Wikipedia lbwiki https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Spezial Diskussioun Benotzer Benotzer Diskussioun Wikipedia Wikipedia Diskussioun Fichier Fichier Diskussioun MediaWiki MediaWiki Diskussioun Schabloun Schabloun Diskussioun Hëllef Hëllef Diskussioun Kategorie Kategorie Diskussioun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussioun Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 1139 2709015 2704941 2026-09-22T16:44:55Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709015 wikitext text/x-wiki Als '''Réimescht Räich''' (''Imperium Romanum'') bezeechent ee generell de réimesche Staat an de Joerhonnerten no der Reorganisatioun duerch den [[Augustus]]. Am alldeegleche Sproochgebrauch gëtt den Ausdrock '''Réimescht Räich''' och benotzt fir d'Gebitt ze beschreiwen, dat vu Roum vum [[6. Joerhonnert v. Chr.]] bis zum [[5. Joerhonnert|5. Joerhonnert n. Chr.]] beherrscht gouf, am Wuertsënn vun ''imperium romanum'' versteet een dorënner allerdéngs just d'Vollmuechte vum Imperator, also dem [[Keeser]]. == Begrëffsbestëmmung == Obscho Roum och scho virum Augustus Länner eruewert hat, déi vu Roum als Provënz verwalt goufen, oder als Clientsstaaten hu missen [[Tribut]] bezuelen, gëtt de réimesche Staat nëmme fir déi Zäit no der Arichtung vum Augustus senger Autokratie ''Imperium Romanum'' genannt. Fir déi Zäit virdru schwätzt ee vun der [[Réimesch Republik|Réimescher Republik]]. Den Ënnerscheed tëscht ''réimeschem Räich'' a ''réimescher Republik'' hunn nofollgend Generatioune gemaach fir ervirzesträichen, datt Roum vun do un eng [[Monarchie]] war. D'Réimer aus där Zäit selwer hu sech dogéint drop behaapt, d'Republik géif weider bestoen, och wann déi aner Vëlker dat ni sou gesinn hunn. Déi gréisst Ausdeenung hat d'Réimescht Räich zu der Zäit vum Keeser [[Trajan]], wéi d'Territoiren ëm d'[[Mëttelmier]], [[Gallien]], Deeler vu [[Britannien]] a Lännereie ronderëm d'[[Schwaarzt Mier]] zum Räich gezielt hunn. [[Fichier:Roemischeprovinzentrajan.png|thumb|290px|right|Réimescht Räich am Joer 117 n. Chr.]] D'Réimescht Räich hat e groussen Afloss op d'Gebidder wou et sech ausgebreet huet, a souguer iwwer d'Grenzen eraus. Am Oste vum Räich huet sech de réimeschen Afloss mat [[Griicheland|griichesch]]-[[Hellenismus|hellenisteschen]] an [[orient]]aleschen Elementer vermëscht, wärend de Weste latiniséiert gouf. Aus dem [[Latäin]] hu sech déi modern [[romanesch Sproochen]] ([[Italieenesch]], [[Franséisch]], [[Spuenesch]], [[Portugisesch]] a [[Rumänesch]]) entwéckelt, op d'Entwécklung vun anere Sprooche wéi d'[[Däitsch]]t hat si groussen Afloss. Virun allem dat europäescht Rechts- a Staatswiesen ass staark vum Réimesche Räich markéiert ginn. D'Geschicht vum Réimesche Räich léisst sech a verschidde Phase mat fléissenden Iwwergäng ënnerdeelen, vun deenen der hei 6 opgezielt sinn: * [[Réimescht Kinnekräich|Kinnekszäit]] ([[753 v. Chr.|753]]-[[510 v. Chr.|510]]) * Réimesch Republik * spéit Réimesch Republik (mat sech ofwieselnde Biergerkricher zanter [[133 v. Chr.]]) * [[Prinzipat]] ([[Réimescht Keeserräich]] säit [[27|27 n. Chr.]]) * [[Spéitantiquitéit]], och [[Dominat]] ([[Réimescht Keeserräich]] säit [[284]]) * Ënnergang vum [[Westréimescht Räich|westréimesche Räich]] an Iwwergank zum [[Byzantinescht Räich|byzantineschen oder ostréimesche Räich]] (zanter [[395]]) == Réimesch Kinnekszäit a Republik == De [[Stadstaat]] [[Roum]], deen um Ufank ënner [[Etrusker|etruskescher]] Kinneksherrschaft stoung, krut ëmmer méi Afloss an [[Italien]], nodeem e sech zirka [[500 v. Chr.|500]] vun den Etrusker lassgeléist hat. Et ass och zu där Zäit, datt d'Kinnekräich an eng Republik ëmgewandelt gouf, déi all Kéier fir ee Joer, vun zwéi [[Konsul]]en, déi vum [[Senat]] gewielt goufen, regéiert gouf. Als éischten, eenegermoosse feste Punkt kann een d'[[Zwieleftafelegesetz]] vu [[451 v. Chr.]] notéieren. Roum huet mat enger Expansioun a Mëttelitalien ugefaangen, mä huet nieft Succèsen och Néierlage missen astiechen. Duerno koumen d'[[Samnitekricher]] ([[343 v. Chr.|343]]-[[290 v. Chr.|290]]) an de [[Latinerkrich]] ([[340 v. Chr.|340]]-[[338 v. Chr.|338]]). Roum huet sech en Alliancesystem geschaf, andeems [[Kolonie]]n op strateegesch wichtege Plaze gegrënnt goufen. Ausserdeem goufen Unioune mat den italieenesche Stämm geschloss, woubäi déi Awunner awer net dat réimescht Biergerrecht kruten. == Den Opstig vu Roum - D'Expansioun an Italien an am Mëttelmierraum == Am [[3. Joerhonnert v. Chr.]] setzt sech Roum géint d'[[Samniten]] an aner italieenesch Stämm duerch. No an no ass déi ganz Hallefinsel ënner réimesch Herrschaft gefall, mat der Ausnam vun Ueweritalien, dat méi spéit annexéiert gouf. Am Süde goufen d'griichesch [[Polis|Stadstaaten]] ageholl. Dës Expansioun huet zu engem Konflikt mam bis dohi friddleche [[Karthago]] gefouert, an dëst zu de Punesche Kricher. Am [[Punesch Kricher|Éischte Punesche Krich]] ([[246 v. Chr.|246]]-[[241 v. Chr.|241]]) huet Roum eng Flott opgebaut, fir sech Karthago entgéintzestellen. No verschiddene Néierlage konnt Roum sech a [[Sizilien]] etabléieren. Datt dëst Karthago net gepasst huet ass kloer, a sou koum et zum [[Zweete Punesche Krich]], wou den [[Hannibal]] Roum ellen un d'Ziddere bruecht huet, besonnesch duerch d'réimesch Néierlag bei [[Cannae]]. Allerdéngs ass et dem Hannibal net gelongen, den italieeneschen Allianzsystem ze zerstéieren, an de réimesche Feldhär [[Scipio]] gouf dem Hannibal [[202 v. Chr.|202]] bei [[Zama]] Meeschter. Karthago huet seng Muecht verluer a Roum, nieft [[Spuenien]], huet un Afloss gewonnen. D'Victoire iwwer Karthago an den zwéin éischte Punesche Kricher huet d'Stellung vu Roum am westleche Mëttelmier ofgeséchert. Vun [[200 v. Chr.|200]] huet sech Roum och an d'Muechtspill vun den hellenistesche Räicher agemëscht. Do waren d'Groussmuechten net an der Lag, friddlech zesummenzeliewen. D'Folleg ware Konflikter mat den [[Antigoniden]] wou Roum a Griicheland intervenéiert ass, fir de [[Kinnekräich Makedonien|makedoneschen]] Afloss zeréckzedrängen. E weidere Krich gouf géint d'[[Seleukiden]] gefouert, an e Ruff ëm Hëllef hat e Krich géint den [[Antiochos III.]] zur Folleg. Domat gouf Roum ''[[De jure / de facto|de facto]]'' d'Haaptmuecht am ëstleche Mëttelmier. D'Versich vu Makedonien, hir [[Hegemonie]] oprecht z'erhalen, hunn zu weidere Kricher gefouert, woubäi Makedonien [[148 v. Chr.|148]] de Kierzere gezunn huet, an zu enger réimescher Provënz gouf. Dat selwecht Schicksal gëllt fir Griicheland [[146 v. Chr.|146]], an, no der Zerstéierung vu Karthago am [[Drëtte Punesche Krich]], fir d'nei Provënz [[Africa]]. Nëmmen [[Egypten]], dat an e réimescht Protektorat ëmgewandelt gouf, a [[Pergamon]] konnten hir Onofhängegkeet fir eng Zäit sécheren. Pergamon gëtt [[133 v. Chr.|133]] zu enger réimescher Provënz. [[64 v. Chr.|64]]/[[63 v. Chr.|63]] gëtt de Rescht vum Seleukideräich duerch de [[Pompeius]] zur Provënz [[Syria]]. == D'Revolutiounszäit an d'Biirgerkricher == Zanter der Mëtt vum [[2. Joerhonnert v. Chr.]] war d'Republik an enger innepolitescher Kris, déi zu de [[Réimesch Biergerkricher|réimesche Biergerkricher]] an zu enger Reform vum politesche System féiere sollt. D'Reform vun de Bridder [[Tiberius Gracchus]] a [[Gaius Gracchus]], d<nowiki>'</nowiki>''[[Gracchesch Reform]]'', sollt och den äermste Schichte vun der Bevëlkerung hëllefen, zu Land ze kommen. Obwuel dës Reform net duerchgesat konnt ginn, huet si dach e Konflikt opgeworf, dee soubal net ophale sollt: d<nowiki>'</nowiki>''[[Optimates]]'' an d<nowiki>'</nowiki>''[[Populares]]'' hu sech géigesäiteg d'Liewe schwéier gemaach, fir hir Politik duerchzesetzen. Mä och an Italien huet et gebrodelt, an den Allianzsystem koum un d'Wackelen, wat zum [[Bundesgenossekrich]] gefouert huet, no deem och all d'Allianzpartner d'réimescht Biergerrecht kruten. Am Senat goung de Sträit monter weider, an ufanks konnt de [[Sulla]] sech als [[Diktator]] behaapten. No sengem Doud hu sech de [[Julius Cäsar]] an de Pompeius bekricht, woubäi de Pompeius de Kierzere gezunn huet. Mä och den Cäsar konnt sech als Diktator net behaapten a gouf [[44 v. Chr.]] ermuert. Nom Doud vum Cäsar ass et de Republikaner awer net gelongen, déi al Verhältnesser erëm hierzestellen, an den Octavian, de spéideren Augustus, huet sech schlussendlech duerchgesat. == D'fréi Keeserzäit (Prinzipat) == Als dem Cäsar säin Ierwen hat den [[Octavian]] et ufanks zimmlech schwéier. Mä en huet aus de Feeler vu sengem Virgänger geléiert, a goung seng Reform méi douce un, fir de Senat net ze bruskéieren. Hie wollt net, datt et him geneesou ergoe géif wéi dem Cäsar. Hien huet deemno ufanks déi republikanesch [[Constitutioun]] a Kraaft gelooss, a sech seng Positioun duerch eng ganz Partie Ämter ofgeséchert. De Senat huet am Octavian dann och kee Kinnek gesinn, mä de ''Princeps'', den éischte Bierger. De Regime, dee vum Octavian agefouert gouf, gëtt dowéinst och Prinzipat genannt. Am Joer [[27]] eiser Zäit krut hie vum Senat den Titel mat deem hien an d'[[Geschicht]]sbicher agoung, ''Augustus''. [[Fichier:TrajanXanten.jpg|thumb|200px|Keeser Traianus]] D'Keeser ware Meeschter iwwer de gesamte Mëttelmierraum, an och de Westen a Süde vu [[Germanien]] huet zum réimesche Räich gehéiert. Am Nordoste goufen d'Réimer allerdéngs am Joer 9 gestoppt ([[Varusschluecht]]). Ënner dem Keeser [[Claudius]] koum Britannien zum Räich a spéider och [[Thrakien]]. Déi gréisst Ausdeenung hat d'Räich zu der Zäit vum Keeser Traianus am Joer 117. Och d'Zäit vum Keeser [[Hadrian]], deen zwar déi ëstlech Eruewerunge vum Traianus opginn huet, ass eng gutt Zäit fir d'Räich. An der Mëtt vum [[2. Joerhonnert]] huet et geschéngt, datt d'Räich op sengem Héichpunkt ukomm wier, mä schonn ënner dem [[Marcus Aurelius]] koumen déi éischt Problemer op d'Réimer duer (Kämpf mat de [[Germanen]] a [[Parther]]). An de follgende Joerzéngte war keng Rou am Räich. D'Grenze goufen ëmmer méi dacks ugegraff an och innepolitesch war d'Situatioun net roseg. Am [[3. Joerhonnert]] konnten d'[[Severer]] d'Lag liicht stabiliséieren, mä och si konnten e Krich mat de [[Sassaniden]] net verhënneren. Doropshi koumen d'[[Zaldotekeeser]] un d'Muecht, déi de Streidereie Meeschter ginn an [[Palmyra]] ënnerworf hunn (272). == D'spéit Keeserzäit (Dominat) == Vun 284 un, mam [[Diokletian]], gëtt vun der sougenannter Spéitantiquitéit geschwat. Hien huet d'Verwaltung reforméiert an de System vun der [[Tetrarchie]] agefouert. No dësem System gëtt et ëmmer zwéi Senior-Keeseren (''Augusti'') an zwéi Junior-Keeseren (''Caesar''). D'Räich war scho laang fir een eleng ze grouss ginn, mä de Gedanken, d'Unitéit opzeginn, koum net a Fro. Dem [[Konstantin de Groussen]] war dat allerdéngs net genuch. Hien huet seng Rivalen aus dem Wee geraumt a war [[324]] erëm eenzege Keeser. An d'Geschichtsbicher agaangen ass hie virun allem duerch d'offiziell erlabe vum [[Chrëschtentum]] an duerch d'Grënnung vu [[Konstantinopel]], wouduerch sech den Haaptschwéierpunkt vum Räich méi no Oste geriicht huet. Ënner dem [[Valentinian I.]] gouf d'Räich aus Verwaltungsgrënn dann trotzdeem opgedeelt, eng Deelung déi nom Doud vum [[Theodosius I.]] definitiv wäert sinn. No der Néierlag vun [[Adrianopel]] konnt hien d'[[Goten]] a Schach halen, andeems hie Veträg mat hinnen ënnerzeechent huet. == Den Ënnergank vum westréimesche Räich == Am Laf vum 5. Joerhonnert ass allerdéngs d'westréimescht Räich zerfall, iwwer d'Ursaache gëtt zanterhier gestridden. Eng dovu war sécher d'[[Vëlkerwanderung]], déi eleng awer sécher net decisif war, wou d'Räich den "Ustuerm vun de Barbaren" virdrun dach zwee Joerhonnerte laang paréiere konnt! Als warscheinlechst Ursaach kéint een, mam Michael Grant, d'Zesummespill vu follgende Faiten nennen: * Well Roum huet misse géint d'Germanen an d'Perser gläichzäitig Krich féieren, koum et zu enger Militariséierung vun der Gesellschaft. En plus gouf et am Schnëtt all 20 Joer Trounfollegkricher, fir d'Militär kënnen ze bezuelen hunn d'Steieren dauernd missen erhéicht ginn. * Gläichzäiteg gouf et gréisser [[Pescht]]epidemien am ganze Räich. Doduerch ass d'Bevëlkerungszuel ëmmer méi erof gaangen. * D'Chrëschtentum war mëttlerweil Staatrelioun, a grad dës Relioun huet eng Moral gefërdert, déi de Mënsch säi Séilenheel am Déi Säit fanne léisst, iwwerdeems et no der klassescher réimescher Moral fir de Bierger näischt méi wichteges gouf wéi dat gemeinsaamt Uleies, d'''res publica'', deemno de Staat. Dat spéit Keeserräich huet räiche Bierger an Intellektuelle keng Chance méi gebuede fir Carrière ze maachen, si hunn (wéi z.&nbsp;B. den Augustinus) hir Energie da léiwer der Kierch zur Verfügung gestallt. Den Intressi um Staat ass ëmmer manner ginn. * En plus ware wirtschaftlech a sozial Changementer am Gaang: Zwar hat zanter dem Caracalla all Awunner d'réimescht Biergerrecht, als Bierger déi fir de Staat géifen antrieden hu sech awer ëmmer manner Leit kënne gesinn. Als Colonnen hu sech ëmmer méi Leit an d'Ofhängegkeet vun engem Patron beginn. Dofir konnte si net méi zum Militärdingscht gezwonge ginn. Dës Entwécklung sollt am [[Mëttelalter]] an de [[Feudalismus]] iwwergoen. * Wëll kee Réimer méi wollt Zaldot ginn, hunn d'Réimer op Germanen an aner Auslänner zeréckgegraff. Dëst hätt kéinten een Auswee sinn aus der Kris, wëll d'Germanen hu Roum bewonnert, well Roum hinnen eng Carrière bidde konnt. Dës Neibierger waren um Staat intresséiert, wéi déi vill germanesch Beamte beweisen. Mä de spéitréimesche [[Rassismus]] huet eng Integratioun vun de Germane verhënnert, si goufen zeréckgewiesen. No der Schluecht vun Adrianopel [[378]] goung ëmmer méi d'Kontroll iwwer déi westlech Provënze verluer. Virun allem de Verloscht vun Africa war e schwéiere Schlag. De Regierungssëtz war op [[Ravenna]] verluecht ginn, mä och an Italien hunn d'Germanen ëmmer méi un de Grenze geréckelt. [[410]] hunn d'[[Westgoten]] Roum eruewert, [[455]] sinn d'[[Wandalen]] nogezunn. D'réimesch Arméi, déi zu engem gréissten Deel aus [[Mercenaire|Mercenairë]] bestanen huet, hat deem wéineg entgéintzesetzen, an innepolitesch war scho laang net méi alles wéi et sollt sinn. [[476]] huet den [[Odoaker]], de leschten aus der Rei vun de germaneschen héije Beamten am réimische Sold, de westréimesche Keeser [[Romulus Augustulus]] ofgesat, huet awer erkläert, e géif den ostréimesche Keeser als nominell iwwer hie gestallt ugesinn. Am Oste war d'Situatioun méi gënschteg, an d'[[Byzantinescht Räich]] huet nach bis an d'[[15. Joerhonnert]] era virubestanen. == Nofollger == D'[[Hellegt Réimescht Räich vun Däitscher Natioun]] huet sech als Nofollger vum Westréimesche Räich ugesinn, wärend de [[Russland|russeschen]] [[Zar]] iwwer d'[[Byzantinescht Räich|byzantinesch]] Ierfschaft och d'Keeserkroun revendiquéiert huet. D'Begrëffer ''Keeser'' an ''Zar'' sinn dann och vum réimeschen ''Caesar'' ofgeleet. == Literatur zum Theema == * Alfred Heuss, ''Römische Geschichte'', Schöningh, 2003. ISBN 3-506-73927-1 * Theodor Mommsen, ''Römische Geschichte'', Deutscher Taschenbuchverlag, 2001. ISBN 3-423-59055-6 * Klaus Bringmann, ''Geschichte der Römischen Republik'', München 2002. * Karl Christ, ''Geschichte der Römischen Kaiserzeit'', München 2002. * A.H.M. Jones, ''The Later Roman Empire 284-602'', Oxford 1964. == Kuckt och == * [[Réimesch Keeserzäit]] * [[Lëscht vun de Keesere vum Réimesche Räich|Lëscht vun de réimesche Keeser]] * [[Réimesch Mythologie]] == Um Spaweck == * [http://la.wikipedia.org/ Laténgesch Wikipedia] * [http://gutenberg.spiegel.de/mommsen/roemisch/roemisch.htm Projet Gutenberg] * [http://www.imperiumromanum.com/ Projet Imperium Romanum] * [https://web.archive.org/web/20120831060912/http://web.upmf-grenoble.fr/Haiti/Cours/Ak The Roman Law Library] (Yves Lassard, Alexandr Koptev). {{LinkPortalRéimescht Räich}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Réimescht Räich| ]] [[cs:Starověký Řím#Císařství]] os1yy9713vqatybmjfvp36dwouak0x2 0 2160 2709043 2682397 2026-09-23T06:32:40Z Robby 393 /* Gestuerwen */ [[:Pierre Muller-Walse]] 2709043 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} Den '''13. November''' ass den 317. Dag (318. am [[Schaltjoer]]) vum Joer am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1940]]: Zu [[Montréal]] a [[Kanada]] forméiert d'[[Charlotte vu Lëtzebuerg|Groussherzogin Charlotte]] vu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] eng [[Lëtzebuerger Exilregierung|Exilregierung]]. * [[1956]]: Den [[US Supreme Court|Ieweschte Geriichtshaff vun den USA]] erkläert datt Gesetzer, mat deenen eng [[Rassentrennung]] an ëffentlechen Transportmëttele dekretéiert gouf, géint d'Verfassung verstoussen. * [[1989]]: De Prënz [[Hans-Adam II. vu Liechtenstein|Hans-Adam II.]] gëtt Staatschef vu [[Liechtenstein]]. * [[2011]]: Récktrëtt vum [[Silvio Berlusconi]] vu sengem Amt als Ministerpresident an Italien. * [[2015]]: Bei terroristeschen Attacken zu [[Paräis]] an zu [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)]], déi vum [[Islamesche Staat]] revendiquéiert ginn, kommen op d'mannst 129 Leit ëm d'Liewen a bal 400 gi blesséiert, dovun e Véirel ganz schwéier. ==Sport== * [[1991]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert zu [[Cardiff]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Europameeschterschaft 1992]], 0:1 géint Wales.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=9484 D'Detailer vum Foussballlännermatch Wales-Lëtzebuerg den 13. November 1991 op der Websäit vum European Football]</ref> * [[2015]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp gewënnt am Stade Josy Barthel an engem Frëndschaftsmatch 1:0 géint Griicheland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet den [[Aurélien Joachim]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=1310 De Lännermatch Lëtzebuerg-Griicheland vum 13. November 2015 op der Websäit EU-Football.info]</ref> * [[2016]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2018]] zu Lëtzebuerg 1:3 géint Holland, de Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Maxime Chanot]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=1295 Lännermatch Wäissrussland-Lëtzebuerg] op www.eu-football.info</ref> == Katastrophen == * [[1985]]: De Vulkan [[Nevado del Ruiz]] a Kolumbien ass ausgebrach. D'Gasen déi entstane sinn hunn en Deel vum Äis geschmolt; d'Waasser-an de Bulli hunn d'Stad Armero zerstéiert, 31.000 Doudeger. * [[2002]]: Virun der [[Galicien|galicescher]] Küst havaréiert den Uelegtanker [[Prestige (Schëff)|Prestige]]; duerch de [[Äerdueleg|Pëtrol]], deen duerno ausleeft, gi grouss Deeler vun der spuenescher Atlantikküst verknascht. == Gebuer == <gallery> Fichier:Count Girolamo Nerli - Robert Louis Stevenson, 1850 - 1894. Essayist, poet and novelist - Google Art Project.jpg|Robert Louis Stevenson Fichier:Camorra Jean Seberg.png|Jean Seberg </gallery> * [[1800]]: [[Julien Rémont]], belschen Architekt. * [[1802]]: [[François Joseph Wirz]], lëtzebuergeschen Ingenieur. * [[1806]]: [[Emilia Plater]], polnesch-litauesch Fräiheetskämpferin. * [[1850]]: [[Robert Louis Stevenson]], schottesche Schrëftsteller. * [[1890]]: [[Emile Boeres]], lëtzebuergesche Museker a Komponist. * [[1907]]: [[Claude Heymann]], e franséischen Dréibuchauteur a Filmregisseur. * [[1908]]: [[Erik Bertil Holmberg]], schweedeschen Astronom. * [[1909]]: [[Gunnar Björnstrand]], schweedesche Schauspiller. * [[1914]]: [[Georgij N. Babakin]], sowjetesche Raumfaartingenieur. * [[1920]]: [[Jack Elam]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[1921]]: [[René Weimerskirch]], lëtzebuergeschen Auteur a Schoulmeeschter. * [[1922]]: [[Oskar Werner]], éisträichesche Schauspiller. * [[1923]]: [[Linda Christian]], mexikanesch Schauspillerin. * [[1930]]: [[Adrienne Corri]], schottesch Schauspillerin. * 1930: [[Michel Robin]], franséische Schauspiller. * [[1933]]: [[Karl-Otto Alberty]], däitsche Schauspiller. * [[1934]]: [[Garry Marshall]], US-amerikanesche Filmregisseur. * [[1935]]: [[Adolphe Deville]], lëtzebuergesche Moler a Sculpteur. * [[1935]]: [[Léon Klares]], lëtzebuergesche Kanut. * [[1937]]: [[Nelly Stein]], lëtzebuergesch Politikerin. * [[1938]]: [[Jean Seberg]], US-amerikanesch Schauspillerin. * [[1938]]: [[Clay T. Whitehead]], US-amerikanesche Geschäftsmann a Conseiller am Satellittewiesen. * [[1942]]: [[Remo Mannelli]], lëtzebuergesche Fechter an Olympionik. * [[1957]]: [[Hermine Huntgeburth]], däitsch Filmregisseurin. * [[1964]]: [[Denis Scuto]], lëtzebuergeschen Historiker. * [[1968]]: [[Claude Schmitz (Handballspiller)|Claude Schmitz]], lëtzebuergeschen Handballspiller. * [[1989]]: [[Ben Polidori]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Politiker. == Gestuerwen == * [[1509]]: [[Nicolas de Rutter]], lëtzebuergesche Geeschtlechen an Diplomat. * [[1779]]: [[Thomas Chippendale]], englesche Konscht- a Miwwelschräiner. * [[1865]]: [[Pierre Muller-Walse]], lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker. * [[1868]]: [[Gioacchino Rossini]], italieenesche Komponist. * [[1927]]: [[Adolphe Schmit (Politiker)|Adolphe Schmit]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker. * [[1931]]: [[Joseph-Alexandre Muller]], lëtzebuergesche Komponist. * [[1974]]: [[Vittorio de Sica]], italieenesche Schauspiller a Regisseur. * [[1977]]: [[Jean-Pierre Erpelding]], lëtzebuergesche Schrëftsteller. * [[1986]]: [[Rudolf Schock]], däitschen Tenorsänger. * [[1998]]: [[Edwige Feuillère]], franséisch Schauspillerin. * [[2001]]: [[Babik Reinhardt]], franséischen Jazz-Gittarist. * [[2008]]: [[Mitch Mitchell]], englesche Batteur. * 2008: [[Marcello Fondato]], italieenesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[2013]]: [[Eugène Hanck]], lëtzebuergesche Kanut an Olympionik. * 2013: [[Maurice Sarfati]], franséische Schauspiller. * [[2019]]: [[Raymond Poulidor]], franséische Cyclist. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|13 November|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Dag am November]] j8rfjnzq44bjsm5ep6zv81zu7koeg8a 0 2770 2709033 2665284 2026-09-22T20:09:23Z Robby 393 keng esou Kategorie op Commons 2709033 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Countries by area.svg|mini|380px|Länner no Fläch]] Dës '''Lëscht vun de Länner no Fläch''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]] a weist déi aktuell 205 Länner vun der Welt; se ass der Gréisst no klasséiert (Fläch, vu grouss bis kleng) a begräift: * 193 [[Membere vun de Vereenten Natiounen|Memberstaate vun de Vereenten Natiounen (VN)]], * <span class="hintergrundfarbe9">2 net-Memberen: Palestina an d'Vatikanstad, déi awer de Statut vun engem Observateur vun de VN (''United Nations General Assembly observer'') hunn</span>, * <span class="hintergrundfarbe8">10 Staaten, Natiounen, Länner oder Gebidder, deenen hir Eegenschaft als [[Staat]] ëmstridden ass.</span> Fir déi jeeweileg Fläche matenee vergläichen ze kënnen, gouf eenheetlech d'[[CIA World Factbook]] benotzt. Wann déi Donnée net disponibel war, ass déi spezifesch Quell uginn. {| class="wikitable" |+Lëscht vun de Staate vun der Welt, der Fläch no klasséiert (Stand: Juli 2025) !Rang !Land / Territoire !Fläch [km²]<ref>{{Citation|URL=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/area/|Titel=Area - The World Factbook|Gekuckt=06.07.2025|Wierk=www.cia.gov|archivedate=2024-01-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240105164242/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/area}}</ref> !Bemierkung |- | style="text-align:right" |1 |{{RUS}} | style="text-align:right" |17.098.242 |ouni d'Gebidder vun der Süd- an Ostukrain, déi 2022 vu Russland annektéiert goufen |- | style="text-align:right" |2 |{{CAN}} | style="text-align:right" |9.984.670 | |- | style="text-align:right" |3 |{{USA}} | style="text-align:right" |9.833.517 | |- | style="text-align:right" |4 |{{CHN}} | style="text-align:right" |9.596.960 |VN-Member, limitéiert Unerkennung (vun 11 Staaten net unerkannt: Belize, Eswatini, Guatemala, Haiti, Marshallinseln, Palau, Paraguay, St. Kitts an Nevis, St. Lucia, St. Vincent an d'Grenadinnen, Tuvalu) |- | style="text-align:right" |5 |{{BRA}} | style="text-align:right" |8.515.770 | |- | style="text-align:right" |6 |{{AUS}} | style="text-align:right" |7.692.000 | |- | style="text-align:right" |7 |{{IND}} | style="text-align:right" |3.287.263 |inklusiv Kaschmir |- | style="text-align:right" |8 |{{ARG}} | style="text-align:right" |2.780.400 | |- | style="text-align:right" |9 |{{KAZ}} | style="text-align:right" |2.724.900 | |- | style="text-align:right" |10 |{{DZA}} | style="text-align:right" |2.381.740 | |- | style="text-align:right" |11 |{{COD}} | style="text-align:right" |2.344.858 | |- | style="text-align:right" |12 |{{SAU}} | style="text-align:right" |2.149.690 | |- | style="text-align:right" |13 |{{MEX}} | style="text-align:right" |1.964.375 | |- | style="text-align:right" |14 |{{IDN}} | style="text-align:right" |1.904.569 | |- | style="text-align:right" |15 |{{SDN}} | style="text-align:right" |1.861.484 | |- | style="text-align:right" |16 |{{LBY}} | style="text-align:right" |1.759.540 | |- | style="text-align:right" |17 |{{IRN}} | style="text-align:right" |1.648.195 | |- | style="text-align:right" |18 |{{MNG}} | style="text-align:right" |1.564.116 | |- | style="text-align:right" |19 |{{PER}} | style="text-align:right" |1.285.216 | |- | style="text-align:right" |20 |{{TCD}} | style="text-align:right" |1.284.000 | |- | style="text-align:right" |21 |{{NER}} | style="text-align:right" |1.267.000 | |- | style="text-align:right" |22 |{{AGO}} | style="text-align:right" |1.247.000 | |- | style="text-align:right" |23 |{{MLI}} | style="text-align:right" |1.240.192 | |- | style="text-align:right" |24 |{{ZAF}} | style="text-align:right" |1.219.090 | |- | style="text-align:right" |25 |{{COL}} | style="text-align:right" |1.138.910 | |- | style="text-align:right" |26 |{{ETH}} | style="text-align:right" |1.104.300 | |- | style="text-align:right" |27 |{{BOL}} | style="text-align:right" |1.098.581 | |- | style="text-align:right" |28 |{{MRT}} | style="text-align:right" |1.030.700 | |- | style="text-align:right" |29 |{{EGY}} | style="text-align:right" |1.001.450 | |- | style="text-align:right" |30 |{{TZA}} | style="text-align:right" |947.300 | |- | style="text-align:right" |31 |{{NGA}} | style="text-align:right" |923.768 | |- | style="text-align:right" |32 |{{VEN}} | style="text-align:right" |912.050 | |- | style="text-align:right" |33 |{{NAM}} | style="text-align:right" |824.292 | |- | style="text-align:right" |34 |{{MOZ}} | style="text-align:right" |799.380 | |- | style="text-align:right" |35 |{{PAK}} | style="text-align:right" |796.095 |ouni Asad Kaschmir a Gilgit-Baltistan |- | style="text-align:right" |36 |{{TUR}} | style="text-align:right" |783.562 | |- | style="text-align:right" |37 |{{CHL}} | style="text-align:right" |756.102 | |- | style="text-align:right" |38 |{{ZMB}} | style="text-align:right" |752.618 | |- | style="text-align:right" |39 |{{MAR}} | style="text-align:right" |716.550 |ouni Westsahara |- | style="text-align:right" |40 |{{MMR}} | style="text-align:right" |676.578 | |- | style="text-align:right" |41 |{{AFG}} | style="text-align:right" |652.230 | |- | style="text-align:right" |42 |{{SSD}} | style="text-align:right" |644.329 | |- | style="text-align:right" |43 |{{SOM}} | style="text-align:right" |637.657 |inklusiv Somaliland |- | style="text-align:right" |44 |{{CAF}} | style="text-align:right" |622.984 | |- | style="text-align:right" |45 |{{UKR}} | style="text-align:right" |603.550 |inklusiv der Krim an de Gebidder vun der Süd- an Ostukrain, déi 2022 vu Russland annektéiert goufen |- | style="text-align:right" |46 |{{MDG}} | style="text-align:right" |587.041 | |- | style="text-align:right" |47 |{{BWA}} | style="text-align:right" |581.730 | |- | style="text-align:right" |48 |{{KEN}} | style="text-align:right" |580.367 | |- | style="text-align:right" |49 |{{FRA}} | style="text-align:right" |551.500 |just France métropolitaine, ouni d'Iwwerséigebidder an -Iwwerséidepartementer |- | style="text-align:right" |50 |{{YEM}} | style="text-align:right" |527.968 | |- | style="text-align:right" |51 |{{THA}} | style="text-align:right" |513.120 | |- | style="text-align:right" |52 |{{ESP}} | style="text-align:right" |505.370 | |- | style="text-align:right" |53 |{{TKM}} | style="text-align:right" |488.100 | |- | style="text-align:right" |54 |{{CMR}} | style="text-align:right" |475.440 | |- | style="text-align:right" |55 |{{PNG}} | style="text-align:right" |462.840 | |- | style="text-align:right" |56 |{{SWE}} | style="text-align:right" |450.295 | |- | style="text-align:right" |57 |{{UZB}} | style="text-align:right" |447.400 | |- | style="text-align:right" |58 |{{IRQ}} | style="text-align:right" |438.317 | |- | style="text-align:right" |59 |{{PRY}} | style="text-align:right" |406.752 | |- | style="text-align:right" |60 |{{ZWE}} | style="text-align:right" |390.757 | |- | style="text-align:right" |61 |{{JPN}} | style="text-align:right" |377.915 | |- | style="text-align:right" |62 |{{DEU}} | style="text-align:right" |357.022 | |- | style="text-align:right" |63 |{{COG}} | style="text-align:right" |342.000 | |- | style="text-align:right" |64 |{{FIN}} | style="text-align:right" |338.145 | |- | style="text-align:right" |65 |{{VNM}} | style="text-align:right" |331.070 | |- | style="text-align:right" |66 |{{MYS}} | style="text-align:right" |329.847 | |- | style="text-align:right" |67 |{{NOR}} | style="text-align:right" |323.802 |ouni Svalbard |- | style="text-align:right" |68 |{{CIV}} | style="text-align:right" |322.463 | |- | style="text-align:right" |69 |{{POL}} | style="text-align:right" |312.685 | |- | style="text-align:right" |70 |{{OMN}} | style="text-align:right" |309.500 | |- | style="text-align:right" |71 |{{ITA}} | style="text-align:right" |301.340 | |- | style="text-align:right" |72 |{{PHL}} | style="text-align:right" |300.000 | |- | style="text-align:right" |73 |{{ECU}} | style="text-align:right" |283.561 | |- | style="text-align:right" |74 |{{BFA}} | style="text-align:right" |274.200 | |- | style="text-align:right" |75 |{{NZL}} | style="text-align:right" |268.838 |ouni Cookinselen an Niue |- | style="text-align:right" |76 |{{GAB}} | style="text-align:right" |267.667 | |- class="hintergrundfarbe8" |– |[[Fichier:Flag of Western Sahara.svg|20px]] [[Demokratesch Arabesch Republik Sahara|Westsahara]] | style="text-align:right" |266.000 |kee Member vun de VN |- | style="text-align:right" |77 |{{GIN}} | style="text-align:right" |245.857 | |- | style="text-align:right" |78 |{{GBR}} | style="text-align:right" |243.610 | |- | style="text-align:right" |79 |{{UGA}} | style="text-align:right" |241.038 | |- | style="text-align:right" |80 |{{GHA}} | style="text-align:right" |238.533 | |- | style="text-align:right" |81 |{{ROU}} | style="text-align:right" |238.391 | |- | style="text-align:right" |82 |{{LAO}} | style="text-align:right" |236.800 | |- | style="text-align:right" |83 |{{GUY}} | style="text-align:right" |214.969 | |- | style="text-align:right" |84 |{{BLR}} | style="text-align:right" |207.600 | |- | style="text-align:right" |85 |{{KGZ}} | style="text-align:right" |199.951 | |- | style="text-align:right" |86 |{{SEN}} | style="text-align:right" |196.722 | |- | style="text-align:right" |87 |{{SYR}} | style="text-align:right" |187.437 |inklusiv de Golanhéichten |- | style="text-align:right" |88 |{{KHM}} | style="text-align:right" |181.035 | |- | style="text-align:right" |89 |{{URY}} | style="text-align:right" |176.215 | |- | style="text-align:right" |90 |{{SUR}} | style="text-align:right" |163.820 | |- | style="text-align:right" |91 |{{TUN}} | style="text-align:right" |163.610 | |- | style="text-align:right" |92 |{{BGD}} | style="text-align:right" |148.460 | |- | style="text-align:right" |93 |{{NPL}} | style="text-align:right" |147.181 | |- | style="text-align:right" |94 |{{TJK}} | style="text-align:right" |141.100 | |- class="hintergrundfarbe8" |– |[[Fichier:Flag of Somaliland.svg|20px]] [[Somaliland]] | style="text-align:right" |137.600 |kee Member vun de VN |- | style="text-align:right" |95 |{{GRC}} | style="text-align:right" |131.957 | |- | style="text-align:right" |96 |{{NIC}} | style="text-align:right" |130.370 | |- | style="text-align:right" |97 |{{PRK}} | style="text-align:right" |120.538 |VN-Member, limitéiert Unerkennung (Südkorea) |- | style="text-align:right" |98 |{{MWI}} | style="text-align:right" |118.484 | |- | style="text-align:right" |99 |{{ERI}} | style="text-align:right" |117.600 | |- | style="text-align:right" |100 |{{BEN}} | style="text-align:right" |112.622 | |- | style="text-align:right" |101 |{{HND}} | style="text-align:right" |112.090 | |- | style="text-align:right" |102 |{{LBR}} | style="text-align:right" |111.369 | |- | style="text-align:right" |103 |{{BGR}} | style="text-align:right" |110.879 | |- | style="text-align:right" |104 |{{CUB}} | style="text-align:right" |110.860 | |- | style="text-align:right" |105 |{{GTM}} | style="text-align:right" |108.889 | |- | style="text-align:right" |106 |{{ISL}} | style="text-align:right" |103.000 | |- | style="text-align:right" |107 |{{KOR}} | style="text-align:right" |99.720 |VN-Member, limitéiert Unerkennung (Nordkorea) |- | style="text-align:right" |108 |{{HUN}} | style="text-align:right" |93.028 | |- | style="text-align:right" |109 |{{PRT}} | style="text-align:right" |92.090 | |- | style="text-align:right" |110 |{{JOR}} | style="text-align:right" |89.342 | |- | style="text-align:right" |111 |{{AZE}} | style="text-align:right" |86.600 | |- | style="text-align:right" |112 |{{AUT}} | style="text-align:right" |83.871 | |- | style="text-align:right" |113 |{{ARE}} | style="text-align:right" |83.600 | |- | style="text-align:right" |114 |{{CZE}} | style="text-align:right" |78.867 | |- | style="text-align:right" |115 |{{SRB}} | style="text-align:right" |77.474 | |- | style="text-align:right" |116 |{{PAN}} | style="text-align:right" |75.420 | |- | style="text-align:right" |117 |{{SLE}} | style="text-align:right" |71.740 | |- | style="text-align:right" |118 |{{IRL}} | style="text-align:right" |70.273 | |- | style="text-align:right" |119 |{{GEO}} | style="text-align:right" |69.700 |inklusiv Abchasien a Südossetien |- | style="text-align:right" |120 |{{LKA}} | style="text-align:right" |65.610 | |- | style="text-align:right" |121 |{{LTU}} | style="text-align:right" |65.300 | |- | style="text-align:right" |122 |{{LVA}} | style="text-align:right" |64.589 | |- | style="text-align:right" |123 |{{TGO}} | style="text-align:right" |56.785 | |- | style="text-align:right" |124 |{{HRV}} | style="text-align:right" |56.594 | |- | style="text-align:right" |125 |{{BIH}} | style="text-align:right" |51.197 | |- | style="text-align:right" |126 |{{CRI}} | style="text-align:right" |51.100 | |- | style="text-align:right" |127 |{{SVK}} | style="text-align:right" |49.035 | |- | style="text-align:right" |128 |{{DOM}} | style="text-align:right" |48.670 | |- | style="text-align:right" |129 |{{EST}} | style="text-align:right" |45.228 | |- | style="text-align:right" |130 |{{DNK}} | style="text-align:right" |43.094 |inklusiv Grönland an de Färöer |- | style="text-align:right" |131 |{{NLD}} | style="text-align:right" |41.543 |ouni d'Iwwerséigebidder |- | style="text-align:right" |132 |{{CHE}} | style="text-align:right" |41.277 | |- | style="text-align:right" |133 |{{BTN}} | style="text-align:right" |38.394 | |- | style="text-align:right" |134 |{{GNB}} | style="text-align:right" |36.125 | |- class="hintergrundfarbe8" |– |{{TWN}} | style="text-align:right" |35.980 |kee Member vun de VN; begräift Taiwan, Penghu, Lan Yu, Lü Dao, Kinmen, Matsu, Taiping Dao an Dongsha |- | style="text-align:right" |135 |{{MDA}} | style="text-align:right" |33.851 |inklusiv Transnistrien |- | style="text-align:right" |136 |{{BEL}} | style="text-align:right" |30.528 | |- | style="text-align:right" |137 |{{LSO}} | style="text-align:right" |30.355 | |- | style="text-align:right" |138 |{{ARM}} | style="text-align:right" |29.743 |VN-Member, limitéiert Unerkennung (Pakistan) |- | style="text-align:right" |139 |{{SLB}} | style="text-align:right" |28.896 | |- | style="text-align:right" |140 |{{ALB}} | style="text-align:right" |28.748 | |- | style="text-align:right" |141 |{{GNQ}} | style="text-align:right" |28.051 | |- | style="text-align:right" |142 |{{BDI}} | style="text-align:right" |27.830 | |- | style="text-align:right" |143 |{{HTI}} | style="text-align:right" |27.750 | |- | style="text-align:right" |144 |{{RWA}} | style="text-align:right" |26.338 | |- | style="text-align:right" |145 |{{MKD}} | style="text-align:right" |25.713 | |- | style="text-align:right" |146 |{{DJI}} | style="text-align:right" |23.200 | |- | style="text-align:right" |147 |{{BLZ}} | style="text-align:right" |22.996 | |- | style="text-align:right" |148 |{{ISR}} | style="text-align:right" |21.937 |inklusiv de Golanhéichten, Ostjerusalem – ouni d'Gazasträif, Westjordanland VN-Member, limitéiert Unerkennung (vun 30 Staaten net unerkannt: Afghanistan, Algerien, Bangladesch, Bolivien, Brunei, Dschibuti, Indonesien, Irak, Iran, Jemen, Katar, Komoren, Kuba, Kuwait, Libanon, Libyen, Malaysia, Malediven, Mali, Mauretanien, Niger, Nordkorea, Oman, Pakistan, Saudi-Arabien, Somalia, Syrien, Tunesien, Venezuela) |- | style="text-align:right" |149 |{{SLV}} | style="text-align:right" |21.041 | |- | style="text-align:right" |150 |{{SVN}} | style="text-align:right" |20.273 | |- | style="text-align:right" |151 |{{FJI}} | style="text-align:right" |18.274 | |- | style="text-align:right" |152 |{{KWT}} | style="text-align:right" |17.818 | |- | style="text-align:right" |153 |{{SWZ}} | style="text-align:right" |17.364 | |- | style="text-align:right" |154 |{{TLS}} | style="text-align:right" |14.874 | |- | style="text-align:right" |155 |{{BHS}} | style="text-align:right" |13.880 | |- | style="text-align:right" |156 |{{MNE}} | style="text-align:right" |13.812 | |- | style="text-align:right" |157 |{{VUT}} | style="text-align:right" |12.189 | |- | style="text-align:right" |158 |{{QAT}} | style="text-align:right" |11.586 | |- | style="text-align:right" |159 |{{GMB}} | style="text-align:right" |11.300 | |- | style="text-align:right" |160 |{{JAM}} | style="text-align:right" |10.991 | |- class="hintergrundfarbe8" |– |{{KOS}} | style="text-align:right" |10.887 |kee Member vun de VN |- | style="text-align:right" |161 |{{LBN}} | style="text-align:right" |10.400 | |- | style="text-align:right" |162 |{{CYP}} | style="text-align:right" |5.896 | |- class="hintergrundfarbe9" |– |{{PSE}} | style="text-align:right" |5.860 |kee Member vun de VN; vëlkerrechtlech Staatsqualitéit gëtt unerkannt; begräift Gazasträif, Westjordanland |- | style="text-align:right" |163 |{{BRN}} | style="text-align:right" |5.765 | |- | style="text-align:right" |164 |{{TTO}} | style="text-align:right" |5.128 | |- class="hintergrundfarbe8" |– |[[Fichier:Flag of Abkhazia.svg|30px]] [[Abchasien]] | style="text-align:right" |4.163<ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.dsw.org/wp-content/uploads/2023/11/DSW-Datenreport_2022_web.pdf|Titel=DSW-DATENREPORT 2022|Gekuckt=06.07.2025|Auteur=Deutsche Stiftung Weltbevölkerung (DSW)|Datum=2022|Format=PDF|Sprooch=de}}</ref> |kee Member vun de VN |- | style="text-align:right" |165 |{{CPV}} | style="text-align:right" |4.033 | |- class="hintergrundfarbe8" |– |[[Fichier:Flag of South Ossetia.svg|20px]] [[Südossetien]] | style="text-align:right" |3.885 |kee Member vun de VN |- class="hintergrundfarbe8" |– |[[Fichier:Flag of Transnistria.svg|20px]] [[Transnistrien]] | style="text-align:right" |3.567 |kee Member vun de VN; keng Unerkennung vun engem Member vun de VN |- class="hintergrundfarbe8" |– |[[Fichier:Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|20px]] [[Nordzypern]] | style="text-align:right" |3.355 |kee Member vun de VN |- | style="text-align:right" |166 |{{WSM}} | style="text-align:right" |2.831 | |- | style="text-align:right" |167 |{{LUX}} | style="text-align:right" |2.586 | |- | style="text-align:right" |168 |{{COM}} | style="text-align:right" |2.235 | |- | style="text-align:right" |169 |{{MUS}} | style="text-align:right" |2.040 | |- | style="text-align:right" |170 |{{STP}} | style="text-align:right" |964 | |- | style="text-align:right" |171 |{{KIR}} | style="text-align:right" |811 | |- | style="text-align:right" |172 |{{BHR}} | style="text-align:right" |760 | |- | style="text-align:right" |173 |{{DMA}} | style="text-align:right" |751 | |- | style="text-align:right" |174 |{{TON}} | style="text-align:right" |747 | |- | style="text-align:right" |175 |{{SGP}} | style="text-align:right" |719 | |- | style="text-align:right" |176 |{{FSM}} | style="text-align:right" |702 | |- | style="text-align:right" |177 |{{LCA}} | style="text-align:right" |616 | |- | style="text-align:right" |178 |{{AND}} | style="text-align:right" |468 | |- | style="text-align:right" |179 |{{PLW}} | style="text-align:right" |459 | |- | style="text-align:right" |180 |{{SYC}} | style="text-align:right" |455 | |- | style="text-align:right" |181 |{{ATG}} | style="text-align:right" |441<ref>Antigua: 280 km²; Barbuda: 161 km²</ref> | |- | style="text-align:right" |182 |{{BRB}} | style="text-align:right" |430 | |- | style="text-align:right" |183 |{{VCT}} | style="text-align:right" |389<ref>Saint Vincent 45 km²; Grenadinnen 344 km²</ref> | |- | style="text-align:right" |184 |{{GRD}} | style="text-align:right" |344 | |- | style="text-align:right" |185 |{{MLT}} | style="text-align:right" |316 | |- | style="text-align:right" |186 |{{MDV}} | style="text-align:right" |298 | |- | style="text-align:right" |187 |{{KNA}} | style="text-align:right" |261<ref>Saint Kitts 168 km²; Nevis 93 km²</ref> | |- class="hintergrundfarbe8" |– |{{NIU}} | style="text-align:right" |260 |kee Member vun de VN |- class="hintergrundfarbe8" |– |{{COK}} | style="text-align:right" |236 |kee Member vun de VN |- | style="text-align:right" |188 |{{MHL}} | style="text-align:right" |181 | |- | style="text-align:right" |189 |{{LIE}} | style="text-align:right" |160 | |- | style="text-align:right" |190 |{{SMR}} | style="text-align:right" |61 | |- | style="text-align:right" |191 |{{TUV}} | style="text-align:right" |26 | |- | style="text-align:right" |192 |{{NRU}} | style="text-align:right" |21 | |- | style="text-align:right" |193 |{{MCO}} | style="text-align:right" |2 | |- class="hintergrundfarbe9" |– |{{VAT}} | style="text-align:right" |0 |kee Member vun de VN; vëlkerrechtlech Staatsqualitéit gëtt unerkannt |} == Kuckt och == * [[Lëscht vun de Staate vun der Welt]] * [[Lëscht vun de Länner no Bevëlkerung]] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Lëschten (Geographie)|L]] sevdseq8ddq7afy10m44kr4vjecmfdk 0 6176 2709044 2681916 2026-09-23T06:33:40Z Robby 393 /* Gestuerwen */ [[:Pierre Muller-Walse]] 2709044 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} == Evenementer == === Europa === ==== Lëtzebuerg ==== * 1865 ass als ganz gutt Wäijoer an d'Geschicht agaangen. * [[24. Juni]]: Bei engem Groussbrand an der [[Fiels]] gi 65 Haiser an d'Parkierch zerstéiert. * am Hierscht 1865 gouf déi éischt [[Douglasdännen|Douglasdänn]] zu Lëtzebuerg ugeplanzt. * August/September: Ufank vun enger [[Cholera]]-Epidemie, déi bis Dezember 1866 ronn 3.500 Doudesaffer am Land mécht (bei 8.000 bis 10.000 Leit, déi doru krank goufen). === Afrika === === Amerika === ==== USA ==== ==== Südamerika ==== === Asien === === Ozeanien & Pazifik === === Arabesch Welt === == Konscht a Kultur == === Molerei === === Literatur === === Musek === == Wëssenschaft an Technik == === Astronomie === * Den italieeneschen Astronom [[Gaspare Stanislao Ferrari]] entdeckt déi [[elliptesch Galaxie]] [[NGC 50]]. * {{4. Februar}}: Den däitsch-däneschen Astronom [[Heinrich Louis d'Arrest]] entdeckt den [[oppene Stärekoup]] [[NGC 133]]. * [[27. August]]: Den däitsch-däneschen [[Heinrich Ludwig d'Arrest|H. L. d'Arrest]] entdeckt d'[[Spiralgalaxie]] [[NGC 63]]. * [[14. September]]: Den däitsch-däneschen Astronom [[Heinrich Louis d'Arrest]] entdeckt d'[[Spiralgalaxie]] [[NGC 26]]. * [[27. September]]: Den däitsch-balteschen Astronom [[Otto Wilhelm von Struve]] entdeckt d'[[Spiralgalaxie]] [[NGC 9]]. * [[29. September]]: Den däitsch-balteschen Astronom [[Otto Wilhelm von Struve]] entdeckt den [[Duebelstär]] [[NGC 8]]. == Gebuer == * [[10. Januar]]: [[Georges Traus]], lëtzebuergeschen Architekt. * [[20. Januar]]: [[Yvette Guilbert]], franséisch Music-Hall-Sängerin. * [[22. Januar]]: [[Wilbur L. Scoville]], US-amerikanesche Pharmakolog. * [[18. Abrëll]]: [[Rudolf König]], éisträicheschen Amateurastronom. * [[20. Abrëll]]: [[Jacques Delahaye]], lëtzebuergesche Riichter a Member vum Staatsrot. * [[12. Juni]]: [[Jean-François Theisen]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Politiker. * [[13. Juni]]: [[William Butler Yeats]], ireschen Dichter an Nobelpräisdréier. * [[25. Juni]]: [[Charles Praum]], lëtzebuergeschen Drécker an Editeur. * [[26. Juni]]: [[Ferd Schuman]], lëtzebuergeschen Apdikter a Lokalpolitiker. * [[27. Juli|27, Juli]]: [[Gustave Feyder]], lëtzebuergesche Bauer a Lokalpolitiker. * [[13. August]]: [[Emma Eames]], US-amerikanesch Sopranistin a Gesankspädagogin. * [[23. September]]: [[Suzanne Valadon]], franséisch Molerin. * 23. September: [[Eugène Wolff]], lëtzebuergesche Professer, Historiker, Konschtkenner an Auteur. * [[26. September]]: [[Gustave Loosé]], lëtzebuergeschen Ingenieur a Lokalpolitiker. * {{1. Oktober}}: [[Paul Dukas]], franséische Komponist. * [[19. Oktober]]: [[Xavier Brasseur]], lëtzebuergeschen Affekot a Politiker. * {{5. November}}: [[Jacques Laux]], lëtzebuergeschen Wiert a Politiker. * [[17. November]]: [[John Stanley Plaskett]], kanadeschen Astronom. * [[20. November]]: [[Joseph-Germain Strock]], lëtzebuergesche Moler. * [[27. November]]: [[Walter Frederick Gale]], australesche Banquier an Astronom. * {{8. Dezember}}: [[Jean Sibelius]], finnesche Komponist. *[[10. Dezember]]: [[Antoine Bordang]], lëtzebuergeschen Turner. * [[30. Dezember]]: [[Rudyard Kipling]], brittesche Schrëftsteller, Journalist an Nobelpräisdréier. == Gestuerwen == * [[19. Januar]]: [[Pierre Joseph Proudhon]], franséischen Ekonomist, Soziolog an Anarchist * [[20. Januar]]: [[Jean Michel Philippart]], Buergermeeschter zu Diddeleng. * [[12. Februar]]: [[Henri Motté]], lëtzebuergesche Politiker. * [[17. Februar]]: [[Georg Phillips Bond]], US-amerikaneschen Astronom. * [[15. Abrëll]]: [[Abraham Lincoln]], 16. President vun den USA. * [[13. August]]: [[Ignaz Semmelweis]], ungaresch-éisträichesche Chirurg an Obstetriker. * [[15. August]]: [[Nicolas-Joseph Dehesselle]], belsche Bëschof. * [[26. August]]: [[Johann Franz Encke]], däitschen Astronom. * {{9. September}}: [[William Henry Smyth]], engleschen Admirol vun der Navy an Astronom. * [[28. September]]: [[Joseph Antoine Schroell]], lëtzebuergeschen Drécker an Zeitungsediteur. * [[13. November]]: [[Pierre Muller-Walse]], lëtzebuergesche Geschäftsmann a Politiker. * [[10. Dezember]]: [[Leopold I. vun der Belsch|Leopold I.]], éischte Kinnek vun de Belsch. * [[26. Dezember]]: [[Louis Dagois]], franséisch-lëtzebuergeschen Ingenieur. == Um Spaweck == {{Commonscat}} 79fqo97bqj7a4amyw46gqcv83xwsdcd 0 7527 2709026 2611579 2026-09-22T18:53:53Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709026 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Desktop_computer_clipart_-_Yellow_theme.svg|thumb|En Design vun engem modernen [[Desktopcomputer|Desktop]] [[Personal Computer]] vun 2005]] [[Fichier:Amiga 1000 system with sidecar.jpg|thumb|En Amiga 1000 Computer vun 1985]] [[Fichier:Apple_II_running_game.jpg|thumb|En Apple II vun 1977]] [[Fichier:Commodore_2001_Series-IMG_0448b.jpg|thumb|E Commodore PET Personal Computer vun 1977]] [[Fichier:Altair_8800_Computer.jpg|thumb|En Altair 8800 Computer vun 1975]] [[Fichier:KL_Intel_C8008-1.jpg|thumb|Den Intel 8008 Mikroprozessor vun 1972]] [[Fichier:Z3_Deutsches_Museum.JPG|thumb|Den Zuse Z3 vun 1941]] E '''Computer''' (vum [[Englesch|engl.]] ''to compute'' „rechnen“) ass en Apparat, deen [[Informatioun]]e mat programméierten [[Algorithmus|Algorithme]] ([[Computerprogramm]]er) verschaffe kann. E Computer ass also eng [[Rechemaschinn]], déi zousätzlech fräi programméiert ka ginn. Uganks waren d'Computeren op d'Verschaffe vun Zuele beschränkt, mä hautdesdaags si s'an den Industrienatiounen a praktesch alle Beräicher vum Liewen erëmzefannen. A Firmen an Administratiounen gi se fir d'Späicheren, d'Verschaffen an d'Visualiséiere vun Informatioune benotzt. Fir Natur- an Ingenieurswëssenschafte sinn déi zur Zäit leeschtungsstäerkste Computeren dat wichtegst Aarbechtsgeschier iwwerhaapt, dat komplex Mechanismen [[Simulatioun|simuléiert]], z.&nbsp;B. an der Klima- oder an der Nuklearfuerschung. Et sinn och ëmmer méi Privatleit, déi e Computer fir déi ënnerschiddlechst Uwennunge benotzen, a sief et nëmme fir sech mat Computerspiller z'ënnerhalen. Déi meescht technesch Apparater, vum Telefon iwwer dem Zänndokter säi Buerer, bis hin zur Mënzpréifung an engem Wuerenautomat, ginn haut vun integréierte Klengstcomputere gesteiert. == Provenance vum Numm == Den englesche Begrëff ''Computer'', vum Verb ''to compute'' (vum [[Latäin|lat.]] ''computare'', „zesummerechnen“), huet ufanks Mënsche beschriwwen, déi laangwiereg Berechnunge gemaach hunn, zum Beispill d'Astronomen am Mëttelalter. 1938 huet de [[Konrad Zuse]] den éischte fräi programméierbare mechanesche Rechner gebaut, deen am haitege Sënn schonn dem Begrëff entsprach huet. Am Numm vum 1946 virgestallten ''Electronic Numerical Integrator and Computer'' (kuerz ENIAC) daucht d'Wuert fir d'éischt als Bestanddeel vum Numm op. Doduerch huet sech Computer als Gattungsbegrëff fir déi neiaarteg Maschinnen etabléiert. == Geschicht == * [[16. Joerhonnert|15 - 16. Joerhonnert]]: De [[Leonardo da Vinci|Leonardo Da Vinci]] hat Pläng gemaach fir déi éischt Rechemaschinn, déi mat Zännrieder sollt funktionéieren. * [[1822]]: huet de Mathematiker [[Charles Babbage]] an England den éischte mechanesche programméierbare Computer entwéckelt fir Steieren ze berechnen. En hat och e Budget fir en ze bauen, mais dee Computer gouf ni fäerdeg gebaut. * [[1938]]: De [[Konrad Zuse]] huet den [[Zuse Z1]], e fräi programméierbare mechanesche Rechner gebaut, deen awer wéinst Problemer mat der Fäerdegungsprezisioun ni richteg funktionéiert huet. Den Z1 huet schonn d'Fléisskommarechnung beherrscht. Am [[Zweete Weltkrich]] gouf en zerstéiert a spéider no den Originalpläng komplett nei gebaut, mat Deeler, déi vu moderne Fräs- an Dréibänke gemaach goufen. Deen Nobau vum Z1 ass mechanesch voll funktiounsfäeg an huet eng Rechevitesse vun 1 {{Hz}} (eng Rechenoperatioun pro Sekonn). * [[1941]]: Den [[Zuse Z3]], deen de Konrad Zuse an deem Joer fäerdeg huet, gëllt haut als deen éischte wierklech funktiounsfäege Computer vun der Welt. Et ass een elektromechanesche Computer. Als Motivatioun fir en ze baue gëtt alt behaapt, datt den Zuse ze liddereg war fir op der Hand ze rechnen. * [[1947]]: D'Erfindung vum Transistor (John Bardeen, Walter Houser Brattain an William Shockley). * [[1958]]: D'Erfindung vum integréierten Schaltkreess, dem IC (Jack Kilby an Robert Noyce). * [[1968]]: D'Erfindung vum [[Mikroprozessor]] ([[Marcian Edward Hoff]]). * [[1969]]: Éischt Realisatioun vun engem Mikroprozessor, dem [[Intel 4004]] (Federico Faggin). * [[1971]]: Éischte Mikroprozessor um [[Maart]], den [[Intel 4004]] ([[Federico Faggin]]). * [[1975]]: Ee vun den éischte [[Mikrocomputer]]en, deen a [[Seriëfabrikatioun]] geet an um Marché verkaaft gëtt, den [[Altair 8800]]. * [[1976]]: De Mikrocomputer [[Apple I]] geet an d'Seriëfabrikatioun, deen éischte [[Personal Computer]] als [[Kit]], fir selwer zesummenzebauen. * [[1977]]: De Personal Computer [[Commodore PET]] geet an d'Massen-Seriëfabrikatioun, deen éischte [[Personal Computer]], deen een direkt ka benotzen. * [[1977]]: De Personal Computer [[Apple II]] geet an d'Massen-Seriëfabrikatioun, ee Personal Computer deen een direkt ka benotzen. * [[1981]]: Éischte Betribssystem fir [[x86]] Personal Computer, den [[MS-DOS]]. * [[1981]]: Éischte Personal Computer mat MS-DOS, den [[IBM Personal Computer]]. * [[1984]]: Éischte Personal Computer mat [[Computermaus|Maus]], [[Tastatur]] an enger [[Graphesch Benotzeruewerfläch|graphescher Benotzeruewerfläch]], den [[Apple Macintosh]]. Iwwer vill Tëschenetappe gouf de Computer vun hallwer Foussballsterraingréisst op Raum- an duerno Schafgréisst verklengert. Deen éischte kommerziell erfollegräiche Computer fir doheem, den [[Apple II]], gouf vun Apple Computer an de [[1970|70er]] Joren an der Garage vum [[Steve Jobs]] sengem Elterenhaus gebaut, no de Pläng vum [[Steve Wozniak]] ënner der Leedung vum Jobs. Wéi IBM de Potential vum Ee-Mann-Computer realiséiert huet, hu si [[1981]] deen éischte [[Personal Computer]] presentéiert, mat engem [[Betribssystem]] [[MS-DOS]], deen IBM beim [[Bill Gates]] vu [[Microsoft]] fir 80.000&nbsp;$ op Liewenszäit lizenséiert huet. [[Apple Computer]] huet net geschlof an um [[Apple Macintosh]] geschafft, deem éischte Computer mat Maus a Fënsteren um Schierm, deen den 1. Januar [[1984]] presentéiert gouf. === Meilesteng vum moderne Computer === D'Meilesteng vum modernen elektroneschen digitale Computer baséieren op 4 Etappen: # D'Entwécklung vum integréierte Circuit an de [[1950|50er]]-Joren. # D'Entwécklung vun enger [[Programméiersprooch]] Enn vun de [[1960|60er]]-Joren, warscheinlech [[C (Programméiersprooch)|C]] vum [[Brian W. Kernighan|Kernighan]] a [[Dennis Ritchie|Ritchie]] bei [[AT&T]]. # D'Entwécklung vun engem Betribssystem [[Unix]], och bei AT&T. # Den [[Internet]] mam [[Transmission Control Protocol/Internet Protocol|TCP/IP]]-Protokollgrupp. == Funktiounsweis == Grondsätzlech muss ee bei engem Computer tëscht zwéi Beräicher ënnerscheeden: der [[Hardware]], déi déi physesch Komponente vum Computer duerstellt, an der [[Software]], ënner där een d'Programméierung vum Computer versteet. === Hardwarearchitektur === No der Beschreiwung vum [[John von Neumann]] vun [[1946]], déi als „[[Von-Neumann-Architektur]]“ an d'Geschicht agaangen ass, definéiert een och haut nach ëmmer véier Haaptkomponente fir e Computer: * d'Recheneenheet (Arithmeetesch-Logesch Eenheet (ALU)), * d'Steiereenheet, * de Späicher an * d'An- an Ausgabeenheet(en). An den haitege Computere sinn d'Rechen- an d'Steiereenheet meeschtens zu engem eenzege Baustee verschmolt, der sougenannter [[Central Processing Unit|CPU]] (''Central Processing Unit'' „zentrale [[Prozesser]]“). === Softwarearchitektur === E Computer versteet eigentlech just eng ganz limitéiert Zuel vun definéierten, einfache Befeeler. Typesch Befeeler sinn z.&nbsp;B. „kopéier de Contenu vun der Späicherzell 5 a setz en an d'Zell 10“, „addéier de Contenu vun der Zell 7 bei de Contenu vun der Zell 13 a setz d'Resultat an d'Zell 20“, „wann de Contenu vun der Zell 999 genee 0 ass, dann ass den nächste Befeel an der Zell 30“. Déi Befeeler bestinn aus [[Binär]]coden, der sougenannter Machinnesprooch. Sou ass z.&nbsp;B. de Code fir eng bestëmmt Kopéieroperatioun fir Intel-Mikroprozessoren „10110000“. Elo schreift awer keen e Softwareprogramm direkt an der Maschinnesprooch, mä éischter an enger [[Programméiersprooch]], déi spéider da vun engem ''[[Compiler]]'' automatesch a Maschinnesprooch ëmgewandelt gëtt. Fir datt net all Programméierer d'Rad erëm komplett frësch erfanne muss, setze modern Programmer dacks op aner Programmer wéi d'Betribssystem (z.&nbsp;B. [[Microsoft Windows|Windows]] oder [[Linux]]) oder Befeelsdatebanken (z.&nbsp;B. ''dll-Dateien'') op. == Kuckt och == * [[Hardware]] * [[Software]] * [[Programméiersprooch]] * [[Lëscht vu Computerbegrëffer]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.computergeschichte.de Computergeschicht] * [https://web.archive.org/web/20050305060346/http://www.bergt.de/lexikon/lex/lexstart.htm Begrëffer aus der Computerwelt] * [http://www.homecomputermuseum.de Virtuelle Computermusée] * [http://www.top500.org Lëscht vun de 500 leeschtungsstäerkste Computeren] [[Kategorie:Informatik]] [[Kategorie:Computer| ]] 4pkjovtag2vzj38ur2oimsnfvt048y7 0 20656 2709023 2656198 2026-09-22T18:51:31Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709023 wikitext text/x-wiki {{skizzGeoEUR}} {{Infobox Uertschaft}} '''Prag''' ass d'Haaptstad vun der [[Tschechesch Republik|Tschechescher Republik]]. SE huet {{wikidata|property|qualifier|references|P1082|P585|format=%p Awunner <small>(Stand %q)</small><ref>Dës Informatioun gëtt automatesch vu Wikidata agebonnen.</ref>[%r]}}. == Kuckeswäertes == * [[Prager Buerg]] um Bierg [[Hradschin]] (grouss Bauefforte vum [[Jang de Blannen]] a sengem Bouf [[Karel I. vu Lëtzebuerg|Karel I.]]) * [[Karlsbréck]] (déi op de selwechte Karel I. zeréckgeet) * [[Alstad-Plaz (Prag)|Alstad-Plaz]] (Maartplaz mat der [[astronomesch Auer|astronomescher Auer]] um Märeistuerm, [[Teynkierch]] a [[Jan-Hus-Monument]]) * [[Wenzelsplaz]] (mam [[Nationalmusée (Prag)|Nationalmusée]]) {{clr}} [[Fichier:PragerBuergPanorama.jpg|thumb|750px|center|Vue op d'Prager Buerg]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Haaptstied an Europa}}{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Prag| ]] alwsgg23jh3lzekpigtjpp3zdopzgqw 4 20671 2709039 2639209 2026-09-23T04:27:54Z ~2026-51298-61 73292 2709039 wikitext text/x-wiki {| border="0" class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe4" style="border-style: solid; margin-bottom: 0.5em" | width="70%" valign="top" style="padding:0.5em"| Dës Säit bitt Iech eng Aféierung an d'Wikipedia-Enzyklopedie, déi den Theemen no zortéiert ass. Dës Linke féieren zu den theemespezifesche '''Portalsäiten'''. Wie selwer en neit Portal opmaache wëll, dee fënnt [[Wikipedia:Hëllef|Hëllef]] an Erklärungen op [[Wikipedia:Neit Portal|dëser Säit]]. | align="center" | [[Special:Allpages|Alphabetesche Schnellindex]] [[Special:Allpages/0!|0-9]] [[Special:Allpages/A|A]] [[Special:Allpages/B|B]] [[Special:Allpages/C|C]] [[Special:Allpages/D|D]] [[Special:Allpages/E|E]] [[Special:Allpages/F|F]] [[Special:Allpages/G|G]] [[Special:Allpages/H|H]] [[Special:Allpages/I|I]] [[Special:Allpages/J|J]] [[Special:Allpages/K|K]] [[Special:Allpages/L|L]] [[Special:Allpages/M|M]] [[Special:Allpages/N|N]] [[Special:Allpages/O|O]] [[Special:Allpages/P|P]] [[Special:Allpages/Q|Q]] [[Special:Allpages/R|R]] [[Special:Allpages/S|S]] [[Special:Allpages/T|T]] [[Special:Allpages/U|U]] [[Special:Allpages/V|V]] [[Special:Allpages/W|W]] [[Special:Allpages/X|X]] [[Special:Allpages/Y|Y]] [[Special:Allpages/Z|Z]] [[:Kategorie:Portaler|All Portaler]] [[Special:CategoryTree|Kategoriëbam]] |} <div class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe4" style="border-style: solid; padding: 0.5em;"> ;Geeschtes- a Sozialwëssenschaften :[[Portal:Philosophie|Philosophie]] ;Geschicht :[[Portal:Geschicht|Geschicht]] · [[Portal:Geschicht/Antiquitéit|Antiquitéit]] · [[Portal:Geschicht/Mëttelalter|Mëttelalter]] · [[Portal:Geschicht/Neizäit|Neizäit]] · [[Portal:Geschicht/Zäitgeschicht|Zäitgeschicht]] :''Speziell Theemen'': [[Portal:Hellenopedia|Hellenopedia]] · [[Portal:Réimescht Räich|Réimescht Räich]] · [[Portal:Franséisch Revolutioun|Franséisch Revolutioun]] · [[Portal:WWII|Zweete Weltkrich]] ;Gesellschaft :[[Portal:Iessen an Drénken|Iessen an Drénken]] ;Konscht a Kultur :[[Portal:Architektur|Architektur]] · [[Portal:Film|Film]] · [[Portal:Fotografie|Fotografie]] · [[Portal:Literatur|Literatur]] · [[Portal:Musek|Musek]] :''Speziell Theemen'': [[Portal:Middle-earth|Middle-earth]] ;Natur-, Struktur- an Ingenieurswëssenschaften :[[Portal:Astronomie|Astronomie]] · [[Portal:Biologie|Biologie]] · [[Portal:Geowëssenschaften|Geowëssenschaften]] ;Reliounen :[[Portal:Reliounen a Glawensrichtungen|Reliounen a Glawensrichtungen]] · [[Portal:Griichesch Mythologie|Griichesch Mythologie]] ;Spill a Sport :[[Portal:Schach|Schach]] · [[Portal:Sport|Sport]] </div> <div class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe4" style="border-style: solid; padding: 0.5em; margin: 0.5em 0 0.5em 0;"> ;Europa :[[Portal:EU|Europäesch Unioun]] · [[Portal:Belsch|Belsch]] · [[Portal:Frankräich|Frankräich]] · [[Portal:Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] · [[Portal:Schwäiz|Schwäiz]] · [[Portal:Spuenien|Spuenien]] ;Europäesch Stied :[[Portal:Berlin|Berlin]] · [[Portal:Stad Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] · [[Portal:Paräis|Paräis]] · [[Portal:Wien|Wien]] ;Aner Länner :[[Portal:Australien|Australien]] </div> [[Kategorie:Portaler|!]] 5zc2lo1m37zfyxwfv79uvdu1tl2wbo0 2709041 2709039 2026-09-23T06:28:14Z Les Meloures 580 Ännerung vum [[Special:Contributions/~2026-51298-61|~2026-51298-61]] ([[User talk:~2026-51298-61|Diskussioun]]) zeréckgesat op déi lescht Versioun vum [[User:Mobby 12|Mobby 12]] 2639209 wikitext text/x-wiki {| border="0" class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe4" style="border-style: solid; margin-bottom: 0.5em" | width="70%" valign="top" style="padding:0.5em"| Dës Säit bitt Iech eng Aféierung an d'Wikipedia-Enzyklopedie, déi den Theemen no zortéiert ass. Dës Linke féieren zu den theemespezifesche '''Portalsäiten'''. Wie selwer en neit Portal opmaache wëll, dee fënnt [[Wikipedia:Hëllef|Hëllef]] an Erklärungen op [[Wikipedia:Neit Portal|dëser Säit]]. | align="center" | [[Special:Allpages|Alphabetesche Schnellindex]] [[Special:Allpages/0!|0-9]] [[Special:Allpages/A|A]] [[Special:Allpages/B|B]] [[Special:Allpages/C|C]] [[Special:Allpages/D|D]] [[Special:Allpages/E|E]] [[Special:Allpages/F|F]] [[Special:Allpages/G|G]] [[Special:Allpages/H|H]] [[Special:Allpages/I|I]] [[Special:Allpages/J|J]] [[Special:Allpages/K|K]] [[Special:Allpages/L|L]] [[Special:Allpages/M|M]] [[Special:Allpages/N|N]] [[Special:Allpages/O|O]] [[Special:Allpages/P|P]] [[Special:Allpages/Q|Q]] [[Special:Allpages/R|R]] [[Special:Allpages/S|S]] [[Special:Allpages/T|T]] [[Special:Allpages/U|U]] [[Special:Allpages/V|V]] [[Special:Allpages/W|W]] [[Special:Allpages/X|X]] [[Special:Allpages/Y|Y]] [[Special:Allpages/Z|Z]] [[:Kategorie:Portaler|All Portaler]] [[Special:CategoryTree|Kategoriëbam]] |} <div class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe4" style="border-style: solid; padding: 0.5em;"> ;Geeschtes- a Sozialwëssenschaften :[[Portal:Philosophie|Philosophie]] ;Geschicht :[[Portal:Geschicht|Geschicht]] · [[Portal:Geschicht/Antiquitéit|Antiquitéit]] · [[Portal:Geschicht/Mëttelalter|Mëttelalter]] · [[Portal:Geschicht/Neizäit|Neizäit]] · [[Portal:Geschicht/Zäitgeschicht|Zäitgeschicht]] :''Speziell Theemen'': [[Portal:Egyptopedia|Egyptopedia]] · [[Portal:Hellenopedia|Hellenopedia]] · [[Portal:Réimescht Räich|Réimescht Räich]] · [[Portal:Franséisch Revolutioun|Franséisch Revolutioun]] · [[Portal:WWII|Zweete Weltkrich]] ;Gesellschaft :[[Portal:Iessen an Drénken|Iessen an Drénken]] ;Konscht a Kultur :[[Portal:Architektur|Architektur]] · [[Portal:Film|Film]] · [[Portal:Fotografie|Fotografie]] · [[Portal:Literatur|Literatur]] · [[Portal:Musek|Musek]] :''Speziell Theemen'': [[Portal:Middle-earth|Middle-earth]] ;Natur-, Struktur- an Ingenieurswëssenschaften :[[Portal:Astronomie|Astronomie]] · [[Portal:Biologie|Biologie]] · [[Portal:Geowëssenschaften|Geowëssenschaften]] ;Reliounen :[[Portal:Reliounen a Glawensrichtungen|Reliounen a Glawensrichtungen]] · [[Portal:Griichesch Mythologie|Griichesch Mythologie]] ;Spill a Sport :[[Portal:Schach|Schach]] · [[Portal:Sport|Sport]] </div> <div class="hintergrundfarbe2 rahmenfarbe4" style="border-style: solid; padding: 0.5em; margin: 0.5em 0 0.5em 0;"> ;Europa :[[Portal:EU|Europäesch Unioun]] · [[Portal:Belsch|Belsch]] · [[Portal:Frankräich|Frankräich]] · [[Portal:Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] · [[Portal:Schwäiz|Schwäiz]] · [[Portal:Spuenien|Spuenien]] ;Europäesch Stied :[[Portal:Berlin|Berlin]] · [[Portal:Stad Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] · [[Portal:Paräis|Paräis]] · [[Portal:Wien|Wien]] ;Aner Länner :[[Portal:Australien|Australien]] </div> [[Kategorie:Portaler|!]] a6ij3nyb1lgysqy0o778dzsywwjj132 0 22124 2709018 2646845 2026-09-22T16:47:29Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709018 wikitext text/x-wiki {{skizzInfo}} An der [[Informatik]] bezeechent e '''Stack''' (op [[Däitsch]] och nach ''Stapelspäicher'' oder ''Keller'' genannt) eng [[Datestruktur]], déi besonnesch dacks beim Programméiere vu [[Mikroprozesser]]en agesat gëtt. == Funktiounsprinzip == E Stack kann eng bestëmmt Gréisst vun enger Informatiounsstruktur, déi d'selwecht Gréisst huet, ophuelen a gëtt se géint d'Reiefolg vun der Opnam erëm zeréck. Benotzt gi follgend Operatiounen: * ''push'' (akelleren) - späichert den Inhalt vun engem Späicher am Stack of, * ''pop'' (auskelleren) - schreift den Inhalt, deen am Stack gespäichert gouf, nees an de Späicher zeréck, dacks gëtt zousätzlech nach follgende Befeel ugebueden: * ''peek'' (nokucken) - de geretteten Inhalt kann aus dem Stack geholl ginn, ouni datt en am Stack geläscht gëtt. * ''XTHL'' - tauscht den Inhalt vun der Stackspäicherplaz, dee mam Stackpointer adresséiert ass, mam Inhalt vun der Registerkoppel H aus. <br> Dobäi gëtt nom [[Last In, Frist Out]]-Prinzip (op Lëtzebuergesch: ''Als lescht eran, als éischt eraus'') geschafft. Mam ''pop'' gëtt also ëmmer deen Objet erausginn, dee fir d'lescht duerch ''push'' eraginn gouf. De Prinzip ka mat Këschte beim Plënnere verglach ginn: Eng nei Këscht kann een ëmmer nëmmen uewen op e Stouss Këschte stellen. Wann ee se elo erëm eenzel verréckele wëll, fänkt een uewe bei der Këscht un, déi ee fir d'lescht dropgesat huet. == Kuckt och == * [[Queue (Informatik)|Queue]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Informatik]] n283pbli0ap5jtt7850p1vsub9acl0i 0 27745 2708995 2688974 2026-09-22T16:11:12Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708995 wikitext text/x-wiki {| {{prettytable-R}} |[[Fichier:Grenzmarken-modern.jpg|thumb|250px|center|Modern Maark tëscht den däitsche Bundeslänner [[Thüringen]] a [[Sachsen]] zu [[Windischleuba]]]] |- |[[Fichier:CFL- 100 Meter.jpg|thumb|250px|center|Eng Maark vum [[CFL]] op engem Kilometerpunkt 3,8]] |- |[[Fichier:Geodesesch Maark zu Vuucht.jpg|thumb|center|250px|Geodetesch Maark zu [[Vucht]] laanscht de Kanal [[Zuid-Willemsvaart]]<br>Koordinaten: {{coor dms1|50|58|51|N|05|42|26|O}}]] |} Eng '''Maark''', aus dem [[Alhéichdäitsch]]e "marcha" = "Grenz", ass en Zeechen um Terrain, a Form vun engem [[Potto]], [[Steen]], o. Ä., dat dozou déngt sech erëmzefannen sief et fir sech z'orientéieren, fir Vermiessungen ze maachen oder fir eng Grenz vun enger [[Grondstéck|Proprietéit]] festzehalen. Eng Maark besteet normalerweis aus zwéin Deeler, een, deen ee gesäit, an een, deen een net gesäit. Deen, deen ee gesäit, kann ee Potto, ee Steen oder soss en Zeechen um Terrain sinn. Den aneren Deel ass eng Mass, déi op enger Déift vun normalerweis 1,5 Meter vergruewe läit, fir datt se net sou liicht beschiedegt oder verréckelt ka ginn. Maarke fënnt een a grousse Stéckzuelen op de Grenze vun de Länner. Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] sinn dovu wuel d'[[Gossemaark]]en op der [[belsch]]-lëtzebuergescher Grenz vu [[Rodange]] bis op d'[[Schmëdd (Ëlwen)|Schmëdd]] am beschte bekannt. Vun der Schmëdd erof bis op den [[Dräilännereck bei Léiler]] stinn deels bëtongs Maarken. Se si gemenkerhand nummeréiert an op den [[Topographesch Kaart|topographesche Kaarten]] agedroen. Déi op der [[Frankräich|franséischer]] Grenz sinn aus Hasteen an och nummeréiert. Aner Maarke sinn déi sougenannt [[Trigonometresche Punkt|trigonometresch Punkten]]. Dës gi vun de [[Geometer]]e gebraucht, wa se sech mussen amoosse fir Pläng opzestellen. Op den topographesche Kaarte sinn déi duerch ee klengen Dräieck mat engem Punkt an der Mëtt duergestallt. Markéierunge vu Privatbesëtzer kënnen eng Mauer sinn oder eng Rei Piqueten. Wa sech do drun eppes verännere muss oder soll, gëtt dat duerch e [[Eed|vereedegte]] Geometer, deen am Staatsdéngscht ass, festgehalen an op engem Plang, dem sougenannte [[Kadaster]]plang festgehalen. Aner bekannte Maarke sinn d'[[Kilometersteen|Kilometersteng]], déi haut dacks duerch méi handlech Markéierungen ersat sinn. Op de lëtzebuergesche Stroossen hu Kilometersteng zwou verschidde Faarwen, nämlech e Fouss dee wäiss ass an e Kapp deen d'Erkennungsfaarf vun der Strooss huet: [[giel]] fir [[Chemin repris|CR]], [[rout]] fir [[Nationalstrooss]]en, a [[gréng]] fir [[Europastrooss]]en. Op der viischter Säit (Stroossesäit) ass de Kilometerpunkt markéiert, op der hënneschter Säit steet näischt, an op den zwou anere Säite sinn d'Distanze bis an déi nächst Uertschaft markéiert. Tëscht dëse Kilometersteng huet ee fréier och nach 100-Metersteng a 500-Metersteng fonnt. Op Landkaarten an op Pläng si Kilometermaarke laanscht Stroossen, Waasserleef a Kanäl, a laanscht Eisebunne mat dem Kierzel PK (''point kilométrique''), KP (''Kilometer-Punkt'') oder och alt BK (Bahnkilometer) agezeechent. A franséischen Texter déi d'Schëfffaart betreffen, gi se ''cumulée'' genannt, woubäi mat deem Begrëff och all Tëschemoosse sou bezeechent ginn. Op Stroossen déi d'Alliéiert bei hirem Virmarsch no Weste benotzt hunn, fanne mer op der [[Voie de la Liberté]] déi sougenannt Liberatiounskilometersteng. ==Literatur== * Goergen, Jos & Natacha Bivort, 2026. ''Bornes frontières Grenzmaarken. Un livre qui raconte l'histoire des bornes mythiques et oubliées.'' Imprimerie Heintz, Pétange. 178 S. ISBN 978-2-87996-298-6 * Goergen, Jos, 2009. ''Bornes frontières entre la Belgique et le Grand-Duché du Luxembourg.'' 2e édition. ISBN 978-2-87996-650-2 == Kuckt och == * [[Landmaark]] * [[Dräilännereck]] * [[Cheminée d'Izieux]] * [[Gossemaark]] * [[Grenzmaark vu Bech-Maacher]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{Commonscat|Cast-iron boundary points Luxembourg-Belgium|Goossemaarke Rodange-Schmëdd}} * {{Commonscat|Boundary stones Belgium (Prussia)-Luxembourg by number|Maarke Schmëdd-Léiler}} <!--* [http://www.grenspalen.com/belux-index.html All d'Gossemaarken tëscht der Belsch a Lëtzebuerg (op Hollännesch)] * [http://www.dudelange.lu/Rapport_de_v%C3%83%C2%A9rification_des_bornes_fronti%C3%83%C2%A8res_2007.pdf?FileID=publications%2Frapport_de_v%C3%A3%C2%A9rification_des_bornes_fronti%C3%A3%C2%A8res_2007.pdf E Rapport iwwer d'Grenzmaarken tëscht Frankräich a Lëtzebuerg aus dem Joer 2007] * [http://bornesfrontieres.lu/ bornesfrontieres.lu] | elauter doudeg Linken… --> [[Fichier:Maark Vucht.jpg|thumb|left|300px|Kapp vun enger Maark zu Vucht mat dem Vermiessungspunkt]] [[Kategorie:Maarken| ]] 2s10yx1mkwj4qv2gz90sno7xmffu7ep 0 28364 2709012 2611877 2026-09-22T16:42:19Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709012 wikitext text/x-wiki {{Infobox Musée}} De '''Prado''' (''Museo Nacional del Prado'') steet zu [[Madrid]] a [[Spuenien]] an ass ee vun de gréissten a bedeidenste [[Konscht]][[musée]]ë vun der Welt. Dës [[Pinakothek]] ass en harmonesche klassizistesche Bau vum [[Juan de Villanueva]] an ass och wéinst senger Lag a senger Architektur eemoleg. De [[Ferdinand VII.]] huet [[1819]] aus dësem Gebai e Musée gemaach an huet 311 Wierker dran ausgestallt. All d'Herrscher zu der Zäit, wéi d'Habsburger an d'Bourbone ware grouss Sammler an och duerch Stëftungen an nei Objete koum mat der Zäit nach villes dobäi. Zur Zäit vum Keeser [[Karl V. (HRR)|Karl V.]] huet säi Liblingsmoler den [[Tizian]] vill Biller fir hie gemoolt. Iwwer 30 Wierker sinn am Prado ausgestallt, dorënner e Portrait vum Karl V. mat senger [[Dogg]] an no der Schluecht vu Mühlberg. [[Fichier:Sala de Tiziano en el Museo del Prado.jpg|thumb|450px|Den Tiziansall am Prado]] Nieft dem Tizian huet de Prado och vill Wierker vum [[Hieronymus Bosch]] (''El Bosco'') ausgestallt. 1968 ass de Musée un de Staat iwwergaangen. De Prado, eigentlech als Konscht- a Skulpturemusée geduecht, verfüügt hautesdaags<!--Stand 2014--> awer och iwwer wichteg Biller (méi wéi 5000), Gravéierungen (2000 Stéck), dekorativ Konschtwierker (zirka 200 Stéck) a Mënzen a Medailen (zirka 1000). Skulpture gëtt et der hei méi wéi 700 Stéck an Tableauen 8600 Stéck. All dës Kollektiounen déi do aushänken sinn no dësem Schema ausgestallt: * Spuenesch Molerei * Flämesch Molerei vu 1430 - 1700 * Däitsch Molerei vu 1450 - 1800 * Dekorativ Konscht * Italieenesch Molerei vun 1300 - 1800 * Franséisch Molerei vu 1600 - 1800 * Skulpturen * Zeechnungen Am risegen Haaptsall sinn déi ganz Wierker vun de spuenesche Kënschtler aus dem [[17. Joerhonnert]], de [[José de Ribera]] an de [[Bartolomé Estéban Murillo]], mat hire reliéisen Theemen, ausgestallt. Um Enn vum Sall fënnt een hei awer och nach dem [[Francisco Goya|Goya]] seng ''Famill vum Karl IV''. Lénks vum Haaptsall hänken haaptsächlech Portraite vum [[Diego Velázquez|Velázquez]], nieft Wierker vun hollänneschen a flämesche Kënschtler. Wuel bekanntste vun dëse Moler ass de [[Pieter Paul Rubens]], den hei och staark vertrueden ass. Am Sous-sol ass den Haaptsall vun den italieenesche Kënschtler aus dem [[15. Joerhonnert|15.]] a [[16. Joerhonnert]], a verschiddenen däitsche Moler, wéi den [[Albrecht Dürer]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://museoprado.mcu.es/ Site vum Museo del Prado] [[Kategorie:Muséeën a Spuenien]] [[Kategorie:Madrid]] thaeggu83iyuybhof1auda5q29f6ln5 0 30853 2709017 2123240 2026-09-22T16:46:45Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709017 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} D''''Rosopsida''' sinn e [[botaneschen Numm]] vun enger Grupp vu Planzen aus der Divisioun vun de [[Bléieplanzen]] (''Magnoliophyta''). Et ass eng vun dräi Bléieplanzegruppen, zesumme mat [[Magnoliopsida]] a [[Liliopsida]]. D'Rosopsida sinn [[Dikotyledonen]]. Hiren Embryo huet zwee Kéngblieder, entwéckelt sech awer aus Polle mat dräi charakteristesche Fueren (Fouen). == Systematik == ** [[Proteales]] ** [[Buxales]] ** [[Trochodendrales]] ** [[Gunnerales]] ** [[Berberidopsidales]] ** [[Dilleniales]] ** [[Santalales]] ** [[Saxifragales]] * Ënnerklass [[Ranunculidae]] ** [[Ranunculales]] * Ënnerklass [[Asteridae]] ** [[Cornales]] ** [[Ericales]] * Ënnerklass [[Caryophyllidae]] ** [[Caryophyllales]] * Ënnerklass [[Rosidae]] ** [[Vitales]] ** [[Crossosomatales]] ** [[Geraniales]] ** [[Myrtales]] ** [[Zygophyllales]] ** [[Celastrales]] ** [[Malpighiales]] ** [[Oxalidales]] ** [[Fabales]] ** [[Rosales]] ** [[Cucurbitales]] ** [[Fagales]] ** [[Huerteales]] ** [[Brassicales]] ** [[Malvales]] ** [[Sapindales]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Rosopsida| ]] ihusc7ncuz9w9n0ffimn4cu0h6ub49f 0 37618 2709008 2587206 2026-09-22T16:37:44Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709008 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} '''Pippin de Jonken''', '''Pippin III.''', lat. '''Pippinus Minor''', frans. ''Pépin III'', ''Pépin le Bref'', deemno och ''"de Kuerze"'' genannt, gebuer [[714]], a gestuerwen de [[24. September]] [[768]], war e fränkeschen [[Hausmeier]], méi spéit Kinnek vun de Franken (751-768). Hie war de Jong vum [[Karl Martell]] a Papp vum [[Karel de Groussen]]. == Säi Liewen == De Pippin gouf 714 als zweete Jong vum [[Karl Martell]] zu [[Jupille]] gebuer a gouf am Klouschter vu [[Abtei Saint-Denis|Saint-Denis]] opgezillt. Kuerz viru sengem Doud 741 huet de Karl Martell "säi" Räich (hie war nämlech Hausmeier, an net Kinnek) tëscht senge Jongen aus engem éischte Bestietnes, dem [[Karlmann (Karolenger)|Karlmann]] an dem Pippin, opgedeelt. De Karlmann krut [[Austrien]], [[Alemannien]] an [[Thüringen]], de Pippin [[Neustrien]], d'[[Bourgogne]] an d'[[Provence]]. Hiren Hallefbrudder, de [[Grifo]] war net frou doriwwer, datt en iwwergaange gi wier, an huet en Opstand gemaach; e gouf doropshin an e Kloouschter gespaart. Et schéngt, datt hir Muecht net grad stabill war, well 743 hunn de Karlmann an de Pippin op en Neits e merowengesche Kinnek, de [[Childerich III.]], agesat^{''[a wéi soll dat da gaange sinn?]''}, fir datt hiert Amt als Hausmeier eng kinneklech Legitimatioun hätt. [[747]] huet de Karlmann seng Länner dem Pippin ginn (op fräiwëlleg oder "fräiwëlleg gezwongen", ass net kloer) an huet sech^{''[gläichzäiteg op zwou Plazen?]''} an d'Kléischter [[Monte Soracte]] a [[Monte Cassino]] zeréckgezunn. Nees eng Kéier huet de Grifo ramouert^''[an?]''. De Pippin war drop aus, nom Titel vum Hausmeier och dee vum Kinnek ze kréien. De facto haten d'[[Karolenger|karolengesch]] Hausmeiere jo schonn d'Muecht am Räich. D'[[Merowenger|merowengesch]] Kinneke ware just nach dem Numm no Herrscher. Hien huet de Poopst op seng Säit kënnen zéien^{''[dat muss onbedéngt erkläert ginn!]''}, a sou huet hie sech am November [[751]] duech eng Assemblée vun de Franken zu [[Soissons]], zum Kinnek (''Rex Francorum'') ausruffe gelooss. De Childerich III. a säi Jong [[Theoderich]] goufen an d'[[Abtei Prüm|Klouschter Prüm]] geschéckt, woumat dann och d'Merowengerherrschaft um Enn war. Vun elo u waren d'Karolenger am Frankeräich un der Muecht. Wéi 754 de Poopst [[Etienne II. (Poopst)|Etienne II.]] a Frankräiich war, fir virun de [[Langobarden]] a Sécherheet ze sinn, huet en den [[28. Juli]] [[754]] de Pippin, mat senge Jonge Karlmann a Karl an der [[Basilika Saint-Denis]] gekréint. [[753]] a [[757]] huet de Pippin géint d'[[Sachsen (Vollek)|Sachsen]] a géint d'[[Sarazeenen|Sarazeene]] Krich gefouert. 760-768 ass en e puermol géint de [[Waifar]] vun der [[Aquitaine]] an d'Feld gezunn. [[757]] huet en den Herzog [[Tassilo III.]] vu Bayern dozou gezwonge kritt, de Vasalleneed^{''[gouf et dat dee moment schonn?]''} op hien ofzeleeën. Viru sengem Doud huet de Pippin d'Räich tëscht sengen zwee Jonge [[Karel de Groussen|Karel]] (747-814), spéider ''de Grousse'' genannt, a [[Karlmann I.]] (751-771) opgedeelt. Hien ass de [[24. September]] [[768]] zu [[Paräis]] gestuerwen a gouf an der Basilika vu Saint-Denis begruewen. Vu senger Fra [[Bertrada déi Jonk|Bertrada der Jonker]] hat en ausser dem Karl an dem Karlmann nach véier weider Kanner: * Gisèle (* [[757]], † [[810]]) gouf [[788]] Äbtissin vu [[Abtei vu Chelles|Chelles]] * Pippin (* [[759]], † [[761]]) * Rothaid * Adelheid == Literatur == * Erich Caspar: ''Pippin und die römische Kirche. Kritische Untersuchungen zum fränkisch-päpstlichen Bunde im 8. Jahrhundert''. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1973, ISBN 3-534-05699-X (Repr. d. Ausg. Berlin 1914). * Heinrich Hahn: ''Jahrbücher des fränkischen Reichs. 741-752''. Duncker & Humblot, Berlin 1975, ISBN 3-428-03365-5 (Repr. d. Ausg. Leipz. 1863). * Ludwig Oelsner: ''Jahrbücher des fränkischen Reichs unter König Pippin''. Duncker & Humblot, Berlin 1871. * Walter Mohr: ''Fränkische Kirche und Papsttum zwischen Karlmann und Pippin''. Gesellschaft für bildendes Schrifttum, Saarbrücken 1966. * Reinhold Rau: Quellen zur karolingischen Reichsgeschichte = ''Fontes ad historiam regni Francorum aevi Karolini illustrandam''. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1987, ISBN 3-534-06963-3. * Rudolf Schieffer: ''Die Karolinger''. Kohlhammer, Stuttgart u.a. 2006, ISBN 3-17-019099-7. * Bernhard Schneider: ''Das Frankenreich'', 4. überarbeitete und erneuerte Aufl., München 2001. * Hans K. Schulze: ''Das Reich und die Deutschen''. ''Vom Reich der Franken zum Land der Deutschen: Merowinger und Karolinger'', Berlin 1987. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Pippiniden]] [[Kategorie:Persounen, no deenen eng Struktur zu Lëtzebuerg genannt ass]] [[Kategorie:Gebuer 714]] [[Kategorie:Gestuerwen 768]] jm2xtst7fhws6ez7pv86h5e29owmb78 0 38722 2708997 2296140 2026-09-22T16:14:06Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708997 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} [[Fichier:Manchester City badge.png|right|Wope vu Manchester City FC]] '''Manchester City FC''' (Spëtznumm ''The Blues'') ass en [[England|englesche]] Foussballveräin zu [[Manchester]]. Déi 1. Härenekipp spillt an der [[Premier League 2011/12|Saison 2011/12]] an der [[Premier League]], der héchster Spillklass am [[Englesch Foussball Ligen|englesche Liga System]]. De Veräi spillt seng Heemspiller am [[City of Manchester Stadium]]. Den Trainer ass de [[Pep Guardiola]]. De Veräi gouf [[1880]] gegrënnt. Si hunn 3-mol den englesche Foussballchampionnat (deemools ''First Division'') gewonnen, an zwar an de Joren [[1937]], [[1968]] an [[2012]]. Den [[FA Cup]] hu se fënnefmol gewonnen, fir d'lescht [[2011]]. De gréisste Succès an der Veräinsgeschicht ass de Gewënn vum [[Europapokal vun de Pokalgewënner]] [[1970]]. == Um Spaweck == {{en}} [http://www.mcfc.co.uk Offiziell Websäit vu Manchester City FC] {{Commonscat}} [[Kategorie:Englesch Foussballclibb]] [[Kategorie:Premier League]] 7qj7lzxw00mrz2vexfug1ys26ntqe0j 0 41082 2709002 2579747 2026-09-22T16:31:58Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709002 wikitext text/x-wiki {{Infobox NGC | Numm = NGC 6853 / Hantelniwwel | Bild = M27 - Dumbbell Nebula.jpg | Bildbeschreiwung = Foto am Liicht vun der [[Niwwelfilter#Linnefilter|Waasserstofflinn (rout) an der Sauerstofflinn (gréng)]], opgeholl mam [[Paranal-Observatoire#Very Large Telescope|Very Large Telescope]]. | Stärebild = {{Vulpecula}} | Rektaszensioun = 19{{h}} 59{{m}} 36{{s}} | Deklinatioun = + 22° 43' 16" | Hubble-Typ = | Konzentratiounsklass = | Visuell Magnitude = 7,5 | Visuell Magnitude B-Band = | Wénkelduerchmiesser = 8′,0 × 5′,7 | Flächenhellegkeet mag/arcmin = | Gehéiert zu = | Faarfexzess = | Distanz Liichtjoer = zirka 1400 | Routverrécklung = −0,000140 ± 0,000017 | Radialvitess = (−42 ± 5) | Absolut Hellegkeet = | Absolutten Duerchmiesser = 3 Lj. | Metallizitéit = | Mass = | Stären = | Alter = 8.700 - 14.600 | Entdecker = [[Charles Messier]] | Entdeckungsdatum = [[12. Juli]] [[1764]] | GC = 4532 | M = 27 | NGC = 6853 | PK = 60+3.1 }} Den '''Hantelniwwel''' (och mat '''[[Messier-Katalog|Messier]] 27''' oder '''[[New General Catalogue|NGC]] 6853''' bezeechent, vum engl. och '''Dumbbell-Niwwel''') ass e +7,5 [[Visuell Magnitude|mag]] helle [[planetareschen Niwwel]] mat enger Gréisst vun 8' [[Bouminutt]]en &nbsp;×&nbsp;5,7' am [[Stärebild]] [[Vulpecula (Stärebild)|Vulpecula]]. Den Zentralstär ass e [[Wäissen Zwerg]] mat enger Hellegkeet vu +13,94&nbsp;mag an enger [[Temperatur]] vun iwwer 100.000 [[Kelvin]]. D'Distanz zu der Äerd ass ronn 1400 [[Liichtjoer]]e. Säin Numm krut hie wéinst senger längelzeger Form, vum Sir [[Wilhelm Herschel]]. Den Niwwel deent sech mat 6,8&nbsp;[[Bousekonn]]e pro [[Joerhonnert]] aus. Den Hantelniwwel gouf den [[12. Juli]] [[1764]] vum [[Charles Messier]] entdeckt. [[Fichier:M27 Knots.jpg|thumb|center|Knuet am Hantelniwwel]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://hubblesite.org/gallery/album/entire_collection/pr2003006a/ M27 bei hubblesite.com] {{Navigatioun Messier|M 27}} {{Navigatioun NGC|6853}} [[Kategorie:Planetaresch Niwwelen am Messier-Katalog|Messier 027]] [[Kategorie:Messier|Messier 027]] [[Kategorie:Stärebild Vulpecula]] [[Kategorie:Astronomesch Objeten, déi 1764 entdeckt goufen]] az8zz8o920d9e773vmh0v3irmwe45sq 0 45363 2708960 2708661 2026-09-22T13:25:46Z Zinneke 34 /* Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn… */ 2708960 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * de [[Mykologie|Mykolog]] [[Paul Wilwers]] wärend dem Éischte Weltkrich, wéi Lëtzebuerg Honger gelidden huet, Konferenzen organiséiert huet, fir d'[[Pilzen]] als Fleesch-Ersatz bekannt ze maachen? * … de [[Kiischpelter Sonnekrees]] deen eenzege [[Konfluenzpunkt]] vu Lëtzebuerg markéiert? * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jartell]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertoriéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum System vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréiwer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Aadler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféierewar, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnung vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee „kuerzen, maansen, angelsächseschen“ Numm vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehaange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Empfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um „[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg“]] sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsseli wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatioun am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de „''virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia'“''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Aperitif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] ozu3innj9s9o4x199abobg4ataruq93 2708961 2708960 2026-09-22T13:26:57Z Zinneke 34 2708961 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * de [[Mykologie|Mykolog]] [[Paul Wilwers]] wärend dem Éischte Weltkrich, wéi Lëtzebuerg Honger gelidden huet, Konferenzen organiséiert huet, fir d'[[Pilzen]] als Fleesch-Ersatz bekannt ze maachen? * … de [[Kiischpelter Sonnekrees]] deen eenzege [[Konfluenzpunkt]] vu Lëtzebuerg markéiert? * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jartell]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertoriéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum System vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréiwer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Aadler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféierewar, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnung vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee „kuerzen, maansen, angelsächseschen“ Numm vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehaange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Empfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um „[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg“]] sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsseli wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatioun am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de „''virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia'“''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Aperitif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] lubzx8cr2kw9ln7bqiaomy1hrwxw79o 2708990 2708961 2026-09-22T14:16:58Z Zinneke 34 /* Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn… */ 2708990 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == * de [[Mykologie|Mykolog]] [[Paul Wilwers]] wärend dem Éischte Weltkrich, wéi Lëtzebuerg Honger gelidden huet, Konferenzen organiséiert huet, fir d'[[Pilzen]] als Fleesch-Ersatz bekannt ze maachen? * … de [[Kiischpelter Sonnekrees]] deen eenzege [[Konfluenzpunkt]] vu Lëtzebuerg markéiert? * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg vum Yoshiyuki Urata geschenkt goufen? * … d'[[Jartell]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertoriéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum System vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréiwer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Aadler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféierewar, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnung vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee „kuerzen, maansen, angelsächseschen“ Numm vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehaange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Empfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um „[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg“]] sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsseli wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatioun am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de „''virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia'“''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... de [[Groussen Äisvull]] an de [[Pohunn (Päiperlek)|Pohunn]] zwar Flilleken hunn, awer keng Plommen, an de [[Bleeche Bëschvillchen]] weeder nach? * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * ... [[Uewerkuer]], dem Titel vun engem Instrumentalstéck vun der Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]- [[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Aperitif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] 7hkcgpod40dfgzrwl8nz4wv4rub0h8c 0 47034 2709021 2658750 2026-09-22T16:50:06Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709021 wikitext text/x-wiki {{Infobox Televisiounsserie |Plakat= Scrubs (Logo).png |Produktiounsland= [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] |Éischt Folleg= [[2. Oktober]] [[2001]] |Dauer=22 |Originalsprooch= [[Englesch]] |Follgen=145 |Iddi= [[Bill Lawrence]] |Produzent= [[Touchstone Television]] |Haaptacteuren= [[Zach Braff]] als Dr. John Michael Drorian (J.D)<br>[[Sarah Chalke]] als Dr. Elliot Reid<br>[[Donald Faison]] als Dr. Turk<br>[[Neil Flynn]] (Concierge)<br>[[Ken Jenkins]] als Dr. "Bob" Kelso<br>[[John C. McGinley]] als Dr. "Kerry" Cox<br>[[Judy Reyes]] als Carla Espinosa }} [[Fichier:Scrubs (Besetzung).jpg|thumb|D'Originalbesetzung vu Scrubs]] '''Scrubs''' ass eng [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]] Klinick-[[Sitcom]], déi 2001 vum Auteur [[Bill Lawrence]] entwéckelt gouf. An der Serie geet et ëm d'Ängschten an d'Problemer vu jonken Doktere bei hiren éischte professionelle Aktivitéiten an enger Klinick. Wéi sou dacks verbanne sech dobäi dramatesch an witzeg Elementer. == Ëm wat geet et? == Am Mëttelpunkt vun der Serie steet den Erzieler a jonke [[Medezin]]ner John Dorian, och J.D. genannt. Direkt no der Universitéit kënnt en an den alldeegleche Betrib vum Sacred Heart Hospital. Do léiert den J.D. mat den Héichten an Déifte vu sengem neie Beruff ëmzegoen a léisst de Spectateur dobäi u senge Gedanken, Ängscht an Dagdreem deelhuelen. Mat der Zäit entwéckelt hie sech weider a gewënnt philosophesch Erkenntnesser. Änlech ergeet et sengen zwéin Alterskolleegen, dem Christopher Turk, dee bis zum Schluss vun der 4. Staffel beim J.D. wunnt, an der attraktiver an éiergäizeger Elliot Reid, déi awer meeschtens wéinst hirem onsécheren an onbeholleffen Optrieden opfält. Ënner deenen dräi entwéckelt sech e gutt Verhältnes a si gi Frënn. An engem anere Verhältnes stinn déi dräi mat deem strenge Chefdokter Robert "Bob" Kelso an dem sarkasteschen Chefdokter Perry Cox, dee gewëssermoossen de [[Mentor]] vum J.D. gëtt. Dem Kelso geet et ëmmer nëmmen ëm d'finanziellt Wuel vun der Klinick an de Cox bestécht duerch seng [[Eethik]], schéngt awer en emotionaalt Wrack ze sinn. Hie behëlt sech zu jiddwerengem ganz distanzéiert, wat sech duerch säin zyneschen Humor ausdréckt. Hie spillt ëmmer de béisen Dokter dee seng Stagiairë graff upaakt a se ëmmer erëm mat den zwéi Féiss op de Buedem zeréckbréngt. An der Klinick fënnt den J.D. an der Persoun vum Hausmeeschter, deem säin Numm ni genannt gëtt, e Géigner. Dee mécht dem J.D. vun Ufank un d'Liewen an der Klinick net méi einfach. Dem Turk geet et do ewell e bësse besser well hien eng Relatioun mat der Krankeschwëster Carla Espinosa ageet, si no der 3. Staffel bestit a mat hir an der 6. Staffel e Kand kritt. D'Geschichte vu Scrubs bezéien hire Reiz duerch hiren Humor an Emotiounen, duerch hir déifgrënneg Wourecht an duerch d'mënschlech Problemer vun de [[Protagonist]]en. D'Charaktere sti mat de Féiss um Buedem vun der Realitéit a besonnesch d'Komik, déi sech an de Situatiounen oder an de Gedanke vun de Schauspiller ofspillt, gefält. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20070525064445/http://scrubs-tv.com/ Offiziell Websäit vun der Produktiounsfirma Touchstone] * [http://movies.wikilot.com/wiki/Scrubs Scrubs op der Movie Wiki] * [https://web.archive.org/web/20200423153202/http://www.theblankswebsite.com/ Teds Band: The Blanks] {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Sitcomen]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsserien]] [[Kategorie:Televisiounsserien am 21. Joerhonnert]] g1uj9l9t9bzmd1dgskkmtvjf2fp30vo 0 51490 2709009 2486391 2026-09-22T16:38:23Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709009 wikitext text/x-wiki {{SkizzHond}} {{Infobox Déieren | Numm = Polarfuuss | An anere Sproochen = | Bild = Alopex lagopus qtl1.jpg | Bildtext = E Polarfuuss | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Chordata]] | Klass = [[Mamendéieren]] | Uerdnung = [[Raubdéieren]] | Famill = [[Hënn]] | Gattung = [[Alopex]] | Aart = Polarfuuss | Wëssenschaftlechen Numm = Alopex lagopus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = [[Carl von Linné|„<span class="Person">Linnaeus</span>“]] 1758 | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} De '''Polarfuuss''' oder '''Äisfuuss''', "Alopex lagopus", gehéiert zu der Famill vun den [[Hënn]]. == Ausgesinn == De Polarfuuss huet e kuerze [[Fank]], stuppeg [[Ouer]]en, kuerz [[Been]] an e kuerze [[Schwanz]]. Nëmme seng [[Nues]] ass ouni [[Pelz]]. == Säi Friessen == Den Äisfuuss frësst virun allem [[Lemmeng]]en, awer och [[Kriibsen]], [[Fësch]], [[Uebst]] a [[Vullen]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Hënn]] n5mr0il06fkz7wybsqszl03arn7g4pu 0 51535 2709001 2612646 2026-09-22T16:30:45Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709001 wikitext text/x-wiki {{Skizz}}{{Infobox Gebai}} De '''Messeturm''', zu [[Frankfurt am Main]] ass e [[Wollekekrazert]] mat 63 Stäck, deen aus [[Bëtong]] gebaut ass, mat enger [[Glas (Matière)|Glas]]-[[Granit]]-Fassad. D'Gebai huet eng [[Notzfläch]] vun 61.711 m² an ass mat enger Héicht vun 257 Meter eent vun den héchste Gebaier an [[Europa (Kontinent)|Europa]]. Den Architekt ass de Fransous [[Helmut Jahn]]. Am Oktober [[1990]] war de Bau vum Tuerm fäerdeg. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Frankfurt/Main]] [[Kategorie:Gebaier an Däitschland]] [[Kategorie:Héich Gebaier]] [[Kategorie:Bauwierker 1990]] n21gjo9n4wrbrckxwdrzk88u2v4vi4d 0 52039 2708978 2478689 2026-09-22T13:50:07Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Sesiidae]] derbäigesat 2708978 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''Bembecia''}} {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Päiperleksgattung Bembecia|d'Zäitschrëft|Bembecia (Zäitschrëft)}} {{Infobox Déieren | Numm = Bembecia | An anere Sproochen = | Bild = IC Sesiidae.JPG | Bildtext = ''Bembecia chrysidiformis'' | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekten]] | Ënnerklass = [[Fluchinsekten]] | Uerdnung = [[Päiperleken]] | Famill = [[Sesiidae]] | Gattung = | Wëssenschaftlechen Numm = Bembecia | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Jacob Hübner|Hübner]]}}, 1819) | Ënnerandeelung_ranking = [[Aarten]] | Ënnerandeelung = ''[[Bembecia abromeiti]]'' <br> ''[[Bembecia albanensis]]'' <br> ''[[Bembecia lanka]]'' <br> asw.... }} '''''Bembecia''''' ass eng [[Gattung]] vu [[Päiperlek]]saarten ([[Lepidoptera]]) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Sesiidae]], déi de Kierper vun [[Harespel]]en [[Mimikry|imitéieren]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Sesiidae]] cszxprqy9gqmyneqw2srt5jyikpqs5r 0 52225 2709007 2656470 2026-09-22T16:36:48Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709007 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planzen | Numm = Patagonesch Zypress | Bild = Fitzroya cupressoides.JPG | Bildtext = Patagonesch Zypressen | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Nolholzplanzen]] | Klass = [[Pinopsida]] | Uerdnung = [[Pinales]] | Famill = [[Zypresseplanzen]] | Gattung = [[Fitzroya]] | Wëssenschaftlechen Numm = Fitzroya cupressoides | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = {{Kapitälchen|[[Ivan Murray Johnston|I.M.Johnst.]]}} }} D''''Patagonesch Zypress''' ''Fitzroya cupressoides'' ([[Juan Ignacio Molina|Molina]]) [[Ivan Murray Johnston|I.M.Johnst.]] ass déi eenzeg Aart an der Gattung '''''Fitzroya'''''. Si kënnt an der fräier Natur nëmmen am [[Chile]] fir. An [[Europa (Kontinent)|Europa]] fënnt e se a Parken an an [[Arboretum]]men, a Géigende wou d'Wänter mëll sinn, z.&nbsp;B. a [[England|Südengland]] wou se awer och nëmme bis 18 Meter héich gëtt. Hir Schuel ass donkelbrong, mat déiwe Rëss, a se bliedert of. D'Kroun ass bei de jonke Beem keegelfërmeg, déi deck Äscht stinn zimmlech riicht d'Luucht aus, an déi jonk Schëtz hänken no ënnen. D'Blieder sinn 2–4&nbsp;mm laang. Si sinn donkel blo-gréng a sëtzen all Kéier zu 3 beieneneen. Se hunn op all Säit 1-2 kleng wäiss Sträifen. Den Numm Fitzroya krut se fir de [[Admirol|Vizeadmirol]] [[Robert FitzRoy]] ze éieren. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Beem]] [[Kategorie:Zypresseplanzen]] 7ak484mb7r3b56a8u32svvq886t0qr4 0 53018 2708981 2602002 2026-09-22T13:52:41Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Saturniidae]] derbäigesat 2708981 wikitext text/x-wiki {{Neo}} {{Infobox Déieren | Numm = Grousst Nuetspohunnsa | An anere Sproochen = | Bild = Saturnia pyri MHNT.jpg | Bildtext = Grousst Nuetspohunnsa <big>♂</big> | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthoropda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Pohunnsspënneren]] (Saturniidae) | Ënnerfamill = [[Saturniinae]] | Gattung = [[Nuetspohunnsa]] (Saturnia) | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Saturnia pyri | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Johann Nepomuk Cosmas Michael Denis|Denis]] & [[Ignaz Schiffermüller|Schiffermüller]]}}, 1775) }} D''''Grousst Nuetspohunnsa''', ''Saturnia pyri'', ass e [[Päiperlek]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pohunnsspënneren]] oder och Aespënneren, ''Saturniidae''. An [[Europa (Kontinent)|Europa]] ass déi nërdlechst Grenz vu sengem Liewensraum [[Nidderéisträich]] an de [[Elsass]]. Soss ass en nach am [[Mëttleren Orient]], an [[Armenien]] an an [[Afrika|Nordafrika]] ze fannen. Et ass ee vun de gréisste Päiperleken an Europa. E kann eng Spanwäit vu bis zu 14&nbsp;cm hunn. [[Fichier:10 grand paon de nuit.jpg|thumb|400px|left|Grousst Nuetspohunnsa]]{{Clearleft}} ==Kuckt och== *[[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Saturnia pyri|{{PAGENAME}}}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Saturnia_pyri Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen [[Kategorie:Saturniidae]] ix26v3d2ku8tzm7xrirck0n026z5gq8 0 53022 2708994 2460081 2026-09-22T16:07:31Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708994 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} E '''Kichebeil''' och '''Hakmesser''' ass e mëttelschwéiert [[Beil]] mat engem kuerze [[Grëff]] ouni [[Still]], dat a [[Kichen|Kiche]] gebraucht gëtt, fir [[Kotlett]]en um Still vum [[Réckstrank]] ze trennen oder [[Geméis]] kleng ze haen. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Kichegeschier]] [[Kategorie:Messeren]] q0k30bpfw39eumsegnoynnxz4lxfy15 0 55457 2709003 2551293 2026-09-22T16:33:00Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709003 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Michelangelo Buonarroti''' (vollstännegen Numm ''Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni''), gebuer de [[6. Mäerz]] [[1475]] zu Caprese an der [[Toskana]], a gestuerwen den [[18. Februar]] [[1564]] zu [[Roum]], war en italieenesche Sculpteur, Moler an Dichter. Hie gëllt als ee vun de bedeitendste Kënschtler vun der italieenescher Héichrenaissance an nach wäit doriwwer eraus. == Wierker == * [[1489]]–[[1492]], Madonna op der Trap, Marbersrelief. Florenz, Casa Buonarroti * [[1492]]–[[1493]], [[Kentaur]]eschluecht, Marbersrelief. Florenz, Casa Buonarroti * [[1496]]–[[1497]], Volle [[Bacchus]] (Skulptur) zu [[Roum]] * [[1498]]–[[1499]], [[Pietà]] (Skulptur) am [[Péitersdoum]] zu Rom * [[1501]]–[[1504]], [[David (Michelangelo)|David]] (Skulptur) zu [[Florenz]] * [[1505]]–[[1515]] a spéider, Skulpture fir d'Graf vum Poopst [[Julius II.]] * [[1508]]–[[1512]], [[Freskemolerei|Fresken]] an der [[Sixtinesch Kapell|Sixtinescher Kapell]] zu Roum * [[1520]]–[[1534]], Griewer vun den Herzoge Giovanni a [[Lorenzo II. de Medici]] an der Neier Sakristei vun der [[Medici]]-Kapell zu Florenz * [[1524]]–[[1526]], [[Biblioteca Medicea Laurenziana]] zu Florenz * [[1534]]–[[1541]], [[Jéngsterdag]] an der Sixtinescher Kapell * [[1560]]–[[1562]], [[Santa Maria degli Angeli e dei Martiri]] zu Roum * [[1547]]-, Bauleedung [[Péitersdoum]], [[Kuppel]] == Biller == <gallery> Fichier:David_von_Michelangelo.jpg|[[David (Michelangelo)|David]] zu Florenz Fichier:Michelangelo%27s_Moses_in_San_Pietro_in_Vincoli.jpg|[[Moses]] (Skulptur), San Pietro in Vincoli Fichier:Michelangelo Bacchus.jpg|Volle [[Bacchus]] (Skulptur) zu [[Roum]] Fichier:Firenze.Palvecchio.500.Michelangelo2.JPG| Skulptur ''Victoire'' am Palazzo Vecchio zu Florenz Fichier:Autori vari, arca di san domenico, angelo reggicandelabro di michelangelo, 1494, 01.jpg|Engel Fichier:Madonna michelangelo1.jpg|Madonna Fichier:Leda and the Swan, After Michelangelo.jpg|Leda mam Schwan Fichier:Michelangelo pietà rondanini.jpg|''Pietà Rondanini'' Fichier:StPetersDomePD.jpg|[[Péitersdoum]], Kuppel Fichier:Andr37.jpg|Ganymed, Kopie vu 1532 Fichier:Buonarotti-scala.jpg| Madonna bei der Trap, Marbersrelief, Florenz, Casa Buonarroti Fichier:Michelangelo's Pieta 5450 cut out black.jpg|[[Pietà]] (Skulptur) am [[Péitersdoum]] zu Roum </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Gebuer 1475]] [[Kategorie:Italieenesch Sculpteuren]] [[Kategorie:Italieenesch Moler]] [[Kategorie:Italieenesch Auteuren]] [[Kategorie:Gestuerwen 1564]] 2h57eaax8fshz26748rpzvqkwnffeot 0 58900 2709005 2665011 2026-09-22T16:34:54Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709005 wikitext text/x-wiki {{SkizzKonscht}} [[Fichier:Lascaux2.jpg|thumb|Hielemolerei zu Lascaux]] D''''Molerei''' zielt nieft der [[Architektur]], der [[Skulptur]], der [[Graphik]] an der [[Zeechnung (Konscht)|Zeechnung]] zu de klassesche Gattunge vun der [[Bildent Konscht|Bildender Konscht]]. Molerei ass d'Opdroe vu Faarf mat engem Pinsel, enger Spachtel oder anerem Geschier op eng Fläch. == Virgeschicht == Déi eelst Zeie vun der Molerei sinn d'[[Hielemolerei]]e mat Déierenduerstellungen aus der leschter [[Äiszäit]] respektiv dem [[Jongpaleolithikum]]. D'Molerei an d'[[Zeechnung (Konscht)|Zeechnung]], an och de [[Relief (Konscht)|Relief]] a [[Plastik (Konscht)|Plastik]] sinn als kënschtleresch Ausdrocksformen aus der Zäit vu virun 10.000 bis 35.000 Joer bekannt. Europäesch Hielemolereie si virun allem aus [[Spuenien]] a [[Frankräich]] bekannt. D'Wandbiller an der [[Hiel vu Lascaux]] a Südfrankräich goufen [[1940]] entdeckt. D'Déieremotiver, [[Auerochs]]en, [[Hirsch]]en a [[Päerd]], sinn op eng beandrockend Manéier duergestallt a gehéieren zu den eelste bekannte Molereie vun der Mënschheet. Och aus [[Afrika]], [[Asien]] an [[Australien]] si fréi Fielsmolereie bekannt. Am [[Noen Osten|Noen Oste]] gëtt et scho fir den [[Neolithikum]] vill Zeie vu Molerei. Dozou ass virun allem d'Opkomme vu bemoolter Keramik an d'[[Wandmolerei]] ze nennen. Vill Reschter vu Wandmolereie gëtt et zu [[Çatalhëyük]], an der haiteger [[Tierkei]], a si vun ëm 6.000 v. Chr. == Altertum == [[Fichier:Maler der Grabkammer des Kenamun 001.jpg|thumb|upright|egyptesch Molerei ëm 1440 v. Chr.]] Méi spéit begéint eis d'Molerei am [[Orient]] (vun 10.000 v. Chr. un) an an [[Aalt Egypten|Egypten]] (vun 3.000 v. Chr. un) als [[Wandmolerei]], an der [[Minoesch Konscht|minoescher Konscht]] op [[Kreta]] (2000 v. Chr.) als [[Fresk]]emolerei. D'Molerei vun den alen Egypter ass virun allem vu Wandmolereien aus Grafkapellen, vun Doudelueden, a vun der Bemolung vu [[Doudebuch|Doudebicher]] bekannt. Dës Beispiller stame bal all aus Griewer, déi an der Wüst gebaut goufen, an dofir dacks ganz gutt erhale sinn. Bekannt sinn och Wandmolereien aus den Haiser vu Liewegen, déi awer meeschtens schlecht erhale sinn. D'egyptesch Molerei huet d'[[Perspektiv]] nach net kannt. D'Figure stinn op Standlinnen niefteneen a weisen dat Wichtegst. De Kapp gëtt vu Profil, d'Aen an d'Broscht gi vu vir gewisen. Eng éischt Bléi hat d'Molerei an Egypten am [[Mëttelräich]] (zirka 2000- 1700 v. Chr.). Aus där Zäit stame vill Griewer a [[Mëttelegypten]], déi räich dekoréiert waren. Et fënnt ee virun allem Duerstellunge vum Grafhär, senger Famill, vun Atelieren an der Liewensmëttelproduktioun, déi Saache produzéiert hunn, déi den Doudegen och an der Éiwegkeet net sollt vermëssen. Absënns vill Beispiller vu sou Molereie kommen aus Griewer zu [[Theben]] an datéieren aus dem [[Neit Räich|Neie Räich]] (zirka 1550-1070 v. Chr.), wobäi een dacks ongeféier 1350 v. Chr. och verstäerkt Biller vun Doudegen an der Ënnerwelt zesumme mat der Gëtterwelt fënnt. Vun der [[Drëtt Tëschenzäit (Egypten)|Drëtter Tëschenzäit]] un (zirka 1070-700 v. Chr.) ass d'Molerei virun allem op Doudelueden an Doudebicher erhalen. Bei de Kulturen a Virderasie war d'Molerei, a wuel absënns d'Wandmolerei sécherlech och eng Kéier wäit verbreet, mä et ass relativ wéineg erhale bliwwen. Aus dem Palais vu [[Mari (Stad)|Mari]] gëtt et e puer Beispiller, aus de Palaise vun den [[Hethiter]] gëtt et vill Fragmenter, déi et awer kaum erméiglechen, sech e Bild ze maache vun deem wat fréier do gemoolt war. Vun den [[Assyrer]] si schliisslech weider Beispiller, virun allem vu Wandmolereien, bekannt. Am 3. Joerhonnert no Christus huet de griichesche Schrëftsteller [[Philostratos]] d'Molerei eng ''Erfindung vun de Gëtter'' genannt (Eikones 1). Dës an aner Aussoe vun anticken Auteure weisen, datt d'Molerei schonn an der Antiquitéit en absënns héije Prestige hat. Méi héich souguer wéi d'Skulptur, well d'Molerei d'Realitéit besser nomaache konnt an och méi e breeden Erzielspektrum hat. Haut kann een dat kaum nach novollzéien, well kaum nach eppes vun der anticker Molerei erhale blouf. De Grond dofir ass, well als Support fir d'Molerei meeschtens Holz geholl gouf, ausserdeem Steen, Toun a Stuck. Elfebeen, Glas an Toile ass kaum benotzt ginn. An der anticker Literatur ass de [[Plinius den Eeleren|Plinius]] eng Haaptquell fir déi verschidden Technike vun der anticker Molerei, besonnesch säi Wierk ''Naturalis historia 35'', an och dem [[Vitruv]] säin ''De architectura 7,7-14''. === Moltechniken === [[Fichier:Fayum-02.jpg|thumb|upright|[[Enkaustik]], Mumieportrait vu [[al-Fayyūm|Fayum]]]] Fir op '''Holz''' ze molen, gouf d'[[Enkaustik]] oder d'[[Tempera]]technik gebraucht. Bei der Enkaustik war waarme [[Wuess]] e Mëttel fir ze bannen. Déi warem oder ofgekillt Emulsioun gouf duerno mam Pinsel oder engem Metallgeschier opgedroen. Déi Technik ass zwar opwänneg, allerdéngs erreecht een doduerch eng méi laang Haltbarkeet a méi en héije Glanz vun de Faarwen. Bei der Temperatechnik dogéint ginn d'[[Pigment|Faarfpigmenter]] mat enger waasserléislecher Matière, z.&nbsp;B. mat [[Ee]]ër, [[Ueleg]] oder [[Fett]] gemëscht. Well Holz sech ganz liicht zesetzt resp. sech nëmmen ënner bestëmmte Konditioune konservéiert, gëtt et bal keng archeologesch Zeie vun där Technik. D'Temperatechnik gëtt och bei '''Steng''' gebraucht. Modern Experimenter hu gewisen, datt een op enger glater Marberfläch de Pinsel ganz liicht féiere kann, an doduerch e gutt Resultat beim Molen huet. Op raue Fläche vun anere Stengzorten, wéi Poros oder Kaleksteen, musse fir d'éischt eng oder och alt méi Loe Stuck- oder Kräidgrondéierung drop geschmiert ginn, fir d'Molfläch glat ze kréien. Op '''Toun''' gouf meeschtens mat brennfester Äerdfaarf respektiv Tounschlécker gemoolt, a rare Fäll och mat Deckfaarwen. An déi Materialgrupp fale grouss Quantitéite vun der bemoolter Keramik, och Vase genannt. Dobäi ass d'[[Vasemolerei]] mat schwaarzen oder roude Figuren z'ënnerscheeden. D'Schwaarzfiguremolerei huet sech an archaescher Zäit entwéckelt a koum fir d'éischt a [[korinth]]eschen Atelieren zum Asaz. Eréischt vun der Mëtt vum 6. Jh. v. Chr. u gouf Athen den Haapt-Produktiounszentrum vun de Vase mat schwaarze Figuren. Bei där Technik gi mat engem Pinsel d'ornamental a Figuremotiver mat schwaarzem Tonschlécker um Geféiss ubruecht. Déi bannenzeg Struktur gouf duerno mat engem spatze Geschier agerëtzt. Eréischt da gouf d'Geféiss an den Uewe gestallt, fir gebrannt ze ginn. D'Routfigurentechnik kënnt zu Athen ongeféier ëm 530 v. Chr. op an hëlt der schwaarzfigureger hir Plaz ëmmer méi an. Bei dëser Technik gëtt nom ëmgekéierte Prinzip gefuer. De Behälter gëtt mat schwaarzem Glanztoun iwwerzunn, bis op déi Plazen, wou d'Ornamenter an d'Figuren hikomme sollen. Da kann d'Zeechnung bannendra gemoolt ginn, amplaz agerëtzt.. Bei der '''Wandmolerei''' gouf Kalekspeis an e puer, ëmmer méi renge Couchen opgedroen. Dat war dann de Fong fir d'Faarf, déi dropkoum. D'Surface gouf heifir glat gemaach, da konnten d'Faarwen, sief et a renger Form oder mat engem [[Bannmëttel]] versat, op de fiichte [[Verbotz]] opgedroe ginn. Als Bannmëttel si Marbersmiel, [[Kasein]] oder Leemwaasser iwwerliwwert. Duerch cheemesch Reaktioune wärend dem Dréchne gouf eng Aart Versinterung vun der Surface provozéiert, wat derzou gefouert huet, datt d'Faarf sech fest mam Ënnergrond vermëscht huet. Déi Aart a Weis, fir d'Faarf opzedroen, gëtt ''al fresco'' genannt, well et fiichte Verbotz ass, deen de Fong billt. Gëtt do dergéint op dréchenem Verbotz gemoolt, gëtt déi Technik ''al secco'' genannt. === Faarwen === Well et net vill archeologesch Zeie gëtt, wësse mer net vill iwwer de Faarwespektrum vun der Antiquitéit. Ausserdeem kann ee feststellen, datt sech d'Faarwe [[Rout]] a [[Blo]] am beschten erhalen hunn. Nieft anticke Schrëftquellen hëllefen déi modern Techniken, mat Hëllef vu Materialanalysen, UV- a Sträifliichtopnamen, en Abléck an d'antik Faarfwelt ze kréien. Aus deene Quellen ass bekannt, datt d'Faarfpigmenten natierlech, mä och kënschtlech produzéiert gi konnten. D'Material dofir ware Mineral- an Äerdfaarwen, Substanze vu Planzen a vun Déieren, mä beispillsweis och zerstoussent [[Glas (Matière)|Glas]] fir d'Faarf Blo. Wéi schonn ernimmt, konnte Faarwe reng, mä och gemëscht opgedroe ginn. Grad sou konnte méi Couche Faarf iwwerenaner opgedroe ginn. === Griichesch Molerei === ==== Quellen ==== Wéi heidriwwer schonn ernimmt, gëtt et rose wéineg archeologesch Zeie vun der griichescher Molerei. Schrëftquellen nennen eis d'Nimm vun deemools bedeitende Kënschtler an d'Theme vun hire wichtegste Konschtwierker. Heiansdo ass och iwwerliwwert, wou déi Koschtwierker ze fanne waren. Visuell Zeie gëtt et haaptsächlech am sepulkrale Kontext an duerch Reflexiounen aus anere Gattungen oder Epochen. Figurativ bemoolte Vasen oder [[Mosaik|Mosaicker]] kënnen a begrenztem Mooss hëllefen, Réckschlëss op d'verluere gaange Molerei ze zéien. Selbstverständlech kann et hei zu Verännerungen oder Ëmbildunge komm sinn. Et däerf een deemno net mat enger originalgetreier Kopie vun enger Molerei rechnen. ==== Beispiller ==== Nom Ënnergank vun der minoesch-mykenescher Kultur mat hirer qualitéitsvoller Freskomolerei (zum Beispill [[Knossos]]) huet déi griichesch Wandmolerei eréischt am 8. J. v. Chr. nees agesat. Déi éischt Temoignagë si ''Pinakes'', bemoolten Tountäfelcher, déi am 8. – 6. J. v. Chr. a grousse Quantitéite produzéiert goufen, fir als Affer an Hellegtümer gebraucht ze ginn. Déi rechteckeg Täfelcher sinn an hirer Funktioun op d'Bildfeld reduzéiert a spigelen däitlech d'Erfindung vun der Tafelmolerei erëm. En hëlzent Beispill vun där Gattung huet sech eréischt aus dem 6. J. v. Chr. erhalen, a gouf an enger Hiel, no bei Korinth, fonnt, déi den [[Nymph]]e geweit war. Op deene véier Holztäfelcher sinn eng Dedicasse un d'Nymphen an eng faarweg bemoolten Afferzeen duergestallt (I. Scheibler, Griechische Malerei in der Antike (1994) Abb. 40). Tountafele goufen och als Verkleedungsplacken oder Metopen op Bauwierker, z.&nbsp;B. Tempelen, gebraucht. Am 7. J. v. Chr. gouf och schonn op Stee gemoolt, wou souwuel Ëmrëss- a Bannenzeechnungen, wéi och monochrom gefaasste Fläche applizéiert goufen. Groussfigureg Temoignagë vun der griichescher Molerei hu sech a méi grousse Quantitéiten a Griewer erhalen, déi haaptsächlech op der Peripherie vun der griichescher Welt erhale bliwwe sinn. D'griichesch Grafmolerei huet a groussem Ausmooss de sepulkrale Beräich vun Ënneritalien an Etrurien beaflosst. E gutt Beispill heizu ass d'''Tomba del Tuffatore'' zu [[Paestum]], déi ëm 480 v. Chr. datéiert. [[Fichier:PaestumTaucher.jpg|thumb|Graf vum Daucher]] Den Héichpunkt vun der griichescher Molerei ass ons haaptsächlech wéinste de d'makedonesche Kummergriewer bekannt. Zu Vergina ass d'Graf vum Philipp II., op deem senge Fassaden e Juegdfris mat ville Figuren drop ofgebilt ass. Am Hellenismus kënnt dann eng weider Kategorie derbäi, an zwar d'Wandmolerei an der Wunnarchitektur. Zanter dem 5. J. v. Chr. goufe beispillsweis zu [[Pella (Makedonien)]], [[Priene]] oder [[Delos]] d'Wänn am sougenannte Mauerwerkstil mat deelweis figurativen oder ornamentale Friese dekoréiert. D'Theme vun deem wat duergestallt gëtt, hu sech sech dorun orientéiert, wou d'Molerei ubruecht war a wat fir en Zweck s'erfëllt huet. A Griicheland kann ee véier grouss Beräicher ënnerscheeden: * Sanctuairen: Architekturverzierungen, Votiver, Kultbiller etc.; * privat Gebaier: Molerei a Wunnhaiser, bemoolt Statuen etc.; * ëffentlech Gebaier: ''Stoai'', beispillsweis d'''stoa poikile'' (faarweg Halen) zu [[Athen]], wou en Zyklus mat véier Schluechte gemoolt war; * Griewer: Grafbäigawen, bemoolt Fassaden, Sarkophagen etc.; === Réimesch Molerei === ==== Quellelag ==== D'Zuel an och d'Aart vun den archeologeschen Zeie vun der réimescher Molerei ënnerscheede sech wiesentlech vun der griichescher Molerei. Et si vill Zeie vu [[Réimesch Wandmolerei|réimescher Wandmolerei]] erhalen, woubäi et offensichtlech e réimesche Phenomeen ass an net just en Zoufall vun der Iwwerliwwerungssituatioun. De [[Plinius den Eeleren|Plinius]] beklot a senger ''naturalia historia 35, 118'' de Wiessel vun der Tafel- op d'Wandmolerei. Réimesch Kënschtlernimm ginn net sou dacks a Schrëftquellen ernimmt, wéi dat de Fall bei hire griichesche Pendanten ass, woubäi de Molerberuff duerchaus prestigiéis war. A spéitrepublikanescher Zäit hunn dacks griichesch-orientalesch Moler, wuel meeschtens als [[sklaverei|Sklaven]], fir réimesch Optraggeber geschafft. Si waren net nëmme méi gebilt wéi hir réimesch Kolleegen, mä och mam griichesche Stil kënneg, deen zu där Zäit besonnesch beléift war. ==== Beispiller ==== Zur offizieller Representatiounskonscht vum réimesche Räich zielt d'Historiemolerei. Zër Zäit vum Wiessel vom 4. zum 3. J. v. Chr. entstanen, ass si nëmmen duerch literaresch Hiwäiser an duerch eng geréng Zuel vu Reflexen an der Sepulkralkonscht faassbar. Dës Biller weisen Zeene vu gewonnene Kricher, eruewerte Stied, besiegte Vëlker mat hiren Herrscher, souwéi Kaarte mat de Plaze, wou Kricher gefouert goufen. Dës wuel an der Majoritéit Tafelbiller konnten an Triumph-Cortègë matgefouert ginn an d'Vollek un der Victoire vum jeeweilegen Imperator hautno participéiere loossen. Literaresch Quelle insistéieren op d'originalgetrei Reproduktioune vun den duergestallte Persounen a Plazen. Bei deem eelste Beispill vun dëse Gruppen, dat erhalen ass, handelt et sech ëm e Freskofragment aus dem Fabiergraf vum [[Esquilin]] zu [[Roum]]. Et ass dëst en Deel vun engem grousse Billerzyklus vum fréien 3. J. v. Chr. mat Duerstellungen aus de [[Samnitenkricher]] (R. Ling, Roman painting (1991) Ofb. 6) A véier erhalene Regëster gëtt op d'réimesch Dugenden higewisen, ''virtus'' a ''fides populi Romani''. [[Fichier:Fayum-01.jpg|thumb|upright|Mumieportrait]] Als zweet Beispill sief elo op d'Gattung vun der [[Portrait]]molerei verwisen, déi am réimeschen Ahnenkult eng wichteg Roll gespillt huet. D'Portraite goufen op Holz, [[Toile]], Glas a Stuck gemoolt. Am kaiserzäitlechen Egypte gouf déi al Traditioun vun der [[Mumifizéirung]] mam réimesche Wonsch, sech selwer duerzestellen, verbonnen. Individuell Portraitë goufen op Holztafele gemoolt an amplaz vun den egypteschen Doudemasken op d'Gesiicht vum mumifizéierte Verstuerwene geluecht. Zu [[Fayum]], enger grousser [[Oas]] an der libescher Wüst, goufen déi meescht vun de mëttlerweil 1000 bekannte [[Mumieportrait]]e fonnt. Duerch dat dréchent Wüsteklima sinn d'Stécker exzellent erhalen, wouduerch et erméiglecht gëtt, déi Polychromien an och d'Moltechniken ze studéieren an z'analyséieren. Eis haiteg Kenntnis vun der anticker Molerei baséiert virun allem op de [[Réimesch Wandmolerei|Wandmolereien]] vun de Stied, déi vum [[Vesuv]] mat Äschen zougeschott goufen: [[Herculaneum]] a [[Pompeji]]. Wat do fonnt gouf, huet d'Fuerschung staark beaflosst. [[1882]] huet den August Mau seng "''Geschichte der dekorativen Wandmalerei in Pompeji''" publizéiert, an där hien déi deemools bekannt Wandmolereien a véier grouss Stiler agedeelt huet. Déi "véier pompeianesch Stiler" ginn iwwer d'Grenze vu Pompeji fir déi ganz réimesch Wandmolerei bis 79 n. Chr. gebraucht. * ''1. Stil: Incrustatiounsstil, Mauerwerkstil'' Dës réimesche Versioun vum griichesche Mauerwerksstil (cf. [[Delos]]) imitéiert am Wesentleche monumentaalt Quadermauerwerk duerch faarweg Molerei, arëtzen oder plastesch Gestaltung mat Stuck. * ''2. Stil: Architekturstil'' Heibäi gëtt ufanks Architektur imitéiert, d'Mauere ginn no an no ëmmer méi 'opgerappt' sou datt „Architekturfënsteren“ entstinn. An der Weiderentwécklung kënnt et zu e puer Niveauën, d'[[Déifewierkung]] vun der Architektur gëtt a Virder- an Hannergrënn verstäerkt. An der spéider Phas ginn d'Architekturelementer, wéi Sailen, Béi, Pilieren etc. ëmmer méi dënn an net méi realistesch (et hätt ee se net kéinte bauen). Ausserdeem ginn d'Wänn erëm ëmmer méi zougemaach an et tendéiert een erëm zur Zweedimensionalitéit. * ''3. Stil: Ornamentale Stil'' D'Wänn sinn elo vollstänneg zou an zweedimensional gestalt, mat monochrom bemoolte Faarfflächen an de Faarwe Schwaarz, Rout a Wäiss. Bänner, Linnen an Architekturelementer deelen d'Flächen an Zonen. D'Mëttelzone kënne gerummt Bildfënsteren hunn, beispielsweis mat Villelandschaften oder mythologeschen Zeenen. [[Fichier:Casa dei vettii ixion.png|thumb|D'Ixion Zëmmer [[Haus vun de Vettier]]. E Beispill vun enger Molerei am 4. Stil]] * ''4. Stil: de leschte pompejanesche Stil'' Am 4. Stil ginn d'Charakteristike vun de véier Stiler anenee vereent. An d'horizontal a vertikal getrennt Wänn gi Schmockbänner, Medaillonen, déi fräi schwiewen, a Bildfelder ageschafft. D'Architekturelementer gewannen erëm u Volume, se ginn däitlech plastesch duergestallt. Luxuriéis a räich gestalt Ornamenter mat Luucht-Schiet-Effekter vermëttelen eng méi räich a leifhafteg Wierkung. Et liest een dacks, den Héichpunkt vun der réimescher Molerei wier mam Ënnergang vun de Vesuvstied zu Enn gaangen, mä dat ass kaum fundéiert nozeweisen. Och nom Joer 79 n. Chr. sinn nach op ville Plaze Molereie vun héijer Qualitéit fonnt ginn. Allerdéngs sinn dës Témoignagen aus verschiddenen Deeler vum réimesche Räich a chronologesch dacks schwéier anzeuerdnen, an dobäi och net sou ausräichend beschafft wéi déi pompejanesch Molerei. Wéi och schonn de 4. Stil gewisen huet, gouf och no 79 n. Chr. de bekannten Duerstellungsrepertoire weiderhi benotzt an nei verbonnen. Och an der Spéitantiquitéit si konschtvoll Molereien nogewisen, sou wéi d'[[Katakombe]]molerei. === Antik Polychromien am Wandel vun der Zäit === De Kinnek Ludwig I. huet [[1812]] de [[Johann Martin von Wagner]] op eng [[Stee]] geschéckt, fir d'Giewel-Statue vum Aphaia-Tempel vun Ägina, déi grad fonnt gi waren, fir d'[[Glyptothek (München)|Glyptothek]] ze steeën. De Wagener huet se analyséiert a festgestallt, datt se ursprénglech bemoolt waren. D'Glyptothéik selwer war duerch de Leo vu Klenze prachtvoll dekoréiert ginn, woubäi Wänn, Gesimsen, Marmorsockel etc. faarweg gefaasst waren. Vill Géigner hu gemengt, déi faarweg Ausstattung géif d'Wierkung vun de Skulpturen an Exponate reduzéieren. De Kinnek Ludwig I. gouf zu der dreiwender Kraaft am Versuch, d'Polychromien an der Architektur nees anzeféieren. Hien huet zum Besipill 1836 e klengen, faarwege ronnen Templel am Englesche Gaart opriichte gelooss. Awer elei, wéi och bei anere polychrome Versich, sinn d'Faarwe séier ofgebliedert. De Stee war geschwënn nees plakeg, well en dauerhaft [[Bindemëttel]] géint d'Münchner Wieder net konnt fonnt ginn. Den John Gibson war deen Éischten, deen 1851-56 eng Marberskulptur faarweg rekonstruéiert huet, d'"tinted Venus" an der Walker Art Gallery zu Liverpool. Heibäi gouf d'Technik vun der Wuessmolerei benotzt, fir Lëpsen, Aen, Hoer, Gezei an och d'Haut zu téinen. An der zweeter Hallschent vum 19. Jh. gouf [[Dresden]] zum Zentrum vun der Ausenanersetzung mat den anticke Polychromien. Den Direkter vun der Dresdner Skulpturesammlung, de Georg Treu, huet vehement seng Meenung vertrueden, datt déi antik Skulpture vollstänneg faarweg gefaasst gewiescht wieren. Hien huet gipse Moulure vu Skulpture produzéiere gelooss, déi da vu Kënschtler bemoolt goufen. Allerdéngs handelt et sech dobäi net ëm Rekonstruktiounen, well guer keng Faarfreschter méi op de Skulpturen erhale blouwen. Et huet ee sech u faarwegen [[Terrakotta|Terrakotten]] an anere Marberskulpture mat erhalene Faarfreschter orientéiert. Allerdéngs ass et dem Treu ze verdanken, datt d'Opfaassung vun der anticke Polychromie verbreet an an der Ëffentlechkeet Versteesdemech provozéiert huet. Fir d'Joerhonnertwenn war ee sech mëttlerweil sécher, datt antik Skulpture bemoolt waren, et huet een elo diskutéiert, wéi dës Bemolung ausgesinn huet. Et goufen der, déi absolut fir eng total Polychromie waren, wéi och där, déi do strikt dogéint waren, an natierlech eng sëllegen Nuancen dertëscht. Nom Éischte Weltkrich huet d'Interessi un dësem Theema bal ganz ofgeholl. <gallery> Bild:Roman fresco Villa dei Misteri Pompeii - detail with dancing menad.jpg|Molerei an der Villa vun de Mysterien Bild:Menandro1.jpg|Menander Bild:Pompei-frutteto.JPG|Casa del frutetto Bild:Pompeii Fresco 002.jpg|Fresko an enger Villa zu Boscoreale </gallery> === Molerei vun de Parther a Sassaniden === [[Fichier:Duraeuropa-1-.gif|thumb|Parthesch Molerei aus der Synagog vun Dura Europos]] Och bei de [[Parther]], am haitegen [[Iran]] an [[Irak]], war d'Molerei eng wäit verbreet Konschtform. Si ass virun allem duerch Beispiller vu Wandmolereie bekannt. Obwuel d'parthesch Molerei sech aus der griichescher entwéckelt huet, weist si däitlech eege Stilformen. D'Figure sinn all frontal duergestallt a souguer wann eppes gmat enger Handlung gemoolt ass, ass do wéineg Interaktioun tëscht den Acteuren, mä éischter eng Orientéierung zum Spectateur hin. D'Perspektiv huet sech bal ganz opgeléist, d'Figure schwiewe meeschtens am Raum a Raimlichkeet gëtt meeschtens nëmmen nach duerch e puer Schieter méi ugedeit wéi konkretiséiert. Dës Stilelementer sollen da virun allem och an der byzantinescher Molerei weiderliewen. D'Molerei vun de [[Sassaniden]], déi no de Parther koumen, ass schlecht beluecht, knäppt awer virun allem un d'virhellenistesch persesch Konscht un. D'Figure si meeschtens am Profil duergestallt an d'Standlinn gewënnt erëm u Bedäidong. == Mëttelalter == [[Fichier:Les Très Riches Heures du duc de Berry aout.jpg|thumb|left|200px|''[[Très Riches Heures]] vum Duc de Berry: August'' (1412-16), 22,5 x 13,6 cm]] D'Molerei vun der Antiquitéit huet virun allem an de Wandmolereie vun de Kierchen an an de [[Vignette|Vignettë]] vu Bicher iwwerlieft. D'Tafelmolerei als Molerei op eegestännegem Molënnergrond wéi Holztafelen oder méi spéit [[Toile]], huet sech eréischt am Mëttelalter entwéckelt. D'europäesch Molerei war bis an d'Mëttelalter bal ausschliisslech reliéis, wéinst deenen, déi s'an Optrag ginn hunn. Et koum zur Ausmolung vu Kierchen a Kléischter an zur Dekoratioun vu Kierchenhéier an Andachtskapelle mat Altorbiller. Aner [[Sujet]]e wéi Portrait, [[Genrebild|Genrebiller]], [[Landschaftsmolerei]] oder [[Nature-morte|Nature-mortën]] koumen eréischt am spéide [[Mëttelalter]] an an der [[Renaissance]]molerei dobäi. == Neizäit == === Vun der [[Renaissance]] bis zum [[Barock]] === Eng bedeitend Entwécklung huet d'[[Molerei vun der Renaissance|Molerei an der Renaissance]] geholl mat der nohalteger Weiderentwécklung vun den Technike vun der [[Uelegmolerei]], der [[Zentralperspektiv]], der Duerstellung vun allegoresche Motiven aus der Antiquitéit a bei der Betounung vun individuelle Charakteren an der Mënschenduerstellung mat Hëllef vu Kenntnisser an der [[Anatomie]]. [[Fichier:Titian - Portrait of Charles V Seated - WGA22964.jpg|thumb|De Keeser Karel V.]] De [[Jan van Eyck]] (ëm 1390–1441) huet fir d'éischt selbstänneg Bildnisser a Portraitë gemoolt; den [[Albrecht Dürer]] (1471–1528) huet 1493 deen éischte bekannten autonome [[Selbstportrait]] an Europa gemoolt; den [[Albrecht Altdorfer]] (ëm 1480–1538) huet als éischte Moler d'[[Landschaftsmolerei|Landschaft]] zum Haaptthema gemaach. Virun allem d'italieenesch Molerei an der Héichrenaissance an de Stied [[Florenz]], [[Republik Venedeg|Venedeg]] a [[Roum]] huet bedeitend realistesch Wierker vun de Moler [[Leonardo da Vinci]] (1452–1519), [[Michelangelo]] (1475–1564), [[Raffael]] (1483–1520) an [[Tizian]] (1477–1576) ervirbruecht, déi a Perspektiven, Form, Faarwen, Ausdrockskraaft a moleresche Brillanz en Exempel waren an déi d'bildend Konscht vun Europa bis haut nohalteg beaflosst hunn. Am 17. Joerhonnert hu vill hollännesch Moler Nature-mortë gemoolt; de [[Jan Vermeer]] (1632–1675) war zur selwechter Zäit e Meeschter vun der [[Vedute]]molerei (''Ansicht vun Delft'', 1661). Eng Sonnerstellung huet de Barockmoler [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]] (1606–1669) mat senger psychologescher Molerei, déi a puncto Ausdrocksform, Liichtféierung a Faarwen eenzegaarteg ass. <gallery> Bild:Van Eyck - Arnolfini Portrait.jpg|[[Jan van Eyck]]: D'Arnolfini-Hochzäit, National Gallery London Bild:Albrecht Dürer 072.jpg|[[Albrecht Dürer]]: Bildnis vun der Mamm, Barbara geb. Holper, 1490/93 Bild:Raffael 051.jpg|Raffael: D'Sixtinesch Madonna, [[Gemäldegalerien Alte Meister|Galerien Alte Meister]], [[Dresden]]/[[Däitschland]] Bild:Rembrandt (Rembrandt van Rijn) - A Woman in Bed - Google Art Project - cropped.jpg|[[Rembrandt]]: D'Geertje Dircx am Bett (Sara an Erwartung vum Tobias), <br>National Gallery of Scotland, [[Edinburgh]] </gallery> === Modern Zäit === [[Fichier:Juan Gris - Portrait of Pablo Picasso - Google Art Project.jpg|thumb|180px|Kubistescht Portrait vum Picasso vum [[Juan Gris]] (1912)]] Mam Opkomme vun der [[Fotografie]] huet sech d'Molerei mat neien Erausfuerderungen an Aufgabe konfrontéiert gesinn, déi net ouni Afloss op hir Entwécklung am [[19. Joerhonnert]] blouf. Bis an d'Mëtt vum 19. Joerhonnert sinn déi meescht Biller a Kënschtlerateliere gemoolt ginn. Mat de franséische Moler vum [[Impressiounismus]] fänkt allerdéngs d'Fräiliichtmolerei un. Zu dëser Richtung gehéieren de [[Camille Pissarro]] (1830–1903), den [[Édouard Manet]] (1832–1883), den [[Edgar Degas]] (1834–1917), de [[Paul Cézanne]] (1839–1906), den [[Alfred Sisley]] (1839–1899), de [[Claude Monet]] (1840–1926), d'[[Berthe Morisot]] (1841–1895) an de [[Pierre-Auguste Renoir]] (1841–1919). De Paul Cézanne ka schonn, wéi a gewiëssem Mooss och de [[Vincent van Gogh]] an den [[Edvard Munch]], als Précurseur vun der Moderner Molerei bezeechent ginn. Grad dem Cézanne seng Wierker markéieren den Iwwergank: hie léist sech ëmmer méi vun der Reproduktioun vun der Realitéit an intresséiert sech fir de Géigestand vun der Molerei, d'Form an d'Faarwen. Wichteg Stréimunge vun der Moderner Molerei sinn an der éischter Hallschent vum 20. Joerhonnert d'[[Abstrakt Molerei]], de [[Kubismus]], den [[Dadaismus]], de [[Surrealismus]] an d'[[Russesch Avantgarde]] mat hire bedeitende Kënschtler wéi dem [[André Paquet]], [[Marc Chagall]], [[El Lissitzky]], [[Michail Fjodorowitsch Lariounow]], [[Natalija Sergejewna Gontscharowa]] an dem [[Wassily Kandinsky]]. National Eenzelentwécklunge sinn den [[Expressiounismus]] an d'''[[Neue Sachlichkeit (Konscht)|Neue Sachlichkeit]]'' (Däitschland), de [[Futurismus]] ([[Italien]]), de [[Kubo-Futurismus]] [[Konstruktivismus (Konscht)|Konstruktivismus]] an der [[Suprematismus]] ([[Russland]]) an de [[Virtizismus]] ([[England]]). Eng wichteg Charteristik vu Moderner Molerei ass d'Abstrakt Molerei, déi sech bannent ënnerschiddleche Stilrichtungen entwéckelt huet. Weider wichteg Stilrichtunge vum 20. Joerhonnert sinn den [[Tachismus]] an, zemools no [[1950]], d'[[Informell Konscht]]. === Zäitgenéissesch Konscht === Bedeitend Konschtstréimunge vun der zweeter Hallschent vum 20. Joerhonnert sinn den US-amerikaneschen [[Abstrakten Expressiounismus]] an de [[Minimalismus (Konscht)|Minimalismus]]. D'[[Pop Art]], déi vu Groussbritannien ausgoung, huet besonnesch an den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] hiren Héichpunkt erlieft. Parallel dozou hu sech [[Fluxus]], [[Happening]] a [[Performance (Konscht)|Performance]] entwéckelt. Nieft all dëse Stréimungen huet sech och e moderne [[Realismus (Konscht)|Realismus]] entwéckelt, fir dee beispillhaft der [[Fotorealismus]] steet. D'Entwécklung vun der Konzeptioun vun der Konscht, besipillsweis där vum Minimalismus an der [[Konzeptkonscht]], huet dozou gefouert, datt alt d'"Enn der Molerei" ausgeruff gouf, bis schliisslech d'„ [[Neue Wilde]]“ rep. d'„Junge Wilden“ an den 1980er Joren d'Konschtzeen eruewert hunn an der Molerei nei Impulser ginn hunn, zum Beispill duerch d'och kommerziell erfolgräichen [[Postmoderne|postmodern]] Realisten („Kapitalistesche Realismus“) an Ironiker wéi de [[Martin Kippenberger]], de [[Gerhard Richter]] an de [[Sigmar Polke]]. Ufanks vum [[21. Joerhonnert]] behaapt sech d'Molerei nieft villen anere Konschtformen (wéi den digitale Medien, [[Rauminstallatioun]]en, [[Videokonscht]]) weiderhin als en zäitgenëssescht kënschtlerescht Medium, dat net zulescht, well de Konschtmaart weiderhin no (representativen) handwierklech produzéierte [[Tafelbild (Molerei)|Tafelbiller]] fir seng Clientèle verlaangt. Legendär Moler wéi de [[Kasimir Molewitsch]], de [[Pablo Picasso]] (1881–1973) oder de [[Piet Mondrian]] (1872–1944) hunn der Molerei vum [[20. Joerhonnert]]s kënschtleresch entscheedend hire Stempel opgedréckt. Bedeitend Moler no 1945 sinn nieft villen aneren: [[Andy Warhol]], [[Robert Rauschenberg]], [[Frank Stella]], [[Barnett Newman]], [[Jasper Johns]], [[Asger Jorn]], [[Georg Baselitz]], [[Jërg Immendorff]], [[Sigmar Polke]], [[Martin Kippenberger]], [[Albert Oehlen]], [[Markus Oehlen]], [[Gerhard Richter]], [[Wolf Vostell]], [[Ludwig Merwart]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Molerei| ]] su3sna44orbbafwy2axt36gf38u69m0 0 60328 2709048 2670924 2026-09-23T09:13:45Z Antolorang 70708 1 Publikatioun bäigefügt 2709048 wikitext text/x-wiki {{skizz}} {{Infobox Biographie}} D''''Antoinette Lorang''', gebuer den [[8. Februar]] [[1956]] zu [[Dikrech]]<ref>[https://persist.lu/ark:70795/7s750jgmg/pages/5/articles/DIVL483?search=Antoinette%20Lorang Gebuertsannonce] am [[Luxemburger Wort]] vum 9. Februar 1956</ref>, ass eng [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Konschtgeschicht|Konschthistorikerin]]. ==Liewen a Karriär== D'Antoinette Lorang huet [[1984]] en Doktorat op der Universitéit [[Heidelberg]] gemaach. Vun 2002 bis 2017 war si beim [[Fonds Belval]] fir Kulturaarbecht a Kommunikatioun zoustänneg. D'Schwéierpunkte vun hire Publikatioune sinn [[Architektur]], Sozialwunnengsbau, [[Urbanismus|Urbanismus an Industriekultur]]. D'Antoinette Lorang ass Vizepresidentin vun der ''Fondation Bassin Minier'' a war Member vum [[Lëtzebuerger Schrëftstellerverband]]. ==Wierker== *(mam [[Jean Goedert (Architekt)|Jean Goedert]] a Luciano Pagliarini) ''Paysages du Fer''. ''Mutations du bassin luxembourgeois-lorrain de la minette du XVIIe au XXIe siècle'', éd. Gérard Klopp, Mondorf-les-Bains, 2023, ISBN 978-99959-38-06-2 *(mam [[Georges Buchler]], Jean Goedert, [[Antoinette Reuter]], [[Denis Scuto]], [[Christof Weber]]) ''Esch-sur-Alzette. Geschichte und Architektur Stadtführer ''(hg. C2DH, Uni.lu, Stadt d'Esch-sur-Alzette und capybarabooks). Esch-sur-Alzette 2021. 