Wikipedia lbwiki https://lb.wikipedia.org/wiki/Haapts%C3%A4it MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Spezial Diskussioun Benotzer Benotzer Diskussioun Wikipedia Wikipedia Diskussioun Fichier Fichier Diskussioun MediaWiki MediaWiki Diskussioun Schabloun Schabloun Diskussioun Hëllef Hëllef Diskussioun Kategorie Kategorie Diskussioun TimedText TimedText talk Modul Modul Diskussioun Veranstaltung Veranstaltung Diskussion 0 236 2711672 2711445 2026-10-11T21:54:57Z Robby 393 /* O */ + [[Mathias Olesen]] 2711672 wikitext text/x-wiki Dës Lëscht vu '''Lëtzebuerger Sportler''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. {{AbcIndex}} == A == {{Div col|cols=3}} * [[Alfred Achen]] Basketball * [[Henri Ackermann]] Vëlo * [[Danièle Adam]] Basketball * [[Nicolas Adam]] Turnen * [[Robert Adam (Basketballspiller)|Robert Adam]] Basketball * [[Claudine Adams]] Foussball * [[Sergueï Afanassiev]] Handball * [[Eugène Afrika]] Foussball * [[Paul Agnes]] Basketball * [[Marc Agosta]] Lafen * [[Mikael Äijälä]] Äishockey * [[Marie-Amélie Albrand]] Foussball * [[Estelle Alff]] Basketball * [[Jean Alfonsetti]] Vëlo * [[Josy Allard]] Vëlo * [[Liz Alliaume]] Volleyball * [[Jean-Claude Altmann]] Handball * [[Christian Alverdi]] Foussball * [[Carina Alves Nogueira]] Foussball * [[Jos Alzin]] Gewiichthiewen, Ringen * [[Paolo Amodio]] Foussball * [[René Andring]] Vëlo * [[Alain Anen]] Fechten * [[Cédric Anen]] Fechten * [[Paul Anen]] Fechten * [[Ben Angelsberg]] Volleyball * [[Emile Aniset]] Handball * [[Jean Aniset]] Lafen * [[Emile Antony]] Foussball * [[Patrick Arbaut]] Basketball * [[Félix Arend]] Bob * [[Ernest Arend]] Foussball * [[Frank Arendt]] Basketball * [[Georges Arendt]] Fechten * [[Nancy Arendt]] Schwammen, Lafen * [[Raymond Armbruster]] Handball * [[François Arnscheidt]] Foussball * [[Chris Auger]] Handball * [[Kevin Auger]] Handball * [[Patrick Augustin]] Handball {{Div col end}} == B == {{Div col|cols=3}} * [[Jacques Bach]] Foussball * [[Laury Bach]] Basketball * [[Charles Bachmann]] Liichtathleetik (Lafen) * [[Gusty Back]] Foussball * [[Guy Back]] Foussball * [[Yannick Back]] Äishockey * [[Fernand Backes]] Boxen * [[Sacha Backes]] Äishockey * [[Marcel Balthasar]] Bouschéissen * [[Carlo Bamberg]] Foussball * [[Tessy Bamberg-Schitter]] Foussball * [[Carlo Barbaglia]] Handball * [[Jean-Pierre Barboni]] Foussball * [[Yannick Bardina]] Handball * [[Josy Barthel]] Liichtathleetik (Lafen) * [[Marcel Barthel]] Foussball * [[Sally Barthel]] Volleyball * [[Yves Barthels]] Äishockey * [[Patrick Bartholomey]] Vëlo * [[Marc Bastian]] Vëlo * [[Yannick Bastos]] Foussball * [[David Battestini]] Vëlo * [[Gaston Bauer]] Foussball * [[Georges Bauer]] Waasserball * [[Nicolas Bauer]] Vëlo * [[René Bauler]] Foussball * [[Samuel Baum]] Handball * [[Danièle Bausch]] Basketball * [[Etienne Bausch]] Foussball * [[Gusty Bausch]] Vëlo * [[Jill Bausch]] Basketball * [[Noémi Bausch]] Basketball * [[Norbert Bausch]] Foussball * [[Alain Baustert]] Handball * [[Michel Bechet]] Foussball * [[Oscar Beck]] Vëlo * [[Philippe Bechtold]] Äishockey * [[Daniel Becker]] Basketball * [[Diane Becker]] Basketball * [[Eugène Becker]] Foussball * [[Gilbert Becker]] Basketball * [[Gilles Becker]] Basketball * [[Jean Becker (Cycliste)|Jean Becker]] Vëlo * [[Jean Becker (Foussballspiller)|Jean Becker]] Foussball * [[Jemmy Becker]] Foussball * [[Jessica Becker]] Foussball * [[Liliane Becker]] Turnen * [[Mathias Becker]] Foussball * [[Max Becker]] Vëlo * [[Pierre Becker (Foussballspiller)|Pierre Becker]] Foussball * [[Liz Beffort]] Volleyball * [[Charles Behm]] Turnen * [[Roger Behm]] Boxen * [[Lynn Bei]] Foussball * [[Simone Beissel]] Seegelen * [[René Beissel]] Seegelen * [[Djamel Belhaouci]] Volleyball * [[Jacques Bellion]] Foussball * [[Jos Bellion]] Kanu * [[Chrëscht Beneké]] Rallye-Raid (Moto) * [[Gérard Ben Guigui]] Handball * [[Erny Benick]] Handball * [[Stefano Bensi]] Foussball * [[Dominique Benseghir]] Basketball * [[Ricky Bentz]] Handball * [[Robert Beran]] Äishockey * [[Thierry Beran]] Äishockey * [[Joseph Berchem]] Foussball * [[Elvira Berend]] Schach * [[Fred Berend]] Schach * [[Sandro Berettini]] Handball * [[Annette Berger]] Liichtathleetik (Lafen) * [[Eugène Berger]] Alpinismus * [[Arthur Bernard]] Foussball * [[Claudine Bernard]] Foussball * [[Jos Bernard]] Turnen * [[Marie-Jeanne Bernard]] Schwammen * [[Billy Bernard]] Foussball * [[Zénon Bernard (1893)|Zénon Bernard]] Foussball * [[Guy Bernardin]] Foussball * [[Jessica Berscheid]] Foussball * [[Pia Berscheid]] Foussball * [[Arthur Bertemes]] Handball * [[Bob Bertemes (Bommstéisser)|Bob Bertemes]] Liichtathleetik (Kugelstoussen) * [[Jean-Pierre Bertoldo]] Handball * [[Sandra Bertrand]] Basketball * [[Anouchka Besch]] Foussball * [[Alija Bešić]] Foussball * [[Charlotte Bettendorf]] Reiden * [[Marco Bettendorff]] Handball * [[Jean Bettinger]] Foussball * [[Gilles Bettmer]] Foussball * [[Rachel Bettmer]] Foussball * [[Ana Beus]] Basketball * [[Jeff Bevilacqua]] Basketball * [[Philippe Bevinger]] Vëlo * [[René Bianchi]] Handball * [[William Bianchini]] Foussball * [[Claude Bichel]] Volleyball * [[Charlie Bidinger]] Basketball * [[Lucien Bidinger]] Vëlo * [[Antoine Biel]] Handball * [[Leon Biel]] Handball * [[Carlo Biever]] Handball * [[Jos Biever]] Handball * [[Julien Biever]] Handball * [[M. Biever]] Basketball * [[Arnold Biewers]] Foussball * [[Jérôme Bigard]] Foussball * [[Marc Bimmermann]] Handball * [[Joseph Bintener]] Vëlo * [[Daniel Bintz]] Vëlo * [[Robert Bintz]] Vëlo * [[Mathias Birel]] Basketball * [[Claude Birenbaum]] Foussball * [[Raul Birenbaum]] Basketball * [[Jessica Birkel]] Fussball * [[Gilles Birnbaum]] Handball * [[Marc Birsens]] Foussball * [[Nicolas Birtz]] Foussball * [[Armand Bissen]] Foussball * [[Bob Biver]] Schi * [[Gilles Biver]] Äishockey * [[Olivier Biver]] Äishockey * [[René Biver]] Vëlo * [[Claude Bizjak]] Handball * [[Guy Blaise]] Foussball * [[Tania Blasen]] Foussball * [[Marcel Blau (Handballspiller)|Marcel Blau]] Handball * [[Raymond Bley]] Vëlo * [[Christian Bock]] Handball * [[Claude Bock]] Handball * [[Nicolas Bock]] Foussball * [[Dirk Bockel]] Triathlon * [[Pierre Boever]] Basketball * [[Carlo Bofferding]] Foussball * [[Roger Bofferding]] Liichtathleetik * [[John Bohnert]] Handball * [[Anne-Catherine Bollendorff]] Volleyball * [[Paul Bollendorf]] Foussball * [[Pierre Bollig]] Badminton * [[Jenny Bolkaerts]] Volleyball * [[Mara Boly]] Foussball * [[Aldo Bolzan]] Vëlo * [[Johny Bomb]] Handball * [[Roland Bombardella]] Liichtathleetik * [[Antoine Bommertz]] Foussball * [[Nicolas Bommertz]] Foussball * [[Pierre Bommertz]] Foussball * [[André Bordang]] Turnen * [[Dirk Bordignon]] Handball * [[Roland Bosco]] Volleyball * [[Kim Bosoni]] Handball * [[Jil Bosquee]] Volleyball * [[Dimitry Bossi]] Volleyball * [[Henri Bossi]] Foussball * [[Marcel Bossi]] Foussball * [[Paul Bossi]] Foussball * [[Roger Bour]] Liichtathleetik (Kugelstoussen) * [[Victor De Bourcy]] Foussball * [[Anne Bourg]] Foussball * [[Triny Bourkel]] Héichsprong * [[Gilles Braas]] Volleyball * [[Lena Braas]] Volleyball * [[Manon Braas]] Basketball * [[Nathalie Braas]] Volleyball * [[Victor Braas]] Foussball * [[Laurent Bram]] Tennis * [[Jean Braquet]] Foussball * [[André Braun|André (Spatz) Braun]] Bouschéissen * [[Gordon Braun]] Foussball * [[Jeannot Braun]] Handball * [[Michel Braun]] Schéissen * [[Nico Braun]] Foussball * [[Yves Braun]] Basketball * [[Renée Brasseur]] Schwammen * [[François Bremer]] Gewiichthiewen * [[Nico Bremer]] Foussball * [[Erny Brenner]] Foussball * [[Michèle Breuer]] Volleyball * [[Alain Breuskin]] Äishockey * [[Anja Brimeyer]] Basketball * [[Nicolas Brisbois]] Volleyball * [[Ann-Cathrin Bröcker]] Volleyball * [[Fernand Brosius]] Foussball * [[Kim Bruck]] Basketball * [[Bruno Bucciarelli]] Handball * [[Léon Buck]] Fechten * [[Théo Buergen]] Handball * [[Ante Bukvić]] Foussball * [[Marc Burelbach]] Volleyball * [[Josée Buschmann]] {{Div col end}} == C == {{Div col|cols=3}} * [[Secondo Caldarelli]] Foussball *[[Nathalie Clausse]] Handball * [[Carole Calmes]] Schéissen * [[Colm Cannon]] Äishockey * [[Michael Cannon]] Äishocley * [[Pierre Cao (Handballspiller)|Pierre Cao]] Handball * [[Furio Cardoni]] Foussball * [[Manuel Cardoni]] Foussball * [[Tamara Cardoso]] Foussball * [[Dirk Carlson]] Foussball * [[Serge Carlut]] Handball * [[Laurent Carnol]] Schwammen * [[Cristiana Carvalho]] Foussball * [[Carlo Castagna]] Handball * [[Aldo Catani]] Foussball * [[Primo Caurla]] Handball * [[Senada Ceman]] Foussball * [[Vincenzo Centrone]] Vëlo * [[Maxime Chanot]] Foussball * [[Jean-Louis Chapelot]] Foussball * [[Mandy Charlet]] Foussball, Liichtathleetik * [[Diane Chelius]] Schwammen, Triathlon * [[Marcel Chennaux]] Schéissen * [[Sarah Chenut]] Foussball * [[Colette Christnach]] Badminton * [[Marcel Christophe]] Foussball * [[Jean Christophory]] Basketball * [[Pol Christophory]] Volleyball * [[Fernand Ciatti]] Boxen * [[Jos Cillien]] Turnen * [[Ray Cillien]] Boxen * [[Henri Cirelli]] Foussball * [[Kaatje Claes]] Basketball * [[Fernand Claude]] Handball * [[Ben Clausse]] Handball * [[Yves Clausse]] Schwammen * [[John Clemens]] Vëlo * [[Mett Clemens]] Vëlo * [[Pierre Clemens]] Vëlo * [[Nick Clesen (Vëlossportler)|Nick Clesen]] Vëlo * [[Lex Closter]] Handball * [[Jean Colbach]] Liichtathleetik * [[Dan Collette]] Foussball * [[René Colling]] Basketball * [[Franz Conrad]] Gewiichthiewen * [[René Conrad]] Foussball * [[André Conrardy]] Kanu * [[Marco Conrardy]] Autosport * [[Raymond Conzemius]] Liichtathleetik * [[Marcel Coppin]] Turnen * [[Sadine Correia]] Foussball * [[Tommaso Cosanti]] Handball * [[Amel Cosic]] Foussball * [[S. Courtois]] Basketball * [[Daniel Croisé]] Badminton * [[Henri Czekanowicz]] Handball {{Div col end}} == D == {{Div col|cols=3}} * [[Marlène Da Costa Batista]] Volleyball * [[Robert Da Grava]] Foussball * [[Veronique Da Silva]] Volleyball * [[Cristina Da Silva Correia]] Foussball * [[Cathy Da Silva Sousa]] Foussball * [[Paulina Dąbrowska]] Volleyball * [[Laura Daco]] Volleyball * [[Germain Dahm]] Foussball * [[Abramo Dall'Agnol]] Vëlo * [[Carlo Damgé]] Basketball * [[Damon Damiani]] Foussball * [[Henri Damme]] Foussball * [[Roger Dammé]] Handball * [[Roland Davelli]] Handball * [[Alberto David]] Schach * [[Frédéric Davidson]] Äishockey * [[Jill De Bruyn]] Foussball * [[Olivier De Castro]] Volleyball * [[Léonie de Jonge]] Basketball * [[Gabriela De Lemos]] Foussball * [[Jean De Marchi]] Basketball * [[Sarah De Nutte]], Dëschtennis * [[Alwin De Prins]] Schwammen * [[Natascha De Sousa Fernandes]] Foussball * [[Mike Debra]] Handball * [[Sally Debra]] Basketball * [[Gilles Dechmann]] Handball * [[Michel Dechmann]] Ringen * [[Georges Decker]] Foussball * [[Jeff Decker]] Handball * [[Luc Decker]] Schwammen * [[Lynn Decker]] Volleyball * [[Pierre Decker]] Handball * [[Tilly Decker]] Lafen * [[Jean-Paul Defrang]] Foussball * [[Jacques Deibener]] Foussball * [[Joseph Delage]] Handball * [[Ricardo Delgado]] Foussball * [[Nelson Delgado Almeida Rosario]] Basketball * [[Ashley Delgado Do Rosario]] Foussball * [[Jairo Delgado Ferreira]] Basketball * [[Joanne Delles]] Volleyball * [[Nico Demuth]] Auto * [[Albert Dentzer]] Handball * [[René Dentzer]] Foussball * [[Roger Dentzer]] Basketball * [[Yves Dessouroux]] Äishockey * [[Dan Dethier]] Triathlon * [[Frank Deville]] Foussball * [[Laurent Deville]] Foussball * [[Maurice Deville]] Foussball * [[Carlo Devillet]] Foussball * [[Marcel Di Domenico]] Foussball * [[Sven Di Domenico]] Foussball * [[Andrea Di Iulio]] Taekwondo * [[Anne-Lyse Dick]] Foussball * [[Leah Dickhoff]] Volleyball * [[Maëlle Dickhoff]] Volleyball * [[Christophe Didier]] Vëlo * [[Edouard Didier]] Fechten * [[Eugène Didier]] Foussball * [[Lucien Didier]] Vëlo * [[Bim Diederich]] Vëlo * [[Gaston Diederich]] Boxen * [[Ken Jean-Pierre Diederich]] Basketball * [[Laure Diederich]] Basketball * [[Marco Diederich]] Handball * [[Marcel Dierkens]] Vëlo * [[Clement Dieschburg]] Handball * [[Luca Distefano]] Volleyball * [[Camille Dimmer]] Foussball * [[Ralph Diseviscourt]] Vëlo * [[Michelle Dittgen]] Basketball * [[Ally Doerfel]] Fechten * [[Jeanny Dom]] Dëschtennis * [[Flore Dondelinger]] Handball * [[Christophe Donnersbach]] Basketball * [[Kimberly Dos Santos Da Graça]] Foussball * [[Gilbert Dresch]] Foussball * [[Jempy Drucker jun.]] Vëlo * [[Jempy Drucker sen.]] Vëlo * [[Edy Dublin]] Foussball * [[Marcel Dubru]] Handball * [[Adolphe Dumont]] Ringen * [[François Dumont]] Foussball * [[Gaston Dumont]] Vëlo * [[Robert Dupont]] Foussball * [[Gilles Duprel]] Foussball * [[Luca Duriatti]] Foussball * [[Philippe Dürrer]] Foussball * [[Gilbert Dussier]] Foussball {{Div col end}} == E == {{Div col|cols=3}} * [[Franz Ehringer]] Boxen * [[Jeff Eich]] Handball *[[André Eschbour]] Handball * [[Albert Eischen]] Vëlo * [[Marguerite Peggy Eischen]] Volleyball * [[François Eisenbarth]] Turnen * [[Sarah Elias]] Foussball * [[Lynn Elouardi]] Volleyball * [[Albert Elter]] Foussball * [[Robert Elter (Foussballspiller)|Robert Elter]] Foussball * [[Martine Emeringer]] Volleyball * [[Jempy Engel]] Vëlo * [[Nicolas Engel]] Vëlo * [[Marc Engelmann]] Badminton * [[Gilles Engeldinger]] Foussball * [[Marco Engleitner]] Handball * [[Jean-Luc Engler]] Volleyball * [[Dan Epps]] Handball * [[Hubert Erang]] Turnen * [[Mathias Erang]] Turnen * [[Marcus Eriksson (Äishockeyspiller)|Marcus Eriksson]] Äishockey * [[Charel Ernster]] Volleyball * [[Lara Ernster]] Volleyball * [[Marcel Ernzer]] Vëlo * [[Yannick Erpelding]] Volleyball * [[Léon Eschette (Handballspiller)|Léon Eschette]] Handball * [[Toni Escolastico]] Taekwondo * [[Marta Estévez Garcia]] Foussball * [[Joseph Even]] Handball * [[Emile Everard]] Foussball * [[Marcel Ewen]] Reiden * [[Mathias Ewen]] Foussball * [[Frédéric Eyschen]] Foussball a Lafen * [[Joseph Eyschen (Sportler)|Joseph Eyschen]] Basketball {{Div col end}} == F == {{Div col|cols=3}} * [[Diane Faber]] Volleyball * [[François Faber]] Vëlo * [[Joe Faber]] Handball * [[Stefania Falasca]] Foussball * [[Willy Falkero]] Foussball * [[Marc Fancelli]] Handball * [[Jean-Pierre Fandel]] Foussball * [[Roger Fandel]] Foussball * [[Stefano Fanelli]] Foussball * [[Béle Fappani]] Handball * [[Cédric Farinon]] Äishockey * [[Patrick Fasbinder]] Handball * [[Jean-Marie Fautsch]] Handball * [[Ben Federspiel]] Foussball * [[Claude Feider]] Handball * [[Guy Feidert]] Handball * [[Isabelle Feiereisen]] Badminton * [[Paul Feierstein]] Foussball * [[Nic Felgen]] Ringen * [[Philippe Felgen]] Foussball * [[Deborah Feller]] Volleyball * [[Jean Feller]] Foussball * [[Mathias Feller]] Foussball * [[Paul Feller (1918)|Paul Feller]] Foussball * [[Vic Feller]] Foussball * [[Yana Feller]] Volleyball * [[Albert Fellerich]] Handball * [[Bernard Felten]] Liichtathleetik * [[Jean Ferrari]] Vëlo * [[João Carlos Ferreira]] Foussball * [[Ralph Ferron]] Foussball * [[Hilaire Fettes]] Ringen * [[Alphonse Feyder]] Foussball * [[Jacques Feyder (Volleyballspiller)]] Volleyball * [[Marc Feyder]] Volleyball * [[Mike Feyder]] Basketball * [[Patrick Feyder]] Foussball * [[Henri Fickinger]] Foussball * [[Jean-Pierre Fiedler (Foussballspiller)|Jean-Pierre Fiedler]] Foussball * [[David Fiegen]] Liichtathleetik * [[Marc Fischbach (Handballspiller)|Marc Fischbach]] Handball * [[Bernard Fischer]] Foussball * [[Joseph Fischer (Foussballspiller)|Joseph Fischer]] Foussball * [[Fernand Fischer]] Handball * [[Jean Flammang (Boxer)|Jean Flammang]] Boxer * [[René Flenghi]] Foussball * [[Noémie Fleischhauer]] Foussball * [[Colette Flesch]] Fechten * [[Joé Flick]] Foussball * [[Sandra Flies]] Basketball * [[Steve Fogen]] Vëlo * [[Bernard Fonck (Handballspiller)|Bernard Fonck]] Handball * [[Johny Fonck]] Foussball a Liichtathleetik * [[René Fonck]] Kanu * [[Sven Forster]] Liichtathleetik * [[Paul Fournelle]] Liichtathleetik * [[Norbert Franck]] Schwammen * [[Pierre Franck (Handballspiller)|Pierre Franck]] Handball * [[Carla Frank]] Volleyball * [[Emile Frantz]] Ringen * [[Nicolas Frantz]] Vëlo * [[Nicolas Frantz II]] Vëlo * [[Paul Frantz]] Vëlo * [[X. Frantz]] Basketball * [[Jean-Pierre Frantzen]] Turnen * [[Thierry Franzen]] Handball * [[Mario Fratini]] Handball * [[Jean Fratoni]] Foussball * [[Nicolas Fratoni]] Handball * [[Pol Freres]] Handball * [[Heng Freylinger]] Ringen * [[Paul Frieden]] Lafen * [[Steve Fries]] Vëlo * [[Isabelle Frisch]] Volleyball * [[Jean-Pierre Frisch]] Foussball * [[Samirah Frisch]] Volleyball * [[Pascale Frising]] Foussball * [[Romain Fritz]] Badminton * [[François Fug]] Schéissen * [[Nicolas Funck (Foussballspiller)|Nicolas Funck]] Foussball * [[Jean-Marie Funk]] Äishockey * [[Max Funk]] Volleyball {{Div col end}} == G == {{Div col|cols=3}} * [[Pierre Gaetti]] Handball * [[Mateja Gajin]] Volleyball * [[Dana Gales]] Schwammen * [[Georges Gales]] Foussball * [[Jules Gales]] Foussball * [[Marcel Gales]] Basketball * [[Raymond Gales]] Handball * [[Marian Gallo]] Äishockey * [[Claude Ganser]] Foussball * [[Ster Gatti]] Handball * [[Charly Gaul]] Vëlo * [[Guy Gehlen]] Handball * [[Marc Geib]] Handball * [[Robert Geib]] Foussball * [[Gérard Geisbusch]] Foussball * [[Francis Gelhausen]] Vëlo * [[Joelle Gelhausen]] Volleyball * [[Fernand Gengler]] Handball * [[Patricia Gengler]] Volleyball * [[Mandy Geniets]] Basketball * [[Dominique Di Genova]] Foussball * [[Josy Georges]] Handball * [[Henri Gerson]] Handball * [[Lars Gerson]] Foussball * [[Lull Gillen]] Vëlo * [[Maurice Gillen]] Vëlo * [[Stéphane Gillet]] Foussball * [[Roger Gilson]] Vëlo * [[Carine Gindt]] Foussball * [[Dean Gindt]] Basketball * [[Arthur Ginter]] Foussball * [[Carlo Gira]] Handball * [[Marc Girardelli]] Schi * [[Jean-Paul Girres]] Foussball * [[Philippe Glesener]] Volleyball * [[Pit Glesener]] Volleyball * [[Justin Gloden]] Liichtathleetik a Foussball * [[Olivier Gloden]] Handball * [[Kim Godart]] Volleyball * [[Olivier Godart]] Triathlon * [[Johny Goedert]] Vëlo * [[Lena Goedert]] Foussball * [[Gustave Goerens]] Foussball * [[Frank Goergen]] Foussball * [[Pierre Goergen]] Foussball * [[Jean-Paul Goerres]] Foussball * [[Jeannette Goergen]] Bouschéissen * [[Pierre Goergen]] Foussball * [[Roby Goergen]] Handball * [[Jean Goldschmit]] Vëlo * [[Nathalie Gonzalez]] Foussball * [[Frederic Good]] Äishockey * [[Chantal Graas]] Foussball * [[Marvin Martins da Graça]] Foussball * [[Albert Graff]] Foussball * [[Gianni Graglia]] Vëlo * [[Laurent Graglia]] Vëlo * [[Eric Grand]] Basketball * [[Yves Grandjean]] Basketball * [[Jim Graser]] Boxen * [[Anne Grethen]] Tennis, Volleyball * [[Charles Grethen]] Liichtathleetik * [[Edouard Grethen]] Turnen * [[Fonsy Grethen]] Billard * [[Johny Grettnich]] Foussball * [[Emile Gretsch]] Fechten * [[Claude Grimberger]] Foussball * [[Louis Grisius]] Vëlo * [[Joël Groff]] Foussball * [[Willy Groff]] Badminton * [[Kevin Grönlund]] Äishockey * [[Annika Grosser]] Volleyball * [[Romy Gruber]] Foussball * [[Johny Grün]] Gewiichthiewen * [[René Grün]] Boxen * [[Thomas Grün]] Basketball * [[Ernest Gruskovnjak]] Basketball * [[Sarah Gruskovnjak]] Basketball * [[Raphael Guden]] Handball * [[Joao Guedes (Handballspiller)|Joao Guedes]] Handball * [[Jean Guillen]] Basketball * [[Conny Guissani]] Turnen, Liichtathleetik * [[Edmond Gutenkauf]] Fechten * [[Océane Gutenkauf]] Foussball * [[Fernand Guth]] Foussball {{Div col end}} == H == {{Div col|cols=3}} * [[Claude Haagen]] Handball * [[Georges Haas]] Schach * [[Kevin Haas]] Thaiboxen * [[René Haas]] Basketball * [[Aloyse Habscheid]] Vëlo * [[Ray Hack]] Boxen * [[Jil Haentges]] Basketball * [[Johny Halsdorf]] Foussball * [[Émile Hamilius]] Foussball * [[Jean Hamilius]] Liichtathleetik * [[Marion Hammang]] Kraaftsport * [[Fred Hammer]] Liichtathleetik * [[Paul Hammer]] Liichtathleetik * [[Eugène Hanck]] Kanu * [[Frédérique Hansen]] Liichtathleetik * [[Janine Hansen]] Foussball * [[Jean Hansen (Foussballspiller)|Jean Hansen]] Foussball * [[Joseph Hansen (1932)]] Foussball * [[Joseph Hansen (1947)]] Foussball * [[Jean Hardt]] Foussball * [[René Hartmann]] Foussball * [[Pete Hary]] Äishockey * [[Pierre Hastert]] Schwammen * [[François Hauer]] Foussball * [[Franz Haupert]] Turnen * [[Norbert Haupert]] Liichtathleetik * [[Catherine Havé]] Foussball * [[Max Havé]] Volleyball * [[François Heck]] Vëlo * [[Edy Hein]] Vëlo * [[Victor Heinen]] Foussball * [[Urbain Heintz]] Vëlo * [[Lara Heinz]] Schwammen * [[Marie Heinz]] Muay Thai * [[Tim Heinz]] Foussball * [[Charles Heirendt]] Lafen * [[Jean-Pierre Heirendt]] Vëlo * [[Xavier Hellenbrand]] Foussball * [[Guy Hellers]] Foussball * [[Othon Hemmen]] Foussball * [[Pierre Hemmer]] Lafen * [[Jean Hemmerling]] Foussball * [[Michel Hemmerling]] Turnen * [[Jeff Henckels]] Bouschéissen * [[Philippe Hengen]] Badminton * [[Kelly Henriques]] Foussball * [[Thierry Hensen]] Handball * [[André Hentges]] Ringen * [[François Hentges]] Turnen * [[Pierre Hentges (1853)|Pierre Hentges]] (1853 - 1918) Turnen * [[Pierre Hentges (1890)|Pierre Hentges]] (1890 - 1975) Turnen * [[Roby Hentges]] Vëlo * [[Julien Henx]] Schwammen * [[Gilles Hermes]] Motocross * [[Christophe Hernandez]] Äishockey * [[Mika Herrmann]] Handball * [[Mike Herrmann]] Handball * [[Tessy Hetting]] Basketball * [[Serge Hetto]] Basketball * [[Felix Heuertz]] Liichtathleetik * [[Henri Heyart]] Basketball * [[Cyrille Heymans]] Vëlo * [[Jimmy Hilbert]] Äishockey * [[Johny Hilbert]] Foussball * [[Joseph Hilger (Olympionik)|Joseph Hilger]] Liichtathleetik * [[Stéphanie Hinger]] Basketball * [[Frank Hippert]] Handball * [[Roger Hippertchen]] Gewiichthiewen * [[Kurt Hochhausen]] Handball * [[André Hoffmann (Vëlossportler)|André Hoffmann]] Vëlo * [[Betty Hoffmann]] Volleyball * [[Chantal Hoffmann]] Vëlo * [[Charel Hoffmann]] Volleyball * [[Eric Hoffmann]] Foussball * [[Henri Hoffmann]] Foussball * [[Jean-Pierre Hoffmann (Foussballspiller)|Jean-Pierre Hoffmann]] Foussball * [[Jeannot Hoffmann]] Foussball * [[Jimmy Hoffmann]] Handball * [[Joelle Hoffmann]] Basketball * [[Johny Hoffmann]] Foussball * [[Jules Hoffmann (Foussballspiller)|Jules Hoffmann]] Foussball * [[Maxime Hoffmann]] Volleyball * [[Nicolas Hoffmann]] Foussball * [[Pierre Hoffmann]] Basketball * [[René Hoffmann (1917)]] Foussball * [[René Hoffmann (1942)]] Foussball * [[Roland Hoffmann (Volleyballspiller)|Roland Hoffmann]] Volleyball * [[Yann Hoffmann]] Handball * [[Jim Hoffstetter]] Foussball * [[Dwayn Holter]] Foussball * [[Kevin Holtz]] Foussball * [[Luc Holtz]] Foussball * [[Mett Holtz]] Handball * [[Joel Holtzem]] Äishockey * [[Thierry Holtzem]] Äishockey * [[Marcel Hopp]] Foussball * [[Jean-Baptiste Horn]] Turnen * [[Robertus Horsmans]] Basketball * [[Jean-Pierre Hoscheid]] Foussball * [[Pierre Hoscheid]] Foussball * [[Ben Houdremont]] Äishockey * [[Daniel Houdremont]] Äishockey * [[Rudy Houtsch]] Vëlo * [[Jean-Baptiste Huber]] Foussball * [[Adolphe Hubert]] Foussball * [[Armand Huberty]] Turnen * [[Patricia Huijnen]] Volleyball * [[Sylvie Hülsemann]] Waasserschi * [[Ramon Humbert]] Liichtathleet * [[Daniel Huss]] Foussball {{Div col end}} == I == * [[Jean Igel]] Vëlo == J == {{Div col|cols=3}} * [[Lisa Brigitta Jablonowski]] * [[Anna Jacobs]] Foussball * [[Edmond Jacobs]] Vëlo * [[Elsy Jacobs]] Vëlo * [[Myriam Jacobs]] Foussball * [[Raymond Jacobs]] Vëlo * [[Roger Jacobs]] Vëlo * [[Roland Jacoby]] Schéissen * [[Stéphane Jacquin]] Volleyball * [[Jean Jaeger]] Foussball * [[Johny Jaminet]] Foussball * [[Tom Janin]] Handball * [[Mathias Jänisch]] Foussball * [[Ernest Jann]] Foussball * [[Laurent Jans]] Foussball * [[Eric Jeitz]] Basketball * [[Fernand Jeitz]] Foussball * [[Gérard Jeitz]] Foussball * [[Théo Jeitz]] Turnen * [[Serge Jentgen]] Foussball * [[Aurélien Joachim]] Foussball * [[Benoît Joachim]] Vëlo * [[Josef Johanns]] Vëlo * [[Admira Joldic]] Volleyball * [[Alvin Jones]] Basket * [[Christopher Jones (Basketballspiller)|Christopher Jones]] Basketball * [[Camille Jost]] Vëlo * [[Jonathan Joubert]] Foussball * [[Patrick Juchem]] Foussball * [[Pia Juchem]] Badminton * [[Raoul Jungers]] Volleyball * [[Tom Jungblut]] Äishockey * [[Carlo Jungbluth]] Foussball * [[Bob Jungels]] Vëlo * [[Jean-Paul Jungels]] Handball{{Div col end}} == K == {{Div col|cols=3}} * [[Danièle Kaber]] Lafen * [[Nicolas Kanivé]] Turnen * [[Jil Kalmes]] Foussball * [[Joe Kalmes]] Basketball * [[Lucien Karier]] Foussball * [[Serge Karier]] Volleyball * [[Charles Karpen]] Foussball * [[Roland Karpen]] Handball * [[Henri Kass]] Vëlo * [[Henri Kaudé]] Schwammen * [[Lynn Kauffmann]] Basketball * [[René Kauffmann]] Foussball * [[Victor Kauth]] Foussball * [[Gaby Keilen]] Basketball * [[Catherine Keipes]] Foussball * [[Henri Kellen]] Vëlo * [[Pierre Kelsen]] Basketball * [[Gusty Kemp]] Foussball * [[Paul Kemp (Basketballspiller)|Paul Kemp]] Basketball * [[Paul Kemp (Foussballspiller)|Paul Kemp]] Foussball * [[Marc Kemp (Liichtathleet)|Marc Kemp]] Liichtathleetik * [[Marc Kemp (Handballspiller)|Marc Kemp]] Handball * [[Théo Kemp]] Foussball * [[Willy Kemp]] Vëlo * [[Malou Kerger]] Basketball * [[Nicolas Kettel]] Foussball * [[Michel Kettenmeyer]] Foussball * [[Arnold Kieffer]] Foussball * [[Alfred Kieffer]] Foussball * [[Carole Kieffer]] Volleyball * [[Jean Kieffer]] Boxen * [[John Kieffer]] Basketball * [[Laure Kieffer]] Volleyball * [[Lynn Kieffer]] Volleyball * [[Max Kiffer]] Volleybaqll * [[Romain Kies]] Foussball * [[Michel Kiesgen]] Turnen * [[René Kilburg]] Liichtathleetik * [[Kim Kintziger]] Foussball * [[Pit Kintzinger]] Handball * [[Jeff Kirch]] Basketball * [[Erny Kirchen]] Vëlo * [[Jeng Kirchen]] Vëlo * [[Jim Kirchen]] Vëlo * [[Kim Kirchen]] Vëlo * [[Victor Kirchen]] Vëlo * [[Josy Kirchens]] Foussball * [[Jos Kirpes]] Foussball * [[Johny Kirsch]] Foussball * [[Nicky Kirsch]] Foussball * [[Joël Kitenge]] Foussball * [[Léon Klares]] Kanu * [[Victor Klees]] Schwammen a Foussball * [[Henri Klein]] Foussball * [[Jean Klein (1942)|Jean Klein]] Foussball * [[Nico Klein]] Schéissen * [[Nikolaus Klein]] Vëlo * [[Pit Klein]] Bouschéissen * [[Willy Klein]] Turnen * [[Aloïse Klensch]] Vëlo * [[Rebecca Klerf]] Volleyball * [[Paul Klonski]] Handball * [[Alex Knaff]] Tennis * [[Lucien Knebel]] Foussball * [[Aly Knepper]] Schéissen * [[Gaston Knerr]] Foussball * [[Claudine Koch]] Basketball * [[Fred Koch]] Handball * [[Paul Koch (Foussballspiller)|Paul Koch]] Foussball * [[Mathieu Kockelmann]] Vëlo * [[Jos Koetz]] Foussball * [[François Kohl]] Foussball * [[Max Kohl]] Handball * [[Pascal Kohlvelter]] Vëlo * [[Antoine Kohn]] Foussball * [[Eugene Kohn]] Basketball * [[Julien Kohn]] Handball * [[Patrick Kohn]] Handball * [[René Kohn]] Schwammen * [[Véronique Kohnen]] Basketball * [[Emile Kolb]] Foussball * [[Andy König]] Volleyball * [[Leon Konsbruck]] Basketball * [[Émile Konter]] Boxen * [[François Konter]] Foussball * [[Lucien Konter]] Foussball * [[Norbert Konter]] Foussball * [[Nicolas Koob (Autospilot)|Nicolas Koob]] Auto * [[Adrien Koster]] Foussball * [[Laure Koster]] Schwammen * [[Pitt Koster]] Basketball * [[Jean Kox]] Basketball * [[Guy Krack]] Äishockey * [[David Kraus]] Äishockey * [[Josy Kraus]] Vëlo * [[Martine Kraus]] Foussball * [[François Krebs]] Foussball * [[Jeannot Krecké]] Foussball a Seegelen * [[Jos Krecké]] Turnen * [[Kevin Krecke]] Äoshockey * [[Mathias Krecke]] Foussball * [[Anne Kremer]] Tennis * [[Emma Kremer]] Foussball * [[Eugène Kremer]] Foussball * [[Francis Kremer]] Foussball * [[Gilbert Kremer]] Basketball * [[J. Kremer]] Basketball * [[Jean Kremer]] Foussball * [[Jean-Claude Kremer]] Schéissen * [[Jean-Pierre Kremer]] Foussball * [[Jim Kremer]] Foussball * [[Julie Kremer]] Basketball * [[Nic Kremer]] Vëlo * [[Pascal Kremer]] Äishockey * [[Pierre Kremer (Foussballspiller)|Pierre Kremer]] Foussball * [[René Kremer]] Liichtathleetik * [[Victor Kremer]] Schéissen * [[Yana Kremer]] Volleyball * [[Marcel Kreuter]] Handball * [[Aly Kridel]] Auto * [[Annette Krier]] Turnen * [[Berty Krier]] Dëschtennis * [[Carole Krier]] Volleyball * [[Charles Krier]] Vëlo * [[Émile Krier (Vëlossportler)|Émile Krier]] Vëlo * [[Lena Krier]] Foussball * [[Jean Lucien Krier|Jean Krier]] Liichtathleetik * [[Tom Krier]] Handball * [[Armin Krings]] Foussball * [[Denitza Krivova]] Volleyball * [[Jean Krombach]] Lafen * [[Charles Krüger]] Foussball * [[Jessica Kruse]] Volleyball * [[Emile Kuborn]] Foussball * [[Eugène Kuborn]] Schwammen * [[Aline Kuffer]] Foussball * [[Erwin Kuffer]] Foussball * [[Jang Kuffer]] Bob * [[Jey Kugeler]] Turnen * [[Rudy Kugeler]] Fechten * [[Alexandra Kugener]] Basketball * [[Pierre Kuhn]] Foussball * [[Nicolas Kummer]] Turnen * [[Joseph Kunnert]] Foussball {{Div col end}} == L == {{Div col|cols=3}} * [[Romain Labonté]] Handball * [[Tim Laevaert]] Volleyball * [[Edy Lahure]] Foussball * [[Emile Lahure (1920)]] Foussball * [[Emile Lahure (1947)]] Foussball * [[Ferd Lahure]] Foussball * [[Marcel Lahure]] Foussball * [[Charles Lambert (Foussballspiller)|Charles Lambert]] Foussball * [[Marc Lamborelle]] Foussball * [[Nathalie Lamborelle]] Vëlo * [[Gust Lamesch]] Fechte * [[Benoît Lang]] Foussball * [[François Lang]] Foussball * [[Nico Langehegermann]] Vëlo * [[Valentin Langehegermann]] Goen, Dëschtennis a Vëlo * [[Pierre Langer]] Foussball * [[Pierrot Langers]] Foussball * [[Roby Langers]] Foussball * [[Tiny Langers]] Foussball * [[Marcel Langsam]] Turnen * [[Emile Lanners]] Turnen * [[Jean Lanners]] Foussball * [[Patrick Lassine]] Foussball * [[Tom Laterza]] Foussball * [[Alex Laurent]] Basketball * [[Grégoire Laurent]] Boxen * [[Rozel Le Gallais]] Tennis * [[Anne-Marie Lebon]] Volleyball * [[Arthur Leesch]] Foussball * [[Julien Lefèvre]] Bob * [[Léon Lefèvre]] Foussball * [[Camille Leger]] Foussball * [[Henri Lehnen]] Gewiichthiewen * [[Peggy Leick]] Volleyball * [[Marcel Leineweber]] Turnen * [[Fernand Leischen]] Fechten * [[Grégoire Leisen]] Vëlo * [[Marcel Lentz]] Kanu * [[Ralf Lentz]] Volleyball * [[Alphonse Leonard]] Foussball * [[Johny Léonard]] Foussball * [[Philippe Lepage]] Äishockey * [[Norbert Leszczynski]] Foussball * [[Léon Letsch]] Foussball * [[Charles Lettal]] Foussball * [[Joseph Lettal]] Basketball * [[Joëlle Leuchter]] Foussball * [[Alphonse Leweck]] Foussball * [[Charles Leweck]] Foussball * [[Dan Ley]] Handball * [[Camille Libar]] Foussball * [[Nicolas Libar]] Foussball * [[Roland Licker]] Kanu * [[Florent Lickes]] Basketball * [[Jean Lieners]] Foussball * [[Yannick Lieners]] Triathlon * [[Joseph Linck]] Basketball * [[Frank Link]] Handball * [[Jean Link]] Fechten * [[Bob Linster]] Äishockey * [[Kai Linster]] Äishockey * [[Véronique Linster]] Lafen * [[Luc Loesch]] Basketball * [[Théo Loesch]] Foussball * [[Mathias Logelin]] Turnen * [[Théo Logelin]] Foussball * [[Claudio Lombardelli]] Foussball * [[Roger Lorang]] Foussball * [[Lucy Lordong]] Volleyball * [[Johnny Lucas]] Kanu * [[Jean Luciani]] Foussball * [[Anne Ludivig]] Basketball * [[Martine Ludwig]] Badminton * [[Milly Ludwig]] Wäitsprong * [[Roger Ludwig]] Vëlo * [[Antonio Luisi]] Foussball * [[Žarko Lukić]] Foussball * [[Jan Lux]] Volleyball * [[Jeannot Lux]] Handball * [[R. Lux]] Basketball * [[Claudio Da Luz]] Foussball * [[Joseph Luzzi]] Foussball {{Div col end}} == M == {{Div col|cols=3}} * [[Daniel Maas]] Basketball * [[François Maas]] Foussball * [[Norbert Maas]] Basketball * [[Pit Maas]] Handball * [[Robby Maas]] Vëlossport * [[Annalena Mach]] Volleyball * [[Maïté Machado Palma]] Foussball * [[Serge Maes]] Basketball * [[Alexia Magalhães]] Foussball * [[François Magnani]] Foussball * [[Christine Mailliet]] Schwammen * [[Maciek Majchrzak]] Volleyball * [[Alphonse Majerus (Foussballspiller)|Alphonse Majerus]] Foussball * [[Christine Majerus]] Vëlo * [[Jacques Majerus]] Vëlo * [[Jean Majerus (1891)]] Vëlo * [[Jean Majerus (1904)]] Vëlo * [[Jean Majerus (1914)]] Vëlo * [[Mike Majerus]] Handball * [[Tom Majerus]] Handball * [[Victor Majerus]] Foussball * [[Kevin Malget]] Foussball * [[Théo Malget]] Foussball * [[Francis Manderscheid]] Volleyball * [[Paul Manderscheid]] Volleyball * [[René Manderscheid]] Foussball * [[Claude Mangen (Foussballspiller)|Claude Mangen]] Foussball * [[Franky Mangen]] Basketballspiller * [[Gilles Mangen]] Äishockey * [[Remo Mannelli]] Fechten * [[Romain Mannelli]] Fechten * [[Paul Mannon]] Foussball * [[Alain Marchetti]] Basketball * [[René Marchetti]] Foussball * [[Vito Marchione]] Foussball * [[Nadia Marcus]] Basketball * [[Claire Christine Margue]] Basketball * [[Jean-Louis Margue]] Foussball * [[Karen Marin]] Foussball * [[Emile Maringer]] Foussball * [[Simão Marinho Novais]] Volleyball * [[Arnaud Maroldt]] Volleyball * [[Julie Marques Abreu]] Foussball * [[Léon Mart]] Foussball * [[Caroline Martin]] Volleyball * [[Jean-Paul Martin]] Foussball * [[Bruno Martinato]] Vëlo * [[Massimo Martino]] Foussball * [[Cathie Martins]] Foussball * [[Christopher Martins Pereira]] Foussball * [[Lara Marx]] Turnen, Liichtathleetik * [[Sascha Marzadori]] Handball * [[Albert Massard]] Foussball * [[Jean Massard (Foussballspiller)|Jean Massard]] Foussball * [[Henri Matgen]] Basketball * [[Romain Mathgen]] Handball * [[Charline Mathias]] Liichtathleetik * [[Tania Matos Grade]] Foussball * [[Bruno Mattiussi]] Boxer * [[Hein Mauer]] Handball * [[Michael Maurer]] Boxer * [[Sophie Maurer]] Foussball * [[Andy Mauruschatt]] Handball * [[Dan Mauruschatt]] Handball * [[Heng Mauruschatt]] Handball * [[Jos Mauruschatt]] Handball * [[Ronny Mauruschatt]] Handball * [[Fleur Maxwell]] Äiskonschtlaf * [[Andy May]] Foussball * [[Liz May]] Triathlon * [[Nic May]] Foussball * [[Marcel May]] Handball * [[Paul May (Foussballspiller)|Paul May]] Foussball * [[Karin Mayer]] Karete * [[Irina Mazjoukhina]] Basketball * [[Eugène Medinger]] Basketballspill * [[Michel Medinger jun.]] Liichtathleetik * [[Michel Medinger sen.]] Liichtathleetik * [[Tom Meis]] Handball * [[Léon Meisch]] Foussball * [[Bob Melcher]] Basketball * [[Felix Melchior]] Vëlo * [[Josy Melde]] Foussball * [[Kelly Mendes]] Foussball * [[Ernest Mengel]] Foussball * [[Jeng Mengel]] Foussball * [[Roger