [[Réimerbréck (Tréier)|Tréierer Réimerbréck]] geglach, déi 1689 vun der Fransouse gesprengt gi war a [[1718]] - [[1719]] nei opgeriicht gouf. Wéinst hirem schlechten Zoustand hat d'Bréck scho missen am Ufank vun den [[1890]]er Jore fir schwéier Gefierer gespaart ginn. Am November 1894 huet Gemeng Mäertert bei der Regierung finanziell Mëttele fir d'Moderniséierung vum Grenziwwergank gefrot. Déi Demande ass ouni Äntwert bliwwen, soudatt se all Joers frësch agereecht gouf. Dat Spillchen huet bis [[1903]] gedauert, wéi e Bou op der däitscher Säit an e Koup gefall war. Déi zwee Länner sinn dunn net méi laanscht en Neibau komm. ===Bréck vun 1909=== De Bau vun der neier Bréck gouf de [[16. November]] [[1903]] tëscht de Vertrieder vun der [[Preisen|preisescher]] an der Lëtzebuerger Bauverwaltung op der Plaz ausgehandelt. De Bau gouf mam [[Gesetz]] vum 29. Mee 1907 autoriséiert an et war e Käschtepunkt fir de Lëtzebuerger Staat vun 140.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] virgesinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1907/05/29/n1/jo|Titel=Loi du 29 mai 1907, concernant la construction d'un nouveau pont sur la Sûre à Wasserbillig|Gekuckt=06.04.2023|Datum=29.05.1907|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et gouf decidéiert déi nei Bréck e bësselche flossof vun der aler opzeriichten a se sollt rechtwénkeleg zum Waasserlaf gebaut ginn. Déi nei Lag huet an engems de Stroossenuschloss op de lëtzebuergescher Säit verbessert. Wärend der Zäit vum Bau sollt déi al Bréck rafistoléiert ginn an als Noutbréck déngen. Wéinst der Schëfffaart op der Sauer gouf e grousse mëttelste Bou mat zwéi méi klenge Säitebéi geplangt. Well d'Konstruktiounshéicht grouss genuch war, an eng Steekaul mat guddem [[Sandsteen]] net wäit ewech war, gouf op eng massiv Bauweis aus Mauerwierk zeréckgegraff. D'Bréck war tëscht de Gelänneren 8 Meter breet, wouvu 5 m fir d'Fuerbunn waren an op all Säit 1,50 m fir Trëttoiren. Um lénkse Pilier war op béide Säiten de preisesche Wope mam Aadler ze gesinn, an um rietsen de lëtzebuergesche mam Léiw. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] vun der Wehrmacht gesprengt. ===Noutbréck=== Am Mäerz 1945 gouf vun der amerikanescher Arméi eng Noutbréck opgeriicht. Well d'Truppen déi virdrun d'Inspektioun vun der Plaz gemaach haten, eng Sprengfal iwwersinn haten, gouf et dunn een Doudegen an e schwéier Blesséierten. Dee westleche Bou deen nach do stoung war sou schwéier beschiedegt datt en och huet misse gesprengt ginn. Op der däitscher Säit huet missen e Bunker gesprengt ginn fir een neit stabilt Widderlager kënnen ze bauen. D'Piliere waren am Fachwierkbau mat schwéieren Dunnen dee bannendra mat Gestengs opgefëllt gouf, fir ze stabiliséieren. D'Fuerbunn war aus Madrillen. An engem zweeten Ulaf goufen d'Piliere mat Bëtong gefëllt a mat engem Mauerwierk agekleet. Déi Bréck war fir eng maximal Laascht vu 70 Tonnen ausgeluecht. ===Bréck vun 1952=== Well Piliere lues a lues ënnerspullt goufen an déi hëlze Charpente vun de Jachen ugefaangen huet mat Faulen, war d'Verkéierssécherheet vun der Bréck geschwënn net méi garantéiert. 1948 huet Militärregierung vun der franséischer Besatzungszon zesumme mat der Lëtzebuerger Regierung éischt Moossname fir en Opbau vun enger neier Bréck an d'Weeër geleet. An enger Konventioun vum 29. Januar 1949 goufen d'Eenzelheete fir den Opbau vun den zwou Waasserbëlleger Sauerbrécke festgehalen. Fir datt de Verkéier konnt weiderlafen, gouf d'Bréck der Längt no an zwéin Deeler opgeriicht. Am Oktober 1950 gouf déi éischt Hallschent vun der Noutbtréck, flossof, ewechgerappt, an et gouf mat de Fëllementsaarbechte fir d'Säitenopleeër a fir d'Flosspilieren ugefaangen. Wéinst héijem Waassergank op Sauer a Musel wärend dem Wanter 1950/51, hunn déi Aarbechte sech bis an de Mäerz 1951 eragezunn. Fir den Opbau vun de provisoresche Steeën a vum Bréckenënnerbau vun der éischter Hallschent gouf onënnerbrach Dag an Nuecht souwéi och sonndes geschafft, esou datt déi de 15. Juni 1951 fir de Verkéier konnt opgemaach ginn. D'Ofrappe vum Rescht vun der Noutbréck an de Bau vun der zweeter Hallschent goungen du schëtzeg weider an déi Aarbechte ware bis September 1951 ofgeschloss. Den 2. September 1951 war déi ganz Bréck dunn op fir de Verkéier. Den 10. Mäerz 1952 gouf d'Bréck dunn a Presenz vun de Regierungsvertrieder feierlech ageweit. Lëtzebuerg gouf dobäi vum Transportminister [[Victor Bodson]], [[Rheinland-Pfalz]] vu sengem Ministerpresident [[Peter Altmeier]] an déi franséisch Militärregierung vun hirem Delegéierten [[Henri Jean Chauchoy|H.J. Chauchoy]] vertrueden<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/prz63g8mt/pages/5/articles/DIVL421 L.W. Das Fest der Brückenweihe]</ref>. == Biller == <gallery mode="packed" heights="200"> Wasserbillig c. 1840.jpg|Waasserbëlleg ëm 1840 Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945. </gallery> == Kuckt och == * [[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. ''Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze''. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 *Mathieu, François, ''Wasserbillig im 19. und 20. Jahrhundert'', 3 Bänn (1977, 1983, 1987), Lëtzebuerg Imprimerie Saint-Paul *Deveikis,C, ''The Eager Beaver Regiment, the regimental history of the 1303 Engineers'', Chicago, 1952 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Stroossebrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1909]] [[Kategorie:Bauwierker 1951]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] 3bcrby6b91170ylifmgt0ewmms0u60b 2704152 2704138 2026-09-06T21:05:13Z GilPeBot 65660 +Wikilink (via JWB) 2704152 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stroossebréck zu Waasserbëlleg|déi aner Bréck|Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg}} {{Infobox Grenzbréck |Bild = |Land = {{LUX}}<br>{{DEU}} |Plaz = {{Flagicon|LUX}} [[Waasserbëlleg]]<br>{{Flagicon|DEU}} [[Bëllegerbréck]] |Flosskilometer = 0,095<ref>{{Flosskilometer|um Blat 22|vun der däitsch-lëtzebuergescher Grenzkaart vun 1984}}</ref> |Koordinaten = {{Coor dms|49|42|51.5|N|06|30|23.9|O|Haaptkoordinaten=jo}} |Baujoer = < [[1750]] |Zesummegefall = [[1903]] |Rekonstruktioun 1 = [[1909]] |Zerstéiert = [[14. September]] [[1944]] |Rekonstruktioun = [[1950]] - [[1951]] |Funktioun = Stroossebréck |Spueren = 2 |Uschloss = {{Flagicon|LUX}} {{Nationalstrooss LU|1}}<br>{{Flagicon|DEU}} {{Bundesstrooss DE|49}} |Iwwer = [[Sauer]]<br>{{Duerfstrooss|[[Op der Spatz]]}} |Typ = Boubréck op 3 Gelenker |Längt = 73,60 m |Längt 1 = 64,30 m |Felder = 2 flaach Béi<br>+ 1 ronne Bou |Feldbreeten = 2 × 30,15 + 5,00 m |Breet = 8 m {{small|(Bréck vun 1909)}} |Héicht = |Material = [[Arméierte Bëtong]] |Renovéiert = |Bauhär= {{LUX}}<br>[[Fichier:Flag of Rhineland-Palatinate.svg|20px]] [[Rheinland-Pfalz]] }} [[Fichier:Wasserbillig, pont routier sur la Sûre (101).jpg|thumb|260px|Vu Waasserbëlleg iwwer d'Bréck an d'Däitschland gekuckt. Lénks dat fréiert Douaneshaischen]] D''''Bréck vu Waasserbëlleg''' ass eng Grenzbréck tëscht [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Däitschland]]. Et ass eng Stroossebréck a féiert iwwer d'[[Sauer]]. Si verbënnt déi lëtzebuergesch Uertschaft [[Waasserbëlleg]] mat der däitscher Uertschaft [[Bëllegerbréck]] am [[Landkrees Tréier-Saarburg]]. D'Bréck déi [[1952]] am arméierte Bëtong gebaut gouf, ass mat Parmangen ausgekleet an ersetzt eng fréier stenge Bréck vun [[1909]] mat dräi Béi déi am [[Zweete Weltkrich]] zerstéiert gouf. ==Bréckegeschicht== ===Éischt Bréck=== Déi éischt Bréck iwwer d'Sauer zu Waasserbëlleg geet bis op [[Réimescht Räich|Réimer]] zeréck. Den Archeolog [[Heinz Cüppers]] an de Lokalhistoriker [[Erwin Weber]] vu [[Langsur|Laser]] hunn an hire Fuerschunge Rapporten doriwwer geschriwwen. An de Reschter vun de Piliersfëllementer goufen déck véiereckeg Steebléck fonnt déi mat Eiseklamen zesummegehale waren, wat typesch fir Bauweis bei de Réimer war. D'Béi déi un d'Uwänner gestouss hunn, waren am Ufank vum [[18. Joerhonnert]] entweeder frësch opgeriicht oder komplett restauréiert ginn. Si hunn deene vun der [[Réimerbréck (Tréier)|Tréierer Réimerbréck]] geglach, déi 1689 vun der Fransouse gesprengt gi war a [[1718]] - [[1719]] nei opgeriicht gouf. Wéinst hirem schlechten Zoustand hat d'Bréck scho missen am Ufank vun den [[1890]]er Jore fir schwéier Gefierer gespaart ginn. Am November 1894 huet Gemeng Mäertert bei der Regierung finanziell Mëttele fir d'Moderniséierung vum Grenziwwergank gefrot. Déi Demande ass ouni Äntwert bliwwen, soudatt se all Joers frësch agereecht gouf. Dat Spillchen huet bis [[1903]] gedauert, wéi e Bou op der däitscher Säit an e Koup gefall war. Déi zwee Länner sinn dunn net méi laanscht en Neibau komm. ===Bréck vun 1909=== De Bau vun der neier Bréck gouf de [[16. November]] [[1903]] tëscht de Vertrieder vun der [[Preisen|preisescher]] an der Lëtzebuerger Bauverwaltung op der Plaz ausgehandelt. De Bau gouf mam [[Gesetz]] vum 29. Mee 1907 autoriséiert an et war e Käschtepunkt fir de Lëtzebuerger Staat vun 140.000 [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] virgesinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1907/05/29/n1/jo|Titel=Loi du 29 mai 1907, concernant la construction d'un nouveau pont sur la Sûre à Wasserbillig|Gekuckt=06.04.2023|Datum=29.05.1907|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et gouf decidéiert déi nei Bréck e bësselche flossof vun der aler opzeriichten a se sollt rechtwénkeleg zum Waasserlaf gebaut ginn. Déi nei Lag huet an engems de Stroossenuschloss op de lëtzebuergescher Säit verbessert. Wärend der Zäit vum Bau sollt déi al Bréck rafistoléiert ginn an als Noutbréck déngen. Wéinst der Schëfffaart op der Sauer gouf e grousse mëttelste Bou mat zwéi méi klenge Säitebéi geplangt. Well d'Konstruktiounshéicht grouss genuch war, an eng Steekaul mat guddem [[Sandsteen]] net wäit ewech war, gouf op eng massiv Bauweis aus Mauerwierk zeréckgegraff. D'Bréck war tëscht de Gelänneren 8 Meter breet, wouvu 5 m fir d'Fuerbunn waren an op all Säit 1,50 m fir Trëttoiren. Um lénkse Pilier war op béide Säiten de preisesche Wope mam Aadler ze gesinn, an um rietsen de lëtzebuergesche mam Léiw. Déi Bréck gouf de [[14. September]] [[1944]] vun der Wehrmacht gesprengt. ===Noutbréck=== Am Mäerz 1945 gouf vun der amerikanescher Arméi eng Noutbréck opgeriicht. Well d'Truppen déi virdrun d'Inspektioun vun der Plaz gemaach haten, eng Sprengfal iwwersinn haten, gouf et dunn een Doudegen an e schwéier Blesséierten. Dee westleche Bou deen nach do stoung war sou schwéier beschiedegt datt en och huet misse gesprengt ginn. Op der däitscher Säit huet missen e Bunker gesprengt ginn fir een neit stabilt Widderlager kënnen ze bauen. D'Piliere waren am Fachwierkbau mat schwéieren Dunnen dee bannendra mat Gestengs opgefëllt gouf, fir ze stabiliséieren. D'Fuerbunn war aus Madrillen. An engem zweeten Ulaf goufen d'Piliere mat Bëtong gefëllt a mat engem Mauerwierk agekleet. Déi Bréck war fir eng maximal Laascht vu 70 Tonnen ausgeluecht. ===Bréck vun 1952=== Well Piliere lues a lues ënnerspullt goufen an déi hëlze Charpente vun de Jachen ugefaangen huet mat Faulen, war d'Verkéierssécherheet vun der Bréck geschwënn net méi garantéiert. 1948 huet Militärregierung vun der franséischer Besatzungszon zesumme mat der Lëtzebuerger Regierung éischt Moossname fir en Opbau vun enger neier Bréck an d'Weeër geleet. An enger Konventioun vum 29. Januar 1949 goufen d'Eenzelheete fir den Opbau vun den zwou Waasserbëlleger Sauerbrécke festgehalen. Fir datt de Verkéier konnt weiderlafen, gouf d'Bréck der Längt no an zwéin Deeler opgeriicht. Am Oktober 1950 gouf déi éischt Hallschent vun der Noutbtréck, flossof, ewechgerappt, an et gouf mat de Fëllementsaarbechte fir d'Säitenopleeër a fir d'Flosspilieren ugefaangen. Wéinst héijem Waassergank op Sauer a Musel wärend dem Wanter 1950/51, hunn déi Aarbechte sech bis an de Mäerz 1951 eragezunn. Fir den Opbau vun de provisoresche Steeën a vum Bréckenënnerbau vun der éischter Hallschent gouf onënnerbrach Dag an Nuecht souwéi och sonndes geschafft, esou datt déi de 15. Juni 1951 fir de Verkéier konnt opgemaach ginn. D'Ofrappe vum Rescht vun der Noutbréck an de Bau vun der zweeter Hallschent goungen du schëtzeg weider an déi Aarbechte ware bis September 1951 ofgeschloss. Den 2. September 1951 war déi ganz Bréck dunn op fir de Verkéier. Den 10. Mäerz 1952 gouf d'Bréck dunn a Presenz vun de Regierungsvertrieder feierlech ageweit. Lëtzebuerg gouf dobäi vum Transportminister [[Victor Bodson]], [[Rheinland-Pfalz]] vu sengem Ministerpresident [[Peter Altmeier]] an déi franséisch Militärregierung vun hirem Delegéierten [[Henri Jean Chauchoy|H.J. Chauchoy]] vertrueden<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/prz63g8mt/pages/5/articles/DIVL421 L.W. Das Fest der Brückenweihe]</ref>. == Biller == <gallery mode="packed" heights="200"> Wasserbillig c. 1840.jpg|Waasserbëlleg ëm 1840 Aerial view of Wasserbillig, Luxembourg, circa on 8 January 1945 (193771668).jpg|Déi zerstéiert Brécken, am Januar 1945. </gallery> == Kuckt och == * [[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] == Literatur == *[[Heinrich Theodor Weber|Weber, Heinrich Theodor]], 1997. ''Brücken über die deutsch-luxemburgische Grenze''. Gollenstein, Blieskastel. ISBN 3-930008-61-0 *Mathieu, François, ''Wasserbillig im 19. und 20. Jahrhundert'', 3 Bänn (1977, 1983, 1987), Lëtzebuerg Imprimerie Saint-Paul *Deveikis,C, ''The Eager Beaver Regiment, the regimental history of the 1303 Engineers'', Chicago, 1952 == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Grenzbrécken}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Brécken iwwer d'Sauer|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Boubrécken|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Grenzbrécke Lëtzebuerg-Däitschland|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Stroossebrécken zu Lëtzebuerg|Waasserbelleg]] [[Kategorie:Bauwierker 1909]] [[Kategorie:Bauwierker 1951]] [[Kategorie:Gemeng Mäertert]] 4v56y541qmc0tia5tqjpggygmiuuwan 0 156459 2704216 2684263 2026-09-07T11:14:53Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)]] derbäigesat 2704216 wikitext text/x-wiki {{Kapitel Info feelt}} Dës '''Lëscht vun de [[Kierfecht]]er zu Lëtzebuerg''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. Se ass nach net komplett. D'Kierfechter sinn alphabetesch no der Gemeng an no der Uertschaft respektiv nom Quartier klasséiert. {| class="wikitable sortable" ! Gemeng ! Uertschaft/Quartier ! Lëtzebuergeschen Numm ! Offiziellen Numm ! width=200px|Plaz<br>Koordinaten ! Bemierkung ! Bild |- |rowspan="5"| [[Gemeng Betzder|Betzder]] || [[Betzder]]||Betzder Kierfecht || ||Rue de l'Église<br>{{Coor dms|49|41|16.80|N|06|21|08.60|O}} || || |- |[[Menster]] || Menster Kierfecht|| ||Rue de l'Église<br>{{Coor dms|49|39|21.90|N|06|18|08.60|O}} || || |- | [[Ouljen]] || Ouljer Kierfecht || || Rue de l'Église<br>{{coor dms|49|40|43.40|N|06|18|50.70|O}} || || |- | [[Rued-Sir]] || Rieder Kierfecht || ||Rue du Cimetière<br>{{coor dms|49|39|57.50|N|06|17|52.70|O}} || || |- |[[Rued-Sir]] || [[Rieder Bëschkierfecht]] || || <br>{{coor dms|49|40|04.90|N|06|17|41.43|O}} || || [[Fichier:Roodt-sur-Syre Woodland cemetery Rieder Bëschkierfecht.jpg|100px|center]] |- |rowspan="4"|[[Gemeng Dippech|Dippech]] ||[[Betteng op der Mess]] || || || <br>{{Coor dms|49|34|35.7|N|05|59|06.1|O}} || ||[[Fichier:Betteng_Kierfecht.gif|30px|center]] |- | [[Dippech]] || || || <br>{{Coor dms|49|35|07.2|N|05|58|41.8|O}} || || |- | [[Schuller]] || || || <br>{{Coor dms|49|34|58.7|N|05|57|20.6|O}} || || |- | [[Sprénkeng]] || || || <br>{{Coor dms|49|34|51.8|N|05|57|57.8|O}} || || |- | rowspan="4"| [[Gemeng Esch-Uelzecht|Esch-Uelzecht]] || [[Dellhéicht]] || [[Jousefskierfecht]]|| Cimetière Saint-Joseph|| <br>{{coor dms|49|29|59.13|N|05|58|49.60|O}} || || [[File:Cimetière Saint-Joseph Esch-sur-Alzette 2024-03 ---8.jpg|100px|center]] |- | rowspan="2"| [[Lalleng|Esch-Lalleng]] || [[Lallenger Kierfecht]]|| Cimetière de Lallange || <br>{{coor dms|49|30|45.1|N|05|59|20.0|O}} || || [[File:Entrée cimetière Esch-Lallange 01.jpg|100px|center]] |- | Jiddesche Kierfecht vun Esch || || <br>{{coor dms|49|30|47.23|N|05|59|26.80|O}} || || [[File:Esch-sur-Alzette porte cimetière israélite.jpg|60px|center]] |- | [[Gaalgebierg (Esch-Uelzecht)|Gaalgebierg]] || Escher Bëschkierfecht || || <br>{{coor dms|49|29|12.4|N|05|58|57.6|O}} || || |- | [[Gemeng Feelen|Feelen]] || [[Uewerfeelen]] || [[Kierfecht vu Feelen]] || || <br>{{coor dms|49|50|51.25|N|06|02|30.19|O}} || || [[Fichier:Cimetière Oberfeulen 01.jpg|100px|center]] |- | rowspan="2" |[[Gemeng Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] | rowspan="2" |[[Gréiwemaacher]] |[[Kierfecht vu Gréiwemaacher|Maacher Kierfecht]] |Cimetière de Grevenmacher |Rue Pietert / Rue Kummert <br> {{coor dms|49|40|43.5|N|06|26|16.1|O}} | | |- |[[Jiddesche Kierfecht vu Gréiwemaacher|Jiddesche Kierfecht]] |Cimetière israélite de Grevenmacher |um Grueweréck <br>{{coor dms|49|40|53.69|N|06|26|05.06|O}} |1897 op- an 1988 zougemaach |[[Fichier:Grevenmacher, cimetière israélite (102).jpg|center|100px]] |- |[[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || [[Béiwen-Atert]] || [[Kierfecht vu Béiwen-Atert]] || || rue de Helpert <br>{{coor dms|49|46|30.1|N|06|00|46.3|O}} || || [[Fichier:Cimetière de Boevange-sur-Attert 01.jpg|100px|center]] |- |rowspan="2"|[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng op der Sauer]]|| [[Bierden]]|| Bierdener Kierfecht|| || || || [[Fichier:Cimetière Bürden (1).jpg|100px|center]] |- | [[Ierpeldeng (Ettelbréck)|Ierpeldeng]]|| Ierpeldenger Kierfecht|| || || || [[Fichier:Kierfecht Ierpeldeng.jpg|100px|center]] |- |[[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || [[Buerglënster]] || || || <br>{{coor dms|49|42|15.21|N|06|13|19.46|O}} || || [[File:Cimetière Bourglinster.jpg|100px|center|2023]] |- |[[Gemeng Kielen|Kielen]] || [[Kielen]] || [[Schéimerech|Kielener Kierfecht]]|| || <br>{{coor dms|49|40|16.7|N|06|02|39.8|O}} || || [[Fichier:Kierfecht Schéimerech.jpg|100px|center]] |- |[[Clierf]] |[[Hengescht]]<br> ([[Buchebuerg]]) |[[Wandkierfecht Gemeng Clierf|Wandkierfecht]] | |Flouer ''Al Kiirch''<br>nieft dem [[CR339|CR 339]]<br>{{Coor dms|50|06|01.01|N|06|04|30.18|O}} | |[[Fichier:Wandkierfecht Gemeng Cliärref (106).jpg|100px|center]] |- |[[Gemeng Leideleng|Leideleng]] || [[Leideleng]] || Leidelenger Kierfecht || Cimetière de Leudelange || Rue du Cimetière <br>{{coor dms|49|34|01.0|N|06|04|11.1|O}} || || [[Fichier:Cimetière de Leudelange 01.jpg|100px|center]] |- |rowspan="16"| [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]]||[[Bouneweg]]||[[Bouneweger Kierfecht]]|| Cimetière de Bonnevoie || Rue du Cimetière 79 <br>{{Coor dms|49|35|38.60|N|06|08|31.00|O}}|| ||[[Fichier:Luxembourg, cimetière Bonnevoie (110).jpg|center|100px]] |- |rowspan="2"| [[Clausen]]||[[Däitschen Zaldotekierfecht a Clausen]]|| Cimetière militaire allemand de Clausen || Rue Jules-Wilhelm <br>{{Coor dms|49|36|54.85|N|06|08|26.72|O}} || ||[[Fichier:ClausenZaldotekierfecht02.jpg|center|100px]] |- |[[Kierfecht Malakoff]]||Ancien cimetière juif de Clausen||Rue Jules-Wilhelm 12 (beim Malakoff-Tuerm)<br>{{coor dms|49|37|2.71|N|06|08|41.6|O}}|| ||[[Fichier:Luxembourg-Clausen, cimetière Malakoff (103).jpg|center|100px]] |- | rowspan="2"| [[Hamm (Stad Lëtzebuerg)|Hamm]]||[[Hammer Kierfecht]] ||Cimetière de Hamm ||Allée des Châtaigniers 1 <br>{{Coor dms|49|36|50.60|N|06|10|39.10|O}} || || [[Fichier:Luxembourg, cimetière Hamm (103).jpg|center|100px]] |- | |[[Amerikaneschen Zaldotekierfecht zu Hamm]] ||Cimetière américain de Luxembourg||Val du Scheid<br>{{Coor dms|49|36|46|N|06|11|09|O}}|||| [[Fichier:Luxembourg American Cemetery.jpg|center|100px]] |- | [[Hollerech]]||[[Hollerecher Kierfecht]] || Cimetière de Hollerich || Rue de Bouillon 35 <br>{{coor dms|49|35|54.38|N|06|06|50.54|O}} || Um Kierfecht sinn 9 [[Commonwealthgraf#Commonwealthgriewer zu Lëtzebuerg|Commonwealthgriewer]] || [[Fichier:Luxembourg, cimetière Hollerich (103).jpg|center|100px]] |- | rowspan="2"| [[Lampertsbierg]]||[[Nikloskierfecht]] ||Cimetière Notre-Dame ||Rue Nico Klopp <br>{{coor dms|49|36|58.80|N|06|07|06.40|O}} || ||[[Fichier:Luxembourg, Mausolée des soldats français de la Grande Guerre (1).JPG|center|100px]] |- | |[[Kierfecht Belle-Vue|Juddekierfecht]]||Cimetière Belle-Vue||Rue des Cerisiers 10<br>{{Coor dms|49|37|18.40|N|06|07|39.60|O}}|| || [[File:LUX, jüdischer Friedhof KSG 1583 pK.jpg|100px|center]] |- | [[Märel (Stad Lëtzebuerg)|Märel]]||[[Märeler Kierfecht]]||Cimetière de Merl||Rue des Aubépines / Val Ste Croix<br>{{coor dms|49|36|38.92|N|06|05|42.78|O}}||||[[Fichier:Luxembourg, cimetière Merl (106).jpg|center|100px]] |- | [[Neiduerf]]||[[Neiduerfer Kierfecht]]||Cimetière de Neudorf||[[CR232D|Rue du Grünewald]]<br>{{coor dms|49|37|37.10|N|06|10|30.40|O}} || ||[[Fichier:Luxembourg, cimetière Neudorf (108).jpg|center|100px]] |- | [[Pafendall]]||[[Kierfecht um Sichenhaff]] ||Cimetière des Bons-Malades||Rue de Stavelot / Val des Bons Malades<br>{{Coor dms|49|37|15.85|N|06|07|58.76|O}}||||[[Fichier:Luxembourg, cimetière Bons-Malades (03).jpg|center|100px]] |- | [[Rollengergronn]]||[[Kierfecht am Rollengergronn]] ||Cimetière de Rollingergrund||Montée des Tilleuls<br>{{coor dms|49|37|23.80|N|06|06|17.10|O}} || ||[[Fichier:Luxembourg, cimetière Rollingergrund (107).jpg|center|100px]] |- | [[Weimeschkierch]]||[[Weimeschkiercher Kierfecht]] ||Cimetière de Weimerskirch ||Rue de Laroche / Rue Lamormesnil (Parking)<br>{{coor dms|49|37|37.90|N|06|08|05.50|O}} || ||[[Fichier:Kierfecht Weimeschkierch-113.jpg|center|100px]] |- |rowspan="2"| [[Zéisseng]]||[[Zéissenger Kierfecht]]||Cimetière de Cessange ||Rue Verte 2-4<br>{{coor dms|49|35|19.30|N|06|06|29.10|O}}|| || [[Fichier:Luxembourg, cimetière Cessange (106).jpg|center|100px]] |- | |[[Zéissenger Bëschkierfecht]]||Cimetière en forêt de Cessange||''Zéissenger Bësch''<br>{{Coor dms|49|34|52.6|N|06|04|52.6|O}}|| || [[File:Cessange cimetière forestier entrée.jpg|100px|center]] |- | [[Zens (Stad Lëtzebuerg)|Zens]]||[[Kierfecht um Fetschenhaff]] ||Cimetière de Fetschenhof (Cents)|| Rue de Trèves 81 <br>{{Coor dms|49|36|49.8|N|06|09|12.1|O}} || || [[File:Luxembourg, cimetière Fetschenhof (114).jpg|100px|center]] |- || [[Gemeng Miersch|Miersch]] || [[Miersch]] ||Mierscher Kierfecht ||Cimetière de Mersch || Place de l'Eglise <br>{{Coor dms|49|44|52.22|N|06|06|02.74|O}} || || [[File:Cimetière de Mersch 01.jpg|100px]] |- | rowspan="10"| [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || [[Buckels]] || Kierfecht vu Buckels || || <br>{{coor dms|50|00|39.10|N|06|03|31.40|O}}|| || |- | [[Ënnereesbech]] || Kierfecht vun Ënnereesbech || || <br>{{Coor dms|50|00|17.70|N|06|08|40.20|O}} || || |- | [[Holztem]] || Kierfecht vun Holztem || || <br>{{Coor dms|49|59|13.7|N|06|04|32.9|O}}|| || |- | [[Houschent]] || Kierfecht vun Houschent || || <br>{{coor dms|49|56|41.40|N|06|04|30.60|O}}|| || |- | [[Houschter Déckt]] || Kierfecht vun der Houschter Déckt || || <br>{{Coor dms|49|58|25.70|N|06|05|23.40|O}} || || |- | [[Housen]] || Kierfecht vun Housen || || <br>{{Coor dms|50|00|43.00|N|06|05|27.00|O}} || || [[File:Kierfecht vun Housen.jpg|100px]] |- | [[Konstem]] || Kierfecht vu Konstem || || <br>{{Coor dms|49|58|11.2|N|06|02|50.4|O}}|| || |- | [[Näidsen]] || Kierfecht vun Näidsen || || <br>{{Coor dms|50|01|45.7|N|06|04|13.7|O}} || || |- | [[Rouderssen]] || Kierfecht vu Rouderssen || || <br>{{Coor dms|50|02|20.3|N|06|07|48.5|O}} || || |- | [[Wuelessen]] || Kierfecht vu Wuelessen || || <br>{{Coor dms|49|58|53.5|N|06|07|23.3|O}} || || |- | rowspan="6"|[[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]]||[[Biwels]]||Biwelser Kierfecht||Cimetière de Bivels||Rue du Cimetière<br>{{Coor dms|49|57|40.6|N|06|11|33.8|O}}|| || |- | [[Grooljen]]||Grooljer Kierfecht||Cimetière de Gralingen|| <br>{{Coor dms|49|56|24.00|N|06|05|58.60|O}}|| || |- | [[Mierschent]]||Mierschenter Kierfecht||Cimetière de Merscheid|| <br>{{Coor dms|49|57|15.10|N|06|06|28.30|O}} || || |- | [[Nuechtmanescht]]||Nuechtmaneschter Kierfecht||Cimetière de Nachtmanderscheid|| <br>{{Coor dms|49|56|55.10|N|06|07|45.00|O}}|| || |- | [[Stolzebuerg]]||Stolzber Kierfecht||Cimetière de Stolzembourg|| <br>{{coor dms|49|57|55.60|N|06|10|00.62|O}} || || |- | [[Weiler (Pëtschent)|Weller]]||Weller Kierfecht||Cimetière de Weiler|| <br>{{Coor dms|49|57|45.60|N|06|07|20.40|O}} |- |rowspan="3"|[[Gemeng Sandweiler|Sandweiler]] ||rowspan="3"| [[Sandweiler]]|| [[Dräifaltegkeetskierch zu Sandweiler#Den ale Kierfecht|Ale Sandweiler Kierfecht]]|| || <br>{{Coor dms|49|36|56.90|N|16|13|06.40|O}} || Gouf 1959 zougemaach || [[Fichier:AKier1.JPG|80px|center]] |- | [[Sandweiler Kierfecht]] ||Cimetière de Sandweiler || Rue Dicks <br>{{Coor dms|49|37|13.80|N|06|13|09.40|O}} || || |- | [[Däitschen Zaldotekierfecht zu Sandweiler]] || ||Entrée um [[CR234]] <br>{{Coor dms|49|36|34.00|N|06|12|18.40|O}} || || [[Fichier:Sandweiler KSG 1660 pK.jpg|100px]] |- | [[Gemeng Steesel|Steesel]] || [[Heeschdref]] || Klouschterkierfecht || ||[[Park zu Heeschdref|Heeschdrëffer Park]]<br>{{Coor dms|49|40|15.52|N|06|08|07.40|O}}|| ||[[File:Heeschdref Park01.jpg|100px]] |- | [[Gemeng Veianen|Veianen]]||[[Veianen]]||Veianer Kierfecht||Cimetière de Vianden||Rue du Vieux Marché<br>{{Coor dms|49|56|25.10|N|06|12|17.8|O}}|| || |- |rowspan="6"|[[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || [[Aasselbuer]] ||Kierfecht vun Aasselbuer || ||''Fissgässen'' <br>{{Coor dms|50|05|44.40|N|05|58|20.0|O}} || || |- | [[Boxer]] || Kierfecht vu Boxer || || ''Om Béicherich'' <br>{{Coor dms|50|04|58.00|N|05|59|29.90|O}} || || |- |[[Maulesmillen]] || [[Fligermonument op der Maulesmillen|Zaldotegriewer op der Maulesmillen]] || ||am Bësch ''Béischend'' <br>{{Coor dms|50|05|33.27|N|06|01|16.94|O}} || || [[Fichier:Maulusmühle, Monument SRA (2).jpg|100px|center]] |- | [[Rëmeljen]] || Kierfecht vu Rëmeljen || || ''Op der Baach'' <br>{{coor dms|50|04|43.20|N|05|58|43.50|O}} || || |- | [[Stackem]] || Stackemer Kierfecht || || ''Am ënnischten Eck'' <br>{{Coor dms|50|04|50.9|N|05|57|38.6|O}} || || |- |[[Uewerwampech]] || Kierfecht vun Uewerwampech || || <br>{{Coor dms|50|01|02.70|N|05|51|28.90|O}} || || |- | [[Gemeng Walfer|Walfer]] || [[Walfer]] || [[Walfer Kierfecht]] || Cimetière de Walferdange|| rue de la Gare <br>{{Coor dms|49|39|30.80|N|06|08|00.50|O}} ||Um Kierfecht waren 71 amerikanesch Zaldoten begruewen, déi tëscht Januar a Juni 1919 am [[Walfer Schlass|Militärlazarett vu Walfer]] gestuerwe waren. Hir Läiche sinn 1920 an Amerika iwwerfouert ginn<ref>Quell: Plack an der Walfer Kierfechtskapell</ref>||[[Fichier:Kierfecht vu Walfer-001.jpg|100px|center]] |- | [[Gemeng Wolz|Wolz]] || [[Wolz]] || [[Wolzer Kierfecht]] || Cimetière de Wiltz|| rue Michel Thilges - route de Winseler <br>{{Coor dms|49|57|53.4|N|05|55|24.5|O}} || ||[[Fichier:Cimetière de Wiltz 01.jpg|100px|center]] |} == Fréier Kierfechter == {| class="wikitable sortable" !Gemeng !Uertschaft/Quartier !Lëtzebuergeschen Numm ! width=200px|Plaz<br>Koordinaten !Bemierkung |- | [[Diddeleng]] || [[Butschebuerg]]|| [[Zaldotekierfecht um Gehaansbierg]] || [[Gehaansbierg]] <br>{{Coor dms|49|29|28.40|N|06|03|40.10|O}}|| |- | rowspan="7" |[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] | rowspan="2" |[[Gronn (Stad Lëtzebuerg)|Gronn]] |Mënsterkierfecht<ref name=":0">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/69st1m/pages/6/articles/DTL202?search=friedh%C3%B6fe|Titel=Verschwundene Friedhöfe|Gekuckt=13.11.2021|Datum=01.04.1941|Wierk=Luxemburger Wort, 1941, S. 6.}}</ref> | |fréiere Kierfecht bei der [[Abtei Neimënster|Mënsterkierch]] |- |Ulrichskierfecht<ref name=":0" /> | |Kierfecht bei der fréierer [[Ulrichskierch Lëtzebuerg-Stadgronn|Ulrichskierch]] |- |[[Pafendall]] |Téiweskierfecht<ref name=":0" /> |[[Théiwesbur|Téiwesbuer]] |fréiere Kierfecht bei der [[Kierch Lëtzebuerg-Pafendall|Téiweskierch]] |- | rowspan="4" |[[Uewerstad]] |Franziskanerkierfecht<ref name=":0" /> |[[Knuedler]] |Kierfecht vum fréiere [[Franziskaner]]klouschter um Knuedler |- |Kapuzinerkierfecht<ref name=":0" /> | |Kierfecht vum fréiere [[Kapuziner]]klouschter |- |Kierfecht bei der Méchelskierch<ref name=":0" /> |[[Fëschmaart (Stad Lëtzebuerg)|Fëschmaart]] |fréiere Kierfecht bei der [[Méchelskierch (Stad Lëtzebuerg)|Méchelskierch]] |- |Kierfecht bei der Nikloskierch<ref name=":0" /> |[[Krautmaart]] |Kierfecht vun der fréierer [[Nikloskierch vu Lëtzebuerg|Nikloskierch]] um Krautmaart. D'Plaz gouf dowéinst fréier och nach „beim ale Kierfecht “ genannt. |- | [[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || [[Housen]] ||[[Däitschen Zaldotekierfecht zu Housen|Fréieren däitschen Zaldotekierfecht]] || [[CR324|Eesberwee]] <br>{{Coor dms|50|00|44.30|N|06|05|44.40|O}}||1952 op [[Däitschen Zaldotekierfecht zu Sandweiler|dee vu Sandweiler]] ëmgebett. |} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kierfechter zu Lëtzebuerg| ]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)|Kierfechter]] a1ttelo1ajf5u5y4er7hdig5lo6y4wo 0 157338 2704214 2699342 2026-09-07T10:43:46Z GilPe 14980 Prezisioun 2704214 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg |Numm=Schorenshaff |Bild= |Bildtext= |Numm (Franséisch)= |Numm (Däitsch)=Schorenshof |Land= [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] |Kanton={{Kanton Gréiwemaacher}} |Gemeng={{Biwer}}<br>{{Gréiwemaacher}}<br>{{Manternach}} |Buergermeeschter={{Buergermeeschter Biwer}}<br>{{Buergermeeschter Gréiwemaacher}}<br>{{Buergermeeschter Manternach}} |Awunner= |Awunnerdatum= |Fläch= |Koordinaten={{coor dms|49|41|27.1|N|06|24|21.2|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} De '''Schorenshaff''' ass e [[Lieu-dit]] an e [[Bauerenhaff]] am [[Kanton Gréiwemaacher]]. == Geographie == De Lieu-dit läit op enger Héicht vun 277 m, [[Südosten|südëstlech]] vu [[Wecker (Biwer)|Wecker]], op der Kräizung vum [[CR133]] mam [[CR139]]. Den CR133 dee vum Schorenshaff op Wecker leeft, mécht d'Grenz tëscht der [[Gemeng Manternach]] am [[Norden]] an de [[Gemeng Biwer|Gemenge Biwer]] (am Südwesten) a [[Gemeng Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] (am Südosten). Déi eenzeg Postadressen (Haiser 1 an 2) leien an der Gemeng Manternach, iwwerdeems e Stall vis-à-vis vum Haff um Territoire vu Gréiwemaacher läit. == „Poelzig-Haus“ == Nërdlech vum Bauerenhaff, um Gebitt vun der Gemeng Manternach, steet um [[Flouernumm|Flouer]] ''Wäibierg'' en hëlzene Chalet deen [[1921]] vum [[Däitschland|däitschen]] [[Architektur|Architekt]] [[Hans Poelzig]] entworf gouf. Op engem einfache rechtwénkelegem Grondrëss huet de Poelzig d'Haus entworf fir datt et an den „Deutschen Werkstätten“ a Serie kéint hiergestallt ginn. Aus dem Projet ass awer näischt ginn. D'Haus gouf 1921/22 am Optrag vun engem Member vun der Famill Esslen gebaut, déi och Proprietär vum Haff war. Wéinst Streidereie bannent der Famill huet de Bauhär de Chalet opginn an e stoung eng Zäitchen eidel. [[1953]] huet den Holzhändler Victor Sinner de Chalet kaaft a komplett renovéiert. 1984 ass en dunn nees an aner Hänn komm<ref>{{Citation|URL=https://ssmn.public.lu/dam-assets/fr/cosimo/juillet2019/17juillet/Maison-Manternach-Manternach-2,-Schorenshaff.pdf|Titel=Commission des sites et monuments nationaux (« COSIMO »)|Gekuckt=11.12.2021|Datum=17.07.2019|Editeur=ssmn.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. De Chalet ass den 23. Oktober 2020 absënns wéinst senger Authentizitéit a well e charakteristesch fir d'Entsteeungszäit ass, als [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Manternach|nationaalt Monument]] klasséiert ginn<ref>{{INPA-MR}}</ref>. == Biller == <gallery widths="250" perrow="3" caption="um Schorenshaff"> Schorenshaff (102).jpg Schorenshaff (105).jpg Schorenshaff (108).jpg </gallery> == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] prusz8orfk1zsp2ehponx3eufzu4b0z 2704215 2704214 2026-09-07T10:53:01Z GilPe 14980 /* Geographie */ Update URL 2704215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg |Numm=Schorenshaff |Bild= |Bildtext= |Numm (Franséisch)= |Numm (Däitsch)=Schorenshof |Land= [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] |Kanton={{Kanton Gréiwemaacher}} |Gemeng={{Biwer}}<br>{{Gréiwemaacher}}<br>{{Manternach}} |Buergermeeschter={{Buergermeeschter Biwer}}<br>{{Buergermeeschter Gréiwemaacher}}<br>{{Buergermeeschter Manternach}} |Awunner= |Awunnerdatum= |Fläch= |Koordinaten={{coor dms|49|41|27.1|N|06|24|21.2|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} De '''Schorenshaff''' ass e [[Lieu-dit]] an e [[Bauerenhaff]] am [[Kanton Gréiwemaacher]]. == Geographie == De Lieu-dit läit op enger Héicht vun 277 m, [[Südosten|südëstlech]] vu [[Wecker (Biwer)|Wecker]], op der Kräizung vum [[CR133]] mam [[CR139]]. Den CR133 dee vum Schorenshaff op Wecker leeft, mécht d'Grenz tëscht der [[Gemeng Manternach]] am [[Norden]] an de [[Gemeng Biwer|Gemenge Biwer]] (am Südwesten) a [[Gemeng Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] (am Südosten). Déi eenzeg Postadressen (Haiser 1 an 2) leien an der Gemeng Manternach, iwwerdeems e Stall vis-à-vis vum Haff um Territoire vu Gréiwemaacher läit. == „Poelzig-Haus“ == Nërdlech vum Bauerenhaff, um Gebitt vun der Gemeng Manternach, steet um [[Flouernumm|Flouer]] ''Wäibierg'' en hëlzene Chalet deen [[1921]] vum [[Däitschland|däitschen]] [[Architektur|Architekt]] [[Hans Poelzig]] entworf gouf. Op engem einfache rechtwénkelegem Grondrëss huet de Poelzig d'Haus entworf fir datt et an den „Deutschen Werkstätten“ a Serie kéint hiergestallt ginn. Aus dem Projet ass awer näischt ginn. D'Haus gouf 1921/22 am Optrag vun engem Member vun der Famill Esslen gebaut, déi och Proprietär vum Haff war. Wéinst Streidereie bannent der Famill huet de Bauhär de Chalet opginn an e stoung eng Zäitchen eidel. [[1953]] huet den Holzhändler Victor Sinner de Chalet kaaft a komplett renovéiert. 1984 ass en dunn nees an aner Hänn komm<ref>{{Citation|URL=https://inpa.public.lu/dam-assets/fr/cosimo/juillet2019/17juillet/Maison-Manternach-Manternach-2,-Schorenshaff.pdf|Titel=Commission des sites et monuments nationaux (« COSIMO »)|Gekuckt=11.12.2021|Datum=17.07.2019|Editeur=ssmn.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. De Chalet ass den 23. Oktober 2020 absënns wéinst senger Authentizitéit a well e charakteristesch fir d'Entsteeungszäit ass, als [[Lëscht vun den nationale Monumenter an der Gemeng Manternach|nationaalt Monument]] klasséiert ginn<ref>{{INPA-MR}}</ref>. == Biller == <gallery widths="250" perrow="3" caption="um Schorenshaff"> Schorenshaff (102).jpg Schorenshaff (105).jpg Schorenshaff (108).jpg </gallery> == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] 3db1f66my7z0rym5unk13c8slgmc3fo 10 159737 2704116 2453093 2026-09-06T18:34:15Z Puscas 735 ..... 2704116 wikitext text/x-wiki * ... de '''[[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]''' mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? * ... d'Gebai vun der fréierer [[Gare Biissen|Gare vu Biissen]] identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? * ... d'''[[London Eye]]'' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? * ... op de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg]] net nëmmen d'Grënnung vun der [[Bockfiels|Buerg Lëtzebuerg]], ma och vun där vu [[Saarburg]] zeréckgeet? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|13 B]]</noinclude> o3sxbo3oii0f00cl9vsp90nkb2p4vgt 10 159738 2704115 2400748 2026-09-06T18:33:46Z Puscas 735 .... 2704115 wikitext text/x-wiki [[File:Library of Plantin-Moretus Museum in Antwerp.jpg|right|130px]] * ... d'Archive vun der'''''[[Officina Plantiniana]]''''' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? * ... d'Gebai vun der fréierer [[Gare Biissen|Gare vu Biissen]] identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? * ... d'''[[London Eye]]'' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|14 B]]</noinclude> bkc5yx5bnh1yh1m6lltgm5j5qf68ie1 10 159739 2704114 2400749 2026-09-06T18:33:18Z Puscas 735 ... 2704114 wikitext text/x-wiki [[Fichier:RAC MIL 3077.jpg|right|130px]] * ... d''''[[Rackés Millen]]''' zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? * ... d'Archive vun der''[[Officina Plantiniana]]'' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? * ... d'Gebai vun der fréierer [[Gare Biissen|Gare vu Biissen]] identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|15 B]]</noinclude> r8al3d6l8zr7wnpwp4dgjtk4abi7rmn 10 159740 2704113 2400750 2026-09-06T18:32:36Z Puscas 735 ... 2704113 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Deslandres - LROC - WAC.JPG|right|110px]] * ... et um Mound e '''[[Ball (Moundkrater)|Ball]]''' vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? * ... d'[[Rackés Millen]] zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? * ... d'Archive vun der''[[Officina Plantiniana]]'' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? * ... [[Cidade Velha|Ribeira Grande]], déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|16 B]]</noinclude> 1axu4jd20s1zdtunebuo4szhhb37aak 10 159741 2704112 2400752 2026-09-06T18:31:26Z Puscas 735 ... 2704112 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Luxembourg Casemates (4).JPG|right|130px]] * ... de [[Kasemattentheater]] zwar no enger vu sengen éischte Spillplazen, de '''[[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]]''', genannt gouf, awer zanter Joerzéngte praktesch net méi do spillt? * ... et um Mound e [[Ball (Moundkrater)|Ball]] vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? * ... d'[[Rackés Millen]] zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? * ... d'Archive vun der''[[Officina Plantiniana]]'' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? * ... de [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]] mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|17 B]]</noinclude> 4zcwfj48se2kn2jn8p5ax7i2ugr7njf 10 159754 2704108 2400766 2026-09-06T18:25:41Z Puscas 735 .... 2704108 wikitext text/x-wiki [[Fichier:HS20 Philippe II American Building.jpg|right|100px]] * ... den '''[[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]]''' an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? * ... [[Schweedesch]] eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? * ... 2019 nach ëmmer 1 % vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung net un en [[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg|Ofwaassersystem]] ugeschloss war? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|30 B]]</noinclude> 30nubon8gded9selp8j45gdzlkbbnel 10 159755 2704109 2400770 2026-09-06T18:26:45Z Puscas 735 .... 2704109 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Red billed oxpecker close.jpg|right|130px]] * ... den '''[[Uessepickert mat roudem Schniewel]]''' op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? * ... [[Schweedesch]] eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|31 B]]</noinclude> glflkmwn4e9l1mpseiz6r1gf94c4508 2704118 2704109 2026-09-06T18:40:35Z Puscas 735 ..... 2704118 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Red billed oxpecker close.jpg|right|130px]] * ... den '''[[Uessepickert mat roudem Schniewel]]''' op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? * ... [[Schweedesch]] eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS August|31 B]]</noinclude> lvqrwrisvnoamls2kixzpyo0o3tlumi 10 159798 2704105 2493612 2026-09-06T18:21:51Z Puscas 735 .... 2704105 wikitext text/x-wiki * ... den '''[[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]]''' zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS September|01 B]]</noinclude> 2i0llapcixbeybjyt3jru6n2mymd355 2704106 2704105 2026-09-06T18:22:22Z Puscas 735 .... 2704106 wikitext text/x-wiki * ... den '''[[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]]''' zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? * ... dem Minnsänger [[Wachsmut vu Kënzeg]] seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS September|01 B]]</noinclude> 4sp049a3rq216cwrx8u0nyniedauayf 10 159799 2704104 2493613 2026-09-06T18:20:59Z Puscas 735 .... 2704104 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Jersey kale 1836.jpg|right|130px]] * ... den Jersey-Kabes, eng '''[[Bam-Kabes]]'''-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS September|02 B]]</noinclude> ntzl6a0ds6ilfxmf28mw3r5wulqt2w0 2704110 2704104 2026-09-06T18:29:47Z Puscas 735 .... 2704110 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Jersey kale 1836.jpg|right|130px]] * ... den Jersey-Kabes, eng '''[[Bam-Kabes]]'''-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? * ... d'[[Kaspescht Mier]] am Fong kee Mier, ma e Séi ass? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS September|02 B]]</noinclude> 69zjo0cwjikw25t3ynfhayk4zzpcghd 10 159800 2704103 2493614 2026-09-06T18:20:06Z Puscas 735 .... 2704103 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Bildchen Stackeger Besch 2.jpg|right|80px]] * ... d''''[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']]''' an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Jorhonnert, am Laf vun der Zäit fënnefmol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? * ... den Jersey-Kabes, eng [[Bam-Kabes]]-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS September|03 B]]</noinclude> gog8w5o8wvjgd7ojrdjmj7edut6stcp 2704111 2704103 2026-09-06T18:30:27Z Puscas 735 .... 2704111 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Bildchen Stackeger Besch 2.jpg|right|80px]] * ... d''''[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']]''' an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Jorhonnert, am Laf vun der Zäit fënnefmol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? * ... den Jersey-Kabes, eng [[Bam-Kabes]]-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? * ... den [[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]] zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? * ... den [[Uessepickert mat roudem Schniewel]] op Kisuaheli (iwwersat) "Wiechter vum Nashorn" genannt gëtt? * ... den [[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]] an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? <noinclude>[[Kategorie:Schablounen:WDS September|03 B]]</noinclude> 5ql2ooqt901zn5pgf2rfnj53o16us7b 0 162893 2704171 2684451 2026-09-07T07:26:17Z Les Meloures 580 k 2704171 wikitext text/x-wiki {{Infobox Gebai |Numm = |Bild = |Bildtext = |Land = {{LUX}} |Plaz = [[Huldang]] |Adress = [[Buergplaz zu Huldang|Buergplaz]] |Koordinaten = |Baustil = |Architekt(en) = |Status = am Gebrauch |Datum vum Bau = 2022-2024 |Zweck = Drénkwasserbehälter |Proprietär = [[Syndicat de distribution d'eau des Ardennes|DEA]] }} De '''Waasserbaseng op der Buergplaz''' ass e Waasserbaseng op der Buergplaz bei Huldang, deem säi Bau 2022 ugefaangen huet an deen 2024 soll fäerdeg sinn. De Bau steet laanscht d'Strooss déi vum ''Knauf'' op Huldang féiert, vis-à-vis vum Waassertuerm. De Baseng gëtt vum [[Syndicat de distribution d'eau des Ardennes]] gebaut. An zwéin Inoxbehälteren mat engem Duerchmiesser vun 18&nbsp;m a vu jee 1000 {{m3}} gëtt [[Drénkwaasser]] fir d'Gemenge [[Gemeng Clierf|Clierf]], [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]], [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] a [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] stockéiert. D'Konstruktion déi praktesch gläich dem Buedem steet gëtt vun hëlze Wänn ëmfaast. Am Ganze gi 450 {{m3}} Bëtong an 22 [[Gramm#Gebräichlech Moosseenheeten|Tonne]] Stol verschafft. [[Kategorie:Gemeng Ëlwen]] [[Kategorie:Waasserbasengen]] aq91sp0l7a51q3m53sg10ml95cmqga3 0 164687 2704120 2682584 2026-09-06T18:42:28Z Puscas 735 .... 2704120 wikitext text/x-wiki {{skizzSport}} {{Infobox Biographie}} D''''Patrizia van der Weken''', gebuer den [[12. November]] [[1999]], ass eng [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Liichtathleetik|Liichtathleetin]]. Si ass eng Spezialistin am [[Sprint]] an huet {{small|(Stand Dez. 2023)}} de Landesrekord iwwer 100 an 200 Meter am Fräien an iwwer 60 Meter an der Hal. ==Karriär== {{Kapitel Info feelt}} ==Palmarès== {{Kapitel Info feelt}} 2024 huet si Lëtzebuerg op den [[Olympesch Summerspiller 2024|Olympesche Spiller zu Paräis]] vertrueden. Am Mäerz 2025 krut si d'Bronzemedail op den Haleneuropameisterschaften zu Apeldoorn. == Gielerccher an Éierungen == * {{OCCCH|(Promotioun 2026)}}<ref>{{Citation|URL=https://histoiresroyales.fr/grand-duc-guillaume-celebre-premiere-fete-nationale-regne-philharmonie-luxembourg/|Titel=Le grand-duc Guillaume célèbre la première fête nationale de son règne à la Philharmonie Luxembourg|Gekuckt=2026-06-23|Auteur=Nicolas Fontaine|Datum=2026-06-23|Wierk=Histoires Royales|Sprooch=fr-FR}}</ref> * D'Patrizia van der Weken gouf 2023, 2024 an 2025 zur [[Lëtzebuerger Sportler vum Joer|Sportlerin vum Joer]] gewielt. {{Sportlerin vum Joer (L) |Numm virdrun = [[Sarah De Nutte]] <br> [[Ni Xia Lian]] |Joer = [[2023]], [[2024]], [[2025]] |Numm duerno = &nbsp; }} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}}{{Referenzen}}{{DEFAULTSORT:Vanderweken Patrizia}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sportler vum Joer]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Leefer]] [[Kategorie:Gebuer 1999]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Olympionicken]] [[Kategorie:Chevalier de l'ordre de la couronne de chêne]] icud64n9yc8li3xm9bt8fsmuosne1eb 0 165064 2704107 2659944 2026-09-06T18:23:39Z Puscas 735 .... 2704107 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Armand Bruck''', gebuer den [[3. November]] [[1939]] zu [[Diddeleng]]<ref name=":0">Notice biographique du Colonel Armand Bruck op der Säit 39 vum [https://sip.gouvernement.lu/dam-assets/publications/bulletin/1994/BID_1994_4/BID_1994_4.pdf Bulletin d'Information et de documentation N°4/94] vum Ministère d'Etat</ref>, a gestuerwen den [[21. September]] [[1997]]<ref>Lëscht vun de [https://ettelbruck.lu/citoyen/wp-content/uploads/sites/2/2020/06/Reider_24_Ettelbruck.pdf 'Matbiirger déi eis 1997 verlooss hunn'] am Reider N°24 vun der Gemeng Ettelbréck op der Säit 18</ref>, war e lëtzebuergschen Offizéier an der [[Lëtzebuerger Arméi]]. Hie gouf den 21. Februar 1988 den Nofollger vum [[Nicolas Ley]] als [[Kommandante vun der Lëtzebuerger Arméi|Kommandant vun der Lëtzebuerger Arméi]] an ass dat bis de 4. November 1994 bliwwen, wéi hie vum [[Michel Gretsch]] op deem Posten ofgeléist gouf. == Gielercher<ref name=":0" /> == === Lëtzebuerg === * {{OMANOC}} * {{OMGLGO}} * {{OCCC}} * Croix de 25 années de service * Médaille commemorative du mariage de S.A.R. le Grand-Duc Héritier * Médaille commemorative du 25e anniversaire de l'accession au trône de S.A.R. le Grand-Duc === Ausland === * Chevalier vum Ordre de Nassau (Holland) * Cruz de Tercera des Merito Militär (Spuenien) * Officier vum Ordre Royal Suédois de l'Etoile Polaire (Schweeden) * Grosses Verdienstkreuz des [[Bundesverdienstkreuz|Verdienstordens der BRD]] * Grande Comendator da Ordern do Infante Dom Henrique (Portugal) * {{Officier de l'ordre national du Mérite}} * {{LHC| (Frankräich)}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Bruck, Armand}} [[Kategorie:Gebuer 1939]] [[Kategorie:Gestuerwen 1997]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Offizéier]] [[Kategorie:Officier avec couronne de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] [[Kategorie:Grand-Officier de l'Ordre de Mérite du Grand-Duché de Luxembourg]] [[Kategorie:Commandeur de l'ordre de la couronne de chêne]] [[Kategorie:Grosses Bundesverdienstkreuz]] [[Kategorie:Commandeur de la Légion d'honneur]] [[Kategorie:Officier de l'ordre national du Mérite]] nq2qdx1h5fi8piyuo1rw6tz5mx9526j 14 165169 2704183 2494081 2026-09-07T07:32:25Z Volvox 4050 2704183 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Scarabaeidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Scarabaeidae}} [[Kategorie:Kiewerleken]] o7cun47yx3pxsnb63xf6u96fm434fhl 14 165171 2704181 2494089 2026-09-07T07:31:41Z Volvox 4050 2704181 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Chrysomelidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Chrysomelidae}} [[Kategorie:Kiewerleken]] dgljnv7esdzrn76jvtz8kyr0fqc6s3s 14 165172 2704180 2494092 2026-09-07T07:31:11Z Volvox 4050 2704180 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Carabidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Carabidae}} [[Kategorie:Kiewerleken]] 9wsodfmm9035gmtice9n2c6v5o49umy 10 168916 2704117 2682331 2026-09-06T18:38:45Z Puscas 735 ..... 