504 S. *(mam Georges Buchler, Jean Goedert, Antoinette Reuter, Denis Scuto, [[Christof Weber) ''Esch-sur-Alzette. Guide historique et architectural, ''éd. en coopération avec C2DH, Uni.lu, Ville d'Esch-sur-Alzette et capybarabooks). Esch-sur-Alzette 2020. 480 S. *''Société Nationale des Habitations à Bon Marché. Album du Centenaire 1919-2019 ''(édité par [[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|SNHBM]]). Luxembourg 2019. 244 S. ISBN 978-99959-0-475-3 *''L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement ''(édité par le Fonds du logement), Luxembourg 2009. 94 S. <nowiki>ISBN 978-99959-617-0-1</nowiki> *''Promenade architecturale au quartier de la gare Luxembourg Ville'' (City Tourist Office). Luxembourg 2003. 32 S. *(mam [[Raymond Clement]], [[Christian Kayser]] a [[Sabine Kayser-Wipperman]]) ''Parcs & jardins au Luxembourg'' (éd. par Stad a Land asbl). Rekem 2001. 240 S. ISBN 2-87996-947-62001 *(mat der [[Germaine Goetzinger]] an der [[Renée Wagener]]) ''[https://orbilu.uni.lu/handle/10993/4444 "Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen..."]: Frauen in Luxemburg - Femmes au Luxembourg 1880 - 1950.'' Luxembourg 1997. 344 S. ISBN 2-87984-010-4 *(mam Denis Scuto) ''La maison d'en face. Das Haus gegenüber.'' Fotoen Jochen Herling, Éditions Le Phare, Esch-sur-Alzette 1995. 202 S. ISBN 2-87964-031-8 *''Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen 1860-1940.'' (éd. Ministère du Logement). Luxembourg 1994. 391 S. ISBN 2-919995-00-6 * ''145 Museen im europäischen Raum Großherzogtum Luxemburg, Saarland, Rheinland-Pfalz, Lothringen und Süd-Ost-Belgien. Luxembourg ''1988. *''Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.'' Publications de la Section Historique de l'Institut Grand-Ducal du Luxembourg. Luxembourg 1988. 359 S. ===Artikelen a Beiträg=== *"Licht, Luft und Begrünung - gesunde Wohnungen für Arbeiterfamilien", in: ''Ons Stad'' 1133/2026 *"Das neue Bahnhofsgebäude: 'Ein Wahrzeichen der aufstrebenden Residenzstadt Luxemburg', in: ''Ons Stad'' 1132/2025, S.43-46. *"Historische Erinnerungsmale oder nur attraktive Kulisse für Selfies? Das industrielle Erbe der Südregion im Wandel." In: Mémoires futures. Le patrimoine culturel au Luxembourg. Künftige Erinnerungen. Kulturerbe in Luxemburg, ''Commission luxembourgeoise pour l'UNESCO (éd.)'', coord. par Nora Schleich, Luxembourg 2025, p. 74-94 *" 'Ein auf der Höhe der Zeit stehendes Krankenhaus': die Baugeschichte des Escher Stadtkrankenhauses." In: [https://fondationbassinminier.lu/wp-content/uploads/2022/10/Mutations12.pdf ''Mutations 12/2022''], hrsg. Fondation Bassin Minier), S.101 ff. *"Quand les hôteliers adoptent l'Art déco." In: Art Déco au Luxembourg = Art Déco in Luxemburg Luxembourg, ''Musée National d'Histoire et d'Art'', Luxembourg 2021, p.&nbsp;189-231 *"Le Silo de Mersch - une architecture agro-industrielle exceptionnelle". In: ''Christian Aschman. Hors Champs.'' (éd. par Marguy Conzémius CNA), Dudelange 2020, p.&nbsp;88-113 *"Le Centre national de la culture industrielle - un projet de longue gestation sur la dernière ligne droite?" In: ''Mutations: mémoires et perspectives du Bassin Minier.'' Minett Unesco Biosphere. Une région modèle pour le développement durable (sous la direction de Simone Beck, éd. Fondation Bassin Minier), n°11 (2020), p.&nbsp;97-105 *"D'Meenung vum Antoinette Lorang, une passionnée engagée pour un patrimoine exceptionnel". In: ''Den Escher'' no 33, juin 2017. S.&nbsp;16-117 *"D'Arbedsgebai - un fleuron du patrimoine architectural et industriel luxembourgeois". In: ''19 Liberté Jim Clemes Atelier d'Architecture et de Design'', Ehlerange 2016. S.&nbsp;71-115 *"Stahl, Eisen, Wissenschaft. Zur Geschichte der Stadt Esch-sur-Alzette im Südwesten von Luxemburg und der Bedeutung der Cité des Sciences". In: ''Bauwelt'' 5.2016, 29. Januar 2016, S.&nbsp;18-19 *"L'Image sociale de l'ARBED". In: Revue Technique Luxembourgeoise 1/2016, p.&nbsp;60-61 *(mam Laure Caregari) [https://orbilu.uni.lu/handle/10993/11996 Werkswohnungsbau in Luxemburg. Eine Forschungsbilanz.] In ''Mutations. Mémoires et perspectives du Bassin minier'' (2013), 6 *"Eine freundliche Arbeiterstadt. Die Wohnsiedlungen der Gelsenkirchener Bergwerks AG in Esch-Alzette". In: ''Präsenz, Wirken und Integration von Deutschen in Luxemburg. Vom Wiener Kongress bis zum Ersten Weltkrieg (1815-1914)''. Katalog zur Ausstellung. Trier 2013. S. 58-61 *"Les logements ouvriers: une cité modèle à Dudelange. A model woriker's housing estate in Dudelange." In:''La sidérurgie luxembourgeoise. Un siècle d'histoire et d'innovation. Steelmaking in Luxembourg. A century of history and innovation.'' (éd. ArcelorMittal) Luxembourg 2011, S. 152-155 *"The Château d'Eau: A water tower as cultural reservoir". In: "''The Bitter Years. The Farm Security Administration Photographs Through the eyes of Edward Steichen"'' (éd. [[Françoise Poos]], Thames and Hudson). London 2012. S. 42-47 *"Le Centre national de la Culture industrielle et du Travail du Luxembourg", in: ''La Lettre de l'OCIM'', 131. Dijon 2010 *"Du monastère à l'hospice civil. Architecture et vie quotidienne de l'ancien couvent des Clarisses au Pfaffenthal". In: ''De l'Hospice Saint-Jean à l'Hospice civil. 700 Jahre Hospitalgeschichte in der Stadt Luxemburg'' (éd.[[Michel Pauly]]), ''mediArt.'' Luxembourg 2009. S.&nbsp;58-83 *"Le patrimoine industriel au Luxembourg. De la commémoration vers une appropriation événementielle". In:''Guide culturel'', vol. 1, Ed. Ministère de la Culture, de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, Luxembourg 2007. S. 262-275 *"Un Eldorado pour les promoteurs? La mainmise de la commune d'Esch-sur-Alzette sur le développement architectural et urbain au début de l'ère industrielle". In: ''Magazine, le périodique du Fonds Belval'' no 3 2007. S.&nbsp;10-19 *"Une vision pour la ville industrielle. Le plan d'aménagement de Joseph Stübben". In: ''Magazine, le périodique du Fonds Belval'' no 4 2007. S.&nbsp;38-51 *"D'Héichiewen. Les hauts-fourneaux". In: [[Sonja Kmec]], [[Benoît Majerus]], [[Michel Margue]], Pit Péporté (Ed.): ''Lieux de Mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg.'' Luxembourg 2007. S. 215-220 *"(De) Constructing Luxembourg" In: ''Lëtzeburger Land'', supplément du 28 avril 2007 dans le cadre d'une exposition de photos de Martin Linster. *"De la Métropole du Fer à la Cité des Sciences". In: ''100 Joer Esch 1906-2006.'' Esch-sur-Alzette 2006. S.158-173 *''Luxemburger Autorenlexikon''. Das Grossherzogtum von A-Z, Luxemburg 2006. S. 254 *''Licht, Luft und Begrünung. Air, lumière et espaces verts'' (Die Wohnung. Le logement, édité par le Ministère des Classes moyennes, du Tourisme et du Logement), Mersch 2005 *"Luxemburgs Architektur und Städtebau der 50er Jahre". In: ''Luxemburg: Architektur in Luxemburg = architecture au Luxembourg. [anlässlich der gleichnamigen Ausstellung im Ausstellungszentrum der Wiener Städtischen Allgemeinen Versicherung AG in Wien, Ausstellungsdauer: 7.3. - 12.4.2001]''. Wien 2001. S. 80-113 *"Une image fidèle du pays" In: ''Le Luxembourg des années 50: une société de petite dimension entre tradition et modernité = Luxemburg in den 50er Jahren: eine kleine Gesellschaft im Spannungsfeld von Tradition und Modernität''. Luxembourg: Musée d'histoire de la ville, cop. 1999. - (Publications scientifiques du Musée d'histoire de la Ville de Luxembourg ; 3). S. 299-325 *[https://orbilu.uni.lu/handle/10993/4444 "... so lässt ihre Malweise nicht die Frauenhand errathen."] Frauen in der Geschichte der Luxemburger Kunst. In: ''"Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen...": Frauen in Luxemburg - Femmes au Luxembourg 1880 - 1950.'' Luxembourg 1997, S. 267-287 * "La ville libérée, une expansion contrôlée: l'urbanisme 1900 à Luxembourg." In: ''La ville de Luxembourg: du château des comtes à la métropole européenne''. Anvers: Fonds Mercator Paribas, 1994. S. 213-227 * "'Sauber, hell und nett': zur Architektur des Escher Schlachthofs." In: Tageblatt Nr. 125 (30/31 Mai.1992), S. 31 *"Denkmalschutz für das Plateau Bourbon". In: Syndicat des intérêts locaux Luxembourg-Gare: ''60e anniversaire: 1931-1991.'' Luxembourg 1991. S. 109-114, *"Der Werkwohnungsbau der Gelsenkirchener Bergwerks A.G. in Esch/Alzette (Luxemburg) und die Rolle deutscher Architekturleitbilder von 1870 bis etwa 1930." In: ''Stadtentwicklung im deutsch-französisch-luxemburgischen Grenzraum (19. u. 20. Jh.) = Développement urbain dans la région frontalière France-Allemagne-Luxembourg (XIXe et XXe s.)''. Veröffentlichungen der Kommission für Saarländische Landesgeschichte und Volksforschung; 21), Saarbrücken 1991. S. 59-88 *"Architektur und Identität: der Stadtkern von Esch/Alzette als Objekt städtebaulicher Planung". In: ''Al-Esch: déclin et renaissance du Vieil-Esch''. - [Esch-sur-Alzette]: éd. " Al-Esch", [1991], S.11-23 *"Im Namen der Geschichte und des Geschäfts". In: ''Lëtzebuerger Almanach ’89''. - Luxembourg: G. Binsfeld, 1988. S.114-123 *"Geschichte ist wieder zeitgemäss: zur Architektur des Plateau Bourbon". In: ''Lëtzebuerger Almanach ’87''. Luxembourg: G. Binsfeld, 1986. S. 161-169 == Konferenzen== *5. Abrëll 2017 - ''D'Arbedsgebai - un fleuron du patrimoine architectural et industriel luxembourgeois'' am Musée Dräi Eechelen Lëtzebuerg (Archiv Radio www.100komma7.lu) *14. Juni 2018 - ''Quand les hôteliers adoptent l'Art déco'' am Kader vun der Ausstellung ''Art déco'' vum 27.04 bis de 04.11. 2018 am [[Nationalmusée fir Archeologie, Geschicht a Konscht|MNAHA]] zu Lëtzebuerg (Archiv Radio www.100komma7.lu) *8. Dezember 2022 - ''Biergerlech Wunnkultur zu Esch'' (Salons de Helen Buchholtz, Bridderhaus)<ref>[https://www.lesalondehelenbuchholtz.lu/agenda Agenda] op lesalondehelenbuchholtz.lu.</ref> *24. Abrëll 2024 - ''Regards d'artistes sur les paysages du fer'' (org. Le Fonds Belval, halle des poches à fonte, Belval/Esch-sur-Alzette) *27. Februar 2025 - ''D'Minettslandschaft am Spigel vun der Konscht'' (org. Bibliothèque Nationale Luxembourg) *30. November 2025 - ''Paysages du fer - un regard d'histoire de l'art sur l'évolution du Minett au fil du temps'', Spektrum, Rumelange *17. Mäerz 2026 - ''E Bléck op d'Architektur an d'Stadentwécklung vun Esch an en eenzegartege Patrimoine'', Quo Vadis Käerch, Koerich == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20070607001147/http://www.lsv.lu/lsv_lorang.htm Bio-Bibliographie op lsv.lu] {{fr}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Lorang Antoinette}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Konschthistoriker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Franséischsproocheg Auteuren]] [[Kategorie:Gebuer 1956]] 4ng8hd88mctp3l7em1p6h0pfyo1gtf9 2709050 2709048 2026-09-23T09:16:52Z Antolorang 70708 2709050 wikitext text/x-wiki {{skizz}} {{Infobox Biographie}} D''''Antoinette Lorang''', gebuer den [[8. Februar]] [[1956]] zu [[Dikrech]]<ref>[https://persist.lu/ark:70795/7s750jgmg/pages/5/articles/DIVL483?search=Antoinette%20Lorang Gebuertsannonce] am [[Luxemburger Wort]] vum 9. Februar 1956</ref>, ass eng [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Konschtgeschicht|Konschthistorikerin]]. ==Liewen a Karriär== D'Antoinette Lorang huet [[1984]] en Doktorat op der Universitéit [[Heidelberg]] gemaach. Vun 2002 bis 2017 war si beim [[Fonds Belval]] fir Kulturaarbecht a Kommunikatioun zoustänneg. D'Schwéierpunkte vun hire Publikatioune sinn [[Architektur]], Sozialwunnengsbau, [[Urbanismus|Urbanismus an Industriekultur]]. D'Antoinette Lorang ass Vizepresidentin vun der ''Fondation Bassin Minier'' a war Member vum [[Lëtzebuerger Schrëftstellerverband]]. ==Wierker== *(mam [[Jean Goedert (Architekt)|Jean Goedert]] a Luciano Pagliarini) ''Paysages du Fer''. ''Mutations du bassin luxembourgeois-lorrain de la minette du XVIIe au XXIe siècle'', éd. Gérard Klopp, Mondorf-les-Bains, 2023, ISBN 978-99959-38-06-2 *(mam [[Georges Buchler]], Jean Goedert, [[Antoinette Reuter]], [[Denis Scuto]], [[Christof Weber]]) ''Esch-sur-Alzette. Geschichte und Architektur Stadtführer ''(hg. C2DH, Uni.lu, Stadt d'Esch-sur-Alzette und capybarabooks). Esch-sur-Alzette 2021. 504 S. *(mam Georges Buchler, Jean Goedert, Antoinette Reuter, Denis Scuto, [[Christof Weber) ''Esch-sur-Alzette. Guide historique et architectural, ''éd. en coopération avec C2DH, Uni.lu, Ville d'Esch-sur-Alzette et capybarabooks). Esch-sur-Alzette 2020. 480 S. *''Société Nationale des Habitations à Bon Marché. Album du Centenaire 1919-2019 ''(édité par [[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|SNHBM]]). Luxembourg 2019. 244 S. ISBN 978-99959-0-475-3 *''L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement ''(édité par le Fonds du logement), Luxembourg 2009. 94 S. <nowiki>ISBN 978-99959-617-0-1</nowiki> *''Promenade architecturale au quartier de la gare Luxembourg Ville'' (City Tourist Office). Luxembourg 2003. 32 S. *(mam [[Raymond Clement]], [[Christian Kayser]] a [[Sabine Kayser-Wipperman]]) ''Parcs & jardins au Luxembourg'' (éd. par Stad a Land asbl). Rekem 2001. 240 S. ISBN 2-87996-947-62001 *(mat der [[Germaine Goetzinger]] an der [[Renée Wagener]]) ''[https://orbilu.uni.lu/handle/10993/4444 "Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen..."]: Frauen in Luxemburg - Femmes au Luxembourg 1880 - 1950.'' Luxembourg 1997. 344 S. ISBN 2-87984-010-4 *(mam Denis Scuto) ''La maison d'en face. Das Haus gegenüber.'' Fotoen Jochen Herling, Éditions Le Phare, Esch-sur-Alzette 1995. 202 S. ISBN 2-87964-031-8 *''Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen 1860-1940.'' (éd. Ministère du Logement). Luxembourg 1994. 391 S. ISBN 2-919995-00-6 * ''145 Museen im europäischen Raum Großherzogtum Luxemburg, Saarland, Rheinland-Pfalz, Lothringen und Süd-Ost-Belgien. Luxembourg ''1988. *''Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.'' Publications de la Section Historique de l'Institut Grand-Ducal du Luxembourg. Luxembourg 1988. 359 S. ===Artikelen a Beiträg=== *"Licht, Luft und Begrünung - gesunde Wohnungen für Arbeiterfamilien", in: ''Ons Stad'' 1133/2026 *"Das neue Bahnhofsgebäude: 'Ein Wahrzeichen der aufstrebenden Residenzstadt Luxemburg', in: ''Ons Stad'' 1132/2025, S.43-46. *"Historische Erinnerungsmale oder nur attraktive Kulisse für Selfies? Das industrielle Erbe der Südregion im Wandel." In: Mémoires futures. Le patrimoine culturel au Luxembourg. Künftige Erinnerungen. Kulturerbe in Luxemburg, ''Commission luxembourgeoise pour l'UNESCO (éd.)'', coord. par Nora Schleich, Luxembourg 2025, p. 74-94, ISBN 978-2-87996-227-6 *" 'Ein auf der Höhe der Zeit stehendes Krankenhaus': die Baugeschichte des Escher Stadtkrankenhauses." In: [https://fondationbassinminier.lu/wp-content/uploads/2022/10/Mutations12.pdf ''Mutations 12/2022''], hrsg. Fondation Bassin Minier), S.101 ff. *"Quand les hôteliers adoptent l'Art déco." In: Art Déco au Luxembourg = Art Déco in Luxemburg Luxembourg, ''Musée National d'Histoire et d'Art'', Luxembourg 2021, p.&nbsp;189-231 *"Le Silo de Mersch - une architecture agro-industrielle exceptionnelle". In: ''Christian Aschman. Hors Champs.'' (éd. par Marguy Conzémius CNA), Dudelange 2020, p.&nbsp;88-113 *"Le Centre national de la culture industrielle - un projet de longue gestation sur la dernière ligne droite?" In: ''Mutations: mémoires et perspectives du Bassin Minier.'' Minett Unesco Biosphere. Une région modèle pour le développement durable (sous la direction de Simone Beck, éd. Fondation Bassin Minier), n°11 (2020), p.&nbsp;97-105 *"D'Meenung vum Antoinette Lorang, une passionnée engagée pour un patrimoine exceptionnel". In: ''Den Escher'' no 33, juin 2017. S.&nbsp;16-117 *"D'Arbedsgebai - un fleuron du patrimoine architectural et industriel luxembourgeois". In: ''19 Liberté Jim Clemes Atelier d'Architecture et de Design'', Ehlerange 2016. S.&nbsp;71-115 *"Stahl, Eisen, Wissenschaft. Zur Geschichte der Stadt Esch-sur-Alzette im Südwesten von Luxemburg und der Bedeutung der Cité des Sciences". In: ''Bauwelt'' 5.2016, 29. Januar 2016, S.&nbsp;18-19 *"L'Image sociale de l'ARBED". In: Revue Technique Luxembourgeoise 1/2016, p.&nbsp;60-61 *(mam Laure Caregari) [https://orbilu.uni.lu/handle/10993/11996 Werkswohnungsbau in Luxemburg. Eine Forschungsbilanz.] In ''Mutations. Mémoires et perspectives du Bassin minier'' (2013), 6 *"Eine freundliche Arbeiterstadt. Die Wohnsiedlungen der Gelsenkirchener Bergwerks AG in Esch-Alzette". In: ''Präsenz, Wirken und Integration von Deutschen in Luxemburg. Vom Wiener Kongress bis zum Ersten Weltkrieg (1815-1914)''. Katalog zur Ausstellung. Trier 2013. S. 58-61 *"Les logements ouvriers: une cité modèle à Dudelange. A model woriker's housing estate in Dudelange." In:''La sidérurgie luxembourgeoise. Un siècle d'histoire et d'innovation. Steelmaking in Luxembourg. A century of history and innovation.'' (éd. ArcelorMittal) Luxembourg 2011, S. 152-155 *"The Château d'Eau: A water tower as cultural reservoir". In: "''The Bitter Years. The Farm Security Administration Photographs Through the eyes of Edward Steichen"'' (éd. [[Françoise Poos]], Thames and Hudson). London 2012. S. 42-47 *"Le Centre national de la Culture industrielle et du Travail du Luxembourg", in: ''La Lettre de l'OCIM'', 131. Dijon 2010 *"Du monastère à l'hospice civil. Architecture et vie quotidienne de l'ancien couvent des Clarisses au Pfaffenthal". In: ''De l'Hospice Saint-Jean à l'Hospice civil. 700 Jahre Hospitalgeschichte in der Stadt Luxemburg'' (éd.[[Michel Pauly]]), ''mediArt.'' Luxembourg 2009. S.&nbsp;58-83 *"Le patrimoine industriel au Luxembourg. De la commémoration vers une appropriation événementielle". In:''Guide culturel'', vol. 1, Ed. Ministère de la Culture, de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, Luxembourg 2007. S. 262-275 *"Un Eldorado pour les promoteurs? La mainmise de la commune d'Esch-sur-Alzette sur le développement architectural et urbain au début de l'ère industrielle". In: ''Magazine, le périodique du Fonds Belval'' no 3 2007. S.&nbsp;10-19 *"Une vision pour la ville industrielle. Le plan d'aménagement de Joseph Stübben". In: ''Magazine, le périodique du Fonds Belval'' no 4 2007. S.&nbsp;38-51 *"D'Héichiewen. Les hauts-fourneaux". In: [[Sonja Kmec]], [[Benoît Majerus]], [[Michel Margue]], Pit Péporté (Ed.): ''Lieux de Mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg.'' Luxembourg 2007. S. 215-220 *"(De) Constructing Luxembourg" In: ''Lëtzeburger Land'', supplément du 28 avril 2007 dans le cadre d'une exposition de photos de Martin Linster. *"De la Métropole du Fer à la Cité des Sciences". In: ''100 Joer Esch 1906-2006.'' Esch-sur-Alzette 2006. S.158-173 *''Luxemburger Autorenlexikon''. Das Grossherzogtum von A-Z, Luxemburg 2006. S. 254 *''Licht, Luft und Begrünung. Air, lumière et espaces verts'' (Die Wohnung. Le logement, édité par le Ministère des Classes moyennes, du Tourisme et du Logement), Mersch 2005 *"Luxemburgs Architektur und Städtebau der 50er Jahre". In: ''Luxemburg: Architektur in Luxemburg = architecture au Luxembourg. [anlässlich der gleichnamigen Ausstellung im Ausstellungszentrum der Wiener Städtischen Allgemeinen Versicherung AG in Wien, Ausstellungsdauer: 7.3. - 12.4.2001]''. Wien 2001. S. 80-113 *"Une image fidèle du pays" In: ''Le Luxembourg des années 50: une société de petite dimension entre tradition et modernité = Luxemburg in den 50er Jahren: eine kleine Gesellschaft im Spannungsfeld von Tradition und Modernität''. Luxembourg: Musée d'histoire de la ville, cop. 1999. - (Publications scientifiques du Musée d'histoire de la Ville de Luxembourg ; 3). S. 299-325 *[https://orbilu.uni.lu/handle/10993/4444 "... so lässt ihre Malweise nicht die Frauenhand errathen."] Frauen in der Geschichte der Luxemburger Kunst. In: ''"Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen...": Frauen in Luxemburg - Femmes au Luxembourg 1880 - 1950.'' Luxembourg 1997, S. 267-287 * "La ville libérée, une expansion contrôlée: l'urbanisme 1900 à Luxembourg." In: ''La ville de Luxembourg: du château des comtes à la métropole européenne''. Anvers: Fonds Mercator Paribas, 1994. S. 213-227 * "'Sauber, hell und nett': zur Architektur des Escher Schlachthofs." In: Tageblatt Nr. 125 (30/31 Mai.1992), S. 31 *"Denkmalschutz für das Plateau Bourbon". In: Syndicat des intérêts locaux Luxembourg-Gare: ''60e anniversaire: 1931-1991.'' Luxembourg 1991. S. 109-114, *"Der Werkwohnungsbau der Gelsenkirchener Bergwerks A.G. in Esch/Alzette (Luxemburg) und die Rolle deutscher Architekturleitbilder von 1870 bis etwa 1930." In: ''Stadtentwicklung im deutsch-französisch-luxemburgischen Grenzraum (19. u. 20. Jh.) = Développement urbain dans la région frontalière France-Allemagne-Luxembourg (XIXe et XXe s.)''. Veröffentlichungen der Kommission für Saarländische Landesgeschichte und Volksforschung; 21), Saarbrücken 1991. S. 59-88 *"Architektur und Identität: der Stadtkern von Esch/Alzette als Objekt städtebaulicher Planung". In: ''Al-Esch: déclin et renaissance du Vieil-Esch''. - [Esch-sur-Alzette]: éd. " Al-Esch", [1991], S.11-23 *"Im Namen der Geschichte und des Geschäfts". In: ''Lëtzebuerger Almanach ’89''. - Luxembourg: G. Binsfeld, 1988. S.114-123 *"Geschichte ist wieder zeitgemäss: zur Architektur des Plateau Bourbon". In: ''Lëtzebuerger Almanach ’87''. Luxembourg: G. Binsfeld, 1986. S. 161-169 == Konferenzen== *5. Abrëll 2017 - ''D'Arbedsgebai - un fleuron du patrimoine architectural et industriel luxembourgeois'' am Musée Dräi Eechelen Lëtzebuerg (Archiv Radio www.100komma7.lu) *14. Juni 2018 - ''Quand les hôteliers adoptent l'Art déco'' am Kader vun der Ausstellung ''Art déco'' vum 27.04 bis de 04.11. 2018 am [[Nationalmusée fir Archeologie, Geschicht a Konscht|MNAHA]] zu Lëtzebuerg (Archiv Radio www.100komma7.lu) *8. Dezember 2022 - ''Biergerlech Wunnkultur zu Esch'' (Salons de Helen Buchholtz, Bridderhaus)<ref>[https://www.lesalondehelenbuchholtz.lu/agenda Agenda] op lesalondehelenbuchholtz.lu.</ref> *24. Abrëll 2024 - ''Regards d'artistes sur les paysages du fer'' (org. Le Fonds Belval, halle des poches à fonte, Belval/Esch-sur-Alzette) *27. Februar 2025 - ''D'Minettslandschaft am Spigel vun der Konscht'' (org. Bibliothèque Nationale Luxembourg) *30. November 2025 - ''Paysages du fer - un regard d'histoire de l'art sur l'évolution du Minett au fil du temps'', Spektrum, Rumelange *17. Mäerz 2026 - ''E Bléck op d'Architektur an d'Stadentwécklung vun Esch an en eenzegartege Patrimoine'', Quo Vadis Käerch, Koerich == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20070607001147/http://www.lsv.lu/lsv_lorang.htm Bio-Bibliographie op lsv.lu] {{fr}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Lorang Antoinette}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Konschthistoriker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Franséischsproocheg Auteuren]] [[Kategorie:Gebuer 1956]] h0l6f68pvsfjnmsd1t4o8peqphmtsry 2709051 2709050 2026-09-23T09:23:11Z Antolorang 70708 2709051 wikitext text/x-wiki {{skizz}} {{Infobox Biographie}} D''''Antoinette Lorang''', gebuer den [[8. Februar]] [[1956]] zu [[Dikrech]]<ref>[https://persist.lu/ark:70795/7s750jgmg/pages/5/articles/DIVL483?search=Antoinette%20Lorang Gebuertsannonce] am [[Luxemburger Wort]] vum 9. Februar 1956</ref>, ass eng [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesch]] [[Konschtgeschicht|Konschthistorikerin]]. ==Liewen a Karriär== D'Antoinette Lorang huet [[1984]] en Doktorat op der Universitéit [[Heidelberg]] gemaach. Vun 2002 bis 2017 war si beim [[Fonds Belval]] fir Kulturaarbecht a Kommunikatioun zoustänneg. D'Schwéierpunkte vun hire Publikatioune sinn [[Architektur]], Sozialwunnengsbau, [[Urbanismus|Urbanismus an Industriekultur]]. D'Antoinette Lorang ass Vizepresidentin vun der ''Fondation Bassin Minier'' a war Member vum [[Lëtzebuerger Schrëftstellerverband]]. ==Wierker== *(mam [[Jean Goedert (Architekt)|Jean Goedert]] a Luciano Pagliarini) ''Paysages du Fer''. ''Mutations du bassin luxembourgeois-lorrain de la minette du XVIIe au XXIe siècle'', éd. Gérard Klopp, Mondorf-les-Bains, 2023, ISBN 978-99959-38-06-2 *(mam [[Georges Buchler]], Jean Goedert, [[Antoinette Reuter]], [[Denis Scuto]], [[Christof Weber]]) ''Esch-sur-Alzette. Geschichte und Architektur Stadtführer ''(hg. C2DH, Uni.lu, Stadt d'Esch-sur-Alzette und capybarabooks). Esch-sur-Alzette 2021. 504 S. *(mam Georges Buchler, Jean Goedert, Antoinette Reuter, Denis Scuto, [[Christof Weber) ''Esch-sur-Alzette. Guide historique et architectural, ''éd. en coopération avec C2DH, Uni.lu, Ville d'Esch-sur-Alzette et capybarabooks). Esch-sur-Alzette 2020. 480 S. *''Société Nationale des Habitations à Bon Marché. Album du Centenaire 1919-2019 ''(édité par [[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|SNHBM]]). Luxembourg 2019. 244 S. ISBN 978-99959-0-475-3 *''L'image sociale de l'Arbed à travers les collections du Fonds du logement ''(édité par le Fonds du logement), Luxembourg 2009. 94 S. <nowiki>ISBN 978-99959-617-0-1</nowiki> *''Promenade architecturale au quartier de la gare Luxembourg Ville'' (City Tourist Office). Luxembourg 2003. 32 S. *(mam [[Raymond Clement]], [[Christian Kayser]] a [[Sabine Kayser-Wipperman]]) ''Parcs & jardins au Luxembourg'' (éd. par Stad a Land asbl). Rekem 2001. 240 S. ISBN 2-87996-947-62001 *(mat der [[Germaine Goetzinger]] an der [[Renée Wagener]]) ''[https://orbilu.uni.lu/handle/10993/4444 "Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen..."]: Frauen in Luxemburg - Femmes au Luxembourg 1880 - 1950.'' Luxembourg 1997. 344 S. ISBN 2-87984-010-4 *(mam Denis Scuto) ''La maison d'en face. Das Haus gegenüber.'' Fotoen Jochen Herling, Éditions Le Phare, Esch-sur-Alzette 1995. 202 S. ISBN 2-87964-031-8 *''Luxemburgs Arbeiterkolonien und billige Wohnungen 1860-1940.'' (éd. Ministère du Logement). Luxembourg 1994. 391 S. ISBN 2-919995-00-6 * ''145 Museen im europäischen Raum Großherzogtum Luxemburg, Saarland, Rheinland-Pfalz, Lothringen und Süd-Ost-Belgien. Luxembourg ''1988. *''Plateau Bourbon und Avenue de la Liberté: Späthistoristische Architektur in Luxemburg.'' Publications de la Section Historique de l'Institut Grand-Ducal du Luxembourg. Luxembourg 1988. 359 S. ===Artikelen a Beiträg=== *"Licht, Luft und Begrünung - gesunde Wohnungen für Arbeiterfamilien", in: ''Ons Stad'' 1133/2026 *"Das neue Bahnhofsgebäude: 'Ein Wahrzeichen der aufstrebenden Residenzstadt Luxemburg', in: ''Ons Stad'' 1132/2025, S.43-46. *"Historische Erinnerungsmale oder nur attraktive Kulisse für Selfies? Das industrielle Erbe der Südregion im Wandel." In: Mémoires futures. Le patrimoine culturel au Luxembourg. Künftige Erinnerungen. Kulturerbe in Luxemburg, ''Commission luxembourgeoise pour l'UNESCO (éd.)'', coord. par Nora Schleich, Luxembourg 2025, p. 74-94, ISBN 978-2-87996-227-6 *" 'Ein auf der Höhe der Zeit stehendes Krankenhaus': die Baugeschichte des Escher Stadtkrankenhauses." In: [https://fondationbassinminier.lu/wp-content/uploads/2022/10/Mutations12.pdf ''Mutations 12/2022''], hrsg. Fondation Bassin Minier), S.101 ff. *"Quand les hôteliers adoptent l'Art déco." In: Art Déco au Luxembourg = Art Déco in Luxemburg Luxembourg, ''Musée National d'Histoire et d'Art'', Luxembourg 2021, p.&nbsp;189-231 *"Le Silo de Mersch - une architecture agro-industrielle exceptionnelle". In: ''Christian Aschman. Hors Champs.'' (éd. par Marguy Conzémius CNA), Dudelange 2020, p.&nbsp;88-113 *"Le Centre national de la culture industrielle - un projet de longue gestation sur la dernière ligne droite?" In: ''Mutations: mémoires et perspectives du Bassin Minier.'' Minett Unesco Biosphere. Une région modèle pour le développement durable (sous la direction de Simone Beck, éd. Fondation Bassin Minier), n°11 (2020), p.&nbsp;97-105 *"D'Meenung vum Antoinette Lorang, une passionnée engagée pour un patrimoine exceptionnel". In: ''Den Escher'' no 33, juin 2017. S.&nbsp;16-117 *"D'Arbedsgebai - un fleuron du patrimoine architectural et industriel luxembourgeois". In: ''19 Liberté Jim Clemes Atelier d'Architecture et de Design'', Ehlerange 2016. S.&nbsp;71-115 *"Stahl, Eisen, Wissenschaft. Zur Geschichte der Stadt Esch-sur-Alzette im Südwesten von Luxemburg und der Bedeutung der Cité des Sciences". In: ''Bauwelt'' 5.2016, 29. Januar 2016, S.&nbsp;18-19 *"L'Image sociale de l'ARBED". In: Revue Technique Luxembourgeoise 1/2016, p.&nbsp;60-61 *(mam Laure Caregari) [https://orbilu.uni.lu/handle/10993/11996 Werkswohnungsbau in Luxemburg. Eine Forschungsbilanz.] In ''Mutations. Mémoires et perspectives du Bassin minier'' (2013), 6 *"Eine freundliche Arbeiterstadt. Die Wohnsiedlungen der Gelsenkirchener Bergwerks AG in Esch-Alzette". In: ''Präsenz, Wirken und Integration von Deutschen in Luxemburg. Vom Wiener Kongress bis zum Ersten Weltkrieg (1815-1914)''. Katalog zur Ausstellung. Trier 2013. S. 58-61 *"Les logements ouvriers: une cité modèle à Dudelange. A model woriker's housing estate in Dudelange." In:''La sidérurgie luxembourgeoise. Un siècle d'histoire et d'innovation. Steelmaking in Luxembourg. A century of history and innovation.'' (éd. ArcelorMittal) Luxembourg 2011, S. 152-155 *"The Château d'Eau: A water tower as cultural reservoir". In: "''The Bitter Years. The Farm Security Administration Photographs Through the eyes of Edward Steichen"'' (éd. [[Françoise Poos]], Thames and Hudson). London 2012. S. 42-47 *"Le Centre national de la Culture industrielle et du Travail du Luxembourg", in: ''La Lettre de l'OCIM'', 131. Dijon 2010 *"Du monastère à l'hospice civil. Architecture et vie quotidienne de l'ancien couvent des Clarisses au Pfaffenthal". In: ''De l'Hospice Saint-Jean à l'Hospice civil. 700 Jahre Hospitalgeschichte in der Stadt Luxemburg'' (éd.[[Michel Pauly]]), ''mediArt.'' Luxembourg 2009. S.&nbsp;58-83 *"Le patrimoine industriel au Luxembourg. De la commémoration vers une appropriation événementielle". In:''Guide culturel'', vol. 1, Ed. Ministère de la Culture, de l'Enseignement supérieur et de la Recherche, Luxembourg 2007. S. 262-275 *"Un Eldorado pour les promoteurs? La mainmise de la commune d'Esch-sur-Alzette sur le développement architectural et urbain au début de l'ère industrielle". In: ''Magazine, le périodique du Fonds Belval'' no 3 2007. S.&nbsp;10-19 *"Une vision pour la ville industrielle. Le plan d'aménagement de Joseph Stübben". In: ''Magazine, le périodique du Fonds Belval'' no 4 2007. S.&nbsp;38-51 *"D'Héichiewen. Les hauts-fourneaux". In: [[Sonja Kmec]], [[Benoît Majerus]], [[Michel Margue]], Pit Péporté (Ed.): ''Lieux de Mémoire au Luxembourg. Erinnerungsorte in Luxemburg.'' Luxembourg 2007. S. 215-220 *"(De) Constructing Luxembourg" In: ''Lëtzeburger Land'', supplément du 28 avril 2007 dans le cadre d'une exposition de photos de Martin Linster. *"De la Métropole du Fer à la Cité des Sciences". In: ''100 Joer Esch 1906-2006.'' Esch-sur-Alzette 2006. S.158-173 *''Luxemburger Autorenlexikon''. Das Grossherzogtum von A-Z, Luxemburg 2006. S. 254 *''Licht, Luft und Begrünung. Air, lumière et espaces verts'' (Die Wohnung. Le logement, édité par le Ministère des Classes moyennes, du Tourisme et du Logement), Mersch 2005 *"Luxemburgs Architektur und Städtebau der 50er Jahre". In: ''Luxemburg: Architektur in Luxemburg = architecture au Luxembourg. [anlässlich der gleichnamigen Ausstellung im Ausstellungszentrum der Wiener Städtischen Allgemeinen Versicherung AG in Wien, Ausstellungsdauer: 7.3. - 12.4.2001]''. Wien 2001. S. 80-113 *"Une image fidèle du pays" In: ''Le Luxembourg des années 50: une société de petite dimension entre tradition et modernité = Luxemburg in den 50er Jahren: eine kleine Gesellschaft im Spannungsfeld von Tradition und Modernität''. Luxembourg: Musée d'histoire de la ville, cop. 1999. - (Publications scientifiques du Musée d'histoire de la Ville de Luxembourg ; 3). S. 299-325 *[https://orbilu.uni.lu/handle/10993/4444 "... so lässt ihre Malweise nicht die Frauenhand errathen."] Frauen in der Geschichte der Luxemburger Kunst. In: ''"Wenn nun wir Frauen auch das Wort ergreifen...": Frauen in Luxemburg - Femmes au Luxembourg 1880 - 1950.'' Luxembourg 1997, S. 267-287 * "La ville libérée, une expansion contrôlée: l'urbanisme 1900 à Luxembourg." In: ''La ville de Luxembourg: du château des comtes à la métropole européenne''. Anvers: Fonds Mercator Paribas, 1994. S. 213-227 * "'Sauber, hell und nett': zur Architektur des Escher Schlachthofs." In: Tageblatt Nr. 125 (30/31 Mai.1992), S. 31 *"Denkmalschutz für das Plateau Bourbon". In: Syndicat des intérêts locaux Luxembourg-Gare: ''60e anniversaire: 1931-1991.'' Luxembourg 1991. S. 109-114, *"Der Werkwohnungsbau der Gelsenkirchener Bergwerks A.G. in Esch/Alzette (Luxemburg) und die Rolle deutscher Architekturleitbilder von 1870 bis etwa 1930." In: ''Stadtentwicklung im deutsch-französisch-luxemburgischen Grenzraum (19. u. 20. Jh.) = Développement urbain dans la région frontalière France-Allemagne-Luxembourg (XIXe et XXe s.)''. Veröffentlichungen der Kommission für Saarländische Landesgeschichte und Volksforschung; 21), Saarbrücken 1991. S. 59-88 *"Architektur und Identität: der Stadtkern von Esch/Alzette als Objekt städtebaulicher Planung". In: ''Al-Esch: déclin et renaissance du Vieil-Esch''. - [Esch-sur-Alzette]: éd. " Al-Esch", [1991], S.11-23 *"Im Namen der Geschichte und des Geschäfts". In: ''Lëtzebuerger Almanach ’89''. - Luxembourg: G. Binsfeld, 1988. S.114-123 *"Geschichte ist wieder zeitgemäss: zur Architektur des Plateau Bourbon". In: ''Lëtzebuerger Almanach ’87''. Luxembourg: G. Binsfeld, 1986. S. 161-169 == Konferenzen== *5. Abrëll 2017 - ''D'Arbedsgebai - un fleuron du patrimoine architectural et industriel luxembourgeois'' am Musée Dräi Eechelen Lëtzebuerg (Archiv Radio www.100komma7.lu) *14. Juni 2018 - ''Quand les hôteliers adoptent l'Art déco'' am Kader vun der Ausstellung ''Art déco'' vum 27.04 bis de 04.11. 2018 am [[Nationalmusée fir Archeologie, Geschicht a Konscht|MNAHA]] zu Lëtzebuerg (Archiv Radio www.100komma7.lu) *8. Dezember 2022 - ''Biergerlech Wunnkultur zu Esch'' (Salons de Helen Buchholtz, Bridderhaus)<ref>[https://www.lesalondehelenbuchholtz.lu/agenda Agenda] op lesalondehelenbuchholtz.lu.</ref> *24. Abrëll 2024 - ''Regards d'artistes sur les paysages du fer'' (org. Le Fonds Belval, halle des poches à fonte, Belval/Esch-sur-Alzette) *27. Februar 2025 - ''D'Minettslandschaft am Spigel vun der Konscht'' (org. Bibliothèque Nationale Luxembourg) *30. November 2025 - ''Paysages du fer - un regard d'histoire de l'art sur l'évolution du Minett au fil du temps'', Spektrum, Rumelange *17. Mäerz 2026 - ''E Bléck op d'Architektur an d'Stadentwécklung vun Esch an en eenzegartege Patrimoine'', Quo Vadis Käerch, Koerich *11. Februar 2027 - 19 h - E konschthistoresche Bléck op de Wandel vum Minett, Cube 521, Marnach, Tel. 521521, [[www.cube521.lu/de/event/paysages-du-fer/1224]] * == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20070607001147/http://www.lsv.lu/lsv_lorang.htm Bio-Bibliographie op lsv.lu] {{fr}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Lorang Antoinette}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Konschthistoriker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Auteuren]] [[Kategorie:Franséischsproocheg Auteuren]] [[Kategorie:Gebuer 1956]] lezntc4mhche22w6o824wafpn0b722e 0 61402 2709020 2479125 2026-09-22T16:49:10Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709020 wikitext text/x-wiki {{SkizzMed}} {{Medezin}} Eng '''Diagnos''' bezeechent an der [[Medezin]] d'Erkennen an d'Feststelle vun enger kierperlecher oder psychescher [[Krankheet]] duerch een Dokter. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Diagnostik| ]] n1hn98u3scfod94ex2mvl2uw294rsms 3 61811 2709049 2703316 2026-09-23T09:15:20Z Antolorang 70708 Neien Abschnitt /* Fro vum Antolorang (09:15, 23. Sep. 2026) */ 2709049 wikitext text/x-wiki --[[Benotzer:Cornischong|Cornischong]] 17:36, 14. Dez. 2008 (UTC) Merci. [[Benotzer:Volvox|Volvox]] Gudde Moien, Ech hunn de Kasparow an den Einstein déi Dir nëmmen als Familljennimm weidergeleet hat, erëm geläscht. Dofir ginn et zwou Ursaachen: 1) et gëtt méi Einsteienen a Kasparowen. 2) et ass net de Gebrauch datt Familljennimm virugeleet ginn, ausser et ass eng Persoun déi esou ënner deem Numm pertinent bekannt ass, an et gëtt keen zweeten. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 18:59, 17. Dez. 2008 (UTC) D'acccord. [[Benotzer:Volvox|Volvox]] Moien, Kuck emol w.e.g. [[Schabloun Diskussioun:Commonscat]] [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 12:24, 11. Jan. 2009 (UTC) Moien, bei den Zortéierungen an der Katorie komme keng Accenten op d'Buschtawen, soss zortéiert d'Maschinn net richteg. Et brauch en och kee Komma ze setzen. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 21:48, 11. Jan. 2009 (UTC) :Gudde Moien, :Kann du emol [[Kategorie Diskussioun:Mattbiller|Do Kucken]] :[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 13:45, 20. Mee 2009 (UTC) Remoien, Kuck emol w.e.g. nach eng Kéier [[Kategorie Diskussioun:Mattbiller#Mattbiller|Do]] [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 14:14, 20. Mee 2009 (UTC) Resalut, Flott, Ech hat net gesinn datts de Link scho gasat has. Merci fir Mataarbecht. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 14:20, 20. Mee 2009 (UTC) Et huet mech gefreet. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] 14:55, 20. Mee 2009 (UTC) Moien, Kuck emol w.e.g. an deng Mailkëscht, ech hunn der eppes geschéckt. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 11:16, 21. Mee 2009 (UTC) Remoien, Tip top Merci. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 11:50, 21. Mee 2009 (UTC) Moien, Ech hunn eng Kéier séier gekuckt, dat schéngt mer kloer ze sinn. Esou ka jiddreen deen eppes net versteet dohinner kucke goen. Gutt gemaach :-) [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 13:03, 21. Mee 2009 (UTC) Moien. Wei ech gesinn bedeelegst du dech vill bei Wikipedia. majo ech wenschen dir nach vill Spaaß :) [[Benotzer:Potterstein|Potterstein]] 22:03 21 Mai 2009 Vilmols merci. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] 15:29, 22. Mee 2009 (UTC) Salut, Et gëtt zwou Kategorien, déi eng heescht Volleksrepublik China an déi aner China. Geet eng net duer? :Ech mengen, déi eng beschäftegt sech mam Staat China (Volleksrepublik China), an déi aner mam historesche China (China). [[Benotzer:Volvox|Volvox]] 11:47, 14. Jul. 2009 (UTC) Salut, Du proposéiers d'Schabloun YUGO ze läschen. Gouf se iwwerall entlinkt an duerch déi nei ersat? [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 16:10, 22. Jul. 2009 (UTC) Merci, déi al gouf geläscht. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 17:37, 22. Jul. 2009 (UTC) Moien, Gëtt '''ee''' Gambit gesot oder '''eent''' Gambit? [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 13:55, 7. Aug. 2009 (UTC) :Remoien, :Ech sinn emol frou datts de de vestanen hues wat ech gemengt hat. Meng Fro war nämlech net esou kloer, dat koum doduerch datt ech se am fonng wollt verbesseren, awer dommerweis hat ech iergendweéi de Knäpche vum Späicheren erwëscht. Duerno krut ech en Telefon dee mech e bësselchen opgehalen hat, mä an der Tëschenzäit has de mer schonns geäntwert. :Déi Saach ass net sou einfach mat dem Neutrum vu datt dat Wuert jo net vu lëtzebuergeschen Originnen ass. :Dofir hunn ech mer mol einfach d'Fro gestallt wéi ee géif op dëse Saz äntwerten. :Has de déi Gambitte gesinn? :Äntwerten als Beispill: #Ech hat den Éischte gesinn awer net den Zweeten oder #Ech hat dat Éischt gesinn awer net dat Zweet. Perséinlech hätt ech éischter Tendenz zu der éischter Äntwert. :[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 14:42, 7. Aug. 2009 (UTC) == 1-Propanol vs Propan-1-ol == Salut, Kannst du w.e.g. e Bléck op d'[[Diskussioun:1-Propanol]] werfen?--[[Benotzer:Fliedermaus|Fliedermaus]] 18:10, 8. Jan. 2010 (UTC) Gudden Owend, Als guer net Spezialist, an och soss wéineg iwwer Schach informéiert, wollt ech awer mol eng Fro stellen, well ech esou e komescht Gefill mat den Genus vum Gambit am Lëtzebuergeschen hunn. Ass et/en sächlech oder männlech. Duerfir mol d'Fro: "Géif gesot ginn, et huet '''dee''' Gambit gespillt oder en huet '''dat''' Gambit gespillt, oder och '''wateree''' Gambit oder '''watereent''' Gambitt? [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 20:10, 28. Sep. 2010 (UTC) Renowend, ech gesinn elo grad dat hat ech anscheinend schonns eng Kéier gefrot, weess dommerweis net méi wat d'Äntwert war. Ech ginn emol nosichen. [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 20:15, 28. Sep. 2010 (UTC) Wat de Genus vum Wuert „Gambit“ ubelaangt, sinn ech mer selwer net 100-prozenteg secher, mais wann ech dat Wuert a verschidde Kontexter setzen, kommen ech ëmmer neess zum Schluss, dat „Gambit“ sächlech ass. Ech froe mech mol an deenen nächsten Deeg ëm, a setzte meng Conclusioun op [[Diskussioun:Gambit]], fir datt jiddfereen et direkt nokucke kann. [[Benotzer:Volvox|Volvox]] 20:29, 28. Sep. 2010 (UTC) ::Dat wier flott. Merci [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 20:49, 28. Sep. 2010 (UTC) == May I kindly ask for your help? == Dear Volvox, My name is [[:pl:Wikipedysta:Wojtek_C|Wojtek Czombik]] and I am an editor of Polish Wikipedia. As a participant of a "Degree Confluence Project" I would like to kindly request your help. I chose you from these users of Luxembourgish Wikipedia that are native speakers of Luxembourgish language. I would like to assure you that the matter is not-commercial in any way and that it is related both to Wikipedia and your country. First let me make a short introduction: There is a web project called "Degree Confluence Project" (http://www.confluence.org/). The idea is "to visit each of the latitude and longitude integer degree intersections in the world, and to take pictures at each location. The pictures, along with a narrative describing the adventures it took to get there are then posted on the web site. This creates an organized sampling of the world." (http://www.confluence.org/infodcp.php#goals). Of course, the exact points of intersections are located using GPS receivers. I have been participating in the project since 2004 and it has brought me a lot of fun and let me visit many interesting places. So far I have visited more that 100 different "degree confluences" (that term stands for "the exact spot where an integer degree of latitude and an integer degree of longitude meet") – my visits are described at http://www.confluence.org/visitor.php?id=7411. In Polish Wikipedia I created an article about the [[:pl:Degree Confluence Project|Degree Confluence Project]]. During my journey to Luxembourg in April I visited "the one and only" confluence point in your country 50N 06E (http://www.confluence.org/confluence.php?lat=50&lon=6), located near Wilwerwiltz-Enscherange and according to the project rules I have prepared a short narrative describing my way there. The narratives are usually in English, but as it was my first confluence visit in Luxembourg, I though it would be nice to provide a Luxembourgish version as well. The narrative in the language of the host country I have already provided for my first visits in Germany, Czech Republic, the Netherlands, Italy, France, Slovakia, and Austria. Of course I don’t speak all these languages – I used to ask native speakers from those countries for the translation (some of them were editors of Wikipedia, too). And now I have come with such a request to you :-) Would you please be so kind and translate the narrative from German or English into Luxemburgish? It is not very long – some 900 words. English, German, and Polish versions are available at http://wojtek_c.republika.pl/DCP/50N06E.htm. Of course, I can also send these texts in a file, but then I would need your e-mail address. My address is wojtek_c (at sign) op.pl, we may also communicate in Wikipedia – through the [[:pl:Dyskusja_wikipedysty:Wojtek_C|discussion page]]. I am sorry for troubling you, but I don’t know personally anyone who would speak Luxemburgish. It came to my mind that a fellow-editor from Luxemburgish Wikipedia would perhaps agree to help me. I would really appreciate your help and would like to thank you very much for it in advance. But if it causes any problem - just let me know and forget about my request - it is nothing that important. Once again - I am sorry for troubling you and thank you very much for your help. I hope you will not find my request too insolent... Best regards, Wojtek Czombik --[[Benotzer:Wojtek C|Wojtek C]] 18:18, 30. Okt. 2010 (UTC) == ... matt == Moien, ech hat net gesinn, datt "Schach" scho bei de Portaler stéing. Kloer kann et ënner "Sport" stoen. Merci sou oder sou, fir d'Uleeën, an deng Aarbecht an deem Rayon (a soss doruechter). --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] 17:00, 14. Nov. 2010 (UTC) Moien, Luuss emol vläicht eng Kéier '''[[Wikipedia:De Staminee#Neien Admin|dohinner]]'''. Merci am Viraus -- [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] 09:06, 21. Feb. 2011 (UTC) Tipptopp, datt s D'e bëssen no de Kategorië kucks. Do geet sielen een derhannert, a munneches ass do nach e bëssen hott an har. --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] 16:29, 28. Feb. 2011 (UTC) * Salut, Ech well dech drop opmierksam maachen, datt d'Kategorie "Stärebiller" schonns ëmmer do war (hu si selwer gemaach) a komplett ass, also w.e.g. net opléisen !! Nei Kategorien sinn d'Ënnerglidderung vun deenen eenzelnen Stärebiller, dat heescht do kommen d'Stären, Galaxien, Meteorstréim an all aner himmlesch Objeten dran!! Merci fir d'Stoeloossen vun den Kategorien. ... Wisou Dir {{en}} hannendrun maacht, ass mäer och e Räetsel, well ech sinn dat am Ufank (2006) sou geléiert ginn ! mä domadde kann ech liewen, e schéinen Dag nach --[[Benotzer:SITCK|SITCK]] 10:37, 13. Aug. 2011 (UTC) == Kylie Minogue == Hi. I just created the article about Australian singer [[Kylie Minogue]] in Luxemburgish. It's a stub and needs more information. Please let me know if it's possible to have your contribution. Danke schön. [[Brukar:Mustashy|Mustashy]] 14:45, 11 Nov. 2011 (UTC) ==Illusiounen an Täuschungen== Moien, Den DFL iwwersetzt '''Illusion''' mat Illusioun an an zweeter Linn mat Täuschung. Firwat gräife mir elo op dat typescht germanescht Wuert zréck --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 14:38, 23. Dez. 2012 (UTC) :Da wier et vläicht méi einfach gewiescht den Haaptartikel op Illusioun ze réckelen. Schliisslech war d'Kategorie 6 Joer laang gutt. Mer hunn och bis elo ëmmer versicht pur transmuselanesch Wierder z'ëmgoen, wann Ersatz do war. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 14:58, 23. Dez. 2012 (UTC) ::Et kann een effektiv laang driwwer diskutéieren, ech versti just net firwat ee sech an aneren Arbecht mécht fir eppes wat gutt ass duerch eppes wat net onbedingt besser ass z'ersetzen. Dovunner ofgesinn ass am Haaptartikel an deem Sënn näischt g'ännert ginn. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 15:47, 23. Dez. 2012 (UTC) ::::D'Kategorie gouf geläscht, an d'Interwikien an de gréisste Wikipediaen goufen och g'ännert, soss schloen Botten e Kopplabunz nom aneren. (Dat war déi zousätzlech Aarbecht un déi meeschtens keen denkt) [[Fichier:Face-wink.svg]] --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 17:04, 23. Dez. 2012 (UTC) == Wiki-Iessen e Samsden == Moie Volvox, Um Stamminee gouf kierzlech de Plang vun engem Iessen tëscht de Wiki-Mataarbechter konkretiséiert (dëse Samschde vu 16.00 un am "Juegdschlass" um Bridel). Vläit hues de och Loscht an Zäit, laanscht ze kommen? --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 11:04, 21. Feb. 2013 (UTC) == Schabloun:Coordinate == Gudde Moien! So, mär hunn eng Fro iwwer d'Schabloun hei am Titel. Kéins de w.e.g. [[Benotzer_Diskussioun:Otets#Schabloun|hei]] an [[Benutzer_Diskussion:Les_Meloures#Geo-Schablounen déi feelen|hei]] kucken? --[[User:Otets|Otets]] 15:47, 30. Abr. 2014 (UTC) == Global account == Hi Volvox! As a [[:m:Stewards|Steward]] I'm involved in the upcoming [[:m:Help:Unified login|unification]] of all accounts organized by the Wikimedia Foundation (see [[:m:Single User Login finalisation announcement]]). By looking at [[Special:CentralAuth/Volvox|your account]], I realized that you don't have a global account yet. In order to secure your name, I recommend you to create such account on your own by submitting your password on [[Special:MergeAccount]] and unifying your local accounts. If you have any problems with doing that or further questions, please don't hesitate to contact me on my [[User talk:DerHexer|talk page]]. Cheers, [[Benotzer:DerHexer|DerHexer]] ([[Benotzer Diskussioun:DerHexer|Diskussioun]]) 22:14, 16. Jan. 2015 (UTC) ==[[Messina]]== Moien, a merci fir deng Mataarbecht dodrun, ma ech fäerten, dat goung eppes iwwer d'Zil eraus: Déi südafrikanesch Stiedchen heescht, no der de:Wii, zanter engem Strapp [[Musina]] (se housch fréier Messina). Dofir solle mer dat Lemma, un dat ee gemenkerhand denkt, wann ee vu "Messina" schwätzt, och der [[Messina|sizilianescher Stad]] loossen, a mat "[[Messina (Homonymie)]]" d'Méiglechkeet ginn, op méi oder manner obskur Niewebedeitungen hinzeweisen. --[[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 13:26, 4. Dez. 2019 (UTC) == Toyota == @[[Benotzer:Volvox|Volvox]] Hello, I am a car fanatic, and mostly of Toyota brand. I want to ask you can you create an article for Toyota on Luxembourgish Wiki since I don't understand this language. I have seen that you last edited BMW article on this Wiki. Thanks [[Benotzer:MBAJRA|MBAJRA]] ([[Benotzer Diskussioun:MBAJRA|Diskussioun]]) 15:04, 16. Dez. 2022 (UTC) @[[Benotzer:Volvox|Volvox]] Can you create it please? Thank you [[Spezial:Kontributiounen/188.172.109.36|188.172.109.36]] 10:03, 22. Dez. 2022 (UTC) :Hi. Sorry, but I'm more active on maintaining categories and stuff like that than on writing articles. Furthermore, I have no special knowledge or interest in cars (on the BMW article I just reverted a spam edit and changed a sorting key). You would have to find somebody else, I'm afraid. :-- [[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 10:43, 22. Dez. 2022 (UTC) == Kategorien == Tëschenduerch e klenge Merci fir Deng Aarbecht zanter e puer Deeg, mam Nokucke vun de Kategorien, an domat, wou néideg, méi Systematik do anzeféieren. [[Benotzer:Zinneke|Zinneke]] ([[Benotzer Diskussioun:Zinneke|Diskussioun]]) 15:09, 20. Dez. 2022 (UTC) :Merci! Et mécht mer zwar och Spaass an de Kategorien ze botzen an ze poléieren, mee ee Merci ze kréien ass nach eng Kéier ee schéinen Extra. :-- [[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 15:16, 20. Dez. 2022 (UTC) ==Juegdgéigner-Komitee== Salut, dat war den Numm wéi de Veräin geheescht huet. Ob dat lo falsch geschriwwe war oder net, dat spillt keng Roll. Et ass en Numm deen eeben demools sou war. B.G. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 20:19, 2. Feb. 2023 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2023 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2023 you '''[https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2023_(all) were one of the top medical editors in your language]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdWfjVFbDO4ji-_qn2SsAgdCflhcOZychLnr1JUacsPaBr1eA/viewform Consider joining for 2024]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translation of health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [https://mdwiki.org/wiki/User:Doc_James <span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 22:25, 3. Feb. 2024 (UTC) </div> <!-- Message gouf vum User:Doc James@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2023&oldid=26173705 benotzt huet--> == Gebuer a gestuerwen == Gudde Mëtteg, Ass de Komma wierklech néideg am Standardsaz „gebuer den … zu …''',''' a gestuerwen den …“? Ech hunn dee bis elo ni gemaach, gesinn awer elo, datt dat reegelméisseg verbessert gëtt. | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 12:09, 6. Okt. 2024 (UTC) :@[[Benotzer:GilPe|GilPe]] Gudde Mëtteg, reng grammatesch ass en net zwéngend néideg. :Allerdéngs war et deemools, virun iwwer 15 Joer, wou ech hei ugefaangen hunn eng bestoend Konventioun, datt een „gebuer ..., a gestuerwen..., war...“ – also mat engem Komma dertëschent – schreift an aus Grënn vun der Eenheetlechkeet hunn ech dat ëmmer bäibehalen an a méi rezenter Zäit och systematesch verbessert. :An deem Fall si „gebuer den...“ an „a gestuerwen den...“ zwou Appositiounen, also Bäisätz, déi jeeweils mat Kommaen ofzegrenze sinn. Allerdéngs wier och d'Interpretatioun méiglech, datt „gebuer den... a gestuerwen den...“ eng eenzeg Appositioun ass, déi aus zwee Deeler mat engem „a(n)“, dee bekanntlech kee Komma kritt, zesummegesat ass; ënnert där Interpretatioun kann een de fragleche Komma och ewechloossen. Et kann een also am Wesentleche maachen, wat ee wëll. :Ee praktesche Virdeel vum fragleche Komma ass a mengen Aen allerdéngs, datt en den Text besser strukturéiert, war virun allem dann hëlleft, wann ee Konstruktiounen huet wéi „gebuer den 21. September 1910 zu Courbevoie a Frankräich a gestuerwen...“. Well déi Introsätz souwisou schonn deels relativ laang sinn fannen ech et nëtzlech, wann d'Kommaen engem d'Bléck visuell kloer uweisen: Wou ass den Numm, alternativ Nimm oder an anere Schrëftsystemer, wou d'Gebuertsdonnéeën, dann d'Doudesdonnéën, an da wat d'Persoun iwwerhaapt gemaach huet a wou se hierkoum. :Eng drëtt Méiglechkeet wier de fragleche Komma bäizebehalen awer dofir den „a(n)“ ewechzeloossen. Dann hätt een nach ëmmer déi visuell Strukturéierung vum Aleedungssaz, awer ouni déi komesch Situatioun virun engem „a(n)“ ee Komma stoen ze hunn. :Alles an allem ass et mir awer relativ egal, ob mer dee Komma setzen (mat od r ouni „a(n)“) oder net, soulaang et op der ganzer lb.wiki eenheetlech ass. Falls eng Kéier déi kollektiv Decisioun sollt geholl ginn, datt mer dee Komma oder den „a(n)“ net wëllen, da wier dat och mam AutoWikiBrowser machbar, fir deen e puer zéngdausend Mol ewechzehuelen. Se rëm dranzesetze wier awer méi komplizéiert. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 14:38, 6. Okt. 2024 (UTC) ==Kategorie:Brasilianesch Foussballspiller== Moien, dës Kategorie gëtt a ville Säiten, wou se näicht veluer huet anscheinend automatesch irgendwou am Hannergrond generéiert. Ech hunn net erausfonnt u wat dat lei kéint. ? --[[Spezial:Kontributiounen/2A02:A03F:A199:6C00:7040:6221:25B4:661|2A02:A03F:A199:6C00:7040:6221:25B4:661]] 17:27, 21. Abr. 2025 (UTC) :Merci fir den Hinweis. Ech hu mat „insource:/:Brasilianesch Foussballspiller/“ an allen Nummraim nom Ursprong gesicht an de [[Modul:DateLb]] als schëllege fonnt. Do gouf déi Kategorie als Trackingkategorie fir Fäll, wou eppes schif geet, agesat a vergiess. Ech hunn se mol duerch [[:Kategorie:Modul:DateLb-Trackingkategorie]] ersat a gi lo der Fro no, firwat déi schlëmm Fäll iwwerhaapt optrieden, do schéngt eppes mam verschaffe vu Wikidata-Datume futti gaangen ze sinn. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 19:32, 21. Abr. 2025 (UTC) ::Merci och fir d'Nosich. --[[Spezial:Kontributiounen/2A02:A03F:A199:6C00:7040:6221:25B4:661|2A02:A03F:A199:6C00:7040:6221:25B4:661]] 19:52, 21. Abr. 2025 (UTC) :::De Problem ass behuewen an no an no missten d'Säite vum selwen aus deene Kategorië verschwannen. :::Fir d'Nowelt: Am [[Modul:Wd]] hunn ech gëschter an der Funktioun <code>parseDate</code> d'Konkatenatioun mat engem Punkt vun der Dageszuel erausgeholl, well soss d'Funktioun <code>datePrecedesDate</code> net funktionéiert (den Dag wier da keng Zuel méi, mee eng Zeecheketten) an deemno d'[[Schabloun:Wikidata]] net mat de Flags <code>former</code>, <code>current</code> a <code>future</code> fir Datumen benotzt ka ginn. Doduerch huet awer natierlech de Punkt hannert der Dageszuel gefeelt, wat net nëmmen zu engem falschen Affichage vu Wikidata-Datume gefouert huet, mee och d'[[Modul:DateLb]] gestéiert huet (en huet probéiert falsch formatéiert Datumen ze verschaffen an déi entspriechend Säiten an enger Trackingkategorie gesat). Fir de Punkt rëm derbäizekréien ouni éigendeppes anescht futti ze maachen (hoffentlech), hunn ech an der Funktioun <code>Config:getValue</code> am Fall <code>datatype == 'time'</code> op entspriechender Plaz rëm e Punkt derbäikonkatenéiert. :::@[[Benotzer:Soued031|Soued031]] pour info. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:58, 21. Abr. 2025 (UTC) == Ännerungskonflikt bei „Luxembourg Song Contest 2025“ == Zu [https://lb.wikipedia.org/w/index.php?title=Luxembourg_Song_Contest_2025&direction=next&oldid=2605036 dëser Ännerung] mam Resumé „an no der Ännerung ass de feeler nees do. gesitt dir dat net?“: Wann een op déi verlinkte Säit https://ogaegreece.com/luxembourg-lsc-2025-songs-poll/ geet, da gesäit een, datt den Titel vun der Säit „LUXEMBOURG: Listen to the songs of LSC 2025 & vote for your favorite one [Poll]!“ ass. Déi eckeg Klammeren ewechzehuelen ass also keng Verbesserung, mee e Feeler. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:08, 27. Abr. 2025 (UTC) :@ Benotzer:Volvox: Neen et ass kee Feeler fir se ewech ze huelen, well se jo net korrekt ugewise ginn, well se den Inertnetlink falsch zoumaachen. Dat gesäit een dach wann een an d'Referenze kucke geet. An et gëtt als Lint-Feeler ugewisen. --[[Spezial:Kontributiounen/2A02:A03F:A199:6C00:48BF:5B03:8DDC:B8DE|2A02:A03F:A199:6C00:48BF:5B03:8DDC:B8DE]] 20:27, 27. Abr. 2025 (UTC) ::Stëmmt. Mäi Feeler, datt ech net gesinn hunn, datt de Link falsch interpretéiert gëtt, wann een déi eckeg Klammeren aus dem Titel einfach sou dohinner setzt. Se ewechzehuelen ass trotzdeem net richteg (well se jo Deel vum Titel sinn), mee do kann ee sech hëllefen, andeems een de Linktitel tëscht nowiki-Tags setzt. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:37, 27. Abr. 2025 (UTC) :::OK merci --[[Spezial:Kontributiounen/2A02:A03F:A199:6C00:48BF:5B03:8DDC:B8DE|2A02:A03F:A199:6C00:48BF:5B03:8DDC:B8DE]] 20:43, 27. Abr. 2025 (UTC) ==MediaWiki:Scribunto-doc-page-show== Moien, op dëser Säit ass eng Dokumentatioun agebonnen déi eng Schabloun generéiert déi et net gëtt. --[[Spezial:Kontributiounen/91.179.127.81|91.179.127.81]] 16:09, 30. Jun. 2025 (UTC) :Moien, louch dodrunner, datt op [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show/doc]] vun iergendwouhier (translatewiki villäicht? Ech hunn zwar net direkt eppes fonnt…) den Inhalt :<code><nowiki>{{$1}}</nowiki><br><nowiki><hr /></nowiki></code> :agebonne gouf. Dat hat lo keng weider negativ Effekter, ausser datt et komesch ausgesinn huet an d'Schabloun:$1 op der automatescher Wonschlëscht opgetaucht ass. Mee ech hunn d'Säit einfach mol duerch eng „richteg“ Dokumentatioun ersat, déi dann och zoufällegerweis op [[MediaWiki:Scribunto-doc-page-show]] agebonne gëtt, well déi Säit d'Schabloun {{tl|Dokumentatioun}} als fir a Moduler mat /doc-Ënnersäiten anzebannen definéiert. Dat ass a mengen Aen zwar eng onsystematesch, ''ad-hoc''-Léisung, awer schlëmmer wéi virdrun ass et warscheinlech net. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 18:57, 30. Jun. 2025 (UTC) Moien, war net gär geschitt mam Link beim Gusty Graas. Merci fir d'Richtegstellen --[[Benotzer:Puscas|Puscas]] ([[Benotzer Diskussioun:Puscas|Diskussioun]]) 08:48, 26. Aug. 2025 (UTC) == Mentoring == Moie @[[Benotzer:Volvox|Volvox]]. Du hues dech beim Mentoring Programm ugemellt. Ech stinn Dir als Mentor bei Froen zur Verfügung. (Dëst ass en Test Message am Kader vum genannte Programm; esou wéi ech dat gesinn, geet de ganzen Echange Mentor - Mentee iwwer d'Benotzer-Diskussiounssäiten). | [[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 20:32, 3. Sep. 2025 (UTC) :Esou schéngt et. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 20:33, 3. Sep. 2025 (UTC) == Thank you! == [[File:Translation Barnstar Velvet.svg|left|150px|Thank you, Volvox, for translating the user interfaces of tools like the Growth feature and others into Luxembourgish.]] [[Benotzer:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]] ([[Benotzer Diskussioun:UOzurumba (WMF)|Diskussioun]]) 02:15, 4. Sep. 2025 (UTC) == [[Schabloun:Schachpartie]] == I'm happy to see you are interested in the template. The template (more specifically [[template:Calculator]]) does depend on the gadget at [[w:MediaWiki:Gadget-calculator.js]] in order to work, so you'll have to copy that over and enable it to make the template work [[Benotzer:Bawolff|Bawolff]] ([[Benotzer Diskussioun:Bawolff|Diskussioun]]) 21:29, 3. Jan. 2026 (UTC) :Thanks for your comment! I actually already did this and made it a gadget on lbwiki [[MediaWiki:Gadget-Calculator.js]] and started documenting it on [[Wikipedia:Calculator]]. It is still opt-in, but I intend to make it a default gadget, once I have community consense for this. I also imported [[Schabloun:Calculator]], [[Schabloun:Calculator label]], [[Schabloun:Calculator button]], [[Modul:Chess viewer]], [[Modul:Chess viewer/styles.css]], [[Modul:Pgn]] and [[Modul:Chessboard/styles.css]] and it seems to work. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 01:19, 4. Jan. 2026 (UTC) ==Portal Schach== Salut ech hu gesinn datt s de e puer <nowiki></div></nowiki>-Taggen erausgeholl huel. Wat war d'Ursaach oder den Zweck dovun? Lo gesäit d'Säit net méi sou gutt aus, a produzéiert Feelermeldungen. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 12:53, 15. Jan. 2026 (UTC) :Salut, ech huelen un, dass de mat Feelermeldunge „Schluss-Tag feelt“ gemengt hues. Déi waren doduerch bedéngt, datt d'Ufank-Kader-Schabloune weeder mat engem <nowiki></div></nowiki> nach mat der Enn-Kader-Schabloun zougemaach goufen. Dat hunn ech elo behuewen. Déi div-Tags, déi ech an der vireger Ännerung erausgeholl hunn, hu just den Text an der jeeweileger Këscht zentréiert. Dat ass eng affaire de goût, mee ech fannen et léksbënneg méi schéin. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 15:59, 15. Jan. 2026 (UTC) ::Vläicht sollte mer dann nach e puer Leit froen ob se all lénksbënneg méi schéi fannen, an da fir konsequent ze bleiwen dat och bei den anere Portaler uwennen. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 16:57, 15. Jan. 2026 (UTC) :::Éierlech gesot fannen ech et net onbedéngt néideg, datt all d'Portaler eenheetlech ausgesinn. Och ass et mir net esou wichteg wéi am Portal:Schach den Text formatéiert ass. Ech iwwerloossen et dir ze änneren an anerer ze froen, wéi s de et fir richteg häls. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 21:22, 16. Jan. 2026 (UTC) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:06, 28. Abr. 2026 (UTC) </div> <!-- Message gouf vum User:Keegan (WMF)@metawiki geschéckt, deen d'Lëscht op https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 benotzt huet--> == Lëtzebuergesch == Hello. I'm looking for Luxembourgish translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Benotzer:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Benotzer Diskussioun:Eurohunter|Diskussioun]]) 08:22, 16. Mee 2026 (UTC) :Hi. It's difficult to say if you would like to help, as I don't know exactly what you're asking for. If it's only a few items and only once, I can try to help. If it is too many items or a recurring task, then rather not. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 08:29, 16. Mee 2026 (UTC) == Stroossekëscht == Salut, éiers de deng Lescht Ännerungen an der Stroossekëscht gemaach hues, stoungen d'Biller korrekt an der Këscht. Firwat ass dat lo net méi esou? --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 07:30, 6. Aug. 2026 (UTC) :Kanns de mir wgl. e Beispill ginn, op wat fir enger Säit e Problem mat de Biller ass? Ech sinn all Artikele mat {{tl|Infobox Strooss}} duerchgaangen an entweeder huet d'Bild mer normal geschéngt oder et gouf guer kee Bild, weeder als Infobox-Parameter nach op Wikidata. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 08:10, 6. Aug. 2026 (UTC) ::Salut, de Problem weisst sech wann een d'Säit an der Breet reduzéiert. Beim Artikel Krautmaart, bleift d'Bild zentréiert a beim Artikel Unter den Linden a bei villen anere rutscht et no lénks. Et ass mer eréischt no denger Ännerung opgefall, et kann awer natierlech och gutt sinn datt et un eppes anescht läit. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 08:50, 6. Aug. 2026 (UTC) :::Et läit un eppes anescht an huet näischt mat denger Ännerung ze dinn. --[[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 09:02, 6. Aug. 2026 (UTC) ::::Et schéngt allgemeng sou ze sinn, datt Infoboxen anescht affichéiert ginn, soubal d'Breet vun der Fënster ënner 640px fält. Ech hunn awer nach net erausfonnt, wourunner dat läit respektiv wou dat definéiert ass a wat een eventuell upasse kéint... --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 09:21, 10. Aug. 2026 (UTC) == Modul:Infobox/styles.css == Moien, duerch d'Läsche vum Modul gëtt an all Artikel mat enger Infobox elo e "Feeler-Text" ugewisen. Ausserdeem sinn d'Biller oder Kaarten och verréckelt. Kritt een dat behuewen? | [[Benotzer:Mobby 12|Mobby 12]] ([[Benotzer Diskussioun:Mobby 12|Diskussioun]]) 08:33, 30. Aug. 2026 (UTC) :Merci fir den Hiweis. Et huet ee probéiert d'[[Modul:Infobox]] mam [[:mw:Synchronizer|Synchronizer]] un déi englesch Versioun unzepassen, an dat huet net geklappt, well eis Infobox-Infrastruktur net zu 100&nbsp;% mat där vun enwiki kompatibel ass. Ech hunn déi entspriechend Ännerung einfach zeréckgesat. --[[Benotzer:Volvox|Volvox]] ([[Benotzer Diskussioun:Volvox|Diskussioun]]) 08:51, 30. Aug. 2026 (UTC) ::Super, merci! | [[Benotzer:Mobby 12|Mobby 12]] ([[Benotzer Diskussioun:Mobby 12|Diskussioun]]) 09:11, 30. Aug. 2026 (UTC) == Fro vum [[User:Antolorang|Antolorang]] (09:15, 23. Sep. 2026) == Wéi kann ech eng Foto bei mäi Profil setzen ? --[[Benotzer:Antolorang|Antolorang]] ([[Benotzer Diskussioun:Antolorang|Diskussioun]]) 09:15, 23. Sep. 2026 (UTC) es0sg0w09qe4ql2bo9hisrg3al8ltdu 0 63288 2708993 2703912 2026-09-22T16:06:38Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708993 wikitext text/x-wiki D''''French Open''' ''(offiziell Tournoi de Roland-Garros)'' ass den zweeten Tennistournoi vun de [[Grand-Slam-Turnéier]] am Joer. E gëtt zanter [[1891]] all Joer tëscht Mëtt Mee an Ufank Juni zu [[Paräis]] gespillt. Et ass den eenzege Grand-Slam-Turnéier deen op Sand gespillt gëtt, a wéi bei all aner Grand-Slam-Turnéier spillen do och Dammen an Hären am Eenzel, am Dubbel an am Mixed. Den Tournoi ass nom franséischen Aviateur [[Roland Garros]] genannt. == Geschicht == == Punkten a Präisgelder == {| class="wikitable" |- bgcolor="#DFF4FF" ! Tour !! Punkten !! Technesch Punkten !! Primm |- |- bgcolor="#e5d1cb" |Gewënner |align="center"|200 |align="center"|1000 |align="center"|1 000 000 € |- |- bgcolor="#ffffcc" |Finall |align="center"|140 |align="center"|700 |align="center"|500 000 € |- |- bgcolor="#e5d1cb" |Halleffinall |align="center"|90 |align="center"|450 |align="center"|250 000 € |- |- bgcolor="#ffffcc" |Véirelsfinall |align="center"|50 |align="center"|250 |align="center"|125 000 € |- |- bgcolor="#e5d1cb" |Aachtelsfinall |align="center"|30 |align="center"|150 |align="center"|66 250 € |- |- bgcolor="#ffffcc" |3. Tour |align="center"|15 |align="center"|75 |align="center"|39 400 € |- |- bgcolor="#e5d1cb" |2. Tour |align="center"|7 |align="center"|35 |align="center"|23 760 € |- |- bgcolor="#ffffcc" |1. Tour |align="center"|1 |align="center"|5 |align="center"|14 290 € |} == Rekorder == == Gewënner == * [[Lëscht vun de French Open Gewënner am Häreneenzel]] * [[Lëscht vun de French Open Gewënner am Dammeneenzel]] * [[Lëscht vun de French Open Gewënner am Härendubbel]] * [[Lëscht vun de French Open Gewënner am Dammendubbel]] * [[Lëscht vun de French Open Gewënner am Mixed]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{fr}} [http://www.rolandgarros.com/ Offiziell Säit vum Turnéier] {{Naviblock |French Open |Grand-Slam-Turnéier }} [[Kategorie:French Open]] [[Kategorie:Paräis]] 3u0a6lkt5bwlkthi94ldfrcl8pmvxnw 0 63910 2709013 2666328 2026-09-22T16:43:08Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709013 wikitext text/x-wiki {| style="float:right;" |[[Fichier:Apollo 8 Liftoff.jpg|thumb|Start der [[Saturn (Rakéit)|Saturn V]] mat Apollo 8 un der Spëtzt]] |- |[[Fichier:Pershing-2 two stage version.jpg|thumb|[[Pershing (Rakéit)|Pershing II]]]] |- |[[Fichier:Atlantis taking off on STS-27.jpg|thumb|Start vum [[Space Shuttle]] Atlantis]] |- |[[Fichier:Soyuz TMA-5 launch.jpg|thumb|[[Sojus (Rakéit)|Sojus-FG]] mat bemanntem Raumschëff Sojus TMA-5]] |- |[[Fichier:Ariane42P rocket.png|thumb|[[Ariane (Rakéit)|Ariane 42P]]]] |} Eng '''Rakéit''' (vun der italieenescher Sprooch ''rocchetta'' „[[Spëndel]]“) ass e [[Fluchkierper]] mat [[Réckstoussundriff]] ([[Rakéitenundriff]]), dee vu senger [[Ëmgéigend]] onofhängeg ass an dofir och am [[Vakuum|lofteidele Raum]] d'Vitess vergréissere kann. Rakéiten, déi eng grouss Eegesteierung hunn an z.&nbsp;B. beweeglechen Ziler noginn, ginn och als [[Lenkfluchkierper]] bezeechent. Am Géigesaz zu [[Schosskierper|Geschosser]] hu Rakéite laang Vitessphasen. Wéinst der doduerch däitlech manner staarker Belaaschtung kann d'[[Struktur]] vun der Rakéit liicht gehale ginn. == Geschicht == Deen éischten iwwerliwwerte [[Rakéitestart]] war am Joer [[1232]] am [[Song-Dynastie|Keeserräich China]]. Am Krich géint d'[[Mongolen]] hunn d'Chinesen an der Schluecht vu [[Kaifeng]] eng Aart Rakéit agesat: Dobäi hu si vill einfach, mat Schwaarzpolver ugedriwwe Geschosser op d'Ugräifer ofgeschoss. D'Rakéite sollte manner de Géigner verletzen, wéi déi feindlech Päerd erféieren. An Europa war den éischten dokumentéierte Start vun enger Rakéit am Joer [[1555]] am [[Siwebiergen|siwebiergeschen]] [[Sibiu|Hermannstadt]]. De Fluchkierper hat schonn en Dräistufenundriffsystem. [[1804]] mécht den Englänner [[William Congreve (Erfinder)|William Congreve]] mat der vun him entwéckelter a spéider no him benannter Rakéitewaff, eng Aart Brandrakéit, éischt grouss Versich; d'Waff gouf [[1806]] bei Boulogne, [[1807]] beim Bombardement vu Kopenhagen, [[1809]] beim Ugrëff op déi franséisch Flott bei der [[Île d'Aix]] a beim Beschoss vu Vlissingen an 1813/1814 viru Glückstadt agesat. Wärend de [[Befreiungskrich]]er hunn d'Englänner hiren Alliéierte Rakéitebatterien, déi [[1813]] bei de Belagerunge vu [[Wittenberg]] an [[Danzeg]] souwéi an der [[Vëlkerschluecht vu Leipzig]] zum Asaz koumen. Rakéite vom Congreve goufen och am [[Britesch-Amerikanesche Krich|Krich vun 1812]] géint d'Amerikaner agesat. No geneeëm Studium vun den englesche Rakéitewaffen huet den éisträichesche Freiherr [[Vincenz von Augustin]] déi nei Waff fir d'éisträichesch Arméi agefouert. Den Augustin war vun [[1814]] un de Chef vun der Krichsrakéitenanstalt an hat bis [[1838]] de Kommando vum, an der éisträichescher Artillerie, neigegrënnte Rakéitekorps an der [[Wiener Neustadt]]. * [[1926]] test de [[Robert Goddard]] an den USA erfollegräich seng selwer entwéckelt Rakéit mat Flëssegdreifstoff. * [[1927]] Bei Opel fänkt d'Rakéitefuerschung mat engem eegens dofir gebaute Préifstand fir d'Miessung vun der Schubkraaft vun de Rakéiten un. Och de [[Max Valier]] an de [[Friedrich Wilhelm Sander]] sinn dobäi. * [[1928]] Den [[11. Abrëll]] steiert de Kurt C. Volkhart dat éischt Resultat vun der Opel-Fuerschung op der Wierksrennbunn: Et ass e Rakéitenauto mam Numm RAK1. * [[1929]] De [[Fritz von Opel]] absolvéiert am September um [[Fluchhafen Frankfurt-Rebstock|Frankfurt-Rebstock]] de wuel éischte bemannte Rakéitefluch vun der Welt. Hie war mat dem Opel-Sander RAK 1-Fliger 150&nbsp;km/h séier. * [[1931]] ass dem [[Johannes Winkler]], Grënner vum VfR ([[Verein für Raumschiffahrt]]), den éischte Start mat enger Flëssegkeetsrakéit an Europa gelongen. * [[1935]] goufen an der Sowjetunioun d'Rakéite [[GIRD-09]] a [[GIRD-X]] gestart. Béid Rakéite goufe vum [[GIRD]], enger Ënnerorganisatioun vun der [[OSSOAWIACHIM]], entwéckelt. * [[1942]] start déi éischt gesteiert a fluchstabiliséiert Groussrakéit, dat däitscht [[A4 (Rakéit)|Aggregat 4]], zu [[Peenemünde]] an domat fänkt d'Benotze vu Rakéiten als Massevernichtungswaff un. * [[1945]] mécht de [[Lothar Sieber]] den éischte bemannte vertikale Rakéitestart mat enger [[Bachem Ba 349|Ba 349 Natter]]. Hie stierzt déidlech of. * [[1957]] eng modifizéiert sowjetesch [[Interkontinentalrakéit]] vum Typ [[R-7]] verléisst d'[[Äerdatmosphär]] a bréngt de Satellit [[Sputnik]] an eng [[Ëmlafbunn]] ronderëm d'Äerd. ''Kuckt och'': [[Geschicht vun der Raumfaart]] == Opbau == All Rakéit besteet aus dëse Baugruppen: * [[Undriffsmaschinn]] ([[Rakéitendreifwierk]] mat [[Brennkummer]], [[Düs]] (z.&nbsp;B. [[Aerospike|Aerospike-Düs]]), ([[Pompesystem]] an [[Killung]]) * [[Stabiliséierung]]s- an/oder [[Steiereenheet]] * [[Notzlaascht]] ([[Sprengkapp]], [[Satellit (Raumfaart)|Satellit]], [[Mannschaft]], Modul fir zeréck ze kommen asw.) D'Baugruppe ginn duerch de Mantel zesummegehalen. Dobäi kënnen eenzel Baugruppen och méi dacks virkommen ([[Méistuferakéit]]). === Dreifwierk === Fir eegestartfäeg Fluchkierper gi wéinst der héijer Vitess déi soll erreecht ginn, cheemesch Rakéitendreifwierker gebraucht. Schonn erprouft Kärenergie-Rakéitendreifwierker goufen aus Sécherheets- an Ëmweltschutzgrënn net agesat. [[Elektrescht Rakéitendreifwierk|Elektresch Rakéitendreifwierker]] funktionéieren nëmmen am [[Vakuum]] a ginn nëmme fir scho gestart Raumsonden a Satellitte gebraucht ([[Ionenundriff]]). === Steier a Lenkariichtungen === ==== Ongelenkt Rakéiten ==== Ongelenkt Rakéite ginn duerch den Ofschosswénkel ausgeriicht a wärend dem Fluch nëmmen [[Aerodynamik|aerodynamesch]] stabiliséiert. Dëst geschitt duerch [[Drall]], engem Stabiliséierungsstaf oder duerch Leetwierker, woubäi och Leetwierket een Drall maache kënnen. D'Leetwierker sinn dobäi ëmmer um ënneschten Enn vun der Rakéit, hanner dem [[Schwéierpunkt]]. ===== Beispiller ===== * [[Feierwierksrakéit]] * [[Modellrakéit]] * kleng Héichtefuerschungsrakéit, wéi d'[[MMR06]]-M * vill [[militäresch Rakéit]]en vu kuerzer Reechwäit, wéi d'[[Katjuscha (Rakéitewerfer)|Katjuscha]], einfach Buedem- Buedem -, Buedem -Loft-Rakéiten oder Geschëss vu Rakéitepistoulen an Rakéitegeschützer ==== Gesteiert Rakéiten ==== Gesteiert Rakéiten ënnerleie wärend dem Fluch enger [[Kurs (Navigatioun)|Kursiwwerwaachung]] an hunn d'Méiglechkeet, de Kurs ze korrigéieren. Dobäi kann d'Kurskorrektioun autonom oder duerch eng wéi och ëmmer eege Leetstatioun geschéien. D'Kurskorrektioun gëtt meeschtens duerch e [[Raumlag]] iwwerwaachend [[Kreesel]]system ageleet, och [[inertiales Navigatiounssystem]] genannt. Et gëtt haut z.&nbsp;B. duerch [[Global Positioning System|GPS]]-Steierung ergänzt. Dëst kann duerch follgend Steierglidder geschéien: * [[Leetwierk]]er wierken op d'Loft ronderëm a kënnen domat bei Flich an der Atmosphär och no Brennenn benotzt ginn. * [[Stralruder]] wierken direkt am ausgestoussenen Gasstroum. * Schwenkbar Expansiounsdüsen, oder ''gas-dynamic-steering''. * Steierdreifwierker, déi säitlech vun der Längsachs wierken. Am militäresche Beräich gi gesteiert Rakéiten als ''[[Fluchkierper]]'' bezeechent. ===== Beispiller ===== * Militäresch Rakéite vu gréisserer Reechwäit sinn meeschtens [[ballistesch Rakéit]]en; déi éischt a Serie gebaute ballistesch an gesteiert Rakéit war d'[[A4 (Rakéit)|A4]]. * [[Fluchofwierrakéit]]en an [[Panzerofwierrakéit]]n. * Gréisser [[Héichtefuerschungsrakéit]]en. * [[Drorakéit]]en. === Rakéitemantel === De Mantel vun de Rakéite muss wéinst dem Dreifstoff an der Notzlaascht méiglechst liicht sinn. Fir wéineg Offall matzeféiere gëtt nëmmen eng gewëssen Dreifstoffmengt matgefouert. Dofir gi bei gréissere Rakéiten, [[Stuferakéit|méistufeg]] Rakéite gebaut, d.&nbsp;h. no Brennenn vun enger Stuf gëtt dës ofgetrennt an déi nächst Stuf gëtt gezünd. D'Oftrennung geschitt meeschtens duerch Ofsprengen ([[Pyrobolzen]]), kann awer och duwrch Zündung vun der nächster Stuf geschéien. Fir Flich an der Atmosphär muss de Mantel aerodynamesch gebaut sinn, weider kann et zu thermesche Belaaschtungen duerch Loftreiwung kommen. Bei verschidde Rakéiten, wéi der amerikanescher [[Atlas (Rakéit)|Atlas]]-Rakéit, gëtt de Mantel duerch een Iwwerdrock an der Rakéit gehalen. == Dro- an [[Héichtefuerschungsrakéit]]en == * [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]: [[Aerobee]], [[Vanguard-Projet|Vanguard]], [[Thor (Rakéit)|Thor]], [[Atlas (Rakéit)|Atlas]], [[Redstone (Rakéit)|Redstone]], [[Saturn (Rakéit)|Saturn]], [[Scout (Rakéit)|Scout]], [[Titan (Rakéit)|Titan]], [[Delta (Rakéit)|Delta]], [[Pegasus (Rakéit)|Pegasus]], [[Space Shuttle]], [[Booster (Rakéitundriff)|Booster vun Dro Rakéiten]] * [[Russland|Russland/Sowjetunioun/GUS]]: [[MMR06]], [[R-7]], [[Sojus (Rakéit)|Sojus]], [[N1 (Rakéit)|N1]], [[Zyklon (Rakéit)|Zyklon]], [[Zenit (Rakéit)|Zenit]], [[Kosmos (Rakéit)|Kosmos]], [[Proton (Rakéit)|Proton]], [[Energija]], [[Angara (Rakéit)|Angara]], [[Wolna (Rakéit)|Wolna]] * [[Europa (Kontinent)|Europa]]: [[Ariane (Rakéit)|Ariane]] 1-3, [[Ariane 4]], [[Ariane 5]], [[Cirrus (Rakéitentyp)|Cirrus]], [[Meteor (Héichtefuerschungsrakéit)|Meteor]], [[Europa (Rakéit)|Europa]], [[Vega (Rakéit)|Vega]], [[Monica (Rakéit)|Monica]], [[Zenit (Héichtefuerschungsrakéit)|Zenit]] (Schwäizer Héichtefuerschungsrakéit) * [[Frankräich]]: [[Diamant (Rakéit)|Diamant]] * [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]: [[Blue Streak]], [[Black Knight]], [[Black Arrow]], [[Skylark]] * [[Volleksrepublik China]]: [[Langer Marsch (Rakéit)|Chang Zheng (Lange Marsch)]], [[Feng Bao]] * [[Nordkorea]]: [[Taepodong]] * [[Japan]]: [[Mu (Rakéit)|Mu-Serie]], [[N-Serie]], [[Kappa (Rakéit)|Kappa- oder J-Serie]], [[H-I]], [[H-II]] * [[Indien]]: [[Satellite Launch Vehicle|SLV]], [[Advanced Satellite Launch Vehicle|ASLV]], [[Polar Satellite Launch Vehicle|PSLV]], [[Geosynchronous Satellite Launch Vehicle|GSLV]] * [[Pakistan]]: [[Hatf (Rakéit)|Hatf V (Ghauri)]], Shaheen I und II * [[Israel]]: [[Shavit]] * [[Brasilien]]: [[VLS-1]] == Rakéitenaccidenter == Obschonn et bei der Entwécklung an Erprouwung vun de Rakéite vill Explosioune gouf, waren et awer nëmme wéinwg Accidenter mat Persouneschued, well an der Reegel streng op Sécherheet gekuckt ginn ass. === Déidlech Rakéitenaccidenter mat Affer um Buedem === {| class="prettytable" style=" font-size: 95%;" |- class="hintergrundfarbe8" ! style="width:120px"|Datum ! style="width:160px"|Onglécksplaz ! style="width:80px"|Zuel vun Doudeger ! Aart vun Accident |- | [[17. Mee]] [[1930]] || [[Berlin]], Däitschland || 1 || [[Max Valier]] stierft bei enger Brennkummerexplosioun. |- | [[10. Oktober]] [[1933]] || Däitschland || 3|| Explosioun an der Wierkstat vum [[Reinhold Tiling]]. |- | [[16. Juli]] [[1934]] || [[Kummersdorf-Gut|Kummersdorf]], Däitschland || 3|| Dreifwierksexplosioun bei Buedemtest. |- | [[1944]] ? || [[Tucheler Heide]], Polen || ?