Menghi]] Fechten * [[Robert Mergen]] Marche * [[Tom Merker]] Badminton * [[Arsène Mersch]] Vëlo * [[Charles Mersch]] Waasserball * [[François Mersch]] Liichtathleetik * [[Henri Mersch]] Gewiichthiewen * [[Josy Mersch]] Vëlo * [[Jean-Pierre Mertl]] Foussball * [[Michel Mertens]] Gewiichthiewen * [[Léon Metzler (Foussballspiller)|Léon Metzler]] Foussball * [[Pierre Metzler]] Foussball * [[Hubert Meunier]] Foussball * [[Georges Meurice]] Handball * [[Jules Meurisse]] Foussball * [[Camille Meyer]] Foussball * [[Henri Meyer]] Badminton * [[Jean-Baptiste Meyer]] Foussball * [[Jeff Meyer (Äishockeyspiller)|Jeff Meyer]] Äishockey * [[Norbert Meyer (Handballspiller)|Norbert Meyer]] Handball * [[Pascal Meyers]] Vëlo * [[Gilbert Meylender]] Foussball * [[Jean Meylender]] Foussball * [[Magaly Meynadier]] Basketball * [[Julie Meynen]] Schwammen * [[Benny Michaux]] Foussball * [[Nicolas Michaux]] Foussball * [[Romain Michaux]] Foussball * [[Théodore Michel]] Schwammen * [[François Michels]] Foussball * [[Jerôme Michels]] Handball * [[Lucien Michels (Foussballspiller)|Lucien Michels]] Foussball * [[Claude Michely]] Vëlo * [[Serge Milano]] Äishockey * [[Georges Miller]] Ringen * [[Laura Miller]] Foussball * [[Mandy Minella]] Tennis * [[Christophe Mirgain]] Liichtathleetik * [[Luc Mischo]] Foussball * [[Catalin Mitrea]] Handball * [[André Moes]] Vëlo * [[Jeannot Moes]] Foussball * [[Raymonde Moes]] Karate * [[Roger Moes]] Badminton * [[Eléonora Molinaro]] Tennis * [[Gregory Molitor]] Foussball * [[Mikel Molitor]] Handball * [[V. Mollinger]] Basketball * [[Vinicio Monacelli]] Foussball * [[Léon Mond]] Foussball * [[Robert Mond]] Foussball * [[Auguste Moneta]] Vëlo * [[Steve Moreira]] Handball * [[Jean Moris]] Turnen * [[Jean-Pierre Moris (Schwëmmer)|Jean-Pierre Moris]] Schwammen * [[Nicolas Morn]] Vëlo * [[Patrick Morocutti]] Foussball * [[Josy Mosar]] Foussball * [[Claude Mossong]] Äishockey * [[Nadia Mossong]] Basketball * [[Nicolas Mossong]] Äishockey * [[Daniel da Mota]] Foussball * [[Jean Moulin (Liichtathleet)|Jean Moulin]] Lafen * [[Jacques Mousel]] Foussball * [[Pierre Mousel (Foussball)|Pierre Mousel]] Foussball * [[Erdan Muhović]] Volleyball * [[Armand Müller]] Foussball * [[François Muller]] Foussball * [[François Müller (1947)|François Müller]] Foussball * [[Frank Muller (Basketballspiller)|Frank Muller]] Basketball * [[Gilles Muller]] Tennis * [[Igor Muller]] Judo * [[Jean Muller (Handballspiller)|Jean Muller]] Handball * [[Jean-Pierre Muller]] Vëlo * [[Marie Muller]] Judo * [[Martin Müller (Handballspiller)|Martin Müller]] Handball * [[René Müller]] Foussball * [[Rudy Muller]] Schwammen * [[Emile Munhoven]] Turnen * [[Danira Mustafić]] Volleyball * [[Mario Mutsch]] Foussball {{Div col end}} == N == {{Div col|cols=3}} * [[Mathias Nappi]] Handball * [[Annemarie Nau]] Badminton * [[Conny Neiertz]] Vëlo * [[Mathias Neiseler]] Foussball * [[François Neuens]] Vëlo * [[Albert Neumann]] Turnen * [[Camille Neumann]] Foussball * [[Marcel Neumann]] Schwammen * [[Guy Neumann]] Basketball * [[Lucie Ney]] Volleyball * [[Nico Ney]] Vëlo * [[Ornella Nezi]] Judo * [[Emile-Jean Nickels]] Foussball * [[Jean Nickels]] Kanu * [[Claude Nilles]] Foussball * [[Laurent Nittler]] Basketball * [[Gil Nizard]] Volleyball * [[Gustave Noel]] Foussball * [[Jean Noel]] Foussball * [[Lisa Noesen]] Foussball * [[Patricia Noesen]] Volleyball * [[Alain Nurenberg]] Foussball * [[Emile Nurenberg]] Foussball * [[Vic Nurenberg]] Foussball * [[Albert Nuss]] Schwammen, Boxen * [[René Nussbaum]] Foussball {{Div col end}} == O == {{Div col|cols=3}} * [[Florent Obdeijn]] Volleyball * [[Marc Oberweis]] Foussball * [[Linda Oe]] Foussball * [[Danielle Oesch]] Volleyball * [[Kim Olafsson]] Foussball * [[Mathias Olesen]] Foussball * [[Jean-Paul Olinger (Sportler)|Jean-Paul Olinger]] Fechten * [[Monique Olivier]] Schwammen * [[Sara Olivieri]] Basketball, Foussball * [[Michele Orban]] Basketball * [[Nibio Orioli]] Foussball * [[Geoffrey Osch]] Schi * [[Matthieu Osch]] Schi * [[Kim Ottele]] Volleyball{{Div col end}} == P == {{Div col|cols=3}} * [[Carlo Pace (Fousballspiller)|Carlo Pace]] Foussball * [[Laura Palgen]] Volleyball * [[Maurice Palgen]] Turnen * [[Sascha Palgen]] Turnen * [[Jacques Palzer]] Turnen * [[Laurent Parage]] Foussball * [[Alessandro Parrini]] Taekwondo * [[René Pascucci]] Foussball * [[Marcel Paulus]] Foussball * [[Marlyse Pauly]] Basketball * [[Nic Pauly]] Foussball * [[Ivan Pavlovic]] Handball * [[Ben Payal]] Foussball * [[Joël Pedro]] Foussball * [[Tania Pedrosa]] Foussball * [[Guillaume Peiffer]] Foussball * [[Jérémie Peiffer]] Foussball * [[Marcel Pelletier]] Liichtathleetik * [[Serge Pelzer]] Handball * [[Gianni Di Pentima]] Foussball * [[Joseph Pesch]] Foussball * [[Léon Pesch]] Schwammen * [[Louis Pesch]] Vëlo * [[Marcel Pesch]] Vëlo * [[Bob Peters (Volleyballspiller)]] Volleyball * [[Kari Peters]] Skilaanglaf * [[René Peters]] Foussball * [[Jennifer Petiteville]] Volleyball * [[Ana Petrova]] Basketball * [[John Peters (Basketballspiller)|John Peters]] Basketball * [[Paul Philipp]] Foussball * [[Bernard Philippe]] Ringen * [[Ray Philippe]] Boxen * [[Chris Philipps]] Foussball * [[Flor Philippy]] Handball * [[Samy Picard]] Basketball * [[Louis Pilot]] Foussball * [[Carlo Piticco]] Handball * [[Georges Pixius]] Boxer * [[Miralem Pjanic]] Foussball * [[Henri Pleger]] Liichtathleetik * [[Nico Pleimling]] Vëlo * [[Jacques Plein]] Foussball * [[Roland Pletschette]] Foussball * [[Theodor Pletschette]] Basketball * [[Alain Poeckes]] Handball * [[Jean Poeckes]] Handball * [[Marcel Poiré]] Vëlo * [[Josy Polfer]] Vëlo * [[Gaston Poncin]] Basketball * [[Camille Poos]] Handball * [[Christian Poos]] Vëlo * [[Armand Posing]] Basketball * [[Patrick Posing]] Foussball * [[Robert Post (Äishockeyspiller)|Robert Post]] Äishockey * [[Menotti Pozzacchio]] Gewiichthiewen * [[Willy Prinz]] Boxen * [[Jean Proess]] Lafen * [[Jonathan Proietti]] Foussball * [[Sacha Pulli]] Handball * [[Sergio Pupovac]] Foussball * [[Erny Putz]] Fechten * [[Henri Putz]] Foussball {{Div col end}} == Q == {{Div col|cols=3}} * [[Charles Quaino]] Turnen * [[Tom Quintus]] Handball {{Div col end}} == R == {{Div col|cols=3}} * [[Tom Raach]] Handball * [[Jos Rasqui]] Vëlo * [[Nicolas Rasquin]] Foussball * [[Fernand Raths]] Foussball * [[Noémie Raths]] Foussball * [[Nicolas Rausch]] Vëlo * [[Virginie Rausch]] Schwammen * [[Roby Rausch]] Boxen * [[Adolphe Reckinger]] Foussball * [[Peggy Regenwetter]] Dëschtennis * [[Charles Reiff]] Boxen * [[Norbert Reiland]] Foussball * [[Henri Reiners]] Foussball * [[Laurent Reinesch]] Handball, Vëlo * [[Marcel Reiser]] Foussball * [[Benny Reiter]] Foussball * [[Claude Reiter]] Foussball * [[Marie Reiterová]] Volleyball * [[Fernand Remakel]] Foussball * [[Nicolas Remy]] Foussball * [[Pierre Remy]] Foussball * [[Sébastien Rémy]] Foussball * [[Victor Remy]] Foussball * [[Georges Ressel]] Foussball * [[Ferdy Reuland]] Vëlo * [[Marc Reuland]] Basketball * [[Albert Reuter]] Foussball * [[Michel Reuter]] Foussball * [[Paul Reuter (Foussballspiller)|Paul Reuter]] Foussball * [[Pierre Reuter (Foussballspiller)|Pierre Reuter]] Foussball * [[Marcel Rewenig]] Foussball * [[Bernhard Rhein]] Foussball * [[Roman Richtarik]] Volleyball * [[Stefan Richtarik]] Volleyball * [[François Ries]] Volleyball * [[Jackie Ries]] Baskteball * [[Mathias Ries]] Vëlo * [[Paul Ries]] Foussball * [[Robert Ries]] Foussball * [[Ilse Ries-Hotz]] Bouschéissen * [[Lucien Rieth]] Basketball * [[John van Rijswijck]] Foussball * [[Carine Risch]] Dëschtennis * [[Auguste Rizzi]] Foussball * [[Marco Rock]] Basketball * [[Alexandre Rodenbourg]] Basketball * [[Antoine Roderes|Tony Roderes]] Vëlo * [[Henri Roemer]] Foussball * [[Nic Roeser]] Turnen * [[Jeff Rohen]] Foussball * [[Claude Rohla]] Bouschéissen * [[Nico Rohmann]] Foussball * [[Sacha Rohmann]] Foussball * [[Serge Rohmann]] Foussball * [[Sarah Rolko]] Schwammen * [[Jos Roller (Foussballspiller)|Jos Roller]] Foussball * [[Léon Roller]] Boxen * [[Jos Romersa]] Turnen * [[Marc Romersa]] Liichtathleetik * [[Josy Rongoni]] Foussball * [[Pierre Rosa]] Foussball * [[Guy Rosen]] Danzsport * [[Iris Roseneck]] Schéissen * [[Ginette Rossini]] Fechten * [[Fernand Roth]] Basketball * [[Léon Roth]] Kanu * [[Paul Rouster (Foussballspiller)|Paul Rouster]] Foussball * [[Raymond Ruffini]] Foussball * [[Lynn Ruppert]] Foussball * [[Kamil Rychlicki]] Volleyball{{Div col end}} == S == {{Div col|cols=3}} * [[Ernad Sabotic]] Foussball * [[Chris Sagramola]] Foussball * [[Jeff Saibene]] Foussball * [[Mathias Sancassiani]] Boxen * [[Vladimir Sarac]] Handball * [[Nicky Sassel]] Vëlo * [[Sandy Sauber]] Foussball * [[Susanna Scarano]] Foussball * [[Albert Schaack]] Foussball * [[Arnold Schaack]] Vëlo * [[Roland Schaack]] Foussball * [[Pierre Schaack (Foussballspiller)|Pierre Schaack]] Foussball * [[Christine Schaefers]] Basketball * [[Roby Schaeffer]] Lafen * [[Fernand Schammel]] Foussball * [[Gust Scharlé]] Basketball * [[Joëlle Scharlé]] Basketball * [[Henri Scharry]] Foussball * [[Jules Scharry]] Foussball * [[Jean-Jacques Schartz]] Foussball * [[Claudine Schaul]] Tennis * [[Jeannot Schaul]] Foussball * [[Martine Schaul]] Basketball * [[Manou Schauls]] Foussball * [[Marcel Scheer]] Foussball * [[Pitty Scheer]] Vëlo * [[René Scheer]] Foussball * [[Lucien Scheibel]] Foussball * [[Daniel Scheid]] Handball * [[Georges Scheier]] Äishockey * [[Ronny Scheier]] Äishockey * [[Manou Scheitler]] Foussball * [[Metty Scheitler]] Ringen * [[Nic Scheitler]] Gewiichthiewen * [[Raymond Scheuer]] Foussball * [[René Scheuer]] Foussball * [[Martin Schickes]] Handball * [[Robert Schiel]] Fechten * [[Michèle Schilt]] Volleyball * [[Christine Schiltz]] Basketball * [[Georges Schiltz]] Vëlo * [[Patrick Schiltz]] Basketball * [[Raoul Schiltz]] Motocross * [[Claude Schintgen]] Ringen * [[Pierre Schintgen]] Foussball * [[François Schlechter]] Ringen * [[Andy Schleck]] Vëlo * [[Auguste Schleck]] Vëlo * [[Fränk Schleck]] Vëlo * [[Johny Schleck]] Vëlo * [[Victor Schlentz]] Foussball * [[Anne-Catherine Schlink]] Foussball * [[Roy Schmal]] Äishockey * [[Fernand Schmalen]] Basketball * [[Gilbert Schmartz]] Vëlo * [[Eric Schmidt (Handballspiller)|Eric Schmidt]] Handball * [[Erik Schmidt (Volleyballspiller)|Erik Schmidt]] Volleyball * [[Guy Schmidt]] Foussball * [[Ady Schmit]] Foussball * [[André Schmit (Foussballspiller)|André Schmit]] Foussball * [[Cathy Schmit]] Basketball * [[Edy Schmit]] Fechten * [[Georges Schmit (Sportler)|Georges Schmit]] Lafen * [[Jacques Schmit (Handballspiller)|Jacques Schmit]] Handball * [[Jängy Schmit]] Vëlo * [[Jean Schmit (Foussballspiller)|Jean Schmit]] Foussball * [[Kelly Schmit]] Volleyball * [[Léon Schmit]] Foussball * [[Louis Schmit]] Lafen * [[Marc Schmit]] Seegelen * [[Marcel Schmit]] Handball * [[Mariette Schmit]] Fechten * [[Max Schmit]] Basketball * [[Patrick Schmit]] Äiskonschtlafen * [[Thomas Schmit]] Foussball * [[Tim Schmit]] Basketball * [[Christian Schmitt (Handballspiller)|Christian Schmitt]] Handball * [[Nico Schmitt]] Foussball * [[Nukkes Schmitt]] Handball * [[René Schmitt (Foussballspiller)|René Schmitt]] Foussballspiller * [[Thomas Schmitt]] Foussball * [[Bianca Schmitz]] Foussball * [[Jean Schmitz]] Foussball * [[Jempy Schmitz]] Vëlo * [[Liz Schmitz]] Basketball * [[Pierre Schmitz]] Turnen * [[Bob Schneider]] Äishockey * [[Cindy Schneider]] Volleyball * [[Jeanne Schneider]] Volleyball * [[René Schneider]] Foussball * [[Sacha Schneider]] Foussball * [[Jean-François Schneiders]] Schwammen * [[Sarah Schnell]] Volleyball * [[Tom Schnell]] Foussball * [[Laurent Schoder]] Volleyball * [[Anne Schoetter]] Volleyball * [[Dany Scholten]] Handball * [[Théo Scholten]] Foussball * [[Tessy Scholtes]] Karate * [[Laurent Schonckert]] Foussball * [[François Schons]] Äishockey * [[Frank Schram]] Äishockey * [[Georges Schranz]] Vëlo * [[Fred Schreiner]] Foussball * [[Lynn Schreiner]] Basketball * [[Marc Schreiner]] Bouschéissen * [[Romain Schreiner]] Foussball * [[Eric Schroeder]] Handball * [[René Schroeder]] Turnen * [[Luc Schuler]] Bouschéissen * [[René Schulté]] Handball * [[Anthony Schumacher]] Volleyball * [[Camille Schumacher]] Foussball * [[Erny Schumacher]] Foussball * [[Jean-Paul Schumacher]] Basketball * [[Léon Schumacher]] Foussball * [[Nicolas Schumacher (Turner)|Nicolas Schumacher]] Turnen * [[Tom Schumacher]] Basketball * [[Marcel Schumann]] Foussball * [[Jos Schummer (Sportler)|Jos Schummer]] Ringen * [[Raymond Schummer]] Ringen * [[Edy Schütz]] Vëlo * [[Willy Schütz]] Foussball * [[Henri Schwartz]] Foussball * [[Erny Schweitzer]] Schwammen * [[Pascal Schweitzer]] Volleyball * [[Jean Scrigna]] Foussball * [[Denis Scuto]] Foussball * [[Fred Serres]] Boxen * [[Jean Serres|Jeng Serres]] Boxen * [[Joyce Serres]] Volleyball * [[Hélène Sertznig]] Foussball * [[Alex Servais]] Liichtathleetik * [[Rosangela Settanni]] Foussball * [[Gilles Seywert]] Bouschéissen * [[Tom Siebenaler]] Foussball * [[Henri Siedler]] Foussball * [[Gil Sietzen]] Foussball * [[Andreia Silva Machado]] Foussball * [[Carole Simon]] Volleyball * [[Josy Simon]] Goen * [[Marcel Simon (Basketballspiller)|Marcel Simon]] Basketball * [[Marcel Simon (Foussballspiller)|Marcel Simon]] Foussball * [[Raymond Simonelli]] Foussball * [[Danel Sinani]] Foussball * [[Norbert Sinner]] Vëlo * [[Jean-Pierre Sintges]] Vëlo * [[Carole Sitz]] Basketball * [[Marisa Soares Marques]] Foussball * [[Eduard Soptelea]] Volleyball * [[Mirela Soptelea]] Volleyball * [[Hana Soric]] Volleyball * [[Rita Sousa Leite]] Foussball * [[Clayton De Sousa Moreira]] Foussball * [[Charles Sowa]] Goen * [[François Sowa]] Boxen * [[Marco Sowa]] Goen * [[Léon Spartz]] Foussball * [[Gregory Speck]] Volleyball * [[Jacques Speck]] Foussball * [[Théophile Speicher]] Foussball * [[Raphael Springer]] Äishockey * [[Raphaël Stacchiotti]] Schwammen * [[Oscar Stamet]] Foussball * [[Josy Staudt]] Turnen * [[Jules Staudt]] Waasserball * [[Norbert Staudt]] Waasserball * [[Ady Stefanetti]] Turnen * [[Mathias Steffen]] Basketball * [[Paul Steffen]] Foussball * [[Jules Steichen]] Boxen * [[Charles Stein]] Lafen * [[Martine Stein]] Volleyball * [[Pierre Steinmetz (Basketballspiller)|Pierre Steinmetz]] Basketball * [[Sonja Steland]] Karate * [[Michel Stemper]] Foussball * [[Théo Stendebach]] Foussball * [[Claude Steyer]] Volleyball * [[Albert Stirn]] Foussball * [[Nico Stocklausen]] Foussball * [[Josy Stoffel]] Turnen * [[Evelyne Stoll]] Basketball * [[Jean-Claude Strainchamps]] Handball * [[Jean-Claude Strasser]] Äishockey * [[Jeff Strasser]] Foussball * [[Michel Strasser]] Foussball * [[Raymond Strasser]] Ringen * [[Jean Strauss]] Kanu * [[Joseph Strotz]] Basketball * [[Nicolas Strotz]] Basketball * [[Alfred Stuermer]] Boxen * [[Norbert Stull]] Schach * [[Robert Stumper]] Foussball * [[Juan Pablo Stutz]] Volleyball{{Div col end}} == T == {{Div col|cols=3}} * [[Georges Tandel]] Schwammen * [[Emie Tarantini]] Volleyball * [[Massimo Tarantini]] Volleyball * [[Monique Tarantini-Osweiler]] Volleyball * [[Catarina Teixeira Lavinas]] Foussball * [[Gwyneth ten Raa]] Schi * [[Julie Teso]] Volleyball * [[Michel Théato]] Liichtathleetik (Lafen) * [[Dan Theis]] Foussball * [[Gaston Theis]] Foussball * [[Marcel Theis]] Foussball * [[Simone Theis]] Schwammen * [[Oscar Theisen]] Ringen * [[Roger Theisen]] Fechten * [[Robert Theissen]] Foussball * [[Marco Thewes]] Vëlo * [[Gilles Thierry]] Handball * [[Emile Thill]] Foussball * [[Jean Thill (Motocrossfuerer)|Jean Thill]] Motocross * [[Kate Thill]] Foussball * [[Lucien Thill]] Foussball * [[Michel Thill]] Foussball * [[Nathalie Thill]] Foussball, Liichtathleetik * [[Olivier Thill]] Foussball * [[Sam Thill]] Volleyball * [[Sébastien Thill (Foussballspiller)|Sébastien Thill]] Foussball * [[Serge Thill]] Foussball * [[Théo Thill]] Handball * [[Vincent Thill]] Foussball * [[Robert Thillen]] Basketball * [[Robert Thillens]] Foussball * [[Luc Thimmesch]] Foussball * [[Michel Think]] Schéissen * [[Joseph Thirion]] Handball * [[Christophe Thiry]] Äishockey * [[Marc Thomé]] Foussball * [[Jean-Pierre Thommes]] Turnen * [[Amy Thompson]] Foussball * [[Joseph Thorn (Foussballspiller)|Joseph Thorn]] Foussball * [[Marcel Thull]] Vëlo * [[Roger Thull]] Vëlo * [[André Thyes (Sportler)|André Thyes]] Kanu * [[Noémie Tiberi]] Foussball * [[Jacques Tironzelli]] Handball * [[Pitty Tolar]] Turnen * [[Luca Tomassini]] Handball * [[Henri Tosseng]] Vëlo * [[Nicolas Touba]] Foussball * [[Ernest Toussaint]] Boxen * [[Nathalie Toussing]] Basketball * [[Joé Treinen]] Kanu * [[Robert Treis]] Vëlo * [[Sonia Tremont]] Foussball * [[Pascal Triebel]] Vëlo * [[Louis Trierweiler]] Foussball * [[Marc Trierweiler]] Handball * [[Pierre Turci]] Foussball * [[David Turpel]] Foussball * [[Naby Twimumu]] Foussball {{Div col end}} == U == {{Div col|cols=3}} * [[Rolf Ulmerich]] Handball * [[Félix Unden]] Waasserball * [[Michel Ungeheuer]] Foussball * [[Egide Urbain]] Handball * [[Eugène Urbany]] Vëlo * [[Jean-Pierre Urbing]] Turnen {{Div col