2704117 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} | 1-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|right|100px|d'Joan Fontaine (mam Gary Cooper)]] | Text = d''''[[Joan Fontaine]]''' an d''''[[Olivia de Havilland]]''' déi eenzeg Sëschtere sinn, déi allebéid en [[Academy Awards|Oscar]] fir dat bescht Schauspill an enger Haaptroll kruten? }} | 1-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = déi éischt '''[[Päerdscourse]] zu Lëtzebuerg''' am Joer [[1895]] zu [[Dikrech]] geridde gouf? }} | 1-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Yaohnanen Tribesmen Show Pictures of 2007 Visit with Prince Philip.jpg|right|130px]] | Text = d'Adepte vun der '''[[Prënz-Philip-Beweegung]]''' op [[Vanuatu]] iwwerzeegt sinn, datt de [[Philip, Duke of Edinburgh|Prënz Philip]], de verstuerwene Mann vun der brittescher Kinnigin [[Elizabeth II. vu Groussbritannien|Elizabeth II.]], eng Gottheet war? }} | 1-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = dem '''[[Johann Philipp Bettendorf]]''' (1625-1698) seng Chronik vun de Jesuittemissiounen am [[Amazonas]]gebitt als eng Fondgrouf net nëmme fir Kiercherechtler a Missiounstheologen, mä och fir Ethnologen, Biologen, Historiker a Soziologen ugesi gëtt? }} | 1-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Château de Malbrouck01.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Manderen]]''' virun der Franséischer Revolutioun eng [[Herzogtum Lëtzebuerg|lëtzebuergesch]] Enklav a Loutrenge war? }} | 1-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Autun chapiteau 1.jpg|right|110px]] | Text = d''''[[Dräi Kinneken]]''', déi heirëmer ''Balthazar, Caspar a Melchior'' genannt ginn, bei de syresche Chrëschten ''Larvandad, Hormisdas a Gushnasaph'', bei den Ethiopier ''Tanisuram, Mika, Sisisba'' oder ''Awnison, Libtar a Kasäd'', a bei den Armeenier ''Kagba a Badadilma'' heeschen, an deemno och alt just zu zwéi sinn? }} | 1-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dikrech (Monument Befreiung 44).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Befreiungsmonument Dikrech|Monument fir d'Befreiung duerch d'US-Arméi]]''' zu [[Dikrech]] un zwou Befreiungen erënnert, déi am September 1944 an déi am Januar 1945? }} | 1-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Ginkgo biloba Larousse Extracted.png|right|100px|Ginko]] | Text = de '''[[Ginkgo]]''' sech zanter 300 Millioune Joer kaum verännert huet an dofir als e ''liewegt Fossil'' gëllt? }} | 1-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''Grëmmeleschter''''' fréier Reesbengele genannt goufen, déi zu [[Grëmmelescht]] fabrizéiert goufen? }} | 1-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Impact site of fragment G.png|130px|right]] | Text = de [[Koméit]] '''[[Shoemaker-Levy 9]]''', deen 1993 entdeckt gouf, am Summer 1994 op de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] opgeschloen ass? }} | 1-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, chapelle Christ-Roi (2).jpg|130px|right|bannenan]] | Text = d''''[[Christ Roi-Kapell]]''' um Belair 1931 dat éischt Kierchegebai zu Lëtzebuerg war, dat net am traditionellen neo-romaneschen oder neo-gotesche Stil gebaut gouf? }} | 1-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Le Voyage dans la lune.jpg|right|110px]] | Text = dem [[Georges Méliès]] säin '''''Le Voyage dans la Lune''''' (1902, nom Roman vum [[Jules Verne]]) als deen éischte [[Science-Fiction]]-Film gëllt? }} | 1-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|right|130px]] | Text = Lëtzebuerg kuerz virum Éischte Weltkrich de weltwäit [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|'''sechstgréisste Produzent vu Goss an aachtgréisste vu Stol''']] war? }} | 1-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Rhaphigaster.nebulosa.6903.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Gro Gaardewanz]]''' ''(Rhaphigaster nebulosa)'' am 20. Joerhonnert éischter seelen zu Lëtzebuerg war, zanter ongeféier 2010 do besonnesch opfälleg am Hierscht ass, wa s'en Masse versicht, an Haiser anzedrénge fir z'iwwerwanteren? }} | 1-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bivels Gesamtansicht.jpg|right|130px]] | Text = ufanks vun den 1960er Jore beim Uleeë vum '''[[Our-Stauséi]]''' en Deel vun der Uertschaft '''[[Biwels]]''' huet missen op e kënschtleche Plateau verluecht ginn? }} | 1-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:DunedinBaldwinStreet Parked Car.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Baldwin Street]]''' an Neiséiland, mat engem Gefäll vu bis zu 35&nbsp;%, als déi géist Strooss op der Welt gëllt? }} | 1-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Halonodon luxembourgensis MnhnL-BR998-1.jpg|right|100px]] | Text = d'Existenz vum '''''[[Halonodon luxembourgensis]]''''' bis ewell just duerch en Zant attestéiert ass? }} | 1-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Streisand Estate edit.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Streisand-Effekt]]''' no der Schauspillerin a Sängerin [[Barbra Streisand]] genannt gouf, déi eng Foto am Internet läsche loosse wollt, well dodrop (ë.&nbsp;a.) hiert Haus ze gesi war? }} | 1-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:L-Belair.JPG|right|130px]] | Text = de Quartier '''[[Belair]]''' an der Stad Lëtzebuerg bis den Ufank vum 20. Joerhonnert ''Dauwefeld'', an dono ''Neimäerel'' genannt gouf, ier en 1957 säin haitegen Numm krut? }} | 1-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Bodil-Präis]]''' deen eelsten dänesche Filmpräis ass? }} | 1-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Méchelstuerm.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Méchelstuerm (Miersch)|Méchelstuerm zu Miersch]]''' net, wéi de Rescht vun der aler Kierch, am 19. Joerhonnert ofgerappt gouf, well en dem Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] seng Fra Anna Pawlowna un d'Kierchtierm aus hirer Heemecht erënnert soll hunn, an doropshin d'Gemengeconseillere gebiede goufen, e stoen ze loossen? }} | 1-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Erinaceus europaeus (Linnaeus, 1758).jpg|right|130px]] | Text = en '''[[Europäeschen Igel]]''' 5.000 bis alt 7.500 Stachelen huet, déi iwwer de ganze Kapp a Réck verdeelt sinn? }} | 1-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxemburg Refugium St. Maximin.JPG|right|100px]] | Text = vun 1880 un all Servicer vun der [[Regierung (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Regierung]] an engem Gebai ënnerbruecht waren, dem '''[[Refuge Sankt Maximin|Hotel Sankt-Maximäin]]''', deen dofir dacks just ''d'Regierung'' genannt gouf? }} | 1-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Berlin Kongresshalle BW 1.jpg|right|140px]] | Text = d''''[[Kongresshal vu Berlin]]''' an der Zäit vum [[Kale Krich]] e prominent Symbol fir déi däitsch-amerikanesch Allianz war an deementspriechend politesch instrumentaliséiert gouf? }} | 1-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''''[[Vollekshaus (Stad Lëtzebuerg)|Versoffene Rousekranz]]''''' duerch e ''Carrefour'' ersat gouf? }} | 1-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Gold-crystals.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Gold]]''' als E175 op der [[Lëscht vun de Liewensmëttelzousätz]] ze fannen ass? }} | 1-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bundesarchiv Bild 102-08649, Ehepaar Zoubkoff.jpg|100px|right]] | Text = den '''[[Alexander Zoubkoff|éischte Fallschiermsprénger zu Lëtzebuerg]]''' Garçon an engem Stater Restaurant a Schwoer vum Keeser [[Wilhelm II. vun Däitschland|Wilhelm II.]] war? }} | 1-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sunset at Uluru on July 30, 2005.jpg|130px|right]] | Text = den '''[[Uluru]]''', am [[Uluru-Kata Tjuta Nationalpark]], mat enger Längt vu 4 ½&nbsp;km, enger Breet vun 2 ½&nbsp;km an enger Héicht vun 349&nbsp;m, dee gréisste [[Monolith]] op der Äerd ass? }} | 1-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg, Seminairesbierg (105).jpg|130px|right]] | Text = zwee Joer, nodeem d''''[[Fort Parkhöhe]]''' vun der [[Festung Lëtzebuerg]] fäerdeg gebaut war, feststoung, datt et nees misst ofgerappt ginn? }} | 1-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Amanhecer no Hercules --.jpg|130px|right]] | Text = een am '''[[Nationalpark Serra dos Órgãos]]''' ''dem Härgott säi Fanger'' bewonnere kann? }} | 1-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Time zones of Europe.svg|110px|right]] | Text = den 1. Juni 1904 zu Lëtzebuerg d'Aueren 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt goufen, wéi vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi '''[[Mëtteleuropäesch Zäit]]''' ëmgestallt gouf? }} | 2-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Holy Trinity Column in Olomouc blue hour 2015-08.jpg|right|100px]] | Text = déi 35 Meter héich '''[[Dräifaltegkeetssail vun Olomouc]]''' am 18. Joerhonnert opgeriicht gouf, fir d'Enn vun enger [[Pescht]]epidemie ze éieren? }} | 2-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Tawioun (101).jpg|right|130px]] | Text = den Numm '''„[[Tawioun]]“''', eng Strooss an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], op e Bouf vum [[Péiter Ernest I. vu Mansfeld|Péiter Ernest vu Mansfeld]] zeréckgeet, deen Octavian housch, an no deem eng Paart genannt gi war? }} | 2-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Tornado vu Péiteng]]''' vun 2019 Wandspëtzte vun 241&nbsp;km/h erreecht huet? }} | 2-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Tunnel vun Herstal]]''' ee vun de wéinegen Eisebunnstunnellen an der Belsch ass, duerch deen haut Autoe fueren? }} | 2-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''[[Laure Koster|Laure ('Lory') Koster]]''' déi éischt Lëtzebuergerin war, déi op den Olympesche Spiller ugetrueden ass, nämlech als [[Schwammen (Sport)|Schwëmmerin]] 1924 [[Olympesch Summerspiller 1924|bei deene vu Paräis]]? }} | 2-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Lac Kivu 2.jpg|right|130px]] | Text = wat een am '''[[Kiwuséi]]''' méi déif geet, wat d'Temperatur an de Salzgehalt méi eropginn? }} | 2-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg Centre géographique 2014 a.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[geographeschen Zentrum vu Lëtzebuerg]]''' am Nordweste vu Pëtten, am [[Naturschutzgebitt Pëttenerbësch]] läit? }} | 2-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Red and Black land crab.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Halloweenkrabb]]''' hiren Numm huet wéinst hirem Glach mat enger [[Halloween]]-[[Kalbass]]? }} | 2-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Flag of Saar (1947–1956).svg|right|130px]] | Text = am [[Traité vu Lëtzebuerg]] 1956 festgehale gouf, datt d''''[[Saarland]]''', dunn e franséischt Protektorat, der Bundesrepublik Däitschland bäitriede kéint? }} | 2-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tomatoes-on-the-bush.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Tomat]]en''' am 16. a 17. Joerhonnert an Europa eng Raritéit waren, a vu räiche Leit gezillt goufe fir schéin ze maachen, well gemengt gouf, d'Fruucht wier gëfteg? }} | 2-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg-Bock, plaque commémorative en mémoire de J.W. von Goethe (102).jpg|right|100px]] | Text = de [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] bei '''[[Openthalt vum Johann Wolfgang von Goethe an der Stad Lëtzebuerg (1792)|sengem Openthalt zu Lëtzebuerg]]''' net am sougenannte Goethe-Haus am Pafendall iwwernuecht huet, wou op enger Plack steet, dat wier de Fall gewiescht? }} | 2-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Camptochaeta luxemburgensis holotype specimen MNHNL32517-2.jpg|right|110px]] | Text = d<nowiki>'</nowiki>'''''[[Camptochaeta luxemburgensis]]''''' en Troglobiont ass, an dowéinst seng Pigmentatioun verluer huet? }} | 2-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Quino (13331254273) (cropped).jpg|right|110px]] | Text = d'Mafalda, e Comicpersonnage vum argentineschen Zeechner '''[[Quino]]''', 2014 als éischt BDs-Figur mat der '''[[Légion d'honneur]]''' ausgezeechent gouf? }} | 2-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Iechternach Basilika II w.jpg|right|100px]] | Text = d''''Willibrord-Klack an der [[Iechternacher Basilika]]''' mat knapps 7 Tonne Gewiicht déi schwéierst Klack am Land ass? }} | 2-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:MJK54509 Mathilde of Belgium (Frankfurt Book Fair 2017) (cropped).jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Mathilde d'Udekem d'Acoz|Mathilde]]''' zanter dem Bestoe vun der Belsch déi éischt Kinnigin ass, déi do am Land gebuer gouf? }} | 2-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Albert Biever]]''' aus dem Rollengergronn 1904 zu New Orleans eng Universitéit gegrënnt huet? }} | 2-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Echternach place du Marché vers abbaye.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Iechternach]]''' 1886 als éischt Stad zu Lëtzebuerg eng elektresch Beliichtung krut? }} | 2-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg|right|130px]] | Text = dat éischt Liewewiesen, dat vun der Äerd an de Weltall geschéckt gouf, wuertwiertlech eent war, '''[[Laika|„dat billt“]]'''? }} | 2-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mobilité gratuite au Luxembourg.jpg|right|130px]] | Text = 2024, 4 Joer no der Aféierung vum '''[[gratis ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg]]''', d'[[CFL]] 520.000 Euro an d'Kees krut, nämlech duerch de Verkaf vun 1.-Klass-Ticketen (déi net gratis ass)? }} | 2-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kirche Ehnen 01.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Rochuskierch zu Éinen]]''' déi eenzeg Kierch am Land ass mat engem ronne Kiercheraum? }} | 2-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Crispy veal sweetbreads.jpg|right|130px]] | Text = de [[Ry de Vaux]] näischt mat '''[[Ris de veau]]''' ze dinn huet? }} | 2-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, cimetière Bons-Malades, monument Communards (103).jpg|right|130px]] | Text = um [[Kierfecht um Sichenhaff]] e '''Grafmonument''' als Undenken un zwéi '''[[Commune vu Paräis|Kommunarde vu Paräis]]''' steet, déi am Exil zu Lëtzebuerg gestuerwe sinn? }} | 2-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buste Alexander Rüdell Gare Luxembourg.jpg|right|110px]] | Text = d'Pläng vum Gebai vun der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] op e '''''[[Alexander Rüdell|Wirklicher Geheimer Oberbaurat]]''''' zeréckginn? }} | 2-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Quierzy (Aisne) mairie-école.JPG|right|130px]] | Text = '''[[Quierzy]]''' am [[Departement Aisne]] ënnert de [[Merowenger]] eng Kinneksstad war, an ënnert de [[Karolenger]] eng Keeserpfalz, haut awer just nach e rouegt Dierfche vun eppes iwwer 400 Awunner ass? }} | 2-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''''[[Wochenblatt für Bürger und Landleute]]''''' 1837 déi éischt „Provënz“-Zeitung zu Lëtzebuerg, an och déi éischt mat engem Feuilleton war? }} | 2-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Maria Theresia vun Éisträich]]''' de 25. Juni 1741 zum ''Kinnek'' vun Ungarn gekréint gouf, well et dofir kee weiblechen Titel gouf? }} | 2-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Biergerkräiz, Kopstal (108).jpg|right|110px]] | Text = vun den ursprénglech '''[[Limes Luxemburgensis|94 stenge Maarken]]''', déi 1772 ënnert der [[Maria Theresia vun Éisträich|Maria Theresia]] opgeriicht goufen, fir d'Limitte vun der Stad Lëtzebuerg ze markéieren, der haut nach 63 bestinn? }} | 2-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Johnny Weissmuller at Olympics (cropped).jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Johnny Weissmuller]]''', deen tëscht 1932 an 1948 a Filmer den [[Tarzan]] gespillt huet, virdrun olympesche Champion am [[Schwammen (Sport)|Schwamme]] war, an eng Goldmedail am [[Waasserball]] gewonnen hat? }} | 2-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = / }} | 3-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = dee '''Mann, [[Charles Bernard du Bost-Moulin|dee 1707 zu Lëtzebuerg d'Gromper agefouert]]''' soll hunn, bei engem Duell ëm d'Liewe koum? }} | 3-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kehlen tower.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Kanounentiermche vu Kielen]]''' wéinst engem Noperschaftssträit entstane soll sinn? }} | 3-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Le Patron-red.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Le Patron]]''' mat dräi oder véier Rieder ënnerwee ka sinn? }} | 3-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = zu Lëtzebuerg tëscht 1880 an 1900 net manner wéi '''20 [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg|nei Zeitunge gerënnt]]''' goufen? }} | 3-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fabiola, queen of Belgium.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Fabiola de Mora y Aragón]]''', vun 1960 bis 1993 den Titel ''Kinnigin vun'' de ''Belsch'' hat, an dono ''Kinnigin vun'' der ''Belsch''? }} | 3-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Ruines au centre de la ville - Dormans - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APTH002150.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Dormans]]''', an der Marne, 1920 vun der Stad Lëtzebuerg fir 1 Frang op de Kapp vun hirer Bevëlkerung 'adoptéiert' gouf? }} | 3-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Haerdcheslee detail.jpg|right|100px]] | Text = et bei Allënster, dem [[Victor Hugo]] no, '''''„[[Häerdcheslee|une femme qui a une tête et un homme qui n'en a pas]]“''''' gëtt? }} | 3-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Strozzapreti Pasta.JPG|right|130px]] | Text = '''[[Nuddel]]en''' a [[Kniddel]]en net nëmme vun der Matière-première hier, ma och [[etymologie|etymologesch]] dee selwechten Urspronk hunn? }} | 3-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, and breui narratione historicâ (1645) (14746714695).jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Louis II. vu Frankräich|Louis den Tuddeler]]''' deen eenzege Jong vum '''[[Charles de Plakkapp|Charel dem Plakkapp]]''' war, deen iwwerlieft hat? }} | 3-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg dent creuse Huelen Zant tower.jpg|right|130px]] | Text = den '''''[[Huelen Zant]]''''' um Bockfiels net e Rescht vum Siegfried senger Buerg ass, mä vum lénksen Tuerm vun der zweeter Paart vun der Festung, deen 1874, wéi d'Festung geschleeft gouf, an eng 'Pseudo-Ruin' ëmgebaut gouf? }} | 3-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fliegenfaenger.jpg|right|50px]] | Text = dem Theodor Kaiser säi '''[[Méckefänkert]]''' nach haut milliounefach zum Asaz kënnt? }} | 3-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Remerschen Choleraepidemie.jpg|right|100px]] | Text = bei der '''[[Cholera]]-Epidemie zu Lëtzebuerg''', [[1865]]-[[1866]], tëscht 8.000 bis 10.000 Leit dorun erkrankt, a ronn 3.500 gestuerwe sinn, 1,83&nbsp;% vun der Gesamtpopulatioun? }} | 3-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Cassini3.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Cassini-Huygens]]''', eng Weltraummissioun mat zwou Raumsonde fir de Planéit [[Saturn (Planéit)|Saturn]] a [[Saturnmounden|seng Mounden]] z'erfuerschen, bannent knapps 20 Joer spektakulär nei Erkenntnesser bruecht huet? }} | 3-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = bei der '''Explosioun vum Polvertuerm''' um [[Verluerekascht (Stad Lëtzebuerg)|Verluerekascht]], de 26. Juni 1807, 32 Persoune ëm d'Liewen koumen an der 120 schwéier blesséiert goufen, dorënner vill Kanner? }} | 3-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Koiluoto-fr.svg|right|130px]] | Text = d'Insel '''[[Koiluoto]]''', déi just 3 Hektar grouss ass, tëscht Russland a Finland gedeelt ass? }} | 3-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:WeidendCossé.JPG|right|130px]] | Text = d'[[Mercier (Champagner)|Champagnerfabréck Mercier]] am '''[[Weidendall]]''' bei Koplescht virum 1. Weltkrich op bis zu 40 Hektar [[Weiden|Weide]] gezillt huet, deenen hir Rudde vu bis zu 100 Leit zu Kierf geflecht goufen? }} | 3-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Lockheed F-5 Lightning with invasion stripes (cropped).jpg|right|130px]] | Text = '''[[Invasiounsträifen]]''' géint ''friendly fire'' schütze sollten? }} | 3-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:LUX Malakoff-Turm KSG 1550 pK.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Malakoff-Tuerm (Lëtzebuerg)|Malakoff-Tuerm]]''' a [[Clausen]] nom [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Malakoff-Tuerm]], engem Deel vun der Festung [[Sewastopol]], genannt gouf, deen am [[Krimkrich]] (1853-1856) eng wichteg Roll gespillt hat? }} | 3-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:CavernClub.JPG|right|115px]] | Text = d'[[The Beatles|Beatles]] 1961, no hirer Tournée zu Hamburg, hiren éischten Optrëtt am [[Liverpool]]er '''''[[Cavern Club]]''''' haten, a bis 1963 292-mol do opgetruede sinn? }} | 3-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kierch Cité Kauffmann, Zolwer.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Kapell Cité Léon Kauffman|Kapell vun der Cité Léon Kauffman]]''' zu [[Zolwer]] tëscht 1962 an hirer Entweiung, 2017, an engem Trakt vun aacht Garagen amenagéiert war? }} | 3-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Cadel Evans with the bothers Schleck (cropped).jpg|right|130px]] | Text = beim '''[[Tour de France 2011]]''' fir d'éischt Kéier an der Geschicht vum [[Tour de France|Tour]], net nëmmen zwéi Lëtzebuerger, ma och zwéi Bridder mat um Podium stoungen? }} | 3-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kockelscheuer, château (112).jpg|right|130px]] | Text = d''''stenge Mauer''' ronderëm den Domän vum '''[[Schlass Kockelscheier]]''' vun engem eenzege Mann, engem gewësse Welter, bannent 15 Joer – vun 1880 bis 1895 – gebaut gouf? }} | 3-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lesincroyables.jpg|right|100px]] | Text = zu Paräis, an der Zäit vum [[Directoire]], et Moud war, sech zu den '''''Incroyables''''' oder de '''''Merveilleuses''''' ze zielen? }} | 3-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Steinsel, Grünewald, Geeschterhaischen (103).jpg|right|130px]] | Text = de Lieu-dit '''''[[Geeschterhaischen]]''''' am [[Gréngewald]] op e Juegdhaus zeréckgeet, dat fréier op där Plaz stoung? }} | 3-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Walferdange, Grünewald, Raschpëtzer (Puits 01)B.jpg|right|130px]] | Text = de Sënn an Zweck vun de '''[[Raschpëtzer]]''' am [[Gréngewald]] eréischt an de leschte Jorzéngte vum 20. Joerhonnert erausfonnt gouf? }} | 3-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Steinsel, Grünewald, Chênes des princesses (101).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Prinzessinnen-Eechen]]''' am [[Gréngewald]] sechs [[Eechen|Eeche]] sinn, déi tëscht 1894 an 1906 am ''Réngelsgronn'' zu Éiere vun den Duechtere vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] [[Wëllem IV. vu Lëtzebuerg|Wëllem IV.]] geplanzt goufen? }} | 3-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Schetzelhiel.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Schetzel]]''' e Klausener war, deen am 12. Joerhonnert bis zu sengem Doud 14 Joer laang an enger Klaus am [[Gréngewald]] bei der Stad Lëtzebuerg gelieft huet? }} | 3-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''[[D'Vulleparlament am Gréngewald]]''''' e satirescht-politescht Gedicht war, dat den [[Dicks]] 1848 anonym publizéiert huet? }} | 3-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dartagnan-musketeers.jpg|right|110px]] | Text = '''''[[Les Trois Mousquetaires]]''''' vum [[Alexandre Dumas]] ursprénglech als [[Feuilleton]] an der Zeitung ''Le Siècle'' publizéiert gouf? }} | 3-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ketty Thull Kachbuch.jpg|right|100px]] | Text = der '''[[Ketty Thull]]''' hiert [[Kachbicher|Kachbuch]] an 10 Oploen méi wéi 50 Joer laang erauskomm ass? }} | 3-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:King Michael I of Romania by Emanuel Stoica.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Mihai I. vu Rumänien|leschte Kinnek vu Rumänien]]''' no sengem Règne an der Schwäiz als Ziichter vu Gefligel, Testpilot a Makler op der Bourse säin Ënnerhalt verdingt huet? }} | 4-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Osbourg-Haus route de Trëves Grevenmacher 01.jpg|right|120px]] | Text = d''''[[Osbourg-Haus]]''' zu Gréiwemaacher am 15. Joerhonnert als Zivilhospiz gebaut gouf, an dono als Wunnplaz fir Schoulschwësteren, Schoul, Stadbibliothéik a Museksschoul benotzt gouf? }} | 4-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ibn Al-Haytham portrait.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Alhazen|Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham]]''' (~965 - 1039) als Erfinder vun der [[Lupp]] gëllt? }} | 4-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:MNHNL 02 Luxembourg.jpg|right|100px]] | Text = d''''Wopen iwwer dem Portal vum [[Hospice Saint-Jean]]''' am Gronn déi vum Kinnek [[Karel II. vu Spuenien]], vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] a vum deemoleger Gouverneur vu Lëtzebuerg [[Philipp de Croy]], sinn? }} | 4-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bfherbesthal.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Gare Herbesthal|Gare vun Herbesthal]]''', déi 1843 opgoung, déi eelst europäesch Grenzgare war? }} | 4-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:University of Luxembourg - Kirchberg Campus.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue Kennedy]]''' um [[Kierchbierg]] ursprénglech als [[Autobunn]] gebaut gi war, dann awer tëscht dem Enn vun den 1990er Joren an dem Ufank vun den 2010er Jore als Stadboulevard zeréckgebaut gouf? }} | 4-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Skorpionkönig.png|right|110px]] | Text = de '''[[Skorpioun I.]]''' en alegyptesche Kinnek aus der Virdynastescher Zäit, ëm 3200 v. Chr., war? }} | 4-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Blummendall0b2.JPG|right|130px]] | Text = den Numm vun der Uertschaft '''[[Blummendall]]''' näischt mat Blummen ze dinn huet, ma éischter op eng keltesch Gottheet zeréckgeet? }} | 4-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:196R05180890 Blick vom Donauturm, Donauinsel, Handelskai.jpg|right|130px]] | Text = déi iwwer 21&nbsp;km laang '''[[Donauinsel]]''' zu [[Wien]] tëscht der [[Donau]] an der Neier Donau an den 1970er/1980er Joren ugeluecht gouf, fir Héichwaasser ze reguléieren? }} | 4-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Superjhemp retörns, emilewibbel (102).jpg|right|130px]] | Text = als Reklamm fir d'Première vum Film '''''[[De Superjhemp retörns]]''''' verschidde Firmen d'Opschrëfte mat hiren Nimm (op Gefierer, Butteker oder Produkter) deelweis duerch déi parodistesch Versioun ersat hunn, déi s'am [[Superjhemp]] kritt haten? }} | 4-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Däitsch Bréck.jpg|right|130px]] | Text = déi '''[[Däitsch Bréck zu Visé]]''' (''Pont des Allemands''), eng Eisebunnsbréck iwwer d'[[Meuse (Floss)|Meuse]], am [[Éischte Weltkrich]] vun der däitscher Arméi mat haaptsächlech russesche Gefaange gebaut gouf? }} | 4-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fondation Pescatore Luxembourg City 2012-04 --2.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Fondation Pescatore]]''' dat éischt Gebai zu Lëtzebuerg war, dat aus arméiertem Bëtong gebaut gouf? }} | 4-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Naturraumkarte_Hunsrueck.png|right|130px]] | Text = '''[[Honsréck]]''', wéi och '''[[Hondséislek|Hon(d)séislek]]''', sproochlech op dat algermanescht Wuert ''hun'' fir „grouss“ zeréckgoe kéinten, eng Kultbezeechnung fir de [[Bronge Bier]]? }} | 4-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bim Diederich (1952).jpg|right|100px]] | Text = de Vëlossportler '''[[Bim Diederich]]''' de Spëtznumm ''Duc de Grammont'' krut, nodeems e beim [[Tour de France 1951]] am ''[[Mur de Grammont]]'', seng 3 Matfuerer ofgehaangen hat? }} | 4-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Tower of London viewed from the River Thames.jpg|right|130px]] | Text = déi lescht Persoun, déi am '''[[Tower of London]]''' higeriicht gouf, een [[Josef Jakobs|zu Lëtzebuerg gebiertegen däitsche Spioun]] war? }} | 4-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:London traffic-lights.JPG|right|100px]] | Text = den '''[[Traffic Light Tree]]''' zu London, sengem Kënschtler no, d'Zesummespill vun de Finanzaktivitéiten an dem Verkéier zu London, déi ni zur Rou kommen, mat de Beem an der Natur ronderëm symboliséiere soll? }} | 4-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Made in Luxembourg logo.jpg|right|120px]] | Text = iwwer 1.500 Entreprisen de Label '''''[[Made in Luxembourg]]''''' benotzen dierfen? }} | 4-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:MJK33168 Viceroy's House (Berlinale 2017).jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Internationale Filmfestspiele Berlin]]''' 1951 op Initiativ vum US-amerikanesche Militär als eng „Vitrinn vun der fräier Welt“ an d'Liewe geruff goufen, mam [[Alfred Hitchcock]] sengem ''[[Rebecca (Film 1940)|Rebecca]]'' als éischte Film? }} | 4-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:BernhoeftSanssouci.JPG|right|110px]] | Text = de '''''Bernhoeft's Blitzlichtapparat Sanssouci''''', deen de lëtzebuergesche Fotograf [[Charles Bernhoeft]] erfonnt a patentéiere gelooss hat, Präisser doruechter gewonnen huet? }} | 4-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = [[Christi Himmelfaart]] am Joer 2024 op den [[Europadag]], an 2160 op den [[Éischte Mee]] fällt, an deemno zwéi '''[[gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg|gesetzlech Feierdeeg]]''' dee selwechten Dag sinn? }} | 4-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = dem [[Mathias Erasmy]] säi '''''Guide du voyageur dans le Grand-Duché de Luxembourg''''' vun 1861 deen éischte lëtzebuergeschen Touristeguide war? }} | 4-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Water sports composite.jpg|right|140px]] | Text = Sportaarten, déi ''um, am'' oder ''ënner'' [[Waasser]] ausgeüübt ginn, zu de '''[[Waassersport]]aarte''' gezielt ginn, där um Äis (soss näischt wéi gefruerent Waasser) awer net? }} | 4-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Jeans.jpg|right|100px]] | Text = bis an d'1980er Joren an der [[Fiels]] '''Jeans''' produzéiert goufen? }} | 4-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxemburger Wochenblatt 1821 logo.jpg|right|180px]] | Text = 1821 am '''''[[Luxemburger Wochenblatt]]''''' fir d'éischt iwwerhaapt en Text op Lëtzebuergesch publizéiert gouf? }} | 4-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pomelo fruit.jpg|right|130px]] | Text = déi „'''[[Pampelmousse|gréisst Zitroun]]'''“ bis zu 30&nbsp;cm am Duerchmiesser grouss ka ginn? }} | 4-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''[[Gemeng Hollerech]]''' ëm 1905 vun der Awunnerzuel hier déi zweetgréisst Gemeng am Land war? }} | 4-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:The new old amphitheater in Pula Istria (19629095974).jpg|right|130px]] | Text = am réimeschen '''[[Amphitheater vu Pula]]''' schonn [[Äishockey]]smatcher organiséiert goufen? }} | 4-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am Wanter 1813/1814 am haitege Lëtzebuerg all 40. Awunner un der '''[[Typhus|Fleckeféiwer]]'''-Pandemie gestuerwen ass? }} | 4-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Zimmermannsches Caffeehaus.jpg|right|90px]] | Text = ''[[Schweigt stille, plaudert nicht]]'' vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] och als '''''Kaffeekantate''''' bekannt ass? }} | 4-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Clinique Saint-François (101).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Clinique Saint-François]]''' um Fëschmaart déi éischt Aeklinik am Land war? }} | 4-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bremen Wappen(Mittel).svg|right|100px]] | Text = d''''[[Fräi Hansestad Bremen]]''' dat klengst [[Land (Däitschland)|Bundesland]] vun Däitschland ass an aus zwou Stied besteet? }} | 5-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Telefonskabinn an der Uelzechtstrooss.jpg|right|100px]] | Text = 2021 déi lescht 20 '''[[Telefonskabinn]]en''' zu Lëtzebuerg ewechgeholl goufen? }} | 5-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg-Clausen, cimetière Malakoff (108).jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kierfecht Malakoff]]''' a [[Clausen]] deen eelste [[Juddentum zu Lëtzebuerg#Jiddesch Kierfechter zu Lëtzebuerg|jiddesche Kierfecht zu Lëtzebuerg]] ass? }} | 5-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bubo bubo sibiricus - 01.JPG|right|100px]] | Text = '''[[Uhu]]en''' a Gefaangenschaft bis zu 60 Joer al kënne ginn? }} | 5-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:CFL5519Offenburg.jpg|right|130px]] | Text = d'Lokomotiv '''[[CFL 5519]]''' déi eenzeg Dampmaschinn vun den [[CFL]] ass, déi nach besteet? }} | 5-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Sacramenta Argentariae (pars brevis).jpg|right|120px]] | Text = d''''[[Stroossbuerger Eeden]]''' déi eelst Charte ass, déi d'Trennung vum haitege frankophonen a germanophone Sproochraum bezeit? }} | 5-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Koffergrouf--bannenan--w.jpg|right|100px]] | Text = obwuel an der '''[[Koffergrouf vu Stolzebuerg]]''' an der Zäit alt bis zu 5000 Tonne Kofferäerz am Joer ofgebaut goufen, dës ni richteg rentabel war, an dofir ëmmer nees de Proprietär gewiesselt huet? }} | 5-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Batman_(20th_Century_Fox_Television)_text_logo.svg|right|130px]] | Text = de '''[[Batman]]''', anescht wéi aner Superhelden, keng iwwernatierlech Kräften huet? }} | 5-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tribüne Stadion Thillenberg Differdange 01.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Stade du Thillenberg|Stadion um Thillebierg]]''' tëscht 1921 an 1922 vun de Memberen, Supporteren a Spiller vun de [[FA Red Boys Déifferdeng|Red Boys]] gebaut gouf? }} | 5-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|right|130px]] | Text = de Bierg '''[[Ararat]]''', deen d'Nationalsymbol vun den [[Armeenier]] ass an um Wope vun [[Armenien]] drop ass, haut an der [[Tierkei]] läit? }} | 5-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Hôtel des Terres Rouges (109).jpg|right|130px]] | Text = am Sëtzungssall vum '''[[Hôtel des Terres Rouges]]''' (haut de Sëtz vum [[Kulturministère]]) véier Medaillone mat Zeenen aus der Stolindustrie an de Boiserien integréiert sinn? }} | 5-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Reichenbach.JPG|right|100px]] | Text = d''''[[Reichenbach-Waasserfäll]]''' am Kanton Bern, duerch den [[Arthur Conan Doyle]] international bekannt goufen, well do deem seng Romanfigur Sherlock Holmes an ''The Adventure of the Final Problem'' zesumme mat sengem Feind, dem Professer Moriarty, erofgefall ass? }} | 5-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vue op Mutfert-101.jpg|right|130px]] | Text = am August 1792, wärend dem [[Koalitiounskricher|éischte Koalitiounskrich]] d'Haaptarméi vun den Alliéierten mat enger 40.000 Mann,''' zu [[Mutfert]] hiren Haaptquartéier''' opgeschloen huet? }} | 5-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:CurtvonFrancois.jpg|right|90px]] | Text = * … [[Curt von François|de Grënner]] vun der [[Namibia|namibescher]] Haaptstad [[Windhoek]] zu Lëtzebuerg gebuer gouf? }} | 5-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Kautebaach.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Gare Kautebaach]]''' vun 1888 zwéi verschidden Architekturstiler vereent - Schwäizer Chalet an italieenescht Landhaus - wat den éischte Bauhären no e Symbol fir d'Frëndschaft an d'Begéinung vun de Vëlker duerstelle soll? }} | 5-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Het Zinneke (DSCF5238) Brussels, BE.jpg|right|130px]] | Text = '''''[[Het Zinneke]]''''' zu Bréissel als eng Zort kanine Pendant zum Jeanneke a [[Manneken Pis]] betruecht ka ginn? }} | 5-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = Lëtzebuerg 1997 fir d'éischt Kéier mat ''[[Elles]]'' e '''[[Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren|Kandidat fir eng Nominéierung fir den Oscar]]''' agereecht huet? }} | 5-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Villa Vauban Luxembourg 01.jpg|right|130px]] | Text = de '''Geriichtshaff vun der [[CECA]]''' an den 1950er Jore säi Sëtz an der Stater [[Villa Vauban]] hat? }} | 5-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pigmentfabréck zu Falu w.jpg|right|130px]] | Text = d'Fabréck vum Faarfpigment '''[[Falunrout]]''', dat a Schweede wäitleefeg fir den Ustrach vu ländleche Gebaier gebraucht gëtt, 2001 vun der UNESCO op d'[[Weltierwen|Weltierwelëscht]] gesat gouf? }} | 5-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fédération Luxembourgeoise de Football, Logo.svg|right|100px]] | Text = deen éischte Gol fir déi '''[[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]]''' an engem offizielle Lännermatch den 29. Oktober 1911 vum [[Albert Elter]] geschoss gouf? }} | 5-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Chile location map (+claims).svg|right|80px]] | Text = den '''[[Chile]]''' vun Norden no Süde 4.200&nbsp;km laang ass, ma op der schmuelster Plaz just 90&nbsp;km breet? }} | 5-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:07 frauentag plakat1 VGA (7534320756).jpg|right|95px]] | Text = den '''[[Internationale Fraendag]]''' zu Lëtzebuerg eng éischt Kéier den 23. Mäerz 1929 gefeiert gouf? }} | 5-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:LtGilbertMilneRCNVR2June1944.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Fairchild K-20 Loftbildfotoapparat]]''' dee wichtegste Fotoapparat vun der US Air Force am Zweete Weltkrich war? }} | 5-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:SaueMusBr.JPG|right|130px]] | Text = am '''[[Traité vun Iechternach]]''' Lëtzebuerg an d'Bundesland Rheinland-Pflaz 1974 d'Bewirtschaftung vum Waasser am Grenzgebitt vun deenen zwee Länner festgeluecht hunn? }} | 5-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Was die Heimat erzählt (Störzner) 063a.jpg|right|85px]] | Text = den '''[[Zwak (Mythologie)|Zwergen- oder Zwakemythos]]''' op bronzezäitlech Biergleit zeréckgeet, déi sief et duerch hir Originnen, sief et duerch hir Aarbecht, méi kleng waren? }} | 5-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Blumenuhr Parc Gerlache Differdange 01.jpg|right|130px]] | Text = den Zwerg bei der '''Blummenauer am [[Parc de Gerlache]]''' d'Klack eng éischt Kéier beim Begriefnes vum Déifferdenger Buergermeeschter [[Emile Mark|Mark]] gelaut huet? }} | 5-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Sun920607.jpg|right|110px]] | Text = d'[[Sonn]] e '''[[Gielen Zwerg]]''' ass? }} | 5-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Zwergmammut]]''' (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwen Aart aus der Famill vun den Elefanten, seng Kierpergréisst am Laf vun de Jore reduzéiert huet, well op der Insel wou e gelieft huet, de Kascht limitéiert war? }} | 5-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:European microstates map.svg|right|110px]] | Text = '''[[Zwergstaat]]en''' an der Reegel eng Landfläch vun ënner 1.000&nbsp;km² hunn? }} | 5-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg|right|110px]] | Text = vum '''[[Pluto (Zwergplanéit)|Zwergplanéit Pluto]]''' ugeholl gouf, et wier e fréiere Mount vum [[Neptun (Planéit)|Neptun]], ier 1978 entdeckt gouf, datt de Pluto selwer 5 Mounden huet? }} | 5-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Litore2.jpg|right|130px]] | Text = '''''[[Li Tore]]''''', eng Skulptur vun 1880, nach haut am Folklor vun de [[Universitéit Léck|Lécker Studenten]] eng wichteg Roll spill? }} | 5-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tire Plant Colmer-Bierg Topo 1964.png|right|130px]] | Text = déi 1949 gegrënnte '''[[Goodyear-Dunlop Colmar-Berg|Goodyear S.A.]] zu [[Colmer-Bierg]]''' dat éischt Goodyear Wierk am kontinentalen Europa war an 1951 mat 300 Mataarbechter ugefaangen huet? }} | 6-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lateran Baptisterium.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Battistero lateranense]]''' zu Roum de Modell vu bal allen Dafkierche vum Chrëschtentum am héije Mëttelalter war? }} | 6-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Begin CEST.svg|right|110px]] | Text = et de Summer 1976 duerch a Frankräich '''[[Summerzäit|eng Stonn méi spéit]]''' war wéi zu Lëtzebuerg? }} | 6-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am '''[[Club des Cent Cols]]''' netprofessionell Vëlossportler opgeholl ginn, déi op d'mannst honnert Colle gefuer sinn? }} | 6-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = et souwuel 1956 wéi 1973 de [[25. November]] zu Lëtzebuerg '''verbuede war, mam Auto ze fueren'''? }} | 6-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ortsschild fraeulein steinfort.jpg|right|130px]] | Text = ee mam Auto duerch '''[[Fräulein Steinfort]]''' fuere kann? }} | 6-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fort-Dumoulin-Kasematt-Bëtong.jpg|right|100px]] | Text = eng Kasematt vum [[Fort Dumoulin]] wärend dem Bau vum Institut National des Sports (INS) iertemlech '''mat Bëtong zougeschott''' gouf? }} | 6-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bird pellet.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Eilekatz]]''' aus onverdaulechen Iessreschter (Schanken, Fiederen, …) besteet, deen [[Eilen]] oder aner [[Gräifvullen]] erauswiergen? }} | 6-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = et am 13./14. Joerhonnert am '''[[Mëttelalterlech Schmelz am Jeneeserbësch|Jeneeserbësch eng Schmelz]]''' gouf, déi gréisst bis ewell entdeckt Plaz vun Eisegewënnung aus dem Mëttelalter a Mëtteleuropa? }} | 6-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''''[[Feltgeniomyces luxemburgensis]]''''', eng Ascomycota-Pilzenaart, déi 1990 zu Lëtzebuerg entdeckt a beschriwwe gouf, déi éischt bekannt Aart vun der Gattung ass? }} | 6-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = et scho wärend der [[Éisträichesch Nidderlanden|éisträichescher Zäit]] am [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an duerno och am [[Département des Forêts]] eng '''[[Hondssteier]]''' gouf? }} | 6-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''[[Foussball am No Mans Land]]''' 1914 e Frëndschaftsmatch tëscht engleschen an däitschen Truppe war, déi sech an den Tranchéen op der Front a Frankräich wärend dem [[Éischte Weltkrich]] bekricht hunn? }} | 6-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am schweedesche Kuerzfilm '''''[[Radio Luxemburg (Film)|Radio Luxembourg]]''''' dës Radiostatioun d'Verlaangere vun de Jugendlechen no Modernitéit, an engem Duerf uganks vun den 1960er Joren, symboliséiert? }} | 6-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Meitschibei.jpg|right|120px]] | Text = zu [[Bern]] d<nowiki>'</nowiki>'''''[[Meitschibei|Meederchersbeen]]''''' mat gemuelenen Nëss gefëllt ginn? }} | 6-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ënnert de stäiler Luxembourg City 2012-04 A.jpg|right|100px]] | Text = um Haus '''[[Ënnert de Stäiler]]''' eng [[Anna selbdritt]] ze gesinn ass? }} | 6-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''[[Helminthologie|Helminthologen]]''' et mat parasitäre Wierm hunn? }} | 6-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de [[Putty Stein]] och alt emol '''[[Makkaronesch Dichtung]]''' geschriwwen huet? }} | 6-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vivekananda Memorial Kanyakumari.jpg|right|150px]] | Text = d''''[[Kap Komorin]]''' dee südlechste Punkt vum indeschen Ënnerkontinent ass? }} | 6-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Beaver pho34.jpg|right|120px]] | Text = den '''[[Europäesche Biber]]''' (''Castor fiber'') zu Lëtzebuerg eng zwee Joerhonnerte laang ausgestuerwe war, ier e sech zanter dem Ufank vun den 2010er Joren nees laanscht Sauer, Uelzecht, Äisch an Atert ausgebreet huet? }} | 6-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Swiss-Commemorative-Coin-2012b-CHF-20-obverse.png|110px|right]] | Text = de Schwäizer Comicpersonnage '''[[Globi]]''' als Maskottche vun enger Buttekschaîne erfonnt gouf? }} | 6-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Logo-notruf-112-europaweit.svg|right|110px]] | Text = am Mee 1966 déi éischt '''[[112 (Europäeschen Noutruff)#Geschicht vun der lëtzebuergescher Noutruffzentral|Noutruffzentral zu Lëtzebuerg]]''' a Betrib geholl gouf, déi deemools nach ënner der Nummer 012 z'erreeche war? }} | 6-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Organ pipe cactus.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Uergelpäifekaktus]]''' direkt iwwer dem Buedem vill eenzel Äscht mécht, déi da praktesch am Senkel eropwuessen, wat dann ausgesäit wéi eng Rei [[Uergelpäif]]en? }} | 6-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Friedhof Zuchthaus Sonnenberg.jpg|right|100px]] | Text = den 30. Januar 1945 iwwer 800 Prisonéier vum '''[[KZ Sonnenburg]]''', dorënner 91 Lëtzebuerger, vun der SS duerch Genéckschoss ëmbruecht goufen? }} | 6-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am Kader vum '''[[Near Earth Asteroid Tracking]]''', deen [[Asteroid]]en iwwerwaacht, déi der Äerd (ze) no kéinte kommen, och ëmmer nees nei [[Koméit]]en entdeckt ginn? }} | 6-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fontaine Montefiore Neuvice, Liège.jpg|right|100px]] | Text = just nach op enger vun de fréier 20 '''[[Fontaine Montefiore]]''' d'Skulptur vun enger Waasserdréiesch erhalen ass? }} | 6-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sonnenburg Sirene -1000-180.jpg|right|55px]] | Text = de '''[[Sireenereseau zu Lëtzebuerg]]''' aus ronn 160 [[Sireen (Apparat)|Sireene]] besteet, déi uechter d'Land am ëffentleche Raum installéiert si fir am Fall vun enger Katastroph kënnen ze warnen? }} | 6-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Feldmaikäfer (Melolontha melolontha) w 3.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Kiewerlekszopp]]''' ee vun de wéinege Platen an Europa ass, an deenen Insekte verschafft ginn? }} | 6-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Coat of arms ettelbruck luxbrg.svg|right|100px]] | Text = d''''[[Gemeng Ettelbréck]]''' 1850 an dräi gespléckt gouf, an esou d'[[Gemeng Schieren]] an d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Gemeng Ierpeldeng]] entstane sinn? }} | 6-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tangram set 00.jpg|right|110px]] | Text = en '''[[Tangram]]''' aus fënnef Dräiecken, engem Carré an engem Parallelogramm besteet? }} | 6-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pellicola Cinematografica Sotto.png|right|140px]] | Text = de Film ''[[Congé fir e Mord]]'' vun [[Paul Scheuer]] 35 Joer laang de Rekord gehalen huet vum '''[[lëtzebuergesch Filmer|lëtzebuergesche Film]] mat deene meeschte Spectateuren''', ier e vum ''[[De Superjhemp retörns|Superjhemp retörns]]'' vum [[Félix Koch]] iwwerholl gouf? }} | 6-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Cape Canaveral ICBM Park with Mercury-Redstone and Mercury-Atlas Rockets (10531699515).jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kap Canaveral]]''' a [[Florida]] no de [[Lëtschen|Lëtschefelder]] genannt gouf, déi do waren, an haut eng [[Metonymie]] fir d'[[Rakéitestartplaz]]en do an der Géigend ass? }} | 7-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Junglinster, RTL transmitter.