|| Bei engem Versuchsstart stierzt eng A4-Rakéit an e Schützengruew, an deem Persoune sinn – en ettlech Doudeger. |- | [[28. August]] [[1944]] ||[[KZ-Niewelager Redl-Zipf]] || 24 || Explosioun vun engem A4-Versuchsdreifwierk op dem Rakéitepréifstand „Schlier“. Ënner den Doudegen ass och d'Rakéitentechnikerin Ilse Oberth, d'Meedche vum [[Hermann Oberth]]. |- | [[24. Oktober]] [[1960]] || [[Baiqongyr|Baikonur]], [[Kasachstan]] || iwwer 126 || Explosioun vun enger [[R-16]] op der Startramp. |- | [[14. Abrëll]] [[1964]] || [[Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], USA || 3 || Rakéit zünd am Montageraum. |- | [[7. Mee]] [[1964]] || [[Braunlage]], Däitschland || 3 || Bei der Virféierung vu Postrakéite vum [[Gerhard Zucker]] explodéiert eng Rakéit kuerz no dem Start, Stécker vun der Rakéit treffen d'Leit, déi nokucken. |- | [[14. Dezember]] [[1966]] || [[Baiqongyr|Baikonur]], [[Kasachstan]] || 1 (?) || Feelstart vun engem onbemannte Sojus-Raumschëff. De Rettungstuerm setzt d'Rakéit a Brand, déi doropshin explodéiert. |- | [[26. Juni]] [[1973]] || [[Plessezk]], [[Sowjetunioun]] || 9 || Explosioun vun enger [[Kosmos (Rakéit)|Kosmos-3M]] op der Startramp. |- | [[18. Mäerz]] [[1980]] || Plessezk, Sowjetunioun || 48 || Explosioun vun enger [[Wostok (Rakéit)|Wostok-2M]] op der Startramp. |- | [[14. Februar]] [[1996]] || [[Xichang]], [[Volleksrepublik China|China]] || 6 || Ofstuerz vun enger [[Lange Marsch (Rakéit)|LM-3B]]-Rakéit kuerz no dem Start an een Duerf an der Ëmgéigend. |- | [[15. Oktober]] [[2002]] || Plessezk, Russland || 1 || Explosioun beim Start vun enger [[Sojus (Rakete)|Sojusrakéit]]. |- | 22. August 2003 || [[Alcântara (Maranhão)|Alcantara]], [[Brasilien]] || 21 || Explosioun vun enger [[VLS-1]]-Rakéit op der Startramp. |} === Déidlech Rakéitenaccidenter bei bemannten Flich an der Raumfaart === {| class="prettytable" style=" font-size: 95%;" |- class="hintergrundfarbe8" ! style="width:120px"|Datum ! style="width:160px"|Fluchkierper ! style="width:80px"|Zuel vun Affer ! Aart vun Accident |- | [[1. Mäerz]] [[1945]] || [[Bachem Ba 349]] Natter || 1 || Ofstuerz no dem Start. Éischte bemannte Rakéitefluch iwwerhaapt. Pilot: OLT Lothar Sieber. Eng Starthëllefsrakéit konnt net ofgeworf ginn, wat bei dem uschléissendem Manöver d'Ausléise vum Bremsfallschierm verhënnert huet. |- | [[28. Januar]] [[1986]] || [[STS-51-L]] ([[Challenger (Raumfähr)|Challenger]]) || 7 || Explosioun kuerz no dem Start. Ofgasen aus enger ondichter Starthëllefsrakéit waren Ursaach vun der Explosioun vum Haaptdreifstofftank. |- | [[1. Februar]] [[2003]] || [[STS-107]] ([[Columbia (Raumfähr)|Columbia]]) || 7 || Auseneenbrieche vum Shuttle beim Antrëtt an Äerdatmosphär. Ursaach war een Defekt um Hëtzschëld vum Shuttle, ervirgeruff duerch Isolotiounsdeeler déi beim Start erofgefall waren, an de Schutzmantel beschiedegt haten. |} == Literatur == * Volkhard Bode, Gerhard Kaiser: ''Raketenspuren. Peenemünde 1936-1996 - Eng historesch Reportage mat aktuelle Fotoen''. Christoph Links Verlag - LinksDruck GmbH, Berlin 1996, ISBN 3-86153-112-7 * Gerhard Reisig: ''Raketenforschung in Deutschland. Wie die Menschen das All eroberten''. Agentur Klaus Lenser, Münster 1997, ISBN 3-89019-500-8 * Michael J. Neufeld: ''Die Rakete und das Reich. Wernher von Braun, Peenemünde und der Beginn des Raketenzeitalters''. Henschel Verlag, Berlin 1999, ISBN 3-89487-325-6 * Harald Lutz: ''Die vergessenen Raketenexperimente von Cuxhaven''. Sterne und Weltraum 44(3), S. 40 - 45 (2005) * Werding... "So flogen schon die Pharaonen", ISBN 3-9800989-5 == Kuckt och == * [[Lëscht vu Rakéitentyppen]] * [[Space Shuttle]], [[Marschfluchkierper]], [[Héichtefuerschungsrakéit]], [[Experimentalrakéit]], [[Amateurrakéit]], [[Waasserrakéit]], [[Rettungsrakéit]], * [[Rakéitestart]], [[Rakéitestartplaz]], [[Weltraumgare]], [[Rakéitekamera]], [[Pogoeffekt]], [[Rakéitesinfonie]], [[Rakéitewerfer]] * [[Rakéitegläichung]], [[Rakéitegrondgläichung]], [[Rakéitendreifstoff]], [[Dreifsaz]], * [[European Space Agency|ESA]], [[NASA]], [[Jet Propulsion Laboratory|JPL]], [[ELDO]] * [[Rakéitenpionéier]]: [[Konstantin Ziolkowski]], [[Hermann Oberth]], [[Max Valier]], [[Robert Goddard]] * Constructeuren: [[Wernher von Braun]], [[William Congreve (Erfinder)]], [[Conrad Haas]], [[Abdul Kalam]], [[Sergei Pawlowitsch Koroljow]], [[Berthold Seliger]], [[Reinhold Tiling]], [[Johannes Winkler]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.astronautix.com/lvfam/ astronautix.com] - Date vun zivillen a militäresche Rakéiten * {{de}} [https://web.archive.org/web/20070313103112/http://www.luftwaffen-projekte.de/lwp/rlm/rlm.htm Dreifstoffer vun däitsche Rakéitewaffen] * {{de}} [http://www.tu-braunschweig.de/Medien-DB/ifdn-physik/kap9.pdf Aféierung an déi physikalesch Grondlage vu Rakéiten] [[Kategorie:Rakéiten| ]] efio8aq0re4phvdnq7yulyxcqk9tcaj 0 65665 2709016 2692955 2026-09-22T16:45:53Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709016 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stad Rio de Janeiro|de Bundesstaat|Rio de Janeiro (Bundesstaat)}} {{Infobox Uertschaft | UertschaftNumm = Rio de Janeiro | Foto = Rio De Janeiro - Rafael Defavari.jpg | FotoGréisst = 290px | FotoLegend = Owespanorama vu Rio de Janeiro | Land (ISO-Code) = {{BRA}} | Verwaltungseenheet = [[Rio de Janeiro (Bundesstaat)|Rio de Janeiro]] | Koordinaten = {{coor dms|22|54|30|S|43|11|47|W|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch = 1.197,46 | Awunner = 6.775.561 (geschat)<ref name=":0" /> | Awunnerdatum = 2021 | Héicht = 2 | Websäit = [http://www.camara.rj.gov.br/ www.camara.rj.gov.br] | Kaart/Bild2_Legend = | Kaart/Bild2 = | Kaart/Bild2_Gréisst = }} '''Rio de Janeiro''' ass déi zweetgréisst Stad a [[Brasilien]] an d'Haaptstad vum [[Rio de Janeiro (Bundesstaat)|Bundesstaat mam selwechten Numm]]. Se läit an der [[Guanabara]]-Bucht am Südoste vum Land. Den Numm ([[portugisesch]] fir "Januar-Floss") ass entstanen, well de [[Gaspar de Lemos]] den 1. Januar 1502 d'Bucht entdeckt huet an iertemlech gemengt huet, et wier d'Mëndung vun engem grousse Floss. D'Stad hat 2016 ronn 6,4 Milliounen Awunner; 2021 waren et der geschat 6,76 Milliounen<ref name=":0">{{Citation|URL=https://cidades.ibge.gov.br/brasil/rj/rio-de-janeiro/panorama|Titel=População|Gekuckt=06.06.2022|Wierk=|Editeur=cidades.ibge.gov.br|Sprooch=pt}}</ref>. An der [[Agglomeratioun]] liewen eng 13,634 Milliounen Awunner (2020)<ref>{{Citation|URL=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/#people-and-society|Titel=Brazil|Gekuckt=06.06.2022|Datum=26.05.2022|Editeur=Central Intelligence Agency|Sprooch=en|archivedate=2021-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210812124129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/brazil/#people-and-society}}</ref>. Rio de Janeiro war tëscht [[1763]] an [[1960]] d'Haaptstad vu Brasilien, ier [[Brasília]] dës Funktioun iwwerholl huet, an ass no [[São Paulo]] dee wichtegsten Handels- a Finanzzentrum vum Land. D'Awunner gi ''Cariocas'' genannt, dat heescht op [[Tupinambá]] "Häip vum wäisse Mann". Déi bekanntst Attraktioune vu Rio de Janeiro sinn den 394 m héijen [[Pão de Açúcar|Zockerhutt]], déi 38 Meter héich [[Cristo Redentor|Christusfigur]] op der Spëtzt vum [[Corcovado (Brasilien)|Corcovado]] (dee 704 m héich ass) an d'Plagë vu [[Copacabana (Rio de Janeiro)|Copacabana]] an [[Ipanema]]. D'Stad ass och bekannt wéinst dem [[Karneval vu Rio]], deen do all Joer deeglaang gefeiert gëtt. D'[[Olympesch Summerspiller 2016]] goufen zu Rio de Janeiro ausgedroen. === Arrondissementer === Rio de Janeiro ass an 33 Arrondissementer (''Regiões Administrativas'') agedeelt, déi hirersäits 5 Plang-Flächen (Áreas de Planejamento) zougeuerdent sinn: * Área de Planejamento 1: Centro, Paquetá, Portuária, Rio Comprido, Santa Teresa, São Cristóvão; * Área de Planejamento 2: Botafogo, [[Copacabana (Rio de Janeiro)|Copacabana]], Lagoa, Rocinha, Tijuca, Vila Isabel; * Área de Planejamento 3: Anchieta, Complexo do Alemão, Ilha do Governador, Inhaúma, Irajá, Jacarezinho, Madureira, Maré, Méier, Pavuna, Penha, Ramos, Vigário Geral * Área de Planejamento 4: Barra da Tijuca, Cidade de Deus, Jacarepaguá; * Área de Planejamento 5: Bangu, Campo Grande, Guaratiba, Realengo, Santa Cruz. D'administrativ Regioune sinn an 160 Quartieren (''Bairros'') ënnerdeelt. == Biller == <gallery perrow="3" widths="200"> Fichier:Ipanema Rio de Janeiro 2009-04.JPG|d'Plage vun Ipanema Fichier:Cristo Redentor Rio de Janeiro 4.jpg|De [[Cristo Redentor]] um [[Corcovado (Brasilien)|Corcovado]] Fichier:Palácio Tiradentes.jpg|D'Parlament vum Bundesstaat Rio de Janeiro Fichier:Avenida Rio Branco, Rio de Janeiro (RJ).jpg|D'''Avenida Rio Branco'' Fichier:Aterro do Flamengo visto a partir do morro da Urca.jpg|Vue op de Flamengo-Park </gallery> [[Fichier:Panorama from Rio de Janeiro.jpg|thumb|center|1000px|Vue vum [[Corcovado (Brasilien)|Corcovado]] erof op den [[Pão de Açúcar|Zockerhutt]], an d'Quartiere vu Botafogo, [[Copacabana (Rio de Janeiro)|Copacabana]] an [[Ipanema]].]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.rio.rj.gov.br/ Website vun der Stadverwaltung] (portugisesch) * [http://www.brasilturismo.com/riodejaneiro Brasil Turismo: Rio de Janeiro] (däitsch) {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Rio de Janeiro| ]] [[Kategorie:Olympesch Stied]] g6yothn2938drasup9997qjn5amilmm 0 66805 2709025 2477635 2026-09-22T18:53:11Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709025 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stad São Paulo|aner Bedeitunge vum Numm|São Paulo (Homonymie)}} '''São Paulo''' ['sãu 'paulu] ([[Portugisesch|port.]] fir [[Paulus vun Tarsus|hellege Paulus]]) ass d'Haaptstad vum [[brasilien|brasilianesche]] Bundesstaat mam [[São Paulo (Bundesstaat)|selwechten Numm]]. Se läit am Südoste vum Land, 80&nbsp;km vum [[Atlanteschen Ozean]] ewech, po enger Héicht vu bal 800 m. Et ass de wichtegste Wirtschafts-, Finanz- a Kulturzentrum a Verkéiersknuet vum Land mat Universitéiten, Héichschoulen, Theateren a Muséeën. São Paulo ass dee gréissten industrielle Ballungsraum a [[Südamerika|Latäinamerika]]. An der Stad selwer liewen 10,9 Millioune Mënschen (2007). D'[[Metropolregioun]] Grande São Paulo huet ronn 19,2 Milliounen Awunner(2007) op bal 8.000 Quadratkilometer an ass domat eng vun deene gréissten op der Welt an déi Stad mat de meeschtne Awunner op der [[Südhallefkugel|südlecher Hemisphär]]. São Paolo ass, jee no Statistik, déi fënneft- oder sechstgréisst Stad op der Welt. São Paulo ass, wéinst enger [[Immigratioun]] aus der ganzer Welt, [[Multikulturell Gesellschaft|multikulturell]] Gesellschaft, mat haaptsächlech portugiseschen, italieeneschen, däitschen, libaneeseschen a japanischen Aflëss. São Paulo besteet aus 9 administrativen Zonen (''zonas''): Nordost, Nordwest, West, Zentrum-Süd, Zentrum, Südosten, Süd, Ost 01 und Ost 02, déi fir hiren Deel an 31 Ënnerprefekturen (''subprefeituras'') a 96 Quartieren (''distritos'') agedeelt sinn. São Paulo gouf de 25. Januar 1554, dem Fest vun der Bekéierung vum Apostel Paulus, vun de [[Jesuitten|jesuittesche]] Missiounspatere [[Manuel da Nóbrega]] a [[José de Anchieta]] ronderëm e Jesuitte-[[Klouschter]] gegrënnt. 1711 krut et d'Stadrecht. Bis an d'1870er blouf et relativ onbedeitend. Eréischt mat der rasanter Ausbreedung vum [[Kaffi]]ubau goufe systematesch Verkéiersweeër am Bundesstaat ugeluecht, mat São Paolo am Zentrum. Tëscht 1886 an 1905 sinn Honnertdausende vu Leit agewandert (virun allem Italieener, mä och Däitscher, Japaner a Libanesen. Enn vum 19. Joerhonnert koum d'Industrialiséierung dobäi, déi d'Géigend zu der gréisster Industrieregioun vum Land gemaach huet an São Paulo zu Räichtum a Gréisst verhollef hunn. Zanter der Mëtt vum 20. Joerhonnert kommen d'Leit, déi op São Paulo wunne kommen, virun allem aus dem Nordoste vu Brasilien == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.visitesaopaulo.com/ São Paulo Convention & Visitors Bureau] * [https://web.archive.org/web/20080910141722/http://www.brasilturismo.com/saopaulo/ São Paulo - Brasilien] * [https://web.archive.org/web/20060518023200/http://www.prefeitura.sp.gov.br/portal/index.php D'offiziell Säit vun der Stad] {{pt}} {{DEFAULTSORT:Sao Paulo}} [[Kategorie:Stied a Brasilien]] [[Kategorie:São Paulo (Bundesstaat)]] juc84os0hgjqthlf05jouixnhjsfsvi 0 68621 2709011 2514719 2026-09-22T16:41:43Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709011 wikitext text/x-wiki {{Infobox Planzen | Numm = Muert | Bild = Carrots of many colors.jpg | Bildtext = Muerten a verschiddene Faarwen a Formen | Räich = [[Planzeräich]] | Ofdeelung = [[Bléieplanzen]] | Klass = [[Magnoliopsida]] | Uerdnung = [[Apiales]] | Famill = [[Apiaceae]] | Gattung = [[Daucus]] | Aart = [[Wëll Muert]] | Ënneraart = Muert | Wëssenschaftlechen Numm = Daucus carota ''subsp.'' sativus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = '''[[Carl Linnaeus]]''' | Ënnerandeelung_ranking = | Ënnerandeelung = }} D''''Muert''' oder '''Wuerzel''' (''Daucus carota'' ssp. ''sativus'') ass eng [[zweejäreg Planz|zweejäreg]] [[Geméis]]planz aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Apiaceae]]. Si ass d'Kulturform vun der [[Wëll Muert|Wëller Muert]] (''Daucus carota''). Benotzt gëtt praktesch nëmmen d'Wuerzel selwer, d'Geleef gëtt net verschafft. D'Muerte sinn, vun der Quantitéit hier, no der [[Tomat]], déi zweetheefegst Geméisaart an der EU. Am éischte Joer bilt sech eng Blatrosett aus duebel- oder dräichfachgefiederte [[Blat (Planz)|Blieder]] an eng Wuerzel eraus. Am zweete Joer beemt se an 't entsteet dann e Sprass mat Blieder a Bléien. Am Geméisubau gëtt d'Wuerzel schonn nom éischte Summer rekoltéiert. D'Wuerzele si meeschtens [[Orange (Faarf)|orange]] (ursprénglech Zorte si wäisselzeg, gielzeg oder rout-mofelzeg) an enthale [[Carotin]], [[Vitaminn C]], [[Kalium]] an [[Eisen]]. Déi orange Wuerzelen, wéi mer se haut kennen, sinn Ziichtungen a komme warscheinlech aus Holland, wou se op engem Bild vum Enn vum 17. Joerhonnert fir d'éischt ze gesi sinn. == Literatur == * Georg Vogel: ''Handbuch des speziellen Gemüsebaues''. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart 1996. ISBN 3-8001-5285-1, S. 953–975. * Udelgard Körber-Grohne: ''Nutzpflanzen in Deutschland von der Vorgeschichte bis heute''. Theiss, Stuttgart 1995 (Nachdruck ISBN 3-933203-40-6), S. 223–231. (Kulturgeschichte) == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Doldebléier]] [[Kategorie:Geméis]] [[Kategorie:Heelplanzen]] q0d0t4ncgvr7gev1imk5r8l4zyszg9e 0 68741 2709052 2693001 2026-09-23T09:40:32Z Asterix789 66625 2709052 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Däitschland | Numm = Bleialf | Wopen = Wappen der OG Bleialf.svg | Bundesland = Rheinland-Pfalz | Landkrees = Béibreg-Prüm | Verbandsgemeng = Prüm | Gemeng = | Fläch = 7,55 {{km2}} | Koordinaten = {{coor dms|50|14|21|N|06|17|14|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} '''Bleialf''' ass eng [[Uertsgemeng]] an der [[Schnéi-Äifel]] am [[Äifelkrees Béibreg-Prüm]]. Et ass en Deel vun der [[Verbandsgemeng Prüm]]. Zu Bleialf gëtt et eent vun den dräi [[Bläi]]äerzgisementer an der [[Äifel]]. Bleialf gouf fir d'éischt 893 am [[Prümer Urbar]] ernimmt. ==Kuckeswäertes== *[[Sankt-Mariä-Himmelfahrt-Kirche (Bleialf)|Kierch Sankt-Mariä-Himmelfahrt]]. *[[Tunnel vu Bleialf]]. *[[Sender Bleialf]]. * D'Grouf ''Mühlenberger Stollen'' mat Musée. [[Kategorie:Uertschaften a Rheinland-Pfalz]] [[Kategorie:Gemengen a Rheinland-Pfalz]] g0a0e1nor4uypa5tpahuju94lye9vzj 0 70273 2708983 2688335 2026-09-22T13:54:03Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Pieridae]] derbäigesat 2708983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Kabesfrësser<br>Kabespäipel | An anere Sproochen = | Bild = Großer Kohlweißling.jpg | Bildtext = Kabesfrësser (''Pieris brassicae'') <big>♀</big> | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthoropda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Pieridae]] | Ënnerfamill = [[Pierinae]] | Gattung = [[Pieris]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Pieris brassicae | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758) }} [[Fichier:Large White eggs 600.jpg|thumb|Eeër op engem Kabes]] [[Fichier:Pieris brassicae (caterpillar).jpg|thumb|Raup]] [[Fichier:Pieris.brassicae.pupa.jpg|thumb|upright|Popp]] De '''Kabesfrësser'''<ref name="Klees"/><ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Pieris brassicae''), och alt '''Kabespäipel'''<ref name="Klees">[[Henri Klees|Klees, Henri]], 1981. ''Luxemburger Tiernamen''. ''Beiträge zur luxemburgischen Sprach- und Volkskunde'' Nr. XIV. 131 S., Pierre Linden, Lëtzebuerg.</ref> genannt, ass e [[Päiperleken|Päiperlek]] ([[Dagfalter]]) aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de ''[[Pieridae]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Großer Kohlweißling'' genannt, op [[Franséisch]] ''Piéride du chou'' an op [[Englesch]] ''Large white''. De Kabesfrësser ass wäit verbreet a kënnt heefeg vir tëscht Nord[[afrika]] a [[Fennoskandinavien]]. De Kabesfrësser ass nieft dem [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an dem [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') eng vun den dräi [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfalteraarten]], déi net op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg steet<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. D'[[Imago (Zoologie)|Imagines]] erreechen eng Spanwäit vun de Flilleke vu 60 Millimeter. D'Ecke vun de viischte Flilleke si schwaarz. <gallery mode=packed heights="160"> (MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute-Garonne France - male dorsal.jpg|''Pieris brassicae'' ♂ (MHNT) Pieris brassicae - Ste.Foy d'Aigrefeuille Haute Garonne France - male ventral.jpg|''Pieris brassicae'' ♂ △ (MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female dorsal.jpg|''Pieris brassicae'' ♀ (MHNT) Pieris brassicae - Foret de Bouconne, France - female ventral.jpg|''Pieris brassicae'' ♀ △ </gallery> Tëscht Mee a Juni leet d'Weibche ronn 100 Eeër a Kludderen op der ënneschter Säit vun der Wiertsplanzen. No ronn zwou Woche kommen do gielzeg-gréng a schwaarz gefleckte [[Raup]]en eraus. Dës erniere sech virun allem vu [[Kabes]] (''Brassica'') an anere [[Kräizbléiegewächser]] (Brassicaceae), dohier den Numm vum Déier. D'Raup gëtt ''Kabesmued, -raup'' oder ''-schësser'' genannt. Wa se no 3 bis 4 Wochen eng Längt vu bis zu 40 Millimeter erreecht hunn, [[Popp (Insekt)|verpoppe]] se sech. D'Hierschtgeneratioun iwwerwantert als Popp. == Literatur == * Tom Tolman, Richard Lewington: ''Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas'', Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 1998, ISBN 3-440-07573-7 * Hans-Josef Weidemann: ''Tagfalter: beobachten, bestimmen'', Naturbuch-Verlag Augsburg 1995, ISBN 3-89440-115-X == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Pieris brassicae}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Pieris_brassicae Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kabespaipel}} [[Kategorie:Pieridae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] 36eq84hs2yh900xqhhdtaz0dlxfp8hh 0 76920 2708980 2688333 2026-09-22T13:52:04Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Pieridae]] derbäigesat 2708980 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Zitrouneblat | An anere Sproochen = | Bild = Gonepteryx rhamni Lapsuliblikas estonia 2011.jpg | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Ënnerfamill = [[Coliadinae]] | Gattung = [[Gonepteryx]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Gonepteryx rhamni | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758}}) }} D''''Zitrouneblat'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Gonepteryx rhamni'') ass e [[Päiperlek]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Zitronenfalter'' genannt, op [[Franséisch]] ''Citron'' an op [[Englesch]] ''Common brimstone''. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet d'Zitrouneblat op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. <gallery mode=packed heights="140"> (MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male dorsal.jpg|''Gonepteryx rhamni'' ♂ (MHNT) Gonepteryx rhamni - Préserville France - male ventral.jpg|''Gonepteryx rhamni'' ♂ △ (MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female dorsal.jpg|''Gonepteryx rhamni'' ♀ (MHNT) Gonepteryx rhamni - Foret de Bouconne France - female ventral.jpg |''Gonepteryx rhamni'' ♀ △ </gallery> D'Zitrouneblat huet giel boufërmeg Flilleke mat enger Spanwäit vu 50 bis 55 Millimeter. D'Männercher si staark giel gefierft, d'Weibercher éischter blatzeg gréngelzeg-wäiss, woufir déi och op en éischte Bléck gär mam [[Kabespäipel]] verwiesselt ginn. <!--== Iwwerwanterung ==--> == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Gonepteryx rhamni}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Gonepteryx_rhamni Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Pieridae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] 303mnu1jbfxwr7az3xvocg6hwy2957v 0 82910 2709045 2639807 2026-09-23T06:37:45Z Zinneke 34 /* Geschicht */ [Edited with [[lb:Wikipedia:MiniEdit| #MiniEdit]]] 2709045 wikitext text/x-wiki {{coor_dms1 uewen|49|33|00.1|N|5|53|04.2|O}} [[Fichier:MonumPéitengChauvin.jpg|thumb|300px|D'Monument Chauvin]] [[Fichier:Graf Chauvin.JPG|thumb|D'Graf um Diddelenger Kierfecht]] D''''Monument Chauvin''' zu [[Péiteng]] erënnert un de Jacques Chauvin, ''sous-lieutenant des spahis'', deen den [[10. Mee]] [[1940]] bei der Invasioun vun der [[Wehrmacht]] säi Liewen um Fouss vum [[Prënzebierg (Péiteng)|Prënzebierg]] huet misse loossen. D'Monument ass aus [[Minett (Äerz)|Minettsstee]] gebaut an dréit eng [[goss]]e Plack mat der Opschrëft: <pre style="text-align:center; width: 400px"> A LA MEMOIRE DE JACQUES CHAUVIN SOUS LIEUTENANT DES SPAHIS TOMBE LE 10 MAI 1940 POUR LA FRANCE ET LE LUXEMBOURG </pre> D'Monument steet um Fouss vum Prënzebierg bei der Kräizung vun der ''rue Prinzenberg'' mat der ''rue Jacques Chauvin''. ==== Geschicht ==== Zanter den éischten Deeg vum Joer 1940 hat d'[[Frankräich|franséisch]] [[Regierung]], déi mat enger däitscher Attack gerechent hat, hir Truppe laanscht d'Ostgrenz placéiert. Ënner hinne waren och [[afrika]]nesch [[Spahis]]-Truppen. D'[[Regierung Dupong-Krier|Lëtzebuerger Regierung]] hat d'franséisch Arméi autoriséiert fir d'Grenz z'iwwerschreiden, am Fall vun enger däitscher Invasioun. Dës Invasioun war den 10. Mee 1940. Géint 10:00 Auer mueres gouf de Jacques Chauvin vu Spadséiergänger um Prënzebierg gesinn, wéi hie vun do aus d'Beweegunge vun de feindlechen Truppen iwwerwaacht huet. Gläichzäiteg ass eng Grupp vun däitschen Zaldote vu Péiteng aus a Richtung Prënzebierg virgeréckt. Den Dag drop gouf dem Jacques Chauvin seng Läich am Bësch fonnt; nieft him säin [[Haushond|Hond]], dee säi Meeschter net verloosse wollt. Péitenger Awunner hunn de Chauvin op der Plaz wou si e fonnt haten begruewen. 1941 goufe seng Iwwerreschter, sou wéi och déi vun anere gefale Fransousen, vun den Däitschen um [[Zaldotekierfecht um Gehaansbierg|Zaldotekierfecht]] zu [[Diddeleng]] begruewen. Wéi deen dunn 1955 zougemaach gouf koume se an eng Nekropol um neien Diddelenger Kierfecht leien. Nom [[Zweete Weltkrich|Krich]] hunn d'Péitenger [[Scouten]], op der Plaz wou de Chauvin fonnt gouf, e klengt Monument mat enger Plack opgeriicht. Well dës Plaz awer net gutt z'ereeche war, gouf d'Monument spéiderhin un de Bord vum Bësch deplacéiert, wou et haut nach steet. Och eng Strooss zu Péiteng gouf nom Jacques Chauvin genannt.<ref>[https://map.geoportail.lu/addresses/Pétange/Rue%20Jacques%20Chauvin/ Lokalisatioun] op geoportail.lu.</ref> == Kuckt och == * [[Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg]] ==== Quell ==== * Daman, Viviane, 2002. ''Il était une fois... JACQUES CHAUVIN, SOUS-LIEUTENANT DES SPAHIS '', Péitenger Wand, 10/2007 [[Kategorie:Commemoratiounsplaze vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Péiteng]] 2xmjsvfxho09aaquh1r7ev6o32vkb17 2709046 2709045 2026-09-23T06:38:45Z Zinneke 34 /* Kuckt och */ 2709046 wikitext text/x-wiki {{coor_dms1 uewen|49|33|00.1|N|5|53|04.2|O}} [[Fichier:MonumPéitengChauvin.jpg|thumb|300px|D'Monument Chauvin]] [[Fichier:Graf Chauvin.JPG|thumb|D'Graf um Diddelenger Kierfecht]] D''''Monument Chauvin''' zu [[Péiteng]] erënnert un de Jacques Chauvin, ''sous-lieutenant des spahis'', deen den [[10. Mee]] [[1940]] bei der Invasioun vun der [[Wehrmacht]] säi Liewen um Fouss vum [[Prënzebierg (Péiteng)|Prënzebierg]] huet misse loossen. D'Monument ass aus [[Minett (Äerz)|Minettsstee]] gebaut an dréit eng [[goss]]e Plack mat der Opschrëft: <pre style="text-align:center; width: 400px"> A LA MEMOIRE DE JACQUES CHAUVIN SOUS LIEUTENANT DES SPAHIS TOMBE LE 10 MAI 1940 POUR LA FRANCE ET LE LUXEMBOURG </pre> D'Monument steet um Fouss vum Prënzebierg bei der Kräizung vun der ''rue Prinzenberg'' mat der ''rue Jacques Chauvin''. ==== Geschicht ==== Zanter den éischten Deeg vum Joer 1940 hat d'[[Frankräich|franséisch]] [[Regierung]], déi mat enger däitscher Attack gerechent hat, hir Truppe laanscht d'Ostgrenz placéiert. Ënner hinne waren och [[afrika]]nesch [[Spahis]]-Truppen. D'[[Regierung Dupong-Krier|Lëtzebuerger Regierung]] hat d'franséisch Arméi autoriséiert fir d'Grenz z'iwwerschreiden, am Fall vun enger däitscher Invasioun. Dës Invasioun war den 10. Mee 1940. Géint 10:00 Auer mueres gouf de Jacques Chauvin vu Spadséiergänger um Prënzebierg gesinn, wéi hie vun do aus d'Beweegunge vun de feindlechen Truppen iwwerwaacht huet. Gläichzäiteg ass eng Grupp vun däitschen Zaldote vu Péiteng aus a Richtung Prënzebierg virgeréckt. Den Dag drop gouf dem Jacques Chauvin seng Läich am Bësch fonnt; nieft him säin [[Haushond|Hond]], dee säi Meeschter net verloosse wollt. Péitenger Awunner hunn de Chauvin op der Plaz wou si e fonnt haten begruewen. 1941 goufe seng Iwwerreschter, sou wéi och déi vun anere gefale Fransousen, vun den Däitschen um [[Zaldotekierfecht um Gehaansbierg|Zaldotekierfecht]] zu [[Diddeleng]] begruewen. Wéi deen dunn 1955 zougemaach gouf koume se an eng Nekropol um neien Diddelenger Kierfecht leien. Nom [[Zweete Weltkrich|Krich]] hunn d'Péitenger [[Scouten]], op der Plaz wou de Chauvin fonnt gouf, e klengt Monument mat enger Plack opgeriicht. Well dës Plaz awer net gutt z'ereeche war, gouf d'Monument spéiderhin un de Bord vum Bësch deplacéiert, wou et haut nach steet. Och eng Strooss zu Péiteng gouf nom Jacques Chauvin genannt.<ref>[https://map.geoportail.lu/addresses/Pétange/Rue%20Jacques%20Chauvin/ Lokalisatioun] op geoportail.lu.</ref> == Kuckt och == * [[Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg]] {{Referenzen}} === Quell === * Daman, Viviane, 2002. ''Il était une fois... JACQUES CHAUVIN, SOUS-LIEUTENANT DES SPAHIS '', Péitenger Wand, 10/2007 [[Kategorie:Commemoratiounsplaze vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Péiteng]] 2ud7evosb02wvlrupygiz4x2q2ldj6k 2709047 2709046 2026-09-23T07:22:00Z Les Meloures 580 k 2709047 wikitext text/x-wiki {{Infobox Monument |Bild = MonumPéitengChauvin.jpg |Koordinaten = {{coor dms|49|33|00.1|N|5|53|04.2|O}} }} [[Fichier:Graf Chauvin.JPG|thumb|D'Graf um Diddelenger Kierfecht]] D''''Monument Chauvin''' zu [[Péiteng]] erënnert un de Jacques Chauvin, ''sous-lieutenant des spahis'', deen den [[10. Mee]] [[1940]] bei der Invasioun vun der [[Wehrmacht]] säi Liewen um Fouss vum [[Prënzebierg (Péiteng)|Prënzebierg]] huet misse loossen. Um Monument aus [[Minett (Äerz)|Minettssteng]], ass eng [[goss]]e Plack mat der Opschrëft: <pre style="text-align:center; width: 400px"> A LA MEMOIRE DE JACQUES CHAUVIN SOUS LIEUTENANT DES SPAHIS TOMBE LE 10 MAI 1940 POUR LA FRANCE ET LE LUXEMBOURG </pre> D'Monument steet um Fouss vum Prënzebierg bei der Kräizung vun der ''rue Prinzenberg'' mat der ''rue Jacques Chauvin''. ==== Geschicht ==== Zanter den éischten Deeg vum Joer 1940 hat d'[[Frankräich|franséisch]] [[Regierung]], déi mat enger däitscher Attack gerechent hat, hir Truppe laanscht d'Ostgrenz placéiert. Ënner hinne waren och [[afrika]]nesch [[Spahis]]-Truppen. D'[[Regierung Dupong-Krier|Lëtzebuerger Regierung]] hat d'franséisch Arméi autoriséiert fir d'Grenz z'iwwerschreiden, am Fall vun enger däitscher Invasioun. Dës Invasioun war den 10. Mee 1940. Géint 10:00 Auer mueres gouf de Jacques Chauvin vu Spadséiergänger um Prënzebierg gesinn, wéi hie vun do aus d'Beweegunge vun de feindlechen Truppen iwwerwaacht huet. Gläichzäiteg ass eng Grupp vun däitschen Zaldote vu Péiteng aus a Richtung Prënzebierg virgeréckt. Den Dag drop gouf dem Jacques Chauvin seng Läich am Bësch fonnt; nieft him säin [[Haushond|Hond]], dee säi Meeschter net verloosse wollt. Péitenger Awunner hunn de Chauvin op der Plaz wou si e fonnt haten begruewen. 1941 goufe seng Iwwerreschter, sou wéi och déi vun anere gefale Fransousen, vun den Däitschen um [[Zaldotekierfecht um Gehaansbierg|Zaldotekierfecht]] zu [[Diddeleng]] begruewen. Wéi deen dunn 1955 zougemaach gouf koume se an eng Nekropol um neien Diddelenger Kierfecht leien. Nom [[Zweete Weltkrich|Krich]] hunn d'Péitenger [[Scouten]], op der Plaz wou de Chauvin fonnt gouf, e klengt Monument mat enger Plack opgeriicht. Well dës Plaz awer net gutt z'ereeche war, gouf d'Monument spéiderhin un de Bord vum Bësch deplacéiert, wou et haut nach steet. Och eng Strooss zu Péiteng gouf nom Jacques Chauvin genannt.<ref>[https://map.geoportail.lu/addresses/Pétange/Rue%20Jacques%20Chauvin/ Lokalisatioun] op geoportail.lu.</ref> == Kuckt och == * [[Monumenter vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg]] === Quell === * Daman, Viviane, 2002. ''Il était une fois... JACQUES CHAUVIN, SOUS-LIEUTENANT DES SPAHIS '', Péitenger Wand, 10/2007 {{Referenzen}} [[Kategorie:Commemoratiounsplaze vum Zweete Weltkrich zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Gemeng Péiteng]] 37xlomgn3h14k5sot34ankm5o8ru4r7 0 84145 2708975 2688330 2026-09-22T13:48:43Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Nymphalidae]] derbäigesat 2708975 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Grousse Schillerfalter | An anere Sproochen = | Bild = Apatura iris Weinsberg 20080618 1.jpg | Bildtext = Grousse Schillerfalter <big>♂</big> | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Nymphalidae]] | Ënnerfamill = [[Apaturinae]] | Gattung = [[Apatura]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Apatura iris | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758) }} [[Fichier:Apatura iris male par Nemos.jpg|thumb|Männleche Grousse Schillerfalter]] De [[Päiperlek]] '''Grousse Schillerfalter'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Apatura iris'') gehéiert zu der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Nymphalidae]], der Ënnerfamill vun den [[Apaturinae]] an der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Apatura]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Großer Schillerfalter'' genannt, op [[Franséisch]] ''Grand Mars changeant'' an op [[Englesch]] ''Purple emperor''. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Grousse Schillerfalter op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Ënneraarten == * ''Apatura iris bieti'' Oberthür, 1885; am [[Tibet]], am Westen an am Zentrum vu [[China]] * ''Apatura iris amurensis'' Stichel, [1909] * ''Apatura iris kansuensis'' O. Bang-Haas, 1933 * ''Apatura iris xanthina'' Oberthür, 1909 <!-- == Verbreedung == == Beschreiwung == == Liewensraum ==--> == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Apatura iris}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Apatura_iris Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Nymphalidae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] tpwmuh7www29er670o5ya3d2f7gp9zo 0 89930 2709000 2007795 2026-09-22T16:28:01Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709000 wikitext text/x-wiki {{SkizzIessen}} [[Fichier:Sausage S France.jpg|thumb|Franséisch Zoossiss]] [[Fichier:Sausages Oxford.jpg|thumb|Verschidden Zorte Wirschtercher an engem [[Supermarché]]]] '''Wurscht''' ass e [[Liewensmëttel]] aus enger Mëschung vun zerklengertem [[Fleesch]], [[Salz]], [[Gewierzer]] a [[Speck]], déi an engem (Konscht)daarm sinn, deen als Schutz déngt. Jee nodeem, ob se gedréchent, gekacht, déck oder dënn sinn, oder aus wat se gemaach sinn, gëtt et verschidden Nimm, sou wéi: * [[Zoossiss]] * [[Salami]] * [[Mettwurscht]] * [[Wirschtchen]] * [[Thüringer (Wurscht)|Thüringer]]. * [[Wäinzoossiss]] * [[Träipen]] * [[Liewerwurscht]] * [[Lyoner]] * [[Merguuez|Merguez]] asw. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Charcuterie]] [[Kategorie:Wikipedia:Skizzen (Iessen an Drénken)]] [[Kategorie:Wurschtzorten]] 7wpbg0ku2o6bwwrgp5xvr7txiz610u2 0 93153 2709034 2667668 2026-09-22T20:14:01Z Robby 393 /* Um Spaweck */ keng esou Kategorie op Commons 2709034 wikitext text/x-wiki {{Infobox Observatoire | MPC-Code = | Kameraen = | Teleskopen = }} Den '''Osservatorio Astronomico „Galileo Galilei“ di Suno''' ass en astronomeschen [[Astronomeschen Observatoire|Observatoire]] am Gemengendeel ''Motto Zufolone'' zu [[Suno]], [[Provënz Novara]] ([[Italien]]). E gouf vun der ''Associazione provinciale astrofili novaresi'' (APAN) opgebaut a goung am Joer [[1985]] a Betrib. == Instrumenter == Den Haaptteleskop ass en [[Newton-Teleskop]] mat engem Spigelduerchmiesser vu 400&nbsp;mm an enger Brennwäit vun 2200&nbsp;mm. De Féierungsteleskop ass en Newton-Teleskop mat engem Spigelduerchmiesser vun 200&nbsp;mm an enger Brennwäit vun 1800&nbsp;mm. Als Siichinstrument déngt e [[Lënserefrakter|Refrakter]] mat engem Lënsenduerchmiesser vun 120&nbsp;mm. Déi dräi Teleskope sinn ënner enger beweeglecher Kuppel op enger [[Montéierung#Parallaktesch Montéierungen|equatorialer Montéierung]] festgemaach. Fir Fotoe gëtt eng [[CCD-Sensor|CCD-Kamera]] Starlight Xpress SXV-9H gebraucht. == Kuckt och == {{Kuckt och Portal:Astronomie}}{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren an Italien|Suno]] [[Kategorie:Astronomesch Observatoiren]] hnb20kng4q6ulncd4n8tjiijbak7mxz 0 103190 2709019 2609595 2026-09-22T16:48:12Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709019 wikitext text/x-wiki [[Fichier:William Holman Hunt - The Scapegoat.jpg|thumb|''The Scapegoat'' (''De Sënnebock''), Tableau vum [[William Holman Hunt]]]] E '''Sënnebock''' steet bildlech fir eng Persoun oder e Grupp deenen een d'[[Schold (Ethik)|Schold]] fir Feeler, Onglécker oder Konflikter duerdréckt. Ob en tatsächlech dru Schold ass spillt keng Roll. == Originn == De Begrëff vum Sënnebock kënnt aus der [[Bibel]] (Lev. 16.1–28). Do geet rieds, wéi op [[Jom Kippur]], deen Dag am [[Juddentum]], op deem d'[[Sënn (Relioun)|Sënne]] verzie ginn, en Ieweschte Priister d'Sënne vum Vollek Israel bekannt gemaach huet a se duerch Handopleeë symbolesch op e [[Geessen|Geessebock]] iwwerdroen huet. Dëse gouf dann an d'Wüst gejot, a mat him d'Sënnen. Änlech Ritualer sinn aus [[Mesopotamien]] an [[Anatolien]] bekannt. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Sennebock}} [[Kategorie:Bibel]] [[Kategorie:Juddentum]] igvl84dtkow8nesjxfwoar369f9ehlz 0 103846 2709014 2613299 2026-09-22T16:44:11Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709014 wikitext text/x-wiki {{SitLux}} [[Fichier:Luxembourg, trottoir enrobé.jpg|thumb|E [[Godrong|godronéierten]] Trëttoir|280x280px]] En '''Trëttoir''' oder '''Trottoir''' ass e Wee laanscht d'Säite vun enger [[Strooss]], deen e bësse méi héich wéi d'[[Fuerbunn]] gebaut ass a fir [[Foussgänger]] oder assimiléiert Benotzer vun der [[Ëffentlech Strooss|ëffentlecher Strooss]] reservéiert ass. Zu de Foussgänger zielen och déi, déi e [[Vëlo]], eng [[Handkärchen]] oder eng [[Poussette]] drécken. Wann en Trëttoir do ass, mussen d'Foussgänger deen och benotzen. Den Trëttoir ass gemenkerhand mat engem [[Kullang (Strooss)|Kullang]] an enger Bordür vun der Fuerbunn getrennt. == Duerchgängegen Trëttoir == Gemenkerhand hält den Trëttoir am stättesche Raum op enger [[Kräizung]] op an de Foussgänger muss iwwer d'Strooss (den Deel, dee fir den Autostrafick reservéiert ass) goe fir op der anerer Stroossesäit nees kënnen um Trëttoir weiderzegoen. Op enger Kräizung mat engem '''duerchgängegen Trëttoir''' ({{Fr}} trottoir traversant) ass d'Situatioun ëmgedréint: Den Trëttoir leeft virun an et gëtt keng visuell oder physesch Trennung fir de Foussgänger. D'Héicht vum Trëttoir bleift deemno konstant an d'Automobiliste mussen iwwer eng Schréi op den Trëttoir erop- resp. eroffueren. Esou en duerchgängegen Trëttoir kann zu Lëtzebuerg nëmmen amenagéiert ginn, wann d'Vitess an der Niewestrooss, also fir den Trafick, deen iwwer den Trëttoir fuere muss, op héchstens 30&nbsp;km/h limitéiert ass. Den Automobilist muss d'Foussgänger um Trëttoir laanscht loossen. Zousätzlech zum legalen Text bestinn eng Rëtsch Konditiounen, fir datt en duerchgängegen Trëttoir vun der [[Administration des ponts et chaussées|Bauverwaltung]] op enger Staatsstrooss autoriséiert gëtt. Dozou zielen ë&nbsp;a.<ref>{{Citation|URL=https://pch.gouvernement.lu/dam-assets/administration/competences/apaisements-trafic/2021-02-01-mmtp-20213000-trottoir-traversant-dossier-technique.pdf|Titel=Trottoir traversant – Dossier technique pour déterminer les conditions d'aménagement et les prescriptions techniques|Gekuckt=13.06.2024|Datum=01.02.2021|Editeur=pch.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>: * do, wou den Trafick iwwer den Trëttoir fiert, däerf de Belag vum Trëttoir net anescht si wéi um Deel vir- oder hannendrun; * d'Niewestrooss däerf keng [[Virfaart]] hunn; * ausser den [[Drecksauto|Dreckscamionen]] an de [[Schoulbus]]sen däerf prinzipiell kee Schwéiertransport (och keng ëffentlech Buslinn) an der Niewestrooss fueren. <gallery perrow="3" widths="200" heights="150" caption="En duerchgängegen Trëttoir…"> Bascharage, trottoir traversant (101).jpg|aus der Vue vum Foussgänger. Bascharage, trottoir traversant (102).jpg|Vue aus der Säitestrooss… Bascharage, trottoir traversant (103).jpg|a vun der Haaptstrooss aus. </gallery> == Originaltext aus dem Code de la route == Ausschnëtter aus dem [[Code de la route (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesche Code de la route]], wat den Trëttoir ugeet<ref name=":0">{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/code/route|Titel=Code de la route - Recueil de législation routière|Gekuckt=12.06.2024|Datum=23.11.1955|Editeur=data.legilux.public|Sprooch=fr}}</ref>: <blockquote> Artikel 2<br>« 1.25. Trottoir: partie de la voie publique aménagée en surélévation par rapport à la chaussée et réservée à la circulation des piétons et des catégories d'usagers y assimilées; les quais d'embarquement et de débarquement aménagés dans une gare routière ainsi que la partie réservée aux piétons d'un chemin obligatoire pour cyclistes et piétons ou d'un chemin conseillé pour cyclistes et piétons sont assimilés aux trottoirs. » Artikel 103<br> « Les trottoirs sont réservés aux piétons, y compris ceux qui conduisent à la main un cycle, une brouette ou une voiture d'enfants. » Artikel 104<br> « 2. L'accès aux parties de la voie publique réservées à la circulation ou à l'utilisation de certaines catégories d'usagers, est interdit aux autres catégories d'usagers. Toutefois, (…) les conducteurs peuvent traverser un trottoir (…) lorsqu'à une intersection ce trottoir (…) sépare une voie publique où la vitesse maximale autorisée n'excède pas 30 km/h de la voie publique sur laquelle elle débouche, à condition de s'approcher du trottoir (…) à vitesse modérée, conformément à l'article 137, paragraphe 1er, et de céder le passage aux usagers qui circulent sur les parties de la voie publique qu'ils traversent, conformément à l'article 136, paragraphe 5. » </blockquote> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Commonscat|Sidewalks in Luxembourg|Trëttoiren zu Lëtzebuerg}} {{Commonscat|Raised pedestrian crossings in Luxembourg|Duerchgängeg Trëttoiren zu Lëtzebuerg}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Trettoir}} [[Kategorie:Stroossebau]] [[Kategorie:Stroossesécherheet]] [[Kategorie:Code de la Route]] 2gva5km9ry4nyrcfl50bxu02kogyq6x 0 112943 2709006 2654042 2026-09-22T16:35:53Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709006 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie|Bild=20140321 Conchita Wurst 4188.jpg}} Den '''Thomas „Tom“ Neuwirth''', gebuer de [[6. November]] [[1988]] zu [[Gmunden]] an [[Éisträich]]<ref name="ConchitaBio">Conchita Wurst: [http://www.conchitawurst.com/index.php?id=7 ''biography'']</ref> ass en éisträichesche [[Sänger]] an [[Travestie]]kënschtler, deen international besonnesch duerch déi vun him verkierpert Figur '''Conchita Wurst''' bekannt gouf. Hien huet 2014 zu [[Kopenhagen]] mat dem Lidd ''[[Rise Like a Phoenix]]'' den 59. [[Eurovision Song Contest]] gewonnen. == Liewen a Karriär== Den Tom Neuwirth ass an der [[Steiermark|steierescher]] Gemeng [[Bad Mitterndorf]] opgewuess. 2006 huet e bei der drëtter Staffel vun der TV-Castingshow ''[[Starmania]]'' vum [[ORF]] matgemaach, wou en an der Finall Zweete ginn ass. 2007 huet en zesumme mam Falco De Jong Luneau, Johannes "Johnny" K. Palmer a Martin Zerza d'[[Boyband]] ''[[jetzt anders!]]'' gegrënnt, déi sech awer nach am selwechte Joer nees opgeléist huet. 2011 huet en eng Ausbildung an der [[Graz]]er Schoul fir Moud gemaach.<ref name="ConchitaBio" /> === Conchita Wurst === [[Fichier:ESC2014 - Austria 02.jpg|thumb|Conchita Wurst beim [[Eurovision Song Contest 2014]]]] D'Konschtfigur Conchita Wurst huet den Tom Neuwirth als Reaktioun géint d'Diskriminéierunge geschaf, déi en a senger Jugend wéinst senger [[Homosexualitéit]] erfueren huet. Säin Optrieden als Travestiekënschtler soll d'Mënschen zum Nodenken "iwwer sexuell Orientéierung, awer grad sou iwwer d'Aneschtsinn u sech" bréngen, fir datt "et Jugendlecher méi liicht hunn&nbsp;– an zwar egal, aus wat fir engem Grond se anescht wéi di aner sinn."<ref>Kurier: [https://web.archive.org/web/20140524062231/http://kurier.at/menschen/im-gespraech/conchita-wurst-ein-bart-alleine-reicht-nicht/27.066.462 ''Conchita Wurst: "Ein Bart alleine reicht nicht"''], 17. September 2013</ref><ref>Seitenblicke Magazin: [https://web.archive.org/web/20140510022133/http://www.seitenblicke.at/top-stories/conchita-wurst-spricht-ueber-ihre-schwierige-jugend ''Conchita Wurst spricht über ihre schwierige Jugend''], 24. Juli 2013</ref> Den Numm Conchita krut e vun enger Frëndin aus Kuba an huet e bäibehalen. Den Numm Wurst huet e gewielt, "well et eebe ''Wurscht'' ass, wouhier ee kënnt a wéi een ausgesäit".<ref>Der Standard: [http://derstandard.at/1397521434127/Chat-mit-Conchita-Wurst ''Chat mam Conchita Wurst''], 24. Abrëll 2014</ref> D'Biographie vun der Konschtfigur Conchita Wurst fänkt u mat der Gebuert "an de Bierger vu [[Kolumbien]]" an enger Kandheet an [[Däitschland]].