end}} == V == {{Div col|cols=3}} * [[Nico Valentiny]] Foussball * [[Jean Valin]] Foussball * [[Patrizia van der Weken]], Liichtathleetik * [[Mary Van Dyck]] Basketball * [[Laurent Van Elslande]] Volleyball * [[Julien Van Hauwermeiren]] Volleyball * [[Maurice Van Landeghem]] Volleyball * [[Marc Vanacker]] Vëlo * [[Jean Vandivinit]] Foussball * [[Jean Vanek]] Foussball * [[Pierre Veidig]] Handball * [[Eric Veiga]] Foussball * [[Claudia Veloso]] Foussball * [[Guillaume Victor]] Foussball * [[Viorica Vlad Bîrsășteanu]] Volleyball * [[Jean-Pierre Voelker]] Foussball * [[Frantizek Vosahlo]] Volleyball * [[Julija Vujakovic]] Basketball{{Div col end}} == W == {{Div col|cols=3}} * [[Anouk Wagener (Basketballspillerin)|Anouk Wagener]] Basketball * [[Camille Wagner (Foussballspiller)|Camille Wagner]] Foussball * [[Constant Wagner]] Schéissen * [[François Wagner]] Turnen * [[Jean Wagner (Foussballspiller)|Jean Wagner]] Foussball * [[Jean Wagner (Liichtathleet)|Jean Wagner]] Liichtathleetik * [[Lara Wagner]] Volleyball * [[Lili Wagner]] Volleyball * [[Nico Wagner]] Foussball * [[Nicolas Wagner (Dressurreider)|Nicolas Wagner]], Dressurreiden * [[Remy Wagner]] Foussball * [[René Wagner]] Schwammen * [[Tom Wagner]] Basketball * [[Arno Wallenborn]] Vëlo * [[Clement Waltener]] Äishockey * [[Joseph Walthener]] Foussball * [[Norry Wampach]] Foussball * [[Marcel Wang]] Vëlo * [[Dominique Wantz]] Foussball * [[Jenny Warling]] Karate * [[Richard Warnier]] Vëlo * [[Emile Weber]] Vëlo * [[Eric Weber (Volleyballspiller)|Eric Weber]] Volleyball * [[François Weber]] Foussball * [[Jean-Pierre Weber]] Foussball * [[Laura Weber]] Volleyball * [[Martine Weber]] Volleyball * [[Michel Weber (Handballspiller)|Michel Weber]] Handball * [[Steve Weber]] Volleyball * [[Raoul Weckbecker]] Bob * [[Logane Wegnez]] Foussball * [[Antoine Wehrer]] Turnen * [[Fanny Weicherding]] Volleyball * [[Alphonse Weicker]] Foussball * [[Saskia Weides]] Basketball * [[Christian Weier]] Reiden * [[Ferdinand Weiler]] Foussball * [[Jean Weimerskirch]] Foussball * [[Carlo Weis]] Foussball * [[Guy Weis]] Foussball * [[Lynn Weis]] Foussball * [[Tessy Weis]] Basketball * [[Jean-Pierre Weisgerber]] Foussball * [[Mathias Weishaupt]] Turnen * [[Alice Weiwers]] Tennis * [[Georges Welbes]] Schwammen * [[Polo Welfring]] Turnen * [[Fabienne Welsch]] Volleyball * [[Maryse Welsch]] Volleyball * [[Nathalie Welsch]] Volleyball * [[Lucien Welscher]] Foussball * [[Benny Welter]] Äishockey * [[Tom Welter]] Basketball * [[Jean Welter]] Boxen * [[Jeannot Welter]] Boxen * [[John Welter]] Handball * [[Marcel Welter]] Foussball * [[Norbert Welu]] Taekwondo * [[René Wendling]] Foussball * [[Claude Wener]] Basketball * [[Georges Wengler]] Turnen * [[Lisa Wengler]] Foussball * [[Liv Wenzel]] Vëlo * [[Géza Wertheim]] Bob * [[Dina Weydert]] Volleyball * [[Roger Weydert]] Foussball * [[Ben Weyer]] Handball * [[Michèle Weynandt]] Basketball * [[Nelly Wies]] Bouschéissen * [[Tom Widong]] Volleyball * [[Arlette Wilmes]] Schwammen * [[Constant Winandy]] Foussball * [[Daniel Wintersdorff]] Dëschtennis * [[Bernard Wirtz]] Foussball * [[Ferdinand Wirtz]] Turnen * [[Michel Wirtz]] Volleyball * [[Tommy Wirtz]] Handball * [[Joseph Witry (Foussballspiller)|Joseph Witry]] Foussball * [[Nicolas Witry (Foussballspiller)|Nicolas Witry]] Foussball * [[Ulric Wohl]] Basketball * [[Noah Wolf]] Volleyball * [[Thomas Wolf]] Foussball * [[Camille Wolff]] Tennis * [[Georges Wolff]] Basketball * [[Yann Wolff]] Basketball * [[André Wollscheidt]] Boxen * [[Fernand Wolter]] Basketball * [[Michel Wolter (Basketballspiller)|Michel Wolter]] Basketball {{Div col end}} == X == * [[Ni Xia Lian]] Dëschtennis == Y == == Z == {{Div col|cols=3}} * [[Stefan Zachäus]]: Triathlon * [[Dominique Zago]] Vëlo * [[Angela Zambon]] Volleyball * [[Jules Zambon]] Foussball * [[Laura Zanella]] Volleyball * [[Joseph Zangerle]] Foussball * [[Mikhail Zaritskiy]] Foussball * [[Zarotti (Handballspiller)|Zarotti]] Handball * [[Lucien Zeimes]] Vëlo * [[Ben Zeimetz]] Handball * [[Alen Zekan]] Handball * [[Gilbert Zender]] Foussball * [[Raymond Zender]] Foussball * [[Laury Zeyen]] Basketball * [[Michèle Zeyen]] Basketball * [[André Zimmer]] Kanu * [[Natascha Zimmer]] Volleyball * [[Nico Zinsmeister]] Handball * [[Pierre Zinsner]] Handball * [[Robert Zondag]] Handball * [[Julie Zorn]] Volleyball * [[Bob Zuidberg]] Volleyball * [[Carel Zuidberg]] Volleyball * [[Chriss Zuidberg]] Volleyball * [[Daniel Zuidberg]] Volleyball * [[Pedro Zuidberg]] Volleyball * [[Fränz Zuang]] Turnen * [[Jean Zuang]] Foussball * [[Joseph Zuang]] Turnen * [[André Zwally]] Foussball {{Div col end}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sportler| ]] [[Kategorie:Lëschten (Lëtzebuerg)|Sportler]] [[Kategorie:Lëschten (Sport)|Letzebuergesch Sportler]] qe0q9d9jp5gvyhxuqerya1gideizqp8 0 1628 2711715 2624305 2026-10-12T11:28:45Z Robby 393 /* Gebuer */ [[:Mathias Olesen]] 2711715 wikitext text/x-wiki {{Mountkalenner}} Den '''21. [[Mäerz]]''' ass den 80. Dag vum Joer (81. am [[Schaltjoer]]) am [[Gregorianesche Kalenner]]. == Evenementer == * [[1790]]: [[Frankräich]]: D'[[Gabelle]] (Salzsteier) gëtt ofgeschaaft. * [[1804]]: De [[Code Napoléon]] trëtt a [[Frankräich]] a Kraaft. * [[1871]]: Den [[Otto von Bismarck]] gëtt däitsche Reichskanzler. * [[1935]]: Persie gëtt an [[Iran]] ëmgenannt. * [[1960]]: Bei enger Manifestatioun géint d'[[Apartheid]] kënnt et a [[Südafrika]] zum [[Massaker vu Sharpeville]], bei deem 69 Mënsche vun der Police er­schoss ginn. * [[1990]]: [[Namibia]] gëtt vu Südafrika onofhängeg. * [[1999]]: De [[Paavo Lipponen]] gëtt op en Neits [[Finnland|finnesche]] Ministerpresident. ===Sport=== * [[1937]]: Déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]] verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 2:3 géint Däitschland. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn den [[Oscar Stamet]] a [[Gusty Kemp]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=6035 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Däitschland den 21. Mäerz 1937 op der Websäit vun European Football]</ref> == Gebuer == <gallery> Fichier:Joseph Fourier.jpg|Joseph Fournier Fichier:JSBach.jpg|Johann Sebastian Bach Fichier:Modest Músorgski, por Iliá Repin.jpg|Modest Mussorgski Fichier:Eugene Ruppert.jpg|Eugène Ruppert Fichier:Aalkönig Hans-Dietrich Genscher (2) cropped.JPG|Hans-Dietrich Genscher Fichier:Solomon Burke.jpg|Solomon Burke </gallery> * [[1768]]: [[Joseph Fourier]], franséische Mathematiker. * [[1777]]: [[Jean-François Doutreloux]], Buergermeeschter vun der Stad Lëtzebuerg. * [[1685]]: [[Johann Sebastian Bach]], däitsche Komponist. * [[1763]]: [[Jean Paul]], däitschen Dichter a Schrëftsteller. * [[1839]]: [[Modest Petrowitsch Mussorgski]], russesche Komponist. * [[1864]]: [[Eugène Ruppert]], Lëtzebuerger Ingenieur. * [[1866]]: [[Antonia Maury]], US-amerikanesch Astronomin. * [[1876]]: [[Samuel Fuchs]], Groussrabbiner zu Lëtzebuerg * [[1887]]: [[Léon Daum]], franséischen Industriellen. * [[1891]]: [[Joseph Keup]], lëtzebuergesche Paschtouer an Dichter. * [[1893]]: [[Armand Bernard]], franséische Schauspiller. * [[1904]]: [[Max Steenbeck]], däitsche Physiker. * [[1902]]: [[Gustav Fröhlich]], däitsche Schauspiller. * [[1912]]: [[Josy Mersch]],Lëtzebuerger Vëlossportler. * [[1920]]: [[Éric Rohmer]], franséische Film- an Theaterregisseur. * [[1922]]: [[Russ Meyer]], US-amerikanesche Regisseur. * [[1925]]: [[Hugo Koblet]], Schwäizer Vëlossportler. * [[1926]]: [[André Delvaux]], belsche Filmregisseur. * 1926: [[Henri Dillenburg]], lëtzebuergesche Moler. * 1926: [[Heikki Hasu]], finnesche Schileefer an Olympionik. * [[1927]]: [[Hans-Dietrich Genscher]], däitsche Politiker. * 1927: [[Halton Arp]], US-amerikaneschen Astronom. * [[1928]]: [[Luigi Magni]], italieeneschen Dréibuchauteur a Filmregisseur. * [[1929]]: [[Robert Lebeck]], däitsche Fotojournalist. * [[1935]]: [[Charles Lettal]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[1940]]: [[Solomon Burke]], amerikanesche Museker. * [[1942]]: [[Françoise Dorléac]], franséisch Schauspillerin. * 1942: [[Ali Abdullah Salih]], jemenittesche Politiker. * [[1944]]: [[Marie-Christine Barrault]], franséisch Schauspillerin. * 1944: [[Gila von Weitershausen]], däitsch Schauspillerin. * [[1946]]: [[Timothy Dalton]], walisesche Schauspiller * [[1950]]: [[Sergei Wiktorowitsch Lawrow]], russesche Politiker. * [[1952]]: [[Christophe Malavoy]], franséische Schauspiller. * [[1966]]: [[Benito Armando Archundia]], mexikanesche Foussballschidsriichter. * [[1971]]: [[Christine Schiltz]], lëtzebuergesch Basketballspillerin. * [[1976]]: [[Héloïse Bock]], lëtzebuergesch Affekotin a Member vum Staatsrot. * [[1982]]: [[Rosangela Settanni]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * [[1984]]: [[Paul Mannon]], lëtzebuergesche Foussballspiller. * [[1985]]: [[Claire Lademacher]], d'Fra vum [[Felix vu Lëtzebuerg]]. * [[1991]]: [[Antoine Griezmann]], franséische Foussballspiller. * [[2001]]: [[Mathias Olesen]], dänesch-lëtzebuergesche Foussballspiller. == Gestuerwen == * [[1324]]: [[Marie vu Lëtzebuerg]], Duechter vum [[Heinrich VII. (HRR)|Heinrich VII.]], Fra vum franséische Kinnek [[Charles IV. vu Frankräich|Charles IV.]] * [[1762]]: [[Nicolas Louis de Lacaille]] franséischen Astronom a Mathematiker. * [[1871]]: [[Pierre Biwer]], lëtzebuergeschen Architekt. * [[1892]]: [[Annibale de Gasparis]], italieeneschen Astronom. * [[1907]]: [[Nicolas Leonardy (Auteur)|Nicolas Leonardy]], lëtzebuergesche Geeschtlechen an Auteur. * [[1910]]: [[Nadar]], franséische Fotograf, Schrëftsteller, Zeechner a Loftschëffkapitän. * [[1927]]: [[Alphonse Eichhorn (Politiker)|Alphonse Eichhorn]], lëtzebuergeschen Nottär a Politiker. * [[1928]]: [[Edward Walter Maunder]], britteschen Astronom a Bibelfuerscher. * [[1939]]: [[Evald Aav]], estesche Sänger, Komponist a Chouerdirigent. * [[1945]]: [[Willy Wenkin]], lëtzebuergesche Resistenzler. * [[1971]]: [[Emile Molling]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter an Ornitholog. * [[1985]]: [[Michael Redgrave]], englesche Schauspiller an Auteur. * [[1994]]: [[Macdonald Carey]], US-amerikaesche Schauspiller. * [[1989]]: [[Fernand Schons]], lëtzebuergesche Wënzer a Moler. * [[2004]]: [[Jos Durlet]], lëtzebuergesche Journalist an Auteur. * 2004: [[Ludmilla Tchérina]], franséisch Schauspillerin, Dänzerin a Molerin. * [[2022]]: [[Eva-Ingeborg Scholz]], däitsch Schauspillerin. * [[2024]]: [[Frédéric Mitterrand]], franséische Politiker, Filmregisseur a Schauspiller. * [[2025]]: [[George Foreman]], US-amerikanesche Schwéiergewiichtboxer. == Feierdeeg == == Um Spaweck == {{Commonscat|21 March|{{PAGENAME}}}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Dag am Mäerz| 21]] cd6gmcecaxqdwc1pfqlhcrl8mgytiw0 0 3082 2711717 2703786 2026-10-12T11:29:39Z Robby 393 /* Gebuer */ [[:Mathias Olesen]] 2711717 wikitext text/x-wiki {{Artikel Joer}} D'Joer '''2001''' huet op engem [[Méindeg]] ugefaangen. Et war kee [[Schaltjoer]]. == Evenementer == === Europa === * {{1. Januar}}: [[Griicheland]] trëtt der Wirtschafts- a Wärungsunioun bäi. * [[14. Januar]]: De [[Jorge Sampaio]] gëtt als Staatspresident a [[Portugal]] erëmgewielt. * [[19. Februar]]: Ukënnegung vum Zesummeschloss vun der [[Arbed]], der [[Usinor]] an der [[Aceralia]] zum weltgréisste [[Stol]]konzern. * [[26. Februar]]: Den [[Traité vun Nice]] gëtt ënnerschriwwen. * [[25. Mäerz]]: D'[[Schengener Ofkommes]] trëtt fir [[Dänemark]], [[Finnland]] a [[Schweden]], an och d'Net-EU-Staaten [[Island]] an [[Norwegen]], a Kraaft. * [[30. Mäerz]]: Déi franséisch regional Fluchgesellschaft [[Régional]] gëtt gegrënnt.<ref name=history>regional.com: [https://web.archive.org/web/20120227135819/http://uk.regional.com/About-REGIONAL/History ''About REGIONAL - History''] (Internet Archive vum 27. Februar 2012)</ref> * [[7. Juni]]: Den [[Tony Blair]] gëtt als Premierminister vu [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] erëmgewielt. * [[24. Juni]]: Den [[Ilir Meta]] gëtt Regierungschef an [[Albanien]]. * [[28. Juni]]: De fréiere [[Jugoslawien|jugoslawesche]] President [[Slobodan Milosevic]] gëtt dem [[Internationale Strofgeriichtshaff]] ausgeliwwert. * [[24. Juli]]: De fréieren Zar [[Simeon Sakskoburggotski|Simeon II.]] gëtt zum Ministerpresident vu [[Bulgarien|Bulgarie]] gewielt. * [[21. September]]: Den [[Arnold Rüütel]] gëtt Staatspresident an [[Estland]]. * [[19. Oktober]]: De [[Leszek Miller]] gëtt Regierungschef a [[Polen]]. ==== Lëtzebuerg ==== [[6. Abrëll]]: Feierlechkeete fir d'Trounbesteigung vum [[Henri vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Henri]]. === Afrika === * [[26. Januar]]: De [[Joseph Kabila]] gëtt Staatspresident vun der [[Demokratesch Republik Kongo|Demokratescher Republik Kongo]]. * {{2. Februar}}: De [[José Maria Neves]] gëtt Premierminister vum [[Kap Verde]]. * [[25. Februar]]: De [[Pedro Pires]] gëtt Staatspresident vum Kap Verde. * [[29. Abrëll]]: Parlamentswalen am [[Senegal]]. === Amerika === ==== Nordamerika ==== * [[20. Januar]]: Den [[George W. Bush]] gëtt als neie President vun den [[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]] vereedegt. * [[11. September]]: Bei [[Terroruschléi vum 11. September 2001 an den USA|Terrorattacken]] mat entfouerte Fligeren op de [[World Trade Center]] zu [[New York City|New York]] an de Pentagon zu [[Washington D.C.|Washington]] (dee 4. Fliger fält bei [[Pittsburgh]] erof) kommen ëm déi 3000 Leit ëm d'Liewen. * {{2. Dezember}}: Faillite (déi gréisst iwwerhaapt) vum Energiekonzern [[Enron]]. ==== Südamerika ==== * [[28. Juli]]: Den [[Alejandro Toledo Manrique]] gëtt Staatspresident am [[Peru]]. === Asien === * [[26. Januar]]: Äerdbiewe vun der Stäerkt 7,7 an [[Indien]], zirka 20.000 Doudeger. * [[26. Abrëll]]: De [[Juichiro Koizumi]] gëtt Premierminister vu [[Japan]]. * {{1. Juni}}: Am [[Nepal]] bréngt e Jong vum Kinnek [[Birendra]] dësen, sou gutt wéi seng ganz Famill, an da sech selwer ëm. * {{8. Juni}}: De [[Mohammad Chatemi]] gëtt zum Staatspresident am [[Iran]] erëmgewielt. * [[20. Juni]]: De [[Pervez Musharraf]] gëtt Staatschef am [[Pakistan]]. * [[23. Juli]]: D'[[Megawati Soekarnoputri]] gëtt Presidentin vun [[Indonesien]]. * {{6. Oktober}}: Am [[Afghanistan]] fänkt d'US-amerikanesch Arméi un, Loftattacken ze féieren, mam deklaréierten Zil, den [[Osama Bin Laden]] ze kréien. Dausende kommen derbäi ëm d'Liewen. * [[11. Dezember]]: [[China]] trëtt der Welthandelsorganisatioun [[Welthandelsorganisatioun|WTO]] bäi. === Ozeanien & Pazifik === === Arabesch Welt an Noen Osten === * {{7. Februar}}: Den [[Ariel Sharon]] gëtt Ministerpresident vun [[Israel]]. == Konscht a Kultur == * Mee-Juni: D'[[Lady Rosa of Luxembourg]], eng verfriemte Kopie vun der [[Gëlle Fra|Gëllener Fra]], suergt fir zolidd Poleemik. === Molerei === === Literatur === * [[Servais-Präis]]: [[Roland Harsch]] fir ''Laub und Nadel''. === Musek === * [[12. Mee]]: D'Grupp [[Tanel Padar]], [[Dave Benton]] & [[Soul Militia|2XL]] gewënnt fir [[Estland]] mam Lidd ''[[Everybody]]'' de [[Eurovision Song Contest 2001|46. Eurovision Song Contest]] zu [[Kopenhagen]]. === Kino === * ''[[La stanza del mio figlio]]'' vum [[Nanno Moretti]] gewënnt d'Gëlle Palm vu Cannes. * ''[[Gladiator (Film)|Gladiator]]'' vum [[Ridley Scott]] kritt den Oscar fir de beschte Film. == Wëssenschaft an Technik == * [[15. Januar]]: D'[[Wikipedia]] geet online. === Astronomie a Raumfaart=== * [[23. Mäerz]]: D'[[Mir (Raumstatioun)|Raumstatioun Mir]], déi net méi gebraucht gëtt, gëtt kontrolléiert an d'Äerdatmosphäer gesteiert, wou se vergloust. * [[22. September]]: D'amerikanesch Raumsond [[Deep Space 1]] erfuerscht de periodesche Koméit [[19P/Borrelly]]. == Sport == * Den [[F91 Diddeleng]] gewënnt d'Championat am Foussball, d'[[FC Etzella Ettelbréck|Etzella Ettelbréck]] d'Coupe de Luxembourg. * [[28. Februar]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]] 0:1 géint Finnland.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=600 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Finnland den 28. Februar 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[24. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'[[Foussball-Weltmeeschterschaft 2002]], 0:2 géint Färoer Inselen.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=601 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Färoer Inselen de 24. Mäerz 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[28. Mäerz]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Zürich]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 0:5 géint Schwäiz.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=26063 D'Detailer vum Foussballlännermatch Schwäiz-Lëtzebuerg den 28. Mäerz 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[22. Mee]]: De [[Philippe Perlia]] war ass als zweete Lëtzebuerger op der Spëtzt vum [[Mount Everest]]. * {{2. Juni}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Ljubljana]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 0:2 géint Slowenien.