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Lëtzebuerg-Effekt]]''', deen dora besteet, datt de Radiosprogramm vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass, eng éischt Kéier uganks den 1930er Jore bei [[RTL Group|Radio Lëtzebuerg]] observéiert gouf? }} | 7-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Johann Gottfried Auerbach 004.jpg|right|100px]] | Text = d'[[Pragmatesch Sanktioun (1713)|Pragmatesch Sanktioun]] vum Keeser '''[[Karl VI. (HRR)|Karl VI.]]''' opgesat gouf, fir d'Ierffolleg no sengem Doud festzeleeën? }} | 7-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:CAPITANI Logo.png|right|200px]] | Text = d'Serie '''''[[Capitani]]''''' op Netflix an alle Sproochen esou heescht, bis op Portugisesch, wou den Titel ''Os Segredos de Manscheid'' ass, an op Ongresch, wou e mat ''Gyilkosság Manscheidben'' iwwersat ass? }} | 7-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Karte der Moselstaustufen.png|right|100px]] | Text = d''''[[Kanaliséierung vun der Musel]]''' schonns 1794 eng éischt Kéier proposéiert gouf, et awer bis 1956 gedauert huet, bis et zu engem Staatsvertrag tëscht Frankräich, Lëtzebuerg an Däitschland koum, deen den Ausbau vu Koblenz bis op Diddenuewen festgehalen huet? }} | 7-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Grégoire Schouppe]]''', Abt vun der [[Abtei Iechternach]], fir déi sëllege Bauaarbechte bekannt ass, déi e fir d'Abtei maache gelooss huet? }} | 7-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:EUROP éischte Stol.jpg|right|130px]] | Text = den „'''[[Éischten Europäesche Stol]]'''“ am Fong kee [[Stol]], mee [[Goss]] war? }} | 7-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kammmolchmaennchen.jpg|right|130px]] | Text = vun deene véier Molchaarten, déi et zu Lëtzebuerg gëtt, den '''[[Triturus cristatus|nërdleche Kammmolch]]''' (''Triturus cristatus'') déi seelenst ass? }} | 7-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bouillon - Château-fort et cité (1).jpg|right|130px]] | Text = '''[[Herzogtum Bouillon|Bouillon]]''' [[1794]] fir e puer Méint eng Republik war? }} | 7-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sockel Héichuewen C Belval 2018-08.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Belval-Héichiewen|Héichuewen C vun Esch-Belval]]''' 1996 ënner der Opsiicht vu chineeseschen Ingenieuren demontéiert, a Këschte verpaakt, a China bruecht an do nees opgeriicht gouf, wou e vun 1998 bis 2021 weider 36 Milliounen Tonnen Eise produzéiert huet? }} | 7-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:JPDV.jpg|right|100px]] | Text = d'[[Valletta|Haaptstad vu Malta]] no [[Jean Parisot de La Valette|engem '''Groussmeeschter vum Souveräne Malteeseruerde''']] genannt ass? }} | 7-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = déi lëtzebuergesch Electropopband '''[[Hal Flavin]]''' et am Summer 2013 mam Lidd ''Trigger'' bis op d'Plaz 61 an de spuenesche Singlecharts gepackt huet? }} | 7-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Münster, Domplatz, Wochenmarkt -- 2019 -- 2651.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Tulpen]]''' hir Wuerzele sproochlech an [[Turban|enger Kappbedeckung]] hunn? }} | 7-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:1535 °C.jpg|right|160px]] | Text = den Déifferdenger ''Creative Hub'' '''[[1535°]]''' no der Schmëlztemperatur vum [[Eisen|Eise]] genannt gouf? }} | 7-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Gott ist mein König Originaldruck 1708 Titelseite.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Gott ist mein König|Rotswiesselkantat]]''' dat éischt Wierk vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] ass, dat gedréckt gouf? }} | 7-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Nico Helminger 2015.jpg|right|110px]] | Text = d'Schrëftesteller-Bridder '''[[Nico Helminger|Nico]] a [[Guy Helminger]]''' allebéid schonns zweemol de [[Prix de la fondation Servais|Servais-Präis]] kruten<!-- Stand 2022 -->? }} | 7-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Picasso Musee w.jpg|right|130px]] | Text = een zu Paräis Wierker vum [[Pablo Picasso|Picasso]] an egem '''[[Musée national Picasso (Paräis)|„salzegen Hotel“]]''' bewonnere kann? }} | 7-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Hotel de ville Ettelbruck Luxembourg.jpg|right|100px]] | Text = am '''[[Stadhaus Ettelbréck|Ettelbrécker Stadhaus]]''' op Glasmolereien Zeenen aus der Geschicht vun der Stad ze gesi sinn, wéi d'Feierkatastroph vu 1778, d'Ernennug zu enger Stad 1907, oder déi éischt Opféierung vun der Lëtzebuerger Nationalhymn ''[[Ons Heemecht]]''? }} | 7-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tajines in a pottery shop in Morocco.jpg|right|130px]] | Text = eng '''[[Tajine]]''' souwuel e Kichegeschier wéi och, duerch [[Metonymie]], d'Iesse selwer, wat dra gebrutscht gëtt, ass? }} | 7-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg, Roude Pëtz - nom de rue.jpg|right|140px]] | Text = den Numm vum '''[[Roude Pëtz]]''' op e klengen Tiermchen aus rouden Zillen zeréckgeet, deen zu Festungszäite ronderëm de Pëtz stoung? }} | 7-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buerg Guttenberg.jpg|right|130px]] | Text = et am Musée vun der '''[[Buerg Guttenberg]]''' eng Holzbibliothéik aus dem Joer 1790 gëtt, an där ronn 100 Bam- an Trauschzorte versuergt ginn? }} | 7-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Klemm L25d VIIR front Luxembourg.jpg|right|130px]] | Text = eng '''[[Klemm L25d VIIR LX-MAF|Klemm L25]]''' am Joer 1946 deen éischte Fliger war, deen zu Lëtzebuerg offiziell immatrikuléiert gouf? }} | 7-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ganymede g1 true.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Ganymed (Mound)|Ganymed]]''', dee Gréisste vun de [[Lëscht vun de Jupitermounden|Jupitermounden]], méi grouss ass wéi de Planéit [[Merkur (Planéit)|Merkur]]? }} | 7-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Roud Bréck.jpg|right|130px]] | Text = déi karminrout Faarf vun der '''[[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]]''' erausgesicht gouf, fir déi ''harmonesch Linne vun der Bréck ervirzesträichen, absënns och bei schlechtem Wieder''? }} | 7-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:《虎皮武士》抄本.jpg|right|130px]] | Text = et am georgeschen Nationalepos '''''[[Vep'his Tqaosani]]''''' vum [[Šot'a Rust'aveli]] net kloer ass, ob de ''Wepchi''-Pelz vun engem Tiger oder engem Panther ass? }} | 7-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, fontaine Hämmelsmarsch (101).jpg|130px|right|Wierk ënner Copyright, dofir onschaarf]] | Text = [[Wil Lofy|de Sculpteur]] vum '''[[Hämmelsmarsch-Buer]]''' sech selwer an enger vun de Figure portraitéiert huet? }} | 7-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de geographeschen Zentrum vun der Belsch um '''[[Nil (Baach)|Nil]]''' läit? }} | 7-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Logo L'Arlequin (Luxembourg, 1848).jpg|180px|right]] | Text = '''''[[L'Arlequin (Zäitschrëft 1848)|L'Arlequin]]''''', 1848 vum [[Charles Munchen]] gegrënnt, déi éischt satiresch Zäitschrëft zu Lëtzebuerg war? }} | 7-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sergei-Prokudin-Gorski-Larg.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski]]''' (Сергей Михайлович Прокудин-Горский) en aussergewéinlech wichtege Pionéier vun der Faarffotografie war? }} | 7-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Netflix 2015 logo.svg|right|140px]] | Text = ''[[Sawah]]'' vum [[Adolf El Assal]] deen éischte Lëtzebuerger Film war, deen op '''[[Netflix]]''' ze gesi war? }} | 7-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Konter a Matt - top trumps - IMG 7918.jpg|right|130px]] | Text = ee bei '''[[Konter a Matt]]''' bekennen oder trompe muss? }} | 7-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Auderghem, StJulien3.JPG|right|100px]] | Text = d'Mauere vun der '''[[Kierch Saint-Julien vun Auderghem]]''' mat Hasteng aus der ''Wäisser Kaul'' vu [[Rëmeleng]] gebaut goufen? }} | 8-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, rue de Hollerich, Parc Heintz (107).jpg|right|130px]] | Text = d''''Arkade vun der Haaptwuecht''', engem Gebai aus der Festungszäit dat op der [[Plëss]] stoung, wéi et 1902 ofgerappt gouf, an de [[Parc Heintz (rue de Hollerich)|Parc Heintz]] zu Hollerech geplënnert goufen? }} | 8-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Seal of the District of Columbia.svg|right|110px]] | Text = de Vertrieder vu '''[[Washington D.C.]]''' am [[Kongress vun de Vereenegte Staaten|US-amerikanesche Representantenhaus]] kee Recht huet, do matzewielen? }} | 8-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:1965 Eurovision Song Contest - France Gall.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[France Gall]]''' vun hirem [[Eurovision Song Contest 1965|Eurovisioun-Gewënner-Lidd]] ''[[Poupée de cire, poupée de son]]'' och eng [[japanesch]] Versioun mam Titel ''Yume Miru Shanson Ningyō'' opgeholl huet? }} | 8-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = als Folleg vun der méi lueser [[Äerdrotatioun]] d''''[[Koordinéiert Weltzäit]]''' (UTC) géigeniwwer der [[International Atomzäit|Internationaler Atomzäit]] (TAI) bal 40 Sekonnen no geet? }} | 8-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vases, meubles et instrumens. 1-7. Tentes de mamlouk; 8. Boiserie de fenêtre; 8. Berceau; 10. Chassemouche; 11.12. Planchers en mosaïque; 13.14. Carreaux en fayence; 15.16. Coffret en nacre; (NYPL b14212718-1268866).jpg|right|100px]] | Text = de Moler '''[[Henri-Joseph Redouté]]''' aus dem deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] als Member vun der ''Commission des sciences et des arts'' um [[Napoléon Bonaparte]] senger Campagne an Egypten deelgeholl an doropshin 11 Tafelen an 100 eenzel Zeechnungen zum monumentale Wierk ''La Description de l'Égypte'' bäigedroen huet? }} | 8-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kaiser Karls Bettstatt.jpg|right|130px]] | Text = '''''[[Kaiser Karls Bettstatt]]''''' net grad dee komfortabelste Leeër vum [[Karel de Groussen|Karel dem Grousse]] gewiescht dierft sinn? }} | 8-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Eaux minérales de Bel-Val, étiquette-101.jpg|right|130px]] | Text = d'Waasser vun der '''[[Mineralwaasserquell Bel-Val]]''' net nëmmen zu Lëtzebuerg verkaaft gouf, mä och soss an Europa, Amerika, Afrika an a China exportéiert gouf? }} | 8-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Midnatsol TITEL.jpg|right|110px]] | Text = '''''[[Hurtigruten]]''''' eng norwegesch Postschëffslinn ass, déi Fracht- Passagéier- a Kräizfahrtpassagéier laanscht d'Küstlinn tëscht [[Bergen (Norwegen)|Bergen]] a [[Kirkenes]] transportéiert? }} | 8-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Saarburgansicht.JPG|right|130px]] | Text = op de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg]] net nëmmen d'Grënnung vun der [[Bockfiels|Buerg Lëtzebuerg]], ma och vun där vu '''[[Saarburg]]''' zeréckgeet? }} | 8-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:London Eye night view-269128.jpg|right|130px]] | Text = d''''''[[London Eye]]''''' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? }} | 8-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bissen former train station 2013-08 --1.JPG|right|130px]] | Text = d'Gebai vun der fréierer '''[[Gare Biissen|Gare vu Biissen]]''' identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? }} | 8-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Cidade Velha Pelourinho square b 2011.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Cidade Velha|Ribeira Grande]]''', déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? }} | 8-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]''' mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? }} | 8-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Library of Plantin-Moretus Museum in Antwerp.jpg|right|130px]] | Text = d'Archive vun der'''''[[Officina Plantiniana]]''''' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? }} | 8-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:RAC MIL 3077.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Rackés Millen]]''' zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? }} | 8-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Deslandres - LROC - WAC.JPG|right|110px]] | Text = et um Mound e '''[[Ball (Moundkrater)|Ball]]''' vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? }} | 8-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg Casemates (4).JPG|right|130px]] | Text = de [[Kasemattentheater]] zwar no enger vu sengen éischte Spillplazen, de '''[[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]]''', genannt gouf, awer zanter Joerzéngte praktesch net méi do spillt? }} | 8-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Strépy-Thieu boat lift 2017-04 --4.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Schëffslift vu Strépy-Thieu]]''' um [[Canal du Centre (Belsch)|Canal du Centre]] an der Belsch en Héichtenënnerscheed vun 73 Meter iwwerwënnt a [[Schëffslifter vum Canal du Centre|véier historesch hydraulesch Lifter]] ersetzt? }} | 8-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Embassy of the United States (5).jpg|right|130px]] | Text = am Gebai vun der '''[[Villa Lefèvre|amerikanescher Ambassade an der Stad]]''' bis am Zweete Weltkrich déi däitsch Ambassade war? }} | 8-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg, Hair Ice (104).jpg|right|130px]] | Text = een am Wanter geleeëntlech '''[[Hoeräis]]''' op muuschtegem Holz fanne kann? }} | 8-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Léon Mart]]''' (1914-1984) dee Spiller vun der [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp|lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ass, dee bis ewell <!--Stand: 2022-->déi meescht Goler fir si geschoss uet, nämlech 16 Stéck? }} | 8-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:'Zur steinernen Glocke ' Altstädter Ring.jpg|right|100px]] | Text = d'Haus '''''Bei der Stengener Klack''''' op der [[Alstad-Plaz (Prag)|Prager Alstad-Plaz]] dem Kinnek vu Béimen, [[Jang de Blannen]], säi Stadpalais war? }} | 8-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = „[[Handy]]“ an „[[Oldtimer]]“ zu de '''[[Schäinanglizismus|Schäinanglizisme]]''' gezielt ginn? }} | 8-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Schuerels Castle Eschette Luxembourg 03.jpg|right|130px]] | Text = et vun der '''[[Schuerelsser Schlass|Schuerelsser Buerg]]''' keng bekannt Dokumenter gëtt, déi eppes iwwer d'Geschicht aussoe kéinten, grad wéi och d'Originne vum Numm net gekläert ass? }} | 8-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Porsche 356 No. 1 Roadster IMG 0814.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Porsche 356 Nr.1 Roadster]]''' deen éischten Auto war, deen den Numm ''Porsche'' gedroen huet? }} | 8-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bous, station d'épuration SIDEST (101).jpg|130px|right]] | Text = 2019 nach ëmmer 1&nbsp;% vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung net un en '''[[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg|Ofwaassersystem]]''' ugeschloss war? }} | 8-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:ISO 639 Icon sv.svg|right|130px]] | Text = '''[[Schweedesch]]''' eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? }} | 8-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Codex Manesse 160v Wachsmut von Künzingen.jpg|right|100px]] | Text = dem Minnsänger '''[[Wachsmut vu Kënzeg]]''' seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? }} | 8-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Caspian Sea from orbit.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Kaspescht Mier]]''' am Fong kee Mier, ma e Séi ass? }} | 8-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:HS20 Philippe II American Building.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]]''' an der Stad Lëtzebeurg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? }} | 8-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Red billed oxpecker close.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Uessepickert mat roudem Schniewel]]''' op Kisuaheli (iwwersat) „Wiechter vum Nashorn“ genannt gëtt? }} | 9-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Deutsch- Luxemburgisches Schengenlyzeum, Perl 2024.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]]''' zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? }} | 9-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Jersey kale 1836.jpg|right|130px]] | Text = den Jersey-Kabes, eng '''[[Bam-Kabes]]'''-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? }} | 9-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bildchen Stackeger Besch 2.jpg|right|80px]] | Text = d''''[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']]''' an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Jorhonnert, am Laf vun der Zäit fënnefmol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? }} | 9-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''[[Le Petit Prince]]''''' als éischt op Englesch erauskoum, an eréischt dono an enger franséischer Editioun? }} | 9-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Birtrange Castle front 05.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Schlass Biertreng]]''' an der Zäit am Familljebesëtz vun souwuel engem lëtzebuergesche wéi och engem belsche Premierminister war? }} | 9-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Giant causway.JPG|right|130px]] | Text = den '''[[Giant's Causeway]]''', eng [[Basalt]]saileformatioun an Nordirland, der Legend no Reschter vun enger Strooss aus [[Pavé]] ass, déi e Ris gebaut hat? }} | 9-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Friedrich Stummel.jpg|right|90px]] | Text = de '''[[Friedrich Stummel]]''' op enger vu senge Molereien an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Stater Kathedral]] säin Numm am Buch vun engem Schrëftegléierten, an och e Portrait vu sech selwer, hannerlooss huet? }} | 9-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Rolling Stones bow post-show 22 May 2018 in London (41437870275).jpg|right|140px]] | Text = den Optrëtt vun de '''[[The Rolling Stones|Rolling Stones]]''', am August 1995 um Kierchbierg, mat méi wéi 60.000 Zuschauer dee gréisste [[Concert]] ass, dee bis ewell<!-- Stand 2022--> zu Lëtzebuerg organiséiert gouf? }} | 9-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, lod.lu (101).jpg|right|130px]] | Text = am '''[[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]]''' déi 4.000 heefegst Wierder och a Gebäerdesprooch iwwersat sinn? }} | 9-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bourges, Cathédrale Saint-Étienne PM 37455.jpg|right|65px]] | Text = an der '''[[Kathedral Saint-Étienne vu Bourges]]''' déi eelst astronomesch Auer vu Frankräich ass (si ass vu 1424)? }} | 9-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Laurel & Hardy in Flying Deuces 1 edited.png|right|110px]] | Text = '''[[den Décken an den Dënnen]]''' an der [[Gemeng Suessem]] mat jee enger Strooss geéiert goufen? }} | 9-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mine Walert (Agank Kierchbierg).jpg|right|130px]] | Text = d''''Mine [[Walert]]''' zu Rëmeleng de Spëtznumm ''Mausfal'' krut, well do net manner wéi 46 Biergleit hiert Liewe gelooss hunn, dorënner och den Deputéierte [[Jean-Pierre Bausch]]? }} | 9-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:P1300735 Paris V chapelle La Sorbonne rwk.jpg|right|90px]] | Text = e Studentequartier zu [[Köln]] (Neustadt-Süd), als Uspillung un de Paräisser '''[[Quartier Latin]]''', ''Kwartier Latäng'' genannt gëtt? }} | 9-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:07. Camel Profile, near Silverton, NSW, 07.07.2007.jpg|right|100px]] | Text = bei [[Mamer]] an engem Pëtz aus der Réimerzäit Skelettdeeler vun engem '''[[Dromedar]]''' fonnt goufen? }} | 9-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buerschent Hl Fiakrius.jpg|right|90px]] | Text = den '''[[hellege Fiakrius]]''' Patréiner vun de Gäertner, den Taxichaufferen an de Koloproktologen ass? }} | 9-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|right|85px]] | Text = de Fait, dass am ''Finnegan's Wake'' vum '''[[James Joyce]]''' „''that Luxuumburgher evec cettehis Alzette'' (…)“ ernimmt gëtt, op dem Auteur säi Besuch am Land als Tourist, am August 1934, zeréckzeféieren dierft sinn? }} | 9-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vorfrühling am Bodensee.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Bodensee]]''' näischt mat Buedem ze dinn huet, ma op eng fréier Uertschaft an Herzogtum ''Bodamon'' (haut eng Uertschaft an der Gemeng [[Bodman-Ludwigshafen]]), zeréckgeet? }} | 9-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg (city) - view from Metz square.jpg|right|130px]] | Text = Enn vum 19. Joerhonnert an der '''[[Péitruss-Kasematten|Paschtéitche]]''' Champignone gezillt goufen? }} | 9-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dagen_H.svg|right|110px]] | Text = den [[3. September]] [[1967]] a Schwede vun engem Dag op deen anere op der Strooss vu '''[[riets a lénks|Lénks- op Rietsverkéier]]''' ëmgestallt gouf? }} | 9-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dutreux.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Auguste Dutreux]]''' (1808-1890) e lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog war? }} | 9-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kiwi (Actinidia chinensis) 1 Luc Viatour.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kiwi (Fruucht)|Kiwi]]''' no engem Vull aus [[Neiséiland]] genannt gouf, opwuel d'Fruucht ursprénglech aus [[China]] kënnt? }} | 9-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:D'Wäschfra 1868-06-28 p1.jpg|right|120px]] | Text = déi satiresch Zeitung '''''[[D'Wäschfra (1868)|D'Wäschfra]]''''' an hirem 16-järege Bestoen e puermol den Titel huet misse wiesselen (''Thill Eulenspiegel, Der neutrale Pulcinell, D'Uoreg Zongen)'', well et ëmmer nees Prozesser géint si gouf? }} | 9-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:NPG 94 48 Temple (cropped).jpg|right|90px]] | Text = d''''[[Shirley Temple]]''' mat 6 Joer déi bis ewell jéngst Persoun war, déi en [[Academy Awards|Oscar]] krut? }} | 9-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Monopteros at Gaalgebierg Luxenborg.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Belvédère um Escher Gaalgebierg]]''' e [[Monopteros]] ass? }} | 9-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Sahara satellite hires.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Sahara]]''', entgéint dem Klischee, just zu 20&nbsp;% aus Sandwüst besteet? }} | 9-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de Film ''[[Eng nei Zäit]]'' en tatsächleche Muerdfall, de '''[[fënneffache Muerd um Wandhaff]]''' am Joer 1945, als Grondlag fir seng Intrig huet? }} | 9-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Milky Way 2005.jpg|right|110px]] | Text = d'Liicht an eiser '''[[Mëllechstrooss]]''' ronn 100.000 Joer braucht, fir vun engem Enn bei dat aner ze kommen? }} | 9-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, former Villa Leclerc (2).JPG|right|130px]] | Text = de [[William J. Kroll|Guillaume Kroll]] an den 1920er-1930er Joren an der Stad um Belair an der '''[[Villa Leclerc]]''' e Laboratoire opgeriicht huet, fir metallurgesch Fuerschungen ze bedreiwen, ier en 1940 an d'USA ausgewandert ass? }} | 9-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Signal de Botrange (4).jpg|right|90px]] | Text = d''''[[Signal de Botrange]]''', deen héchste Punkt vun der Belsch, eréischt 1925 (mat den [[Cantons de l'Est (Belsch)|Ostkantonen]]) belsch gouf? }} | 9-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Tour de France]]''' 1947 eng éischt Kéier '''zu Lëtzebuerg''' eng Etapp ageluecht huet, nämlech de 27. Juni am [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]? }} | 10-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Venus-real color.jpg|right|110px]] | Text = op der '''[[Venus (Planéit)|Venus]]''', anescht wéi bei den anere Planéite vu eisem Sonnesystem, d'[[Sonn]] am Westen opgeet an am Osten ënner? }} | 10-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Richard Brookins memorial plate Wiltz.JPG|right|130px]] | Text = zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] eng '''[[Richard Brookins Gedenkplack Wolz|Plack un deen US-Zaldot erënnert]]''', deen am Wanter 1944 als [[Kleeschen|Kleesche]] verkleet, de Kanner kleng Kaddoe gemaach huet? }} | 10-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bradypus.jpg|right|100px]] | Text = de '''''[[Bradypus variegatus]]''''' aus der [[Famill (Biologie)|Familll]] vun den Dräifanger-Lidderhanessen (Bradypodidae), 15 bis 18 Stonnen am Dag mat schlofe verbréngt, a just all 8 Deeg vun de Beem erofklëmmt, dat, fir säin Daarm eidel ze maachen? }} | 10-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Charles the Bold 1460.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Charel de Kéngen]]''', Herzog vu Burgund, sech 1475 eng zwou Woche laang an der [[Zolwerknapp|Buerg Zolwer]] opgehalen huet? }} | 10-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kix aerial photo.jpg|right|120px]] | Text = de '''[[Fluchhafe Kansai]]''' op enger kënschtlecher Insel an der Bucht vun Osaka gebaut gouf? }} | 10-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Nouveau Château d'Ansembourg - 33893708888.jpg|right|120px]] | Text = d''''[[Schlass Aansebuerg|Aansebuerger Schlass]]''' op d'Wunnhaus vum Schmelzenhär [[Thomas Bidart]] zeréckgeet, deen an de 1620er Joren ë.&nbsp;a. [[Simmerschmelz|zu Simmer en Héichuewe]] bedriwwen huet, fir Waffen ze produzéieren? }} | 10-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 52.JPG|right|130px]] | Text = de Sënn an Zweck vun den '''[[Nazca-Linnen]]''' am Peru, honnerte vu schnouerriichte Linnen am Wüstebuedem, awer och Representatioune vun Déieren a Planzen, bis ewell net eendeiteg bestëmmt konnt ginn? }} | 10-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Steinsel Gallo-Roman Temple in Luxembourg - 51128903081.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Gallo-réimeschen Tempel Steesel|Gallo-réimeschen Tempel zu Steesel]]''' fir eng Gottheet mam Numm ''Cerunincus'' opgeriicht gi war, iwwer déi soss näischt gewosst ass? }} | 10-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Kansallisteatteri - Marit Henriksson.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Finneschen Nationaltheater]]''' (''Suomen Kansallisteatteri'') deen eelsten Theater a Finnland ass, an deem Stécker op Finnesch gespillt ginn? }} | 10-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bancomat.JPG|right|100px]] | Text = deen éischte '''[[Bankomat|Geldautomat]]''' zu Lëtzebuerg am Mee 1982 op der Post, op der Stater Gare, a Betrib geholl gouf? }} | 10-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Roque Cinchado.jpg|right|100px]] | Text = de '''''[[Roque Cinchado]]''','' e 27 Meter héije [[Basalt]]-Monolith um Bierg [[Teide]], op [[Teneriffa]], a Spuenien wäit bekannt ass, well en ë.&nbsp;a. um fréieren 1000-[[Spuenesch Peseta|Pesete]]-Schäin ze gesi war? }} | 10-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Diekirch, Recette communale (103).jpg|right|130px]] | Text = „'''[[Parva Domus Magna Quies (Dikrech)|Klengt Haus, Grouss Rou]]'''“ de Sëtz vun der Dikrecher Gemengekeess ass? }} | 10-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Circuit de Monaco, April 1, 2018 SkySat.jpg|right|100px]] | Text = '''[[Monaco]]''', mat bal 16.000 Awunner pro&nbsp;km², deen am dichtste besidelte Staat op der Welt ass? }} | 10-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:King of Holland, from the Rulers, Flags, and Coats of Arms series (N126-2) issued by W. Duke, Sons & Co. MET DPB873883.jpg|right|130px]] | Text = de Kinnek '''[[Wëllem III. vun Holland]]''' a Groussherzog vu Lëtzebuerg de Spëtznumm ''Koning Gorilla'' kritt hat? }} | 10-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Guggenheim museum Bilbao HDR-image.jpg|right|130px]] | Text = de ''Guggenheim-Effekt'' nom '''[[Guggenheim-Musée Bilbao|Guggenheim-Musée]] vu [[Bilbao]]''' genannt ass, an ausdréckt, wéi en ikonescht Gebai d'Zuel vu Visiteuren an enger Stad signifikant vergréissert? }} | 10-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buff Publicitéit.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Maagbitter Buff]]''' op Basis vun engem Rezept aus dem 18. Joerhonnert vum [[Herman Boerhaave]] fabrizéiert gëtt? }} | 10-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dettifoss 2012-07.JPG|right|130px]] | Text = den '''[[Dettifoss]]''' am Norde vun [[Island]], der Waasserquantitéit no, dee gréisste Waasserfall an Europa ass? }} | 10-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxtram_arrêt_et_AT.svg|right|50px]] | Text = d''''[[Verkéiersluucht#Speziell Luuchte fir den ëffentlechen Transport|Verkéiersluuchte]] fir de [[Stater Tram#Fueren a Signalisatioun|Stater Tram]]''' déi selwecht sinn, wéi déi fir d'Busser, mat zousätzleche Signaler, déi fir däitsch Trammen entwéckelt goufen? }} | 10-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Nandu Rhea americana Tierpark Hellabrunn-1.jpg|right|130px]] | Text = bei den '''[[Nandu]]en''' ee Männchen d'Eeër vu bis zu 12 Weibercher mateneen ausbréit an sech dann ëm d'Opzuucht vun deene Jonke këmmert? }} | 10-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Former Cinema Capitole in Luxembourg City.jpg|right|100px]] | Text = an der Fassad vum fréiere '''[[Kino Capitole]]''' an der Stad Wellen a Blëtzer mat de Wierder ''Vox'' a ''Lux'' ze gesi sinn, déi drop higewisen hunn, datt am Kino Tounfilmer gewise goufen? }} | 10-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Beaux-Arts de Carcassonne - Buste d'Eugène Poubelle - Denys Puech.jpg|right|90px]] | Text = d'[[Dreckskëscht]]en a Frankräich nach haut nom '''[[Eugène Poubelle]]''' genannt ginn, deen se 1884 zu [[Paräis]] agefouert hat? }} | 10-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Luerenzweiler 2007.jpg|right|130px]] | Text = deen éischte [[Catenaire]]spotto, deen den 18. Abrëll 1988 am Kader vun der [[Elektrifizéierung vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Elektrifizéirung vun der Nordstreck]] opgeriicht gouf, an der '''[[Gare Luerenzweiler|Gare vu Luerenzweiler]]''' steet? }} | 10-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Arbre-Museum-Niamey.jpg|right|130px]] | Text = an engem '''Pavillon vum [[Nationalmusée vum Niger]]''' den originalen [[Arbre du Ténéré]] ausgestallt gëtt? }} | 10-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Immendingen Donauversickerung 20080714 1.jpg|right|130px]] | Text = d'[[Donau]] an hirem Uewerlaf plazeweis '''[[Donauversickerung|am Buedem verschwënnt]]''', fir 12&nbsp;km méi wäit nees opzedauchen? }} | 10-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mémorial Fluchhafen Esch.jpg|right|130px]] | Text = deen '''[[Fluchhafen Esch-Uelzecht|éischte Fluchhafen zu Lëtzebuerg]]''' zu Esch-Uelzecht um Flouer „Lankelz“ war, an et do ë.&nbsp;a. eng Direktverbindung Esch-London gouf? }} | 10-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:ChateauChambordArialView01.jpg|right|130px]] | Text = d'Mauer ronderëm den Domän vum '''[[Schlass vu Chambord]]''' mat 32&nbsp;km Längt déi längst a Frankräich ass? }} | 10-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Edward Hopper, New York artist LCCN2016871478 (cropped).jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Edward Hopper]]''' sech selwer als Modell fir déi dräi männlech Personagen op sengem Tableau ''[[Nighthawks (Bild)|Nighthawks]]'' geholl huet? }} | 10-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mariedeluxemburgo.jpg|right|90px]] | Text = d''''[[Marie vu Lëtzebuerg]]''' Kinnigin vu Frankräich war? }} | 10-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kartegroningerdialekte.GIF|right|100px]] | Text = Kollumerpompsters an Hoogelandsters zwou vun den aacht Variante vum '''[[Gronengesch]]''' sinn? }} | 10-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Betzdorf, Mensdorf Widdebierg (102).jpg|right|130px]] | Text = um '''[[Widdebierg]]''' vun ufanks vum 19. Joerhonnert bis an d'1960er Jore souwuel Bau- a Paweesteng wéi och Sand ofgebaut gouf? }} | 10-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Flag of Japan.svg|right|130px]] | Text = '''[[Japan]]''' dat eenzegt Land op der Welt ass, dat nach e Keeser als Staatschef huet? }} | 11-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Antimon G.jpg|right|110px]] | Text = an der [[Géisdrëffer Antimongrouf]] 1935 e Block '''[[Antimon]]äerz''' vun 52&nbsp;kg fonnt gouf, wat bis dohin dee gréisste vun der Welt war? }} | 11-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sydney Opera House Sails.jpg|right|130px]] | Text = de Bau vum '''[[Sydney Opera House]]''' 14,3-mol méi kascht huet wéi ufanks geplangt? }} | 11-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Heeschdref Park01.jpg|right|130px]] | Text = um Kierfecht am '''[[Park zu Heeschdref|Heeschdrëffer Park]]''' zanter 1919 iwwer 700 Schwëstere vun der ''Doctrine chrétienne'' begruewe sinn? }} | 11-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kilimanjaro PIA03355.jpg|right|140px]] | Text = de '''[[Kilimanjaro]]''' aus dräi Vulkane besteet? }} | 11-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Barend Cornelis Koekkoek - Larochette.jpg|right|140px]] | Text = vun den aacht grousse '''Landschaftsbiller vu Lëtzebuerger Buergen''', déi de [[Barend Cornelis Koekkoek]] fir de Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] gemoolt buet, der bis haut just nach véier erhale sinn? }} | 11-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Uranus2.jpg|right|110px]] | Text = d'[[Lëscht vun den Uranusmounden|Mounde vum Planéit '''Uranus''']] no Personnagen aus de Wierker vum [[William Shakespeare]] a vum [[Alexander Pope]] genannt goufen? }} | 11-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Parc Klosegrëndchen (3).jpg|right|140px]] | Text = et am '''[[Arboretum Kierchbierg]]''', op dräi Parke verdeelt, eng Sammlung vu ronn 500 wanterfeste Bam- an Trauschaarten aus Europa an aus senge Grenzgebidder gëtt? }} | 11-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Psy 2012.jpg|right|100px]] | Text = de Videoclip ''[[Gangnam Style]]'' vum [[südkorea]]nesche [[Rap]]per '''[[Psy (Rapper)|Psy]]''' als éischten op der Plattform [[YouTube]] iwwer eng Milliardmol opgeruff gouf? }} | 11-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de Film '''''[[Irina Palm]]''''', deen 2007 den [[3. Lëtzebuerger Filmpräis 2007|3. Lëtzebuerger Filmpräis]] an der Kategorie „Bescht Koproduktioun“ krut, a Groussbritannien Ausléiser an Inspiratioun war vun der ''Irina Palm d'Or'', enger ironescher Auszeechnung fir déi schlechtst brittesch Produktioun vun deem Joer? }} | 11-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Andean condor (Vultur gryphus) at Colca Canyon.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Anden-Kondor]]''' op de Wope vu [[Bolivien]], [[Chile]], [[Ecuador]] a [[Kolumbien]] ze fannen ass? }} | 11-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Stade Achille Hammerel, Luxembourg, 2014, Aerial View 2.JPG|right|130px]] | Text = den éischte [[Rock]]-Open-Air-Concert zu Lëtzebuerg de 6. Juni 1971 am '''[[Stade Achille-Hammerel]],''' dunn dem Stadion vun der [[Union Lëtzebuerg]], ofgehale gouf? }} | 11-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Franz Kafka, 1923.jpg|right|100px]] | Text = dem '''[[Franz Kafka]]''' seng net verëffentlecht Wierker net, wéi hien et a sengem Testament gewollt huet, verbrannt goufen, ma awer publizéiert goufen? }} | 11-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lyuksemburg (Sokuluk) skyline.jpg|right|130px]] | Text = „'''[[Ljuksemburg]]'''“ (Люксембург) souwuel eng [[Ljuksemburg (Kirgisistan)|Uertschaft a Kirgisistan]], wéi och [[Ljuksemburg (Russland)|eng an der russescher Republik Dagestan]] heeschen? }} | 11-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg|right|110px]] | Text = Äsche vum [[Clyde William Tombaugh|Entdecker]] vum Zwergplanéit '''[[(134340) Pluto|Pluto]]''' 2015 mat der [[Raumsond]] ''New Horizons'' just 12.500&nbsp;km laanscht deen Himmelskierper geflu sinn? }} | 11-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Patates.jpg|right|130px]] | Text = d'Produktioun vu '''[[Gromper]]en zu Lëtzebuerg''' bannent 50 Joer, tëscht 1960 an 2010, ëm 80&nbsp;% gefall ass? }} | 11-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:IMG-89595a4e304480974accb0a7f2b52ca5-V.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Lemuren]]''', wouvun et der eng 20 [[Aart (Biologie)|Aarte]] gëtt, [[Endemismus|endeemesch]] op [[Madagaskar]] sinn? }} | 11-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:The Maréchal-Duke of Richelieu after Jean Marc Nattier (The Wallace Collection).jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Louis François Armand de Vignerot du Plessis]]''' sech virun allem en Numm duerch seng amouréis Aventuren a seng Dueller gemaach huet? }} | 11-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fréiere Kino Empire Esch-Uelzecht.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kino Empire]]''' (1958 bis 1978) zu Esch-Uelzecht, mat zäitweis 940 Sëtzplazen, zu senger Zäit dee bei wäitem gréisste Kino am Land war? }} | 11-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''[[Bayajidda-Legend]]''' déi wichtegst Ursprongslegend vum [[Hausa (Vollek)|Hausa-Vollek]] ass? }} | 11-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Frell Reeboufrell.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Reeboufrell]]''' (''Oncorhynchus mykiss''), déi ursprénglech aus Nordamerika kënnt a géint 1855 an Europa agefouert gouf, zu Lëtzebuerg fir d'éischt 1887 ausgesat gouf? }} | 11-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Offizierskreuz.jpg|right|100px]] | Text = déi éischt Iwwerreechung vun der '''[[Légion d'honneur]]''' de 15. Juli 1804 an der Kapell vum [[Hôtel des Invalides]] duerch den [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] u seng Offizéier war? }} | 11-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:AVL ancien signal arrêt bus 13.jpg|right|130px]] | Text = de ''[[Heinrich Brändli|Brändli-Plang]]'' uganks vun den 1990er Joren de '''[[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Busreseau]]''' duerchgerëselt huet? }} | 11-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Edinburgh Scottish Parliament01crop2 2006-04-29.jpg|right|130px]] | Text = dat '''[[Schottescht Parlament]]''' och nach ''Holyrood'' genannt gëtt, nom Quartier vun der Haaptstad [[Edinburgh]], an deem et läit? }} | 11-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Logo Schnëssen App.png|right|110px]] | Text = d''''[[Schnëssen-App]]''' et dem [[Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises]] vun der [[Uni Lëtzebuerg]] erméiglecht, Toundokumenter ze sammelen iwwer de Vokabular an d'Aussprooch vum [[Lëtzebuergesch]]en, andeems jidderee fräiwëlleg matmaachen an ophuele kann, wéi ee fir eppes seet? }} | 11-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Vallée de Viñales-Mogote (1).jpg|right|130px]] | Text = '''''Mogotes''''' Kalleksbierger am [[Valle de Viñales]] op [[Kuba]] sinn, déi sech aus der rouder Äerd ervirdinn a vun ënnerierdeschem Waasser ausgehielegt goufen? }} | 11-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:DicksScholtschäin.jpg|right|100px]] | Text = wéi '''''[[De Scholdschäin]]''''', déi éischt Operett op Lëtzebuergesch, 1855 fir d'éischt opgefouert gouf, Männer d'Fraerolle gespillt hunn, well et „sech net gepasst“ huet, datt Frae géifen Theater spillen? }} | 11-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Flag of Lithuania.svg|right|130px]] | Text = beim '''[[Fändel vu Litauen]]''' an deem vum [[Myanmar]] e Stär den Ënnerscheed mécht? }} | 11-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Channel Houfelt.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Houfelter Kanal]]''' en Iwwerrescht ass vum geplangte [[Meuse-Musel-Kanal]], engem Projet aus den 1820er Joren? }} | 11-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Ratel90mm2.PNG|right|130px]] | Text = d''''[[Schluecht vu Cuito Cuanavale]]''' (1988) déi gréisst Schluecht um afrikanesche Kontinent nom Zweete Weltkrich war, an, wann och keng Säit s'eendeiteg gewonnen hat, se dach den Ufank vun enger Léisung vum [[Südafrikanesche Grenzkrich]] war? }} | 11-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Plakat za predstavo Grof Luksenburški v Narodnem gledališču v Mariboru 1. januarja 1931.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Der Graf von Luxemburg|Grof René vu Lëtzebuerg]]''', wann et dem [[Franz Lehár]] no geet, e veraarmte Bon-vivant war? }} | 12-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Amazona amazonica -Kuala Lumpur Bird Park, Malaysia -eating-8a.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Papageien]]''' déi eenzeg [[Vullen]]-[[Uerdnung (Biologie)|Uerdnung]] ass, déi hiert Friesse mat de Féiss festhalen? }} | 12-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bess Truman, Perle Mesta and Harry S. Truman.jpg|right|100px]] | Text = déi '''[[Perle Mesta|éischt amerikanesch Abassadrice zu Lëtzebuerg]]''' d'Inspiratioun fir e Musical an e Film war? }} | 12-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = als '''[[Seriemäerder]]''' gewéinlech eng Persoun bezeechent gëtt, déi mat zäitlechem Ofstand vu méi wéi 30 Deeg dräi oder méi Mënschen ëmbréngt? }} | 12-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Schleissen 2.jpg|right|130px]] | Text = den Héichpunkt vun de '''[[Louhecken]] zu Lëtzebuerg''' an der Mëtt vum 19. Joerhonnert louch, wéi wéinst der grousser Nofro no [[Stilleech|Eecheschuelen]] fir d'[[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereien]] vill Bichebëscher duerch Louhecken ersat goufen? }} | 12-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Lanzarote's Lunar-Like Landscape.jpg|right|110px]] | Text = '''[[Lanzarote]]''' déi éischt Insel war, déi 1993 vun der [[UNESCO]] ganz als Biosphärereservat erkläert gouf? }} | 12-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg Rambrouch Jardin Napoléon front 04.jpg|right|150px]] | Text = den '''Tuerm um [[Napoleonsgaart]]''', Belvédère genannt, 1928 vum [[Kadaster]] fir [[Triangulatioun]]sberechnungen opgeriicht gouf? }} | 12-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lamgods open.jpg|right|140px]] | Text = ee Panneau vum '''[[Genter Altor]]''', deen 1934 gestuel gouf a bis haut net nees opgedaucht ass, an engem Roman vum [[Albert Camus]] eng net onwichteg Roll spillt? }} | 12-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Damage after 1912 strike in Differdange.png|right|140px]] | Text = Ausléiser vum '''[[Streik op der Déifferdenger Schmelz 1912]]''' d'Aféierung vun enger obligatorescher Kotisatioun an d'Renten- an Invalidekeess war, déi vum Loun ofgehale gouf? }} | 12-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pangaea continents.svg|right|100px]] | Text = eng 100 Millioune Joer laang bal dat ganzt Festland vun der Äerd an enger eenzeger Landmass vereent war, déi '''[[Pangea]]''' genannt gëtt? }} | 12-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Nuancier Pantone.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Pantone]]''' 032C an 299C zwéin Drëttel vum [[Lëtzebuerger Fändel]] ausmaachen? }} | 12-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = een am '''[[Spuenescht Duerf|Spueneschen Duerf]]''' (''Poble Espanyol'') zu [[Barcelona]], dat 1929 fir d'Weltausstellung um Montjuïc gebaut gouf, déi charakteristesch Bauforme vun deenen eenzele spuenesche Regiounen am Detail nogestallt fënnt? }} | 12-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Kirchberg-Pfaffenthal 02.jpg|right|130px]] | Text = d'Garë vu [[Gare Belval-Université|Belval-Université]] a '''[[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]]''' Suedelgarë sinn? }} | 12-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Laacher Séi w.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Laacher-Séi-Ausbroch]]''' viru ronn 13.000 Joer an der [[Äifel]], mat an enger 40 Kilometer héijer Eruptiounssail, dee rezentste Vulkanausbroch a Mëtteleuropa war? }} | 12-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Koerich, Halifax Memorial (102).jpg|right|130px]] | Text = déi 7 Mann Besatzung, déi ëm d'Liewe koumen, wéi hiren ugeschossene Fliger am Abrëll 1943 bei Käerch erofgefall ass, an '''un déi [[Stirling-Monument bei Käerch|e Monument erënnert]]''', eréischt 10 Joer méi spéit un Hand vun enger Kap identifizéiert konnte ginn? }} | 12-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:MJK33168 Viceroy's House (Berlinale 2017).jpg|right|90px]] | Text = den [[Jack Lemmon]], de [[Sean Penn]], d'[[Juliette Binoche]] an d'[[Julianne Moore]] déi eenzeg Schauspiller sinn, déi de Präis fir dee beschte Schauspiller op den '''dräi Filmfestivalle''' vu [[Filmfestival vu Cannes|Cannes]], [[Filmfestival vu Venedeg|Venedeg]] a [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlin]] gewonnen hunn?<!-- Stand 2022 --> }} | 12-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Belgique - Bruxelles - Monument à John Cockerill - 11.jpg|right|100px]] | Text = d''''Figure ronderëm de Sockel''' vum [[John-Cockerill Monument (Bréissel)|John-Cockerill Monument]] op der [[Place du Luxembourg]] zu [[Ixelles - Elsene]] mat déi éischt realistesch Skulpture vun Aarbechter aus der Eisenindustrie an der Belsch sinn? }} | 12-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''[[Ljuksemburh, Ljuksemburh]]''''' den Titel vun engem Spillfilm vum ukrainesche Regsseur [[Antonio Lukich]] ass? }} | 12-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Monument Valley, Utah (15394637267).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Monument Valley]]''' tëscht Utah an Arizona keen Nationalpark ass, ma Deel vun der Navajo Nation Reservation? }} | 12-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:BigBaach12.JPG|right|130px]] | Text = engem [[Spréchwuert]] no zu '''[[Bigelbaach]]''' d'Mëtt vun der Welt wier? }} | 12-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Nord Paris 3.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Gare du Nord (Paräis)|Gare du Nord]]''' zu [[Paräis]] déi Gare an Europa ass mat de meeschte Passagéier pro Dag? }} | 12-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Wormeldange, Deisermillen (1).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Deisermillen]]''' aus engem System vu véier Mille bestanen huet, déi 1964 duerch en Äerdrutsch zerstéiert goufen? }} | 12-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:C-54 landing at Tempelhof.jpg|right|110px]] | Text = wärend der '''[[Berliner Blockad]]''' 1948 iwwer eng Loftbréck deeglech eng 5.000 Tonne Liewensmëttel ageflu goufen? }} | 12-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Casemates Redoute Marie Luxembourg 2015-07 --1.jpg|right|130px]] | Text = et an de Kasematte vun der Redoute Marie en (zougespaarten) '''Zougank an d'[[Fondation Pescatore]]''' gëtt? }} | 12-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:TITANIC-Attrappe des Titanic-Museums in Branson Missouri USA.jpg|right|110px]] | Text = '''''[[Titanic (Film 1997)|Titanic]]''''' vum [[James Cameron]] deen éischte Film war, dee méi wéi eng Milliard Dollar an de Kinoen abruecht huet? }} | 12-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Steiwer Joseph II. Lëtzebuerg 1786.jpg|right|150px]] | Text = de Stroossennumm ''[[Leschte Steiwer]]'' op den Numm vun enger Wiertschaft zeréckgeet, wou d'Baueren aus den Nopeschgemengen um Heemwee hire leschte '''Su ([[Steiwer]])''' fir e Patt ausginn hunn? }} | 12-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Dijon ours de Pompom.jpg|right|130px]] | Text = [[Échelen|Échel]] an '''[[Äisbier]]''' bekannt Symboler vun [[Dijon]] sinn? }} | 12-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Troisvierges, Tunnel Wilwerdange (104).jpg|right|130px]] | Text = wéi de '''[[Wilwerdanger Tunnel]]''' 1889 a Betrib geholl gouf, eng Persoun agestallt gouf, där hir Aufgab et war, déi ronn 90 Kenkien Dag an Nuecht um liichten ze halen? }} | 12-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Oceans Sudoku17 Puzzle-39451.svg|right|110px]] | Text = d''''[[Sudoku]]'''-Spill schonns am 18. Joerhonnert ënner dem Numm ''Carré latin'' vum Mathematiker [[Leonhard Euler]] erfonnt gouf, ma eréischt am 21. Joerhonnert ënnert senger japanescher Bezeechnung weltwäit Succès krut? }} | 12-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxemburger Abkommen 1952.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Lëtzebuerger Ofkommes]]''' vun 1952 deen éischten internationale Vertrag ass, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermuerd un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschtland iwwerholl huet? }} | 12-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:DBPSL 1957 409 Theodor Heuss II.jpg|right|110px]] | Text = am [[Saarland]] zweeanenhalleft Joer nom [[Traité vu Lëtzebuerg|Bäitrëtt zu der Bundesrepublik]] weider mat '''[[Franséische Frang]]e''' bezuelt gouf? }} | 12-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kasär Härebierg-001.jpg|130px|right]] | Text = et 1949 eng ''Herrenberg-Lift-Gesellschaft'' gouf, fir zu [[Dikrech]] eng Seelbunn op den '''[[Härebierg]]''' ze bauen, mee schonn 1950 decidéiert gouf, amplaz vun engem Ausfluchszil duer [[Kasär Grand-Duc Jean|eng Kasär]] hin ze bauen? }} }}<noinclude> {{Dokumentatioun}} [[Kategorie:Schablounen:WDS]]</noinclude> 9rq4oxniivg7grrxy5bcmtb40143voa 2704127 2704117 2026-09-06T18:49:34Z Puscas 735 ... 