<ref name="ConchitaBio" /> Enger breeder Ëffentlechkeet bekannt gouf den Tom Neuwirth an dëser Roll wéi en an der ORF-Talentshow ''[[Die große Chance]]'' matgemaach huet, an där en an der Finall déi sechste Plaz kritt huet.<ref>tv media: [https://web.archive.org/web/20140502032344/http://www.tv-media.at/articles/1143/530/310233/die-chance-alle-conchita-wurst ''Die große Chance – Alle lieben Conchita Wurst''], 24. Oktober 2011</ref><ref>Franzobel in Der Standard: [http://derstandard.at/1319182646874/Conchita-Wurst-Voten-fuer-die-Wurstpartei ''Voten für die Wurstpartei''], 11. Oktober 2011</ref> Als Conchita huet en och an der éisträichescher Virentscheedung fir de [[Eurovision Song Contest 2012]] ''([[Österreich rockt den Song Contest (2012)|Österreich rockt den Song Contest]])'' matgemaach an huet an der Finall mam Song ''That's What I Am'' mat 49 % vun de Stëmmen déi zweet Plaz kritt. Weider Fernseeoptrëtter hat en 2013 als Conchita Wurst an der Sendung ''Die härtesten Jobs Österreichs'' op [[ORF eins]], wou en an der Fëschveraarbechtung geschafft huet, an am Summer vum selwechte Joer an der Sendung ''[[Wild Girls&nbsp;– Auf High Heels durch Afrika]]'' bei [[RTL Television|RTL]], bei där en déi siwent Plaz krut.<ref>Kurier: [https://web.archive.org/web/20140502015850/http://kurier.at/kultur/medien/wild-girls-mit-dem-trolley-durch-die-wueste/18.743.667 ''Mit dem Trolley durch die Wüste''], 11. Juli 2013</ref> 2013 war e mam Titel ''That's What I Am'' zesumme mat enger Rei weiderer éisträichesche Museker op dem Benefiz-Album ''Licht ins Dunkel 2013'' a bei engem Concert fir d'ORF-Krëschtdagsaktioun ''[[Licht ins Dunkel]]'' vertrueden.<ref>[http://lichtinsdunkel.orf.at/?story=3962 ''Ein Abend für LICHT INS DUNKEL''], 29. November 2013</ref> Am September 2013 huet den [[ORF]] bekannt ginn, d'Conchita Wurst als éisträichesche Bäitrag op de [[Eurovision Song Contest 2014]] zu Kopenhagen ze schécken.<ref>[[ORF]]: [http://wien.orf.at/news/stories/2602913/ ''Conchita Wurst beim Song Contest''], 10. September 2013</ref> D'Lidd ''[[Rise Like a Phoenix]]'' gouf eng éischt Kéier den 18.&nbsp;Mäerz 2014 beim Sender [[Ö3]] presentéiert.<ref>Kleine Zeitung: [http://www.kleinezeitung.at/nachrichten/kultur/songconest/3577787/meine-name-wurst-conchita-wurst.story ''Meine Name ist Wurst, Conchita Wurst''], 18. Mäerz 2014</ref> Den 8.&nbsp;Mee 2014 huet e sech zu Kopenhagen fir d'Finall vum Concours qualifizéiert, déi en den 10.&nbsp;Mee gewonn huet. Dëst war no dem [[Udo Jürgens]] senger Victoire am Joer 1966 déi zweete Kéier datt en éisträichesche Kënschtler bei engem Grand-Prix gewonn huet. == Discographie == === Single === * ''Unbreakable'' (2011) * ''That's What I Am'' (2012) * ''[[Rise Like a Phoenix]]'' (2014) == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [http://www.conchitawurst.com/ Offiziell Websäit] * ORF: [http://stars.orf.at/orf-stars/showact/conchita-wurst-261.htm Stars: Conchita Wurst] {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Neuwirth Tom}} [[Kategorie:Éisträichesch Sänger]] [[Kategorie:Travestiekënschtler]] [[Kategorie:Popsänger]] [[Kategorie:Gebuer 1988]] [[Kategorie:Gewënner vum Eurovision Song Contest]] [[Kategorie:Participantë fir Éisträich beim Eurovision Song Contest]] [[Kategorie:Aktivisten]] 3iol3ocpwyez2a8uie7ngo1eyggsnga 0 113170 2708974 2688329 2026-09-22T13:48:19Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Nymphalidae]] derbäigesat 2708974 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Päiperleksaart Pohunn (''Aglais io'')|d'Vullegattung|Pohunn}} {{Infobox Déieren | Numm = Pohunn | An anere Sproochen = | Bild = Aglais io LC0131.jpg | Bildtext = Pohunn | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Nymphalidae]] | Ënnerfamill = [[Nymphalinae]] | Gattung = [[Aglais]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Aglais io | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ([[Carl von Linné|<span style="font-variant:small-caps">Linnaeus</span>]], 1758) }} De '''Pohunn'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Aglais io''; fréier och ''Inachis io'', ''Vanessa io'', ''Nymphalis io'' oder ''Papilio io'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Nymphalidae]], der Ënnerfamill vun den [[Nymphalinae]], dem [[Stamm (Biologie)|Stamm]] vun den [[Nymphalini]] an der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Aglais]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Tagpfauenauge'' genannt, op [[Franséisch]] ''Paon du jour'' an op [[Englesch]] ''Peacock''. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Pohunn op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. [[Fichier:Pfauenauge11b.jpg|thumb|Beim Friessen op der Bléi vun engem [[Buddleja davidii]].]] [[Fichier:Inachis io qtl5.jpg|thumb|Ënnescht Säit vum Flillek]] [[Fichier:Nymphalis io 01 (HS).JPG|thumb|Nascht mat jonke Raupen]] [[Fichier:Inachis io qtl4.jpg|thumb|Raup, déi e [[Brennessel]]sblat frësst]] [[Fichier:Inachis.io.7344.jpg|thumb|Popp vun der 2. Generatioun]] [[Fichier:Pupation - Inachis io.jpg|thumb|Verpoppung am Minuttentakt]] == Ausgesinn== Dem Pohunn seng Flilleken hunn eng Spanwäit vu 50 bis 55 Millimeter. D'Grondfaarf dovun ass raschtbrong, charakteristesch ass awer vir an hannen op der Flillekespëtzt e schwaarz, giel a blo gefierfte Fleck, deen engem [[A (Sënnesorgan)|A]] gläicht, e bësse wéi déi un de Schwanzfiedere vun engem männleche [[Pohunn]], dohier och säin Numm. Do dernieft ginn et um ieweschte Bord vum Flillek schwaarz a wäiss Flecken. De Rescht vum Flillek ass grobrong, geneesou wéi och de Kierper. Déi ënnescht (oder baussenzeg) Säit vum Flillek ass donkelgro a schwaarz marbréiert. Déi onscheinbar Faarf ass, wann en do sëtzt, eng Tarnung géint Friessfeinden, wärend bei Gefor déi zwee „Aen“ déi ofschrecke sollen. D'[[Raup (Päiperlek)|Raupe]] gi ronn 42 Millimeter laang. Si si schwaarz mat klengen, wäissen Tëppelen an hu schwaarz Daren. D'Insekte sinn, ausser am Norden an an Deeler vun der [[Ibeeresch Hallefinsel|ibeerescher Hallefinsel]] an a [[Griicheland]], a ganz [[Europa (Kontinent)|Europa]] doheem a wäit verbreet, sou wéi och an [[Asien]] bis a [[Japan]]. Si komme bis op eng Héicht vun 2500 Meter vir. Si gi gutt mat der vum Mënsch verännerter Ëmwelt eens, ë.&nbsp;a. well d'[[Brennessel]]en (''Urtica dioica''), déi duerch Düngung séier wuessen, zum Haaptkascht vun de Raupen zielt. Et sinn all Joers zwou Generatiounen ënnerwee: Déi éischt flitt vu Juni bis August, woubäi jee no Wieder eng [[Diapaus]] vu Juli bis Oktober agehale gëtt; déi zweet vun August bis Oktober. No der Iwwerwanterung kënnen d'Päiperleke scho vu Mäerz bis Mee gesi ginn. D'Weibercher leeë 50 bis 200 Eeër ënnen op d'Blieder vun de Fudderplanzen. Dës si ronn ee Millimeter grouss, gréng an hunn aacht reng Rëppen de laange Wee. No zwou bis dräi Woche kommen déi ronn dräi Millimeter laang Raupen eraus. Dës hunn eng wäisselzeg bis gréngelzeg Faarf an eng blénkeg, schwaarz Kappkapsel. Si liewe beieneen a strëppen hir Haut schonn no e puer Deeg eng éischt Kéier. Duerno si se grobrong a leeën dann e [[Kokon]] un. No dräi bis véier Wochen an nodeem se sech nach e puermol gehait hunn, sinn d'Raupen ausgewuess an hunn ewell eng schwaarz Faarf mat wäisse Punkten. Da verzéien se sech, fir sech op engem Aascht ze [[Popp (Päiperlek)|verpoppen]]. No engem bis zwéin Deeg bascht d'Haut um Réck vun der Raup an d'Popp kënnt eraus. Jonk Poppen hunn eng hellgréng Faarf, déi duerno grogréng an da brongelzeg gëtt. Ausserdeem sinn op der Popp Dären a metallfaarweg Flecken. No ronn zwou Woche platzt d'Poppenhüll der Nout no an de Päiperlek ([[Imago (Zoologie)|Imago]]) druddelt sech eraus. Ier e fortflitt, mussen d'Flilleken duerch Bluttflëssegkeet opgepompelt ginn an dréchnen. Geschwënn duerno si se prett fir sech ze verkoppelen a kënne sou déi nächst Generatioun ervirbréngen. == Literatur == * Hans-Josef Weidemann: ''Tagfalter: beobachten, bestimmen''. Naturbuch-Verlag, Augsburg 1995, ISBN 3-89440-115-X * Günter Ebert: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs''. Band 1 Tagfalter I. Ulmer Verlag, Stuttgart 1993, ISBN 3-8001-3451-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Aglais io}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Aglais_io Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Nymphalidae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] lx4f8an6sltv1heavmuc3l7ftgckxdu 0 116514 2709010 2631637 2026-09-22T16:39:13Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709010 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Eva Tote braided caramel1.jpg|thumb|220px|Eng Posch]] Eng '''Posch''' ass e klenge bis mëttelgrousse [[Sak]] a Moudenaccessoire, dee generell vu Frae benotzt gëtt fir kleng Géigestänn ze transportéieren ([[Portmonni]], Pabeieren, [[Schlëssel]]en, [[Maquillage]]...). Si huet nieft engem grousse Kompartiment, an dat een Objete placéiere kann, meescht nach méi kleng Säitekompartimenter an e System, deen et erlaabt d'Posch zouzemaachen ([[Knapp|Knäpp]], eng [[Tirett]]...). D'Posch gëtt an der [[Hand]], iwwer dem [[Aarm]] oder iwwer der [[Schëller]] gedroen. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Behälteren]] [[Kategorie:Moudenaccessoiren]] h5eyq40ranmjst1c2sqhx8ieeyz7x8x 0 118396 2708998 2665634 2026-09-22T16:25:40Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708998 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Chef's Knife.jpg|thumb|E modernt Kichemesser]] E '''Messer''' ass e Geschier, mat deem ee schneide kann an dat een am Grapp hale ka fir ze schaffen. Et besteet aus enger [[Limecht]] oder [[Kléng]] dacks einfach ''Schneid'' genannt an engem Grëff. D'Messer zielt zum wichtegste Geschier an zu de Kultsymboler, Ritual- an Handwierksgéigestänn vum Mënsch. Seng ursprénglech Funktioun war reng funktionell, als Schaffgeschier, Haushaltsgéigestand a [[Waff]], mä et huet sech am Laf vun der Zäit zousätzlech als Dekoratiouns- a Konschtgéigestand a souguer als Tauschobjet entwéckelt. Zënter dem [[18. Joerhonnert]] ass d'Messer och e wichtegen Deel vum Iessgeschier. D'Messer ass ee vun de wéinege Géigestänn, déi weltwäit an alle Kulture vum Mënsch virkommen. == Kuckt och == * [[Läffelsgeschier]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Messeren| ]] [[Kategorie:Iessgeschier]] rq89qbmi5k7030ibq3ls0uce9mzq7ue 0 120245 2709024 2334165 2026-09-22T18:52:29Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709024 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="2" style="float: right; width: 307px; background: #e3e3e3; margin-left: 1em; border-spacing: 1px;" |align="center" colspan="3" style="font-size: 120%;"|'''Fräistaat Sachsen''' |- ! Fändel ! Wopen |- align="center" | style="background: #ffffff;width: 145px;" | [[Fichier:Flag of Saxony.svg|150px|Fändel]] | style="background: #ffffff;width: 145px;" | [[Fichier:Coat of arms of Saxony.svg|90px|Wopen]] |- ! colspan="2" | Basisdaten |- style="background:#ffffff;" | Sproochen: || [[Däitsch]], [[Obersorbesch]] |- style="background:#ffffff;" | Haaptstad: || [[Dresden]] |- style="background:#ffffff;" | [[Fläch]]: || 18.420,15 [[Quadratkilometer|km²]] |- style="background:#ffffff;" | Awunner: || 4,055 Mio {{small|''(30. November 2014)<ref>Statistische Ämter des Bundes und der Länder: [http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/de_zs01_sax.asp ''Bevölkerung - Sachsen''] (gekuckt den 9. Juni 2015)</ref>''}} |- style="background:#ffffff;" | [[Bevëlkerungsdicht]]: || 220 Awunner/km² |- ! colspan="2" | Politik |- style="background:#ffffff;" | Stëmmen am [[Bundesrat (Däitschland)|Bundesrat]]: || 4 |- style="background:#ffffff;" | Ministerpresident: || [[Michael Kretschmer]] ([[Chrëschtlech Demokratesch Unioun vun Däitschland|CDU]]) |- style="background:#ffffff;" | Parteien an der Regierung: || [[Chrëschtlech Demokratesch Unioun vun Däitschland|CDU]]-[[Sozialdemokratesch Partei vun Däitschland|SPD]]-Koalitioun |- ! colspan="2" | Lokalisatioun |- style="background:#ffffff;" | colspan="2" align="center" | [[Fichier:Germany Laender Sachsen.png|250px|Sachsen an Däitschland]] |} De '''Fräistaat Sachsen''' (op [[Obersorbisch|obersorbesch]]: ''Swobodny stat Sakska''; Ofkierzung SN oder Sa.) ass en [[Land (Däitschland)|Bundesland]] am Oste vun [[Däitschland]]. D'Haaptstad ass [[Dresden]] a [[Leipzig]] d'Stad mat de meeschten Awunner. Et gëtt Universitéiten zu Dresden, Leipzig, [[Chemnitz]] a [[Freiberg]]. D'Gebitt, dat haut Sachsen ass, huet vun 1949 bis 1990 zu der [[Däitsch Demokratesch Republik|Däitscher Demokratescher Republik]] gehéiert. ==Geographie== Sachsen grenzt u [[Brandenburg (Land)|Brandenburg]] (Norden), [[Sachsen-Anhalt]] (Nordwesten), [[Thüringen]] (Westen), [[Bayern]] (Südwesten), d'[[Tschechesch Republik]] (Süden) a [[Polen]] (Osten). Mat ronn véier Milliounen Awunner (6. Plaz) an enger Fläch vun ëm déi 18.400 Quadratkilometern (Plaz 10) läit Sachsen am Mëttelfeld vun de 16 däitsche Bundeslänner. ===Gréisst Stied=== Déi gréisste Stied (den Awunnerzuelen no) a Sachsen sinn:<ref>[http://www.statistik.sachsen.de/download/010_GB-Bev/Bev_Z_Gemeinde_akt.pdf Bevölkerung des Freistaates Sachsen jeweils am Monatsende ausgewählter Berichtsmonate nach Gemeinde] den 31. Dezember 2013 (gekuckt den 9. Juni 2015)</ref> # [[Leipzig]] (Awunner: +531.000) # [[Dresden]] (Awunner: +530.754) # [[Chemnitz]] (Awunner: +242.022) # [[Zwickau]] (Awunner: +91.564) # [[Plauen]] (Awunner: +63.967) # [[Görlitz]] (Awunner: +54.042) # [[Freiberg]] (Awunner: +40.268) # [[Bautzen]] (Awunner: +39.607) # [[Freital]] (Awunner: +39.276) # [[Pirna]] (Awunner: +37.645) == Um Spaweck == * [http://www.sachsen.de/ Offiziell Websäit vum Fräistaat Sachsen] * {{Commonscat}} {{Referenzen}} {{Navigatioun Bundeslänner vun der BRD}} [[Kategorie:Sachsen]] elfdrbz7jsuf770f5zovmh41m4rpfru 0 120627 2709004 2628550 2026-09-22T16:33:53Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2709004 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Mohammed.jpg|thumb|upright|Der Prophet Mohammed; aus dem ''[[Miradschname|Himmelfahrtsbuch vum Mohammed]]'', 1436]] De '''Mohammed''' ibn Abdallah, mam ganzen Numm '''Abū l-Qāsim Muhammad ibn ʿAbd Allāh ibn ʿAbd al-Muttalib ibn Hāschim ibn ʿAbd Manāf al-Quraschī''' (أبو القاسم محمد بن عبد الله بن عبد المطلب بن هاشم بن عبد مناف القرشي); gebuer den [[20. Abrëll]] [[571]] zu [[Mekka]], a gestuerwen den [[8. Juni]] [[632]] zu [[Medina]], ass de Grënner vum [[Islam]]. Hie gëllt am Islam als de leschte [[Prophéit]], dee vu [[Gott]] (Allah) geschéckt gouf an dee mam [[Koran]] d'Wuert vun Gott offebaart huet. Wann dem Mohammed säin Numm genannt gëtt, muss e fromme [[Moslem]] ëmmer d'[[Eulogie]] mat soen: ''Gott seen hien an schenk him Heel''. Et gëtt nëmme ganz wéineg zäitgenëssesch Quellen iwwer dem Mohammed säi Liewen. Souguer de Koran gouf eréischt eng 20 Joer no sengem Doud fixéiert. Déi historesch bekanntst Biographie ass vum [[Mohammed ibn Ishaq]] verfaasst ginn ("D'Liewe vum Prophéit"). De Mohammed hat alles an allem 13 Fraen, dovun e groussen Deel zur selwechter Zäit. Dem Koran no hat de Mohammed dräi Jongen a véier Duechteren. == Liewenslaf == De Mohammed huet déi éischt zwee Joer vu sengem Liewe beim Stamm vun där Fra gelieft, déi hie geniert huet. Mat sechs Joer huet de Mohammed seng Mamm verluer. Duerno huet hie bei sengem Grousspapp gelieft bis deen zwee Joer méi spéit och gestuerwen ass. Dunn ass de Mohammed bei sengem Monni opgewuess. Als jonke Kärel huet hien als Schofshiert geschafft an zwou Reese mat Handelskarawane bis an d'[[ostréimescht Räich]] gemaach. Mat ongeféier 20 Joer goung de Mohammed an de Fidschar-Krich. Ëm d'Joer [[595]] huet hie seng éischt Fra, seng deemoleg Cheffin [[Chadidscha]], bestuet. Mat der Chadidscha krut hien eng Duechter, d'[[Fatima]], déi als eenzegt vum Mohammed senge Kanner selwer Nokomme krut. Dem Mohammed säin éischt Offenbarungserliefnis war um Bierg [[Hira]] bei [[Mekka]], wou him an engem [[Dram]] den [[Äerzengel]] [[Gabriel]] erschéngt ass. Dem Mohammed seng éischt Unhänger waren d'Chadidscha an de sougenannten éischte Moslem zu Mekka, den [[Ali Ibn Abi Talib]] an den [[Abu Bakr]], den éischte [[Kalif]] nom Mohammed sengem Doud. Enger Studie no koumen déi éischt Moslemen aus sozial niddrege Schichten a si waren zum gréissten Deel [[Händler]]. D'Mekkaer hu méi spéit de Moslemen hiert Handelsrecht ewechgeholl fir déi weider Ausbreedung vum Islam ze verhënneren a fir dem Mohammed sengen ëffentlechen Optrëtt en Enn ze setzen, well hien de [[Polytheismus|polytheistesche]] Glawen ugegraff huet. Doropshin huet de Mohammed eng Partie vu sengen Unhänger ugestallt, an [[Abessinien]] auszewanderen. Nom Doud vum Chadidscha ass de Mohammed am Joer [[622]] a [[Yathrib]] ausgewandert, wou hie fir sech a seng Unhänger Sécherheet versprach krut. Do huet e mat hirer Hëllef d'[[Quba-Moschee]] opgeriicht, déi éischt an eelst [[Moschee]]. Zu Yathrib, dat méi spéit als [[Medina]] bekannt gëtt, huet hien an de Joren dono u Muecht gewonnen, och u politeschem Afloss a gouf Feldhär. Géint Enn vum Januar [[632]] huet de Mohammed seng grouss Pilgerfaart op Mekka gemaach, déi och als Abschidspilgerfaart bekannt gouf. Den 8. Juni 632 ass hie stënterlech un enger mysteriéiser Krankheet gestuerwen. ==Schluechten a Verbreedung vum Islam == Déi éischt Schluecht vun de Mosleme géint d'Mekkaer zu [[Badr]] hunn d'Moslemen, obwuel se zu manner a schlecht ekipéiert waren, gewonnen. No e puer méi klengen Ausenanersetzunge konnten d'Mosleme [[630]] endlech Mekka erueweren. Well de Mohammed jiddwerengem Amnestie versprach hat, dee sech him net widdersetze géif, hunn d'Mosleme Mekka mat nëmmen 28 Doudegen op der Säit vun den Mekkaner eruewert, de Rescht war fortgelaf. Doropshin huet de Mohammed aner [[Beduin]]estämm opgefuerdert, sech zum Islam ze bekéieren an huet all Gottesbiller aus Privathaiser ewechmaache gelooss. Fir déi ënner sech zerstridde Stämm, déi elo all dem Islam ugehéiert hunn, ze vereenen, huet hien hinnen all déi selwecht Rechter ginn an d'[[Juddentum|Judden]] hir Relioun fräi ausliewe gelooss. Well d'Judden awer nach ëmmer Widderstand geleescht hunn, huet de Mohammed decidéiert s'aus Medina ze verdreiwen. Den Islam huet sech ëmmer méi séier duerch d'militäresch Iwwerleeënheet vun de Moslemen an duerch d'Iwwerzeegungsaarbecht vum Mohammed verbreet. == Um Spaweck == {{Commonscat}} [[Kategorie:Islam]] [[Kategorie:Gestuerwen 632]] [[Kategorie:Gebuer (6. Joerhonnert)]] [[Kategorie:Reliounsgrënner]] 81p5axkw04s40takx5yh58j9x1ibcgh 0 126252 2708996 2581058 2026-09-22T16:12:41Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708996 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} De '''Garry Marshall''', gebuer den [[13. November]] [[1934]] zu [[New York City]] als '''Garry Kent Masciarelli''', a gestuerwen den [[19. Juli]] [[2016]] zu [[Burbank (Los Angeles County)|Burbank]] am Bundesstaat [[Kalifornien]], war en US-amerikanesche Schauspiller, [[Dréibuchauteur]], Filmproduzent a Filmregisseur. De Marshall huet seng Filmcarrière 1960 ugefaangen. Hie war fënnefmol fir e [[Primetime Emmy Award]] nominéiert. 1991 gouf hien och fir e [[BAFTA Award]] nominéiert. == Filmographie == {{Div col|cols=2}} === als Regisseur (Auswiel) === * 1982: ''[[Young Doctors in Love]]'' * 1984: ''[[The Flamingo Kid]]'' * 1986: ''[[Nothing in Common]]'' * 1987: ''[[Overboard (Film 1987)|Overboard]]'' * 1988: ''[[Beaches (Film)|Beaches]]'' * 1990: ''[[Pretty Woman]] '' * 1991: ''[[Frankie and Johnny]]'' * 1999: ''[[Runaway Bride]]'' * 2001: ''[[The Princess Diaries]]'' * 2004: ''[[Raising Helen]]'' * 2010: ''[[Valentine's Day]]'' * 2011: ''[[New Year's Eve]]'' === als Schauspiller (Auswiel) === * 1968: ''[[Psych-Out]]'' * 1977: ''[[Grand Theft Auto (Film)|Grand Theft Auto]]'' * 1985: ''[[Lost in America]]'' * 1991: ''[[Soapdish]]'' * 1992: ''[[A League of Their Own]]'' * 1999: ''[[Never Been Kissed]]'' * 2002: ''[[Orange County (Film)|Orange County]]'' * 2006: ''[[Keeping Up with the Steins]]'' * 2009: ''[[Finding Bliss]]'' * 2009: ''[[Race to Witch Mountain]]'' * 2014: ''[[Life After Beth]]'' {{Div col end}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Marshall Garry}} [[Kategorie:Gebuer 1934]] [[Kategorie:Gestuerwen 2016]] [[Kategorie:US-amerikanesch Dréibuchauteuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmproduzenten]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]] [[Kategorie:Hollywood Walk of Fame]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] pq5xf05qlc24fk2cscyvet47yr2xl54 0 146361 2708999 2646483 2026-09-22T16:26:59Z Robby 393 /* Um Spaweck */ Link op Commons elo esou wéi op Wikidata definéiert 2708999 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Arturs Krišjānis Kariņš''', gebuer den [[13. Dezember]] [[1964]] zu [[Wilmington (Delaware)|Wilmington]], am [[Delaware]], ass e lettesche [[Politiker]] (''[[Vienotība]]''). Hie war vum 23. Januar 2019 bis de 15. September 2023 Ministerpresident vu [[Lettland]]. Zanterhier ass hien Ausseminister ënner der neier Ministerpresidentin [[Evika Silina]]. ==Karriär== De Krišjānis Kariņš huet 1988 e Bachelor a Sproochwëssenschaften op der [[University of Pennsylvania]] gemaach, an ass do 1996 promovéiert. Vun 1994 bis 2002 war hien den Direkter vun enger Entreprise. 2002 huet hien d'Partei ''[[Jaunais laiks]]'' gegrënnt, fir déi en dat Joer fir d'éischt an de [[Saeima]], dat lettescht Parlament, gewielt gouf. 2004 bis 2006 war hie lettesche Wirtschaftsminister. Hien ass zanter 2003 Member vum Comité vu ''Jaunais laiks'', a war tëscht 2007 an 2008 hire President. Ausserdeem war hien, wann en net Minister oder Europadeputéierte war, Fraktiounspresident vun där Parei am lettesche Parlament. 2009 bis 2014 war hien Deputéierten am [[Europäescht Parlament|Europäesche Parlament]], wou seng Partei ''Jaunais laiks'' (zanter 2011 mat aneren zu ''Vienotība'' fusionéiert) Member vun der [[Europäesch Vollekspartei|EVP]]-Fraktioun ass. Den 23. Januar 2019 gouf hien, no laange Koalitiounsverhandlungen an der Folleg vun de Parlamentswale vum 6. Oktober 2018, als Ministerpresident vun enger Regierung aus fënnef konservativen a liberale Parteien, vum Parlament confirméiert. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Karins Arturs Krisjanis}} [[Kategorie:Premierministere vu Lettland]] [[Kategorie:Lettesch Europadeputéiert]] [[Kategorie:Gebuer 1964]] [[Kategorie:Lettesch Ministeren]] 9yco82ojkg5rbb2wp6rq98r4dcdpg9p 0 162111 2708976 2688331 2026-09-22T13:49:05Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Pieridae]] derbäigesat 2708976 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Bamwäissleng | An anere Sproochen = | Bild héich = Baumweißling (Aporia crataegi).jpg | Bildtext = Bamwäissleng | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Ënnerfamill = [[Pierinae]] | Gattung = [[Aporia]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Aporia crataegi | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758) }} De '''Bamwäissleng'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Aporia crataegi'') ass eng [[Päiperleken|Päiperleks]][[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. D'[[Epithet|Epithet vun der Aart]] leet sech of vun de Planzenaarte vun der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''Crataegus'' ([[Hodar|Wäissdar oder Hodar]]), vun deenen hire Blieder d'[[Raup (Päiperlek)|Raupe]] vun dëser Aart sech gären ernieren. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Baumweißling'' genannt, op [[Franséisch]] ''Gazé'' an op [[Englesch]] ''Black-veined white''. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Bamwäissleng op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Charakteristiken == D'Flilleken, déi bal duerchsichteg sinn, hunn eng Längt vun 28 bis 33 Millimeter an hunn opfälleg siichtbar Oderen. Bei de weiblechen Déiere gesäit een no beim ieweschte Bord eng Zort Stréch oder Punkt, deen d'Männercher net hunn. <gallery mode=packed heights="120"> (MHNT) Aporia crataegi- Foret de Soreze Tarn France - male dorsal.jpg|''Aporia crataegi'' ♂ (MHNT) Aporia crataegi- Foret de Soreze Tarn France - male ventral.jpg|''Aporia crataegi'' ♂ △ </gallery> <gallery mode=packed heights="120"> (MHNT) Aporia crataegi- Prapic, Parc des Ecrins, Hautes-Alpes, France - female dorsal.jpg|''Aporia crataegi'' ♀ (MHNT) Aporia crataegi- Prapic, Parc des Ecrins, Hautes-Alpes, France - female ventral.jpg|''Aporia crataegi'' ♀ △ </gallery> === Raup === D'[[Raup (Päiperlek)|Raupe]] si groelzeg, hunn Hoer, an e schwaarzt a rout Muster um Réck. == Verbreedung == De Bamwäissleng ass wäit verbreet a kënnt dacks doruechter vir. Et gëtt d'Aart vun Nordwestafrika am Weste bis an [[Transkaukasien]] a [[Japan]] am Osten. Am Süde kënnt e bis an der [[Tierkei]], [[Zypern]], [[Israel]], [[Libanon]] a [[Syrien]] vir. An Nord[[skandinavien]], an och op de [[Brittesch Inselen|Britteschen Insele]] fënnt ee keng Exemplare vun dëser Aart. == Liewensweis== D'Weibercher leeën hir Eeër, 70 bis 90 un der Zuel, a gielzeg gefierft, beieneen op Fudderplanzen. Dozou gehéieren ë&nbsp;a. ''Prunus''-, ''Cerasus''- a ''[[Crataegus]]''-Aarten, am léifsten de ''Crataegus monogyna''. No 14 Deeg ginn d'Eeër gréngelzeg an deen Dag drop kommen d'Raupen eraus. Dës iwwerwanteren zu hirer méi an engem gesponnenen Nascht. D'Poppe si gielzeg gefierft, mat engem Muster vu klenge schwaarzen Tëppelen. Soubal wéi d'Weibchen aus der Popp eraus ass, verkoppelt et sech. Se fléien an Nord-Europa vun Enn Mee bis Ufank Juni an a Südeuropa vu Mëtt Abrëll bis Juli. D'Päiperleke liewe vun de Bléie vu verschiddenen [[Dëschtel]]aarten, Roudem [[Wisekléi]], [[Lisär]], [[Salzkraut]], [[Wisenzalfei]], [[Haartrutt|Rouder Haartrutt]] asw. <gallery mode=packed heights="110"> File:Pieridae - Aporia crataegi-001.JPG|Verkoppelung File: 2012-06-27 Aporia crataegi eggs Malus domestica.JPG|Eeër Fichier:Aporia.crataegi.caterpillar.jpg|Raup File:Winter nest of butterflies (Aporia crataegi).JPG|Wanternascht Fichier:aporia.crataegi.puppe.2268.jpg|Popp </gallery> == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Aporia crataegi}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Aporia_crataegi Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Pieridae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] pgqaidt2a4nzvb72j9fglh0zc47ipp7 0 163910 2708972 2688328 2026-09-22T13:47:47Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Nymphalidae]] derbäigesat 2708972 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Päiperleksaart '''Admirol''' (''Vanessa atalanta'')|aner Bedeitungen|Admirol (Homonymie)}} {{Infobox Déieren | Numm = Admirol | An anere Sproochen = | Bild = VanessaAtalanta Closeup.jpg | Bildtext = Admirol (''Vanessa atalanta'') | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Nymphalidae]] | Ënnerfamill = [[Nymphalinae]] | Gattung = [[Vanessa]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Vanessa atalanta | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ([[Carl von Linné|<span style="font-variant:small-caps">Linnaeus</span>]], 1758) }} Den '''Admirol'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Vanessa atalanta'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Nymphalidae]], der Ënnerfamill vun den [[Nymphalinae]] an der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Vanessa]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Admiral'' genannt, op [[Franséisch]] ''Vulcain'' an op [[Englesch]] ''Red admiral''. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet den Admirol op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Vanessa atalanta}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Vanessa_atalanta Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Nymphalidae]] ewldzmbcy63uz476yovw69pumn3abem 2708973 2708972 2026-09-22T13:47:53Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl 2708973 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Aner Bedeitungen op Mooss|der Päiperleksaart '''Admirol''' (''Vanessa atalanta'')|aner Bedeitungen|Admirol (Homonymie)}} {{Infobox Déieren | Numm = Admirol | An anere Sproochen = | Bild = VanessaAtalanta Closeup.jpg | Bildtext = Admirol (''Vanessa atalanta'') | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Nymphalidae]] | Ënnerfamill = [[Nymphalinae]] | Gattung = [[Vanessa]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Vanessa atalanta | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ([[Carl von Linné|<span style="font-variant:small-caps">Linnaeus</span>]], 1758) }} Den '''Admirol'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Vanessa atalanta'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Nymphalidae]], der Ënnerfamill vun den [[Nymphalinae]] an der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Vanessa]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Admiral'' genannt, op [[Franséisch]] ''Vulcain'' an op [[Englesch]] ''Red admiral''. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet den Admirol op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Vanessa atalanta}} {{Wikispecies}} * [https://lepiforum.org/wiki/page/Vanessa_atalanta Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Nymphalidae]] l98hrz0dpdwsqc8bidy8ibb4it7ziln 0 173084 2709027 2646814 2026-09-22T19:06:52Z Robby 393 /* Gielercher */ Schabloun 2709027 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Camille Kasel''', gebuer ..., a gestuerwen den [[22. Mee]] [[1961]],<ref name=rip>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL352 Dr. Camille KASEL †.] In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> war e lëtzebuergeschen Drécker a [[Politiker]] ([[CSV]]). == Liewen == Hie war de Jong vun engem Schoulmeeschter. No sengem Studium zu [[Fribourg (Schwäiz)|Fribourg]], dat e mat engem Doktorat ofgeschloss hat, huet hie 6 Joer laang als Professer um Institut vu St. Gallen enseignéiert. Well e fir weider op där Plaz kënnen ze bleiwen, déi Schwäizer Nationalitéit gebraucht hätt, goung hien hannescht op Lëtzebuerg. Do huet hie säi Schwäizer Ofschloss net unerkannt kritt, sou datt en doropshin zu [[Dummeldeng]] eng Dréckerei opgemaach huet a Redakter an der Zäitschrëft ''[[Volksmacht]]'' gouf, déi vun enger kathoulescher Dissidentegrupp erausbruecht gouf. [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Wärend dem Zweete Weltkrich]] gouf hien op [[Boberstein]] a [[Leubus]] [[ëmsiidlung vun de Lëtzebuerger am Zweete Weltkrich|ëmgesidelt]] a koum an en Aarbechtslager.<ref name="rip" /> Nom Krich, 1945, gouf hien Direkter vun der [[Editions Saint-Paul|Imprimerie Sain-Paul]] a vum ''[[Luxemburger Wort]]''.<ref name="rip" /> Vun 1937 bis 1940 war hie fir d'[[Rietspartei]] am Stater [[Gemengerot]] a vun 1945 bis 1951 do [[Schäffen]]<ref>[https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1952/12/06/n2/jo Mémorial N° 76 vun 1952 ''Avis:Enseignement secondaire'']</ref>. Ausserdeem war de Camille Kasel vun 1945 bis 1951 [[CSV]]-Deputéierte vum [[Walbezierk Zentrum]] an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> Hie war mat der Berthe Junio bestuet.<ref name=annonce>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL1066 Doudesannonce 1 Page 3]. In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> == Gielercher == De Camille Kasel gouf mat follgende Gielercher dekoréiert:<ref name="annonce" /> * {{OMANO}} * {{LHCH}} * Commandeur de l'ordre de l'Etoile Noire du Bénin * {{OCO}} * {{OONO}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kasel Camille}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1961]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Lokalpolitiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Drécker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Editeuren]] 8kbygp616xm64ey1pwwtn5urux3uddt 2709028 2709027 2026-09-22T19:07:45Z Robby 393 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] derbäigesat 2709028 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Camille Kasel''', gebuer ..., a gestuerwen den [[22. Mee]] [[1961]],<ref name=rip>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL352 Dr. Camille KASEL †.] In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> war e lëtzebuergeschen Drécker a [[Politiker]] ([[CSV]]). == Liewen == Hie war de Jong vun engem Schoulmeeschter. No sengem Studium zu [[Fribourg (Schwäiz)|Fribourg]], dat e mat engem Doktorat ofgeschloss hat, huet hie 6 Joer laang als Professer um Institut vu St. Gallen enseignéiert. Well e fir weider op där Plaz kënnen ze bleiwen, déi Schwäizer Nationalitéit gebraucht hätt, goung hien hannescht op Lëtzebuerg. Do huet hie säi Schwäizer Ofschloss net unerkannt kritt, sou datt en doropshin zu [[Dummeldeng]] eng Dréckerei opgemaach huet a Redakter an der Zäitschrëft ''[[Volksmacht]]'' gouf, déi vun enger kathoulescher Dissidentegrupp erausbruecht gouf. [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Wärend dem Zweete Weltkrich]] gouf hien op [[Boberstein]] a [[Leubus]] [[ëmsiidlung vun de Lëtzebuerger am Zweete Weltkrich|ëmgesidelt]] a koum an en Aarbechtslager.<ref name="rip" /> Nom Krich, 1945, gouf hien Direkter vun der [[Editions Saint-Paul|Imprimerie Sain-Paul]] a vum ''[[Luxemburger Wort]]''.<ref name="rip" /> Vun 1937 bis 1940 war hie fir d'[[Rietspartei]] am Stater [[Gemengerot]] a vun 1945 bis 1951 do [[Schäffen]]<ref>[https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1952/12/06/n2/jo Mémorial N° 76 vun 1952 ''Avis:Enseignement secondaire'']</ref>. Ausserdeem war de Camille Kasel vun 1945 bis 1951 [[CSV]]-Deputéierte vum [[Walbezierk Zentrum]] an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> Hie war mat der Berthe Junio bestuet.<ref name=annonce>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL1066 Doudesannonce 1 Page 3]. In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> == Gielercher == De Camille Kasel gouf mat follgende Gielercher dekoréiert:<ref name="annonce" /> * {{OMANO}} * {{LHCH}} * Commandeur de l'ordre de l'Etoile Noire du Bénin * {{OCO}} * {{OONO}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kasel Camille}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1961]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Lokalpolitiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Drécker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Editeuren]] [[Kategorie:Officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] rwaze6ucnt751k52sn6v41u4xmof2d0 2709029 2709028 2026-09-22T19:08:19Z Robby 393 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Chevalier de la Légion d'honneur]] derbäigesat 2709029 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Camille Kasel''', gebuer ..., a gestuerwen den [[22. Mee]] [[1961]],<ref name=rip>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL352 Dr. Camille KASEL †.] In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> war e lëtzebuergeschen Drécker a [[Politiker]] ([[CSV]]). == Liewen == Hie war de Jong vun engem Schoulmeeschter. No sengem Studium zu [[Fribourg (Schwäiz)|Fribourg]], dat e mat engem Doktorat ofgeschloss hat, huet hie 6 Joer laang als Professer um Institut vu St. Gallen enseignéiert. Well e fir weider op där Plaz kënnen ze bleiwen, déi Schwäizer Nationalitéit gebraucht hätt, goung hien hannescht op Lëtzebuerg. Do huet hie säi Schwäizer Ofschloss net unerkannt kritt, sou datt en doropshin zu [[Dummeldeng]] eng Dréckerei opgemaach huet a Redakter an der Zäitschrëft ''[[Volksmacht]]'' gouf, déi vun enger kathoulescher Dissidentegrupp erausbruecht gouf. [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Wärend dem Zweete Weltkrich]] gouf hien op [[Boberstein]] a [[Leubus]] [[ëmsiidlung vun de Lëtzebuerger am Zweete Weltkrich|ëmgesidelt]] a koum an en Aarbechtslager.<ref name="rip" /> Nom Krich, 1945, gouf hien Direkter vun der [[Editions Saint-Paul|Imprimerie Sain-Paul]] a vum ''[[Luxemburger Wort]]''.<ref name="rip" /> Vun 1937 bis 1940 war hie fir d'[[Rietspartei]] am Stater [[Gemengerot]] a vun 1945 bis 1951 do [[Schäffen]]<ref>[https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1952/12/06/n2/jo Mémorial N° 76 vun 1952 ''Avis:Enseignement secondaire'']</ref>. Ausserdeem war de Camille Kasel vun 1945 bis 1951 [[CSV]]-Deputéierte vum [[Walbezierk Zentrum]] an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> Hie war mat der Berthe Junio bestuet.<ref name=annonce>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL1066 Doudesannonce 1 Page 3]. In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> == Gielercher == De Camille Kasel gouf mat follgende Gielercher dekoréiert:<ref name="annonce" /> * {{OMANO}} * {{LHCH}} * Commandeur de l'ordre de l'Etoile Noire du Bénin * {{OCO}} * {{OONO}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kasel Camille}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1961]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Lokalpolitiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Drécker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Editeuren]] [[Kategorie:Officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] [[Kategorie:Chevalier de la Légion d'honneur]] i4yqebeg35ignto3rjp7aggdqw3s5p2 2709030 2709029 2026-09-22T19:09:10Z Robby 393 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Officier vum Ordre de la Couronne]] derbäigesat 2709030 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Camille Kasel''', gebuer ..., a gestuerwen den [[22. Mee]] [[1961]],<ref name=rip>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL352 Dr. Camille KASEL †.] In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> war e lëtzebuergeschen Drécker a [[Politiker]] ([[CSV]]). == Liewen == Hie war de Jong vun engem Schoulmeeschter. No sengem Studium zu [[Fribourg (Schwäiz)|Fribourg]], dat e mat engem Doktorat ofgeschloss hat, huet hie 6 Joer laang als Professer um Institut vu St. Gallen enseignéiert. Well e fir weider op där Plaz kënnen ze bleiwen, déi Schwäizer Nationalitéit gebraucht hätt, goung hien hannescht op Lëtzebuerg. Do huet hie säi Schwäizer Ofschloss net unerkannt kritt, sou datt en doropshin zu [[Dummeldeng]] eng Dréckerei opgemaach huet a Redakter an der Zäitschrëft ''[[Volksmacht]]'' gouf, déi vun enger kathoulescher Dissidentegrupp erausbruecht gouf. [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Wärend dem Zweete Weltkrich]] gouf hien op [[Boberstein]] a [[Leubus]] [[ëmsiidlung vun de Lëtzebuerger am Zweete Weltkrich|ëmgesidelt]] a koum an en Aarbechtslager.<ref name="rip" /> Nom Krich, 1945, gouf hien Direkter vun der [[Editions Saint-Paul|Imprimerie Sain-Paul]] a vum ''[[Luxemburger Wort]]''.<ref name="rip" /> Vun 1937 bis 1940 war hie fir d'[[Rietspartei]] am Stater [[Gemengerot]] a vun 1945 bis 1951 do [[Schäffen]]<ref>[https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1952/12/06/n2/jo Mémorial N° 76 vun 1952 ''Avis:Enseignement secondaire'']</ref>. Ausserdeem war de Camille Kasel vun 1945 bis 1951 [[CSV]]-Deputéierte vum [[Walbezierk Zentrum]] an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> Hie war mat der Berthe Junio bestuet.<ref name=annonce>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL1066 Doudesannonce 1 Page 3]. In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> == Gielercher == De Camille Kasel gouf mat follgende Gielercher dekoréiert:<ref name="annonce" /> * {{OMANO}} * {{LHCH}} * Commandeur de l'ordre de l'Etoile Noire du Bénin * {{OCO}} * {{OONO}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kasel Camille}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1961]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Lokalpolitiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Drécker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Editeuren]] [[Kategorie:Officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] [[Kategorie:Chevalier de la Légion d'honneur]] [[Kategorie:Officier vum Ordre de la Couronne]] ctbzygyx3gcs76eougteki7wbhkibn2 2709031 2709030 2026-09-22T19:09:55Z Robby 393 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Officier vum Ordre d'Orange-Nassau]] derbäigesat 2709031 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Camille Kasel''', gebuer ..., a gestuerwen den [[22. Mee]] [[1961]],<ref name=rip>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL352 Dr. Camille KASEL †.] In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> war e lëtzebuergeschen Drécker a [[Politiker]] ([[CSV]]). == Liewen == Hie war de Jong vun engem Schoulmeeschter. No sengem Studium zu [[Fribourg (Schwäiz)|Fribourg]], dat e mat engem Doktorat ofgeschloss hat, huet hie 6 Joer laang als Professer um Institut vu St. Gallen enseignéiert. Well e fir weider op där Plaz kënnen ze bleiwen, déi Schwäizer Nationalitéit gebraucht hätt, goung hien hannescht op Lëtzebuerg. Do huet hie säi Schwäizer Ofschloss net unerkannt kritt, sou datt en doropshin zu [[Dummeldeng]] eng Dréckerei opgemaach huet a Redakter an der Zäitschrëft ''[[Volksmacht]]'' gouf, déi vun enger kathoulescher Dissidentegrupp erausbruecht gouf. [[Lëtzebuerg am Zweete Weltkrich|Wärend dem Zweete Weltkrich]] gouf hien op [[Boberstein]] a [[Leubus]] [[ëmsiidlung vun de Lëtzebuerger am Zweete Weltkrich|ëmgesidelt]] a koum an en Aarbechtslager.<ref name="rip" /> Nom Krich, 1945, gouf hien Direkter vun der [[Editions Saint-Paul|Imprimerie Sain-Paul]] a vum ''[[Luxemburger Wort]]''.<ref name="rip" /> Vun 1937 bis 1940 war hie fir d'[[Rietspartei]] am Stater [[Gemengerot]] a vun 1945 bis 1951 do [[Schäffen]]<ref>[https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1952/12/06/n2/jo Mémorial N° 76 vun 1952 ''Avis:Enseignement secondaire'']</ref>. Ausserdeem war de Camille Kasel vun 1945 bis 1951 [[CSV]]-Deputéierte vum [[Walbezierk Zentrum]] an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> Hie war mat der Berthe Junio bestuet.