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=25834 D'Detailer vum Foussballlännermatch Slowenien-Lëtzebuerg den 2. Juni 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * {{6. Juni}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 1:2 géint Russland. De Gol fir d'Lëtzebuerger huet de [[Sacha Schneider]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=25744 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Russland de 6. Juni 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * [[15. August]]: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Monnerech]] 0:3 géint Georgien.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=25466 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Georgien de 15. August 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * {{1. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Toftir]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 0:1 géint Färoer Inselen.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=25423 D'Detailer vum Foussballlännermatch Färoer Inselen-Lëtzebuerg den 1. September 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * {{5. September}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert an der Stad Lëtzebuerg, am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 0:3 géint Schwäiz.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=25449 D'Detailer vum Foussballlännermatch Lëtzebuerg-Schwäiz de 5. September 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> * {{6. Oktober}}: Déi lëtzebuergesch Foussballnationalekipp verléiert zu [[Belgrad]], am Kader vun der Qualifikatioun fir d'Foussball-Weltmeeschterschaft 2002, 2:6 géint Jugoslawien. D'Goler fir d'Lëtzebuerger hunn de [[René Peters]] a [[Marcel Christophe]] geschoss.<ref>[http://eu-football.info/_match.php?id=25417 D'Detailer vum Foussballlännermatch Jugoslawien-Lëtzebuerg de 6. Oktober 2001 op der Websäit vun European Football.info]</ref> == Gebuer == * [[14. Mäerz]]: [[Emie Tarantini]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin. * [[21. Mäerz]]: [[Mathias Olesen]], dänesch-lëtzebuergesche Foussballspiller. * {{5. Abrëll}}: [[Maëlle Dickhoff]], lëtzebuergesch Basketballspillerin. * {{3. August}}: [[Nina Berton]], lëtzebuergesch Vëlossportlerin. * {{9. Oktober}}: [[Yana Feller]], lëtzebuergesch Volleyballspillerin. * [[25. Oktober]]: [[Elisabeth vun der Belsch (2001)|Elisabeth vun der Belsch]], Krounprinzessin. * {{3. November}}: [[Liane Freymann]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * {{7. Dezember}}: [[Laura Miller]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * [[31. Dezember]]: [[Sixo]], lëtzebuergesche Rapper. == Gestuerwen == {{Méi Biller | direction = vertical | width = 100 | Bild1 = Charles Trenet - 1951 - 1 (cropped).jpg | Text1 = Charles Trenet | Bild2 = Anthony Quinn around the 1960s.jpg | Text2 = Anthony Quinn | Bild3= John Lee Hooker.jpg | Text3= John Lee Hooker | Bild4= Jack Lemmon - 1968.jpg | Text4= Jack Lemmon | Bild5= Melanie Thornton at Leipzig, Germany, November 2001.jpg | Text5= Melanie Thornton | Bild6= JeanRichard-1949-Harcourt.png | Text6= Jean Richard | Bild7= Stefan Heym (1982).jpg | Text7= Stefan Heym | Bild8= Becaud-Rome-1958.png | Text8= Gilbert Becaud | Bild9= Léopold Senghor, Pic, 5 (cropped).jpg | Text9= Léopold Senghor }} * {{1. Januar}}: [[Madeleine Barbulée]], franséisch Schauspillerin. * {{9. Januar}}: [[Paul Vanden Boeynants]], belsche Politiker a Regierungschef. * [[10. Januar]]: [[Jacques Marin]], franséische Schauspiller. * [[23. Januar]]: [[Norbert Etringer]], lëtzebuergeschen Douanier, Lokalhistoriker an Auteur. * [[25. Januar]]: [[Guy Tréjan]], franséische Schauspiller. * [[27. Januar]]: [[Valentino Orsini]], italieenesche Filmregisseur. * [[29. Januar]]: [[Jean-Pierre Aumont]], franséische Schauspiller. * [[30. Januar]]: [[O. Winston Link]], US-amerikanesche Fotograf. * 30. Januar: [[Claude Beylie]], franséische Filmkritiker a Filmhistoriker. * {{5. Februar}}: [[Jean Davy]], franséische Schauspiller. * [[10. Februar]]: [[René Schroeder]], lëtzebuergeschen Turner an Olympionik. * [[19. Februar]]: [[Charles Trenet]], franséische Sänger, Komponist, Dichter a Moler. * [[23. Februar]]: [[Robert Enrico]], franséische Filmregisseur an Dréibuchauteur. * [[24. Februar]]: [[Joseph Moscardo]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * {{6. Mäerz}}: [[Nane Germon]], franséisch Schauspillerin. * {{9. Mäerz}}: [[André Roilgen]], lëtzebuergeschen Neurochirurg. * [[13. Mäerz]]: [[Jean Bretonnière]], franséische Schauspiller a Sänger. * [[20. Mäerz]]: [[Nicolas Hommel]], lëtzebuergeschen Diplomat. * [[24. Mäerz]]: [[Karl Schönböck]], éisträichesche Schauspiller. * [[31. Mäerz]]: [[Jean-Marc Bory]], Schwäizer Schauspiller. * {{1. Abrëll}}: [[Nicolas Kremer]], lëtzebuergesche Vëlossportler, Olympionik, Politiker an Auteur. * {{2. Abrëll}}: [[Francis Gelhausen]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * {{4. Abrëll}}: [[Liisi Oterma]], finnesch Astronomin. * [[10. Abrëll]]: [[Jean-Gabriel Albicocco]], franséische Filmregisseur. * [[15. Abrëll]]: [[Joseph Petit]], lëtzebuergeschen Auteur a Publizist. * [[16. Abrëll]]: [[Giacomo Gentilomo]], italieenesche Filmregisseur. * [[21. Abrëll]]: [[Joseph Theis (1916)|Joseph Theis]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker. * [[28. Abrëll]]: [[Ken Hughes]], brittesche Filmregisseur, Dréibuchauteur a Filmproduzent. * {{4. Mee}}: [[Arne Sucksdorff]], schweedesche Fotograf, Regisseur an Dréibuchauteur. * {{0}}4. Mee: [[René Weiss]], lëtzebuergesche Cheemiker. * {{5. Mee}}:[[Simon Slåttvik]], norwegesche Schileefer a Weltmeeschter an der Nordescher Kombinatioun. * [[11. Mee]]: [[Douglas Adams]], brittesche Schrëftsteller. * [[14. Mee]]: [[Mauro Bolognini]], italieenesche Filmregisseur. * [[26. Mee]]: [[Alberto Korda]], kubanesche Fotograf. * {{3. Juni}}: [[Anthony Quinn]], US-amerikanesche Schauspiller. * 12. Juni: [[Mara Boly]], lëtzebuergesch Foussballspillerin. * [[16. Juni]]: [[Janine Crispin]], franséisch Schauspillerin. * [[20. Juni]]: [[Maria Vincent]], franséisch Schauspillerin. * [[21. Juni]]: [[John Lee Hooker]], US-amerikanesche Bluesmuseker. * [[25. Juni]]: [[Kurt Hoffmann]], däitsche Filmregisseur, Filmproduzent an Dréibuchauteur. * [[26. Juni]]: [[Will Bertrand]], lëtzebuergesche Lokalpolitiker a Buergermeeschter vu Biermereng * [[27. Juni]]: [[Tove Jansson]], finnesch Schrëftstellerin, Graphikerin a Molerin. * 27. Juni: [[Jack Lemmon]], US-amerikanesche Schauspiller. * [[16. Juli]]: [[Morris (Auteur)|Morris]], belsche Comicauteur an -zeechner. * [[26. Juli]]: [[Rudolf Nussgruber]], éisträichesche Filmregisseur. * {{3. August}}: [[Hans Holt]], éisträichesche Schauspiller. * {{4. August}}: [[Edouard Thibold]], lëtzebuergesche Moler a Prehistoriker. * [[13. August]]: [[Josy Greisen]], lëtzebuergeschen Dekorateur a Karikaturist * 13. August: [[René Berthier]], franséische Schauspiller. * [[14. August]]: [[Ferd Medinger]], lëtzebuergesche Moler. * [[15. August]]: [[Philippe Perlia]], lëtzebuergeschen Alpinist. * [[19. August]]: [[Donald Woods]], südafrikanesche Journalist a Biergerrechtler. * [[24. August]]: [[Jane Greer]]. US-amerikanesch Filmschauspillerin. * [[25. August]]: [[Philippe Léotard]], franséische Schauspiller. * [[27. August]]: [[Dirk Spierenburg]], hollännesche Politiker, Diplomat an Ekonomist. * 27. August: [[Gustave Zanter]], lëtzebuergesche Glas- a Mosaikkënschtler. * [[29. August]]: [[Francisco Rabal]], spuenesche Schauspiller. * {{2. September}}: [[Christiaan Barnard]], südafrikaneschen Häerzchirurg. * {{3. September}}: [[Pauline Kael]], US-amerikanesch Filmkritikerin. * {{5. September}}: [[Tamara Michailowna Smirnowa]], russesch Astronomin. * [[13. September]]: [[Charles Regnier]], däitsche Schauspiller a Regisseur. * [[18. September]]: [[Philippe Clévenot]], franséische Schauspiller an Theaterregisseur. * [[22. September]]: [[Isaac Stern]], russesch-amerikanesche Violonist. * {{8. Oktober}}: [[Willy Dondelinger]], lëtzebuergesche Politiker. * [[27. Oktober]]: [[Gaby Basset]], franséisch Schauspillerin. * {{2. November}}: [[Andrée Servilange]], franséisch Schauspillerin. * {{5. November}}: [[Roy Boulting]], englesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * {{0}}5. November: [[Louis Letsch]], lëtzebuergesche Geeschtlechen a Missionnaire. * [[10. November]]: [[Ken Kesey]], US-amerikanesche Schrëftsteller. * [[13. November]]: [[Babik Reinhardt]], Jazz-Gittarist. * [[24. November]]: [[Mett Clemens]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * 24. November: [[Melanie Thornton]], US-amerikanesch Sängerin. * [[29. November]]: [[Budd Boetticher]], US-amerikanesche Filmregisseur an Dréibuchauteur. * 29. November: [[George Harrison]], brittesche Museker. (''[[The Beatles]]''). * {{9. Dezember}}: [[Josy Kraus]], lëtzebuergesche Vëlossportler. * [[12. Dezember]]: [[Jean Richard]], franséische Schauspiller. * [[16. Dezember]]: [[Stefan Heym]], däitsche Schrëftsteller. * [[18. Dezember]]: [[Gilbert Bécaud]], franséische Chansonnier. * [[20. Dezember]]: [[Léopold Sédar Senghor]], senegaleeseschen Dichter a Politiker. *[[24. Dezember]]: [[Joseph Schumacher]], lëtzebuergesche Schoulmeeschter a Lokalhistoriker. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Referenzen}} m77a99iym8nnsr6hxfcpd3g03qa749q 0 6337 2711633 2711599 2026-10-11T14:10:03Z GilPe 14980 iwwerschafft; EnCours ewech 2711633 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kanton Lëtzebuerg}} De '''{{PAGENAME}}''' ass ee vun den zwielef [[Lëtzebuerger Kantonen]]. == Geographie == De {{PAGENAME}} läit am Weste vum Land. === Nopeschkantonen === {{Nopeschgemengen |ville = Réiden | nord = [[Kanton Wolz|Wolz]] | nord-est = [[Kanton Dikrech|Dikrech]] | est = | sud-est = [[Kanton Miersch|Miersch]] | sud = [[Kanton Capellen]] | sud-ouest = | ouest = (''{{BEL}}'') | nord-ouest = }} === Gemengen am Kanton === Déi néng Gemengen am Kanton sinn: {| class="wikitable" |+'''Kanton Réiden''' ![[Lokal administrativ Unitéit|LAU]]-Code !Gemeng !Awunner !Awunner-Datum !Fläch !Fläch-Datum |- |LU0701 |{{Biekerech}} |align="right" | {{wikidata|property|Q813727|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q813727|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q813727|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q813727|P2046|P585}}}} |- |LU0702 |{{Préizerdaul}} |align="right" | {{wikidata|property|Q1134542|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q1134542|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q1134542|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q1134542|P2046|P585}}}} |- |LU0703 |{{Ell}} |align="right" | {{wikidata|property|Q145727|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q145727|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q145727|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q145727|P2046|P585}}}} |- |LU0704 |{{Rammerech}} |align="right" | {{wikidata|property|Q986396|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q986396|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q986396|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q986396|P2046|P585}}}} |- |LU0705 |{{Groussbus-Wal}} |align="right" | {{wikidata|property|Q687100|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q687100|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q687100|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q687100|P2046|P585}}}} |- |LU0706 |{{Réiden op der Atert}} |align="right" | {{wikidata|property|Q1017421|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q1017421|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q1017421|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q1017421|P2046|P585}}}} |- |LU0707 |{{Sëll}} |align="right" | {{wikidata|property|Q985333|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q985333|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q985333|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q985333|P2046|P585}}}} |- |LU0708 |{{Useldeng}} |align="right" | {{wikidata|property|Q985473|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q985473|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q985473|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q985473|P2046|P585}}}} |- |LU0709 |{{Viichten}} |align="right" | {{wikidata|property|Q116453518|P1082}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q116453518|P1082|P585}}}} |align="right" | {{wikidata|property|Q116453518|P2046}} |align="right" | {{Datum konvertéieren|Input-Format=Y-n-j|Output-Format=d.m.Y|Datum={{wikidata|qualifier|raw|Q116453518|P2046|P585}}}} |} == Geschicht == De geet op de fréiere Kanton Osper zeréck, deen am Kader vun der Reorganisatioun vun de Kantonen am Departement Forêts an der franséischer Zäit entstanen ass. 1841 gouf Réiden op der Atert amplaz vun Osper zum Kantonalhaaptuert bestëmmt. De {{PAGENAME}} geet op de fréiere [[Kanton Osper]] zeréck, deen den 22. Oktober 1796 bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1796|Reorganisatioun vun de Kantonen]] am [[Departement Forêts]] geschaf gouf. Bei der éischter Kantonsandeelung vum 31. August 1795 gouf et weeder e Kanton Osper nach Réiden<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. De Kanton Osper ass spéitstens 1800 dokumentéiert; d'Gebitt vum spéidere Kanton huet deemools haaptsächlech zu de [[Kanton Useldeng|Kantonen Useldeng]] a [[Kanton Rammerech|Rammerech]] gehéiert. <!--D'Internetsäit vun der [https://www.redange.lu/fr/vie-communale/histoire-de-redange Gemeng Réiden] seet: « Le nouveau canton d'Ospern résulta de la nouvelle subdivision de 1796 ». Eng Primärquell (den Arrêté vum 1er brumaire an V, 22. Oktober 1796, cf [https://ark.unamur.be/ark:/83449/006b6c7b20 Tandel]) hunn ech bis elo nach net fonnt.--> Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de Kanton Osper zum véierten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Dikrech]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf de Kanton Osper nei ofgegrenzt; e war ee vun de fënnef Kantone vum [[Arrondissement Dikrech]]. Zu him hunn deemools d'Gemengen [[Gemeng Ueschdref|Ueschdref]], [[Gemeng Biekerech|Biekerech]], [[Gemeng Préizerdaul|Biebereg]], [[Gemeng Bëschdref|Bëschdref]], [[Gemeng Kaalmes|Kaalmes]], [[Gemeng Kolpech|Kolpech]], [[Gemeng Dellen|Dellen]], [[Gemeng Ell|Ell]], [[Gemeng Ielwen|Ielwen]], [[Gemeng Iewerleng|Iewerleng]], [[Gemeng Folscht|Folscht]], [[Gemeng Groussbus|Groussbus]], [[Gemeng Holz|Holz]], [[Gemeng Osper|Osper]], [[Gemeng Rammerech|Rammerech]], [[Gemeng Réiden op der Atert|Réiden]], [[Gemeng Randschelt|Randschelt]], [[Gemeng Sëll|Sëll]], [[Gemeng Useldeng|Useldeng]], [[Gemeng Viichten|Viichten]] a [[Gemeng Wal|Wal]] gehéiert.<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> D'territorial Neiuerdnung vun 1814 an 1815 huet d'Grenze vum Kanton net direkt verännert. Och no der Oftrennung vum westlechen Deel vum Groussherzogtum am Joer 1839 ass säin Territoire beim Groussherzogtum Lëtzebuerg bliwwen. 1831 hat de Kanton Osper 9.842 Awunner an zéng Gemengen.<ref name="Tandel">{{Citation|URL=https://ark.unamur.be/ark:/83449/006b6c7b20|Titel=Les communes luxembourgeoises : partie générale. Tome 1.|Gekuckt=03.10.2026|Familljennumm=Tandel|Virnumm=Émile|Wierk=Annales de l'Institut archéologique du Luxembourg|Editeur=ark.unamur.be|Säiten=S. 168|Sprooch=fr}}</ref> Bei der neier Geriichtsandeelung vum 12. Oktober 1841 gouf [[Réiden op der Atert]] amplaz vun Osper zum Haaptuert vum Kanton bestëmmt. De Kanton Réiden war ee vun de fënnef Kantone vum Geriichtsbezierk Dikrech.<ref name=":1841justices">{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/ordr/1841/10/12/n2/jo|Titel=ORDONNANCE ROYALE GRAND-DUCALE du 12 octobre 1841, n° 19, concernant la fixation de la circonscription des justices de paix et le ressort des tribunaux d'arrondissement|Gekuckt=05.10.2026|Datum=12.10.1841|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Mam Gesetz vum 24. Februar 1843 gouf de Kanton dem [[Distrikt Dikrech]] zougedeelt.<ref name=":1843organisation">{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1843/02/24/n1/jo#art_110|Titel=Loi du 24 février 1843 sur l’organisation communale et des districts|Gekuckt=01.10.2026|Datum=24.02.18743|Editeur=legilux.public.lu|Säiten=Art. 110|Sprooch=fr}}</ref> Duerch eng kinneklech-groussherzoglech Ordonnance vum 30. Mee 1857 gouf de [[Distrikt Miersch]] geschaf, deen aus de [[Kanton Miersch|Kantone Miersch]] a Réiden bestoung<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/ordr/1857/05/30/n1/jo|Titel=Ordonnance royale grand-ducale du 30 mai 1857 portant établissement d'un commissariat de district à Mersch|Gekuckt=11.10.2026|Datum=30.05.1857|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De Kanton Réiden gouf domat vum Distrikt Dikrech ofgetrennt. Wéi den Distrikt Miersch knapp zéng Joer duerno, de 4. Mee 1867, nees opgeléist gouf, koum de Kanton Réiden zeréck an den Distrikt Dikrech<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1867/05/04/n1/jo|Titel=Loi du 4 mai 1867, portant suppression du commissariat de district de Mersch|Gekuckt=11.10.2026|Datum=04.05.1867|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Den 1. Januar 1979 hunn déi véier Gemengen Ueschdref, Bungeref, Folscht a Pärel zur neier [[Gemeng Rammerech]] fusionéiert<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1978/07/27/n6/jo|Titel=Loi du 27 juillet 1978 portant fusion des communes de Arsdorf, Bigonville, Folschette et Perlé.