2704127 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{1}}} | 1-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Joan Fontaine and Gary Cooper.jpg|right|100px|d'Joan Fontaine (mam Gary Cooper)]] | Text = d''''[[Joan Fontaine]]''' an d''''[[Olivia de Havilland]]''' déi eenzeg Sëschtere sinn, déi allebéid en [[Academy Awards|Oscar]] fir dat bescht Schauspill an enger Haaptroll kruten? }} | 1-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = déi éischt '''[[Päerdscourse]] zu Lëtzebuerg''' am Joer [[1895]] zu [[Dikrech]] geridde gouf? }} | 1-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Yaohnanen Tribesmen Show Pictures of 2007 Visit with Prince Philip.jpg|right|130px]] | Text = d'Adepte vun der '''[[Prënz-Philip-Beweegung]]''' op [[Vanuatu]] iwwerzeegt sinn, datt de [[Philip, Duke of Edinburgh|Prënz Philip]], de verstuerwene Mann vun der brittescher Kinnigin [[Elizabeth II. vu Groussbritannien|Elizabeth II.]], eng Gottheet war? }} | 1-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = dem '''[[Johann Philipp Bettendorf]]''' (1625-1698) seng Chronik vun de Jesuittemissiounen am [[Amazonas]]gebitt als eng Fondgrouf net nëmme fir Kiercherechtler a Missiounstheologen, mä och fir Ethnologen, Biologen, Historiker a Soziologen ugesi gëtt? }} | 1-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Château de Malbrouck01.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Manderen]]''' virun der Franséischer Revolutioun eng [[Herzogtum Lëtzebuerg|lëtzebuergesch]] Enklav a Loutrenge war? }} | 1-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Autun chapiteau 1.jpg|right|110px]] | Text = d''''[[Dräi Kinneken]]''', déi heirëmer ''Balthazar, Caspar a Melchior'' genannt ginn, bei de syresche Chrëschten ''Larvandad, Hormisdas a Gushnasaph'', bei den Ethiopier ''Tanisuram, Mika, Sisisba'' oder ''Awnison, Libtar a Kasäd'', a bei den Armeenier ''Kagba a Badadilma'' heeschen, an deemno och alt just zu zwéi sinn? }} | 1-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dikrech (Monument Befreiung 44).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Befreiungsmonument Dikrech|Monument fir d'Befreiung duerch d'US-Arméi]]''' zu [[Dikrech]] un zwou Befreiungen erënnert, déi am September 1944 an déi am Januar 1945? }} | 1-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Ginkgo biloba Larousse Extracted.png|right|100px|Ginko]] | Text = de '''[[Ginkgo]]''' sech zanter 300 Millioune Joer kaum verännert huet an dofir als e ''liewegt Fossil'' gëllt? }} | 1-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''Grëmmeleschter''''' fréier Reesbengele genannt goufen, déi zu [[Grëmmelescht]] fabrizéiert goufen? }} | 1-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Impact site of fragment G.png|130px|right]] | Text = de [[Koméit]] '''[[Shoemaker-Levy 9]]''', deen 1993 entdeckt gouf, am Summer 1994 op de Planéit [[Jupiter (Planéit)|Jupiter]] opgeschloen ass? }} | 1-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, chapelle Christ-Roi (2).jpg|130px|right|bannenan]] | Text = d''''[[Christ Roi-Kapell]]''' um Belair 1931 dat éischt Kierchegebai zu Lëtzebuerg war, dat net am traditionellen neo-romaneschen oder neo-gotesche Stil gebaut gouf? }} | 1-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Le Voyage dans la lune.jpg|right|110px]] | Text = dem [[Georges Méliès]] säin '''''Le Voyage dans la Lune''''' (1902, nom Roman vum [[Jules Verne]]) als deen éischte [[Science-Fiction]]-Film gëllt? }} | 1-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Arbed Diddeleng, 1912.jpg|right|130px]] | Text = Lëtzebuerg kuerz virum Éischte Weltkrich de weltwäit [[Siderurgie zu Lëtzebuerg|'''sechstgréisste Produzent vu Goss an aachtgréisste vu Stol''']] war? }} | 1-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Rhaphigaster.nebulosa.6903.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Gro Gaardewanz]]''' ''(Rhaphigaster nebulosa)'' am 20. Joerhonnert éischter seelen zu Lëtzebuerg war, zanter ongeféier 2010 do besonnesch opfälleg am Hierscht ass, wa s'en Masse versicht, an Haiser anzedrénge fir z'iwwerwanteren? }} | 1-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bivels Gesamtansicht.jpg|right|130px]] | Text = ufanks vun den 1960er Jore beim Uleeë vum '''[[Our-Stauséi]]''' en Deel vun der Uertschaft '''[[Biwels]]''' huet missen op e kënschtleche Plateau verluecht ginn? }} | 1-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:DunedinBaldwinStreet Parked Car.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Baldwin Street]]''' an Neiséiland, mat engem Gefäll vu bis zu 35&nbsp;%, als déi géist Strooss op der Welt gëllt? }} | 1-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Halonodon luxembourgensis MnhnL-BR998-1.jpg|right|100px]] | Text = d'Existenz vum '''''[[Halonodon luxembourgensis]]''''' bis ewell just duerch en Zant attestéiert ass? }} | 1-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Streisand Estate edit.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Streisand-Effekt]]''' no der Schauspillerin a Sängerin [[Barbra Streisand]] genannt gouf, déi eng Foto am Internet läsche loosse wollt, well dodrop (ë.&nbsp;a.) hiert Haus ze gesi war? }} | 1-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:L-Belair.JPG|right|130px]] | Text = de Quartier '''[[Belair]]''' an der Stad Lëtzebuerg bis den Ufank vum 20. Joerhonnert ''Dauwefeld'', an dono ''Neimäerel'' genannt gouf, ier en 1957 säin haitegen Numm krut? }} | 1-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Bodil-Präis]]''' deen eelsten dänesche Filmpräis ass? }} | 1-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Méchelstuerm.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Méchelstuerm (Miersch)|Méchelstuerm zu Miersch]]''' net, wéi de Rescht vun der aler Kierch, am 19. Joerhonnert ofgerappt gouf, well en dem Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] seng Fra Anna Pawlowna un d'Kierchtierm aus hirer Heemecht erënnert soll hunn, an doropshin d'Gemengeconseillere gebiede goufen, e stoen ze loossen? }} | 1-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Erinaceus europaeus (Linnaeus, 1758).jpg|right|130px]] | Text = en '''[[Europäeschen Igel]]''' 5.000 bis alt 7.500 Stachelen huet, déi iwwer de ganze Kapp a Réck verdeelt sinn? }} | 1-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxemburg Refugium St. Maximin.JPG|right|100px]] | Text = vun 1880 un all Servicer vun der [[Regierung (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Regierung]] an engem Gebai ënnerbruecht waren, dem '''[[Refuge Sankt Maximin|Hotel Sankt-Maximäin]]''', deen dofir dacks just ''d'Regierung'' genannt gouf? }} | 1-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Berlin Kongresshalle BW 1.jpg|right|140px]] | Text = d''''[[Kongresshal vu Berlin]]''' an der Zäit vum [[Kale Krich]] e prominent Symbol fir déi däitsch-amerikanesch Allianz war an deementspriechend politesch instrumentaliséiert gouf? }} | 1-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''''[[Vollekshaus (Stad Lëtzebuerg)|Versoffene Rousekranz]]''''' duerch e ''Carrefour'' ersat gouf? }} | 1-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Gold-crystals.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Gold]]''' als E175 op der [[Lëscht vun de Liewensmëttelzousätz]] ze fannen ass? }} | 1-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bundesarchiv Bild 102-08649, Ehepaar Zoubkoff.jpg|100px|right]] | Text = den '''[[Alexander Zoubkoff|éischte Fallschiermsprénger zu Lëtzebuerg]]''' Garçon an engem Stater Restaurant a Schwoer vum Keeser [[Wilhelm II. vun Däitschland|Wilhelm II.]] war? }} | 1-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sunset at Uluru on July 30, 2005.jpg|130px|right]] | Text = den '''[[Uluru]]''', am [[Uluru-Kata Tjuta Nationalpark]], mat enger Längt vu 4 ½&nbsp;km, enger Breet vun 2 ½&nbsp;km an enger Héicht vun 349&nbsp;m, dee gréisste [[Monolith]] op der Äerd ass? }} | 1-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg, Seminairesbierg (105).jpg|130px|right]] | Text = zwee Joer, nodeem d''''[[Fort Parkhöhe]]''' vun der [[Festung Lëtzebuerg]] fäerdeg gebaut war, feststoung, datt et nees misst ofgerappt ginn? }} | 1-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Amanhecer no Hercules --.jpg|130px|right]] | Text = een am '''[[Nationalpark Serra dos Órgãos]]''' ''dem Härgott säi Fanger'' bewonnere kann? }} | 1-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Time zones of Europe.svg|110px|right]] | Text = den 1. Juni 1904 zu Lëtzebuerg d'Aueren 35 bis 37 Minutten no vir geréckelt goufen, wéi vun der [[Sonnenzäit|Lokalzäit]] op déi '''[[Mëtteleuropäesch Zäit]]''' ëmgestallt gouf? }} | 2-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Holy Trinity Column in Olomouc blue hour 2015-08.jpg|right|100px]] | Text = déi 35 Meter héich '''[[Dräifaltegkeetssail vun Olomouc]]''' am 18. Joerhonnert opgeriicht gouf, fir d'Enn vun enger [[Pescht]]epidemie ze éieren? }} | 2-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Tawioun (101).jpg|right|130px]] | Text = den Numm '''„[[Tawioun]]“''', eng Strooss an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]], op e Bouf vum [[Péiter Ernest I. vu Mansfeld|Péiter Ernest vu Mansfeld]] zeréckgeet, deen Octavian housch, an no deem eng Paart genannt gi war? }} | 2-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Tornado vu Péiteng]]''' vun 2019 Wandspëtzte vun 241&nbsp;km/h erreecht huet? }} | 2-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Tunnel vun Herstal]]''' ee vun de wéinegen Eisebunnstunnellen an der Belsch ass, duerch deen haut Autoe fueren? }} | 2-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''[[Laure Koster|Laure ('Lory') Koster]]''' déi éischt Lëtzebuergerin war, déi op den Olympesche Spiller ugetrueden ass, nämlech als [[Schwammen (Sport)|Schwëmmerin]] 1924 [[Olympesch Summerspiller 1924|bei deene vu Paräis]]? }} | 2-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Lac Kivu 2.jpg|right|130px]] | Text = wat een am '''[[Kiwuséi]]''' méi déif geet, wat d'Temperatur an de Salzgehalt méi eropginn? }} | 2-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg Centre géographique 2014 a.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[geographeschen Zentrum vu Lëtzebuerg]]''' am Nordweste vu Pëtten, am [[Naturschutzgebitt Pëttenerbësch]] läit? }} | 2-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Red and Black land crab.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Halloweenkrabb]]''' hiren Numm huet wéinst hirem Glach mat enger [[Halloween]]-[[Kalbass]]? }} | 2-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Flag of Saar (1947–1956).svg|right|130px]] | Text = am [[Traité vu Lëtzebuerg]] 1956 festgehale gouf, datt d''''[[Saarland]]''', dunn e franséischt Protektorat, der Bundesrepublik Däitschland bäitriede kéint? }} | 2-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tomatoes-on-the-bush.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Tomat]]en''' am 16. a 17. Joerhonnert an Europa eng Raritéit waren, a vu räiche Leit gezillt goufe fir schéin ze maachen, well gemengt gouf, d'Fruucht wier gëfteg? }} | 2-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg-Bock, plaque commémorative en mémoire de J.W. von Goethe (102).jpg|right|100px]] | Text = de [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] bei '''[[Openthalt vum Johann Wolfgang von Goethe an der Stad Lëtzebuerg (1792)|sengem Openthalt zu Lëtzebuerg]]''' net am sougenannte Goethe-Haus am Pafendall iwwernuecht huet, wou op enger Plack steet, dat wier de Fall gewiescht? }} | 2-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Camptochaeta luxemburgensis holotype specimen MNHNL32517-2.jpg|right|110px]] | Text = d<nowiki>'</nowiki>'''''[[Camptochaeta luxemburgensis]]''''' en Troglobiont ass, an dowéinst seng Pigmentatioun verluer huet? }} | 2-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Quino (13331254273) (cropped).jpg|right|110px]] | Text = d'Mafalda, e Comicpersonnage vum argentineschen Zeechner '''[[Quino]]''', 2014 als éischt BDs-Figur mat der '''[[Légion d'honneur]]''' ausgezeechent gouf? }} | 2-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Iechternach Basilika II w.jpg|right|100px]] | Text = d''''Willibrord-Klack an der [[Iechternacher Basilika]]''' mat knapps 7 Tonne Gewiicht déi schwéierst Klack am Land ass? }} | 2-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:MJK54509 Mathilde of Belgium (Frankfurt Book Fair 2017) (cropped).jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Mathilde d'Udekem d'Acoz|Mathilde]]''' zanter dem Bestoe vun der Belsch déi éischt Kinnigin ass, déi do am Land gebuer gouf? }} | 2-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Albert Biever]]''' aus dem Rollengergronn 1904 zu New Orleans eng Universitéit gegrënnt huet? }} | 2-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Echternach place du Marché vers abbaye.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Iechternach]]''' 1886 als éischt Stad zu Lëtzebuerg eng elektresch Beliichtung krut? }} | 2-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Posta Romana - 1959 - Laika 120 B.jpg|right|130px]] | Text = dat éischt Liewewiesen, dat vun der Äerd an de Weltall geschéckt gouf, wuertwiertlech eent war, '''[[Laika|„dat billt“]]'''? }} | 2-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mobilité gratuite au Luxembourg.jpg|right|130px]] | Text = 2024, 4 Joer no der Aféierung vum '''[[gratis ëffentlechen Transport zu Lëtzebuerg]]''', d'[[CFL]] 520.000 Euro an d'Kees krut, nämlech duerch de Verkaf vun 1.-Klass-Ticketen (déi net gratis ass)? }} | 2-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kirche Ehnen 01.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Rochuskierch zu Éinen]]''' déi eenzeg Kierch am Land ass mat engem ronne Kiercheraum? }} | 2-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Crispy veal sweetbreads.jpg|right|130px]] | Text = de [[Ry de Vaux]] näischt mat '''[[Ris de veau]]''' ze dinn huet? }} | 2-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, cimetière Bons-Malades, monument Communards (103).jpg|right|130px]] | Text = um [[Kierfecht um Sichenhaff]] e '''Grafmonument''' als Undenken un zwéi '''[[Commune vu Paräis|Kommunarde vu Paräis]]''' steet, déi am Exil zu Lëtzebuerg gestuerwe sinn? }} | 2-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buste Alexander Rüdell Gare Luxembourg.jpg|right|110px]] | Text = d'Pläng vum Gebai vun der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] op e '''''[[Alexander Rüdell|Wirklicher Geheimer Oberbaurat]]''''' zeréckginn? }} | 2-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Quierzy (Aisne) mairie-école.JPG|right|130px]] | Text = '''[[Quierzy]]''' am [[Departement Aisne]] ënnert de [[Merowenger]] eng Kinneksstad war, an ënnert de [[Karolenger]] eng Keeserpfalz, haut awer just nach e rouegt Dierfche vun eppes iwwer 400 Awunner ass? }} | 2-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''''[[Wochenblatt für Bürger und Landleute]]''''' 1837 déi éischt „Provënz“-Zeitung zu Lëtzebuerg, an och déi éischt mat engem Feuilleton war? }} | 2-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kaiserin Maria Theresia (HRR).jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Maria Theresia vun Éisträich]]''' de 25. Juni 1741 zum ''Kinnek'' vun Ungarn gekréint gouf, well et dofir kee weiblechen Titel gouf? }} | 2-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Biergerkräiz, Kopstal (108).jpg|right|110px]] | Text = vun den ursprénglech '''[[Limes Luxemburgensis|94 stenge Maarken]]''', déi 1772 ënnert der [[Maria Theresia vun Éisträich|Maria Theresia]] opgeriicht goufen, fir d'Limitte vun der Stad Lëtzebuerg ze markéieren, der haut nach 63 bestinn? }} | 2-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Johnny Weissmuller at Olympics (cropped).jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Johnny Weissmuller]]''', deen tëscht 1932 an 1948 a Filmer den [[Tarzan]] gespillt huet, virdrun olympesche Champion am [[Schwammen (Sport)|Schwamme]] war, an eng Goldmedail am [[Waasserball]] gewonnen hat? }} | 2-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = / }} | 3-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = dee '''Mann, [[Charles Bernard du Bost-Moulin|dee 1707 zu Lëtzebuerg d'Gromper agefouert]]''' soll hunn, bei engem Duell ëm d'Liewe koum? }} | 3-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kehlen tower.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Kanounentiermche vu Kielen]]''' wéinst engem Noperschaftssträit entstane soll sinn? }} | 3-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Le Patron-red.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Le Patron]]''' mat dräi oder véier Rieder ënnerwee ka sinn? }} | 3-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = zu Lëtzebuerg tëscht 1880 an 1900 net manner wéi '''20 [[Lëscht vun Zeitungen an Zäitschrëften zu Lëtzebuerg|nei Zeitunge gerënnt]]''' goufen? }} | 3-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fabiola, queen of Belgium.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Fabiola de Mora y Aragón]]''', vun 1960 bis 1993 den Titel ''Kinnigin vun'' de ''Belsch'' hat, an dono ''Kinnigin vun'' der ''Belsch''? }} | 3-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Ruines au centre de la ville - Dormans - Médiathèque de l'architecture et du patrimoine - APTH002150.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Dormans]]''', an der Marne, 1920 vun der Stad Lëtzebuerg fir 1 Frang op de Kapp vun hirer Bevëlkerung 'adoptéiert' gouf? }} | 3-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Haerdcheslee detail.jpg|right|100px]] | Text = et bei Allënster, dem [[Victor Hugo]] no, '''''„[[Häerdcheslee|une femme qui a une tête et un homme qui n'en a pas]]“''''' gëtt? }} | 3-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Strozzapreti Pasta.JPG|right|130px]] | Text = '''[[Nuddel]]en''' a [[Kniddel]]en net nëmme vun der Matière-première hier, ma och [[etymologie|etymologesch]] dee selwechten Urspronk hunn? }} | 3-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, and breui narratione historicâ (1645) (14746714695).jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Louis II. vu Frankräich|Louis den Tuddeler]]''' deen eenzege Jong vum '''[[Charles de Plakkapp|Charel dem Plakkapp]]''' war, deen iwwerlieft hat? }} | 3-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg dent creuse Huelen Zant tower.jpg|right|130px]] | Text = den '''''[[Huelen Zant]]''''' um Bockfiels net e Rescht vum Siegfried senger Buerg ass, mä vum lénksen Tuerm vun der zweeter Paart vun der Festung, deen 1874, wéi d'Festung geschleeft gouf, an eng 'Pseudo-Ruin' ëmgebaut gouf? }} | 3-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fliegenfaenger.jpg|right|50px]] | Text = dem Theodor Kaiser säi '''[[Méckefänkert]]''' nach haut milliounefach zum Asaz kënnt? }} | 3-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Remerschen Choleraepidemie.jpg|right|100px]] | Text = bei der '''[[Cholera]]-Epidemie zu Lëtzebuerg''', [[1865]]-[[1866]], tëscht 8.000 bis 10.000 Leit dorun erkrankt, a ronn 3.500 gestuerwe sinn, 1,83&nbsp;% vun der Gesamtpopulatioun? }} | 3-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Cassini3.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Cassini-Huygens]]''', eng Weltraummissioun mat zwou Raumsonde fir de Planéit [[Saturn (Planéit)|Saturn]] a [[Saturnmounden|seng Mounden]] z'erfuerschen, bannent knapps 20 Joer spektakulär nei Erkenntnesser bruecht huet? }} | 3-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = bei der '''Explosioun vum Polvertuerm''' um [[Verluerekascht (Stad Lëtzebuerg)|Verluerekascht]], de 26. Juni 1807, 32 Persoune ëm d'Liewen koumen an der 120 schwéier blesséiert goufen, dorënner vill Kanner? }} | 3-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Koiluoto-fr.svg|right|130px]] | Text = d'Insel '''[[Koiluoto]]''', déi just 3 Hektar grouss ass, tëscht Russland a Finland gedeelt ass? }} | 3-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:WeidendCossé.JPG|right|130px]] | Text = d'[[Mercier (Champagner)|Champagnerfabréck Mercier]] am '''[[Weidendall]]''' bei Koplescht virum 1. Weltkrich op bis zu 40 Hektar [[Weiden|Weide]] gezillt huet, deenen hir Rudde vu bis zu 100 Leit zu Kierf geflecht goufen? }} | 3-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Lockheed F-5 Lightning with invasion stripes (cropped).jpg|right|130px]] | Text = '''[[Invasiounsträifen]]''' géint ''friendly fire'' schütze sollten? }} | 3-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:LUX Malakoff-Turm KSG 1550 pK.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Malakoff-Tuerm (Lëtzebuerg)|Malakoff-Tuerm]]''' a [[Clausen]] nom [[Malakoff-Tuerm (Sewastopol)|Malakoff-Tuerm]], engem Deel vun der Festung [[Sewastopol]], genannt gouf, deen am [[Krimkrich]] (1853-1856) eng wichteg Roll gespillt hat? }} | 3-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:CavernClub.JPG|right|115px]] | Text = d'[[The Beatles|Beatles]] 1961, no hirer Tournée zu Hamburg, hiren éischten Optrëtt am [[Liverpool]]er '''''[[Cavern Club]]''''' haten, a bis 1963 292-mol do opgetruede sinn? }} | 3-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kierch Cité Kauffmann, Zolwer.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Kapell Cité Léon Kauffman|Kapell vun der Cité Léon Kauffman]]''' zu [[Zolwer]] tëscht 1962 an hirer Entweiung, 2017, an engem Trakt vun aacht Garagen amenagéiert war? }} | 3-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Cadel Evans with the bothers Schleck (cropped).jpg|right|130px]] | Text = beim '''[[Tour de France 2011]]''' fir d'éischt Kéier an der Geschicht vum [[Tour de France|Tour]], net nëmmen zwéi Lëtzebuerger, ma och zwéi Bridder mat um Podium stoungen? }} | 3-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kockelscheuer, château (112).jpg|right|130px]] | Text = d''''stenge Mauer''' ronderëm den Domän vum '''[[Schlass Kockelscheier]]''' vun engem eenzege Mann, engem gewësse Welter, bannent 15 Joer – vun 1880 bis 1895 – gebaut gouf? }} | 3-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lesincroyables.jpg|right|100px]] | Text = zu Paräis, an der Zäit vum [[Directoire]], et Moud war, sech zu den '''''Incroyables''''' oder de '''''Merveilleuses''''' ze zielen? }} | 3-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Steinsel, Grünewald, Geeschterhaischen (103).jpg|right|130px]] | Text = de Lieu-dit '''''[[Geeschterhaischen]]''''' am [[Gréngewald]] op e Juegdhaus zeréckgeet, dat fréier op där Plaz stoung? }} | 3-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Walferdange, Grünewald, Raschpëtzer (Puits 01)B.jpg|right|130px]] | Text = de Sënn an Zweck vun de '''[[Raschpëtzer]]''' am [[Gréngewald]] eréischt an de leschte Jorzéngte vum 20. Joerhonnert erausfonnt gouf? }} | 3-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Steinsel, Grünewald, Chênes des princesses (101).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Prinzessinnen-Eechen]]''' am [[Gréngewald]] sechs [[Eechen|Eeche]] sinn, déi tëscht 1894 an 1906 am ''Réngelsgronn'' zu Éiere vun den Duechtere vum [[Groussherzog vu Lëtzebuerg|Groussherzog]] [[Wëllem IV. vu Lëtzebuerg|Wëllem IV.]] geplanzt goufen? }} | 3-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Schetzelhiel.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Schetzel]]''' e Klausener war, deen am 12. Joerhonnert bis zu sengem Doud 14 Joer laang an enger Klaus am [[Gréngewald]] bei der Stad Lëtzebuerg gelieft huet? }} | 3-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''[[D'Vulleparlament am Gréngewald]]''''' e satirescht-politescht Gedicht war, dat den [[Dicks]] 1848 anonym publizéiert huet? }} | 3-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dartagnan-musketeers.jpg|right|110px]] | Text = '''''[[Les Trois Mousquetaires]]''''' vum [[Alexandre Dumas]] ursprénglech als [[Feuilleton]] an der Zeitung ''Le Siècle'' publizéiert gouf? }} | 3-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ketty Thull Kachbuch.jpg|right|100px]] | Text = der '''[[Ketty Thull]]''' hiert [[Kachbicher|Kachbuch]] an 10 Oploen méi wéi 50 Joer laang erauskomm ass? }} | 3-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:King Michael I of Romania by Emanuel Stoica.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Mihai I. vu Rumänien|leschte Kinnek vu Rumänien]]''' no sengem Règne an der Schwäiz als Ziichter vu Gefligel, Testpilot a Makler op der Bourse säin Ënnerhalt verdingt huet? }} | 4-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Osbourg-Haus route de Trëves Grevenmacher 01.jpg|right|120px]] | Text = d''''[[Osbourg-Haus]]''' zu Gréiwemaacher am 15. Joerhonnert als Zivilhospiz gebaut gouf, an dono als Wunnplaz fir Schoulschwësteren, Schoul, Stadbibliothéik a Museksschoul benotzt gouf? }} | 4-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ibn Al-Haytham portrait.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Alhazen|Abu Ali al-Hasan Ibn Al-Haitham]]''' (~965 - 1039) als Erfinder vun der [[Lupp]] gëllt? }} | 4-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:MNHNL 02 Luxembourg.jpg|right|100px]] | Text = d''''Wopen iwwer dem Portal vum [[Hospice Saint-Jean]]''' am Gronn déi vum Kinnek [[Karel II. vu Spuenien]], vum [[Herzogtum Lëtzebuerg]] a vum deemoleger Gouverneur vu Lëtzebuerg [[Philipp de Croy]], sinn? }} | 4-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bfherbesthal.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Gare Herbesthal|Gare vun Herbesthal]]''', déi 1843 opgoung, déi eelst europäesch Grenzgare war? }} | 4-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:University of Luxembourg - Kirchberg Campus.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Avenue John-F.-Kennedy (Stad Lëtzebuerg)|Avenue Kennedy]]''' um [[Kierchbierg]] ursprénglech als [[Autobunn]] gebaut gi war, dann awer tëscht dem Enn vun den 1990er Joren an dem Ufank vun den 2010er Jore als Stadboulevard zeréckgebaut gouf? }} | 4-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Skorpionkönig.png|right|110px]] | Text = de '''[[Skorpioun I.]]''' en alegyptesche Kinnek aus der Virdynastescher Zäit, ëm 3200 v. Chr., war? }} | 4-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Blummendall0b2.JPG|right|130px]] | Text = den Numm vun der Uertschaft '''[[Blummendall]]''' näischt mat Blummen ze dinn huet, ma éischter op eng keltesch Gottheet zeréckgeet? }} | 4-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:196R05180890 Blick vom Donauturm, Donauinsel, Handelskai.jpg|right|130px]] | Text = déi iwwer 21&nbsp;km laang '''[[Donauinsel]]''' zu [[Wien]] tëscht der [[Donau]] an der Neier Donau an den 1970er/1980er Joren ugeluecht gouf, fir Héichwaasser ze reguléieren? }} | 4-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Superjhemp retörns, emilewibbel (102).jpg|right|130px]] | Text = als Reklamm fir d'Première vum Film '''''[[De Superjhemp retörns]]''''' verschidde Firmen d'Opschrëfte mat hiren Nimm (op Gefierer, Butteker oder Produkter) deelweis duerch déi parodistesch Versioun ersat hunn, déi s'am [[Superjhemp]] kritt haten? }} | 4-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Däitsch Bréck.jpg|right|130px]] | Text = déi '''[[Däitsch Bréck zu Visé]]''' (''Pont des Allemands''), eng Eisebunnsbréck iwwer d'[[Meuse (Floss)|Meuse]], am [[Éischte Weltkrich]] vun der däitscher Arméi mat haaptsächlech russesche Gefaange gebaut gouf? }} | 4-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fondation Pescatore Luxembourg City 2012-04 --2.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Fondation Pescatore]]''' dat éischt Gebai zu Lëtzebuerg war, dat aus arméiertem Bëtong gebaut gouf? }} | 4-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Naturraumkarte_Hunsrueck.png|right|130px]] | Text = '''[[Honsréck]]''', wéi och '''[[Hondséislek|Hon(d)séislek]]''', sproochlech op dat algermanescht Wuert ''hun'' fir „grouss“ zeréckgoe kéinten, eng Kultbezeechnung fir de [[Bronge Bier]]? }} | 4-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bim Diederich (1952).jpg|right|100px]] | Text = de Vëlossportler '''[[Bim Diederich]]''' de Spëtznumm ''Duc de Grammont'' krut, nodeems e beim [[Tour de France 1951]] am ''[[Mur de Grammont]]'', seng 3 Matfuerer ofgehaangen hat? }} | 4-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Tower of London viewed from the River Thames.jpg|right|130px]] | Text = déi lescht Persoun, déi am '''[[Tower of London]]''' higeriicht gouf, een [[Josef Jakobs|zu Lëtzebuerg gebiertegen däitsche Spioun]] war? }} | 4-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:London traffic-lights.JPG|right|100px]] | Text = den '''[[Traffic Light Tree]]''' zu London, sengem Kënschtler no, d'Zesummespill vun de Finanzaktivitéiten an dem Verkéier zu London, déi ni zur Rou kommen, mat de Beem an der Natur ronderëm symboliséiere soll? }} | 4-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Made in Luxembourg logo.jpg|right|120px]] | Text = iwwer 1.500 Entreprisen de Label '''''[[Made in Luxembourg]]''''' benotzen dierfen? }} | 4-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:MJK33168 Viceroy's House (Berlinale 2017).jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Internationale Filmfestspiele Berlin]]''' 1951 op Initiativ vum US-amerikanesche Militär als eng „Vitrinn vun der fräier Welt“ an d'Liewe geruff goufen, mam [[Alfred Hitchcock]] sengem ''[[Rebecca (Film 1940)|Rebecca]]'' als éischte Film? }} | 4-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:BernhoeftSanssouci.JPG|right|110px]] | Text = de '''''Bernhoeft's Blitzlichtapparat Sanssouci''''', deen de lëtzebuergesche Fotograf [[Charles Bernhoeft]] erfonnt a patentéiere gelooss hat, Präisser doruechter gewonnen huet? }} | 4-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = [[Christi Himmelfaart]] am Joer 2024 op den [[Europadag]], an 2160 op den [[Éischte Mee]] fällt, an deemno zwéi '''[[gesetzlech Feierdeeg zu Lëtzebuerg|gesetzlech Feierdeeg]]''' dee selwechten Dag sinn? }} | 4-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = dem [[Mathias Erasmy]] säi '''''Guide du voyageur dans le Grand-Duché de Luxembourg''''' vun 1861 deen éischte lëtzebuergeschen Touristeguide war? }} | 4-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Water sports composite.jpg|right|140px]] | Text = Sportaarten, déi ''um, am'' oder ''ënner'' [[Waasser]] ausgeüübt ginn, zu de '''[[Waassersport]]aarte''' gezielt ginn, där um Äis (soss näischt wéi gefruerent Waasser) awer net? }} | 4-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Jeans.jpg|right|100px]] | Text = bis an d'1980er Joren an der [[Fiels]] '''Jeans''' produzéiert goufen? }} | 4-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxemburger Wochenblatt 1821 logo.jpg|right|180px]] | Text = 1821 am '''''[[Luxemburger Wochenblatt]]''''' fir d'éischt iwwerhaapt en Text op Lëtzebuergesch publizéiert gouf? }} | 4-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pomelo fruit.jpg|right|130px]] | Text = déi „'''[[Pampelmousse|gréisst Zitroun]]'''“ bis zu 30&nbsp;cm am Duerchmiesser grouss ka ginn? }} | 4-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''[[Gemeng Hollerech]]''' ëm 1905 vun der Awunnerzuel hier déi zweetgréisst Gemeng am Land war? }} | 4-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:The new old amphitheater in Pula Istria (19629095974).jpg|right|130px]] | Text = am réimeschen '''[[Amphitheater vu Pula]]''' schonn [[Äishockey]]smatcher organiséiert goufen? }} | 4-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am Wanter 1813/1814 am haitege Lëtzebuerg all 40. Awunner un der '''[[Typhus|Fleckeféiwer]]'''-Pandemie gestuerwen ass? }} | 4-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Zimmermannsches Caffeehaus.jpg|right|90px]] | Text = ''[[Schweigt stille, plaudert nicht]]'' vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] och als '''''Kaffeekantate''''' bekannt ass? }} | 4-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Clinique Saint-François (101).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Clinique Saint-François]]''' um Fëschmaart déi éischt Aeklinik am Land war? }} | 4-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bremen Wappen(Mittel).svg|right|100px]] | Text = d''''[[Fräi Hansestad Bremen]]''' dat klengst [[Land (Däitschland)|Bundesland]] vun Däitschland ass an aus zwou Stied besteet? }} | 5-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Telefonskabinn an der Uelzechtstrooss.jpg|right|100px]] | Text = 2021 déi lescht 20 '''[[Telefonskabinn]]en''' zu Lëtzebuerg ewechgeholl goufen? }} | 5-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg-Clausen, cimetière Malakoff (108).jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kierfecht Malakoff]]''' a [[Clausen]] deen eelste [[Juddentum zu Lëtzebuerg#Jiddesch Kierfechter zu Lëtzebuerg|jiddesche Kierfecht zu Lëtzebuerg]] ass? }} | 5-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bubo bubo sibiricus - 01.JPG|right|100px]] | Text = '''[[Uhu]]en''' a Gefaangenschaft bis zu 60 Joer al kënne ginn? }} | 5-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:CFL5519Offenburg.jpg|right|130px]] | Text = d'Lokomotiv '''[[CFL 5519]]''' déi eenzeg Dampmaschinn vun den [[CFL]] ass, déi nach besteet? }} | 5-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Sacramenta Argentariae (pars brevis).jpg|right|120px]] | Text = d''''[[Stroossbuerger Eeden]]''' déi eelst Charte ass, déi d'Trennung vum haitege frankophonen a germanophone Sproochraum bezeit? }} | 5-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Koffergrouf--bannenan--w.jpg|right|100px]] | Text = obwuel an der '''[[Koffergrouf vu Stolzebuerg]]''' an der Zäit alt bis zu 5000 Tonne Kofferäerz am Joer ofgebaut goufen, dës ni richteg rentabel war, an dofir ëmmer nees de Proprietär gewiesselt huet? }} | 5-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Batman_(20th_Century_Fox_Television)_text_logo.svg|right|130px]] | Text = de '''[[Batman]]''', anescht wéi aner Superhelden, keng iwwernatierlech Kräften huet? }} | 5-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tribüne Stadion Thillenberg Differdange 01.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Stade du Thillenberg|Stadion um Thillebierg]]''' tëscht 1921 an 1922 vun de Memberen, Supporteren a Spiller vun de [[FA Red Boys Déifferdeng|Red Boys]] gebaut gouf? }} | 5-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mount Ararat and the Yerevan skyline.jpg|right|130px]] | Text = de Bierg '''[[Ararat]]''', deen d'Nationalsymbol vun den [[Armeenier]] ass an um Wope vun [[Armenien]] drop ass, haut an der [[Tierkei]] läit? }} | 5-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Hôtel des Terres Rouges (109).jpg|right|130px]] | Text = am Sëtzungssall vum '''[[Hôtel des Terres Rouges]]''' (haut de Sëtz vum [[Kulturministère]]) véier Medaillone mat Zeenen aus der Stolindustrie an de Boiserien integréiert sinn? }} | 5-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Reichenbach.JPG|right|100px]] | Text = d''''[[Reichenbach-Waasserfäll]]''' am Kanton Bern, duerch den [[Arthur Conan Doyle]] international bekannt goufen, well do deem seng Romanfigur Sherlock Holmes an ''The Adventure of the Final Problem'' zesumme mat sengem Feind, dem Professer Moriarty, erofgefall ass? }} | 5-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vue op Mutfert-101.jpg|right|130px]] | Text = am August 1792, wärend dem [[Koalitiounskricher|éischte Koalitiounskrich]] d'Haaptarméi vun den Alliéierten mat enger 40.000 Mann,''' zu [[Mutfert]] hiren Haaptquartéier''' opgeschloen huet? }} | 5-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:CurtvonFrancois.jpg|right|90px]] | Text = * … [[Curt von François|de Grënner]] vun der [[Namibia|namibescher]] Haaptstad [[Windhoek]] zu Lëtzebuerg gebuer gouf? }} | 5-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Kautebaach.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Gare Kautebaach]]''' vun 1888 zwéi verschidden Architekturstiler vereent - Schwäizer Chalet an italieenescht Landhaus - wat den éischte Bauhären no e Symbol fir d'Frëndschaft an d'Begéinung vun de Vëlker duerstelle soll? }} | 5-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Het Zinneke (DSCF5238) Brussels, BE.jpg|right|130px]] | Text = '''''[[Het Zinneke]]''''' zu Bréissel als eng Zort kanine Pendant zum Jeanneke a [[Manneken Pis]] betruecht ka ginn? }} | 5-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = Lëtzebuerg 1997 fir d'éischt Kéier mat ''[[Elles]]'' e '''[[Lëscht vun de lëtzebuergesche Filmer déi fir eng Oscar-Nominatioun virgeschloe waren|Kandidat fir eng Nominéierung fir den Oscar]]''' agereecht huet? }} | 5-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Villa Vauban Luxembourg 01.jpg|right|130px]] | Text = de '''Geriichtshaff vun der [[CECA]]''' an den 1950er Jore säi Sëtz an der Stater [[Villa Vauban]] hat? }} | 5-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pigmentfabréck zu Falu w.jpg|right|130px]] | Text = d'Fabréck vum Faarfpigment '''[[Falunrout]]''', dat a Schweede wäitleefeg fir den Ustrach vu ländleche Gebaier gebraucht gëtt, 2001 vun der UNESCO op d'[[Weltierwen|Weltierwelëscht]] gesat gouf? }} | 5-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fédération Luxembourgeoise de Football, Logo.svg|right|100px]] | Text = deen éischte Gol fir déi '''[[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]]''' an engem offizielle Lännermatch den 29. Oktober 1911 vum [[Albert Elter]] geschoss gouf? }} | 5-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Chile location map (+claims).svg|right|80px]] | Text = den '''[[Chile]]''' vun Norden no Süde 4.200&nbsp;km laang ass, ma op der schmuelster Plaz just 90&nbsp;km breet? }} | 5-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:07 frauentag plakat1 VGA (7534320756).jpg|right|95px]] | Text = den '''[[Internationale Fraendag]]''' zu Lëtzebuerg eng éischt Kéier den 23. Mäerz 1929 gefeiert gouf? }} | 5-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:LtGilbertMilneRCNVR2June1944.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Fairchild K-20 Loftbildfotoapparat]]''' dee wichtegste Fotoapparat vun der US Air Force am Zweete Weltkrich war? }} | 5-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:SaueMusBr.JPG|right|130px]] | Text = am '''[[Traité vun Iechternach]]''' Lëtzebuerg an d'Bundesland Rheinland-Pflaz 1974 d'Bewirtschaftung vum Waasser am Grenzgebitt vun deenen zwee Länner festgeluecht hunn? }} | 5-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Was die Heimat erzählt (Störzner) 063a.jpg|right|85px]] | Text = den '''[[Zwak (Mythologie)|Zwergen- oder Zwakemythos]]''' op bronzezäitlech Biergleit zeréckgeet, déi sief et duerch hir Originnen, sief et duerch hir Aarbecht, méi kleng waren? }} | 5-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Blumenuhr Parc Gerlache Differdange 01.jpg|right|130px]] | Text = den Zwerg bei der '''Blummenauer am [[Parc de Gerlache]]''' d'Klack eng éischt Kéier beim Begriefnes vum Déifferdenger Buergermeeschter [[Emile Mark|Mark]] gelaut huet? }} | 5-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Sun920607.jpg|right|110px]] | Text = d'[[Sonn]] e '''[[Gielen Zwerg]]''' ass? }} | 5-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Zwergmammut]]''' (''Mammuthus exilis'') eng ausgestuerwen Aart aus der Famill vun den Elefanten, seng Kierpergréisst am Laf vun de Jore reduzéiert huet, well op der Insel wou e gelieft huet, de Kascht limitéiert war? }} | 5-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:European microstates map.svg|right|110px]] | Text = '''[[Zwergstaat]]en''' an der Reegel eng Landfläch vun ënner 1.000&nbsp;km² hunn? }} | 5-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg|right|110px]] | Text = vum '''[[Pluto (Zwergplanéit)|Zwergplanéit Pluto]]''' ugeholl gouf, et wier e fréiere Mount vum [[Neptun (Planéit)|Neptun]], ier 1978 entdeckt gouf, datt de Pluto selwer 5 Mounden huet? }} | 5-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Litore2.jpg|right|130px]] | Text = '''''[[Li Tore]]''''', eng Skulptur vun 1880, nach haut am Folklor vun de [[Universitéit Léck|Lécker Studenten]] eng wichteg Roll spill? }} | 5-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tire Plant Colmer-Bierg Topo 1964.png|right|130px]] | Text = déi 1949 gegrënnte '''[[Goodyear-Dunlop Colmar-Berg|Goodyear S.A.]] zu [[Colmer-Bierg]]''' dat éischt Goodyear Wierk am kontinentalen Europa war an 1951 mat 300 Mataarbechter ugefaangen huet? }} | 6-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lateran Baptisterium.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Battistero lateranense]]''' zu Roum de Modell vu bal allen Dafkierche vum Chrëschtentum am héije Mëttelalter war? }} | 6-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Begin CEST.svg|right|110px]] | Text = et de Summer 1976 duerch a Frankräich '''[[Summerzäit|eng Stonn méi spéit]]''' war wéi zu Lëtzebuerg? }} | 6-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am '''[[Club des Cent Cols]]''' netprofessionell Vëlossportler opgeholl ginn, déi op d'mannst honnert Colle gefuer sinn? }} | 6-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = et souwuel 1956 wéi 1973 de [[25. November]] zu Lëtzebuerg '''verbuede war, mam Auto ze fueren'''? }} | 6-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ortsschild fraeulein steinfort.jpg|right|130px]] | Text = ee mam Auto duerch '''[[Fräulein Steinfort]]''' fuere kann? }} | 6-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fort-Dumoulin-Kasematt-Bëtong.jpg|right|100px]] | Text = eng Kasematt vum [[Fort Dumoulin]] wärend dem Bau vum Institut National des Sports (INS) iertemlech '''mat Bëtong zougeschott''' gouf? }} | 6-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bird pellet.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Eilekatz]]''' aus onverdaulechen Iessreschter (Schanken, Fiederen, …) besteet, deen [[Eilen]] oder aner [[Gräifvullen]] erauswiergen? }} | 6-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = et am 13./14. Joerhonnert am '''[[Mëttelalterlech Schmelz am Jeneeserbësch|Jeneeserbësch eng Schmelz]]''' gouf, déi gréisst bis ewell entdeckt Plaz vun Eisegewënnung aus dem Mëttelalter a Mëtteleuropa? }} | 6-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''''[[Feltgeniomyces luxemburgensis]]''''', eng Ascomycota-Pilzenaart, déi 1990 zu Lëtzebuerg entdeckt a beschriwwe gouf, déi éischt bekannt Aart vun der Gattung ass? }} | 6-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = et scho wärend der [[Éisträichesch Nidderlanden|éisträichescher Zäit]] am [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an duerno och am [[Département des Forêts]] eng '''[[Hondssteier]]''' gouf? }} | 6-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''[[Foussball am No Mans Land]]''' 1914 e Frëndschaftsmatch tëscht engleschen an däitschen Truppe war, déi sech an den Tranchéen op der Front a Frankräich wärend dem [[Éischte Weltkrich]] bekricht hunn? }} | 6-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am schweedesche Kuerzfilm '''''[[Radio Luxemburg (Film)|Radio Luxembourg]]''''' dës Radiostatioun d'Verlaangere vun de Jugendlechen no Modernitéit, an engem Duerf uganks vun den 1960er Joren, symboliséiert? }} | 6-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Meitschibei.jpg|right|120px]] | Text = zu [[Bern]] d<nowiki>'</nowiki>'''''[[Meitschibei|Meederchersbeen]]''''' mat gemuelenen Nëss gefëllt ginn? }} | 6-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ënnert de stäiler Luxembourg City 2012-04 A.jpg|right|100px]] | Text = um Haus '''[[Ënnert de Stäiler]]''' eng [[Anna selbdritt]] ze gesinn ass? }} | 6-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''[[Helminthologie|Helminthologen]]''' et mat parasitäre Wierm hunn? }} | 6-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de [[Putty Stein]] och alt emol '''[[Makkaronesch Dichtung]]''' geschriwwen huet? }} | 6-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vivekananda Memorial Kanyakumari.jpg|right|150px]] | Text = d''''[[Kap Komorin]]''' dee südlechste Punkt vum indeschen Ënnerkontinent ass? }} | 6-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Beaver pho34.jpg|right|120px]] | Text = den '''[[Europäesche Biber]]''' (''Castor fiber'') zu Lëtzebuerg eng zwee Joerhonnerte laang ausgestuerwe war, ier e sech zanter dem Ufank vun den 2010er Joren nees laanscht Sauer, Uelzecht, Äisch an Atert ausgebreet huet? }} | 6-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Swiss-Commemorative-Coin-2012b-CHF-20-obverse.png|110px|right]] | Text = de Schwäizer Comicpersonnage '''[[Globi]]''' als Maskottche vun enger Buttekschaîne erfonnt gouf? }} | 6-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Logo-notruf-112-europaweit.svg|right|110px]] | Text = am Mee 1966 déi éischt '''[[112 (Europäeschen Noutruff)#Geschicht vun der lëtzebuergescher Noutruffzentral|Noutruffzentral zu Lëtzebuerg]]''' a Betrib geholl gouf, déi deemools nach ënner der Nummer 012 z'erreeche war? }} | 6-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Organ pipe cactus.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Uergelpäifekaktus]]''' direkt iwwer dem Buedem vill eenzel Äscht mécht, déi da praktesch am Senkel eropwuessen, wat dann ausgesäit wéi eng Rei [[Uergelpäif]]en? }} | 6-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Friedhof Zuchthaus Sonnenberg.jpg|right|100px]] | Text = den 30. Januar 1945 iwwer 800 Prisonéier vum '''[[KZ Sonnenburg]]''', dorënner 91 Lëtzebuerger, vun der SS duerch Genéckschoss ëmbruecht goufen? }} | 6-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = am Kader vum '''[[Near Earth Asteroid Tracking]]''', deen [[Asteroid]]en iwwerwaacht, déi der Äerd (ze) no kéinte kommen, och ëmmer nees nei [[Koméit]]en entdeckt ginn? }} | 6-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fontaine Montefiore Neuvice, Liège.jpg|right|100px]] | Text = just nach op enger vun de fréier 20 '''[[Fontaine Montefiore]]''' d'Skulptur vun enger Waasserdréiesch erhalen ass? }} | 6-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sonnenburg Sirene -1000-180.jpg|right|55px]] | Text = de '''[[Sireenereseau zu Lëtzebuerg]]''' aus ronn 160 [[Sireen (Apparat)|Sireene]] besteet, déi uechter d'Land am ëffentleche Raum installéiert si fir am Fall vun enger Katastroph kënnen ze warnen? }} | 6-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Feldmaikäfer (Melolontha melolontha) w 3.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Kiewerlekszopp]]''' ee vun de wéinege Platen an Europa ass, an deenen Insekte verschafft ginn? }} | 6-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Coat of arms ettelbruck luxbrg.svg|right|100px]] | Text = d''''[[Gemeng Ettelbréck]]''' 1850 an dräi gespléckt gouf, an esou d'[[Gemeng Schieren]] an d'[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Gemeng Ierpeldeng]] entstane sinn? }} | 6-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tangram set 00.jpg|right|110px]] | Text = en '''[[Tangram]]''' aus fënnef Dräiecken, engem Carré an engem Parallelogramm besteet? }} | 6-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pellicola Cinematografica Sotto.png|right|140px]] | Text = de Film ''[[Congé fir e Mord]]'' vun [[Paul Scheuer]] 35 Joer laang de Rekord gehalen huet vum '''[[lëtzebuergesch Filmer|lëtzebuergesche Film]] mat deene meeschte Spectateuren''', ier e vum ''[[De Superjhemp retörns|Superjhemp retörns]]'' vum [[Félix Koch]] iwwerholl gouf? }} | 6-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Cape Canaveral ICBM Park with Mercury-Redstone and Mercury-Atlas Rockets (10531699515).jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kap Canaveral]]''' a [[Florida]] no de [[Lëtschen|Lëtschefelder]] genannt gouf, déi do waren, an haut eng [[Metonymie]] fir d'[[Rakéitestartplaz]]en do an der Géigend ass? }} | 7-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Junglinster, RTL transmitter.