<ref name=annonce>[https://persist.lu/ark:70795/kp1b56p76/pages/3/articles/DIVL1066 Doudesannonce 1 Page 3]. In: Luxemburger Wort, 114. Jg., n° 142/143 (23.05.1961), p. 3 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> == Gielercher == De Camille Kasel gouf mat follgende Gielercher dekoréiert:<ref name="annonce" /> * {{OMANO}} * {{LHCH}} * Commandeur de l'ordre de l'Etoile Noire du Bénin * {{OCO}} * {{OONO}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kasel Camille}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1961]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Lokalpolitiker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Drécker]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Editeuren]] [[Kategorie:Officier de l'ordre de mérite civil et militaire d'Adolphe de Nassau]] [[Kategorie:Chevalier de la Légion d'honneur]] [[Kategorie:Officier vum Ordre de la Couronne]] [[Kategorie:Officier vum Ordre d'Orange-Nassau]] pc6p9x0ayxzvq9wunf90hs3hk5ugbo9 0 174702 2709036 2665487 2026-09-22T21:11:35Z Robby 393 Elo mam Doudesdatum mat Quellen a Kategorie 2709036 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Pierre Muller-Walse''', gebuer ..., a gestuerwen den [[13. November]] [[1865]] zu [[Gréiwemaacher]]<ref name=":1">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/7rqr7v/pages/2/articles/DTL38?search=muller%2520walse|Titel=Inland|Gekuckt=2026-09-22|Datum=1865-11-17|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 2|Sprooch=de}}</ref>(am Alter vun 63 Joer)<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/7rqr7v/pages/2/articles/DTL38?search=muller%2520walse|Titel=B. Schluß=Protokoll.|Gekuckt=2026-09-22|Datum=1865-11-18|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:L'Union]]|Säiten=Säit 3|Sprooch=fr}}</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Geschäftsmann, Greffier beim Friddensgeriicht vu Gréiwemaacher a Politiker. Hie war Member vum [[Gemengerot]] vu [[Gemeng Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] a vun 1849<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/231jw50mg4/pages/2/articles/DIVL93?search=muller%2520walse|Titel=ARRÊTÉ ROYAL GRAND-DUCAL du 22 janvier 1849, n° 6, portant nomination de bourgmestres.|Gekuckt=2026-09-22|Datum=1849-01-30|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Mémorial]]|Säiten=Säit 7 (nummeréiert 87)|Sprooch=fr}}</ref> bis 1861 [[Buergermeeschter]].<ref name=BMs>[https://persist.lu/ark:70795/z8gnb0/pages/1/articles/DTL62 Die Bürgermeister im Distrikt Grevenmacher 1843—1933.] In: Obermosel-Zeitung, 54. Jg., nº 81, Drittes Blatt (07.04.1934), p. 1 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> Vun 1854 bis 1856 a vun 1858 bis 1863 war hien Deputéierten fir de [[Kanton Gréiwemaacher]]<ref name=":1" /> an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Mullerwalse Pierre}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1865]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Buergermeeschteren]] [[Kategorie:Buergermeeschtere vu Gréiwemaacher]] [[Kategorie:Nokucken Deputéiert]] b58gym1akh12a8n5wa78eia70wiz3v6 2709037 2709036 2026-09-22T21:15:11Z Robby 393 méi blo [[:Friddensgeriicht]] 2709037 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} De '''Pierre Muller-Walse''', gebuer ..., a gestuerwen den [[13. November]] [[1865]] zu [[Gréiwemaacher]]<ref name=":1">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/7rqr7v/pages/2/articles/DTL38?search=muller%2520walse|Titel=Inland|Gekuckt=2026-09-22|Datum=1865-11-17|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 2|Sprooch=de}}</ref>(am Alter vun 63 Joer)<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/7rqr7v/pages/2/articles/DTL38?search=muller%2520walse|Titel=B. Schluß=Protokoll.|Gekuckt=2026-09-22|Datum=1865-11-18|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:L'Union]]|Säiten=Säit 3|Sprooch=fr}}</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Geschäftsmann, Greffier beim [[Friddensgeriicht]] vu Gréiwemaacher a Politiker. Hie war Member vum [[Gemengerot]] vu [[Gemeng Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] a vun 1849<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/231jw50mg4/pages/2/articles/DIVL93?search=muller%2520walse|Titel=ARRÊTÉ ROYAL GRAND-DUCAL du 22 janvier 1849, n° 6, portant nomination de bourgmestres.|Gekuckt=2026-09-22|Datum=1849-01-30|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Mémorial]]|Säiten=Säit 7 (nummeréiert 87)|Sprooch=fr}}</ref> bis 1861 [[Buergermeeschter]].<ref name=BMs>[https://persist.lu/ark:70795/z8gnb0/pages/1/articles/DTL62 Die Bürgermeister im Distrikt Grevenmacher 1843—1933.] In: Obermosel-Zeitung, 54. Jg., nº 81, Drittes Blatt (07.04.1934), p. 1 [Digitised by the National Library of Luxembourg].</ref> Vun 1854 bis 1856 a vun 1858 bis 1863 war hien Deputéierten fir de [[Kanton Gréiwemaacher]]<ref name=":1" /> an der [[Chamber]].<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Mullerwalse Pierre}} [[Kategorie:Gebuer ?]] [[Kategorie:Gestuerwen 1865]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Deputéiert]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Buergermeeschteren]] [[Kategorie:Buergermeeschtere vu Gréiwemaacher]] [[Kategorie:Nokucken Deputéiert]] 77b9bflgzm03qais7t05sl7whvhftdf 0 174891 2709022 2704145 2026-09-22T18:38:38Z Hsarrazin 23480 changed birth year to 1897 (like birth cat) - could you please provide source ? 2709022 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} Den '''Edouard Reiland''', gebuer den [[20. Juni]] [[1897]] zu [[Senneng]]<ref>Den [https://www.luxracines.lu/gen/getperson.php?personID=I20026&tree=wagnerga Edouard Aloysius Pierre Reiland] op www.luxracines.lu</ref>, a gestuerwen de [[7. Juni]] [[1967]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] an der [[Clinique Saint-Joseph]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/8p8bvnvfv/pages/16/articles/DIVL1442?search=ed%2520reiland|Titel=Avis de décès|Gekuckt=2026-09-06|Datum=1967-06-08|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 16|Sprooch=de}}</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Libraire a [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzler]] vun [[Esch-Uelzecht]]. Am Zweete Weltkrich war den Edouard Reiland Prisonéier am [[SS-Sonderlager Hinzert|KZ Hinzert]].<ref name=":0" /> De 16. August 1945 gouf hien als Member vun der [[Assemblée consultative vun 1945 (Lëtzebuerg)|Assemblée consultative]] ernannt.<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> == Gielchen == * [[Ordre de la Résistance 1940–1944|Croix de la Résistance]] à titre posthume<ref>[https://persist.lu/ark:70795/2jgt4xrsp/pages/3/articles/DIVL438 CROIX DE LA RÉSISTANCE à titre posthume.] In: Luxemburger Wort, 121. Jg., n° 8 (08.01.1968), p. 3 [Numérisé par la Bibliothèque nationale du Luxembourg].</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Reiland Edouard}} [[Kategorie:Gebuer 1897]] [[Kategorie:Gestuerwen 1967]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Resistenzler]] [[Kategorie:Membere vun der Assemblée consultative]] [[Kategorie:Nokucken Deputéiert]] [[Kategorie:Ordre de la Résistance 1940–1944]] [[Kategorie:Nazi-Affer]] lj0vnebif95lkfg9s22gg1934lfhvjb 2709032 2709022 2026-09-22T19:34:47Z Robby 393 + Referenz fir de Gebuertsdatum 2709032 wikitext text/x-wiki {{skizzPolitiker}} {{Infobox Biographie}} Den '''Edouard Reiland''', gebuer den [[20. Juni]] [[1897]]<ref>{{Citation|URL=https://www.archivportal-d.de/item/WIE43UOPPCAOUJD2VYNDTBIE7RTZWLL7|Titel=Detailseite - Archivportal-D|Gekuckt=2026-09-22|Wierk=www.archivportal-d.de}}</ref> zu [[Senneng]]<ref>Den [https://www.luxracines.lu/gen/getperson.php?personID=I20026&tree=wagnerga Edouard Aloysius Pierre Reiland] op www.luxracines.lu</ref>, a gestuerwen de [[7. Juni]] [[1967]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] an der [[Clinique Saint-Joseph]]<ref name=":0">{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/8p8bvnvfv/pages/16/articles/DIVL1442?search=ed%2520reiland|Titel=Avis de décès|Gekuckt=2026-09-06|Datum=1967-06-08|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Editeur=[[:Luxemburger Wort]]|Säiten=Säit 16|Sprooch=de}}</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Libraire a [[Resistenz zu Lëtzebuerg|Resistenzler]] vun [[Esch-Uelzecht]]. Am Zweete Weltkrich war den Edouard Reiland Prisonéier am [[SS-Sonderlager Hinzert|KZ Hinzert]].<ref name=":0" /> De 16. August 1945 gouf hien als Member vun der [[Assemblée consultative vun 1945 (Lëtzebuerg)|Assemblée consultative]] ernannt.<ref>[https://www.industrie.lu/deputes.html Les Députés du Grand-Duché de Luxembourg.] op industrie.lu (nogekuckt: 11.10.2025). Baséiert op: ''La Chambre des députés: histoire et lieux de travail. '' [Auteurs: Nicolas Als, Robert L. Philippart ; coordination: Guillaume Wagener, Pierre Dillenburg ; conseiller historique: Gilbert Trausch]. Luxembourg 1994, S.507-533.</ref> == Gielchen == * [[Ordre de la Résistance 1940–1944|Croix de la Résistance]] à titre posthume<ref>[https://persist.lu/ark:70795/2jgt4xrsp/pages/3/articles/DIVL438 CROIX DE LA RÉSISTANCE à titre posthume.] In: Luxemburger Wort, 121. Jg., n° 8 (08.01.1968), p. 3 [Numérisé par la Bibliothèque nationale du Luxembourg].</ref> {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Reiland Edouard}} [[Kategorie:Gebuer 1897]] [[Kategorie:Gestuerwen 1967]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Resistenzler]] [[Kategorie:Membere vun der Assemblée consultative]] [[Kategorie:Nokucken Deputéiert]] [[Kategorie:Ordre de la Résistance 1940–1944]] [[Kategorie:Nazi-Affer]] 60mgglqmeour9rzpzstdu4hm0jbarol 0 175750 2708984 2688337 2026-09-22T13:54:29Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Pieridae]] derbäigesat 2708984 wikitext text/x-wiki {{Infobox Déieren | Numm = Klenge Kabespäiperlek | An anere Sproochen = | Bild = Pieris.rapae.6834.jpg | Bildtext = Klenge Kabespäiperlek zu [[Dresden]] | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Pieridae]] | Ënnerfamill = [[Pierinae]] | Gattung = [[Pieris]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Pieris rapae | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758) }} De '''Klenge Kabespäiperlek'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Pieris rapae'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]], der Ënnerfamill vun de [[Pierinae]] an der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Pieris]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Kleiner Kohlweißling'' genannt, op [[Franséisch]] ''Piéride de la rave'' an op [[Englesch]] ''Small white''. De Klenge Kabespäiperlek gläicht dem [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') an dem [[Karstwäissleng]] (''Pieris manii'')<ref name="Ferrantia90-98">Ferrantia 90, S. 98.</ref>. == Liewensweis == De Klenge Kabespäiperlek flitt gréisstendeels vun Abrëll bis September an zwou respektiv a gudde Joren och an dräi Generatiounen<ref name="Ferrantia90-98"/>. D'Fudderplanze vun de [[Raup]]e sinn haaptsächlech [[Brassicaceae]] (op Däitsch ''Kreuzblütler''), awer och [[Capparaceae]] (''Kaperngewächse''), [[Tropaeolaceae]] (''Kapuzinerkressengewächse''), [[Resedaceae]] (''Resedagewächse'') a [[Chenopodiaceae]] (''Fuchsschwanzgewächse'')<ref name="tolman-lewington">Tom Tolman, Richard Lewington: Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas. 2. Oplo, Franckh-Kosmos, Stuttgart 2012, {{#isbn:978-3-440-12868-8}}, S. 46.</ref>. D'Aart iwwerwantert als [[Popp (Insekten)|Popp]]<ref name="Ferrantia90-98"/><ref name="tolman-lewington"/><ref name="settele">Josef Settele, Roland Steiner, Rolf Reinhardt, Reinart Feldmann, Gabriel Hermann: ''Schmetterlinge: Die Tagfalter Deutschlands''. Ulmer, Stuttgart 2015, 3. Oplo, {{#isbn:978-3-8001-8332-6}}</ref>. == Habitat a Verbreedung == De Klenge Kabespäiperlek ass e Generalist, deen a ville verschiddenen oppene [[Biotop]]e virkomme kann, wéi zum Beispill [[Kabes]]- a [[Raps]]felder, [[Gaart|Gäert]], [[Broochland]], Weeränner oder [[Talli|Ramplien]]<ref name="Ferrantia90-98"/><ref name="settele"/>. Säi Verbreedungsgebitt geet vun [[Nordafrika]] iwwer [[Europa (Kontinent)|Europa]] an [[Asien|Asie]] bis a [[Japan]]; an [[Nordamerika]] an [[Australien (Kontinent)|Australie]] gouf en ageschleeft<ref name="Ferrantia90-98"/><ref name="tolman-lewington"/>. == De Klenge Kabespäierlek zu Lëtzebuerg == Zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] kënnt de Klenge Kabespäierlek am ganze Land vir<ref name="Ferrantia90-98"/>. Et ass nieft dem [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae'') an dem [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') eng vun den dräi [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfalteraarten]], déi net op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg steet<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://eobs.shna-ofab.fr/fr/fiches-especes/pieride-de-la-rave-la-pieris-rapae_45_T219831.html Fiche vum Observatoire de la faune de Bourgogne] * [https://lepiforum.org/wiki/page/Pieris_rapae Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Pieridae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] 6t6ltnt0jjpgze2nl59n9usg50j45dx 0 176560 2708977 2688338 2026-09-22T13:49:28Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl; [[Kategorie:Nymphalidae]] derbäigesat 2708977 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Landkäertchen | An anere Sproochen = | Bild = Araschnia levana LC0263.jpg | Bildtext = Landkäertchen an der Fréijoersform bei [[Chemnitz]] | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Nymphalidae]] | Ënnerfamill = [[Nymphalinae]] | Gattung = [[Araschnia]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Araschnia levana | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758) }} D''''Landkäertchen'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Araschnia levana'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Nymphalidae]], der Ënnerfamill vun den [[Nymphalinae]] an der [[Gattung (Biologie)|Gattung]] ''[[Araschnia]]''. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Landkärtchen'' genannt, op [[Franséisch]] ''Carte géographique'' an op [[Englesch]] ''Map''. <!--Eppes iwwer déi verschidde Forme soen a mat Biller illustréieren. Volvox--> Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet d'Landkäertchen op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://ressources.shna-ofab.fr/fr/fiches-especes/carte-geographique-la-araschnia-levana_45_T53724.html Fiche vum Observatoire de la faune de Bourgogne] * [https://lepiforum.org/wiki/page/Araschnia_levana Lepiforum e. V.] Taxonomie a Fotoen {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Nymphalidae]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] twgwts1zaa6g5hulgrdezj6dmpc9vwp 0 176962 2708985 2702883 2026-09-22T13:55:45Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl 2708985 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Schachbriet | An anere Sproochen = | Bild = Melanargia_galathea_top_MichaD.jpg | Bildtext = Schachbriet (''Melanargia galathea'') | Räich = [[Déiereräich]] (Animalia) | Stamm = [[Arthropoden]] (Arthropoda) | Klass = [[Insekten]] (Insecta) | Uerdnung = [[Päiperleken]] (Lepidoptera) | Famill = [[Nymphalidae]] | Ënnerfamill = [[Satyrinae]] | Gattung = [[Melanargia]] | Aart = Schachbriet | Wëssenschaftlechen Numm = Melanargia galathea | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]]}}, 1758) }} [[Fichier:Melanargia galathea 01 (MK).JPG|mini|ënnescht Flillekesäit]] D''''Schachbriet'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Melanargia galathea'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun den [[Nymphalidae]]. D'laténgescht [[Epitheton]] leet sech vu [[Galateia|Galatea]], enger [[Nymph]] aus der [[Griichesch Mythologie|griichescher Mythologie]] of. D'Schachbriet ass eng ganz wäit verbreet a variabel Aart an huet eng Rëtsch lokal Formen. Op [[Däitsch]] gëtt d'Aart ''Schachbrett'' genannt, op [[Franséisch]] ''Demi-deuil'' an op [[Englesch]] ''Marbled white''. <!--Eppes iwwer déi verschidde Forme soen a mat Biller illustréieren. Volvox--> Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet d'Schachbriet op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == D'Falteren erreechen eng Flillekespanwäit vu 37 bis 52 Millimeter. Uewendrop sinn d'Flilleken e bësse wéi e [[Schachbriet]], schwaarz (oder donkelbrong) a wäiss gefleckt. Ënnendrënner si se wäiss bis hellbrongelzeg gefierft, mat e puer groe Flecken <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Melanargia galathea - Foret de Bouconne, France - male dorsal.jpg|♂ (MHNT) Melanargia galathea - Foret de Bouconne, France - male ventral.jpg|♂ △ (MHNT) Melanargia galathea - Tarabel, France - female dorsal.jpg|♀ (MHNT) Melanargia galathea - Tarabel, France - female ventral.jpg|♀ △ </gallery> D'[[Raup (Päiperlek)|Raupe]] gi ronn 28 Millimeter laang a sinn entweeder gréng oder giel- bis grobrong gefierft. Hire Kapp ass ëmmer hellbrong. Um Réck hunn s'an der Längt eng donkel Linn, an op de Säiten eng Sträif, déi no uewen hell an no ënnen donkel ass. Se hu kuerz Buuschten.<ref name="Bellmann">Heiko Bellmann: ''Der neue Kosmos-Schmetterlingsführer. Schmetterlinge, Raupen und Futterpflanzen.'' Franckh-Kosmos, Stuttgart 2003, ISBN 3-440-09330-1, S. 194.</ref> == Virkommen == D'Päiperleksaart kënnt vum Norde vu [[Spuenien]] iwwer [[Mëtteleuropa]] an [[Italien|Italie]] bis an [[Osteuropa]] vir. Et gëtt se och an [[Nordafrika]]. Am Norde geet hir Presenz bis an Norddäitschland an an de Süde vun [[England]]. Am Südoste feelt d'Aart am südleche [[Griicheland]] a vun [[Anatolien]] un. D'vertikal Verbreedung geet vum Mieresniveau bis op ronn 1.750 Meter Héicht.<ref name="Tolman/Lewington">Tom Tolman, Richard Lewington: ''Die Tagfalter Europas und Nordwestafrikas'', S. 180, Franckh-Kosmos Verlags-GmbH & Co, Stuttgart 1998, ISBN 3-440-07573-7</ref> D'Schachbriet lieft gewéinlech a Wise mat kallekhaltege Biedem.<ref name="Bellmann" /> == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Nymphalidae]] cdcshaz0t00ecj4sp1phrerq2cn1gbm 0 176963 2708987 2704187 2026-09-22T13:57:45Z Zinneke 34 2708987 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Schachbriet (Päiperlek)]] 1ibc21vz7x13okvx3pl54hyu85j9giy 0 177024 2709035 2703887 2026-09-22T20:15:09Z Robby 393 /* Um Spaweck */ keng esou Kategorie op Commons 2709035 wikitext text/x-wiki {{Infobox Film nei}} '''''Good Bye, Lenin!''''' ass en däitschen dramatesche Kaméidisfilm vum [[Wolfgang Becker (1954-2024)|Wolfgang Becker]] aus dem Joer 2003, mam [[Daniel Brühl]] an der [[Katrin Sass]] an den Haaptrollen. En hat seng Première op der [[Berlinale]] 2003. ==Ëm wat geet et am Film?== Den Alex Kerner, e jonke Mann, wunnt zu [[Ost-Berlin]] zesumme mat senger Mamm Christiane a senger Schwëster Ariane an enger Appartementswunneng. Am Oktober 1989 mécht d'Mamm sech op de Wee fir e Gielchen ze kréie fir hiren Asaz fir déi kommunistesch Wäerter, iwwerdeems den Alex bei enger Manifestatioun géint de Regimm matgeet. Wéi si gesäit, datt den Alex festgeholl gëtt, brécht si zesummen a fält an e Koma. Wärend där Zäit geet d'[[Berliner Mauer|Mauer op]] an de kommunistesche System léist sech op. Am Juni 1990 erwächt d'Mamm stënterlech. D'Dokteren erlaben dem Alex, se mat heem ze huelen, dass se do raschte soll, ma insistéieren, si dierft sech op kee Fall opreegen, dat wier liewensgeféierlech fir si. Den Alex decidéiert, déi historesch Verännerungen an der [[DDR]] virun der Mamm ze verstoppen an ze maachen, wéi wann alles beim Ale wier. Mee dat gëtt all Dag méi komplizéiert, zemools, wéi seng Mamm freet, eng Televisioun an d'Zëmmer ze kréien... == Soss == De Film hat e grousse Succès souwuel beim Publikum wéi och bei der Kritik an Däitschland wéi och am Ausland. == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Filmer 2003]] [[Kategorie:Däitsch Kaméidisfilmer]] [[Kategorie:Filmer vum Wolfgang Becker (1954-2024)|Becker Wolfgang]] hjr6levgm5cycp2jphqeysqa5zxa5zj 0 177194 2708986 2708709 2026-09-22T13:56:30Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl 2708986 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Nierefleck | An anere Sproochen = de.:Nierenfleck-Zipfelfalter;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Thecla betulae.jpeg |Bildtext= Nierefleck (''Thecla betulae''), Männchen | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Lycaenidae]] | Ënnerfamill = [[Theclinae]] | Gattung = [[Thecla]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Thecla betulae | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758}}) }} [[Fichier:Lycaenidae - Thecla betulae-1 (cropped).JPG|mini|Weibchen ]] [[File:Thecla betulae egg (5559328897).jpg|thumb|Ee]] Den '''Nierefleck'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Thecla betulae'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Lycaenidae]]. D'laténgescht [[Epitheton]] leet sech vu ''Betula'', der [[Gattung (Biologie)|Planzegattung]] vun de [[Bierken]] of, déi fälschlecherweis als Narungsplanze vun de [[Raup]]e gehale goufen. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet den Nierefleck op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == Et handelt sech ëm en éischter klenge bis mëttelgrousse Päiperlek mat enger Spanwäit vun 3 bis 5 cm. D'Männercher sinn uewendrop brong, iwwerdeems d'Weibercher och brong sinn, mä op all Flillek en décken orangë Fleck a Form vun engem Croissant hunn. Männche wéi Weibchen hunn en orange gefierfte Wupp vum Schwanz. D'Récksäit ass éischter gielzeg mat enger oranger Sträif, déi duerch eng reng wäiss Linn ofgetrennt ass. === Raup === D'Raup huet e klengen donkelbronge Kapp, en hellgrénge Kierper mat zwou wäisselzege Linnen um Réck an och laanscht d'Säiten<ref>D. J. Carter et B. Hargreaves, ''Guide des chenilles d'Europe'', Paris, Delachaux et Niestlé, 2001, ISBN 978-2-603-00639-9</ref>. S'ass tëscht Abrëll a Juli ze gesinn, besonnesch op Beem vun der Gattung ''[[Prunus]]'', wéi z.&nbsp;B. [[Quetsch (Uebst)|Quetschen]], deenen hir Blieder se frësst.<ref>[https://atlas.libellules-et-papillons-lr.org/atlas/espece/54319 Atlas des papillons de jours et libellules du Languedoc-Roussilon] libellules-et-papillons-lr.org.</ref> == Virkommen == ''Thecla betulae'' ass [[Palearktis|palearktesch]] verbreet, vu [[Portugal]] an [[Irland]] bis bei d'[[Schwaarzt Mier]]. Da laanscht déi südlech Laf- an Nolebëschzon vu [[Sibirien|Sibirie]] bis un de [[Pazifeschen Ozean|Pazifik]]. Op der [[Krim]] an op de Mëttelmierinsele kënnt en net vir. == Ënneraarten == * ''Thecla betulae betulae'' a ganz [[Europa (Kontinent)|Europa]] an a [[Sibirien]] * ''Thecla betulae coreana'' (Nire, 1919) a [[Korea]] * ''Thecla betulae crassa'' (Leech, 1894) * ''Thecla betulae elwesi'' (Leech, 1890) a West- an Zentral[[china]] * ''Thecla betulae ongodai'' (Tutt, 1908) * ''Thecla betulae yiliguozigounae'' (Huang a Murayama, 1992) == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Lycaenidae]] r2t99e7783i7osccb2pxvn6r9mgp74q 0 177210 2708992 2708952 2026-09-22T16:02:11Z GilPe 14980 2708992 wikitext text/x-wiki {{EnCours}} De '''mëtteleuropäesche Pipelinesystem''' (eng. '''Central Europe Pipeline System''', gekierzt '''CEPS''') ass de gréisste [[Pipeline|Pipelinereseau]] vun der [[Organisatioun vum Nordatlantik-Traité|Nato]]. E gouf an den 1950er Joren opgebaut, fir d'Nato-Truppen a [[Mëtteleuropa]] mat [[Dreifstoff]] ze versuergen. D'Netz verleeft duerch d'[[Belsch]], [[Frankräich]], [[Däitschland]], [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] an [[Holland]]. Nieft de genannte Länner sinn och d'[[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] Member vum CEPS-Programm. De CEPS besteet aus ronn 5.300 Kilometer Héichdrockleitunge mat engem Duerchmiesser vu ronn 15 bis 30 Zentimeter. D'Leitunge verbannen 29 Nato-Depoten a sechs zivil Depoten, déi zesummen eng Späicherkapazitéit vun ongeféier 1,2 Millioune Kubikmeter hunn<ref>Zuele vun 2016</ref>. Do dernieft sinn och Militär- wéi och Zivilfluchhäfen, [[Raffinerie|Raffinerien]], [[Hafen|Häfen]] an aner Tanklageren drun ugeschloss. Iwwer de Reseau kënne [[Kerosin]], [[Bensinn]], [[Diesel]] an [[Naphtha]] (Réibensinn) transportéiert ginn. De System ass fir d'Versuergung a Friddenszäiten, a Krisen an am Konfliktfall ausgeluecht. Zënter 1959 däerf en och fir zivil Zwecker benotzt ginn, woubäi d'militäresch Versuergung ëmmer Virrang huet. Zu de groussen ziville Fluchhäfen, déi iwwer de CEPS mat Fligerdreifstoff beliwwert ginn, gehéieren ënner anerem [[Fluchhafe Bréissel-Zaventem|Bréissel]], [[Fluchhafe Frankfurt|Frankfurt]], [[Fluchhafe Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]], [[Fluchhafe Schiphol|Amsterdam]] an [[Fluchhafen Zürich|Zürich]]. D'Recetten aus der ziviller Notzung droen dozou bäi, d'Betribskäschte fir d'Memberstaaten ze reduzéieren. D'politesch a strategesch Leedung läit beim CEPS-Programmkommitee, an deem d'Memberstaate vertruede sinn. De CEPS-Büro zu [[Versailles]] ass en Deel vun der [[Nato Support and Procurement Agency]] (NSPA) a koordinéiert de grenziwwerschreidenden Transport, d'Benotzung vun de Lagerkapazitéiten, d'Qualitéitskontroll, d'Investitiounen an de Budget. De Reseau gëtt ronderëm d'Auer vun nationalen Organisatioune bedriwwen an ënnerhalen. == De CEPS zu Lëtzebuerg == D'Pipeline kënnt vum ''FBG-Tanklager Niederstedem'' bei [[Béibreg]], leeft op der [[Iechternacherbréck]] ënner der [[Sauer]] erduerch a stéisst bei der [[Kläranlag]] ëstlech vun [[Iechternach]] op de Lëtzebuerger Territoire. Vu do aus leeft s'an enger Déift vun ca. 3 Meter iwwer ronn 37 km<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/k1m1nzjdck/pages/13/articles/DIVL1132|Titel=NATO 37 km Pipelines in Luxemburg gut bewacht|Gekuckt=22.09.2026|Wierk=12.01.2000|Editeur=In: Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=Nr 9, S. 13|Sprooch=de}}</ref> a südwestlecher Richtung laanscht [[Hierber]], [[Betzder]], [[Fluessweiler]], [[Beyren]], [[Éiter]], [[Mutfert]], [[Uespelt]] a [[Fréiseng]], wou s'ënner der [[Autobunn A13 (Lëtzebuerg)|Saarautobunn]] erduerch leeft an op franséischem Terrain ukënnt an a Richtung [[Diddenuewen]] a [[Metz]] viruleeft<ref>Laf gekuckt op openstreetmap</ref>. Vum ''Roudebësch'' westlech vu [[Pläitreng]] aus leeft eng Stéchleitung laanscht Éiter, [[Sandweiler]] an de [[Bireler Gronn]] bis an d'[[Tanklager vum Fluchhafe Lëtzebuerg|Tanklager vum Fluchhafen um Findel]]. D'Preparatioune fir den Uschloss vum Fluchhafen un d'Nato-Pipeline hunn an den 1970er Joren ugefaangen. [[Esso Luxembourg|Esso Lëtzebuerg]] hat 1975 zousätzlechen Terraine kaaft, fir d'Späicherkapazitéit vun der Tankanlag ze vergréisseren, an huet vum Fréijoer 1976 un den Uschloss mat de Militärverwaltunge geplangt. D'Investitioune vun Esso louche bei ronn 60 Millioune [[Lëtzebuerger Frang]]. D'Tankanlag hat duerno eng Kapazitéit vu ronn 8,5 Millioune Liter a krut nieft dem Pipelineuschloss eng Filteranlag, zousätzlech Sécherheetsinstallatiounen an en elektronesche Kommunikatiounssystem. Nodeems den 28. Dezember 1983 déi éischt Tester gemaach goufen, ass den Uschloss de 25. Juli 1984 offiziell ageweit ginn. Bis zu deem Zäitpunkt ware schonn ongeféier 33 Millioune Liter Dreifstoff iwwer déi nei Verbindung geliwwert ginn.<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/zrtjc3x79b/pages/3/articles/DIVL417|Titel=Offizielle Einweihung des Anschlusses des Findels an die NATO-Pipeline.|Gekuckt=22.09.2026|Wierk=27.07.1984|Editeur=In: Tageblatt, Digitised by the National Library of Luxembourg|Säiten=Nr 171, S. 3.|Sprooch=de}}</ref> === Tëschefall === == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.openstreetmap.org/relation/6476151 Iwwersiichtskaart vum CEPS] op openstreetmap === Quellen === Quell vum Artikel, wou net anescht uginn: [https://www.nato.int/fr/what-we-do/deterrence-and-defence/central-europe-pipeline-system-ceps Réseau d'oléoducs en Centre-Europe (CEPS)], nato.int, 4. Abrëll 2017, gekuckt den 22. September 2026 {{Referenzen}} [[Kategorie:NATO]] iz8uiiv64yqq63d57s3bnip7vp5wqk5 0 177212 2708956 2026-09-22T13:17:21Z Zinneke 34 iwwersat vun de: 2708956 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. D'laténgescht [[Epitheton]] ... Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bors ronderëm. D'Weibchercher hunn am dokele Bord giel Flecken, an hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit dës Faarf hunn. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillons si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzech (Ënneraart helice). <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt vun engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. Haaptsächech ass en a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter iwwer NN ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wicken-Aarten]]. Fir d'Faltere si Luzerne, [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien. Och [[Tageten]] flitt en un.<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref> == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] iy6pat08c7nbq199x3j11fhx6w4irpd 2708957 2708956 2026-09-22T13:23:17Z Zinneke 34 2708957 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bors ronderëm. D'Weibchercher hunn am dokele Bord giel Flecken, an hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit dës Faarf hunn. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillons si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzech (Ënneraart helice). <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt vun engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. Haaptsächech ass en a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter iwwer NN ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wicken-Aarten]]. Fir d'Faltere si Luzerne, [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien. Och [[Tageten]] flitt en un.<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref> == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] 35lnx0y0zf5fn2oi7pspiazkkxk658v 2708958 2708957 2026-09-22T13:23:28Z Puscas 735 /* Beschreiwung */ ..... 2708958 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillons si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt vun engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. Haaptsächech ass en a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter iwwer NN ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wicken-Aarten]]. Fir d'Faltere si Luzerne, [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien. Och [[Tageten]] flitt en un.<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref> == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] 7r2rfdk2451u68etmzy2x0c09zo3zrj 2708959 2708958 2026-09-22T13:23:45Z Puscas 735 /* Raupen */ ... 2708959 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery mode=packed heights="140px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt vun engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. Haaptsächech ass en a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter iwwer NN ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wicken-Aarten]]. Fir d'Faltere si Luzerne, [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien. Och [[Tageten]] flitt en un.<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref> == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] 9h8zikzo56p1mrqyj253z2o4fo03tzc 2708962 2708959 2026-09-22T13:29:07Z Puscas 735 /* Raupen */ ... 2708962 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt vun engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. Haaptsächech ass en a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter iwwer NN ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wicken-Aarten]]. Fir d'Faltere si Luzerne, [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien. Och [[Tageten]] flitt en un.<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref> == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] kbiioknto2spd1krdzf9364qtht7i8t 2708963 2708962 2026-09-22T13:32:24Z Puscas 735 /* Virkommen */ NN ass eng pur preisesch Bezeechnung 2708963 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wicken-Aarten]]. Fir d'Faltere si Luzerne, [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien. Och [[Tageten]] flitt en un.<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref> == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] pbvy7lgt7x4oatwsoaf2rrfqh05dg2t 2708964 2708963 2026-09-22T13:36:28Z Puscas 735 /* Liewensweis */ Luzerne = Lisär Lëtzebuergesch 2708964 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://www.bund-rlp.de/themen/tiere-pflanzen/schmetterlinge/artenportraets-der-tagfalter/#c3707 Artenporträts der Tagfalter in Rheinland-Pfalz - Schachbrettfalter] * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] i6zthhket1do2f4gf6biu79tizvtnw1 2708965 2708964 2026-09-22T13:38:36Z Zinneke 34 /* Um Spaweck */ 2708965 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] 9079k0xunsfmf0wvfqknb6g6ioeipij 2708966 2708965 2026-09-22T13:42:03Z Zinneke 34 /* Um Spaweck */ 2708966 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon;<br>fr.: Thècle du bouleau | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://nrw.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/tagfaltermonitoring/tagfalter-nrw/03316.html Wandergelbling] op nrw.nabu.de. * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] 04q355ui8dmt1tb31fious5ma2kxanh 2708967 2708966 2026-09-22T13:42:39Z Zinneke 34 2708967 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon, Wandergelbling | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://nrw.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/tagfaltermonitoring/tagfalter-nrw/03316.html Wandergelbling] op nrw.nabu.de. * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken]] [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] dv4nowkq38d1v8kaq3aij4s1idgwz7n 2708971 2708967 2026-09-22T13:46:57Z Zinneke 34 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Päiperleken]] ewechgeholl 2708971 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon, Wandergelbling | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Pastillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://nrw.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/tagfaltermonitoring/tagfalter-nrw/03316.html Wandergelbling] op nrw.nabu.de. * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] s9f2436xqo8xnsbf36b3qp9b2nt5tgv 2708988 2708971 2026-09-22T14:03:51Z Zinneke 34 meiomei 2708988 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon, Wandergelbling | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Postillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' (Hübner) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://nrw.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/tagfaltermonitoring/tagfalter-nrw/03316.html Wandergelbling] op nrw.nabu.de. * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] lws15pbyi6itixi1a0ely9vy83s2bd0 2708989 2708988 2026-09-22T14:15:58Z Puscas 735 /* Ënneraarten */ ..... 2708989 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de.:Postillon, Wandergelbling | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg |Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Postillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' ({{Kapitälchen|[[Jakob Hübner|Hübner]]}}) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://nrw.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/tagfaltermonitoring/tagfalter-nrw/03316.html Wandergelbling] op nrw.nabu.de. * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] robszqgolw5uto8cov4lvtd2d1pum9j 2708991 2708989 2026-09-22T14:36:00Z Puscas 735 k 2708991 wikitext text/x-wiki {{SkizzBio}} {{Infobox Déieren | Numm = Postillon | An anere Sproochen = de:Postillon, Wandergelbling<br>fr:Souci | Bild = Colias croceus, Souci. - Flickr - Ferdinand23 (cropped).jpg | Bildtext= Postillon (''Colias croceus'') | Räich = [[Déiereräich]] | Stamm = [[Arthropoden]] | Klass = [[Insekt]]en | Uerdnung = [[Päiperlek]]en | Famill = [[Pieridae]] | Gattung = [[Colias]] | Aart = | Wëssenschaftlechen Numm = Colias croceus | Wëssenschaftlechen Numm Auteur = ({{Kapitälchen|[[Étienne Louis Geoffroy|Geoffroy]]}} in {{Kapitälchen|[[Antoine François de Fourcroy|Fourcroy]], 1785}}) }} De '''Postillon'''<ref>Mestdagh X., L'Hoste L. & Titeux N. (editors) 2024. - Butterflies in Luxembourg: distribution, trends and conservation. [[Ferrantia]] 90, [[Nationalmusée fir Naturgeschicht|Musée national d'histoire naturelle]], Luxembourg, 287 p. [https://mnhn.public.lu/dam-assets/publications/ferrantia/ferrantia90.pdf PDF] {{en}}</ref> (''Colias croceus'') ass eng [[Päiperlek]]s[[Aart (Biologie)|aart]] aus der [[Famill (Biologie)|Famill]] vun de [[Pieridae]]. Wéi praktesch all d'[[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg|Dagfaltere]] steet de Postillon op der Lëscht vun den integral geschützten Aarten zu Lëtzebuerg<ref>Laut Artikel 1 vum [https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/rgd/2009/01/09/n3/jo Règlement grand-ducal du 9 janvier 2009 concernant la protection intégrale et partielle de certaines espèces animales de la faune sauvage] sinn all d'Dagfalteren („Papilionoidea s.l. spp.“) bis op de [[Kabesfrësser]] (''Pieris brassicae''), de [[Klenge Kabespäiperlek]] (''Pieris rapae'') an de [[Rapswäissleng]] (''Pieris napi'') integral geschützt („intégralement protégées“).</ref>. == Beschreiwung == De Postillon huet eng Flillekespanwäit vu 40 bis 50 Millimeter. De Männchercher hir Flilleke sinn uewendrop orangegiel, mat engem gréisseren, donkele Bord ronderëm. D'Weibchercher hunn am donkele Bord giel Flecken, an d'hënnescht Flilleke si grogiel mat engem opfällegen orangë Fleck an der Zell. Déi zwee Geschlechter hunn ënnert de viischte Flilleken donkel Flecken an der Postdiskalregioun. De Bord vun der ënneschter Säit ass grogiel, woubäi bei de Weibercher déi ganz ënnescht Säit déi Faarf huet. === Raupen === D'[[Raup]]e vum Postillon si gréng mat enger schmueler giel-oranger Säitesträif, déi de Raupe vun der [[Gëllen Aacht|Gëllener Aacht]] (Colias hyale) gläichen. Déi iewescht Rei ass e männlecht Exemplar (vun uewen a vun ënne gekuckt); d'Weibchen (ënnendrënner) huet dat selwecht Muster op de Flilleken, ma alles eng Grëtz méi blatzeg (Ënneraart helice). <gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male dorsal.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ (MHNT) Colias croceus - Durfort Tarn France - male ventral.jpg| ''Colias croceus croceus'' ♂ △ </gallery><gallery widths="250px"> (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - male dorsal.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ (MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female ventral.jpg|''Colias croceus f. helice'' ♀ △ </gallery> == Virkommen == De Postillon kënnt an engem Areal tëscht Nordafrika iwwer Süd- a Mëtteleuropa, d'[[Tierkei]] a Westasie bis an den [[Afghanistan]] vir, grad ewéi op den Atlantikinsele [[Kanaresch Inselen|Kanaren]], [[Azoren]] a [[Madeira]]. An Europa geet seng Verbreedung bis ongeféier bei de 60. Breedegrad Nord. En ass haaptsächech a waarme Géigenden an oppenem Terrain bis op 2.000 Meter ze fannen. === zu Lëtzebuerg === {{Kapitel Info feelt}} == Liewensweis == Dem Postillon seng Raupen erniere sech vu bestëmmte [[Kléi]]- a [[Wicken (Vicia)|Wickenaarten]]. Fir d'Faltere si [[Lisär]], [[Wisekléi]] an d'[[Wise-Flackeblumm]] am Summer wichteg Nektarquellen. Am Hierscht sinn et éischter giel Bléien an och [[Tageten]]<ref name="Ebert1">Günter Ebert (Hrsg.): ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 1, Tagfalter I (Ritterfalter (Papilionidae), Weißlinge (Pieridae), Edelfalter (Nymphalidae)), Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9</ref>. == Ënneraarten == [[Fichier:(MHNT) Colias croceus f. helice - Wyzyna, Okolice Polska - female.jpg|mini|Ënneraart ''Colias croceus f. helice'']] * ''Colias croceus f. helice'' ({{Kapitälchen|[[Jakob Hübner|Hübner]]}}) ass eng wäiss Form vun de Weibchercher, déi genetesch fixéiert ass a bei ca. 10 Prozent vun den [[Imago (Zoologie)|Imagines]] vorkommt. == Literatur == * Günter Ebert und Erwin Rennwald: ''Die Schmetterlinge Baden-Württembergs'' Band 2, Tagfalter II, S. 7ff. Ulmer Verlag Stuttgart 1993. ISBN 3-8001-3451-9 * Steinbachs Naturführer: ''Schmetterlinge'', Mosaik Verlag, München 1983, ISBN 3-576-01272-9 == Kuckt och == * [[Lëscht vun den Dagfalteren zu Lëtzebuerg]] * [[Lëscht vu lëtzebuergeschen Insektennimm]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Wikispecies}} * [https://nrw.nabu.de/tiere-und-pflanzen/aktionen-und-projekte/tagfaltermonitoring/tagfalter-nrw/03316.html Wandergelbling] op nrw.nabu.de. * [http://www.leps.it/indexjs.htm?SpeciesPages/MelanGalath.htm Moths and Butterflies of Europe and North Africa] {{Referenzen}} [[Kategorie:Päiperleken zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Pieridae]] 3swxyf12z15a86meoixnnh6asenekf6 14 177213 2708968 2026-09-22T13:43:45Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '{{Infobox Wikidata}} [[Kategorie:Päiperleken]]' 2708968 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wikidata}} [[Kategorie:Päiperleken]] 72icvfnzv6mdxumyj890xuxtbdkcdqd 2708969 2708968 2026-09-22T13:45:03Z Zinneke 34 2708969 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Päiperleken]] dp50cuvfqu2p229gkw85bykjnvqtodf 0 177214 2708970 2026-09-22T13:46:22Z Zinneke 34 Virugeleet op [[Postillon (Päiperlek)]] 2708970 wikitext text/x-wiki #VIRULEEDUNG [[Postillon (Päiperlek)]] hezoiqsa8rfdnl5l33gop6qczlqs634 14 177215 2708979 2026-09-22T13:50:53Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '[[Kategorie:Päiperleken]]' 2708979 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Päiperleken]] dp50cuvfqu2p229gkw85bykjnvqtodf 14 177216 2708982 2026-09-22T13:53:06Z Zinneke 34 Säit ugeluecht mat: '[[Category:Päiperleken]]' 2708982 wikitext text/x-wiki [[Category:Päiperleken]] f954uy0wejqk0mt6s6xvpaduj29iyot 3 177218 2709040 2026-09-23T06:23:51Z Les Meloures 580 Säit ugeluecht mat: '{{Test}} ~~~~' 2709040 wikitext text/x-wiki {{Test}} [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 06:23, 23. Sep. 2026 (UTC) c0r3gpzuxlywdp8u8bgqu8n9zlr8pyd 3 177219 2709042 2026-09-23T06:30:03Z Les Meloures 580 Säit ugeluecht mat: '{{Test2}} ~~~~' 2709042 wikitext text/x-wiki {{Test2}} [[Benotzer:Les Meloures|Les Meloures]] ([[Benotzer Diskussioun:Les Meloures|Diskussioun]]) 06:30, 23. Sep. 2026 (UTC) 2o2a5m11ilonue36ltmgzqi5ctm93fj 2 177220 2709053 2026-09-23T09:43:32Z GilPe 14980 Säit ugeluecht mat: '{{Info Benotzersäit}}' 2709053 wikitext text/x-wiki {{Info Benotzersäit}} 58phlzi90zry1i2cnf0jgy1baay4z47