|Gekuckt=11.10.2026|Datum=27.07.1978|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. D'Zuel vun de Gemengen am Kanton ass doduerch vun 13 op 10 erofgaangen. Den 1. September 2023 hunn dunn nach d'[[Gemeng Groussbus|Gemenge Groussbus]] a [[Gemeng Wal|Wal]] zur neier Gemeng [[Groussbus-Wal]] fusionéiert<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/2023/03/03/a115/jo|Titel=Loi du 3 mars 2023 portant fusion des communes de Grosbous et de Wahl|Gekuckt=11.10.2026|Datum=03.03.2023|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Zanterhier besteet de Kanton Réiden aus néng Gemengen. De Kanton Réiden huet, mat der Ënnerbriechung vun 1857 bis 1867, bis zum Ofschafe vun den Distrikter den 3. Oktober 2015 zum Distrikt Dikrech gehéiert. === Demographesch Entwécklung === {{Awunnerdiagramm |ageklappt=op }}<br>{{Statec Awunner}}, {{small|automatesch vu Wikidata agebonnen.}} == Literatur == * "Kanton Réiden". [[nos cahiers]] 2011 3/4. Numéro spécial, 320 S. Dréckerei Saint-Paul. * Nehrenhausen, Jeannot, Syndicat intercommunal "De Réidener Kanton", 1991. 150 Joer Kanton Réiden : 1841-1991. == Kuckt och == * [[Lëtzebuerger Kantonen]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Lëtzebuerger Kantonen}} {{Navigatioun Gemengen am Kanton Réiden}} {{Navigatioun Nationalstroossen am Kanton Réiden}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Kanton Réiden| ]] 7dctbh0rix0yadd4kxsb5hxivwsvm56 0 6457 2711634 2659990 2026-10-11T15:00:23Z Martin Macha 2111 48001 /* 2021 - 2030 */ 2711634 wikitext text/x-wiki Dës '''Lëscht vun den [[Nobelpräis fir Physik|Nobelpräisdréier an der Physik]]''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. __NOTOC__ {| class="center" style="width:100%; border:none;" cellpadding="5" |style="border-top:thin solid lightgrey;"| [[#1901 - 1910|1901 bis 1910]] • [[#1911 - 1920|1911 bis 1920]] • [[#1921 - 1930|1921 bis 1930]] • [[#1931 - 1940|1931 bis 1940]] • [[#1941 - 1950|1941 bis 1950]] • [[#1951 - 1960|1951 bis 1960]] |- |style="border-bottom:thin solid lightgrey;"| [[#1961 - 1970|1961 bis 1970]] • [[#1971 - 1980|1971 bis 1980]] • [[#1981 - 1990|1981 bis 1990]] • [[#1991 - 2000|1991 bis 2000]] • [[#2001 - 2010|2001 bis 2010]] • [[#2011 - 2020|2011 bis 2020]] • [[#2021 - 2030|2021 bis 2030]] |} === 1901 - 1910 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1901]] |[[Wilhelm Conrad Röntgen]] |[[Fichier:Roentgen2.jpg|100px|Wilhelm Conrad Roentgen]] |{{DER}} |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht den hien duerch seng Entdeckung vun de [[Rëntgestralen]] geleescht huet." |- | rowspan="2" |[[1902]] |[[Hendrik Antoon Lorentz]] |[[Fichier:H A Lorentz (Nobel).jpg|100px|Hendrik Antoon Lorentz]] |{{NED}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht de si duerch hir Fuerschungen um Afloss vum [[Magnetismus]] op Stralungsphenomeener (''Zeeman Effet'') geleescht hunn". |- |[[Pieter Zeeman]] |[[Fichier:Pieter Zeeman 1902.jpg|100px|Pieter Zeeman]] |{{NED}} |- | rowspan="3" |[[1903]] |[[Antoine Henri Becquerel]] |[[Fichier:Henri Becquerel 1903.jpg|100px|Henri Becquerel]] |{{FRA}} |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht den hien duerch seng Entdeckung vun der [[Spontan Radioaktivitéit|spontaner Radioaktivitéit]] geleescht huet." |- |[[Pierre Curie]] |[[Fichier:PierreCurie.jpg|100px|Pierre Curie]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir déi aussergewéinlech Déngschter déi si duerch hir gemeinsam Fuerschung un der [[Radioaktivitéit]], geleescht hunn ." |- |[[Marie Curie]] |[[Fichier:Marie Curie 1903.jpg|100px|Marie Curie]] |{{FRA}} |- |[[1904]] |[[John William Strutt, 3. Baron Rayleigh]] |[[Fichier:Strutt.jpg|100px|John Strutt, 3. Baron Rayleigh]] |{{GBR}} |"fir seng Ënnersich vun den Dichte vun de wichtegste Gasen a seng Entdeckung vum [[Argon]]" |- |[[1905]] |[[Philipp Eduard Anton von Lenard]] |[[Fichier:Lenard.jpg|100px|Philipp Lenard]] |{{DER}} |"fir seng Aarbecht u [[Kathodestralen]]" |- |[[1906]] |[[Sir Joseph John Thomson]] |[[Fichier:JJ Thomson (Nobel).jpg|100px|Joseph John Thomson]] |{{GBR}} |"als Unerkennung fir déi grouss Verdéngschter vu sengen theoreeteschen an experimentellen Ënnersich vum Leede vu Stroum an de Gasen" |- |[[1907]] |[[Albert Abraham Michelson]] |[[Fichier:Albert Abraham Michelson.JPG|100px|Albert Abraham Michelson]] |{{POL}} |"fir seng optesch Prezisiounsinstrumenter an déi spektroskopesch a metrologesch Ënnersich déi domat gemaach goufen" |- |[[1908]] |[[Gabriel Lippmann]] |[[Fichier:Gabriel Lippmann2.jpg|100px|Gabriel Lippmann]] |{{FRA}} |"fir seng Method, déi um Phenomeen vun der Interferenz baséiert, fir Faarwe fotografesch ze reproduzéieren" |- | rowspan="2" |[[1909]] |[[Guglielmo Marconi]] |[[Fichier:Marconi 1909.jpg|100px|Guglielmo Marconi]] |{{DER}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir hir Bäiträg fir d'Entwécklung vun der kabelloser [[Telegraphie]]" |- |[[Karl Ferdinand Braun]] |[[Fichier:Braun 1909.jpg|100px|Ferdinand Braun]] |{{DER}} |- |[[1910]] |[[Johannes Diderik van der Waals]] |[[Fichier:Van der Waals.jpg|100px|Johannes Diderik van der Waals]] |{{NED}} |"Fir seng Aarbecht un der Zoustandsequatioun vu Gasen a Flëssegkeeten" (''van der Waals Kraaft'') |} === 1911 - 1920 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1911]] |[[Wilhelm Wien]] |[[Fichier:Wilhelm Wien 1911.jpg|100px|Wilhelm Wien]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckungen am Bezuch op d'Gesetzer vun der Hëtztstralung" (''Wien Gesetz'') |- |[[1912]] |[[Nils Gustaf Dalén]] |[[Fichier:Gustaf Dalén.jpg|100px|Gustaf Dalén]] |{{SWE}} |"fir seng Erfindung vun automatesche Regulateuren déi zesumme mat Gas-Akkue fir d'Beliichtung vu [[Liichttuerm|Liichttierm]] a [[Boje]] benotzt ginn" |- |[[1913]] |[[Heike Kamerlingh-Onnes]] |[[Fichier:Kamerlingh portret.jpg|100px|Heike Kamerlingh Ones]] |{{NED}} |"fir seng Ënnersich vun den Eegenschafte vun der Matière bei niddregen Temperaturen, déi, ënner anerem, zur Produktioun vu flëssegem [[Helium]] gefouert hunn" |- |[[1914]] |[[Max von Laue]] |[[Fichier:Max von Laue 1914.jpg|100px|Max von Laue]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckung vun der Streeung vu Rëntgestralen an de Kristaller" |- |[[1915]] |[[Sir William Henry Bragg]] |[[Fichier:Wh-bragg.jpg|100px|William Henry Bragg]] |{{GBR}} |"fir hir Déngschter an der Analys vun der Kristallstruktur mat Hëllef vu [[Rëntgestralen|Rëntgestralung]]" |- |[[1916]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1917]] |[[Charles Glover Barkla]] |[[Fichier:Charles Glover Barkla 01.jpg|100px|Charles Glover Barkla]] |{{GBR}} |"fir seng Entdeckung vun der charakteristescher Rëntgestralung vun den Elementer" |- |[[1918]] |[[Max Planck]] |[[Fichier:Max Planck (Nobel 1918).jpg|100px|Max Planck]] |{{DER}} |"als Unerkennung fir déi Déngschter déi hie fir de Fortschrëtt vun der Physik geleescht huet duerch seng Entdeckung vun den Energiequanten" |- |[[1919]] |[[Johannes Stark]] |[[Fichier:Johannes Stark.jpg|100px|Johannes Stark]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckung vum [[Doppler-Effet]] a Kanalstralen, an dem Splécke vun de Spektrallinnen a vun den elektresche Felder" (''Stark Effet'') |- |[[1920]] |[[Charles Edouard Guillaume]] |[[Fichier:Guillaume 1920.jpg|100px|Charles Édouard Guillaume]] |{{CHE}} |"als Unerkennung fir den Déngscht den hie fir d'Prezisiounsmiessungen an der Physik geleescht huet duerch seng Entdeckung vun Anomalien an [[Néckel]]-[[Stol]]-Alliagen" |} === 1921 - 1930 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1921]] |[[Albert Einstein]] ''<small>(den 9. November 1922 ugekënnegt, den 10. Dezember 1922 iwwerreecht)</small>'' |[[Fichier:Albert Einstein (Nobel).jpg|100px|Albert Einstein]] |{{DER}} |"fir seng Déngschter fir theoreetesch Physik, a besonnesch fir seng Erklärung vum photoelektreschen Effet" |- |[[1922]] |[[Niels Henrik David Bohr]] |[[Fichier:Niels Bohr.jpg|100px|Niels Bohr]] |{{DEN}} |"fir seng Déngschter beim Ënnersiche vun der Struktur vun Atomer a vun der Stralung déi vun hinne fortgeet" |- |[[1923]] |[[Robert Andrews Millikan]] |[[Fichier:Millikan.jpg|100px|Robert Andrews Millikan]] |{{USA}} |"fir seng Aarbecht un der elementarer elektrescher Luedung an dem photoelektreschen Effet" |- |[[1924]] |[[Karl Manne Georg Siegbahn]] ''(1925 iwwerreecht)'' |[[Fichier:1924 Karl Manne Siegbahn.jpg|100px|Manne Siegbahn]] |{{SWE}} |"fir seng Entdeckungen an d'Fuerschung am Beräich vun der [[Röntgenspektroskopie]]" |- | rowspan="2" |[[1925]] |[[James Franck]] ''(1926 iwwerreecht)'' |[[Fichier:James Franck 1925.jpg|100px|James Franck]] |{{DER}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vun de Gesetzer déi den Impakt vun engem [[Elektron]] op engem [[Atom]] beschreiwen" |- |[[Gustav Ludwig Hertz]] ''(1926 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Gustav Hertz.jpg|100px|Gustav Hertz]] |{{DER}} |- |[[1926]] |[[Jean Baptiste Perrin]] |[[Fichier:Jean Perrin 1926.jpg|100px|Jean-Baptiste Perrin]] |{{FRA}} |"fir seng Aarbecht un der diskontinuéierlecher Struktur vun der Matière, a besonnesch fir seng Entdeckung vum Sedimentatiouns-Equilibrium" |- | rowspan="2" |[[1927]] |[[Arthur Holly Compton]] |[[Fichier:Arthur Compton.jpg|100px|Arthur Holly Compton]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckung vun deem no him benannte [[Compton-Effet]]" |- |[[Charles Thomson Rees Wilson]] |[[Fichier:CTR Wilson.jpg|100px|Charles Thomson Rees Wilson]] |{{GBR}} |"fir seng Method fir Trajectoirë vun elektresch geluedenen Deelercher duerch Kondensatioun vun Damp siichtbar ze maachen" |- |[[1928]] |[[Owen Willans Richardson]] ''(1929 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Owen Richardson.jpg|100px|Owen Willans Richardson]] |{{GBR}} |"fir seng Aarbecht um thermoionesche Phenomeen, a besonnesch fir d'Entdeckung vum Gesetz dat no him benannt gouf" |- |[[1929]] |[[Prince Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie]] |[[Fichier:Louis de Broglie.jpg|100px|Louis-Victor de Broglie]] |{{FRA}} |"fir seng Enteckung vun der Wellennatur vum Elektron" |- |[[1930]] |[[Sir Chandrasekhara Venkata Raman]] |[[Fichier:Sir CV Raman.JPG|100px|C. V. Raman]] |{{IND}} |"fir seng Aarbecht un der Streeung vu Liicht, a fir d'Entdeckung vum no him benannten Effet ([[Raman-Streeung]])" |} === 1931 - 1940 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1931]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1932]] |[[Werner Karl Heisenberg]] |[[Fichier:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|100px|Werner Heisenberg]] |{{DER}} |"fir d'Grënnung vun der [[Quantemechanik]], hir Uwendung, déi ënner anerem, zu der Entdeckung vun [[Allotropie|allotropesche]] Forme vum [[Waasserstoff]] gefouert huet" |- | rowspan="2" |[[1933]] |[[Erwin Schrödinger]] |[[Fichier:Erwin Schrödinger (1933).jpg|100px|Erwin Schrödinger]] |{{AUT}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun neie produktive Forme vun der [[Atomtheorie]]" |- |[[Paul Adrien Maurice Dirac]] |[[Fichier:Dirac 4.jpg|100px|Paul Dirac]] |{{GBR}} |- |[[1934]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1935]] |[[James Chadwick]] |[[Fichier:James Chadwick.jpg|100px|James Chadwick]] |{{GBR}} |"fir seng Entdeckung vum [[Neutron]]" |- | rowspan="2" |[[1936]] |[[Victor Franz Hess]] |[[Fichier:Hess.jpg|100px|Victor Franz Hess]] |{{AUT}} |"fir seng Entdeckung vun der [[Kosmesch Stralung|kosmescher Stralung]]" |- |[[Carl David Anderson]] |[[Fichier:Carl David Anderson.jpg|100px|Carl David Anderson]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckung vum [[Positron]]" |- | rowspan="2" |[[1937]] |[[Clinton Joseph Davisson]] |[[Fichier:Clinton Davisson.jpg|100px|Clinton Davisson]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir experimentell Entdeckung vun der Streeung vun Elektronen an de Kristaller" |- |[[George Paget Thomson]] |[[Fichier:George Paget Thomson.jpg|100px|George Paget Thomson]] |{{GBR}} |- |[[1938]] |[[Enrico Fermi]] |[[Fichier:Enrico Fermi.jpg|100px|Enrico Fermi]] |{{ITA}} |"fir säi Bewäis vun der Existenz vun neie radioaktiven Elementer déi duerch [[Neutronebestralung]] entstane sinn, a fir seng domat verbonnen Entdeckung vun duerch lues Neutronen ausgeléist nukleare Reaktiounen" |- |[[1939]] |[[Ernest Orlando Lawrence]] |[[Fichier:Ernest Lawrence.jpg|100px|Ernest Lawrence]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung an d'Entwécklung vum [[Zyklotron]] a fir d'Resultater déi domat erziilt goufen, a besonnesch am Bezuch op kënschtlech radioaktiv Elementer" |- |[[1940]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |} === 1941 - 1950 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1941]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1942]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1943]] |[[Otto Stern]] ''(1944 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Otto Stern.jpg|100px|Otto Stern]] |{{DEU}} |"fir säi Beitrag zur Entwécklung vun der Molekularstral Method a senger Entdeckung vum magnéitesche Moment vum [[Proton]]" |- |[[1944]] |[[Isidor Isaac Rabi]] |[[Fichier:II Rabi.jpg|100px|Isidor Isaac Rabi]] |{{USA}} |"fir seng Method mat Resonanz magnéitesch Eegenschafte vun Atomkären ze moossen" |- |[[1945]] |[[Wolfgang Pauli]] |[[Fichier:Pauli.jpg|100px|Wolfgang Pauli]] |{{AUT}} |"fir d'Entdeckung vum Ausschléissungsprinzip, deen och [[Pauli-Prinzip]] genannt gëtt" |- |[[1946]] |[[Percy Williams Bridgman]] |[[Fichier:Bridgman.jpg|100px|Percy Williams Bridgman]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung vun engem Apparat fir extreem héijen Drock ze produzéieren, a fir seng Entdeckungen déi hien am Beräich vun der Physik vum héijen Drock gemaach huet" |- |[[1947]] |[[Sir Edward Victor Appleton]] |[[Fichier:Appleton.jpg|100px|Edward Victor Appleton]] |{{GBR}} |"fir seng Ënnersich vun der Physik vun der ieweschter [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]], a besonnesch fir d'Entdeckung vun der sougenannter [[Appleton-Schicht]]" |- |[[1948]] |[[Patrick Maynard Stuart Blackett]] |[[Fichier:Blackett.jpg|100px|Patrick Maynard Stuart Blackett]] |{{GBR}} |"fir seng Entwécklung vun der Wilson Dampkummer a seng Entdeckungen am Beräich vun der [[Nuklearphysik]] vu kosmescher Stralung" |- |[[1949]] |[[Hideki Yukawa]] |[[Fichier:Yukawa.jpg|100px|Hideki Yukawa]] |{{JPN}} |"fir seng Virausso vun der Existenz vu [[Mesonen]], déi op senger theoreetescher Aarbecht iwwer nuklear Kräfte baséiert " |- |[[1950]] |[[Cecil Frank Powell]] |[[Fichier:Cecil Powell.jpg|100px|Cecil Powell]] |{{GBR}} |"fir seng Entwécklung vun der fotografescher Method fir nuklear Prozesser ze studéieren a seng, mat där Method gemaachten Entdeckungen am Bezuch op d'Mesonen" |} === 1951 - 1960 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="2" |[[1951]] |[[Sir John Douglas Cockcroft]] |[[Fichier:Cockcroft.jpg|100px|John Cockcroft]] |{{GBR}} | rowspan="2" |"fir hir Pionéieraarbecht un der Transmutatioun vun Atomkären duerch kënschtlech beschleunegt atomar Deelercher" |- |[[Ernest Thomas Sinton Walton]] |[[Fichier:Ernest Walton.jpg|100px|Ernest Walton]] |{{IRL}} |- | rowspan="2" |[[1952]] |[[Felix Bloch]] |[[Fichier:Bloch.jpg|100px|Felix Bloch]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entwécklung vun neie Methode fir nuklear magnéitesch Prezisiounsmiessungen an déi domat verbonnen Entdeckungen" |- |[[Edward Mills Purcell]] |[[Fichier:Edward Mills Purcell.jpg|100px|Edward Mills Purcell]] |{{USA}} |- |[[1953]] |[[Frits Zernike]] |[[Fichier:Zernike.jpg|100px|Frits Zernike]] |{{NED}} |"fir säi Beweis vun der Phasekontrastmethod, a besonnesch fir seng Erfindung vum [[Phasekontrastmikroskop]]" |- | rowspan="2" |[[1954]] |[[Max Born]] |[[Fichier:Max Born.jpg|100px|Max Born]] |{{POL}} |"fir seng fundamental Fuerschung an der Quantemechanik, a besonnesch fir seng statistesch Interpretatioun vun der Wellefunktioun" |- |[[Walther Bothe]] |[[Fichier:Bothe.jpg|100px|Walther Bothe]] |{{DEU}} |"fir d'Koinzidenzmethod a seng Entdeckungen déi hien domat gemaach huet" |- | rowspan="2" |[[1955]] |[[Willis Eugene Lamb]] |[[Fichier:Willis Lamb 1955.jpg|100px|Willis E. Lamb]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckunge wat d'Feinstruktur vum Waasserstoffspektrum ugeet" ''(Lamb shift'') |- |[[Polykarp Kusch]] |[[Fichier:Polykarp Kusch.jpg|100px|Polykarp Kusch]] |{{USA}} |"fir seng prezis Bestëmmung vum magnéitesche Moment vum [[Elektron]]" |- | rowspan="3" |[[1956]] |[[William