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Lëtzebuerg-Effekt]]''', deen dora besteet, datt de Radiosprogramm vun engem Laang- oder Mëttelwellesender schwaach am Hannergrond vun engem anere Sender ze héieren ass, eng éischt Kéier uganks den 1930er Jore bei [[RTL Group|Radio Lëtzebuerg]] observéiert gouf? }} | 7-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Johann Gottfried Auerbach 004.jpg|right|100px]] | Text = d'[[Pragmatesch Sanktioun (1713)|Pragmatesch Sanktioun]] vum Keeser '''[[Karl VI. (HRR)|Karl VI.]]''' opgesat gouf, fir d'Ierffolleg no sengem Doud festzeleeën? }} | 7-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:CAPITANI Logo.png|right|200px]] | Text = d'Serie '''''[[Capitani]]''''' op Netflix an alle Sproochen esou heescht, bis op Portugisesch, wou den Titel ''Os Segredos de Manscheid'' ass, an op Ongresch, wou e mat ''Gyilkosság Manscheidben'' iwwersat ass? }} | 7-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Karte der Moselstaustufen.png|right|100px]] | Text = d''''[[Kanaliséierung vun der Musel]]''' schonns 1794 eng éischt Kéier proposéiert gouf, et awer bis 1956 gedauert huet, bis et zu engem Staatsvertrag tëscht Frankräich, Lëtzebuerg an Däitschland koum, deen den Ausbau vu Koblenz bis op Diddenuewen festgehalen huet? }} | 7-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Grégoire Schouppe]]''', Abt vun der [[Abtei Iechternach]], fir déi sëllege Bauaarbechte bekannt ass, déi e fir d'Abtei maache gelooss huet? }} | 7-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:EUROP éischte Stol.jpg|right|130px]] | Text = den „'''[[Éischten Europäesche Stol]]'''“ am Fong kee [[Stol]], mee [[Goss]] war? }} | 7-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kammmolchmaennchen.jpg|right|130px]] | Text = vun deene véier Molchaarten, déi et zu Lëtzebuerg gëtt, den '''[[Triturus cristatus|nërdleche Kammmolch]]''' (''Triturus cristatus'') déi seelenst ass? }} | 7-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bouillon - Château-fort et cité (1).jpg|right|130px]] | Text = '''[[Herzogtum Bouillon|Bouillon]]''' [[1794]] fir e puer Méint eng Republik war? }} | 7-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sockel Héichuewen C Belval 2018-08.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Belval-Héichiewen|Héichuewen C vun Esch-Belval]]''' 1996 ënner der Opsiicht vu chineeseschen Ingenieuren demontéiert, a Këschte verpaakt, a China bruecht an do nees opgeriicht gouf, wou e vun 1998 bis 2021 weider 36 Milliounen Tonnen Eise produzéiert huet? }} | 7-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:JPDV.jpg|right|100px]] | Text = d'[[Valletta|Haaptstad vu Malta]] no [[Jean Parisot de La Valette|engem '''Groussmeeschter vum Souveräne Malteeseruerde''']] genannt ass? }} | 7-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = déi lëtzebuergesch Electropopband '''[[Hal Flavin]]''' et am Summer 2013 mam Lidd ''Trigger'' bis op d'Plaz 61 an de spuenesche Singlecharts gepackt huet? }} | 7-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Münster, Domplatz, Wochenmarkt -- 2019 -- 2651.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Tulpen]]''' hir Wuerzele sproochlech an [[Turban|enger Kappbedeckung]] hunn? }} | 7-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:1535 °C.jpg|right|160px]] | Text = den Déifferdenger ''Creative Hub'' '''[[1535°]]''' no der Schmëlztemperatur vum [[Eisen|Eise]] genannt gouf? }} | 7-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Gott ist mein König Originaldruck 1708 Titelseite.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Gott ist mein König|Rotswiesselkantat]]''' dat éischt Wierk vum [[Johann Sebastian Bach|Bach]] ass, dat gedréckt gouf? }} | 7-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Nico Helminger 2015.jpg|right|110px]] | Text = d'Schrëftesteller-Bridder '''[[Nico Helminger|Nico]] a [[Guy Helminger]]''' allebéid schonns zweemol de [[Prix de la fondation Servais|Servais-Präis]] kruten<!-- Stand 2022 -->? }} | 7-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Picasso Musee w.jpg|right|130px]] | Text = een zu Paräis Wierker vum [[Pablo Picasso|Picasso]] an egem '''[[Musée national Picasso (Paräis)|„salzegen Hotel“]]''' bewonnere kann? }} | 7-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Hotel de ville Ettelbruck Luxembourg.jpg|right|100px]] | Text = am '''[[Stadhaus Ettelbréck|Ettelbrécker Stadhaus]]''' op Glasmolereien Zeenen aus der Geschicht vun der Stad ze gesi sinn, wéi d'Feierkatastroph vu 1778, d'Ernennug zu enger Stad 1907, oder déi éischt Opféierung vun der Lëtzebuerger Nationalhymn ''[[Ons Heemecht]]''? }} | 7-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Tajines in a pottery shop in Morocco.jpg|right|130px]] | Text = eng '''[[Tajine]]''' souwuel e Kichegeschier wéi och, duerch [[Metonymie]], d'Iesse selwer, wat dra gebrutscht gëtt, ass? }} | 7-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg, Roude Pëtz - nom de rue.jpg|right|140px]] | Text = den Numm vum '''[[Roude Pëtz]]''' op e klengen Tiermchen aus rouden Zillen zeréckgeet, deen zu Festungszäite ronderëm de Pëtz stoung? }} | 7-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buerg Guttenberg.jpg|right|130px]] | Text = et am Musée vun der '''[[Buerg Guttenberg]]''' eng Holzbibliothéik aus dem Joer 1790 gëtt, an där ronn 100 Bam- an Trauschzorte versuergt ginn? }} | 7-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Klemm L25d VIIR front Luxembourg.jpg|right|130px]] | Text = eng '''[[Klemm L25d VIIR LX-MAF|Klemm L25]]''' am Joer 1946 deen éischte Fliger war, deen zu Lëtzebuerg offiziell immatrikuléiert gouf? }} | 7-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Ganymede g1 true.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Ganymed (Mound)|Ganymed]]''', dee Gréisste vun de [[Lëscht vun de Jupitermounden|Jupitermounden]], méi grouss ass wéi de Planéit [[Merkur (Planéit)|Merkur]]? }} | 7-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Roud Bréck.jpg|right|130px]] | Text = déi karminrout Faarf vun der '''[[Pont grande-duchesse Charlotte|Rouder Bréck]]''' erausgesicht gouf, fir déi ''harmonesch Linne vun der Bréck ervirzesträichen, absënns och bei schlechtem Wieder''? }} | 7-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:《虎皮武士》抄本.jpg|right|130px]] | Text = et am georgeschen Nationalepos '''''[[Vep'his Tqaosani]]''''' vum [[Šot'a Rust'aveli]] net kloer ass, ob de ''Wepchi''-Pelz vun engem Tiger oder engem Panther ass? }} | 7-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, fontaine Hämmelsmarsch (101).jpg|130px|right|Wierk ënner Copyright, dofir onschaarf]] | Text = [[Wil Lofy|de Sculpteur]] vum '''[[Hämmelsmarsch-Buer]]''' sech selwer an enger vun de Figure portraitéiert huet? }} | 7-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de geographeschen Zentrum vun der Belsch um '''[[Nil (Baach)|Nil]]''' läit? }} | 7-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Logo L'Arlequin (Luxembourg, 1848).jpg|180px|right]] | Text = '''''[[L'Arlequin (Zäitschrëft 1848)|L'Arlequin]]''''', 1848 vum [[Charles Munchen]] gegrënnt, déi éischt satiresch Zäitschrëft zu Lëtzebuerg war? }} | 7-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sergei-Prokudin-Gorski-Larg.jpg|right|110px]] | Text = de '''[[Sergei Michailowitsch Prokudin-Gorski]]''' (Сергей Михайлович Прокудин-Горский) en aussergewéinlech wichtege Pionéier vun der Faarffotografie war? }} | 7-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Netflix 2015 logo.svg|right|140px]] | Text = ''[[Sawah]]'' vum [[Adolf El Assal]] deen éischte Lëtzebuerger Film war, deen op '''[[Netflix]]''' ze gesi war? }} | 7-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Konter a Matt - top trumps - IMG 7918.jpg|right|130px]] | Text = ee bei '''[[Konter a Matt]]''' bekennen oder trompe muss? }} | 7-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Auderghem, StJulien3.JPG|right|100px]] | Text = d'Mauere vun der '''[[Kierch Saint-Julien vun Auderghem]]''' mat Hasteng aus der ''Wäisser Kaul'' vu [[Rëmeleng]] gebaut goufen? }} | 8-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, rue de Hollerich, Parc Heintz (107).jpg|right|130px]] | Text = d''''Arkade vun der Haaptwuecht''', engem Gebai aus der Festungszäit dat op der [[Plëss]] stoung, wéi et 1902 ofgerappt gouf, an de [[Parc Heintz (rue de Hollerich)|Parc Heintz]] zu Hollerech geplënnert goufen? }} | 8-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Seal of the District of Columbia.svg|right|110px]] | Text = de Vertrieder vu '''[[Washington D.C.]]''' am [[Kongress vun de Vereenegte Staaten|US-amerikanesche Representantenhaus]] kee Recht huet, do matzewielen? }} | 8-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:1965 Eurovision Song Contest - France Gall.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[France Gall]]''' vun hirem [[Eurovision Song Contest 1965|Eurovisioun-Gewënner-Lidd]] ''[[Poupée de cire, poupée de son]]'' och eng [[japanesch]] Versioun mam Titel ''Yume Miru Shanson Ningyō'' opgeholl huet? }} | 8-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = als Folleg vun der méi lueser [[Äerdrotatioun]] d''''[[Koordinéiert Weltzäit]]''' (UTC) géigeniwwer der [[International Atomzäit|Internationaler Atomzäit]] (TAI) bal 40 Sekonnen no geet? }} | 8-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vases, meubles et instrumens. 1-7. Tentes de mamlouk; 8. Boiserie de fenêtre; 8. Berceau; 10. Chassemouche; 11.12. Planchers en mosaïque; 13.14. Carreaux en fayence; 15.16. Coffret en nacre; (NYPL b14212718-1268866).jpg|right|100px]] | Text = de Moler '''[[Henri-Joseph Redouté]]''' aus dem deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] als Member vun der ''Commission des sciences et des arts'' um [[Napoléon Bonaparte]] senger Campagne an Egypten deelgeholl an doropshin 11 Tafelen an 100 eenzel Zeechnungen zum monumentale Wierk ''La Description de l'Égypte'' bäigedroen huet? }} | 8-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kaiser Karls Bettstatt.jpg|right|130px]] | Text = '''''[[Kaiser Karls Bettstatt]]''''' net grad dee komfortabelste Leeër vum [[Karel de Groussen|Karel dem Grousse]] gewiescht dierft sinn? }} | 8-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Eaux minérales de Bel-Val, étiquette-101.jpg|right|130px]] | Text = d'Waasser vun der '''[[Mineralwaasserquell Bel-Val]]''' net nëmmen zu Lëtzebuerg verkaaft gouf, mä och soss an Europa, Amerika, Afrika an a China exportéiert gouf? }} | 8-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Midnatsol TITEL.jpg|right|110px]] | Text = '''''[[Hurtigruten]]''''' eng norwegesch Postschëffslinn ass, déi Fracht- Passagéier- a Kräizfahrtpassagéier laanscht d'Küstlinn tëscht [[Bergen (Norwegen)|Bergen]] a [[Kirkenes]] transportéiert? }} | 8-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Saarburgansicht.JPG|right|130px]] | Text = op de Grof [[Siegfried I. vu Lëtzebuerg]] net nëmmen d'Grënnung vun der [[Bockfiels|Buerg Lëtzebuerg]], ma och vun där vu '''[[Saarburg]]''' zeréckgeet? }} | 8-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:London Eye night view-269128.jpg|right|130px]] | Text = d''''''[[London Eye]]''''' als ''Millennium Wheel'' a Betrib goung? }} | 8-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bissen former train station 2013-08 --1.JPG|right|130px]] | Text = d'Gebai vun der fréierer '''[[Gare Biissen|Gare vu Biissen]]''' identesch mat deem vun där vun Useldeng ass? }} | 8-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Cidade Velha Pelourinho square b 2011.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Cidade Velha|Ribeira Grande]]''', déi éischt Siidlung um [[Cap Vert]], och déi éischt permanent europäesch Siidlung an den Trope war? }} | 8-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]''' mat sengem Terrain an der Mëtt, ufanks deen eenzege Sportstadion an der Stad Lëtzebuerg war? }} | 8-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Library of Plantin-Moretus Museum in Antwerp.jpg|right|130px]] | Text = d'Archive vun der'''''[[Officina Plantiniana]]''''' et erméiglechen, iwwer 300 Joer Verlags- a Buchdrocksgeschicht ze verstoen? }} | 8-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:RAC MIL 3077.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Rackés Millen]]''' zu Äischer déi eenzeg Waassermillen zu Lëtzebuerg ass, déi nach voll funktionéiert? }} | 8-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Deslandres - LROC - WAC.JPG|right|110px]] | Text = et um Mound e '''[[Ball (Moundkrater)|Ball]]''' vu 40&nbsp;km Duerchméisser gëtt? }} | 8-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg Casemates (4).JPG|right|130px]] | Text = de [[Kasemattentheater]] zwar no enger vu sengen éischte Spillplazen, de '''[[Kasematte vun der Stad Lëtzebuerg|Kasematten]]''', genannt gouf, awer zanter Joerzéngte praktesch net méi do spillt? }} | 8-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Strépy-Thieu boat lift 2017-04 --4.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Schëffslift vu Strépy-Thieu]]''' um [[Canal du Centre (Belsch)|Canal du Centre]] an der Belsch en Héichtenënnerscheed vun 73 Meter iwwerwënnt a [[Schëffslifter vum Canal du Centre|véier historesch hydraulesch Lifter]] ersetzt? }} | 8-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Embassy of the United States (5).jpg|right|130px]] | Text = am Gebai vun der '''[[Villa Lefèvre|amerikanescher Ambassade an der Stad]]''' bis am Zweete Weltkrich déi däitsch Ambassade war? }} | 8-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg, Hair Ice (104).jpg|right|130px]] | Text = een am Wanter geleeëntlech '''[[Hoeräis]]''' op muuschtegem Holz fanne kann? }} | 8-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de '''[[Léon Mart]]''' (1914-1984) dee Spiller vun der [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp|lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ass, dee bis ewell <!--Stand: 2022-->déi meescht Goler fir si geschoss uet, nämlech 16 Stéck? }} | 8-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:'Zur steinernen Glocke ' Altstädter Ring.jpg|right|100px]] | Text = d'Haus '''''Bei der Stengener Klack''''' op der [[Alstad-Plaz (Prag)|Prager Alstad-Plaz]] dem Kinnek vu Béimen, [[Jang de Blannen]], säi Stadpalais war? }} | 8-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = „[[Handy]]“ an „[[Oldtimer]]“ zu de '''[[Schäinanglizismus|Schäinanglizisme]]''' gezielt ginn? }} | 8-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Schuerels Castle Eschette Luxembourg 03.jpg|right|130px]] | Text = et vun der '''[[Schuerelsser Schlass|Schuerelsser Buerg]]''' keng bekannt Dokumenter gëtt, déi eppes iwwer d'Geschicht aussoe kéinten, grad wéi och d'Originne vum Numm net gekläert ass? }} | 8-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Porsche 356 No. 1 Roadster IMG 0814.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Porsche 356 Nr.1 Roadster]]''' deen éischten Auto war, deen den Numm ''Porsche'' gedroen huet? }} | 8-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bous, station d'épuration SIDEST (101).jpg|130px|right]] | Text = 2019 nach ëmmer 1&nbsp;% vun der Lëtzebuerger Bevëlkerung net un en '''[[Waasserwirtschaft zu Lëtzebuerg|Ofwaassersystem]]''' ugeschloss war? }} | 8-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:ISO 639 Icon sv.svg|right|130px]] | Text = '''[[Schweedesch]]''' eréischt zanter 2009 [[offiziell Sprooch]] vu [[Schweden]] ass? }} | 8-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Codex Manesse 160v Wachsmut von Künzingen.jpg|right|100px]] | Text = dem Minnsänger '''[[Wachsmut vu Kënzeg]]''' seng Lidder der Traditioun vum reflektéierende Minnesang zougeuerdnet ginn? }} | 8-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Caspian Sea from orbit.jpg|right|100px]] | Text = d''''[[Kaspescht Mier]]''' am Fong kee Mier, ma e Séi ass? }} | 8-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:HS20 Philippe II American Building.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[American Building (Stad Lëtzebuerg)|American Building]]''' an der Stad Lëtzebuerg säin Numm dohier huet, well do d'Reesagence Derulle-Wigreux hire Sëtz hat, iwwer déi bannent 40 Joer méi wéi 16.000 Leit an d'USA ausgewandert sinn? }} | 8-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Red billed oxpecker close.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Uessepickert mat roudem Schniewel]]''' op Kisuaheli (iwwersat) „Wiechter vum Nashorn“ genannt gëtt? }} | 9-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Deutsch- Luxemburgisches Schengenlyzeum, Perl 2024.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Deutsch-Luxemburgisches Schengen-Lyzeum Perl]]''' zesumme vum Saarlännesche ''Ministerium für Bildung, Kultur und Wissenschaft'' an dem lëtzebuergesche ''[[Ministère de l'Éducation nationale, de l'Enfance et de la Jeunesse|Ministère de l'Éducation nationale et de la Formation professionnelle]]'' entworf gouf a bedriwwe gëtt? }} | 9-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Jersey kale 1836.jpg|right|130px]] | Text = den Jersey-Kabes, eng '''[[Bam-Kabes]]'''-Zort, déi op op de Kanalinsele gezillt gouf, 2 bis 3 Meter héich gëtt? }} | 9-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bildchen Stackeger Besch 2.jpg|right|80px]] | Text = d''''[[Kierch Léiweng#D'Bildche vun der Stackeger Muttergottes|Bildche vun der ''Stackeger Muttergottes'']]''' an der Léiwenger Kierch, eng Figur aus gebranntem Leem aus dem 17. Jorhonnert, am Laf vun der Zäit fënnefmol nei bemoolt gouf, ë.&nbsp;a. fir se der Moud vun deemools unzepassen? }} | 9-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''[[Le Petit Prince]]''''' als éischt op Englesch erauskoum, an eréischt dono an enger franséischer Editioun? }} | 9-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Birtrange Castle front 05.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Schlass Biertreng]]''' an der Zäit am Familljebesëtz vun souwuel engem lëtzebuergesche wéi och engem belsche Premierminister war? }} | 9-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Giant causway.JPG|right|130px]] | Text = den '''[[Giant's Causeway]]''', eng [[Basalt]]saileformatioun an Nordirland, der Legend no Reschter vun enger Strooss aus [[Pavé]] ass, déi e Ris gebaut hat? }} | 9-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Friedrich Stummel.jpg|right|90px]] | Text = de '''[[Friedrich Stummel]]''' op enger vu senge Molereien an der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Stater Kathedral]] säin Numm am Buch vun engem Schrëftegléierten, an och e Portrait vu sech selwer, hannerlooss huet? }} | 9-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Rolling Stones bow post-show 22 May 2018 in London (41437870275).jpg|right|140px]] | Text = den Optrëtt vun de '''[[The Rolling Stones|Rolling Stones]]''', am August 1995 um Kierchbierg, mat méi wéi 60.000 Zuschauer dee gréisste [[Concert]] ass, dee bis ewell<!-- Stand 2022--> zu Lëtzebuerg organiséiert gouf? }} | 9-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, lod.lu (101).jpg|right|130px]] | Text = am '''[[Lëtzebuerger Online Dictionnaire]]''' déi 4.000 heefegst Wierder och a Gebäerdesprooch iwwersat sinn? }} | 9-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Bourges, Cathédrale Saint-Étienne PM 37455.jpg|right|65px]] | Text = an der '''[[Kathedral Saint-Étienne vu Bourges]]''' déi eelst astronomesch Auer vu Frankräich ass (si ass vu 1424)? }} | 9-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Laurel & Hardy in Flying Deuces 1 edited.png|right|110px]] | Text = '''[[den Décken an den Dënnen]]''' an der [[Gemeng Suessem]] mat jee enger Strooss geéiert goufen? }} | 9-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mine Walert (Agank Kierchbierg).jpg|right|130px]] | Text = d''''Mine [[Walert]]''' zu Rëmeleng de Spëtznumm ''Mausfal'' krut, well do net manner wéi 46 Biergleit hiert Liewe gelooss hunn, dorënner och den Deputéierte [[Jean-Pierre Bausch]]? }} | 9-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:P1300735 Paris V chapelle La Sorbonne rwk.jpg|right|90px]] | Text = e Studentequartier zu [[Köln]] (Neustadt-Süd), als Uspillung un de Paräisser '''[[Quartier Latin]]''', ''Kwartier Latäng'' genannt gëtt? }} | 9-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:07. Camel Profile, near Silverton, NSW, 07.07.2007.jpg|right|100px]] | Text = bei [[Mamer]] an engem Pëtz aus der Réimerzäit Skelettdeeler vun engem '''[[Dromedar]]''' fonnt goufen? }} | 9-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buerschent Hl Fiakrius.jpg|right|90px]] | Text = den '''[[hellege Fiakrius]]''' Patréiner vun de Gäertner, den Taxichaufferen an de Koloproktologen ass? }} | 9-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|right|85px]] | Text = de Fait, dass am ''Finnegan's Wake'' vum '''[[James Joyce]]''' „''that Luxuumburgher evec cettehis Alzette'' (…)“ ernimmt gëtt, op dem Auteur säi Besuch am Land als Tourist, am August 1934, zeréckzeféieren dierft sinn? }} | 9-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Vorfrühling am Bodensee.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Bodensee]]''' näischt mat Buedem ze dinn huet, ma op eng fréier Uertschaft an Herzogtum ''Bodamon'' (haut eng Uertschaft an der Gemeng [[Bodman-Ludwigshafen]]), zeréckgeet? }} | 9-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg (city) - view from Metz square.jpg|right|130px]] | Text = Enn vum 19. Joerhonnert an der '''[[Péitruss-Kasematten|Paschtéitche]]''' Champignone gezillt goufen? }} | 9-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dagen_H.svg|right|110px]] | Text = den [[3. September]] [[1967]] a Schwede vun engem Dag op deen anere op der Strooss vu '''[[riets a lénks|Lénks- op Rietsverkéier]]''' ëmgestallt gouf? }} | 9-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dutreux.jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Auguste Dutreux]]''' (1808-1890) e lëtzebuergesche Jurist a Lepidopterolog war? }} | 9-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kiwi (Actinidia chinensis) 1 Luc Viatour.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kiwi (Fruucht)|Kiwi]]''' no engem Vull aus [[Neiséiland]] genannt gouf, opwuel d'Fruucht ursprénglech aus [[China]] kënnt? }} | 9-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:D'Wäschfra 1868-06-28 p1.jpg|right|120px]] | Text = déi satiresch Zeitung '''''[[D'Wäschfra (1868)|D'Wäschfra]]''''' an hirem 16-järege Bestoen e puermol den Titel huet misse wiesselen (''Thill Eulenspiegel, Der neutrale Pulcinell, D'Uoreg Zongen)'', well et ëmmer nees Prozesser géint si gouf? }} | 9-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:NPG 94 48 Temple (cropped).jpg|right|90px]] | Text = d''''[[Shirley Temple]]''' mat 6 Joer déi bis ewell jéngst Persoun war, déi en [[Academy Awards|Oscar]] krut? }} | 9-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Monopteros at Gaalgebierg Luxenborg.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Belvédère um Escher Gaalgebierg]]''' e [[Monopteros]] ass? }} | 9-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Sahara satellite hires.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Sahara]]''', entgéint dem Klischee, just zu 20&nbsp;% aus Sandwüst besteet? }} | 9-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de Film ''[[Eng nei Zäit]]'' en tatsächleche Muerdfall, de '''[[fënneffache Muerd um Wandhaff]]''' am Joer 1945, als Grondlag fir seng Intrig huet? }} | 9-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Milky Way 2005.jpg|right|110px]] | Text = d'Liicht an eiser '''[[Mëllechstrooss]]''' ronn 100.000 Joer braucht, fir vun engem Enn bei dat aner ze kommen? }} | 9-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, former Villa Leclerc (2).JPG|right|130px]] | Text = de [[William J. Kroll|Guillaume Kroll]] an den 1920er-1930er Joren an der Stad um Belair an der '''[[Villa Leclerc]]''' e Laboratoire opgeriicht huet, fir metallurgesch Fuerschungen ze bedreiwen, ier en 1940 an d'USA ausgewandert ass? }} | 9-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Signal de Botrange (4).jpg|right|90px]] | Text = d''''[[Signal de Botrange]]''', deen héchste Punkt vun der Belsch, eréischt 1925 (mat den [[Cantons de l'Est (Belsch)|Ostkantonen]]) belsch gouf? }} | 9-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = den '''[[Tour de France]]''' 1947 eng éischt Kéier '''zu Lëtzebuerg''' eng Etapp ageluecht huet, nämlech de 27. Juni am [[Vëlodrom Belair|Vëlodrom um Belair]]? }} | 10-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Venus-real color.jpg|right|110px]] | Text = op der '''[[Venus (Planéit)|Venus]]''', anescht wéi bei den anere Planéite vu eisem Sonnesystem, d'[[Sonn]] am Westen opgeet an am Osten ënner? }} | 10-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Richard Brookins memorial plate Wiltz.JPG|right|130px]] | Text = zu [[Wolz (Uertschaft)|Wolz]] eng '''[[Richard Brookins Gedenkplack Wolz|Plack un deen US-Zaldot erënnert]]''', deen am Wanter 1944 als [[Kleeschen|Kleesche]] verkleet, de Kanner kleng Kaddoe gemaach huet? }} | 10-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bradypus.jpg|right|100px]] | Text = de '''''[[Bradypus variegatus]]''''' aus der [[Famill (Biologie)|Familll]] vun den Dräifanger-Lidderhanessen (Bradypodidae), 15 bis 18 Stonnen am Dag mat schlofe verbréngt, a just all 8 Deeg vun de Beem erofklëmmt, dat, fir säin Daarm eidel ze maachen? }} | 10-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Charles the Bold 1460.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Charel de Kéngen]]''', Herzog vu Burgund, sech 1475 eng zwou Woche laang an der [[Zolwerknapp|Buerg Zolwer]] opgehalen huet? }} | 10-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kix aerial photo.jpg|right|120px]] | Text = de '''[[Fluchhafe Kansai]]''' op enger kënschtlecher Insel an der Bucht vun Osaka gebaut gouf? }} | 10-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Nouveau Château d'Ansembourg - 33893708888.jpg|right|120px]] | Text = d''''[[Schlass Aansebuerg|Aansebuerger Schlass]]''' op d'Wunnhaus vum Schmelzenhär [[Thomas Bidart]] zeréckgeet, deen an de 1620er Joren ë.&nbsp;a. [[Simmerschmelz|zu Simmer en Héichuewe]] bedriwwen huet, fir Waffen ze produzéieren? }} | 10-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Líneas de Nazca, Nazca, Perú, 2015-07-29, DD 52.JPG|right|130px]] | Text = de Sënn an Zweck vun den '''[[Nazca-Linnen]]''' am Peru, honnerte vu schnouerriichte Linnen am Wüstebuedem, awer och Representatioune vun Déieren a Planzen, bis ewell net eendeiteg bestëmmt konnt ginn? }} | 10-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Steinsel Gallo-Roman Temple in Luxembourg - 51128903081.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Gallo-réimeschen Tempel Steesel|Gallo-réimeschen Tempel zu Steesel]]''' fir eng Gottheet mam Numm ''Cerunincus'' opgeriicht gi war, iwwer déi soss näischt gewosst ass? }} | 10-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Kansallisteatteri - Marit Henriksson.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Finneschen Nationaltheater]]''' (''Suomen Kansallisteatteri'') deen eelsten Theater a Finnland ass, an deem Stécker op Finnesch gespillt ginn? }} | 10-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bancomat.JPG|right|100px]] | Text = deen éischte '''[[Bankomat|Geldautomat]]''' zu Lëtzebuerg am Mee 1982 op der Post, op der Stater Gare, a Betrib geholl gouf? }} | 10-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Roque Cinchado.jpg|right|100px]] | Text = de '''''[[Roque Cinchado]]''','' e 27 Meter héije [[Basalt]]-Monolith um Bierg [[Teide]], op [[Teneriffa]], a Spuenien wäit bekannt ass, well en ë.&nbsp;a. um fréieren 1000-[[Spuenesch Peseta|Pesete]]-Schäin ze gesi war? }} | 10-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Diekirch, Recette communale (103).jpg|right|130px]] | Text = „'''[[Parva Domus Magna Quies (Dikrech)|Klengt Haus, Grouss Rou]]'''“ de Sëtz vun der Dikrecher Gemengekeess ass? }} | 10-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Circuit de Monaco, April 1, 2018 SkySat.jpg|right|100px]] | Text = '''[[Monaco]]''', mat bal 16.000 Awunner pro&nbsp;km², deen am dichtste besidelte Staat op der Welt ass? }} | 10-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:King of Holland, from the Rulers, Flags, and Coats of Arms series (N126-2) issued by W. Duke, Sons & Co. MET DPB873883.jpg|right|130px]] | Text = de Kinnek '''[[Wëllem III. vun Holland]]''' a Groussherzog vu Lëtzebuerg de Spëtznumm ''Koning Gorilla'' kritt hat? }} | 10-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Guggenheim museum Bilbao HDR-image.jpg|right|130px]] | Text = de ''Guggenheim-Effekt'' nom '''[[Guggenheim-Musée Bilbao|Guggenheim-Musée]] vu [[Bilbao]]''' genannt ass, an ausdréckt, wéi en ikonescht Gebai d'Zuel vu Visiteuren an enger Stad signifikant vergréissert? }} | 10-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Buff Publicitéit.jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Maagbitter Buff]]''' op Basis vun engem Rezept aus dem 18. Joerhonnert vum [[Herman Boerhaave]] fabrizéiert gëtt? }} | 10-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Dettifoss 2012-07.JPG|right|130px]] | Text = den '''[[Dettifoss]]''' am Norde vun [[Island]], der Waasserquantitéit no, dee gréisste Waasserfall an Europa ass? }} | 10-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxtram_arrêt_et_AT.svg|right|50px]] | Text = d''''[[Verkéiersluucht#Speziell Luuchte fir den ëffentlechen Transport|Verkéiersluuchte]] fir de [[Stater Tram#Fueren a Signalisatioun|Stater Tram]]''' déi selwecht sinn, wéi déi fir d'Busser, mat zousätzleche Signaler, déi fir däitsch Trammen entwéckelt goufen? }} | 10-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Nandu Rhea americana Tierpark Hellabrunn-1.jpg|right|130px]] | Text = bei den '''[[Nandu]]en''' ee Männchen d'Eeër vu bis zu 12 Weibercher mateneen ausbréit an sech dann ëm d'Opzuucht vun deene Jonke këmmert? }} | 10-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Former Cinema Capitole in Luxembourg City.jpg|right|100px]] | Text = an der Fassad vum fréiere '''[[Kino Capitole]]''' an der Stad Wellen a Blëtzer mat de Wierder ''Vox'' a ''Lux'' ze gesi sinn, déi drop higewisen hunn, datt am Kino Tounfilmer gewise goufen? }} | 10-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Beaux-Arts de Carcassonne - Buste d'Eugène Poubelle - Denys Puech.jpg|right|90px]] | Text = d'[[Dreckskëscht]]en a Frankräich nach haut nom '''[[Eugène Poubelle]]''' genannt ginn, deen se 1884 zu [[Paräis]] agefouert hat? }} | 10-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Luerenzweiler 2007.jpg|right|130px]] | Text = deen éischte [[Catenaire]]spotto, deen den 18. Abrëll 1988 am Kader vun der [[Elektrifizéierung vun der Eisebunn zu Lëtzebuerg|Elektrifizéirung vun der Nordstreck]] opgeriicht gouf, an der '''[[Gare Luerenzweiler|Gare vu Luerenzweiler]]''' steet? }} | 10-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Arbre-Museum-Niamey.jpg|right|130px]] | Text = an engem '''Pavillon vum [[Nationalmusée vum Niger]]''' den originalen [[Arbre du Ténéré]] ausgestallt gëtt? }} | 10-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Immendingen Donauversickerung 20080714 1.jpg|right|130px]] | Text = d'[[Donau]] an hirem Uewerlaf plazeweis '''[[Donauversickerung|am Buedem verschwënnt]]''', fir 12&nbsp;km méi wäit nees opzedauchen? }} | 10-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mémorial Fluchhafen Esch.jpg|right|130px]] | Text = deen '''[[Fluchhafen Esch-Uelzecht|éischte Fluchhafen zu Lëtzebuerg]]''' zu Esch-Uelzecht um Flouer „Lankelz“ war, an et do ë.&nbsp;a. eng Direktverbindung Esch-London gouf? }} | 10-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:ChateauChambordArialView01.jpg|right|130px]] | Text = d'Mauer ronderëm den Domän vum '''[[Schlass vu Chambord]]''' mat 32&nbsp;km Längt déi längst a Frankräich ass? }} | 10-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Edward Hopper, New York artist LCCN2016871478 (cropped).jpg|right|100px]] | Text = den '''[[Edward Hopper]]''' sech selwer als Modell fir déi dräi männlech Personagen op sengem Tableau ''[[Nighthawks (Bild)|Nighthawks]]'' geholl huet? }} | 10-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Mariedeluxemburgo.jpg|right|90px]] | Text = d''''[[Marie vu Lëtzebuerg]]''' Kinnigin vu Frankräich war? }} | 10-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kartegroningerdialekte.GIF|right|100px]] | Text = Kollumerpompsters an Hoogelandsters zwou vun den aacht Variante vum '''[[Gronengesch]]''' sinn? }} | 10-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Betzdorf, Mensdorf Widdebierg (102).jpg|right|130px]] | Text = um '''[[Widdebierg]]''' vun ufanks vum 19. Joerhonnert bis an d'1960er Jore souwuel Bau- a Paweesteng wéi och Sand ofgebaut gouf? }} | 10-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Flag of Japan.svg|right|130px]] | Text = '''[[Japan]]''' dat eenzegt Land op der Welt ass, dat nach e Keeser als Staatschef huet? }} | 11-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Antimon G.jpg|right|110px]] | Text = an der [[Géisdrëffer Antimongrouf]] 1935 e Block '''[[Antimon]]äerz''' vun 52&nbsp;kg fonnt gouf, wat bis dohin dee gréisste vun der Welt war? }} | 11-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Sydney Opera House Sails.jpg|right|130px]] | Text = de Bau vum '''[[Sydney Opera House]]''' 14,3-mol méi kascht huet wéi ufanks geplangt? }} | 11-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Heeschdref Park01.jpg|right|130px]] | Text = um Kierfecht am '''[[Park zu Heeschdref|Heeschdrëffer Park]]''' zanter 1919 iwwer 700 Schwëstere vun der ''Doctrine chrétienne'' begruewe sinn? }} | 11-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kilimanjaro PIA03355.jpg|right|140px]] | Text = de '''[[Kilimanjaro]]''' aus dräi Vulkane besteet? }} | 11-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Barend Cornelis Koekkoek - Larochette.jpg|right|140px]] | Text = vun den aacht grousse '''Landschaftsbiller vu Lëtzebuerger Buergen''', déi de [[Barend Cornelis Koekkoek]] fir de Kinnek-Groussherzog [[Wëllem II. vun Holland|Wëllem II.]] gemoolt buet, der bis haut just nach véier erhale sinn? }} | 11-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Uranus2.jpg|right|110px]] | Text = d'[[Lëscht vun den Uranusmounden|Mounde vum Planéit '''Uranus''']] no Personnagen aus de Wierker vum [[William Shakespeare]] a vum [[Alexander Pope]] genannt goufen? }} | 11-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxembourg, Parc Klosegrëndchen (3).jpg|right|140px]] | Text = et am '''[[Arboretum Kierchbierg]]''', op dräi Parke verdeelt, eng Sammlung vu ronn 500 wanterfeste Bam- an Trauschaarten aus Europa an aus senge Grenzgebidder gëtt? }} | 11-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Psy 2012.jpg|right|100px]] | Text = de Videoclip ''[[Gangnam Style]]'' vum [[südkorea]]nesche [[Rap]]per '''[[Psy (Rapper)|Psy]]''' als éischten op der Plattform [[YouTube]] iwwer eng Milliardmol opgeruff gouf? }} | 11-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = de Film '''''[[Irina Palm]]''''', deen 2007 den [[3. Lëtzebuerger Filmpräis 2007|3. Lëtzebuerger Filmpräis]] an der Kategorie „Bescht Koproduktioun“ krut, a Groussbritannien Ausléiser an Inspiratioun war vun der ''Irina Palm d'Or'', enger ironescher Auszeechnung fir déi schlechtst brittesch Produktioun vun deem Joer? }} | 11-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Andean condor (Vultur gryphus) at Colca Canyon.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Anden-Kondor]]''' op de Wope vu [[Bolivien]], [[Chile]], [[Ecuador]] a [[Kolumbien]] ze fannen ass? }} | 11-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Stade Achille Hammerel, Luxembourg, 2014, Aerial View 2.JPG|right|130px]] | Text = den éischte [[Rock]]-Open-Air-Concert zu Lëtzebuerg de 6. Juni 1971 am '''[[Stade Achille-Hammerel]],''' dunn dem Stadion vun der [[Union Lëtzebuerg]], ofgehale gouf? }} | 11-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Franz Kafka, 1923.jpg|right|100px]] | Text = dem '''[[Franz Kafka]]''' seng net verëffentlecht Wierker net, wéi hien et a sengem Testament gewollt huet, verbrannt goufen, ma awer publizéiert goufen? }} | 11-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lyuksemburg (Sokuluk) skyline.jpg|right|130px]] | Text = „'''[[Ljuksemburg]]'''“ (Люксембург) souwuel eng [[Ljuksemburg (Kirgisistan)|Uertschaft a Kirgisistan]], wéi och [[Ljuksemburg (Russland)|eng an der russescher Republik Dagestan]] heeschen? }} | 11-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pluto by LORRI and Ralph, 13 July 2015.jpg|right|110px]] | Text = Äsche vum [[Clyde William Tombaugh|Entdecker]] vum Zwergplanéit '''[[(134340) Pluto|Pluto]]''' 2015 mat der [[Raumsond]] ''New Horizons'' just 12.500&nbsp;km laanscht deen Himmelskierper geflu sinn? }} | 11-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Patates.jpg|right|130px]] | Text = d'Produktioun vu '''[[Gromper]]en zu Lëtzebuerg''' bannent 50 Joer, tëscht 1960 an 2010, ëm 80&nbsp;% gefall ass? }} | 11-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:IMG-89595a4e304480974accb0a7f2b52ca5-V.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Lemuren]]''', wouvun et der eng 20 [[Aart (Biologie)|Aarte]] gëtt, [[Endemismus|endeemesch]] op [[Madagaskar]] sinn? }} | 11-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:The Maréchal-Duke of Richelieu after Jean Marc Nattier (The Wallace Collection).jpg|right|100px]] | Text = de '''[[Louis François Armand de Vignerot du Plessis]]''' sech virun allem en Numm duerch seng amouréis Aventuren a seng Dueller gemaach huet? }} | 11-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Fréiere Kino Empire Esch-Uelzecht.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Kino Empire]]''' (1958 bis 1978) zu Esch-Uelzecht, mat zäitweis 940 Sëtzplazen, zu senger Zäit dee bei wäitem gréisste Kino am Land war? }} | 11-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = d''''[[Bayajidda-Legend]]''' déi wichtegst Ursprongslegend vum [[Hausa (Vollek)|Hausa-Vollek]] ass? }} | 11-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Frell Reeboufrell.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Reeboufrell]]''' (''Oncorhynchus mykiss''), déi ursprénglech aus Nordamerika kënnt a géint 1855 an Europa agefouert gouf, zu Lëtzebuerg fir d'éischt 1887 ausgesat gouf? }} | 11-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Offizierskreuz.jpg|right|100px]] | Text = déi éischt Iwwerreechung vun der '''[[Légion d'honneur]]''' de 15. Juli 1804 an der Kapell vum [[Hôtel des Invalides]] duerch den [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] u seng Offizéier war? }} | 11-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:AVL ancien signal arrêt bus 13.jpg|right|130px]] | Text = de ''[[Heinrich Brändli|Brändli-Plang]]'' uganks vun den 1990er Joren de '''[[Autobus de la Ville de Luxembourg|Stater Busreseau]]''' duerchgerëselt huet? }} | 11-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Edinburgh Scottish Parliament01crop2 2006-04-29.jpg|right|130px]] | Text = dat '''[[Schottescht Parlament]]''' och nach ''Holyrood'' genannt gëtt, nom Quartier vun der Haaptstad [[Edinburgh]], an deem et läit? }} | 11-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Logo Schnëssen App.png|right|110px]] | Text = d''''[[Schnëssen-App]]''' et dem [[Institut de linguistique et de littératures luxembourgeoises]] vun der [[Uni Lëtzebuerg]] erméiglecht, Toundokumenter ze sammelen iwwer de Vokabular an d'Aussprooch vum [[Lëtzebuergesch]]en, andeems jidderee fräiwëlleg matmaachen an ophuele kann, wéi ee fir eppes seet? }} | 11-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Vallée de Viñales-Mogote (1).jpg|right|130px]] | Text = '''''Mogotes''''' Kalleksbierger am [[Valle de Viñales]] op [[Kuba]] sinn, déi sech aus der rouder Äerd ervirdinn a vun ënnerierdeschem Waasser ausgehielegt goufen? }} | 11-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:DicksScholtschäin.jpg|right|100px]] | Text = wéi '''''[[De Scholdschäin]]''''', déi éischt Operett op Lëtzebuergesch, 1855 fir d'éischt opgefouert gouf, Männer d'Fraerolle gespillt hunn, well et „sech net gepasst“ huet, datt Frae géifen Theater spillen? }} | 11-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Flag of Lithuania.svg|right|130px]] | Text = beim '''[[Fändel vu Litauen]]''' an deem vum [[Myanmar]] e Stär den Ënnerscheed mécht? }} | 11-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Channel Houfelt.jpg|right|130px]] | Text = den '''[[Houfelter Kanal]]''' en Iwwerrescht ass vum geplangte [[Meuse-Musel-Kanal]], engem Projet aus den 1820er Joren? }} | 11-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Ratel90mm2.PNG|right|130px]] | Text = d''''[[Schluecht vu Cuito Cuanavale]]''' (1988) déi gréisst Schluecht um afrikanesche Kontinent nom Zweete Weltkrich war, an, wann och keng Säit s'eendeiteg gewonnen hat, se dach den Ufank vun enger Léisung vum [[Südafrikanesche Grenzkrich]] war? }} | 11-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Plakat za predstavo Grof Luksenburški v Narodnem gledališču v Mariboru 1. januarja 1931.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Der Graf von Luxemburg|Grof René vu Lëtzebuerg]]''', wann et dem [[Franz Lehár]] no geet, e veraarmte Bon-vivant war? }} | 12-1 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Amazona amazonica -Kuala Lumpur Bird Park, Malaysia -eating-8a.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Papageien]]''' déi eenzeg [[Vullen]]-[[Uerdnung (Biologie)|Uerdnung]] ass, déi hiert Friesse mat de Féiss festhalen? }} | 12-2 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Bess Truman, Perle Mesta and Harry S. Truman.jpg|right|100px]] | Text = déi '''[[Perle Mesta|éischt amerikanesch Abassadrice zu Lëtzebuerg]]''' d'Inspiratioun fir e Musical an e Film war? }} | 12-3 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = als '''[[Seriemäerder]]''' gewéinlech eng Persoun bezeechent gëtt, déi mat zäitlechem Ofstand vu méi wéi 30 Deeg dräi oder méi Mënschen ëmbréngt? }} | 12-4 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Schleissen 2.jpg|right|130px]] | Text = den Héichpunkt vun de '''[[Louhecken]] zu Lëtzebuerg''' an der Mëtt vum 19. Joerhonnert louch, wéi wéinst der grousser Nofro no [[Stilleech|Eecheschuelen]] fir d'[[Gierwereien zu Lëtzebuerg|Gierwereien]] vill Bichebëscher duerch Louhecken ersat goufen? }} | 12-5 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Lanzarote's Lunar-Like Landscape.jpg|right|110px]] | Text = '''[[Lanzarote]]''' déi éischt Insel war, déi 1993 vun der [[UNESCO]] ganz als Biosphärereservat erkläert gouf? }} | 12-6 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Luxembourg Rambrouch Jardin Napoléon front 04.jpg|right|150px]] | Text = den '''Tuerm um [[Napoleonsgaart]]''', Belvédère genannt, 1928 vum [[Kadaster]] fir [[Triangulatioun]]sberechnungen opgeriicht gouf? }} | 12-7 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Lamgods open.jpg|right|140px]] | Text = ee Panneau vum '''[[Genter Altor]]''', deen 1934 gestuel gouf a bis haut net nees opgedaucht ass, an engem Roman vum [[Albert Camus]] eng net onwichteg Roll spillt? }} | 12-8 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Damage after 1912 strike in Differdange.png|right|140px]] | Text = Ausléiser vum '''[[Streik op der Déifferdenger Schmelz 1912]]''' d'Aféierung vun enger obligatorescher Kotisatioun an d'Renten- an Invalidekeess war, déi vum Loun ofgehale gouf? }} | 12-9 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Pangaea continents.svg|right|100px]] | Text = eng 100 Millioune Joer laang bal dat ganzt Festland vun der Äerd an enger eenzeger Landmass vereent war, déi '''[[Pangea]]''' genannt gëtt? }} | 12-10 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Nuancier Pantone.jpg|right|130px]] | Text = '''[[Pantone]]''' 032C an 299C zwéin Drëttel vum [[Lëtzebuerger Fändel]] ausmaachen? }} | 12-11 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = een am '''[[Spuenescht Duerf|Spueneschen Duerf]]''' (''Poble Espanyol'') zu [[Barcelona]], dat 1929 fir d'Weltausstellung um Montjuïc gebaut gouf, déi charakteristesch Bauforme vun deenen eenzele spuenesche Regiounen am Detail nogestallt fënnt? }} | 12-12 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Kirchberg-Pfaffenthal 02.jpg|right|130px]] | Text = d'Garë vu [[Gare Belval-Université|Belval-Université]] a '''[[Gare Pafendall-Kierchbierg|Pafendall-Kierchbierg]]''' Suedelgarë sinn? }} | 12-13 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Laacher Séi w.jpg|right|130px]] | Text = de '''[[Laacher-Séi-Ausbroch]]''' viru ronn 13.000 Joer an der [[Äifel]], mat an enger 40 Kilometer héijer Eruptiounssail, dee rezentste Vulkanausbroch a Mëtteleuropa war? }} | 12-14 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Koerich, Halifax Memorial (102).jpg|right|130px]] | Text = déi 7 Mann Besatzung, déi ëm d'Liewe koumen, wéi hiren ugeschossene Fliger am Abrëll 1943 bei Käerch erofgefall ass, an '''un déi [[Stirling-Monument bei Käerch|e Monument erënnert]]''', eréischt 10 Joer méi spéit un Hand vun enger Kap identifizéiert konnte ginn? }} | 12-15 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:MJK33168 Viceroy's House (Berlinale 2017).jpg|right|90px]] | Text = den [[Jack Lemmon]], de [[Sean Penn]], d'[[Juliette Binoche]] an d'[[Julianne Moore]] déi eenzeg Schauspiller sinn, déi de Präis fir dee beschte Schauspiller op den '''dräi Filmfestivalle''' vu [[Filmfestival vu Cannes|Cannes]], [[Filmfestival vu Venedeg|Venedeg]] a [[Internationale Filmfestspiele Berlin|Berlin]] gewonnen hunn?<!-- Stand 2022 --> }} | 12-16 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Belgique - Bruxelles - Monument à John Cockerill - 11.jpg|right|100px]] | Text = d''''Figure ronderëm de Sockel''' vum [[John-Cockerill Monument (Bréissel)|John-Cockerill Monument]] op der [[Place du Luxembourg]] zu [[Ixelles - Elsene]] mat déi éischt realistesch Skulpture vun Aarbechter aus der Eisenindustrie an der Belsch sinn? }} | 12-17 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = | Text = '''''[[Ljuksemburh, Ljuksemburh]]''''' den Titel vun engem Spillfilm vum ukrainesche Regsseur [[Antonio Lukich]] ass? }} | 12-18 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Monument Valley, Utah (15394637267).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Monument Valley]]''' tëscht Utah an Arizona keen Nationalpark ass, ma Deel vun der Navajo Nation Reservation? }} | 12-19 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:BigBaach12.JPG|right|130px]] | Text = engem [[Spréchwuert]] no zu '''[[Bigelbaach]]''' d'Mëtt vun der Welt wier? }} | 12-20 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Gare Nord Paris 3.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Gare du Nord (Paräis)|Gare du Nord]]''' zu [[Paräis]] déi Gare an Europa ass mat de meeschte Passagéier pro Dag? }} | 12-21 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Wormeldange, Deisermillen (1).jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Deisermillen]]''' aus engem System vu véier Mille bestanen huet, déi 1964 duerch en Äerdrutsch zerstéiert goufen? }} | 12-22 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:C-54 landing at Tempelhof.jpg|right|110px]] | Text = wärend der '''[[Berliner Blockad]]''' 1948 iwwer eng Loftbréck deeglech eng 5.000 Tonne Liewensmëttel ageflu goufen? }} | 12-23 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Casemates Redoute Marie Luxembourg 2015-07 --1.jpg|right|130px]] | Text = et an de Kasematte vun der Redoute Marie en (zougespaarten) '''Zougank an d'[[Fondation Pescatore]]''' gëtt? }} | 12-24 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:TITANIC-Attrappe des Titanic-Museums in Branson Missouri USA.jpg|right|110px]] | Text = '''''[[Titanic (Film 1997)|Titanic]]''''' vum [[James Cameron]] deen éischte Film war, dee méi wéi eng Milliard Dollar an de Kinoen abruecht huet? }} | 12-25 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Steiwer Joseph II. Lëtzebuerg 1786.jpg|right|150px]] | Text = de Stroossennumm ''[[Leschte Steiwer]]'' op den Numm vun enger Wiertschaft zeréckgeet, wou d'Baueren aus den Nopeschgemengen um Heemwee hire leschte '''Su ([[Steiwer]])''' fir e Patt ausginn hunn? }} | 12-26 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Dijon ours de Pompom.jpg|right|130px]] | Text = [[Échelen|Échel]] an '''[[Äisbier]]''' bekannt Symboler vun [[Dijon]] sinn? }} | 12-27 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:Troisvierges, Tunnel Wilwerdange (104).jpg|right|130px]] | Text = wéi de '''[[Wilwerdanger Tunnel]]''' 1889 a Betrib geholl gouf, eng Persoun agestallt gouf, där hir Aufgab et war, déi ronn 90 Kenkien Dag an Nuecht um liichten ze halen? }} | 12-28 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Oceans Sudoku17 Puzzle-39451.svg|right|110px]] | Text = d''''[[Sudoku]]'''-Spill schonns am 18. Joerhonnert ënner dem Numm ''Carré latin'' vum Mathematiker [[Leonhard Euler]] erfonnt gouf, ma eréischt am 21. Joerhonnert ënnert senger japanescher Bezeechnung weltwäit Succès krut? }} | 12-29 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Luxemburger Abkommen 1952.jpg|right|130px]] | Text = d''''[[Lëtzebuerger Ofkommes]]''' vun 1952 deen éischten internationale Vertrag ass, mat deem d'Bundesrepublik Däitschland d'Verantwortung fir de Vëlkermuerd un den europäesche Judden duerch dat nationalsozialistescht Däitschtland iwwerholl huet? }} | 12-30 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[File:DBPSL 1957 409 Theodor Heuss II.jpg|right|110px]] | Text = am [[Saarland]] zweeanenhalleft Joer nom [[Traité vu Lëtzebuerg|Bäitrëtt zu der Bundesrepublik]] weider mat '''[[Franséische Frang]]e''' bezuelt gouf? }} | 12-31 = {{#switch: {{{2}}} | Bild = [[Fichier:Kasär Härebierg-001.jpg|130px|right]] | Text = et 1949 eng ''Herrenberg-Lift-Gesellschaft'' gouf, fir zu [[Dikrech]] eng Seelbunn op den '''[[Härebierg]]''' ze bauen, mee schonn 1950 decidéiert gouf, amplaz vun engem Ausfluchszil duer [[Kasär Grand-Duc Jean|eng Kasär]] hin ze bauen? }} }}<noinclude> {{Dokumentatioun}} [[Kategorie:Schablounen:WDS]]</noinclude> c5ate8hhdm4wbso2553172wmtiri83m 0 169376 2704101 2703584 2026-09-06T18:11:47Z Puscas 735 .... 