Bradford Shockley]] |[[Fichier:Shockley.jpg|100px|William B. Shockley]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Fuerschungen un Hallefleederen an hir Entdeckung vum [[Transistoreffet]]" |- |[[John Bardeen]] |[[Fichier:Bardeen.jpg|100px|John Bardeen]] |{{USA}} |- |[[Walter Houser Brattain]] |[[Fichier:Brattain.jpg|100px|Walter H. Brattain]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1957]] |[[Chen Ning Yang]] |[[Fichier:Yang.jpg|100px|Chen Ning Yang]] |{{CHN}} | rowspan="2" |"fir hir déifgrënneg Ënnersichunge vun de sougenannte [[Paritéitsgesetz]]er, wat zu wichtegen Entdeckungen am Bezuch op elementar Deelercher gefouert huet" |- |[[Tsung-Dao Lee]] |[[Fichier:TD Lee.jpg|100px|Tsung-Dao Lee]] |{{CHN}} |- | rowspan="3" |[[1958]] |[[Pavel Alekseyevich Cherenkov]] |[[Fichier:Cerenkov.jpg|100px|Pawel Tscherenkow]] |{{URSS}} | rowspan="3" |"fir d'Entdeckung an d'Interpretatioun vum [[Cherenkov-Vavilov Effet]]" |- |[[Ilja Frank]] |[[Fichier:Ilya Frank.jpg|100px|Ilja Frank]] |{{URSS}} |- |[[Igor Tamm]] |[[Fichier:Igor Tamm.jpg|100px|Igor Tamm]] |{{URSS}} |- | rowspan="2" |[[1959]] |[[Emilio Gino Segre]] |[[Fichier:Segre.jpg|100px|Emilio Segrè]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vum [[Antiproton]]" |- |[[Owen Chamberlain]] |[[Fichier:Owen Chamberlain.jpg|100px|Owen Chamberlain]] |{{USA}} |- |[[1960]] |[[Donald Arthur Glaser]] |[[Fichier:Donald Glaser.jpg|100px|Donald A. Glaser]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung vun der [[Blosekummer]]" |} === 1961 - 1970 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="2" |[[1961]] |[[Robert Hofstadter]] |[[Fichier:Robert Hofstadter.jpg|100px|Robert Hofstadter]] |{{USA}} |"fir seng Pionéieraarbecht bei den Ënnersich vun der Streeung vun Elektronen an Atomkären, an déi dobäi erreecht Entdeckungen am Bezuch op d'Struktur vun den [[Nukleonen]]" |- |[[Rudolf Ludwig Mössbauer]] |[[Fichier:Mossbauer.jpg|100px|Rudolf Mößbauer]] |{{DEU}} |"fir seng Fuerschungen un der Resonanzabsorptioun vu [[Gammastralung]] a seng domat verbonnen Entdeckung vum Effet de säin Numm dréit" (''Mössbauer Effe''t) |- |[[1962]] |[[Lev Davidovich Landau]] |[[Fichier:Landau.jpg|100px|Lew Landau]] |{{URSS}} |"fir seng pionéierlech Theorie fir kondenséiert Matière, besonnesch flëssegen [[Helium]]" |- | rowspan="3" |[[1963]] |[[Eugene Paul Wigner]] |[[Fichier:Wigner.jpg|100px|Eugene Paul Wigner]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg zu der Theorie vun Atomkären an elementaren Deelercher, besonnesch duerch d'Entdeckung an d'Uwendung vu fundamentale Symmetrie Prinziper" |- |[[Maria Goeppert-Mayer]] |[[Fichier:Mayer.jpg|100px|Maria Goeppert-Mayer]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckunge wat d'[[nuklear Schuelestruktur]] ugeet" |- |[[Johannes Hans Daniel Jensen]] |[[Fichier:Jensen.jpg|100px|J. Hans D. Jensen]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1964]] |[[Charles Hard Townes]] |[[Fichier:Charles Hard Townes-Nibib-2007-retouched.jpg|100px|Charles H. Townes]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir fundamental Aarbecht am Domän vun der Quantenelektronik, déi zur, um Prinzip vum Maser-Laser baséierend, Konstruktioun vun [[Oszillator]]en a Verstäerkere gefouert huet" |- |[[Nicolay Gennadiyevich Basov]] |[[Fichier:Basov.jpg|100px|Nikolai Bassow]] |{{URSS}} |- |[[Alexander Prochorow]] |[[Fichier:Aleksandr Prokhorov.jpg|100px|Alexander Prochorow]] |{{URSS}} |- | rowspan="3" |[[1965]] |[[Richard Feynman]] |[[Fichier:Feynman at Los Alamos.jpg|100px|Richard Feynman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir fundamental Aarbecht an der Quantenelektrodynamik, mat déifgrënnege Konsequenze fir d'Physik vun den elementaren Deelercher" |- |[[Julian Schwinger]] |[[Fichier:Schwinger.jpg|100px|Julian Seymour Schwinger]] |{{USA}} |- |[[Sin-Itiro Tomonaga]] |[[Fichier:Tomonaga.jpg|100px|Shin'ichirō Tomonaga]] |{{JPN}} |- |[[1966]] |[[Alfred Kastler]] |[[Fichier:Kastler.jpg|100px|Alfred Kastler]] |{{FRA}} |"fir d'Entdeckung an d'Entwécklung vun optesche Methode fir Hertzresonanzen an Atomer ze studéieren" |- |[[1967]] |[[Hans Bethe|Hans Albrecht Bethe]] |[[Fichier:Hans Bethe.jpg|100px|Hans Bethe]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg zu der Theorie vun nukleare Reaktiounen, a besonnesch seng Entdeckungen am Bezuch op d'Energieproduktioun an de Stären" |- |[[1968]] |[[Luis Walter Alvarez]] |[[Fichier:LWA Picture Final.jpg|100px|Luis Walter Alvarez]] |{{USA}} |"fir seng entscheedend Bäiträg zu der Physik vun den elementaren Deelercher, a besonnesch d'Entdeckung vun enger grousser Zuel vun Resonanzzoustänn, erméiglecht duerch seng Weiderentwécklung vun der Technik fir Waasserstoff-Bullekummeren ze benotzen an der Datenanalys" |- |[[1969]] |[[Murray Gell-Mann]] |[[Fichier:MurrayGellMannJI1.jpg|100px|Murray Gell-Mann]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg an Entdeckunge wat d'Klassifikatioun vun den elementaren Deelercher an hiren Interaktiounen ugeet" |- | rowspan="2" |[[1970]] |[[Hannes Alfvén|Hannes Olof Gösta Alfvén]] |[[Fichier:YoungAlfven.jpg|100px|Hannes Alfvén]] |{{SWE}} |"fir fundamental Aarbecht an Entdeckungen an der [[Magnéit-Hydrodynamik]], mat fruchtbaren Uwendungen a verschiddene Beräicher vun der [[Plasmaphysik]]" |- |[[Louis Eugene Félix Néel]] |[[Fichier:Louis Neel 1970.jpg|100px|Louis Néel]] |{{FRA}} |"fir fundamental Aarbecht an Entdeckungen am Bezuch op [[Antiferromagnéit]]en a [[Ferrimagnéit]]en, déi zu wichtegen Uwendungen an der Festkierperphysik gefouert hunn" |} === 1971 - 1980 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit ! colspan="2" |Sujet |- |[[1971]] |[[Dennis Gabor]] |[[Fichier:Dennis Gabor 1971.jpg|100px|Dennis Gábor]] |{{GBR}} | colspan="2" |"fir seng Entdeckung an Entwécklung vun der holografescher Method" |- | rowspan="3" |[[1972]] |[[John Bardeen]] |[[Fichier:Bardeen.jpg|100px|John Bardeen]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir zesummen entwéckelt Theorie vun der Superleedung, och dacks [[BCS-Theorie]] genannt" |- |[[Leon Neil Cooper]] |[[Fichier:Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg|100px|Leon Neil Cooper]] |{{USA}} |- |[[John Robert Schrieffer]] |[[Fichier:John Robert Schrieffer.jpg|100px|John Robert Schrieffer]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1973]] |[[Leo Esaki]] |[[Fichier:Leo Esaki 1959.jpg|100px|Leo Esaki]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir experimentell Entdeckungen am Bezuch op Tunnelphenomeener an Hallef- a Superleederen" |- |[[Ivar Giaever]] |[[Fichier:Ivar Giaever.jpg|100px|Ivar Giaever]] |{{USA}} |- |[[Brian David Josephson]] |[[Fichier:Brian Josephson, March 2004.jpg|100px|Brian David Josephson]] |{{GBR}} | colspan="2" |"fir seng theoreetesch Virausso vun den Eegenschafte vun engem Superstroum duerch eng Tunnelbarrière, a besonnesch déi Phenomeener déi allgeméng als ''[[Josephson Effet]]'' bekannt sinn" |- | rowspan="2" |[[1974]] |[[Sir Martin Ryle]] | |{{GBR}} |"fir seng Observatiounen an Erfindungen, besonnesch vun der Ëffnungs Syntheesen Technik" | rowspan="2" |"fir hir pionéierlesch Fuerschung an der Radio Astrophysik" |- |[[Antony Hewish]] | |{{GBR}} |"fir seng entscheedend Roll an der Entdeckung vu [[Pulsar]]en" |- | rowspan="3" |[[1975]] |[[Aage Niels Bohr]] |[[Fichier:Aage Bohr.jpg|100px|Aage Niels Bohr]] |{{DEN}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der Verbindung tëscht kollektiver Beweegung a Partikelbeweegung an Atomkären, an d'Entwécklung vun der Theorie vun der Struktur vum Atomkär, déi op dëser Verbindung berout" |- |[[Ben Mottelson]] |[[Fichier:Mottelson,Ben 1963 Kopenhagen.jpg|100px|Ben Mottelson]] |{{DEN}} |- |[[James Rainwater]] |[[Fichier:James Rainwater 2.jpg|100px|James Rainwater]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1976]] |[[Burton Richter]] |[[Fichier:Burton Richter - charm quark.jpg|100px|Burton Richter]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir Pionéieraarbecht bei der Entdeckung vun engem neie schwéieren Deelchen" (''J Deelchen'') |- |[[Samuel Chao Chung Ting]] |[[Fichier:Samuel ting 10-19-10.jpg|100px|Samuel Chao Chung Ting]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1977]] |[[Philip Warren Anderson]] |[[Fichier:Andersonphoto.jpg|100px|Philip W. Anderson]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir fundamental theoreetesch Ënnersichunge vun der elektronescher Struktur vu magnéiteschen an ongeuerdente Systemer" |- |[[Nevill Francis Mott]] |[[Fichier:Mott,Nevill Francis Heisenberg 1952 London.jpg|100px|Nevill Francis Mott]] |{{GBR}} |- |[[John Hasbrouck Van Vleck]] |[[Fichier:JH van Vleck 1974.jpg|100px|John Hasbrouck Van Vleck]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1978]] |[[Pyotr Leonidovich Kapitsa]] |[[Fichier:Pyotr L Kapitsa Russian physicist 1964.jpg|100px|Pjotr Kapiza (links)]] |{{URSS}} | colspan="2" |"fir seng fundamental Erfindungen an Entdeckungen am Beräich vun der Physik vun den niddregen Temperaturen" |- |[[Arno Allan Penzias]] |[[Fichier:Arno Penzias.jpg|100px|Arno Penzias]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vun der kosmescher Mikrowellen-Hannergrondstralung" |- |[[Robert Woodrow Wilson]] | |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1979]] |[[Sheldon Lee Glashow]] |[[Fichier:Sheldon Glashow at Harvard cropped.jpg|100px|Sheldon Lee Glashow]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir Bäiträg zu der Theorie vun de vereenegte schwaachen an elektromagnéiteschen Interaktiounen tëscht elementaren Deelercher, an och, ënner anerem, hiert Viraussoe vun de schwaachen neutrale Stréim" |- |[[Abdus Salam]] |[[Fichier:Abdus Salam 1987.jpg|100px|Abdus Salam]] |{{PAK}} |- |[[Steven Weinberg (Physiker)|Steven Weinberg]] |[[Fichier:Steven Weinberg 2010.jpg|100px|Steven Weinberg]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1980]] |[[James Watson Cronin]] |[[Fichier:James-cronin.jpg|100px|James Cronin]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun der Violatioun vu fundamentale Symmetrie Prinziper am Zerfall vum neutrale K-Meson" |- |[[Val Logsdon Fitch]] |[[Fichier:Val Fitch.jpg|100px|Val Fitch]] |{{USA}} |} === 1981 - 1990 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="3" |[[1981]] |[[Nicolaas Bloembergen]] |[[Fichier:Nicolaas Bloembergen 1981.jpg|100px|Nicolaas Bloembergen]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir hire Bäitrag zu der Entwécklung vun der [[Laser (Physik)|Laser]]-[[Spektroskopie]]" |- |[[Arthur Leonard Schawlow]] |[[Fichier:Artur Schawlow, Stanford University.jpg|100px|Arthur Leonard Schawlow]] |{{USA}} |- |[[Kai Manne Börje Siegbahn]] |[[Fichier:Kai Manne Börje Siegbahn.jpg|100px|Kai Siegbahn]] |{{SWE}} |"fir säi Bäitrag zu der Entwécklung vun der Héich-Opléisungs-Elektrone-Spektroskopie" |- |[[1982]] |[[Kenneth G. Wilson]] | |{{USA}} |"fir seng Theorie vu kritesche Phenomeener a Verbindung mat Phaseniwwergäng" |- | rowspan="2" |[[1983]] |[[Subrahmanyan Chandrasekhar]] | |{{IND}} |"fir seng theoreetesch Studie vun de physikalesche Prozesser, déi vu Wichtegkeet an der Struktur an an der Evolutioun vu Stäre sinn" (''Chandrasekhar Limi''t) |- |[[William Alfred Fowler]] |[[Fichier:William A. Fowler Los Alamos ID.png|100px|William Alfred Fowler]] |{{USA}} |"fir seng theoreetesch an experimentell Studie vun den nukleare Reaktiounen, déi vun Wichtegkeet beim Entstoe vu cheemeschen Elementer am Universum sinn" |- | rowspan="2" |[[1984]] |[[Carlo Rubbia]] |[[Fichier:Carlo Rubbia W and Z bosons.jpg|100px|Carlo Rubbia]] |{{ITA}} | rowspan="2" |"fir hir entscheedend Bäiträg zum grousse Projet, deen zu der Entdeckung vun de [[W-Boson|W]] an [[Z-Boson|Z Deelercher]] gefouert huet, déi Felder déi d'schwaach Interaktioun vermëttelen" |- |[[Simon van der Meer]] |[[Fichier:Nobelprijswinnaar v.d. Meer en echtgenote op Huis ten Bosch met Koningin Beatrix, Bestanddeelnr 253-8884.jpg|100px|Simon van der Meer (lénks)]] |{{NED}} |- |[[1985]] |[[Klaus von Klitzing]] |[[Fichier:Klaus von Klitzing 2015.jpg|100px|Klaus von Klitzing]] |{{POL}} |"fir d'Entdeckung vum ''Quanten-Hall-Effet''" |- | rowspan="3" |[[1986]] |[[Ernst Ruska]] | |{{DEU}} |"fir seng fundamental Aarbecht an der Elektronen Optik a fir den Entworf vum éischten [[Elektronemikroskop]]" |- |[[Gerd Binnig]] |[[Fichier:Gerd Binnig sw.jpg|100px|Gerd Binnig]] |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir hiren Entworf vum [[Rastertunnelmikroskop]]" |- |[[Heinrich Rohrer]] |[[Fichier:Rohrer.jpg|100px|Heinrich Rohrer]] |{{CHE}} |- | rowspan="2" |[[1987]] |[[Johannes Georg Bednorz]] |[[Fichier:Georg Bednorz speaking at the groundbreaking of the new IBM and ETH Zurich Nanotech Exploratory Technology Lab.jpg|100px|Georg Bednorz]] |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir hire wichtegen Duerchbroch duerch d'Entdeckung vun der Superleedung a Keramik Materialien" |- |[[Karl Alexander Müller]] |[[Fichier:Karl Alexander Mueller.jpg|100px|K. Alex Müller]] |{{CHE}} |- | rowspan="3" |[[1988]] |[[Leon Max Lederman]] |[[Fichier:Leon M. Lederman.jpg|100px|Leon Max Lederman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'[[Neutrinostral Method|Neutrinostral-Method]] an dem Noweis vum Muon-[[Neutrino]]" |- |[[Melvin Schwartz]] | |{{USA}} |- |[[Jack Steinberger]] |[[Fichier:Jack-Steinberger-2008.JPG|100px|Jack Steinberger]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1989]] |[[Norman Foster Ramsey]] |[[Fichier:Norman Foster Ramsey 1970 (cropped).jpg|100px|Norman Ramsey]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vun der ''separated oscillatory fields Method'' an hir Benotzung an [[Atom-Auer]]e<nowiki/>n" |- |[[Hans Georg Dehmelt]] | |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun der Ione Fall Technik" |- |[[Wolfgang Paul]] | |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1990]] |[[Jerome Isaac Friedman]] |[[Fichier:Physics Nobel laureate Jerry Friedman, 2016.jpg|100px|Jerome Isaac Friedman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Pionéierinvestigatiounen am Bezuch op déif inelastesch Streeung vun Elektronen u Protonen a gebonnenen Neutronen, déi vun enormer Wichtegkeet fir d'Entwécklung vum Quark Modell an der Deelchephysik waren" |- |[[Henry Way Kendall]] |[[Fichier:Henry Kendall by Tom Frost crop.jpg|100px|Henry W. Kendall]] |{{USA}} |- |[[Richard Edward Taylor]] |[[Fichier:Richard E. Taylor.jpg|100px|Richard Edward Taylor]] |{{CAN}} |} === 1991 - 2000 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1991]] |[[Pierre-Gilles de Gennes]] |[[Fichier:Pierre-Gilles crop.jpg|100px|Pierre-Gilles de Gennes]] |{{FRA}} |"fir d'Entdeckung datt Methoden, déi fir d'Studéiere vun Uerdnungsphenomeener an einfache Systemer entwéckelt goufen, och kënne fir méi komplex Forme vun Matière verallgemengert ginn, a besonnesch fir flësseg Kristaller an [[Polymer]]en" |- |[[1992]] |[[Georges Charpak]] |[[Fichier:CHARPAK Georges-24x50-2005 cropped.JPG|100px|Georges Charpak]] |{{FRA}} |"fir seng Erfindung an Entwécklung vun Detektoren an der Deelchephysik, a besonnesch d'[[Villkabel-Proportionalkummer]]" |- | rowspan="2" |[[1993]] |[[Russell Hulse]] |[[Fichier:Russell Alan Hulse.jpg|100px|Russell Hulse]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun engem neien Typ vu [[Pulsar]], eng Entdeckung déi nei Weeër an der [[Gravitatioun]]sfuerschung erméiglecht huet" |- |[[Joseph Hooton Taylor Jr.|Joseph Hooton Taylor, Jr.]] |[[Fichier:2008JosephTaylor.jpg|100px|Joseph Hooton Taylor, Jr.]