2704101 wikitext text/x-wiki Dës Säit gehéiert zu der '''[[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg]]'''. Hei fannt dir d'[[Weekräiz]]er an den Uertschaften, déi mam '''Buschtaf B''' ufänken. Déi aner Uertschafte sinn op eegenen Ënnersäite mat hirem respektiven Ufanksbuschtaf ze fannen. {| border="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="border-style: solid; padding:5px;" align=center | '''Index''' [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/A|A]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/B|B]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/C|C]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/D|D]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/E|E]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/F|F]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/G|G]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/H|H]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/I|I]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/J|J]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/K|K]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/L|L]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/M|M]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/N|N]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/O|O]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/P|P]] Q [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/R|R]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/S|S]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/T|T]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/U|U]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/V|V]] [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/W|W]] X Y [[Lëscht vun de Weekräizer zu Lëtzebuerg/Z|Z]] |} {| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0" |- ! Uertschaft ! Gemeng ! Joer ! Plaz ! width=100px|Koordinaten ! Bild 1 ! Bild 2 ! Bemierkungen |- | [[Baastenduerf]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || 1761 ||Op der Tomm, beim Waasserbaseng 2 ||{{Coor dms|49|53|39.6|N|06|09|36.1|O}} ||[[Fichier:Bastendorf Weekräiz (1).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Bastendorf Weekräiz (2).jpg|center|105x110px]] || Opschrëft um Sockel:<br>''GASPAR / IETTERS / RICHTER / IN BASSEN / DORFF / 1761'' |- | [[Baastenduerf]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] ||Enn [[19. Joerhonnert|19. Jh]] ||[[CR352]], Heedebierg / Weschterbaach, beim [[Käschtebam bei Branebuerg|bemierkenswäerte Käschtebam]] ||{{Coor dms|49|54|39.67|N|06|09|6.19|O}}||[[Fichier:Tandel, croix de chemin à Brandenbourg (Heedebierg) (103).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Tandel, croix de chemin à Brandenbourg (Heedebierg) (102).jpg|center|105x110px]] || Opschrëft um Sockel bal net méi ze liesen:<br>''Zu… Gottes<br>…der'' <!-- |- | [[Bäerbuerg]] || [[Gemeng Manternach|Manternach]] || || || || || || --> |- | [[Bäerdref]] || [[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || ||Hammhafferstrooss, Eck Bierkelterstrooss || {{Coor dms|49|49|29.4|N|06|21|11.7|O}} || |[[Fichier:Wayside cross and chapel Berdorf Hammhafferstrooss 2016-07.jpg|center|105x110px]] || ||Nieft enger Weekapell. <!--|- | [[Bärel]] || [[Gemeng Wanseler|Wanseler]] || || || || || || --> |- | [[Bäreldeng]] || [[Gemeng Walfer|Walfer]] || || ''2 rue de Bridel'',<br>um Eck mat der ''route de Luxembourg'', bei engem chineesesche Restaurant || {{Coor dms|49|39|26.6|N|06|07|38.1|O}} || [[Fichier:Bereldange bildstock.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || 1712 || ''rue Kiem, um Eck mat der Mamerstrooss'' || {{Coor dms|49|37|02.5|N|06|02|52.8|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bertrange rue Kiem 01.jpg|center|105x110px]] || || Et handelt sech anscheinend ëm eng Kopie<ref name=KreuzfahrtI38>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.38</ref> |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || ''op der Kräizung vun der [[Nationalstrooss 5|N5]] mat der rue Alphonse Munchen, déi bei de [[Gréiwelsser Haff]] féiert'' || {{Coor dms|49|35|41.3|N|6|02|05.4|O}} || [[Fichier:Bertrange wayside cross 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bertrange wayside cross 2.jpg|center|105x110px]] || dëst ass eng Kopie vum Kräiz am Zentrum vu Bartreng (kuckt heidrënner)<ref name=KreuzfahrtI38/> |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || || ''rue de Luxembourg, um Eck mat der rue de la Fontaine'' || {{Coor dms|49|36|40.36|N|6|03|06.62|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bertrange rue de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Bertrange rue de Luxembourg 02.jpg|center|105x110px]] || eng Opschrëft ënnen op der Sail ass schlecht liesbar, eng Kopie vun dësem Kräiz steet op der N5 (kuckt uewendriwwer) |- | [[Bartreng]] || [[Gemeng Bartreng|Bartreng]] || 1754-1920 || ''um Haus 29 an der rue de Mamer'' || {{Coor dms|49|36|48.0|N|6|02|52.9|O}} || [[Fichier:Weekapell Bartreng rue de Mamer b.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell Bartreng rue de Mamer d.jpg|center|105x110px]] || Weekräiz an enger [[Weekapellen zu Lëtzebuerg|Weekapell]] <!--|- | [[Baschelt]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || || || || || --> |- | [[Bauschelt]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] || || Un der Fass vum Haff op Nr 10 an der Réimerstrooss || {{Coor dms|49|53|10.4|N|5|48|49.34|O}} || [[Fichier:Weekräiz, 10, Réimerstrooss, Bauschelt-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, 10, Réimerstrooss, Bauschelt-102.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Bauschelt]] || [[Gemeng Bauschelt|Bauschelt]] ||1726 || Um Haus Nr 26, rue Jérôme-de-Busleyden ([[CR309]]) || {{Coor dms|49|53|15.86|N|5|48|55.81|O}} || [[Fichier:Weekräiz, 26, rue Jérôme-de-Busleyden, Bauschelt-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, 26, rue Jérôme-de-Busleyden, Bauschelt-102.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Bech]] || [[Gemeng Bech|Bech]] || [[1778]] || [[Jokesbierg]] / Mont-Saint-Jacques / Jakobsberg || {{Coor dms|49|45|15.2|N|06|22|51.5|O}} || [[Fichier:Bech Jokesbierg.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Bech Jokesbierg Foto 2.jpg|center|105x110px]]|| 't kéint zum Ermitage vum Mont-Saint-Jacques gehéiert hun<ref>Hémecht - Zeitschrift für Luxemburger Geschichte - 1954</ref> |- |[[Bech-Maacher]] | [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || op der Kräizung Wäistrooss a Rue des Caves || {{Coor dms|49|31|47.8|N|06|21|11.7|O}} || [[Fichier:Weekräiz bei der Weekapell, Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz bei der Weekapell, Route du Vin (Bech-Kleinmacher)-102.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft:<br>''Dieses Crevtz hat gestellet zv Ehren Gottes Andereas Pvsel'' |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1821 || op der Wäistrooss, beim Skulpturepark || {{Coor dms|49|31|53.1|N|06|21|15.3|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Skulpturepark, Bech-Maacher-101.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz, Skulpturepark, Bech-Maacher-102.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1877 || Baussen um [[A Possen|Possenhaus]]|| {{Coor dms|49|31|44|N|06|21|14.9|O}} || [[Fichier:KräPos.JPG|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz-Kapp um Possenhaus-101.jpg|center|105x110px]] || Just nach de Kapp vum Kräiz |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1887 || ''Route du Vin'' am Agank vun der Uertschaft (Falleksberg) || {{Coor dms|49|31|30.0|N|06|21|17.0|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bech-Kleinmacher route du Vin 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Bech-Kleinmacher route du Vin 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft um Sockel:<br>''O HERR SEI UNS ARMEN SÜNDERN GNÄDIG / ERRICHTET ZUR EHRE GOTTES 1887''<br>Op dëser Plaz gouf e Mann bei der Feldaarbecht vum Blëtz erschlon. D'Kräiz gouf an engem Atelier zu Réimech gemaach.<ref name="KreuzfahrtI67">N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.67</ref> |- | [[Bech-Maacher]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''Rue de la Moselle'' ([[Nationalstrooss 10]]) || {{Coor dms|49|32|0.68|N|06|21|24.61|O}} || [[Fichier:Bloskräiz (Nikloskräiz) , Rue de la Moselle (Bech-Kleinmacher)-101.jpg|center|105x110px]]||[[Fichier:Bloskräiz (Nikloskräiz) , Rue de la Moselle (Bech-Kleinmacher)-103.jpg|center|105x110px]]|| D'Nikloskräiz, och Bloskräiz genannt.<br>Bech-Maacher Riedensaart: ''Bis bei d'Bloskräiz duerfste freie goen''<ref>Well méi rop ass et d'[[Gemeng Réimech]]...</ref> |- | [[Beefort]] || [[Gemeng Beefort|Beefort]] || 1626 || Kräizung:<br>''Grand-Rue - rue des Champs'' || {{Coor dms|49|50|07.6|N|06|17|33.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Beaufort Grand-Rue 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Beeler]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || 1867|| widder dem Haus 29, ''Duarrefstrooss'' ||{{Coor dms|50|09|48.91|N|05|58|17.94|O}} ||[[Fichier:Beiler, Weekräiz Duarrefstrooss (101).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Beiler, Weekräiz Duarrefstrooss (102).jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: OH IHR ALLE DIE IHR VORBEI GEHET * ERINNERT EUCH DES AM CREUTZ * STERBENDEN JESU DAMIT IHR EUCH DER * VERDIENSTEN JESU CHRISTI THEIL- * HAFTIG MACHET UND BETHET FUR * DIE VERSTORBENE SEEL DES ACHT- * BAREN ADAM JODOCY ODER GILS * VON BEILER ALTER JUNGGESELL * DER DIESES CREUTZ AUF SEINE * KOESTEN ZUM TROST SEINER SEELE * UND SEINER VERSTORBENEN VER- * WANTEN HAT ERRICHTEN LASSEN * DEN 15. FEBRUARY 1867 * GELOBT SEY JESUS CRISTUS * IN EWIGKEIT * AMEN. |- | [[Beesslek]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || 1911 || ''Duarrefstrooss'' ||{{Coor dms|50|09|18.7|N|05|58|34.1|O}} ||[[Fichier:Weekräiz zu Beesslek.jpg|center|105x110px]] || || <!-- |- | [[Beesten]] || [[Gemeng Noumer|Noumer]] || || || || || || --> |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || 1605 || an der Escher Strooss beim Agank fir an de Schlasspark || {{Coor dms|49|31|04.5|N|06|05|47.1|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bettembourg route d'Esch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Bettembourg route d'Esch 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft:''ANNO 1605 HABEN DIE GEMEINEHERN ZV BETTEMBVRCH GOTT DEM ALMECHTTIGEN ZV LOEB VND EHREN DIES CRVCFIX MACHE VND VFFRICHTEN LASSEN''<br>En änlecht Kräiz steet beim Altersheim an der rue des Tanneurs (fréier e Klouschter)<ref name=KreuzfahrtI51>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.51</ref> |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || 1620 || an der Lëtzebuerger Strooss um Eck mat der Escher Strooss || {{Coor dms|49|31|09.8|N|06|06|01.3|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bettembourg route de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft:<br>''Wagners Samson zvr Zeit Meier Heinrich Mvlner Lorens Schmidt AO1620 Remi Simon''<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.50</ref> |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || || bei der Kapell op der<br>''Place de la Paix'' || {{Coor dms|49|31|10.9|N|06|05|41.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz 1 Bettembourg Place de la Paix 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz 1 Bettembourg Place de la Paix 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || 1820 || bei der Kapell op der<br>''Place de la Paix'' || {{Coor dms|49|31|10.9|N|06|05|41.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz 2 Bettembourg Place de la Paix 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz 2 Bettembourg Place de la Paix 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: MDCCCXX<br>D'Kräiz stoung fréier um Peppingerwee tëscht zwou Pëppelen. Wéi dunn en Haus do gebaut gouf, ass et bei d'Gaardemauer gestallt ginn.<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.52</ref> |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || 1665 || an der Tanneriestrooss niewent der Entrée vum Altersheim || {{Coor dms|49|31|16.7|N|6|05|53.9|O}} || [[Fichier:Weekraiz Beetebuerg Tannerie 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekraiz Beetebuerg Tannerie 2.jpg|center|105x110px]] || [[Peschtkrãiz]] mat der Opschëft: ''ANNO 1665 HABEN DIE GEMEINE ZU BETTEMBURCH GOTT DEM ALMECHTIGEN ZU LOB UND EHREN DIES CRUCIFIX MACHEN UND UFFRICHTEN LASSEN''<br>En änlecht Kräiz steet beim Agank vum Schlasspark an der Escher Strooss<ref name=KreuzfahrtI51/> |- | [[Beetebuerg]] || [[Gemeng Beetebuerg|Beetebuerg]] || || um CR186 (''route de Luxembourg''), op der Gafel mat dem ''Chemin de Leudelange'' (beim Flouer ''Géiebierg'')|| {{Coor dms|49|32|01.8|N|6|05|54.2|O}} || [[Fichier:Bettembourg Géiebierg Weekräiz.jpg|center|105x110px]] || || |- <!-- |- | [[Beggen]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || || |- | [[Beidler]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || || || || || || |- | [[Béigen]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || |- | [[Béiwen (Stauséigemeng)|Béiwen]] || [[Stauséigemeng]] || || || || || || ---> |- | [[Béiwen-Atert]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] ||1845 || An der Rue de la Gare ([[Nationalstrooss 12|N12]]) bei der Kräizung mam Viichtenerwee || {{Coor dms|49|46|29.4|N|06|00|28.9|O}} || [[Fichier:Weekapell Muller-Hendel mat Weekräiz, 12, Rue de la Gare, N12, Béiwen-Atert-103.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekapell Muller-Hendel mat Weekräiz, 12, Rue de la Gare, N12, Béiwen-Atert-105.jpg|center|105x110px]]|| D'Weekräiz «Blang-Roeser» steet an der Weekapell «Muller-Hendel» |- | [[Béiwen-Atert]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || || ëstlech Begrenzungsmauer vum Kierfecht || {{Coor dms|49|46|30.61|N|6|00|47.23|O}} || [[Fichier:Cimetière de Boevange-sur-Attert 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wayside cross cemetery Boevange-sur-Attert 01.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1880|| Am ''Gemengebësch '' tëscht dem [[CR158]] an dem [[CR186]]|| {{Coor dms|49|33|16.1|N|6|07|08.5|O}} || [[Fichier:Roeser, Bivange, Weekräiz Gemengebësch.jpg|center|105x110px]] || || Kräiz "am gebrannten Hau" |- |[[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1765 || um ale Kierfecht || || || ||Kräiz "un der Kierfechtsmauer" |- |[[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1818 || Am Gaart vum alen haus Cloos || || || ||D'Kräiz "Neiers-Kihn" stoung an der ''rue de Kockelscheuer'' |- |[[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1820 || || || || ||D'Kräiz "an der Dielt" gouf vun der Koppel Franz Steichen a Margaretha Groff opgeriicht a stoung an der Zäit beim Café Kihn-Neiers. |- |[[Béiweng]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || 1934 ||500 m vun der Autobunnsbréck, riets virun der Kéier ''rue de Roeser (Richtung Kockelscheier)'' || || || ||Kräiz "um Drôf" |- | [[Belair]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || 1793 || ''112, Avenue Gaston-Diderich''|| {{Coor dms|49|36|38.86|N|6|06|28.81|O}} || [[Fichier:Weekräiz Lux Belair Patio.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Lux Belair.jpg|center|105x110px]] || Am Patio virun der [[Kierch Belair|Belairer Kierch]]. Staamt aus de fréiere [[Stall|Ställ]] vum [[Grand-Duc]] aus dem [[Kräizgrënnchen]]. |- | [[Belair]] || [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || 1983 restauréiert || Um Rond-point tëscht dem Kräizgrënnchen an der Allée Léopold-Goebel || {{Coor dms|49|36|47.01|N|6|06|49.12|O}} || [[Fichier:Weekräiz, Rond-point Kräizgrënnchen-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz, Rond-point Kräizgrënnchen-102.jpg|center|105x110px]] || No der Inskriptioun um Kräiz soll et un en anert Kräiz erënneren dat do vrun Zäite mol stoung. <!-- |- | [[Bënzelt]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || || || || || || --> |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || 1807 || An der Weekapell beim ''Määschhaff'' am Helperterwee ([[CR116]]) || {{Coor dms|49|45|02.3|N|06|00|26.8|O}} || [[Fichier:Weekapell a Weekräiz beim Määschhaff, Bëschdref-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekapell a Weekräiz beim Määschhaff, Bëschdref-104.jpg|center|105x110px]] || Weekräiz vun 1807 mat engem Relief vum hellegen Donatus op der Sail<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.148</ref>. |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || || An der Weekapell ''Am Fuurt'' ([[CR116]])|| {{Coor dms|49|45|02.5|N|06|00|24.3|O}} || [[Fichier:Weekapell mat Weekräiz, Am Fuurt, Bëschdref-102.jpg|center|105x110px]] || || Just nach de Kapp vum Weekräiz |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || || Beim Kierfecht|| {{Coor dms|49|45|04.1|N|06|00|28.8|O}} || [[Fichier:Weekräiz Kierfecht Bëschdref-101.jpg|center|105x110px]] || || Just de Kapp vum Weekräiz |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || || Beim Kierfecht|| {{Coor dms|49|45|04.1|N|06|00|28.8|O}} || [[Fichier:Weekräiz Kierfecht Bëschdref-201.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Kierfecht Bëschdref-202.jpg|center|105x110px]] || E weidert Kräiz dat hei Refuge fonnt huet. Et stoung fréier fräi nieft der Kierfechtsmauer<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.149</ref>. |- | [[Bëschdref]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || 1749 || ''An Uerbech 31'' ([[CR116]]) || {{Coor dms|49|45|3.1|N|6|0|10.7|O}} || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Buschdorf An Uerbech 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkapelle und Wegkreuz Buschdorf An Uerbech 03.jpg|center|105x110px]] || Weekapell vun 1898 mat engem Weekräiz vu 1749<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.147</ref>. D'Kapell gouf 2016 ofgerappt, zesumme mam Haff. |- | [[Bëschrued]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || ||40, Angelsgronn ||{{Coor dms|49|49|08.3|N|5|56|36.3|O}} ||[[Fichier:Weekraiz angelsgronn Bëschrued.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Weekräiz Angelsgronn, Bëschrued 2.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bëttel]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || Op der [[Nationalstrooss 17B|N17B]] tëscht Bëttel a [[Furen]], do wou e Säitewee erauskënnt|| {{Coor dms|49|54|54.2|N|6|12|55.9|O}} || [[Fichier:Bettel wegekreuz2.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft nëmmen deelweis liesbar |- | [[Betteng op der Mess]] || [[Gemeng Dippech|Dippech]] || 1631 || Virum Haus Nr. 2 Dippecherstrooss || {{Coor dms|49|34|28.7|N|5|59|07.6|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bettange-sur-Mess 2 rue de Dippach 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Bettange-sur-Mess 2 rue de Dippach 02.jpg|center|105x110px]] || Beim Haus Weljon<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.79</ref> |- | [[Betteng op der Mess]] || [[Gemeng Dippech|Dippech]] || || Beim Haus Nr. 23 an der Schlassstrooss || {{Coor dms|49|34|30.4|N|5|58|56.5|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bettange-sur-Mess 23 rue du Château 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Bettange-sur-Mess 23 rue du Château 02.jpg|center|105x110px]] || Beim Haus Braun<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band V, S.80-81</ref> |- | [[Bettenduerf]] ||[[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || || Op der {{N19}} tëscht [[Bleesbréck]] a Bettenduerf || {{Coor dms|49|52|27.5|N|6|12|0.3|O}} || [[Fichier:Bettendorf Wegekreuz2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bettendorf Wegekreuz.jpg|center|105x110px]] || Blesskräiz<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.40</ref> |- | [[Bettenduerf]] ||[[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || 1809 || ''rue du Pont 12'' || {{Coor dms|49|52|27.8|N|6|12|58.6|O}} || [[Fichier:Bettendorf Wegekreuz 1809.jpg|center|105x110px]] || || Weekräiz vun 1809 an der Nisch vn engem Gebai (Post)<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.39-41</ref> |- | [[Bettenduerf]] ||[[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || 1790 || am Bësch südlech vu Bettenduerf || {{Coor dms|49|51|24.3|N|6|12|55.9|O}} || [[Fichier:CrossBettendorf1790.jpg|center|105x110px]] || || kleng Weekräiz vu 1790 mat Gelänner ronderëm |- | [[Betzder]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || 1750 || ''rue d'Olingen 2''|| {{Coor dms|49|41|15.9|N|6|20|55.1|O}} || [[Fichier:Weekraiz Betzder rue d'Olingen 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekraiz Betzder rue d'Olingen 3.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft net liesbar<ref name="KreuzfahrtII72">N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.72</ref> |- | [[Betzder]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || 1814 || ''rue de Wecker 1''|| {{Coor dms|49|41|15.7|N|6|20|59.4|O}} || [[Fichier:Weekraiz Betzder Weckerstross 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Betzdorf rue de Wecker 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: PETRUS / ERPELDING<br>Um Sockel: MARIA / MVTER / GOTTES / HEILIGEN / IOHANNES<ref name="KreuzfahrtII72" /> <!-- |- | [[Beyren]] || [[Gemeng Fluessweiler|Fluessweiler]] || || || || || || ---> |- | [[Bicherhaff]] || [[Gemeng Stadbriedemes|Stadbriedemes]] || || An der Weekapell um [[CR147]] || {{Coor dms|49|35|24.4|N|06|18|59.3|O}} || [[Fichier:Bicherhaff Weekräiz an der Kapell-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bicherhaff Weekräiz an der Kapell-102.jpg|center|105x110px]] || D'Kapell ass vun 1854, d'Weekräiz warscheinlech méi al <!-- |- | [[Bieberech]] || [[Gemeng Préizerdaul|Préizerdaul]] || || || || || || --> |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || an der Dikrecher Strooss || {{Coor dms|49|43|53.7|N|05|53|03.1|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Beckerich Dikrecherstrooss 01.jpg|center|105x110px]]|| || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || am Suebelwee || {{Coor dms|49|43|51.7|N|05|53|01.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Beckerich Suebelwee 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || 1767 || Kräizung:<br> Huewelerstrooss - Suebelwee || {{Coor dms|49|43|49.0|N|05|53|0.9|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Beckerich rue de Hovelange - Suebelwee 01.jpg|center|105x110px]] || || Nieft enger Weekapell |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || an der Kuelebiergstrooss || {{Coor dms|49|43|46.3|N|05|53|0.5|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Beckerich rue Kuelebierg 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || ënnen um Wee op de Kuelebierg || {{Coor dms|49|43|45.0|N|05|53|03.5|O}} || [[Fichier:Wegkreuz 1 Beckerich Wee op de Kuelebierg 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || an der Mëtt um Wee op de Kuelebierg || {{Coor dms|49|43|42.8|N|05|53|08.3|O}} || [[Fichier:Wegkreuz 2 Beckerich Wee op de Kuelebierg 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || uewen um Wee op de Kuelebierg || {{Coor dms|49|43|39.8|N|05|53|13.5|O}} || [[Fichier:Wegkreuz 3 Beckerich Wee op de Kuelebierg 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || || nieft der [[Helleg Kräiz-Kapell um Kuelebierg|Kapell um Kuelebierg]] || {{Coor dms|49|43|39.5|N|05|53|12.9|O}} || [[Fichier:Beckerich Hl. Job Kuelebierg 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Beckerich Hl. Job Kuelebierg 02.jpg|center|105x110px]]|| |- | [[Biekerech]] || [[Gemeng Biekerech|Biekerech]] || 1857 || iwwer dem Agank vun der [[Helleg Kräiz-Kapell um Kuelebierg|Kapell um Kuelebierg]] || {{Coor dms|49|43|39.4|N|05|53|13.6|O}} || [[Fichier:Biekerech Jobskapell Skulptur.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Bieles]] || [[Gemeng Suessem|Suessem]] || 1768 || ''rue G.-D. Charlotte 54'' || {{Coor dms|49|30|35.7|N|5|55|32.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Belvaux 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Belvaux 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft ënnen op der Sail:<br>''DIESES CREVTZ / HAT AVFGERICHT / HEINERICVS / HAVSEMER / VND AGATHA / HOFMAN ZV / EHREN GOTTES''<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band VI, S.104-105</ref> <!-- |- | [[Bierchem]] || [[Gemeng Réiser|Réiser]] || || || || || || |- | [[Bierden]] || [[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng]] || || || || || || -->|- |[[Bierchem]] |[[Gemeng Réiser|Réiser]] | |Hannert dem Chalet vum ''Cercle Avicole du Roeserbann'' | | | |Kräiz "an der Mêckenheck" zur Erënnerung un de Bauer Nicolas Ensch, gestuerwen de 15. 2. 1847. |- |[[Bierden]] |[[Gemeng Ierpeldeng op der Sauer|Ierpeldeng]] |1809 |''Kräizung: rue du Réservoir - rue de la Croix'' |{{Coor dms|49|52|58|N|06|05|28|O}} |[[Fichier:Weekräiz zu Bierden.jpg|zentréiert|110x110px]] | |Weekräiz vum [[Mathias Schergen]] Joreszuel ënnen um Steen 1809 Joreszuel uewen um Steen 1824 |- | [[Biereng (Diddeleng)|Biereng]] || [[Gemeng Diddeleng|Diddeleng]] || || an der Rue Curie op der Kräizung mat Feldweeër || {{Coor dms|49|29|20.0|N|06|06|09.8|O}} || [[Fichier:Weekraiz Diddeleng Curie 1.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekraiz Diddeleng Curie 2.jpg|center|105x110px]] || ''Fir d'Erënnerong u 74 Diddelenger, déi de 17. Mee 1794 den Doud fond hu beim Amarsch vun de Fransousen'' |- | [[Biereng (Miersch)|Biereng]]|| [[Gemeng Miersch|Miersch]] || || Kräizung:<br> ''rue d'Ettelbruck - rue de la Gare''|| {{Coor dms|49|45|29.3|N|06|06|52.8|O}} || [[Fichier:Wegkapelle Beringen, rue d'Ettelbruck 01.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Wegkapelle Beringen, rue d'Ettelbruck 02.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Bierg (Colmer-Bierg)|Bierg]] || [[Gemeng Colmer-Bierg|Colmer-Bierg]] || || || || || || |- | [[Bierg (Betzder)|Bierg]] ||[[Gemeng Betzder|Betzder]] || || || || || || --> |- | [[Biergem]] || [[Gemeng Monnerech|Monnerech]] || ||''rue de l'Église'',<br>bei der [[Kapell Biergem|Kapell]] ||{{Coor dms|49|31|23.8|N|06|02|20.6|O}} || [[Fichier:Weekräiz Kapell Biergem.jpg|center|105x110px]] || || |- |[[Biergerkräiz]] || [[Koplescht]] || ||Rue Biergerkräiz 31 ||{{Coor dms|49|38|46.4|N|06|05|59.1|O}} ||[[Fichier:Biergerkräiz, Kopstal (110).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Biergerkräiz, Kopstal (111).jpg|center|105x110px]] ||Hëlzent Weekräiz ouni Opschrëft |- |[[Biergerkräiz]] || [[Steesel]] || || [[Biergerkräiz (Gréngewald)|Biergerkräiz am Gréngewald]] ||{{Coor dms|49|40|45.7|N|06|12|20.5|O}} ||[[Fichier:Heisdorf%2C_Grünewald%2C_Biergerkräiz_(102).jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:Heisdorf,_Grünewald,_Biergerkräiz_(103).jpg|center|105x110px]] || Méiglecherweis huet d'Biergerkräiz dem [[Schlass Buerglënster|Schlasshär vu Buerglënster]] als [[Justizkräiz]] gedéngt. |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || 1847 || an der Morgue<br>vum Kierfecht ||{{Coor dms|49|29|10.0|N|06|19|15.8|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Kirche Burmerange 01.jpg|center|105x110px]] || || Opgeriicht vum Jean Bastian<br> an Ann Leck |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || Kräizung:<br>''rue Auguste Liesch - rue Flammang'' ||{{Coor dms|49|29|03.7|N|06|19|18.8|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Burmerange, rue Auguste Liesch 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''24, rue Auguste Liesch'' || {{Coor dms|49|29|02.5|N|06|19|21.4|O}} || [[Fichier:Wegkapelle 1 Burmerange, rue Auguste Liesch 01.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Biermereng]] || [[Gemeng Schengen|Schengen]] || || ''Sierkerwee'' || {{Coor dms|49|28|48.25|N|06|19|27.43|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Burmerange Sierkerwee 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Burmerange Sierkerwee 03.jpg|center|105x110px]] || D'Wollkräiz: Opgeriicht vum Johann Thomy (de Wollhennes) an der Katharina Klosten. Am Joer 1925 ware Streidereien tëscht den Douanieren, dohier de Sproch op der Récksäit vum Grondsteen:<br>"EH DU MICH SCHILTST MIT HARTEN WORTEN / SCHAU NACH VOR DEINER EIGNER TÜR / UND GIBT ES NICHTS ZU KEHREN DORT / DANN ERST REICH DEN BESEN MIR"<ref>N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.114</ref>. |- <!-- |- | [[Bierschbech]] || [[Gemeng Miersch|Miersch]] || || || || || || |- | [[Bigelbaach]] || [[Gemeng Reisduerf|Reisduerf]] || || || || || || --> |- | [[Biissen]] ||[[Gemeng Biissen|Biissen]] || || bei der [[Rochuskapell vu Biissen|Rochuskapell um Wobierg]] || {{Coor dms|49|47|34.4|N|06|03|36.2|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bissen, rue de la Chapelle 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biissen WobiergKräizstatioun02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bilschdref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || || 1 An der Buch, op der Kräizung mat der [[Nationalstrooss 27|N27]] || {{Coor dms|49|51|29.3|N|05|49|51.1|O}} || [[Fichier:Weekräiz Bilschdref 3.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekrãiz Bilschdref 4.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Bitscht]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || || || || || |- | [[Biwels]] || [[Gemeng Pëtschent|Pëtschent]] || || || || || || ---> |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || an der Kierfechtstrooss || {{Coor dms|49|42|29.7|N|06|22|32.6|O}} || [[Fichier:Biwer, Reitze-Kräiz-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Reitze-Kräiz-103.jpg|center|105x110px]] || D'''Reitze-Kräiz'' verstoppt sech gär an enger [[:lb:Magnoliopsida|Magnolieplanz]]. |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || 1835 || Om Knapp, beim Haus Nr 1 || {{Coor dms|49|42|23.7|N|06|22|24.8|O}} || [[Fichier:Biwer, Clooskräiz-101.jpg |center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Clooskräiz-102.jpg|center|105x110px]] || De klasséierten Haff beim ''Clooskräiz'' ass vu 1735. |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || Hierzebierg, an de Wisen || {{Coor dms|49|42|41.6|N|06|22|13.9|O}} || [[Fichier:Biwer, Hanselskräiz-103.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Hanselskräiz-104.jpg|center|105x110px]] || D'''Hanselskräiz'' ass e gosse Kräiz aus der Géisserei vun de ''Gebr. Duchscher & Spoo'' vu [[Wecker (Biwer)|Wecker]]. |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || 1827 || Hierzebierg || {{Coor dms|49|42|30.3|N|06|22|22.8|O}} || [[Fichier:Biwer, Scharfelskräiz 1827-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Scharfelskräiz 1827-102.jpg|center|105x110px]] || ''Scharfelskräiz''. |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || Am Biwerbësch || {{Coor dms|49|42|17|N|06|20|17|O}} || [[Fichier:Biwer, Wiewesch-Kräiz-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Wiewesch-Kräiz-101.jpg|center|105x110px]] ||D'restauréiert ''Wiewesch-Kräiz'' erënnert un eng Persoun déi hei am Bësch vru laanger Zäit erfruer fonnt gouf |- | [[Biwer]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || 1743/1815 || ''Um Reedel'' || {{Coor dms|49|42|42.4|N|06|23|07.5|O}} || [[Fichier:Biwer, Wäiss-Kräiz-um-Reedel-102.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Biwer, Wäiss-Kräiz-um-Reedel-103.jpg|center|105x110px]] || De Sockel vum ''Wäiss-Kräiz'' ass vu 1743, de Kapp vun 1815 |- | [[Biwesch]] || [[Gemeng Ëlwen|Ëlwen]] || 1898 || um CR374 vu Biwesch a Richtung Ëlwen || {{Coor dms|50|07|04.26|N|05|58|57.76|O}} || [[Fichier:Wegkreuz CR374 Biwisch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz CR374 Biwisch 02.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft ënner dem Kräiz: Errichtet / Zum Andenken der Armen / verlasenen Seelen im Fegfeuer / Deren kein Mensch gedenkt / Gelobt sei Jesus Christus - Mein Jesus Barmherzigkeit - Süses Herz Maria sei - Meine Rettung / WHMJNB - 1898 (Wilhelm Horper, Maria Johanna Neumann, Biwisch). Fréier en Holzkräiz, haut aus Schifersteen <!-- |- | [[Blaaschent]] ||[[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || || || || || || --> |- | [[Blummendall]] ||[[Gemeng Bech|Bech]] || 1850 || Virum Haus Nr 3 op der {{N14}} am Blummendall || {{Coor dms|49|44|41.9|N|06|15|55.6|O}} || [[Fichier:Blumenthal wayside shrine2.jpg|center|105x110px]]|| [[Fichier:Blumenthal wayside shrine.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft:<br> ''BIT EIR VNS / 1850 / FELTEN GREISCHER MARIA..LS..IMM''<br>D'Kräiz stoung fréier op der Strooss tëscht Grolënster an dem Blummendall. Et gouf opgeriicht als Merci fir d'Hëllef a grousser Nout.<ref name="KreuzfahrtII63-64">N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band II, S.64</ref> <!--|- | [[Bollenduerferbréck]] ||[[Gemeng Bäerdref|Bäerdref]] || || || || || || |- | [[Bommel (Néngsen)|Bommel]] ||[[Gemeng Esch-Sauer|Esch-Sauer]] || || || || || || --> |- | [[Bouferdeng]] || [[Gemeng Luerenzweiler|Luerenzweiler]] || ëm 1800 || Virum Haus Nr 162 op der {{N7}} || {{Coor dms|49|41|06.07|N|6|08|19.82|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Bofferdange 162 route de Luxembourg 02.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Bofferdange 162 route de Luxembourg 01.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Boukels (Géisdref)]] || [[Gemeng Géisdref|Géisdref]] || || || || || || |- | [[Bouneweg]] ||[[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] || || || || || ||--> |- | [[Bous]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || 1981 || am Busserbësch nërdlech vu Bus || ongeféier<br>{{Coor dms|49|34|31.8|N|06|20|6.8|O}} || [[Fichier:BusRonnebeemchen02.jpg|center|105x110px]] ||[[Fichier:BusRonnebeemchen03.jpg|center|105x110px]] || Kuckt och:<br>[[Ronnebeemchen zu Bous]] |- | [[Bous]] || [[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] || || um [[CR149]],<br> Eck Rue de Remich/Rue de Stadtbredimus || {{Coor dms|49|33|19.7|N|06|19|55.1|O}} || [[Fichier:Bus, Weekräiz, Eck rue de Stadtbredimus-101.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bus, Weekräiz, Eck rue de Stadtbredimus-102.jpg|center|105x110px]] || <!--|- | [[Boxer]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || || || || || --> |- |[[Bous]] |[[Gemeng Bous-Waldbriedemes|Bous-Waldbriedemes]] | |an der ''Montée des Vignes'', ronn 800&nbsp;m aus dem Duerf eraus, um Wee fir op Greiweldeng |{{Coor dms|49|33|40.4|N|06|20|16.9|O}} |[[Fichier:Bous, Weekräiz Op der Kapell (101).jpg|center|105x110px]] |[[Fichier:Bous, Weekräiz Op der Kapell (104).jpg|center|105x110px]] |Relatiivt neit eisent Kräiz^{(Stand: 2024)} dat op engem (ale) stenge Sockel steet. Eventuell ersetzt et eng fréier Kapell? (De Flouer heescht ''Op der Kapell'') |- | [[Branebuerg]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || CR352, tëscht Fréngerhaff an Houschterhaff (Tandel) (Kadastersekt. Branebuerg-Ost) || {{Coor dms|49|55|27.7|N|06|09|22.25|O}} || [[Fichier:Kräiz Fréngerhaff-Houschterhaff.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Branebuerg]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || CR352, 2 Houschterhaff (Tandel) (Kadastersekt. Branebuerg-Ost) || {{Coor dms|49|56|01.1|N|06|09|27.22|O}} || [[Fichier:Wayside Cross 2, Houschterhaff.jpg|center|105x110px]] || || Opschrëft:<br>Errichtet / Zu Ehre Gottes / und zum Troste der / Menschen |- | [[Branebuerg]] || [[Gemeng Tandel|Tandel]] || || v-à-v vu 14 Haaptstrooss (CR353)|| {{Coor dms|49|54|40.4|N|06|08|21.0|O}} || [[Fichier:Brandenbourg, 14 Haaptstrooss (101).jpg|center|105x110px]]|| || <!--|- | [[Brattert]] || [[Gemeng Wal|Wal]] || || || || || || --> |- | [[Breedelt]] || [[Gemeng Wäiswampech|Wäiswampech]] || 1884 || Duarrefstrooss, virun der [[Kapell Breedelt|Kapell]] || {{Coor dms|50|07|23.9|N|06|03|43.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz und Glocke bei der Kapelle Breidfeld 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz bei der Kapelle Breidfeld 01.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Briddel]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || 1817 || Kräizung:<br>''rue du Tilleul - rue Paul Binsfeld'' ||{{Coor dms|49|39|39.5|N|06|04|57.5|O}} || [[Fichier:BriddelLannKräizwee.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:BriddelLannKräizweeDetail.jpg|center|105x110px]] || Kuckt och: [[Lann um Briddel]]<br>D'Opschrëft op der Sail ass gréisstendeels onlieserlech, soll awer ''Wilhelm Bellion - Marie Michels'' gewiescht sinn. |- | [[Briddel]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || || Kräizung:<br>''Chemin de Steinsel - Bei den 5 Buchen'' ||{{Coor dms|49|39|55.5|N|06|04|51.3|O}} || [[Fichier:Weekraiz 5 Buchen Briddel 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekraiz 5 Buchen Briddel 1.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Briddel]] || [[Gemeng Koplescht|Koplescht]] || || virum Foyer de jour beim Kierfecht ||{{Coor dms|49|39|21.7|N|06|04|39.3|O}} || [[Fichier:Bridel, école primaire 2024.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Croix de chemin à Bridel, devant école primaire.jpg|center|105x110px]] || <!-- |- | [[Brouderbuer]] || [[Gemeng Bettenduerf|Bettenduerf]] || || || || || || --> |- | [[Bruch (Miersch)]] ||[[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || 1725 || 26, rue de Buschdorf || {{Coor dms|49|44|30.73|N|6|01|1.7|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Brouch 26 rue de Buschdorf 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wegkreuz Brouch 26 rue de Buschdorf 02.jpg|center|105x110px]] || |- | [[Bruch (Biwer)]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || 1749 || Bei der ''Gemengendréisch'' || {{Coor dms|49|43|40.1|N|6|20|18.4|O}} || [[Fichier:Wegkreuz Brouch (Biwer), Gemengendréisch 01.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Bruch (Wecker), Weekräiz 1749.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: DIES CRVUTZ HAT LASSEN AVFRICHTEN DIE EHRSAME GEMEINN ZV BROCH 1749<br>Et gouf opgestallt als Merci fir d'Verschwanne vun enger Véiseuch no engem kollektive Rousekranzgebiet zum Hl. Gangolf<ref name="KreuzfahrtI93">N. Weins, Auf Wegkreuzfahrt Band I, S.93</ref> |- | [[Bruechtebaach]] || [[Gemeng Wëntger|Wëntger]] || || um [[CR309]], am Flouer ''am Déierbechswee'' || {{Coor dms|50|01|06.2|N|05|53|54.9|O}} || [[Fichier:Wincrange, Brachtenbach, am Déierbechswee (101).jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Wincrange, Brachtenbach, am Déierbechswee (103).jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: ''IM KREUZ IST HEIL – AD CRVCEM'' <!-- |- | [[Buckels]] ||[[Gemeng Parc Housen|Parc Housen]] || || || || || || |- | [[Buddeler]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || || || || || |- | [[Buddelerbaach]] || [[Gemeng Biwer|Biwer]] || || || || || ||--> |- | [[Buerglënster]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || 1842 || um Giewel vum Haus Nr 1, Place du Village || {{Coor dms|49|42|10.9|N|06|13|08.1|O}} || [[Fichier:Weekräiz Bourglenster 1842 a.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Bourglenster 1842 b.jpg|center|105x110px]] || Opschrëft: <br>N. MANGEN / C. REICHLING / 1842 |- | [[Buerglënster]] || [[Gemeng Jonglënster|Jonglënster]] || 1821 || un der Fassad vum Haus Nr 5, Rue ďImbringen || {{Coor dms|49|42|12.9|N|06|13|1.16|O}} || [[Fichier:Weekräiz Buerglenster 2.jpg|center|105x110px]] || [[Fichier:Weekräiz Buerglenster 1.jpg|center|105x110px]] || FRANCISCUS WISCOUP steet um Fouss vum Kräiz <!-- | [[Buerschdref]] || [Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || || || || || || |- | [[Buerschent]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || |- | [[Buerschtermillen]] || [[Gemeng Buerschent|Buerschent]] || || || || || || --> |- | [[Bungeref]] || [[Gemeng Rammerech|Rammerech]] || 1967 || op der [[Nationalstrooss 27|N27]] tëschent [[Ueschdref]] an [[Ënsber]] || ongeféier<br>{{Coor dms|49|52|52.1|N|05|51|32.5|O}} || [[Fichier:Burfiels.JPG|center|105x110px]] || [[Fichier:Burfiels background.JPG|center|110x105px]] || Kräiz ''Burfiels'', opgeriicht fir un d'Legend vum Bruddermuerd um Bungerëffer Schlass z'erënneren. <!-- |- | [[Buer (Helperknapp)]] || [[Gemeng Helperknapp|Helperknapp]] || || || || || || --> |- | [[Bur (Rouspert-Mompech)|Bur]] || [[Gemeng Rouspert-Mompech|Rouspert-Mompech]] || 1607 || an der Morgue um Kierfecht || {{Coor dms|49|45|38.5|N|06|30|54.0|O}} || [[Fichier:Kierfecht Bur, Weekräiz an der Morgue.jpg|center|105x110px]] || || |- | [[Butschebuerg]] || [[Gemeng Diddeleng|Diddeleng]] || ||Kräizung ''Rue Mont Saint-Jean'' mat<br>der ''Rue du Château fort''|| {{Coor dms|49|29|29.49|N|06|04|00.12|O}} || || || Bildstack mat enger Pieta. Et handelt sech ëm eng Kopie vun der Original-Pieta déi an der Parkierch steet. D'Original huet zu de Statioune vum [[Kräizwee]] gehéiert dee vun der Parkierch bis an d'[[Kapell Diddeleng-Butschebuerg (Gehaanskapell)|Kapell um Gehaansbierg]] gefouert huet. Déi Statioune goufe kuerz virum [[Zweete Weltkrich]] vum Sculpteur [[Aloyse Deitz]] gemeesselt. D'Kopie ass e Wierk vun engem Mataarbechter vum Diddelenger Atelier Armand Dal Borgo. |} {{Referenzen}} [[Kategorie:Weekräizer zu Lëtzebuerg]] bm7t4ukzfjuqo58uj6a5i0cfe61yxof 0 171909 2704128 2688347 2026-09-06T18:52:07Z Puscas 735 .... 2704128 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planzen | Numm = Mécken-Aperhoerorchidee<br>''Ophrys insectifera'' | An anere Sproochen = | Bild = Ophrys insectifera - Niitvälja2-crop.jpg | Bildtext = Ophrys insectifera | Räich = [[Planzeräich]] | Iwwerofdeelung = [[Somplanzen]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Monokotyledonen]] | Uerdnung = [[Asparagales]] | Famill = [[Orchideeën]] (Orchidaceae) | Ënnerfamill = [[Orchidoideae]] | Stamm = [[Orchideae]] | Ënnerstamm = [[Orchidinae]] | Gattung = [[Ophrys]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Ophrys insectifera | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné]]}} 1753 }} D''''Mécken-Aperhoerorchidee''' ('''''Ophrys insectifera'''''), ass eng [[Orchideeën]][[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Ophrys]]''. Si ass bekannt als Beispill vun enger [[Mimikri]], déi Sexualpartner vun Insekten nomécht, fir [[Bestäubung|Bestäuber]] unzelackelen. == Beschreiwung == D'''Ophrys insectifera'' ass eng [[Ausdauernd Pfanz|ausdauernd]] [[krauteg Pflanz]], déi vu 15 bis 40 Zentimeter héich gëtt. Se si [[Geophyt]]en a bilden zwou ënnerierdesch, eefërmeg [[Planzeknoll|Knollen]] als Iwwerdauerungsorgan. D'Stiller sinn dënn a gréngelzeg-giel. Déi zwee bis fënnef Blieder sinn a Form enger Rosette arangéiert, woubäi se riicht no uewe stinn. Se bléien tëscht Mee a Juli. D'[[Bléi]]e sinn [[zwitter]]eg a [[zygomorph]]. D'Kielechblieder si gréng, 5 bis 9 Millimeter laang an 3 bis 4 Millimeter breet. D'Krouneblieder si fuedemfërmeg, behoert a 6 bis 10 Millimeter laang. D'Lëps, déi aus dräi Deeler besteet, ass 10 bis 12 Millimeter laang, liicht behoert an de mëttelsen Deel ass gespléckt, meeschtens brong mat enger liichter Nuance an d'Rout. D'Mol steet direkt an der Mëtt vun der 'Lëps', an ass gro-blo bis metallesch-blo gefierft. Den Numm kënnt dohier, well hire Bléiestand (Infloreszenz) enger Méck gläicht, och wann et am Fong [[Hymenoptera]] sinn, op déi et fir d'[[Polliatioun]] ugewisen ass: D'Blumm täuscht déi männlech [[Aperhoerorchideeën-Zikadenharespel]]e mat hirem Doft, deen dës iwwert Kilometere riche kënnen. Souguer d'Ausriichtung vun den Hoer op der Bléi entsprécht där vun engem Harespelsweibchen. == Virkommen == D'''Ophrys insectifera'' kënnt just an [[Europa (Kontinent)|Europa]] vir, och a méi kale Géigende wéi am [[Ural]] oder a [[Skandinavien]], oder an den [[Alpen]] bis op 1500-1800 m erop. Just a Portugal, Island, Bulgarien, Moldawien an an der Tierkei gëtt et keng. Se wiisst am beschten op kallekhaltegem, labberen, [[leem]]egen oder [[Toun (Buedemaart)|tounegem]] Buedem, wou och [[Humus]] mat dran ass. Se huet Hallef[[dréchewis]]en, Traisch an hell Dréchebëscher gär, a Géigende mat summerwaarmem [[Klima]]. D'Aaart ass a Mëtteleuropa éischter sielen. ===zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} Zu Lëtzebuerg kënnt d'Mécken-Aperhoerorchidee op dréchenem waarme Kallekdréchewues am Guttland vir.<ref>[https://orchid.mnhn.lu/lb/liewesraim-an-aarten/dreche-wiss/expoitems-dry/26/ Mécken-Aperhoerorchidee] op orchid.mnhn.lu (nogekuckt: 14.08.2025).</ref> Si gouf an der éischter Hallschecht vun den 2020er Joren am Weste vum Guttland op verschiddene Standuerten observéiert.<ref>[https://web.archive.org/web/20240708011014/https://inaturalist.lu/taxa/57468-Ophrys-insectifera Mécken-Aperhoerorchidee Ophrys insectifera] op inaturalist.lu (nogekuckt:14.08.2025).</ref> == Taxonomie a Systematik == D'''Ophrys insectifera'' gouf 1753 vum [[Carl von Linné]] a sengem ''Species Plantarum'' Tomus II, S. 948. beschriwwen. De Gattungsnumm ''Ophrys'' kënnt vum [[Algriichesch]]e Wuert όφρύς ''ophrys'' fir [[Aperhoer]]. D'Epitheton vun der Aart ''insectifera'' ass ofgeleet vum [[Latäin|laténgeschen]] ''insectifer'' = "Insektendréier". En Synonym ass ''Ophrys muscifera'' ("Méckendréier"). Dräi Ënneraarte kënnen ënnerscheet ginn: * ''Ophrys insectifera'' subsp. ''aymoninii'' (Breistr.): Si kkënnt a Frankräich a Spuenie vir. * ''Ophrys insectifera'' subsp. ''insectifera'': Si kënnt ausser am Norden, an Europa vir. * ''Ophrys insectifera'' subsp. ''subinsectifera'' (C.E.Hermos. & Sabando) O.Bolòs & Vigo}}: Sie kënnt am nërdleche Spuenie vir. == Biller == <gallery>Ophrys insectifera - Kärbesõis Niitvälja 1.jpg|''Ophrys insectifera''. Ophrys insectifera - Niitvälja2.jpg| Ophrys insectifera plant.jpg|''Ophrys insectifera'', Planz. Illustration Ophrys incectifera0.jpg|Scheema ( Prof. Dr Otto Wilhelm Thomé: ''Flora von Deutschland, Oesterreich und der Schweiz'', 1885. </gallery> == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Orchideeënaarten zu Lëtzebuerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Ophrys insectifera|''Ophrys insectifera''}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Orchideeën]] [[Kategorie:Orchideeën zu Lëtzebuerg]] 4wnb4f1hfodz70rxgm7u5ufgdiqnzsj 0 173468 2704096 2649275 2026-09-06T16:21:54Z Robby 393 + Referenz 2704096 wikitext text/x-wiki {{SkizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} Den '''Nicolas Reiser''', gebuer ..., a gestuerwen ..., war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Politiker|Lokalpolitiker]]. Hie war am [[Gemeng (Lëtzebuerg)|Gemengerot]] vun der [[Gemeng Kielen]], a vun 1804 bis 1820 [[Buergermeeschter]] vun där Gemeng.<ref>Informatioun um Stroosseschëld.</ref> Fir un hien z'erënnere gouf zu [[Kielen]] eng Strooss no him benannt, d'Rue Nicolas Reiser.<ref>{{Citation|URL=https://map.geoportail.lu/addresses/Kehlen/Rue%20Nicolas%20Reiser/?lang=lb|Titel=Kehlen : Rue Nicolas Reiser|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=map.geoportail.lu|Sprooch=lb}}</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Reiser Nicolas}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Buergermeeschteren]] [[Kategorie:Buergermeeschtere vu Kielen]] [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen ?]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] 09qi4z7yrq70rop1lwye1qsnv992ce8 14 173646 2704176 2651865 2026-09-07T07:28:44Z Volvox 4050 2704176 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Gryphaeidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Ostreida]] 72ekqc5mlt3c3gi5asj1y0ofc3v4rtp 14 173648 2704177 2651881 2026-09-07T07:28:54Z Volvox 4050 2704177 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Chaenopsidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Blenniiformes]] t0wnssndo8vsmt1vfrrznn5n1w9esyf 14 173650 2704175 2651893 2026-09-07T07:28:32Z Volvox 4050 2704175 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Siluridae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Siluriformes]] mj51obuu3zg0orx0hq6agrq8c5smn8e 14 173651 2704174 2651894 2026-09-07T07:28:18Z Volvox 4050 2704174 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Uerdnung vun de '''[[Siluriformes]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Actinopterygii]] attj2b2ccq8xestmibvvqosbm40n5a5 0 174891 2704145 2667456 2026-09-06T20:49:30Z Robby 393 Elo mat de Liewensdaten inklusiv Quellen an de Referenzen + Kategorien 2704145 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} Den '''Edouard Reiland''', gebuer den [[20. Juni]] [[1967]] zu [[Senneng]]<ref>Den [https://www.luxracines.lu/gen/getperson.php?personID=I20026&tree=wagnerga Edouard Aloysius Pierre Reiland] op www.luxracines.lu</ref>, a gestuerwen de [[7. Juni]] [[1967]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] an der [[Clinique Saint-Joseph]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/8p8bvnvfv/pages/16/articles/DIVL1442?search=ed%2520reiland|Titel=Avis de décès|Gekuckt=2026-09-06|Datum=1967-06-08|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 16|Sprooch=de}}</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Libraire a [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzler]] vun [[Esch-Uelzecht]]. Am Zweete Weltkrich war den Edouard Reiland Prisonéier am [[SS-Sonderlager Hinzert|KZ Hinzert]].<ref name=":0" /> De 16. August 1945 gouf hien als Member vun der [[Assemblée consultative vun 1945 (Lëtzebuerg)|Assemblée consultative]] ernannt.<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> == Gielchen == * [[Ordre de la Résistance 1940–1944|Croix de la Résistance]] à titre posthume<ref>[https://persist.lu/ark:70795/2jgt4xrsp/pages/3/articles/DIVL438 CROIX DE LA RÉSISTANCE à titre posthume.] In: Luxemburger Wort, 121. Jg., n° 8 (08.01.1968), p. 3 [Numérisé par la Bibliothèque nationale du Luxembourg].</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Reiland Edouard}} [[Kategorie:Gebuer 1897]] [[Kategorie:Gestuerwen 1967]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Resistenzler]] [[Kategorie:Membere vun der Assemblée consultative]] [[Kategorie:Nokucken Deputéiert]] [[Kategorie:Ordre de la Résistance 1940–1944]] [[Kategorie:Nazi-Affer]] cr3v6576in1686zpmnyk8s7citiu8k1 0 176047 2704064 2702155 2026-09-06T13:34:42Z Robby 393 weider Quellen/ Referenzen emol an en Deel Um Spaweck geréckelt fir dat se emol fir de Lieser vun der Säit siichtbar sinn 2704064 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} De '''Liewenshaff''' (''offiziell Centre d'insertion socioprofessionnelle - Liewenshaff'', fréier ''Centre de propédeutique professionnelle - Liewenshaff)'' ass en Ausbildungszentrum fir Jugendlecher zu [[Mëtscheed]] an der [[Gemeng Esch-Sauer]], dee vun der [[ASBL]] [[Päerd's Atelier]]<ref>RCS F3918</ref> bedriwwe gëtt an vum Responsabelen a President vun der [[Association sans but lucratif|ASBL]], dem [[Jean Fetz]], superviséiert gëtt<ref>[https://chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth Interview: Psychologist Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth], Chronicle.lu, 7. Juli 2022.</ref>. D'Haaptzil ass fir verhalensopfällege Jugendleche vu 16 Joer un, mat Hëllef vu praktesche Formatiounen, eng sozial Reintegratioun an d'Gesellschaft z'erméiglechen. == Geschicht == * D'Entstoe vum Liewenshaff geet op d'Initiativ vun der Päerd’s Atelier zeréck. Déi ursprénglech Iddi, déi vun Aarbechter aus dem CIS{{Wien?}} vun Zéisseng an ënner anerem vum Matbegrënner a Responsaablen Jean Fetz koum, war fir Aarbechtstherapien an de pedagogeschen Ëmgang mat Schaffpäerd als therapeutescht an erzéierescht Mëttel fir Jugendlecher a schwierege Liewenssituatiounen anzesetzen. Am Joer 1986 gouf dem deemolege Gemengeverband{{Onkloer}} [[Heischent]] per Testament en Terrain mam fréiere Bauerenhaff „Graf“ zu Mëtscheed iwwerlooss. Op dësem Areal ass am Laf vun de Joren de Liewenshaff opgebaut ginn<ref>[https://chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth Interview: Psychologist Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth], Chronicle.lu, 7. Juli 2022.</ref>. ** 1990er-Joren: Start vum éischte Formatiounsmodul am Beräich vun der Landwirtschaft. Kuerz drop ass e Metallatelier fir Renovatiounsaarbechten entstanen. Bis 1993 goufen al Scheieren ëmgebaut, fir Ställ an Infrastrukturen ze schafen. ** Ausbau: Iwwer d'Jore goufen d'Atelieren ëm verschidde Beräicher wéi de Gaarden- a Landschaftsbau, d'Gastronomie a Raumfleeg erweidert<ref>[https://www.liewenshaff.lu Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren]</ref>. ** Ëmbenennung: Am Joer 2021 gouf d'Struktur offiziell an « Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP) - Liewenshaff » ëmgenannt<ref>[https://www.officenationalenfance.lu/de/mesure-accueil/cisp/ Office national de l'enfance (ONE): Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP)]</ref>. ** Neibau (Stand 2026)* Fir de schouleschen an therapeutesche Bedierfnesser vun de Jugendlechen nach besser entgéintzekommen, ass (Stand 2026) e grousst, modern Infrastruktur- a Schoulgebai op der Plaz am Bau<ref>[https://www.chronicle.lu/category/education-1/43581-government-gives-green-light-to-new-youth-reception-psycho-pedagogical-centres Government Gives Green Light to New Youth Reception, Psycho-Pedagogical Centres], Chronicle.lu, 3. Dezember 2022.</ref>. == Konzept an Atelieren == D'Struktur schafft enk mam ''Office national de l'enfance'' (ONE) souwéi mat de schouleschen Instanzen zesummen. Déi Jugendlech ginn a verschiddene praktesche Beräicher un e gereegelten Aarbechtsalldag erugefouert a kréie parallel dozou individuell schoulesch Begleedung: * Agrarwiesen an Déierenhaltung: Betreiung vu Baueren- a Schaffdéieren (besonnesch Päerd) souwéi landwirtschaftlech Aarbechten; * Gaarden- a Landschaftsbau: Fleeg vu Grénganlagen an Ëmweltschutzaarbechten; * Schlässerei a Metallatelier: handwierklech Entretiens- a Metallaarbechten; * Kichen a Gastronomie: Zoubereedung vu Platen an d'Vermëttlung vun de Grondlagen aus der Gastronomie; * Raumfleeg: Astandhale vun der Infrastruktur vum Haff. Zousätzlech bitt de Liewenshaff en Internat un an deenen d'Jugendlech an engem geschützte Kader liewe kënnen<ref>[https://www.liewenshaff.lu Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren]</ref>. == Kultur == Niewent der pedagogescher Aarbecht ass de Liewenshaff an der Regioun fir säi kulturellt Engagement bekannt. Op dem Areal gëtt zënter Joren am Summer een [[Jazz]]- a [[Blues|Bluesfestival]] op zwou Bünen organiséiert.<ref>[https://paperjam.lu/club/event/2023-09-22-jazz-blues-festival-in-mersche Jazz & Blues Festival in Merscheid], Paperjam.lu</ref>. == Um Spaweck == * [https://www.liewenshaff.lu/ Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Päerd's Atelier a.s.b.l.] * [https://www.officenationalenfance.lu/de/mesure-accueil/cisp/ Office national de l'enfance (ONE): Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP)] * [https://chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth Chronicle.lu: Interview: Psychologist Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth, 7. Juli 2022] * [https://www.chronicle.lu/category/education-1/43581-government-gives-green-light-to-new-youth-reception-psycho-pedagogical-centres Chronicle.lu: Government Gives Green Light to New Youth Reception, Psycho-Pedagogical Centres], 3. Dezember 2022. * [https://monarchie.lu/fr/actualites/visite-du-centre-socio-educatif-liewenshaff Monarchie.lu: Visite du Centre socio-éducatif «Liewenshaff»], 11. Mäerz 2022. * [https://www.tageblatt.lu/Luxemburg/Liewenshaff-statt-Schulbank-Kultur-zur-sozialen-Integration-21574.html Tageblatt.lu: Liewenshaff statt Schulbank: Kultur zur sozialen Integration] * [https://paperjam.lu/club/event/2023-09-22-jazz-blues-festival-in-mersche Paperjam.lu: Jazz & Blues Festival in Merscheid] {{Referenzen}} [[Kategorie:Gemeng Esch-Sauer]] r44fde7nl5fb6atq7lm5rtab8xg65e2 2704065 2704064 2026-09-06T13:38:02Z Robby 393 /* Um Spaweck */ dat erausgeholl wat schonn an de Referenzen ze fannen ass 2704065 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} De '''Liewenshaff''' (''offiziell Centre d'insertion socioprofessionnelle - Liewenshaff'', fréier ''Centre de propédeutique professionnelle - Liewenshaff)'' ass en Ausbildungszentrum fir Jugendlecher zu [[Mëtscheed]] an der [[Gemeng Esch-Sauer]], dee vun der [[ASBL]] [[Päerd's Atelier]]<ref>RCS F3918</ref> bedriwwe gëtt an vum Responsabelen a President vun der [[Association sans but lucratif|ASBL]], dem [[Jean Fetz]], superviséiert gëtt<ref>[https://chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth Interview: Psychologist Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth], Chronicle.lu, 7. Juli 2022.</ref>. D'Haaptzil ass fir verhalensopfällege Jugendleche vu 16 Joer un, mat Hëllef vu praktesche Formatiounen, eng sozial Reintegratioun an d'Gesellschaft z'erméiglechen. == Geschicht == * D'Entstoe vum Liewenshaff geet op d'Initiativ vun der Päerd’s Atelier zeréck. Déi ursprénglech Iddi, déi vun Aarbechter aus dem CIS{{Wien?}} vun Zéisseng an ënner anerem vum Matbegrënner a Responsaablen Jean Fetz koum, war fir Aarbechtstherapien an de pedagogeschen Ëmgang mat Schaffpäerd als therapeutescht an erzéierescht Mëttel fir Jugendlecher a schwierege Liewenssituatiounen anzesetzen. Am Joer 1986 gouf dem deemolege Gemengeverband{{Onkloer}} [[Heischent]] per Testament en Terrain mam fréiere Bauerenhaff „Graf“ zu Mëtscheed iwwerlooss. Op dësem Areal ass am Laf vun de Joren de Liewenshaff opgebaut ginn<ref>[https://chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth Interview: Psychologist Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth], Chronicle.lu, 7. Juli 2022.</ref>. ** 1990er-Joren: Start vum éischte Formatiounsmodul am Beräich vun der Landwirtschaft. Kuerz drop ass e Metallatelier fir Renovatiounsaarbechten entstanen. Bis 1993 goufen al Scheieren ëmgebaut, fir Ställ an Infrastrukturen ze schafen. ** Ausbau: Iwwer d'Jore goufen d'Atelieren ëm verschidde Beräicher wéi de Gaarden- a Landschaftsbau, d'Gastronomie a Raumfleeg erweidert<ref>[https://www.liewenshaff.lu Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren]</ref>. ** Ëmbenennung: Am Joer 2021 gouf d'Struktur offiziell an « Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP) - Liewenshaff » ëmgenannt<ref>[https://www.officenationalenfance.lu/de/mesure-accueil/cisp/ Office national de l'enfance (ONE): Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP)]</ref>. ** Neibau (Stand 2026)* Fir de schouleschen an therapeutesche Bedierfnesser vun de Jugendlechen nach besser entgéintzekommen, ass (Stand 2026) e grousst, modern Infrastruktur- a Schoulgebai op der Plaz am Bau<ref>[https://www.chronicle.lu/category/education-1/43581-government-gives-green-light-to-new-youth-reception-psycho-pedagogical-centres Government Gives Green Light to New Youth Reception, Psycho-Pedagogical Centres], Chronicle.lu, 3. Dezember 2022.</ref>. == Konzept an Atelieren == D'Struktur schafft enk mam ''Office national de l'enfance'' (ONE) souwéi mat de schouleschen Instanzen zesummen. Déi Jugendlech ginn a verschiddene praktesche Beräicher un e gereegelten Aarbechtsalldag erugefouert a kréie parallel dozou individuell schoulesch Begleedung: * Agrarwiesen an Déierenhaltung: Betreiung vu Baueren- a Schaffdéieren (besonnesch Päerd) souwéi landwirtschaftlech Aarbechten; * Gaarden- a Landschaftsbau: Fleeg vu Grénganlagen an Ëmweltschutzaarbechten; * Schlässerei a Metallatelier: handwierklech Entretiens- a Metallaarbechten; * Kichen a Gastronomie: Zoubereedung vu Platen an d'Vermëttlung vun de Grondlagen aus der Gastronomie; * Raumfleeg: Astandhale vun der Infrastruktur vum Haff. Zousätzlech bitt de Liewenshaff en Internat un an deenen d'Jugendlech an engem geschützte Kader liewe kënnen<ref>[https://www.liewenshaff.lu Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren]</ref>. == Kultur == Niewent der pedagogescher Aarbecht ass de Liewenshaff an der Regioun fir säi kulturellt Engagement bekannt. Op dem Areal gëtt zënter Joren am Summer een [[Jazz]]- a [[Blues|Bluesfestival]] op zwou Bünen organiséiert.<ref>[https://paperjam.lu/club/event/2023-09-22-jazz-blues-festival-in-mersche Jazz & Blues Festival in Merscheid], Paperjam.lu</ref>. == Um Spaweck == * [https://www.liewenshaff.lu/ Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Päerd's Atelier a.s.b.l.] * [https://monarchie.lu/fr/actualites/visite-du-centre-socio-educatif-liewenshaff Monarchie.lu: Visite du Centre socio-éducatif «Liewenshaff»], 11. Mäerz 2022. * [https://www.tageblatt.lu/Luxemburg/Liewenshaff-statt-Schulbank-Kultur-zur-sozialen-Integration-21574.html Tageblatt.lu: Liewenshaff statt Schulbank: Kultur zur sozialen Integration] {{Referenzen}} [[Kategorie:Gemeng Esch-Sauer]] 61wlkwa0zk89rbbngsod7r1jl3rszcl 2704067 2704065 2026-09-06T13:49:53Z Robby 393 Referenzen adaptéiert 2704067 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} De '''Liewenshaff''' (''offiziell Centre d'insertion socioprofessionnelle - Liewenshaff'', fréier ''Centre de propédeutique professionnelle - Liewenshaff)'' ass en Ausbildungszentrum fir Jugendlecher zu [[Mëtscheed]] an der [[Gemeng Esch-Sauer]], dee vun der [[ASBL]] [[Päerd's Atelier]]<ref>RCS F3918</ref> bedriwwe gëtt an vum Responsabelen a President vun der [[Association sans but lucratif|ASBL]], dem [[Jean Fetz]], superviséiert gëtt<ref name=":0">{{Citation|URL=http://www.chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth|Titel=Interview: Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=Chronicle.lu}}</ref>. D'Haaptzil ass fir verhalensopfällege Jugendleche vu 16 Joer un, mat Hëllef vu praktesche Formatiounen, eng sozial Reintegratioun an d'Gesellschaft z'erméiglechen. == Geschicht == * D'Entstoe vum Liewenshaff geet op d'Initiativ vun der Päerd’s Atelier zeréck. Déi ursprénglech Iddi, déi vun Aarbechter aus dem CIS{{Wien?}} vun [[Zéisseng]] an ënner anerem vum Matbegrënner a Responsaablen Jean Fetz koum, war fir Aarbechtstherapien an de pedagogeschen Ëmgang mat Schaffpäerd als therapeutescht an erzéierescht Mëttel fir Jugendlecher a schwierege Liewenssituatiounen anzesetzen. Am Joer 1986 gouf dem deemolege Gemengeverband{{Onkloer}} [[Heischent]] per Testament en Terrain mam fréiere Bauerenhaff „Graf“ zu Mëtscheed iwwerlooss. Op dësem Areal ass am Laf vun de Joren de Liewenshaff opgebaut ginn<ref name=":0" />. ** 1990er-Joren: Start vum éischte Formatiounsmodul am Beräich vun der Landwirtschaft. Kuerz drop ass e Metallatelier fir Renovatiounsaarbechten entstanen. Bis 1993 goufen al Scheieren ëmgebaut, fir Ställ an Infrastrukturen ze schafen. ** Ausbau: Iwwer d'Jore goufen d'Atelieren ëm verschidde Beräicher wéi de Gaarden- a Landschaftsbau, d'Gastronomie a Raumfleeg erweidert<ref>{{Citation|URL=https://www.liewenshaff.lu/de/|Titel=Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren|Gekuckt=2026-09-06|Sprooch=de}}</ref>. ** Ëmbenennung: Am Joer 2021 gouf d'Struktur offiziell an « Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP) - Liewenshaff » ëmgenannt<ref>{{Citation|URL=https://www.officenationalenfance.lu/de/mesure-accueil/cisp/|Titel=CISP - Nationales Kinderbüro|Gekuckt=2026-09-06|Sprooch=de-DE}}</ref>. ** Neibau (Stand 2026)* Fir de schouleschen an therapeutesche Bedierfnesser vun de Jugendlechen nach besser entgéintzekommen, ass (Stand 2026) e grousst, modern Infrastruktur- a Schoulgebai op der Plaz am Bau<ref>{{Citation|URL=http://www.chronicle.lu/category/education-1/43581-government-gives-green-light-to-new-youth-reception-psycho-pedagogical-centres|Titel=Government Gives Green Light to New Youth Reception, Psycho-Pedagogical Centres|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=Chronicle.lu}}</ref>. == Konzept an Atelieren == D'Struktur schafft enk mam ''Office national de l'enfance'' (ONE) souwéi mat de schouleschen Instanzen zesummen. Déi Jugendlech ginn a verschiddene praktesche Beräicher un e gereegelten Aarbechtsalldag erugefouert a kréie parallel dozou individuell schoulesch Begleedung: * Agrarwiesen an Déierenhaltung: Betreiung vu Baueren- a Schaffdéieren (besonnesch Päerd) souwéi landwirtschaftlech Aarbechten; * Gaarden- a Landschaftsbau: Fleeg vu Grénganlagen an Ëmweltschutzaarbechten; * Schlässerei a Metallatelier: handwierklech Entretiens- a Metallaarbechten; * Kichen a Gastronomie: Zoubereedung vu Platen an d'Vermëttlung vun de Grondlagen aus der Gastronomie; * Raumfleeg: Astandhale vun der Infrastruktur vum Haff. Zousätzlech bitt de Liewenshaff en Internat un an deenen d'Jugendlech an engem geschützte Kader liewe kënnen<ref>[https://www.liewenshaff.lu Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren]</ref>. == Kultur == Niewent der pedagogescher Aarbecht ass de Liewenshaff an der Regioun fir säi kulturellt Engagement bekannt. Op dem Areal gëtt zënter Joren am Summer een [[Jazz]]- a [[Blues|Bluesfestival]] op zwou Bünen organiséiert.<ref>{{Citation|URL=https://paperjam.lu/event/2023-09-22-jazz-blues-festival-in-mersche|Titel=Jazz & blues festival in Merscheid|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=paperjam.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Um Spaweck == * [https://www.liewenshaff.lu/ Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Päerd's Atelier a.s.b.l.] * [https://monarchie.lu/fr/actualites/visite-du-centre-socio-educatif-liewenshaff Monarchie.lu: Visite du Centre socio-éducatif «Liewenshaff»], 11. Mäerz 2022. * [https://www.tageblatt.lu/Luxemburg/Liewenshaff-statt-Schulbank-Kultur-zur-sozialen-Integration-21574.html Tageblatt.lu: Liewenshaff statt Schulbank: Kultur zur sozialen Integration] {{Referenzen}} [[Kategorie:Gemeng Esch-Sauer]] 4yznsn8r1xkzbx68pis6a11z9sj5z7t 2704068 2704067 2026-09-06T13:54:43Z Robby 393 Referenzen adaptéiert 2704068 wikitext text/x-wiki {{Infobox Veräin}} De '''Liewenshaff''' (''offiziell Centre d'insertion socioprofessionnelle - Liewenshaff'', fréier ''Centre de propédeutique professionnelle - Liewenshaff)'' ass en Ausbildungszentrum fir Jugendlecher zu [[Mëtscheed]] an der [[Gemeng Esch-Sauer]], dee vun der [[ASBL]] [[Päerd's Atelier]]<ref>RCS F3918</ref> bedriwwe gëtt an vum Responsabelen a President vun der [[Association sans but lucratif|ASBL]], dem [[Jean Fetz]], superviséiert gëtt<ref name=":0">{{Citation|URL=http://www.chronicle.lu/category/charity-volunteering/41656-interview-psychologist-renee-lotz-presents-liewenshaff-socio-educational-centre-for-reintegration-of-youth|Titel=Interview: Renée Lotz Presents Work of Liewenshaff Socio-Educational Centre for Reintegration of Youth|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=Chronicle.lu|Sprooch=en}}</ref>. D'Haaptzil ass fir verhalensopfällege Jugendleche vu 16 Joer un, mat Hëllef vu praktesche Formatiounen, eng sozial Reintegratioun an d'Gesellschaft z'erméiglechen. == Geschicht == * D'Entstoe vum Liewenshaff geet op d'Initiativ vun der Päerd’s Atelier zeréck. Déi ursprénglech Iddi, déi vun Aarbechter aus dem CIS{{Wien?}} vun [[Zéisseng]] an ënner anerem vum Matbegrënner a Responsaablen Jean Fetz koum, war fir Aarbechtstherapien an de pedagogeschen Ëmgang mat Schaffpäerd als therapeutescht an erzéierescht Mëttel fir Jugendlecher a schwierege Liewenssituatiounen anzesetzen. Am Joer 1986 gouf dem deemolege Gemengeverband{{Onkloer}} [[Heischent]] per Testament en Terrain mam fréiere Bauerenhaff „Graf“ zu Mëtscheed iwwerlooss. Op dësem Areal ass am Laf vun de Joren de Liewenshaff opgebaut ginn<ref name=":0" />. ** 1990er-Joren: Start vum éischte Formatiounsmodul am Beräich vun der Landwirtschaft. Kuerz drop ass e Metallatelier fir Renovatiounsaarbechten entstanen. Bis 1993 goufen al Scheieren ëmgebaut, fir Ställ an Infrastrukturen ze schafen. ** Ausbau: Iwwer d'Jore goufen d'Atelieren ëm verschidde Beräicher wéi de Gaarden- a Landschaftsbau, d'Gastronomie a Raumfleeg erweidert<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.liewenshaff.lu/de/|Titel=Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Entwicklung vun den Atelieren|Gekuckt=2026-09-06|Sprooch=de}}</ref>. ** Ëmbenennung: Am Joer 2021 gouf d'Struktur offiziell an « Centre d'insertion socioprofessionnelle (CISP) - Liewenshaff » ëmgenannt<ref>{{Citation|URL=https://www.officenationalenfance.lu/de/mesure-accueil/cisp/|Titel=CISP - Nationales Kinderbüro|Gekuckt=2026-09-06|Sprooch=de-DE}}</ref>. ** Neibau (Stand 2026)* Fir de schouleschen an therapeutesche Bedierfnesser vun de Jugendlechen nach besser entgéintzekommen, ass (Stand 2026) e grousst, modern Infrastruktur- a Schoulgebai op der Plaz am Bau<ref>{{Citation|URL=http://www.chronicle.lu/category/education-1/43581-government-gives-green-light-to-new-youth-reception-psycho-pedagogical-centres|Titel=Government Gives Green Light to New Youth Reception, Psycho-Pedagogical Centres|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=Chronicle.lu}}</ref>. == Konzept an Atelieren == D'Struktur schafft enk mam ''Office national de l'enfance'' (ONE) souwéi mat de schouleschen Instanzen zesummen. Déi Jugendlech ginn a verschiddene praktesche Beräicher un e gereegelten Aarbechtsalldag erugefouert a kréie parallel dozou individuell schoulesch Begleedung: * Agrarwiesen an Déierenhaltung: Betreiung vu Baueren- a Schaffdéieren (besonnesch Päerd) souwéi landwirtschaftlech Aarbechten; * Gaarden- a Landschaftsbau: Fleeg vu Grénganlagen an Ëmweltschutzaarbechten; * Schlässerei a Metallatelier: handwierklech Entretiens- a Metallaarbechten; * Kichen a Gastronomie: Zoubereedung vu Platen an d'Vermëttlung vun de Grondlagen aus der Gastronomie; * Raumfleeg: Astandhale vun der Infrastruktur vum Haff. Zousätzlech bitt de Liewenshaff en Internat un an deenen d'Jugendlech an engem geschützte Kader liewe kënnen.<ref name=":1" /> == Kultur == Niewent der pedagogescher Aarbecht ass de Liewenshaff an der Regioun fir säi kulturellt Engagement bekannt. Op dem Areal gëtt zënter Joren am Summer een [[Jazz]]- a [[Blues|Bluesfestival]] op zwou Bünen organiséiert.<ref>{{Citation|URL=https://paperjam.lu/event/2023-09-22-jazz-blues-festival-in-mersche|Titel=Jazz & blues festival in Merscheid|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=paperjam.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Um Spaweck == * [https://www.liewenshaff.lu/ Offiziell Websäit vum Liewenshaff - Päerd's Atelier a.s.b.l.] * [https://monarchie.lu/fr/actualites/visite-du-centre-socio-educatif-liewenshaff Monarchie.lu: Visite du Centre socio-éducatif «Liewenshaff»], 11. Mäerz 2022. * [https://www.tageblatt.lu/Luxemburg/Liewenshaff-statt-Schulbank-Kultur-zur-sozialen-Integration-21574.html Tageblatt.lu: Liewenshaff statt Schulbank: Kultur zur sozialen Integration] {{Referenzen}} [[Kategorie:Gemeng Esch-Sauer]] gbxl5jwwbnnu5fsrk2cli259jsf50c3 10 176052 2704125 2682789 2026-09-06T18:46:12Z Zinneke 34 2704125 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=Zaaddozen van gewone berenklauw (Heracleum sphondylium). 10-08-2023. (actm.) 02.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= Somkapsele vu [[Rackebrout]] (''Heracleum sphondylium)''.}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 09]]</noinclude> 05fawzit9g769ti3jbvq6uo160lkhsj 10 176054 2704217 2682791 2026-09-07T11:32:11Z Zinneke 34 2704217 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= en [[Europäeschen Hamster]] (''Cricetus cricetus'').}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 11]]</noinclude> ee2w0dcsxp4ofd3oisov92qmdg9jr18 0 176386 2704218 2687368 2026-09-07T11:46:37Z GilPe 14980 Prezisioun 2704218 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoLUX}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = | Numm (Däitsch) = Berghof | Kanton = {{Kanton Gréiwemaacher}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Fluessweiler}} }} De '''Bierghaff''' (och alt '''Berghaff''' oder '''Bergshaff'''<ref>Schëlter op der Plaz</ref>) ass e [[Lieu-dit]] a [[Bauerenhaff]] an der [[Gemeng Fluessweiler]] am [[Kanton Gréiwemaacher]]. == Geographie == Den Haff läit an der ''Rue Kiem'' op enger Héicht vun ca. 289 m an der [[Kadastersektioun|Sektioun]] [[Beyren]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat}}{{Referenzen}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Fluessweiler]] 33oeul1qhltpkig4vd979k2yrt82siv 0 176398 2704198 2687398 2026-09-07T07:46:05Z GilPe 14980 Prezisioun 2704198 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoLUX}} {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm (Franséisch) = | Numm (Däitsch) = | Kanton = {{Kanton Iechternach}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Waldbëlleg}} }} Den '''Haarthaff''' (och alt '''Hardhaff''') ass e [[Lieu-dit]] an e fréiere [[Bauerenhaff]] an der [[Gemeng Waldbëlleg]] am [[Kanton Iechternach]]. Vum Haff si just nach Ruinen iwwereg. == Geographie == De fréieren Haff läit op enger Héicht vun ca. 305 m an der [[Kadastersektioun|Sektioun]] [[Haler]], ronn 360 m westlech vum [[Schlass Grondhaff]]. == Kuckt och == {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Häff a Lieu-diten zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Waldbëlleg]] 1rooo4yjq9sjdwuw4k3tl6mydma7zxo 0 176963 2704187 2702824 2026-09-07T07:36:49Z Volvox 4050 2704187 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Schachbriet (Päiperlek)]] [[Kategorie:Nymphalidae]] [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] kk10vkojp60njd1f01tzf3xi9yrs1gl 14 177038 2704172 2703891 2026-09-07T07:27:40Z Volvox 4050 2704172 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Romaleidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Romaleidae}} [[Kategorie:Heesprénger]] 0zbfgtwd7ddwvni9jsi2ptl9yj07xjs 14 177049 2704179 2703942 2026-09-07T07:29:42Z Volvox 4050 2704179 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill vun de '''[[Gryllidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Gryllidae}} [[Kategorie:Heesprénger]] hjdhtppsktyfrjc8u62sgd8f01zpasz 0 177050 2704074 2703979 2026-09-06T14:27:47Z GilPe 14980 Homoymielinke verbessert 2704074 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} De '''Franz Peter Wirth''', gebuer den [[22. September]] [[1919]] zu [[München]], a gestuerwen de [[17. Oktober]] [[1999]] zu [[Berg (Starnberger See)|Berg]], war en [[Däitschland|däitsche]] [[Filmregisseur]] an [[Dréibuchauteur]]. De Wirth huet e puer Kinosfilmer gedréit, haaptsächlech huet hien awer Filmer fir déi däitsch Televisioun realiséiert. == Filmographie == === als Regisseur === === Kino === * 1958: ''...und nichts als die Wahrheit'' - Haaptacteuren: [[O.W. Fischer]], [[Marianne Koch]], [[Ingrid Andree]] * 1958: ''Helden'' - Haaptacteuren: O.W. Fischer, [[Liselotte Pulver]], [[Ellen Schwiers]] * 1959: ''Menschen im Netz'' - Haaptacteuren: [[Hansjörg Felmy]], [[Johanna von Koczian]], [[Hannes Messemer]] * 1959: ''Ein Tag, der nie zu Ende geht'' - Haaptacteuren: [[Ruth Leuwerik]], Hansjörg Felmy, Hannes Messemer * 1970: ''Die Frau am dunklen Fenster'' - Haaptacteuren: Marianne Koch, [[Christiane Nielsen]], [[Heinz Drache]] * 1961: ''Bis zum Ende aller Tage'' - Haaptacteuren: [[Hanns Lothar]], [[Helmut Griem]], [[Carl Lange (Schauspiller)|Carl Lange]] * 1963: ''Bekenntnisse eines möblierten Herrn'' - Haaptacteuren: [[Karl Michael Vogler]], [[Françoise Prévost]], [[Cordula Trantow]] * 1964: ''Ein Mann im schönsten Alter'' - Haaptacteuren: Karl Michael Vogler, [[Pascale Audret]], [[Marisa Mell]] * 1973: ''Oh Jonathan, oh Jonathan!'' - Haaptacteuren: [[Heinz Rühmann]], [[Franziska Oehme]], [[Paul Dahlke]] ==== Televisioun ==== ===== TV-Filme ===== * 1954: ''Das Brot des Malers Luschek'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Pinkas Braun]], [[Peter Höfer]] * 1954: ''Oskar kommt mit der dritten Stadtbahn'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Fritz Albrecht]], [[Fritz Lehmann]] * 1954: ''Vom Himmel hoch, da komm ich her'' - (TV-Film) - (Kuerzfilm) * 1954: ''Der Weihnachtsgast'' - (TV-Film) - (Kuerzfilm) * 1955: ''Chiarevalle wird entdeckt'' - (TV-Film) - (Kuerzfilm) * 1955: ''Unruhige Nacht'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Franz Johann Danz]], Carl Lange, [[Siegfried Wischnewski]] * 1955: ''[[Alle meine Söhne (TV-Film 1955)|Alle meine Söhne]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Willi Umminger]], [[Annemarie Holtz]], [[Peter Schütte]] * 1956: ''Meine Schwester und ich'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Johannes Heesters]], [[Anneliese Rothenberger]] * 1956: ''[[Der Hexer (TV-Film 1956)|Der Hexer]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Susanne von Almassy]], [[Herbert Tiede]], [[Franz Schafheitlin]] * 1956: ''Schmutzige Hände'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Carl Lange (Schauspiller)|Carl Lange]], [[Maria Körber]], [[Agnes Fink]] * 1956: ''Der schöne Gleichgültige'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Agnes Fink, [[Robert Graf]] - (Kuerzfilm) * 1956: ''Jeanne oder Die Lerche'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Liselotte Pulver]], [[Ludwig Anschütz]], [[Robert Meyn]] * 1957: ''Korruption'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Hans Mahnke]], [[Doris Schade]], Franz Schafheitlin * 1957: ''[[Der Richter und sein Henker (TV-Film)|Der Richter und sein Henker]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Karl-Georg Saebisch]], [[Herbert Tiede]], Maria Körber * 1957: ''Bernarda Albas Haus'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Elisabeth Flickenschildt]], [[Adele Lindemer]] * 1957: ''Er und Sie - Fernsehkurs für das Leben zu zweit'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1958: ''Glaube, Liebe, Hoffnung'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Ruth Drexel]], [[Walter Kohut]], [[Claudia Gerstäcker]] * 1958: ''Der kaukasische Kreidekreis'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Käthe Reichel]], [[Elisabeth Goebel]], [[Hans Elwenspoek]] * 1958: ''Der Tod des Handlungsreisenden'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Kurt Ehrhardt]], Robert Graf, [[Lina Carstens]] * 1959: ''Konto ausgeglichen'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wolfgang Preiss]], Herbert Tiede, [[Margot Trooger]] * 1959: ''Raskolnikoff'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Hartmut Reck]], [[Paul Verhoeven (däitsche Filmregisseur)|Paul Verhoeven]], [[Uwe Friedrichsen]] * 1960: ''Hamlet, Prinz von Dänemark'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Maximilian Schell]], [[Hans Caninenberg]], [[Dunja Movar]] * 1960: ''[[Alle meine Söhne (TV-Film 1955)|Alle meine Söhne]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Paul Dahlke, [[Alice Treff]], [[Götz George]] * 1961: ''Der Fall Winslow'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Paul Dahlke, [[Alice Treff]], [[Peter Pasetti]] * 1962: ''Der Hausmeister'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Ernst Ronnecker]], [[Wolfgang Eger]] * 1962: ''Wallenstein'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wilhelm Borchert]], [[Ernst Fritz Fürbringer]], Karl Michael Vogler * 1962: ''Zahlungsaufschub'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Edith Heerdegen]], [[Fritz Wepper]], [[Wolfgang Kieling]] * 1962: ''Zaubereien oder Die Tücke des Objekts'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Harald Leipnitz]], Ernst Fritz Fürbringer, [[Lukas Ammann]] * 1963: ''Was Ihr wollt'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Hanns Lothar]], [[Benno Sterzenbach]], [[Chariklia Baxevanos]] * 1963: ''Don Carlos - Infant von Spanien'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Ernst Fritz Fürbringer, [[Lieselotte Rau]], [[Helmut Griem]] * 1964: ''Der Hund des Generals'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Paul Hoffmann (Schauspiller)|Paul Hoffmann]], [[Carl Lange (Schauspiller)|Carl Lange]], [[Klaus Löwitsch]] * 1964: ''Karl Sand'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Gerd Baltus]], [[Peter Lühr]], [[Konrad Georg]] * 1964: ''Die Geschichte von Joel Brand'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Herwig Walter]], [[Harry Kalenberg]] * 1965: ''Der arme Mann Luther'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Hans Dieter Zeidler]], [[Hannes Messemer]], Ernst Fritz Fürbringer * 1965: ''Der Ruepp'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Alexander Golling]], [[Ludwig Schmid-Wildy]], [[Willy Schultes]] * 1967: ''Flucht ohne Ausweg'' - (TV-Serie) - (3 Episoden) * 1970: ''Antigone'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Andrea Jonasson]], [[Heidelinde Weis]], Helmut Griem * 1965: ''Rückkehr von den Sternen'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Lina Carstens]], [[Hellmut Lange]], [[Gertrud Kückelmann]] * 1970: ''Herzliches Beileid'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Herbert Bötticher]], [[Hannelore Schroth]] - (Kuerzfilm) * 1966: ''Geschlossene Gesellschaft'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Gisela Uhlen]], Wolfgang Kieling * 1966: ''Der Regenmacher'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Liselotte Pulver, [[Stefan Wigger]], [[Helmut Schmid]] * 1966: ''Ein Schloß'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Gerd Baltus, Alexander Golling * 1967: ''Das Attentat - Der Tod des Engelbert Dollfuß'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Kurt Zips]], [[Rudolf Lenz]], [[Karl Schönböck]] * 1967: ''Nathan der Weise'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Kurt Ehrhardt]], [[Monika Peitsch]], [[Bruni Löbel]] * 1967: ''Der schöne Gleichgültige'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Gisela Uhlen, Karl Michael Vogler - (Kuerzfilm) * 1967: ''Walther Rathenau - Untersuchung eines Attentats'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Lina Carstens, [[Christian Doermer]], Paul Dahlke * 1967: ''[[Schinderhannes (TV-Film)|Schinderhannes]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Hans Dieter Zeidler]], [[Erwin Scherschel]] * 1968: ''Schmutzige Hände'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Carl Raddatz]], [[Christoph Bantzer]], [[Susanne Barth]] * 1968: ''Die Schlacht bei Lobositz'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Bruno Ganz]], Harald Leipnitz, Ernst Fritz Fürbringer * 1968: ''Othello'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wolfgang Reichmann]], Heidelinde Weis, Karl Michael Vogler * 1969: ''Alte Kameraden'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Horst Bergmann]], [[Gustl Bayrhammer]], [[Günther Ungeheuer]] * 1969: ''Die Zimmerschlacht'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Martin Benrath]], Gisela Uhlen * 1969: ''Al Capone im deutschen Wald'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Will Danin]], [[Toni Dameris]] * 1969: ''Verraten und verkauft'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Jean-Pierre Zola]], [[Helma Seitz]], [[Christine Wodetzky]] * 1970: ''Das Haus Lunjowo'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Peter Schütte]], [[Dieter Borsche]], [[Werner Kreindl]] * 1970: ''Die Marquise von B.'' - (TV-Mini-Serie) - (2 Episoden) - Haaptacteuren: Heidelinde Weis, [[Peter Pasetti]], [[Sami Frey]] * 1971: ''Change'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Rainer von Artenfels]], [[Hans Brenner]], [[Monica Bleibtreu]] * 1971: ''Willy und Lilly'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Maria Schell]], [[Heinz Baumann]] * 1971: ''Operation Walküre'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Joachim Hansen]], [[Karl-Heinz von Hassel]], [[Alexander von Rosen]] * 1971: ''Die Messe der erfüllten Wünsche'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Reiner Schöne]], [[Nicole Heesters]], Susanne Barth * 1972: ''Eisenwichser'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Willy Semmelrogge]], [[Claus Theo Gärtner]] * 1972: ''Die rote Kapelle'' - (TV-Serie) - (7 Episoden) * 1972-1973: ''Alexander Zwo'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) * 1974: ''Nicht einmal das halbe Leben'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Ingrid Fröhlich]], [[Karl-Heinz von Hassel]] * 1974: ''Der zerbrochene Krug'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wolfgang Reichmann]], [[Ernst Schröder (Schauspiller)|Ernst Schröder]], [[Ernst Jacobi]] * 1974: ''Plus minus null'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Horst Tappert]], [[Anaid Iplicjian]], [[Rolf Becker]] * 1974: ''Strychnin und saure Drops'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Curt Bois]], Wera Frydtberg, [[Martin Held]] * 1975: ''Der Biberpelz'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Doris Schade]], [[Hans Beerhenke]] * 1975: ''Der Wittiber'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Gustl Bayrhammer]], [[Gaby Dohm]], [[Werner Asam]] * 1975: ''Ein schönes Paar'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Harald Leipnitz]], [[Gila von Weitershausen]] * 1975: ''Baby Hamilton oder Das kommt in den besten Familien vor'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Wolfgang Kieling, [[Xenia Pörtner]], [[Amadeus August]] * 1975: ''Die Verschwörung des Fiesco zu Genua'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Klaus Maria Brandauer [[Rudolf Fernau]], [[Senta Berger]] * 1975: ''Tatort'' - (TV-Serie) – Episod: ''Wodka Bitter-Lemon'' - Haaptacteuren: [[Hansjörg Felmy]], [[Heinz Bennent]], [[Karin Eickelbaum]] * 1975-1990: ''Derrick'' - (TV-Serie) - (5 Episoden) * 1976: ''[[Romeo und Julia (TV-Film 1970)|Romeo und Julia]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Rudolf Fernau, Harald Leipnitz, Xenia Pörtner * 1976: ''Insel der Rosen'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Günter Lamprecht]], [[Sigfrit Steiner]], Christine Wodetzky * 1976: ''Minna von Barnhelm'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Reinhild Solf]], Frank Hoffmann, [[Werner Kreindl]] * 1976: ''Die Leute von Feichtenreut'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Michaela May]], [[Elmar Wepper]], [[Veronika Fitz]] * 1976: ''[[Roulette (Film)|Roulette]]'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Elke Aberle]], Karl Michael Vogler, [[Eleonore Weisgerber]] * 1977: ''Generale - Anatomie der Marneschlacht'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Otto Kurth]], [[Friedrich Gröndahl]], Ernst Fritz Fürbringer * 1977: ''Ei Mann wird jünger'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Günther Maria Halmer]], Ernst Jacobi, [[Arno Assmann]] * 1978: ''[[Wallenstein (TV-Mini-Serie 1978) |Wallenstein]]'' - (TV-Mini-Serie) - (4 Episoden) - Haaptacteuren: Rolf Boysen, [[Romuald Pekny]], Wolfgang Preiss * 1979: ''Buddenbrooks'' - (TV-Serie) - (11 Episoden) * 1980: ''Tatort'' - (TV-Serie) – Episod: ''Mit nackten Füßen'' - Haaptacteuren: [[Volkert Kraeft]], [[Dieter Kirchlechner]], [[Sky du Mont]] * 1982: ''Egmont'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Manfred Zapatka]], [[Catherine Frot]], [[Rolf Boysen]] * 1982: ''Georg Thomallas Geschichten'' - (TV-Serie) - (2 Episoden) * 1982-1986: ''Ein Stück Himmel'' - (TV-Serie) - (10 Episoden) * 1983: ''Tiefe Wasser'' - (TV-Serie) - (2 Episoden) * 1983-2016: ''Weißblaue Geschichten'' - (TV-Serie) - (2 Episoden) * 1984: ''Don Carlos'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Rolf Boysen]], [[Marita Marschall]], [[Jacques Breuer]] * 1984: ''Geld oder Leben - Vier heitere Geschichten'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Heidelinde Weis, [[Franziska Bronnen]], Wolfgang Kieling * 1984: ''Vor dem Sturm'' - (TV- Mini-Serie) - (6 Episoden) * 1984: ''Alles aus Liebe'' - (TV-Serie) - (1 Episod) * 1984-1985: ''Polizeiinspektion 1'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) * 1986: ''Spätes Erröten'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Christiane Hammacher]], [[Marion Kracht]], Heidelinde Weis * 1986: ''Zerbrochene Brücken'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Monika Woytowicz]], Rolf Becker, [[Maria Sebaldt]] * 1986: ''Die Wächter'' - (TV-MIni-Serie) - (6 Episoden) * 1987: ''[[Wallenstein (TV-Mini-Serie 1987)|Wallenstein]]'' - (TV-Mini-Serie) - (3 Episoden) - Haaptacteuren: [[Thomas Holtzmann]], [[Krista Stadler]], Rolf Becker * 1988: ''Familienschande'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Hannes Jaenicke]], [[Constanze Engelbrecht]], [[Friedrich von Thun]] * 1989: ''Karambolage'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Iris Berben]], Constanze Engelbrecht, [[Volkert Kraeft]] * 1989: ''Notenwechsel'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Peer Augustinski]], [[Klaus Herm]], [[Liane Hielscher]] * 1992: ''Dornberger'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Peter Bongartz]], Iris Berben, Volkert Kraeft * 1992-1993: ''Oppen und Ehrlich'' - (TV-Serie) - (11 Episoden) * 1995-1996: ''Frankenberg'' - (TV-Serie) * 1996: ''Der Mann ohne Schatten'' - (TV-Serie) - (2 Episoden) * 1996: ''Adieu, mon ami'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: Constanze Engelbrecht, [[Julie Engelbrecht]], [[Hans Kremer]] * 1997: ''Sophie: Schlauer als die Polizei'' - (TV-Serie) - (6 Episoden) * 1998: ''Die Unbestechliche'' - (TV-Serie) - (3 Episoden) * 1999: ''Typisch Ed!'' - (TV-Film) - Haaptacteuren: [[Wolfgang M. Bauer]], [[Toni Berger]], [[Katerina Jacob]] == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Wirth Franz Peter}} [[Kategorie:Däitsch Filmregisseuren]] [[Kategorie:Däitsch Televisiounsregisseuren]] [[Kategorie:Däitsch Dréibuchauteuren]] [[Kategorie:Gebuer 1919]] [[Kategorie:Gestuerwen 1999]] o0e8vez5wwi2w9ul34eked1klhn5hvs 0 177051 2704075 2703985 2026-09-06T14:28:57Z GilPe 14980 2704075 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} De '''Klaus Maria Brandauer''', gebuer als ''Klaus Georg Steng'' den [[22. Juni]] [[1943]] zu [[Bad Aussee]] an der [[Steiermark]], ass en [[Éisträich|éisträichesche]] [[Schauspiller]] a [[Filmregisseur]]. Hie war a Filmer vu bedeitende Regisseure wéi [[István Szabó]], [[Jerzy Skolimowski]], [[Sydney Pollack]] a [[Bernhard Wicki]] ze gesinn. Am [[James Bond]]-Film ''[[Never Say Never Again]]'' vum [[Irvin Kershner]] huet hien d’Roll vum Béisen, dem ''Maximilian Largo'', iwwerholl. == Filmographie == === Kino === ==== als Schauspiller ==== * 1972: ''The Salzburg Connection'' - Regie: [[Lee H. Katzin]] - Haaptacteuren: [[Barry Newman]], [[Anna Karina]] - (als Johann Kronsteiner) * 1979: ''Októberi vasárnap'' - Regie: [[András Kovács]] - Haaptacteuren: [[Ferenc Bács]], [[Béla Ernyey]] - (als Hoffmann) * 1981: ''Mephisto'' - Regie: [[István Szabó]] - Haaptacteuren: [[Ildikó Bánsági]], [[Krystyna Janda]] - (als Hendrik Höfgen) * 1983: ''[[Never Say Never Again]]'' - Regie: [[Irvin Kershner]] - Haaptacteuren: [[Sean Connery]], [[Max von Sydow]] - (als Maximilian Largo) * 1984: ''Detskiy sad'' - Regie: [[Yevgeniy Yevtushenko]] - Haaptacteuren: [[Sergei Gusak]], [[Sergei Bobrovsky]] * 1985: ''Oberst Redl'' - Regie: István Szabó - Haaptacteuren: [[Hans Christian Blech]], [[Armin Mueller-Stahl]], [[Gudrun Landgrebe]] - (als Alfred Redl) * 1985: ''The Lightship'' - Regie: [[Jerzy Skolimowski]] - Haaptacteuren: [[Robert Duvall]], [[Tom Bower]] - (als Miller) * 1985: ''[[Out of Africa]]'' - Regie: [[Sydney Pollack]] - Haaptacteuren: [[Meryl Streep]], [[Robert Redford]] - (als Bror) * 1986: ''Streets of Gold'' - Regie: [[Joe Roth]] - Haaptacteuren: [[Adrian Pasdar]], [[Wesley Snipes]], [[Ángela Molina]] - (als Alek Neuman) * 1988: ''Hanussen'' - Regie: István Szabó - Haaptacteuren: [[Erland Josephson]], [[Ildikó Bánsági]] - (als Klaus Schneider/Eric Jan Hanussen) * 1988: ''Burning Secret'' - Regie: [[Andrew Birkin]] - Haaptacteuren: [[Faye Dunaway]], [[Ian Richardson]] - (als Baron) * 1989: ''Das Spinnennetz'' - Regie: [[Bernhard Wicki]] - Haaptacteuren: [[Ulrich Mühe]], Armin Mueller-Stahl - (als Benjamin Lenz) * 1989: ''La révolution française'' - Regie: [[Robert Enrico]], [[Richard T. Heffron]] - Haaptacteuren: [[Peter Ustinov]], [[Claudia Cardinale]] - (als Danton) * 1989: ''Georg Elser - Einer aus Deutschland'' - Regie: Klaus Maria Brandauer - Haaptacteuren: [[Rebecca Miller]], [[Brian Dennehy]] - (als Georg Elser) * 1990: ''The Russia House'' - Regie: [[Fred Schepisi]] - Haaptacteuren: Sean Connery, [[Michelle Pfeiffer]] - (als Dante) * 1991: ''White Fang'' - Regie: [[Randal Kleiser]] - Haaptacteuren: [[Ethan Hawke]], [[Seymour Cassel]] - (als Alex) * 1991: ''Becoming Colette'' - Regie: [[Danny Huston]] - Haaptacteuren: [[Mathilda May]], [[Virginia Madsen]] - (als Henri Gauthier-Villars) * 1994: ''Mario und der Zauberer'' - Regie: Klaus Maria Brandauer - Haaptacteuren: [[Julian Sands]], [[Anna Galiena]] - (als Cipolla) * 1997: ''Balkan Island: The Last Story of the Century'' - Regie: [[ Lordan Zafranovic]] - Haaptacteuren: [[Anica Dobra]], [[Jean-Marc Barr]] - (als Nikola) * 1999: ''[[Rembrandt (Film)|Rembrandt]]'' - Regie: [[Charles Matton]] - Haaptacteuren: [[Romane Bohringer]], [[Jean Rochefort]] - (als Rembrandt van Rijn) * 2000: ''Dykaren'' - Regie: [[Erik Gustavson]] - Haaptacteuren: [[Izabella Scorupco]], [[Stefan Sauk]] - (als Orlov) * 2000: ''Vera, nadezhda, krov''' - Regie: [[Marina Dubrovina]] - Haaptacteuren: [[Maria Järvenhelmi]], [[Nikita Mikhalkov]] - (als Vladimir Lenin) * 2001: ''Vercingétorix'' - Regie: [[Jacques Dorfmann]] - Haaptacteuren: [[Christopher Lambert|Christophe Lambert]], Max von Sydow - (als Julius Caesar) * 2002: ''Jedermanns Fest'' - Regie: [[Fritz Lehner]] - Haaptacteuren: [[Juliette Gréco]], [[Sylvie Testud]] - (als Jan Jedermann) * 2002: ''Between Strangers'' - Regie: [[Edoardo Ponti]] - Haaptacteuren: [[Sophia Loren]], [[Mira Sorvino]] - (als Alexander Bauer) * 2003: ''Bonhoeffer'' - Regie: [[Martin Doblmeier]] * 2003: ''Poem - Ich setzte den Fuß in die Luft und sie trug'' - Regie: [[Ralf Schmerberg]] * 2009: ''Tetro'' - Regie: [[Francis Ford Coppola]] - Haaptacteuren: [[Vincent Gallo]], [[Alden Ehrenreich]] - (als Carlo/Alfie) * 2011: ''Manipulation'' - Regie: [[Pascal Verdosci]] - Haaptacteuren: [[Sebastian Koch]], [[Thomas Douglas]] - (als Urs Rappold) * 2012: ''The Strange Case of Wilhelm Reich'' - Regie: [[Antonin Svoboda]] - Haaptacteuren: [[Julia Jentsch]], [[Jeanette Hain]] - (als Wilhelm Reich) * 2020: ''Zárójelentés'' - Regie: István Szabó - Haaptacteuren: [[Károly Eperjes]], [[Dorottya Udvaros]] ==== als Regisseur ==== * 1989: ''Georg Elser - Einer aus Deutschland'' * 1994: ''Mario und der Zauberer '' * 1999: ''Die Wand'' - Haaptacteuren: [[Corinna Harfouch]] * 2004: ''Die Wahrheit im Spiel'' - (Dokumentarfilm) == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{SORTIERUNG:Brandauer, Klaus Maria}} [[Kategorie:Éisträichesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:Éisträichesch Theaterschauspiller]] [[Kategorie:Éisträichesch Televisiounsschauspiller]] [[Kategorie:Éisträichesch Theaterregisseuren]] [[Kategorie: Éisträichesch Filmregisseuren]] [[Kategorie: Éisträichesch Televisiounsregisseuren]] [[Kategorie: Golden Globe fir de beschte Schauspiller an enger Nieweroll]] [[Kategorie:Gebuer 1943]] 64xd1gscra1llvnc4ff8m77aqm3zwda 0 177054 2704078 2704018 2026-09-06T14:34:17Z GilPe 14980 Upassungen 2704078 wikitext text/x-wiki {{Infobox Séi}} D''''Bucht vu Kotor''' ([[Serbesch]]: Бока Которска, ''Boka Kotorska'') ass eng [[Bucht]] am [[Adriatescht Mier|Adriatesche Mier]], am Südweste vu [[Montenegro]]. Et ass eng vun den touristesch am meescht besichte Plazen a Montenegro. D'Bucht vu Kotor ass zanter Joerdausende bewunnt. Ronderëm leien déi zum Deel pittoresk Uertschafte [[Kotor]], [[Risan]] (déi eelst Siidlung an der Bucht), [[Tivat]], [[Perast]] an [[Herceg Novi]], mat ville Kierchen a Kléischter. D'Bucht geet bis zu engem Kilometer an d'Land eran, mat ronderëm géie [[Karst]]wänn. Si besteet aus véier eenzele Basengen, déi duerch enk Passagë matenaner verbonne sinn. D'Entrée vum Mier aus ass bei der Festungsinsel [[Mamula]], tëscht de befestegten Uwänner vun der [[Kroatien|kroatescher]] Hallefinsel [[Prevlaka]] an dem montenegrinesche Kap Arza op der Hallefinsel [[Luštica]]. Da kommen d'Basenge vun Herceg Novi, Tivat an, hannert der Hallefinsel Vrmac, vu Risan a vu Kotor. D'Basenge vun Herceg Novi an Tivat sinn duerch de Kanal vu Kumbor verbonnen, déi vun Tivat an déi vu Risan a Kotor duerch d'[[Mierengt]] vu Verige, déi op der schmuelster Plaz just 330 m breet ass. D'Bucht am banneschten Deel, an d'Basenge vu Risan a Kotor, gehéieren zur [[Unesco]]-[[Weltierfschaft]]. 1979 gouf et do vill Schied duerch en [[Äerdbiewen]]. == Biller == <gallery widths="150"> Mamula Island2 by Klackalica.jpg|D'Insel Mamula Bucht-von-kotor.jpg|''Sv. Đorđe'' (r.) a ''Gospa od Škrpjela'' (l.) Kotor Bay - St George Island.JPG|Klouschterinsel ''Sveti Đorđe'', hannen d'Bierger vum Orjen 20090719 Crkva Gospa od Zdravlja Kotor Bay Montenegro.jpg|Vue iwwer Kotor an d'Bucht Montenegro Bucht von Kotor01.jpg|Bucht vu Kotor </gallery> == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Weltierwen (Europa)]] == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Adriatescht Mier]] [[Kategorie:Geographie vum Montenegro]] [[Kategorie:Weltkulturierwen an Europa]] 4ku3o1f4hk9slf1o3jhsrundwybu5gf 0 177055 2704066 2704019 2026-09-06T13:38:51Z Zinneke 34 e puer Biller 2704066 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Prčanj''' ([[kyrillescht Alphabet|kyrillesch]]: ''Прчањ'', [[Italieenesch]]: ''Perzagno'') ass eng kleng Stad mat eppes iwwer 1.200 Awunner (2011) an der [[Bucht vu Kotor]], am [[Montenegro]]. Se läit 5 km westlech vu [[Kotor]], vis-à-vis vun [[Dobrota]] an tëscht den Uertschafte Muo a Stoliv. Prčanj war bis zum Fall vun der [[Republik Venedeg]] 1797 ee vun de wichtegste maritimen Zentren an der südlecher Adria. Dëse Wuelstand am 17. und 18. Joerhonnert gesäit een haut nach an der Architektur vu Prčanj: laang Reie vu stenge Villae mat eenheetlech schéine Fassaden, mat Gäert an Olivebongerten dertëschent. Och d'Kierch ''Gebuert vun der Jongfra Maria'' ass imposant a schéngt a kenger Relatioun zu der Awunnerzeule ze stoen. Et gouf 120 Joer laang (1789–1909) no Pläng vum venezianeschen Architekt [[Bernardino Maccaruzzi]] dru gebaut. Si huet eng monumental [[barock]] Fassad mat korintheschen an doresche Sailen a weist eng Sammlung vu Molereien a Skulpturen, dorënner Wierker vum [[Giovanni Battista Piazzetta|Piazzetta]], [[Giovanni Battista Tiepolo|Tiepolo]], [[Pietro Balestra (Bildhauer)|Balestra]] an [[Ivan Meštrović|Meštrović]]. Soss kuckeswäert sinn déi orthodox St. Triphon-Kierch an e Musée iwwer Schëfffaart. == Biller == <gallery> Kotor Bay of Kotor 51.jpg|Kierch ''Gebuert vun der Jongfra Maria'' Tre Sorelle Palace 01.jpg|Paliais ''Tre Sorelle'' Prčanj, Jadranska magistrala, Montenegro - panoramio.jpg|Küstestrooss </gallery> Maria'' == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Montenegro]] gllj5bf7oz8gnz4eit32om0zvigybig 2704079 2704066 2026-09-06T14:36:43Z GilPe 14980 Upassungen 2704079 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Prčanj''' ([[kyrillescht Alphabet|kyrillesch]]: ''Прчањ'', [[Italieenesch]]: ''Perzagno'') ass eng kleng Stad mat eppes iwwer 1.200 Awunner (2011) an der [[Bucht vu Kotor]], am [[Montenegro]]. Se läit 5 km westlech vu [[Kotor]], vis-à-vis vun [[Dobrota]] an tëscht den Uertschafte Muo a Stoliv. Prčanj war bis zum Fall vun der [[Republik Venedeg]] 1797 ee vun de wichtegste maritimmen Zentren an der südlecher [[Adriatescht Mier|Adria]]. Dëse Wuelstand am 17. a 18. Joerhonnert gesäit een haut nach an der Architektur vu Prčanj: laang Reie vu stenge Villae mat eenheetlech schéine Fassaden, mat Gäert an Olivebongerten dertëschent. Och d'Kierch ''Gebuert vun der Jongfra Maria'' ass imposant a schéngt a kenger Relatioun zu der Awunnerzuel ze stoen. Et gouf 120 Joer laang (1789 – 1909) no Pläng vum venezianeschen Architekt [[Bernardino Maccaruzzi]] dru gebaut. Si huet eng monumental [[barock]] Fassad mat korintheschen an doresche Sailen a weist eng Sammlung vu Molereien a Skulpturen, dorënner Wierker vum [[Giovanni Battista Piazzetta|Piazzetta]], [[Giovanni Battista Tiepolo|Tiepolo]], [[Pietro Balestra (Bildhauer)|Balestra]] a [[Ivan Meštrović|Meštrović]]. Soss kuckeswäert sinn déi orthodox St. Triphon-Kierch an e Musée iwwer Schëfffaart. == Biller == <gallery> Kotor Bay of Kotor 51.jpg|Kierch ''Gebuert vun der Jongfra Maria'' Tre Sorelle Palace 01.jpg|Paliais ''Tre Sorelle'' Prčanj, Jadranska magistrala, Montenegro - panoramio.jpg|Küstestrooss </gallery> Maria'' == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Montenegro]] 43qx9kzse6o57eo9hi4393uxdn6yv6t 2704191 2704079 2026-09-07T07:41:35Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Montenegro]] ewechgeholl; [[Kategorie:Stied am Montenegro]] derbäigesat 2704191 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Prčanj''' ([[kyrillescht Alphabet|kyrillesch]]: ''Прчањ'', [[Italieenesch]]: ''Perzagno'') ass eng kleng Stad mat eppes iwwer 1.200 Awunner (2011) an der [[Bucht vu Kotor]], am [[Montenegro]]. Se läit 5 km westlech vu [[Kotor]], vis-à-vis vun [[Dobrota]] an tëscht den Uertschafte Muo a Stoliv. Prčanj war bis zum Fall vun der [[Republik Venedeg]] 1797 ee vun de wichtegste maritimmen Zentren an der südlecher [[Adriatescht Mier|Adria]]. Dëse Wuelstand am 17. a 18. Joerhonnert gesäit een haut nach an der Architektur vu Prčanj: laang Reie vu stenge Villae mat eenheetlech schéine Fassaden, mat Gäert an Olivebongerten dertëschent. Och d'Kierch ''Gebuert vun der Jongfra Maria'' ass imposant a schéngt a kenger Relatioun zu der Awunnerzuel ze stoen. Et gouf 120 Joer laang (1789 – 1909) no Pläng vum venezianeschen Architekt [[Bernardino Maccaruzzi]] dru gebaut. Si huet eng monumental [[barock]] Fassad mat korintheschen an doresche Sailen a weist eng Sammlung vu Molereien a Skulpturen, dorënner Wierker vum [[Giovanni Battista Piazzetta|Piazzetta]], [[Giovanni Battista Tiepolo|Tiepolo]], [[Pietro Balestra (Bildhauer)|Balestra]] a [[Ivan Meštrović|Meštrović]]. Soss kuckeswäert sinn déi orthodox St. Triphon-Kierch an e Musée iwwer Schëfffaart. == Biller == <gallery> Kotor Bay of Kotor 51.jpg|Kierch ''Gebuert vun der Jongfra Maria'' Tre Sorelle Palace 01.jpg|Paliais ''Tre Sorelle'' Prčanj, Jadranska magistrala, Montenegro - panoramio.jpg|Küstestrooss </gallery> Maria'' == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Stied am Montenegro]] t7iklyqg1y1wyvqd0g1fnn008rfhpgn 0 177057 2704087 2026-09-06T15:16:31Z GilPe 14980 De(n) GilPe huet d'Säit [[Jarretelle]] op [[Jartell]] geréckelt: op lëtzebuergesch 2704087 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Jartell]] bhx5nkabjvt6bh8b6pln8y7pjfkjh1d 1 177058 2704089 2026-09-06T15:16:31Z GilPe 14980 De(n) GilPe huet d'Säit [[Diskussioun:Jarretelle]] op [[Diskussioun:Jartell]] geréckelt: op lëtzebuergesch 2704089 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Diskussioun:Jartell]] 1plscjl79tsinuh2ejj7w7qoxc5c37t 0 177059 2704134 2026-09-06T19:46:56Z Zinneke 34 Kader 2704134 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Planzen | Numm = Rackebrout | An anere Sproochen = | Bild = HeracleumSphondylium1.jpg | Bildtext = | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] | Ënnerfamill = [[Apioideae]] | Gattung = [[Heracleum]] | Aart = Rackebrout | Wëssenschaftlechen Numm = Heracleum sphondylium | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} }} D''''Rackebrout''', och '''Tuten''' genannt<ref>[[Henri Klees]]: ''Luxemburger Pflanzennamen'', S.7.</ref>, ass eng [[Aart (Biologie)|Planzenaart]] aus der Gattung [[Heracleum]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass an Europa heemesch. == Beschreiwung == [[Fichier:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.jpg|mini|Illustratioun]] {{Kapitel Info feelt}} == Biller == <gallery> Heracleum sphondylium Berenklauw.jpg|Habitus Heracleum sphondylium 02 ies.jpg|Blatscheed Heracleum sphondylium 07 ies.jpg|Huelen, horege Still mat lämgeszeche Fueren Heracleum sphondylium 08 ies.jpg|Bléiestand mat duebelen Dolden Heracleum sphondylium 13 ies.jpg|Bléien Heracleum sphondylium 15 ies.jpg|Jonk Friichten Gewone berenklauw vruchten Heracleum sphondylium.jpg|Friichten </gallery> == Kuckt och == * [[Risebiereklo]], eng neophytesch Variant, déi sech och zu Lëtzebuerg ausbreet == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Apiaceae]] {{Referenzen}} hrjhp0gvqnpmcisry4l9lzz9omwdw61 2704136 2704134 2026-09-06T19:48:36Z Zinneke 34 2704136 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Planzen | Numm = Rackebrout | An anere Sproochen = | Bild = HeracleumSphondylium1.jpg | Bildtext = | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] | Ënnerfamill = [[Apioideae]] | Gattung = [[Heracleum]] | Aart = Rackebrout | Wëssenschaftlechen Numm = Heracleum sphondylium | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} }} D''''Rackebrout''', och '''Tuten''' genannt<ref>[[Henri Klees]]: ''Luxemburger Pflanzennamen'', S.7.</ref> (''Heracleum sphondylium''), ass eng [[Aart (Biologie)|Planzenaart]] aus der Gattung [[Heracleum]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass an Europa heemesch. == Beschreiwung == [[Fichier:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.jpg|mini|Illustratioun]] {{Kapitel Info feelt}} == Biller == <gallery> Heracleum sphondylium Berenklauw.jpg|Habitus Heracleum sphondylium 02 ies.jpg|Blatscheed Heracleum sphondylium 07 ies.jpg|Huelen, horege Still mat lämgeszeche Fueren Heracleum sphondylium 08 ies.jpg|Bléiestand mat duebelen Dolden Heracleum sphondylium 13 ies.jpg|Bléien Heracleum sphondylium 15 ies.jpg|Jonk Friichten Gewone berenklauw vruchten Heracleum sphondylium.jpg|Friichten </gallery> == Kuckt och == * [[Risebiereklo]], eng neophytesch Variant, déi sech och zu Lëtzebuerg ausbreet == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Apiaceae]] {{Referenzen}} kghdmgvtq1y2714lnoetsq5mxz0m57c 2704137 2704136 2026-09-06T19:49:08Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Apiaceae]] ewechgeholl; [[Kategorie:Doldebléier]] derbäigesat 2704137 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Planzen | Numm = Rackebrout | An anere Sproochen = | Bild = HeracleumSphondylium1.jpg | Bildtext = | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] | Ënnerfamill = [[Apioideae]] | Gattung = [[Heracleum]] | Aart = Rackebrout | Wëssenschaftlechen Numm = Heracleum sphondylium | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} }} D''''Rackebrout''', och '''Tuten''' genannt<ref>[[Henri Klees]]: ''Luxemburger Pflanzennamen'', S.7.</ref> (''Heracleum sphondylium''), ass eng [[Aart (Biologie)|Planzenaart]] aus der Gattung [[Heracleum]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass an Europa heemesch. == Beschreiwung == [[Fichier:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.jpg|mini|Illustratioun]] {{Kapitel Info feelt}} == Biller == <gallery> Heracleum sphondylium Berenklauw.jpg|Habitus Heracleum sphondylium 02 ies.jpg|Blatscheed Heracleum sphondylium 07 ies.jpg|Huelen, horege Still mat lämgeszeche Fueren Heracleum sphondylium 08 ies.jpg|Bléiestand mat duebelen Dolden Heracleum sphondylium 13 ies.jpg|Bléien Heracleum sphondylium 15 ies.jpg|Jonk Friichten Gewone berenklauw vruchten Heracleum sphondylium.jpg|Friichten </gallery> == Kuckt och == * [[Risebiereklo]], eng neophytesch Variant, déi sech och zu Lëtzebuerg ausbreet == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Doldebléier]] {{Referenzen}} o7vfgv8620e249mchz92ervf0rpiztg 2704139 2704137 2026-09-06T19:56:20Z Zinneke 34 2704139 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Planzen | Numm = Rackebrout | An anere Sproochen = | Bild = HeracleumSphondylium1.jpg | Bildtext = | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] (Doldebléier) | Ënnerfamill = [[Apioideae]] | Gattung = [[Heracleum]] | Aart = Rackebrout | Wëssenschaftlechen Numm = Heracleum sphondylium | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} }} D''''Rackebrout''', och '''Tuten''' genannt<ref>[[Henri Klees]]: ''Luxemburger Pflanzennamen'', S.7.</ref> (''Heracleum sphondylium''), ass eng [[Aart (Biologie)|Planzenaart]] aus der Gattung [[Heracleum]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass an Europa heemesch. == Beschreiwung == [[Fichier:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.jpg|mini|Illustratioun]] {{Kapitel Info feelt}} == Biller == <gallery> Heracleum sphondylium Berenklauw.jpg|Habitus Heracleum sphondylium 02 ies.jpg|Blatscheed Heracleum sphondylium 07 ies.jpg|Huelen, horege Still mat lämgeszeche Fueren Heracleum sphondylium 08 ies.jpg|Bléiestand mat duebelen Dolden Heracleum sphondylium 13 ies.jpg|Bléien Heracleum sphondylium 15 ies.jpg|Jonk Friichten Gewone berenklauw vruchten Heracleum sphondylium.jpg|Friichten </gallery> == Kuckt och == * [[Risebiereklo]], eng neophytesch Variant, déi sech och zu Lëtzebuerg ausbreet == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Doldebléier]] {{Referenzen}} spjpjdzft9q464kxhph5aaag3aadaw0 2704205 2704139 2026-09-07T09:26:39Z Zinneke 34 2704205 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Planzen | Numm = Rackebrout | An anere Sproochen = | Bild = HeracleumSphondylium1.jpg | Bildtext = | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] (Doldebléier) | Ënnerfamill = [[Apioideae]] | Gattung = [[Heracleum]] | Aart = Rackebrout | Wëssenschaftlechen Numm = Heracleum sphondylium | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} }} D''''Rackebrout''', och '''Tuten''' genannt<ref>[[Henri Klees]]: ''Luxemburger Pflanzennamen''. Institut grand-ducal, Section de linguistique, de folklore et de toponymie. Kremer-Muller, Esch-Alzette 1972 (2. verbessert an erweidert Oplo 1983, 3. Oplo 1994 bei Ed. Pierre Linden), S.7.</ref> (''Heracleum sphondylium''), ass eng [[Aart (Biologie)|Planzenaart]] aus der Gattung [[Heracleum]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass an Europa heemesch. == Beschreiwung == [[Fichier:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.jpg|mini|Illustratioun]] {{Kapitel Info feelt}} == Biller == <gallery> Heracleum sphondylium Berenklauw.jpg|Habitus Heracleum sphondylium 02 ies.jpg|Blatscheed Heracleum sphondylium 07 ies.jpg|Huelen, horege Still mat lämgeszeche Fueren Heracleum sphondylium 08 ies.jpg|Bléiestand mat duebelen Dolden Heracleum sphondylium 13 ies.jpg|Bléien Heracleum sphondylium 15 ies.jpg|Jonk Friichten Gewone berenklauw vruchten Heracleum sphondylium.jpg|Friichten </gallery> == Kuckt och == * [[Risebiereklo]], eng neophytesch Variant, déi sech och zu Lëtzebuerg ausbreet == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Doldebléier]] {{Referenzen}} qvcrhzhbmtuk5knrkcofz9j375qrmb6 2704206 2704205 2026-09-07T09:27:15Z Zinneke 34 /* Biller */ 2704206 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Planzen | Numm = Rackebrout | An anere Sproochen = | Bild = HeracleumSphondylium1.jpg | Bildtext = | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] (Doldebléier) | Ënnerfamill = [[Apioideae]] | Gattung = [[Heracleum]] | Aart = Rackebrout | Wëssenschaftlechen Numm = Heracleum sphondylium | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Carl von Linné|L.]]}} }} D''''Rackebrout''', och '''Tuten''' genannt<ref>[[Henri Klees]]: ''Luxemburger Pflanzennamen''. Institut grand-ducal, Section de linguistique, de folklore et de toponymie. Kremer-Muller, Esch-Alzette 1972 (2. verbessert an erweidert Oplo 1983, 3. Oplo 1994 bei Ed. Pierre Linden), S.7.</ref> (''Heracleum sphondylium''), ass eng [[Aart (Biologie)|Planzenaart]] aus der Gattung [[Heracleum]] bannent der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass an Europa heemesch. == Beschreiwung == [[Fichier:Heracleum sphondylium (Thomé Bd.3 1905, BHL-81509, Tafel 451) clean, no-description.jpg|mini|Illustratioun]] {{Kapitel Info feelt}} == Biller == <gallery> Heracleum sphondylium Berenklauw.jpg|Habitus Heracleum sphondylium 02 ies.jpg|Blatscheed Heracleum sphondylium 07 ies.jpg|Huelen, horege Still mat längelzeche Fueren Heracleum sphondylium 08 ies.jpg|Bléiestand mat duebelen Dolden Heracleum sphondylium 13 ies.jpg|Bléien Heracleum sphondylium 15 ies.jpg|Jonk Friichten Gewone berenklauw vruchten Heracleum sphondylium.jpg|Friichten </gallery> == Kuckt och == * [[Risebiereklo]], eng neophytesch Variant, déi sech och zu Lëtzebuerg ausbreet == Um Spaweck == {{commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Doldebléier]] {{Referenzen}} 2l5lfzkohp6khxi7ofo0rur9rx0tvrx 0 177060 2704135 2026-09-06T19:47:48Z Zinneke 34 Virugeleet op [[Rackebrout]] 2704135 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Rackebrout]] bn80jqk3z7qfa1zd1f9jjedp3q87k5k 0 177061 2704141 2026-09-06T19:59:52Z GilPe 14980 Nei Säit am Opbau 2704141 wikitext text/x-wiki {{EnCours}} '''Op der Spatz''', oder just '''d'Spatz''' ass déi Plaz zu [[Waasserbëlleg]], wou d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] leeft. Et ass mat 130,5&nbsp;m déi déifst Plaz vum Land. {{Infobox Strooss nei}} 70mpl252tavcqtbdgo2sfhr32z428ia 2704151 2704141 2026-09-06T21:03:31Z GilPe 14980 Nei Säit; enCours ewech 2704151 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} '''Op der Spatz''', oder just '''d'Spatz''' ass déi Plaz zu [[Waasserbëlleg]], wou d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] leeft. Et ass mat 130,5&nbsp;m déi déifst Plaz vum Land<ref>{{Citation|URL=https://map.geoportail.lu/theme/main?lang=fr&version=3&X=724273.2005857168&Y=6396807.888316243&zoom=19&rotation=0&features=&layers=351-320-153-302&opacities=1-1-0-1&time=------&bgLayer=ortho_hybrid&crosshair=true|Titel=Geoportal|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=map.geoportail.lu}}</ref>; d'Stroosseschëld dat gutt 25&nbsp;m. vun der [[Mündung]] ewech steet, weist fir déi Plaz korrekterweis eng Héicht vun 132&nbsp;m un. == Geschichtleches == Am Joer 1826 gouf ''Op der Spatz'' e Fragment vun enger Tafel, déi der réimescher Gëtterkoppel [[Merkur (Mythologie)|Merkur]] a [[Rosmerta]] gewidmet war, fonnt; se konnt op d'Joer [[232]] datéiert ginn. Am Joer 1885 goufen nach zwéi Fragmenter vun enger [[Transenna]] (stengent Gitterornament) fonnt. Dëst Ornament war warscheinlech en Deel vun engem Gelänner am [[Chouer (Kierch)|Chouer]] vun enger Kierch. Déi [[Latäin|laténgesch]] Opschrëft DOCEBO VOS bedeit esouvill wéi „Ech wäert Iech léieren“. De Fond beweist, datt warscheinlech schonn am Joer [[400]] n. Chr. eng chrëschtlech Kierch ''Op der Spatz'' stoung. Méi spéit stoung ''Op der Spatz'' déi éischt Parkierch (zur Par hunn zu där Zäit och [[Oberbillig]] a [[Mäertert]] gehéiert). Wéinst den heefegen Iwwerschwemmunge gouf se baufälleg an ass 1790 opgi ginn. Tëscht 1808 an 1810 gouf déi nei Parkierch baussent der Iwwerschwemmungszon gebaut. D'Fëllementer vun der aler Kierch, déi dem hellege [[Martin vun Tours|Mäerte]] geweit war, goufen 1953 bei Ausgruewunge fräigeluecht. Am [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Zweete Weltkrich]] war Waasserbëlleg staark beschiedegt ginn an d'Haiser ''Op der Spatz'' waren därmoosse betraff, datt se net méi nees opgebaut goufen.<ref>{{Citation|URL=https://mertert.lu/wp-content/uploads/2020/08/Kulturweg-Wasserbillig.pdf|Titel=Kulturweg Wasserbillig|Gekuckt=06.09.2026|Datum=Juli 2013|Wierk=mertert.lu|Säiten=S. 16, 50–51, 56|Sprooch=de}}</ref> == Kuckeswäertes == * d'[[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg|Eisebunns]]- an d'[[Bréck zu Waasserbëlleg|Stroossebréck]] iwwer d'Sauer; * d'Statu fir den [[Kleeschen|hellegen Niklos]]; * de Mosaik mat de [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Waasserleef|Flëss]] an de [[Kantonen zu Lëtzebuerg|Kantone vu Lëtzebuerg]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Spatz}} [[Kategorie:Plazen zu Mäertert]] [[Kategorie:Waasserbëlleg]] 2rk1sek78vyt23nc3tcovibbnv5twbb 2704160 2704151 2026-09-07T05:58:11Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Geographie vu Lëtzebuerg]] derbäigesat 2704160 wikitext text/x-wiki {{Infobox Strooss nei}} '''Op der Spatz''', oder just '''d'Spatz''' ass déi Plaz zu [[Waasserbëlleg]], wou d'[[Sauer]] an d'[[Musel]] leeft. Et ass mat 130,5&nbsp;m déi déifst Plaz vum Land<ref>{{Citation|URL=https://map.geoportail.lu/theme/main?lang=fr&version=3&X=724273.2005857168&Y=6396807.888316243&zoom=19&rotation=0&features=&layers=351-320-153-302&opacities=1-1-0-1&time=------&bgLayer=ortho_hybrid&crosshair=true|Titel=Geoportal|Gekuckt=2026-09-06|Wierk=map.geoportail.lu}}</ref>; d'Stroosseschëld dat gutt 25&nbsp;m. vun der [[Mündung]] ewech steet, weist fir déi Plaz korrekterweis eng Héicht vun 132&nbsp;m un. == Geschichtleches == Am Joer 1826 gouf ''Op der Spatz'' e Fragment vun enger Tafel, déi der réimescher Gëtterkoppel [[Merkur (Mythologie)|Merkur]] a [[Rosmerta]] gewidmet war, fonnt; se konnt op d'Joer [[232]] datéiert ginn. Am Joer 1885 goufen nach zwéi Fragmenter vun enger [[Transenna]] (stengent Gitterornament) fonnt. Dëst Ornament war warscheinlech en Deel vun engem Gelänner am [[Chouer (Kierch)|Chouer]] vun enger Kierch. Déi [[Latäin|laténgesch]] Opschrëft DOCEBO VOS bedeit esouvill wéi „Ech wäert Iech léieren“. De Fond beweist, datt warscheinlech schonn am Joer [[400]] n. Chr. eng chrëschtlech Kierch ''Op der Spatz'' stoung. Méi spéit stoung ''Op der Spatz'' déi éischt Parkierch (zur Par hunn zu där Zäit och [[Oberbillig]] a [[Mäertert]] gehéiert). Wéinst den heefegen Iwwerschwemmunge gouf se baufälleg an ass 1790 opgi ginn. Tëscht 1808 an 1810 gouf déi nei Parkierch baussent der Iwwerschwemmungszon gebaut. D'Fëllementer vun der aler Kierch, déi dem hellege [[Martin vun Tours|Mäerte]] geweit war, goufen 1953 bei Ausgruewunge fräigeluecht. Am [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Zweete Weltkrich]] war Waasserbëlleg staark beschiedegt ginn an d'Haiser ''Op der Spatz'' waren därmoosse betraff, datt se net méi nees opgebaut goufen.<ref>{{Citation|URL=https://mertert.lu/wp-content/uploads/2020/08/Kulturweg-Wasserbillig.pdf|Titel=Kulturweg Wasserbillig|Gekuckt=06.09.2026|Datum=Juli 2013|Wierk=mertert.lu|Säiten=S. 16, 50–51, 56|Sprooch=de}}</ref> == Kuckeswäertes == * d'[[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg|Eisebunns]]- an d'[[Bréck zu Waasserbëlleg|Stroossebréck]] iwwer d'Sauer; * d'Statu fir den [[Kleeschen|hellegen Niklos]]; * de Mosaik mat de [[Lëscht vun de lëtzebuergesche Waasserleef|Flëss]] an de [[Kantonen zu Lëtzebuerg|Kantone vu Lëtzebuerg]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Spatz}} [[Kategorie:Plazen zu Mäertert]] [[Kategorie:Waasserbëlleg]] [[Kategorie:Geographie vu Lëtzebuerg]] 6kb9pfyip4587be40wrd8raqe755cpc 0 177062 2704142 2026-09-06T20:29:56Z Zinneke 34 iwwersat vun en: 2704142 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Ninh Hòa''' ass eng Stad um Niveau vun engem Distrikt (''thị xã'') an der [[Provënz Khánh Hòa]], an der [[Südzentral Küsteregioun|Südzentraler Küsteregioun]] am [[Vietnam]]. 2003 louch d'Zuel vun der Bevëlkerung bei 227.630.<ref name="Statoids">[http://www.statoids.com/yvn.html Districts of Vietnam|] statoids.com. </ref> Den Distrikt huet eng Fläch vun 1199 km2. De Chef-lieu vum Distrikt ass Ninh Hòa.<ref name="Statoids"/> ==Administrativ Andeelung== Ninh Hòa iass agedeelt an: * 7 Bezierker: Ninh Hiệp, Ninh Giang, Ninh Đa, Ninh Hà, Ninh Diêm, [[Ninh Thủy]] and [[Ninh Hải, Ninh Hòa|Ninh Hải]]. * 20 Gemengen: Ninh Sơn, Ninh Thượng, Ninh Tây, Ninh Trung, Ninh An, Ninh Thọ, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Bình, Ninh Quang, Ninh Phú, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Ích, Ninh Lộc, Ninh Hưng, Ninh Tân, Ninh Đông and Ninh Phụng. == Billler == <gallery> Sunrise on the banks of Dinh river in Ninh Hoa.jpeg|Sonnenopgang um Floss Dinh Ea Krông-rou lake at Ninh Hòa district.jpeg|de Stauséi Ea Krông-rou Rọ Tượng pass at Ninh Hòa district.jpeg|de Rọ Tượng Pass Nha Phu lagoon at Ninh Hòa district.jpeg|d'Nha Phu Lagun Heo Mountain.jpg|de Bierg Heo Ninh Hòa salt production.jpg|Salzproduktioun </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Ninh Hoa}} [[Kategorie:Provënz Khánh Hòa]] [[Kategorie:Uertschaften am Vietnam]] sneag6ybdludcuroz6rdfwyskskmhxs 2704193 2704142 2026-09-07T07:42:23Z Les Meloures 580 /* Administrativ Andeelung */ k 2704193 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Ninh Hòa''' ass eng Stad um Niveau vun engem Distrikt (''thị xã'') an der [[Provënz Khánh Hòa]], an der [[Südzentral Küsteregioun|Südzentraler Küsteregioun]] am [[Vietnam]]. 2003 louch d'Zuel vun der Bevëlkerung bei 227.630.<ref name="Statoids">[http://www.statoids.com/yvn.html Districts of Vietnam|] statoids.com. </ref> Den Distrikt huet eng Fläch vun 1199 km2. De Chef-lieu vum Distrikt ass Ninh Hòa.<ref name="Statoids"/> ==Administrativ Andeelung== Ninh Hòa ass agedeelt an: * 7 Bezierker: Ninh Hiệp, Ninh Giang, Ninh Đa, Ninh Hà, Ninh Diêm, [[Ninh Thủy]] and [[Ninh Hải, Ninh Hòa|Ninh Hải]]. * 20 Gemengen: Ninh Sơn, Ninh Thượng, Ninh Tây, Ninh Trung, Ninh An, Ninh Thọ, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Bình, Ninh Quang, Ninh Phú, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Ích, Ninh Lộc, Ninh Hưng, Ninh Tân, Ninh Đông and Ninh Phụng. == Billler == <gallery> Sunrise on the banks of Dinh river in Ninh Hoa.jpeg|Sonnenopgang um Floss Dinh Ea Krông-rou lake at Ninh Hòa district.jpeg|de Stauséi Ea Krông-rou Rọ Tượng pass at Ninh Hòa district.jpeg|de Rọ Tượng Pass Nha Phu lagoon at Ninh Hòa district.jpeg|d'Nha Phu Lagun Heo Mountain.jpg|de Bierg Heo Ninh Hòa salt production.jpg|Salzproduktioun </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Ninh Hoa}} [[Kategorie:Provënz Khánh Hòa]] [[Kategorie:Uertschaften am Vietnam]] s7r1owinpgopl51tu3o4yr6850qc7d1 2704196 2704193 2026-09-07T07:44:07Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Uertschaften am Vietnam]] ewechgeholl; [[Kategorie:Stied am Vietnam]] derbäigesat 2704196 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Ninh Hòa''' ass eng Stad um Niveau vun engem Distrikt (''thị xã'') an der [[Provënz Khánh Hòa]], an der [[Südzentral Küsteregioun|Südzentraler Küsteregioun]] am [[Vietnam]]. 2003 louch d'Zuel vun der Bevëlkerung bei 227.630.<ref name="Statoids">[http://www.statoids.com/yvn.html Districts of Vietnam|] statoids.com. </ref> Den Distrikt huet eng Fläch vun 1199 km2. De Chef-lieu vum Distrikt ass Ninh Hòa.<ref name="Statoids"/> ==Administrativ Andeelung== Ninh Hòa ass agedeelt an: * 7 Bezierker: Ninh Hiệp, Ninh Giang, Ninh Đa, Ninh Hà, Ninh Diêm, [[Ninh Thủy]] and [[Ninh Hải, Ninh Hòa|Ninh Hải]]. * 20 Gemengen: Ninh Sơn, Ninh Thượng, Ninh Tây, Ninh Trung, Ninh An, Ninh Thọ, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Bình, Ninh Quang, Ninh Phú, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Ích, Ninh Lộc, Ninh Hưng, Ninh Tân, Ninh Đông and Ninh Phụng. == Billler == <gallery> Sunrise on the banks of Dinh river in Ninh Hoa.jpeg|Sonnenopgang um Floss Dinh Ea Krông-rou lake at Ninh Hòa district.jpeg|de Stauséi Ea Krông-rou Rọ Tượng pass at Ninh Hòa district.jpeg|de Rọ Tượng Pass Nha Phu lagoon at Ninh Hòa district.jpeg|d'Nha Phu Lagun Heo Mountain.jpg|de Bierg Heo Ninh Hòa salt production.jpg|Salzproduktioun </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Ninh Hoa}} [[Kategorie:Provënz Khánh Hòa]] [[Kategorie:Stied am Vietnam]] m9kdpnrmxgg34c02bmr1i1opsopvzdm 2704197 2704196 2026-09-07T07:45:25Z Volvox 4050 2704197 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft}} '''Ninh Hòa''' ass eng Stad um Niveau vun engem Distrikt (''thị xã'') an der [[Provënz Khánh Hòa]] an der [[Südzentral Küsteregioun|Südzentraler Küsteregioun]] am [[Vietnam]]. 2003 louch d'Zuel vun der Bevëlkerung bei 227.630.<ref name="Statoids">[http://www.statoids.com/yvn.html Districts of Vietnam] statoids.com.</ref> Den Distrikt huet eng Fläch vun 1199&nbsp;km². De Chef-lieu vum Distrikt ass Ninh Hòa.<ref name="Statoids"/> == Administrativ Andeelung == Ninh Hòa ass agedeelt an: * 7 Bezierker: Ninh Hiệp, Ninh Giang, Ninh Đa, Ninh Hà, Ninh Diêm, [[Ninh Thủy]] and [[Ninh Hải, Ninh Hòa|Ninh Hải]]. * 20 Gemengen: Ninh Sơn, Ninh Thượng, Ninh Tây, Ninh Trung, Ninh An, Ninh Thọ, Ninh Sim, Ninh Xuân, Ninh Thân, Ninh Bình, Ninh Quang, Ninh Phú, Ninh Phước, Ninh Vân, Ninh Ích, Ninh Lộc, Ninh Hưng, Ninh Tân, Ninh Đông and Ninh Phụng. == Billler == <gallery> Sunrise on the banks of Dinh river in Ninh Hoa.jpeg|Sonnenopgang um Floss Dinh Ea Krông-rou lake at Ninh Hòa district.jpeg|de Stauséi Ea Krông-rou Rọ Tượng pass at Ninh Hòa district.jpeg|de Rọ Tượng Pass Nha Phu lagoon at Ninh Hòa district.jpeg|d'Nha Phu Lagun Heo Mountain.jpg|de Bierg Heo Ninh Hòa salt production.jpg|Salzproduktioun </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Provënz Khánh Hòa]] [[Kategorie:Stied am Vietnam]] 17agg1o1sleg8hvojnr4qyel4meismc 10 177063 2704144 2026-09-06T20:46:18Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '{{BléckBild |Bild=Lupa Capitolina, Rome.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= d'[[Wollefsmudder vum Kapitol]].}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 27]]</noinclude>' 2704144 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=Lupa Capitolina, Rome.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= d'[[Wollefsmudder vum Kapitol]].}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 27]]</noinclude> dyoip20q1mtscf73bccyz3x4bigb9c8 10 177064 2704146 2026-09-06T20:50:05Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '{{BléckBild |Bild=Templo de Nefertari, Abu Simbel, Egipto, 2022-04-02, DD 153.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= d'[[Tempele vun Abu Simbel]].}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 37]]</noinclude>' 2704146 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=Templo de Nefertari, Abu Simbel, Egipto, 2022-04-02, DD 153.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= d'[[Tempele vun Abu Simbel]].}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 37]]</noinclude> eughmnu0n2gga9cgdic4v7h9h3aqovu 10 177065 2704147 2026-09-06T20:54:56Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '{{BléckBild |Bild=Dolina-dolnej-wisly-2.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= d'Dall vun der Ënneschter [[Wisła]], a [[Polen]].}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 28]]</noinclude>' 2704147 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=Dolina-dolnej-wisly-2.jpg |Bildgréisst=400px |Bildtext= d'Dall vun der Ënneschter [[Wisła]], a [[Polen]].}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 28]]</noinclude> n763j1vfayrgdm9fp6mgjs9xx292a1s 10 177066 2704148 2026-09-06T20:59:39Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '{{BléckBild |Bild=Ripe Seeds Coffee Robusta Coorg Karnataka India Feb24 D72 25688.jpg |Bildgréisst=320px |Bildtext=Somkäre vun der [[Kaffi]]splanzenaart Robusta (''Coffea canephora'').}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 29]]</noinclude>' 2704148 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=Ripe Seeds Coffee Robusta Coorg Karnataka India Feb24 D72 25688.jpg |Bildgréisst=320px |Bildtext=Somkäre vun der [[Kaffi]]splanzenaart Robusta (''Coffea canephora'').}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 29]]</noinclude> b2mjp9juvmtsh8xgy2hoor1vh5mt31g 2704149 2704148 2026-09-06T20:59:50Z Zinneke 34 2704149 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=Ripe Seeds Coffee Robusta Coorg Karnataka India Feb24 D72 25688.jpg |Bildgréisst=320px |Bildtext=Somkäre vun der [[Kaffi]]splanzenaart Robusta (''Coffea canephora'').}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 30]]</noinclude> toko9l22vq2ai957yw83jtc998hvacw 10 177067 2704150 2026-09-06T21:01:55Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '{{BléckBild |Bild=empty.png |Bildgréisst=400px |Bildtext=''Placeholder''<br>[[File:POTY_barnstar.svg|22px]] Gewënner vum Concours ''Wikimedia Commons Picture of the Year 2026''}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 40]]</noinclude>' 2704150 wikitext text/x-wiki {{BléckBild |Bild=empty.png |Bildgréisst=400px |Bildtext=''Placeholder''<br>[[File:POTY_barnstar.svg|22px]] Gewënner vum Concours ''Wikimedia Commons Picture of the Year 2026''}}<noinclude>[[Kategorie:Schabloune Bléck 2027|Bléck 2027 40]]</noinclude> cpfb2fgb8d12j5h2ncaoqyxrg9ka0vm 14 177068 2704186 2026-09-07T07:34:50Z Volvox 4050 Nei 2704186 wikitext text/x-wiki {{KategorieBox|An dëser '''[[Wikipedia:Kategorien|Kategorie]]''' fannt Dir all d'Artikelen zu den Déieren aus der Famill '''[[Nymphalidae]]''', déi et op der lëtzebuergescher Wikipedia ze liese gëtt.}} {{Commonscat|Nymphalidae}} [[Kategorie:Päiperleken]] ftymhv8t2phlywf4thmybe7mgcko0in 14 177069 2704192 2026-09-07T07:42:00Z Volvox 4050 Nei 2704192 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Stad|Stied]] am [[Montenegro]]}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Stied an Europa|Montenegro]] [[Kategorie:Geographie vum Montenegro]] to9x4au0dktlxogdz2qhw0vd8brig91 0 177070 2704200 2026-09-07T09:19:30Z Zinneke 34 adaptéiert a gekierzt vun de: 2704200 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = Europäeschen Hamster | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} <!-- Für Informationen zum Umgang mit dieser Vorlage siehe bitte [[Wikipedia:Taxoboxen]]. --> {{Taxobox | Taxon_Name = Feldhamster | Taxon_WissName = Cricetus cricetus | Taxon_Rang = Art | Taxon_Autor = ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) | Taxon2_Name = Großhamster | Taxon2_WissName = Cricetus | Taxon2_Rang = Gattung | Taxon2_Autor = [[Nathanael Gottfried Leske|Leske]], 1779 | Taxon3_Name = Hamster | Taxon3_WissName = Cricetinae | Taxon3_Rang = Unterfamilie | Taxon4_Name = Wühler | Taxon4_WissName = Cricetidae | Taxon4_Rang = Familie | Taxon5_Name = Mäuseartige | Taxon5_WissName = Muroidea | Taxon5_Rang = Überfamilie | Taxon6_Name = Mäuseverwandte | Taxon6_WissName = Myomorpha | Taxon6_Rang = Unterordnung | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildbeschreibung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann anch en 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Männercher meeschtens méi grouss a schwéier si wéi d'Weibercher. D'Faarf vum Pelz variéirt tëscht enger gielbringer ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an io de bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == D'Europäesch Hamstere liewen un an ënnert dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwueesen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Baue mat méi Gäng a Kummeren, an deene sech sech zeréckzéien, schlofen a Friesse lagere fir de Wanter. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Si friessen souwuel Planzen- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht dem Mee an dem August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere ginn et vun der [[Belsch]] iwwer [[M¨tteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Joere geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'Intnesiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen; an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] 1fi1up7cajrts4oc19p1n4faamg6bgm 2704202 2704200 2026-09-07T09:20:32Z Zinneke 34 2704202 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = Europäeschen Hamster | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann anch en 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Männercher meeschtens méi grouss a schwéier si wéi d'Weibercher. D'Faarf vum Pelz variéirt tëscht enger gielbringer ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an io de bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == D'Europäesch Hamstere liewen un an ënnert dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwueesen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Baue mat méi Gäng a Kummeren, an deene sech sech zeréckzéien, schlofen a Friesse lagere fir de Wanter. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Si friessen souwuel Planzen- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht dem Mee an dem August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere ginn et vun der [[Belsch]] iwwer [[M¨tteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Joere geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'Intnesiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen; an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] ga8m093z7kbz43pdm36t31gjwkjugza 2704203 2704202 2026-09-07T09:21:51Z Zinneke 34 /* Beschreiwung */ 2704203 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = Europäeschen Hamster | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann anch en 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Männercher meeschtens méi grouss a schwéier si wéi d'Weibercher. D'Faarf vum Pelz variéirt tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an un de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == D'Europäesch Hamstere liewen un an ënnert dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwueesen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Baue mat méi Gäng a Kummeren, an deene sech sech zeréckzéien, schlofen a Friesse lagere fir de Wanter. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Si friessen souwuel Planzen- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht dem Mee an dem August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere ginn et vun der [[Belsch]] iwwer [[M¨tteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Joere geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'Intnesiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen; an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] 2asbg6tf03qj1ovgoiwhkk0vulnsb2g 2704207 2704203 2026-09-07T09:29:08Z Puscas 735 /* Beschreiwung */ .... 2704207 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = Europäeschen Hamster | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann nach e 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Béck meeschtens méi grouss a méi schwéier si wéi d'Meedercher. D'Faarf vum Pelz variéiert tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an op de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am Ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == D'Europäesch Hamstere liewen un an ënnert dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwueesen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Baue mat méi Gäng a Kummeren, an deene sech sech zeréckzéien, schlofen a Friesse lagere fir de Wanter. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Si friessen souwuel Planzen- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht dem Mee an dem August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere ginn et vun der [[Belsch]] iwwer [[M¨tteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Joere geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'Intnesiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen; an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] lo2xshjojj1ziwpktg4wx3kr8xzh9wq 2704209 2704207 2026-09-07T09:34:50Z Puscas 735 /* Liewensweis */ .... 2704209 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = Europäeschen Hamster | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann nach e 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Béck meeschtens méi grouss a méi schwéier si wéi d'Meedercher. D'Faarf vum Pelz variéiert tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an op de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am Ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == Den Europäeschen Hamster lieft op an ënner dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwuessen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Hiele mat méi Gäng a Kummeren, an déi se sech zeréckzéien, fir ze schlofen an hiert Fudder fir de Wanter lageren. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Se friesse souwuel Planze- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht Mee an August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am Ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere ginn et vun der [[Belsch]] iwwer [[M¨tteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Joere geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'Intnesiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen; an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] 47qv2uomudn8d6uxb1jaqy3obc6spqp 2704210 2704209 2026-09-07T09:37:44Z Puscas 735 /* Verbreedung an Habitat */ .... 2704210 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = Europäeschen Hamster | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann nach e 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Béck meeschtens méi grouss a méi schwéier si wéi d'Meedercher. D'Faarf vum Pelz variéiert tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an op de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am Ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == Den Europäeschen Hamster lieft op an ënner dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwuessen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Hiele mat méi Gäng a Kummeren, an déi se sech zeréckzéien, fir ze schlofen an hiert Fudder fir de Wanter lageren. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Se friesse souwuel Planze- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht Mee an August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am Ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere gëtt et vun der [[Belsch]] iwwer [[Mëtteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Jore geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'intensiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen, an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] n8yrf59lgt3uwccim51q8x9vppe18rb 2704211 2704210 2026-09-07T09:38:23Z Puscas 735 ..... 2704211 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann nach e 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Béck meeschtens méi grouss a méi schwéier si wéi d'Meedercher. D'Faarf vum Pelz variéiert tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an op de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am Ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == Den Europäeschen Hamster lieft op an ënner dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwuessen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Hiele mat méi Gäng a Kummeren, an déi se sech zeréckzéien, fir ze schlofen an hiert Fudder fir de Wanter lageren. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Se friesse souwuel Planze- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht Mee an August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am Ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere gëtt et vun der [[Belsch]] iwwer [[Mëtteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Jore geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'intensiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen, an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] s3nggvp705l8vyiu52ukkr1c8tobf2h 2704212 2704211 2026-09-07T09:46:40Z Zinneke 34 /* Zu Lëtzebuerg */ 2704212 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann nach e 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Béck meeschtens méi grouss a méi schwéier si wéi d'Meedercher. D'Faarf vum Pelz variéiert tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an op de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am Ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == Den Europäeschen Hamster lieft op an ënner dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwuessen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Hiele mat méi Gäng a Kummeren, an déi se sech zeréckzéien, fir ze schlofen an hiert Fudder fir de Wanter lageren. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Se friesse souwuel Planze- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht Mee an August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am Ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere gëtt et vun der [[Belsch]] iwwer [[Mëtteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Jore geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'intensiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen, an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === Zu Lëtzebuerg konnt e bis ewell net nogewise ginn.<ref>Presence of the European Hamster (Cricetus cricetus) - [https://data.public.lu/fr/datasets/presence-of-the-european-hamster-cricetus-cricetus/ Couche 'Hamster européen'] op data.public.lu. Source: MNHN Luxemburg.</ref><ref>Äntwert vun der Ministesch Martine Hansen op d'[https://agriculture.public.lu/dam-assets/parlamentarische-anfragen/2024/qp1194-andre-bauler-luc-emering-hamster.pdf Parlamentaresch Fro QP 1194/2024] vum André Bauler.</ref> == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] ro5g3juy7h5ddrl7q3vx2jmg5cf3808 2704213 2704212 2026-09-07T09:47:52Z Zinneke 34 2704213 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Europäeschen Hamster<br>Feldhamster | An anere Sproochen = | Bild = European hamster (Cricetus cricetus) Meidling.jpg | Bildtext = | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Knabberdéieren]] | Famill = [[Cricetidae]] | Ënnerfamill = [[Hamsteren]] (Cricetinae) | Gattung = [[Grousshamsteren]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Cricetus cricetus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = Leske, 1779 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} Den '''Europäeschen Hamster''' (''Cricetus cricetus''), och alt '''Feldhamster''' genannt, ass e [[Knabberdéieren|Knabberdéier]] (Rodentia) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Cricetidae]] an der Ënnerfamill vun den [[Hamsteren]] (Cricetinae). == Beschreiwung == Den Europäeschen Hamster gëtt vu Kapp bis Hënner tëscht 20 a 34 Zantimeter laang, wou dann nach e 4 bis 6 Zantimeter laangen, bal plakege Schwanz derbäikënnt. Erwuessen Déiere ginn 200 bis 650 Gramm schwéier, woubäi d'Béck meeschtens méi grouss a méi schwéier si wéi d'Meedercher. D'Faarf vum Pelz variéiert tëscht enger gielbronger ieweschter an enger donkler, bal schwaarzer ënneschter Säit. Laanscht d'Säit an op de Bake si wäiss Flecken. Wéi all Hamsteraarten huet och den Europäeschen Hamster Bakentäschen, mat deenen en am Ganze bis zu 5 kg Reserve fir de Wanter a säi Bau transportéiere kann. D'Patte si breet an hu Krallen. == Liewensweis == Den Europäeschen Hamster lieft op an ënner dem Buedem, En ass haaptsächlech an der Schummerecht an an der Nuecht aktiv, an ass en territorialen Eenzelgänger. Déi erwuessen Déiere gruewe sech 0,5 bis 2 m déif Hiele mat méi Gäng a Kummeren, an déi se sech zeréckzéien, fir ze schlofen an hiert Fudder fir de Wanter lageren. Se halen e Wanterschlof, aus deem se geleeëntlech erwäche fir ze friessen. Se friesse souwuel Planze- wéi Déierekascht. === Reproduktioun === [[Fichier:FH Wurf 11korr.jpg|mini|Mamm mat 2 Wochen ale Jonken]] Den Europäeschen Hamster ass polygam. No 17 Deeg kommen déi Jonk - ëm déi 4 - op d'Welt. D'Reproduktiounsperiod ass tëscht Mee an August. Am leschte Joerhonnert ass souwuel d'Zuel vun de Jonke pro Worf wéi och déi vun de Wërf zeréckgaangen, sou dass d'Zuel vun den Europäeschen Hamsteren am Ganze staark ofgeholl huet. == Verbreedung an Habitat == Europäesch Hamstere gëtt et vun der [[Belsch]] iwwer [[Mëtteleuropa|Mëttel-]] an [[Osteuropa]] bis an déi russesch [[Altai]]regioun an an d'nordwestlecht [[Volleksrepublik China|China]]. Zanter den 1980er Jore geet hir Zuel am westleche Verbreedunggebitt staark zeréck. Am Juli 2020 huet d'[[IUCN]] den Europäeschen Hamster als „ ''critically endangered'' aklasséiert.<ref>A. Banaszek, P. Bogomolov, N. Feoktistova, M. La Haye, S. Monecke, T. E. Reiners, M. Rusin, A. Surov, U. Weinhold, J. Ziomek: "Cricetus cricetus". In: The IUCN Red List of Threatened Species 2020.</ref> En ass dofir an Europa geschützt (Annex IV, a) vum Artikel 12 vun der [[Fauna-Flora-Habitat-Direktiv]] 92/43/CEE, an och duerch d'[[Berner Konventioun]] (Annex II) D'Ursaache vum Réckgang sinn d'intensiv Landwirtschaft (Grouss Kärefelder, déi op ee Siess rekoltéiert ginn, sou dass Friessen an Deckung op een Zock fort sinn; Monokulturen, déi keng differenzéiert Diät méi erméiglechen, an d'Zersidelung an d'Zerstéierung vun de Liewensraim. === Zu Lëtzebuerg === Zu Lëtzebuerg konnt e bis ewell net nogewise ginn.<ref>Presence of the European Hamster (Cricetus cricetus) - [https://data.public.lu/fr/datasets/presence-of-the-european-hamster-cricetus-cricetus/ Couche 'Hamster européen'] op data.public.lu. Source: MNHN Luxemburg.</ref><ref>Äntwert vun der Ministesch Martine Hansen op d'[https://agriculture.public.lu/dam-assets/parlamentarische-anfragen/2024/qp1194-andre-bauler-luc-emering-hamster.pdf Parlamentaresch Fro QP 1194/2024] vum André Bauler a Luc Emering.</ref> == Literatur == * Holger Meinig, Axel Buschmann, Tobias Erik Reiners, Melanie Neukirchen, Sandra Balzer, Ruth Petermann: ''Der Status des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 338–343. * Ute Köhler, Christian Geske, Kerstin Mammen, Stefanie Martens, Tobias Erik Reiners, Ralf Schreiber, Ulrich Weinhold: ''Maßnahmen zum Schutz des Feldhamsters (Cricetus cricetus) in Deutschland.'' In: ''Natur und Landschaft.'' Band 89, Heft 8, 2014, S. 344–349. == Um Spaweck == {{commonscat}}{{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Cricetidae]] flvjbnjkxe0vlp70bjs3fe27m5u4wi8 0 177071 2704201 2026-09-07T09:20:10Z Zinneke 34 Virugeleet op [[Europäeschen Hamster]] 2704201 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Europäeschen Hamster]] h6yry4xhukj7f9hw42lkf332b3b19e1 0 177072 2704204 2026-09-07T09:23:04Z Zinneke 34 Virugeleet op [[Europäeschen Hamster]] 2704204 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Europäeschen Hamster]] h6yry4xhukj7f9hw42lkf332b3b19e1