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1994]] |[[Bertram Brockhouse]] |[[Fichier:Bertram Brockhouse.jpg|100px|Bertram Brockhouse]] |{{CAN}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun der Neutrone-Spektroskopie" |- |[[Clifford Shull]] |[[Fichier:Wollan and Shull 1949 (cropped).jpg|100px|Clifford Shull]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1995]] |[[Martin Lewis Perl]] |[[Fichier:Martin Perl - tau.jpg|100px|Martin L. Perl]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum [[Tau Lepton]]" |- |[[Frederick Reines]] |[[Fichier:Frederick Reines.jpg|100px|Frederick Reines]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum [[Neutrino]]" |- | rowspan="3" |[[1996]] |[[David Morris Lee]] |[[Fichier:Nobel Laureate David Morris Lee in 2007.jpg|100px|David M. Lee]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Entdeckung vun der Superfluiditéit am [[Helium|Helium-3]]" |- |[[Douglas Dean Osheroff]] |[[Fichier:Douglas Osheroff.jpg|100px|Douglas D. Osheroff]] |{{USA}} |- |[[Robert Coleman Richardson]] |[[Fichier:Robert Coleman Richardson.jpg|100px|Robert Coleman Richardson]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1997]] |[[Steven Chu]] |[[Fichier:Steven Chu official portrait headshot.jpg|100px|Steven Chu]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'Entwécklung vu Methode fir Atomer mat Laserluucht ofzekillen an anzefänken" |- |[[Claude Cohen-Tannoudji]] |[[Fichier:Claude Cohen-Tannoudji.JPG|100px|Claude Cohen-Tannoudji]] |{{FRA}} |- |[[William Daniel Phillips]] |[[Fichier:William Phillips-physicist photo.jpg|100px|William D. Phillips]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1998]] |[[Robert Betts Laughlin]] |[[Fichier:Robert Laughlin, Stanford University.jpg|100px|Robert B. Laughlin 1998]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Entdeckung vun enger neier Form vu Quantefluid mat fraktionell geluedenen Excitatiounen" (''Fraktionellen Quanten Hall Effet'') |- |[[Horst Ludwig Störmer]] |[[Fichier:Horst Störmer cropped.jpg|100px|Horst Störmer]] |{{DEU}} |- |[[Daniel Chee Tsui]] |[[Fichier:Daniel Chee Tsui.jpg|100px|Daniel Chee Tsui]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1999]] |[[Gerardus ’t Hooft]] |[[Fichier:Gerard 't Hooft.jpg|100px|Gerardus ’t Hooft]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir d'Opklärung vun der Quantestruktur vun den elektroschwaachen Interaktiounen an der Physik" |- |[[Martinus J. G. Veltman]] |[[Fichier:Martinus Veltman.jpg|100px|Martinus J. G. Veltman]] |{{NED}} |- | rowspan="3" |[[2000]] |[[Jores Alfjorow]] |[[Fichier:Zhores Alferov.jpg|100px|Jhores Alfjorow]] |{{URSS}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun hallefleedenden Heterostrukturen déi an der Héich-Vitess- an [[Optoelektronik]] benotzt ginn" |- |[[Herbert Kroemer]] |[[Fichier:Herbert Kroemer.jpg|100px|Herbert Kroemer]] |{{DEU}} |- |[[Jack Kilby]] | |{{USA}} |"fir säin Deel un der Entdeckung vum integréierte Schaltkrees" |} === 2001 - 2010 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="3" |[[2001]] |[[Eric Allin Cornell]] |[[Fichier:Physics Nobel Laureate Eric Allin Cornell, in June of 2015.jpg|100px|Eric Allin Cornell]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir Realisatioun vum [[Bose-Einstein-Kondensat]] a verdënnte Gase vun Alkali Atomer, a fir fréi fundamental Studie vun den Eegenschafte vum Kondensat" |- |[[Wolfgang Ketterle]] |[[Fichier:Ketterle.jpg|100px|Wolfgang Ketterle]] |{{DEU}} |- |[[Carl Edwin Wieman]] |[[Fichier:Carl Wieman.jpg|100px|Carl Wieman]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2002]] |[[Raymond Davis junior]] |[[Fichier:Raymond Davis, Jr 2001.jpg|100px|Raymond Davis jr.]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir pionéierlech Bäiträg zu der [[Astrophysik]], a besonnesch fir den Noweis vu kosmeschen [[Neutrino]]en" |- |[[Masatoshi Koshiba]] |[[Fichier:Masatoshi Koshiba 2002.jpg|100px|Masatoshi Koshiba]] |{{JPN}} |- |[[Riccardo Giacconi]] |[[Fichier:RiccardoGiacconi.jpg|100px|Riccardo Giacconi]] |{{USA}} |"fir Pionéier-Beiträg an der Astrophysik, déi zur Entdeckung vu kosmesche Rëntgestralequelle gefouert hunn " |- | rowspan="3" |[[2003]] |[[Alexei Abrikossow]] |[[Fichier:AA Abrikosov ANL4.jpg|100px|Alexei Abrikossow]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir Pionéierbäiträg an der Theorie vu Superleederen a Superfluiden" |- |[[Witali Ginsburg]] |[[Fichier:Ginzburg in MSU opaque.jpg|100px|Witali Ginsburg]] |{{URSS}} |- |[[Anthony James Leggett]] |[[Fichier:Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg|100px|Anthony James Leggett]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2004]] |[[David Gross]] |[[Fichier:David Gross cropped.JPG|100px|David Gross]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der asymptotescher Fräiheet an der Theorie vun der staarker Interaktioun" |- |[[David Politzer]] | |{{USA}} |- |[[Frank Wilczek]] |[[Fichier:FrankStockholm2004.jpg|100px|Frank Wilczek]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2005]] |[[Roy Jay Glauber]] |[[Fichier:Roy Glauber.jpg|100px|Roy J. Glauber]] |{{USA}} |"fir säi Bäitrag zu der [[Quantentheorie]] vun optescher Koherenz" |- |[[John Lewis Hall]] |[[Fichier:John L. Hall.jpg|100px|John Lewis Hall]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Bäiträg zu der Entwécklung vun, op Laser baséierend, Prezisiouns-Spektroskopie; déi optesch Frequenzkamm-Technik abegraff" |- |[[Theodor Hänsch]] |[[Fichier:Theodor W Haensch.jpg|100px|Theodor Hänsch]] |{{DEU}} |- | rowspan="2" |[[2006]] |[[John Cromwell Mather]] |[[Fichier:John-C-Mather2.jpg|100px|John Cromwell Mather]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Ënnersichung vun der kosmescher Hannergrondstralung" |- |[[George Smoot]] |[[Fichier:George smoot 06N7133a.jpg|100px|George Smoot]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2007]] |[[Albert Fert]] |[[Fichier:Albert Fert 0109.jpg|100px|Albert Fert]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"fir de Risemagneto-Widderstandseffet" |- |[[Peter Grünberg]] |[[Fichier:Peter Gruenberg 01.jpg|100px|Peter Grünberg]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[2008]] |[[Yōichirō Nambu]] |[[Fichier:YoichiroNambu.jpg|100px|Yōichirō Nambu]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum Mechanismus vun der spontaner Symmetriebriechung an der Elementardeelchephysik" |- |[[Makoto Kobayashi]] |[[Fichier:Makoto Kobayashi-press conference Dec 07th, 2008-2b.jpg|100px|Makoto Kobayashi]] |{{JPN}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vum Ursprong vun der gebracher Symmetrie, déi d'Existenz vu mindestens dräi Quarkfamillje virausseet" |- |[[Toshihide Masukawa]] |[[Fichier:Toshihide Masukawa-press conference Dec 07th, 2008-4.jpg|100px|Toshihide Masukawa]] |{{JPN}} |- | rowspan="3" |[[2009]] |[[Charles Kuen Kao]] |[[Fichier:Charles K. Kao cropped 2.jpg|100px|Charles Kuen Kao]] |{{USA}} |"fir bunnbriechend Erfolleger um Gebitt vun der Liichtleedung mat Fiberoptik fir d'optesch Kommunikatioun" |- |[[Willard Boyle]] |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-23.jpg|100px|Willard Boyle]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir d'Erfanne vum [[CCD-Sensor|CCD-Senso]]<nowiki/>r" |- |[[George Elwood Smith]] |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-27.jpg|100px|George E. Smith]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2010]] |[[Andre Geim]] |[[Fichier:Andre Geim 2010-1.jpg|100px|Andre Geim]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir grondleeënd Experimenter mat dem zweedimensionale Material [[Graphen]]" |- |[[Konstantin Novoselov]] |[[Fichier:Nobel Prize 2010-Press Conference KVA-DSC 7431.jpg|100px|Konstantin Novoselov]] |{{GBR}} |} === 2011 - 2020 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit ! colspan="2" |Sujet |- | rowspan="3" |[[2011]] |[[Saul Perlmutter]] |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7727.jpg|100px|Saul Perlmutter]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der beschleunegter Expansioun vum Universum duerch Beobachtunge vu [[Supernova]]e déi wäit ewech waren" |- |[[Brian P. Schmidt]] |[[Fichier:Brian Schmidt portrait 1.jpg|100px|Brian P. Schmidt]] |{{USA}} |- |[[Adam Riess]] |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7708.jpg|100px|Adam Riess]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2012]] |[[Serge Haroche]] |[[Fichier:Serge Haroche 1 2012.jpg|100px|Serge Haroche]] |{{FRA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir Entwécklung vu revolutionären experimentelle Methoden, déi et erméiglechen, Quantensystemer ze manipuléieren." |- |[[David Wineland]] |[[Fichier:David Wineland 2008crop.jpg|100px|David Wineland]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2013]] |[[François Englert]] |[[Fichier:Francois Englert.jpg|100px|François Englert]] |{{BEL}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir déi theoreetesch Entdeckung vum [[Higgs-Mechanismus]], deen zu onsem Verständnis vum Ursprong vun der Mass vu subatomaren Deelercher bäidréit, an dee kierzlech duerch d'Entdeckung vum virausgesoten Elementardeelchen duerch d'ATLAS- an CMS-Experimenter am ''Large Hadron Collider'' vum [[CERN]] bestätegt gouf" |- |[[Peter W. Higgs]] |[[Fichier:Higgs, Peter (1929)3.jpg|100px|Peter Higgs]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2014]] |[[Isamu Akasaki]] |[[Fichier:Isamu Akasaki 201111.jpg|100px|Isamu Akasaki]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Erfindung vun effiziente, bloe, Liicht ausstralenden [[Diod]]en, déi hell an energiespuerend Liichtquellen erméiglecht hunn“ |- |[[Hiroshi Amano]] |[[Fichier:Hiroshi Amano 20141211.jpg|100px|Hiroshi Amano]] |{{JPN}} |- |[[Shuji Nakamura]] |[[Fichier:Professor Shuji Nakamura (Cropped).jpg|100px|Shuji Nakamura]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2015]] |[[Takaaki Kajita]] |[[Fichier:Takaaki Kajita 5171-2015.jpg|100px]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun den Neutrino-[[Oszillatioun]]en, déi weisen datt [[Neutrino]]en eng Mass hunn" |- |[[Arthur McDonald]] |[[Fichier:Arthur B. McDonald 5139-2015.jpg|100px|Arthur McDonald]] |{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2016]] |[[David J. Thouless]] |[[Fichier:DavidThouless 1995 UW.jpg|100px|David J. Thouless]] |{{GBR}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir theoreetesch Entdeckunge vun topologesche Phaseniwwergäng an topologesche Materiephasen“ |- |[[F. Duncan M. Haldane]] |[[Fichier:Duncan Haldane.jpg|100px|F. Duncan M. Haldane]] |{{GBR}} |- |[[John M. Kosterlitz]] |[[Fichier:Jkosterl.jpg|100px|John M. Kosterlitz]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2017]] |[[Rainer Weiss]] |[[Fichier:Rainer Weiss - December 2006.jpg|100px|Rainer Weiss]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir entscheedend Bäiträg fir de [[LIGO-Detekter]] (''Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory'') an d'Observatioun vu [[Gravitatiounswell]]en" |- |[[Barry Barish]] |[[Fichier:05-0367-92D.hr.jpg|100px|Barry Barish]] |{{USA}} |- |[[Kip Thorne]] |[[Fichier:Kip Thorne at Caltech.jpg|100px|Kip Thorne]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2018]] |[[Arthur Ashkin]] | |{{USA}} |"fir d'Entwécklung vun optesche Pincetten an hir Benotzung an der Biologie". | rowspan="3" |"fir fortschrëttlech Erfindungen am Beräich vun der [[Laser (Physik)|Laserphysik]]" |- |[[Gérard Mourou]] |[[Fichier:Gérard Mourou (cropped).jpg|100px|Gérard Mourou (2015)]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun enger Method, mat där sech héichenergetesch, ultrakuerz optesch Pulser maache loossen" |- |[[Donna Strickland]] |[[Fichier:Donna Strickland - 2017 (cropped).jpg|100px|Donna Strickland]] |{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2019]] |[[James Peebles]] |[[Fichier:Jim Peebles.jpg|100px|James Peebles]] |{{CAN}} | colspan="2" |"fir theoreetesch Entdeckungen an der physikalesche [[Kosmologie]]“. |- |[[Michel Mayor]] |[[Fichier:Michel Mayor astrophysicien.JPG|100px|Michel Mayor]] |{{SUI}} | colspan="2" rowspan="2" |„fir d'Entdeckung vun engem Exoplanéit, dee ronderëm e sonnenänleche Stär kreest“. |- |[[Didier Queloz]] |[[Fichier:Didier Queloz at the ESO 50th Anniversary Gala Event - 01.jpg|100px|Didier Queloz]] |{{SUI}} |- | rowspan="3" |[[2020]] |[[Roger Penrose]] |[[Fichier:Roger_Penrose_9560.JPG|100px]] |{{GBR}} | colspan="2" rowspan="3" |„fir d'Entdeckung, datt d'Bildung vu [[Schwaarzt Lach|schwaarze Lächer]] eng robust Prognose vun der allgemenger [[Relativitéitstheorie]] ass“ |- |[[Reinhard Genzel]] |[[Fichier:Reinhard_Genzel_2018.jpg|100px]] |{{DEU}} |- |[[Andrea Ghez]] |[[Fichier:Andrea_Ghez_(cropped).jpg|100px]] |{{USA}} |} === 2021 - 2030=== {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- | rowspan="3" |[[2021]] |[[Syukuro Manabe]] |[[Fichier:Crafoord_Prize_EM1B0732_(42329290061).jpg|125x125px|Syukuro Manabe]] |{{JPN}}<br>{{USA}} | rowspan="3" | |- |[[Klaus Hasselmann]] | |{{DEU}} |- |[[Giorgio Parisi]] |[[ Fichier:Parisi_giorgio.jpg|100x100px|Giorgio Parisi]] |{{ITA}} |- | rowspan="3" |[[2022]] |[[Alain Aspec]] |[[Fichier:Alain-Aspect-ForMemRS.jpg|150x150px|Alain Aspect]] |{{FRA}} | rowspan="3" | |- |[[John Clauser]] |[[Fichier:JohnClauser.jpg|150x150px|John Clauser]] |{{USA}} |- |[[Anton Zeilinger]] |[[Fichier:A._Zeilinger.jpg|100x100px|Anton Zeilinger]] |{{AUT}} |- | rowspan="3" |[[2023]] |[[Pierre Agostini]] |[[Fichier:US_Embassy_Sweden_2023_Nobel_Reception_(53397591873)_(cropped).jpg|126x126px|Pierre Agostini]] |{{FRA}}<br>{{USA}} | rowspan="3" | |- |[[Ferenc Krausz]] |[[Fichier:Ferenc_Krausz_(cropped).jpg|145x145px|Ferenc Krausz]] |{{HUN}}<br>{{AUT}} |- |[[Anne L'Huillier]] |[[Fichier:Anne_LHuiller_01.JPG|141x141px|Anne L’Huillier]] |{{FRA}}<br>{{SWE}} |- | rowspan="2" |[[2024]] |[[John Hopfield]] |[[Fichier:John_J._Hopfield,_2024_Nobel_Prize_Laureate_in_Physics_1_(cropped).jpg|123x123px|John Hopfield]] |{{USA}} | rowspan="2" | |- |[[Geoffrey Hinton]] |[[Fichier:Geoffrey_Hinton_at_Collision_2024_in_Toronto_(cropped).jpg|118x118px|Geoffrey Hinton]] |{{GBR}}<br>{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2025]] |[[John Clarke]] |[[Fichier:John Clarke, British experimental physicist.jpg|100px100px|John Claus]] |{{GBR}} | rowspan="3" | |- |[[Michel Devoret]] |[[Fichier:Michel_H._Devoret_2017_190x180.jpg|100x100px|Michel Devoret]] |{{FRA}} |- |[[John M. Martinis]] |[[Fichier:John_Martinis_(cropped).jpg|133x133px|John M. Martinis]] |{{USA}} |- |[[2026]] |[[Francis Halzen]] |[[Fichier:Francis Halzen (2025).jpg|100x100px|Francis Halzen]] ||{{BEL}}<br>{{USA}} | |- |2027 | | | | |- |2028 | | | | |- |2029 | | | | |- |2030 | | | | |} {| class="center" style="width:100%; border:none;" cellpadding="5" |style="border-top:thin solid lightgrey;"| [[#1901 - 1910|1901 bis 1910]] • [[#1911 - 1920|1911 bis 1920]] • [[#1921 - 1930|1921 bis 1930]] • [[#1931 - 1940|1931 bis 1940]] • [[#1941 - 1950|1941 bis 1950]] • [[#1951 - 1960|1951 bis 1960]] |- |style="border-bottom:thin solid lightgrey;"| [[#1961 - 1970|1961 bis 1970]] • [[#1971 - 1980|1971 bis 1980]] • [[#1981 - 1990|1981 bis 1990]] • [[#1991 - 2000|1991 bis 2000]] • [[#2001 - 2010|2001 bis 2010]] • [[#2011 - 2020|2011 bis 2020]] • [[#2021 - 2030|2021 bis 2030]] |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Nobel laureates in Physics|Nobelpräisdréier fir Physik}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/ Laureate vum Nobelpräis an der Physik op ''nobelprize.org''] {{en}} {{Navigatioun Nobelpräisser}} [[Kategorie:Nobelpräisdréier fir Physik|!]] [[Kategorie:Lëschten (Nobelpräisdréier)|Physik]] [[Kategorie:Lëschten (Physik)|N]] tonp3fl31tlz7rt9681gqswfnutaa03 2711636 2711634 2026-10-11T15:32:13Z Martin Macha 2111 48001 /* 2021 - 2030 */ 2711636 wikitext text/x-wiki Dës '''Lëscht vun den [[Nobelpräis fir Physik|Nobelpräisdréier an der Physik]]''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. __NOTOC__ {| class="center" style="width:100%; border:none;" cellpadding="5" |style="border-top:thin solid lightgrey;"| [[#1901 - 1910|1901 bis 1910]] • [[#1911 - 1920|1911 bis 1920]] • [[#1921 - 1930|1921 bis 1930]] • [[#1931 - 1940|1931 bis 1940]] • [[#1941 - 1950|1941 bis 1950]] • [[#1951 - 1960|1951 bis 1960]] |- |style="border-bottom:thin solid lightgrey;"| [[#1961 - 1970|1961 bis 1970]] • [[#1971 - 1980|1971 bis 1980]] • [[#1981 - 1990|1981 bis 1990]] • [[#1991 - 2000|1991 bis 2000]] • [[#2001 - 2010|2001 bis 2010]] • [[#2011 - 2020|2011 bis 2020]] • [[#2021 - 2030|2021 bis 2030]] |} === 1901 - 1910 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1901]] |[[Wilhelm Conrad Röntgen]] |[[Fichier:Roentgen2.jpg|100px|Wilhelm Conrad Roentgen]] |{{DER}} |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht den hien duerch seng Entdeckung vun de [[Rëntgestralen]] geleescht huet." |- | rowspan="2" |[[1902]] |[[Hendrik Antoon Lorentz]] |[[Fichier:H A Lorentz (Nobel).jpg|100px|Hendrik Antoon Lorentz]] |{{NED}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht de si duerch hir Fuerschungen um Afloss vum [[Magnetismus]] op Stralungsphenomeener (''Zeeman Effet'') geleescht hunn". |- |[[Pieter Zeeman]] |[[Fichier:Pieter Zeeman 1902.jpg|100px|Pieter Zeeman]] |{{NED}} |- | rowspan="3" |[[1903]] |[[Antoine Henri Becquerel]] |[[Fichier:Henri Becquerel 1903.jpg|100px|Henri Becquerel]] |{{FRA}} |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht den hien duerch seng Entdeckung vun der [[Spontan Radioaktivitéit|spontaner Radioaktivitéit]] geleescht huet." |- |[[Pierre Curie]] |[[Fichier:PierreCurie.jpg|100px|Pierre Curie]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir déi aussergewéinlech Déngschter déi si duerch hir gemeinsam Fuerschung un der [[Radioaktivitéit]], geleescht hunn ." |- |[[Marie Curie]] |[[Fichier:Marie Curie 1903.jpg|100px|Marie Curie]] |{{FRA}} |- |[[1904]] |[[John William Strutt, 3. Baron Rayleigh]] |[[Fichier:Strutt.jpg|100px|John Strutt, 3. Baron Rayleigh]] |{{GBR}} |"fir seng Ënnersich vun den Dichte vun de wichtegste Gasen a seng Entdeckung vum [[Argon]]" |- |[[1905]] |[[Philipp Eduard Anton von Lenard]] |[[Fichier:Lenard.jpg|100px|Philipp Lenard]] |{{DER}} |"fir seng Aarbecht u [[Kathodestralen]]" |- |[[1906]] |[[Sir Joseph John Thomson]] |[[Fichier:JJ Thomson (Nobel).jpg|100px|Joseph John Thomson]] |{{GBR}} |"als Unerkennung fir déi grouss Verdéngschter vu sengen theoreeteschen an experimentellen Ënnersich vum Leede vu Stroum an de Gasen" |- |[[1907]] |[[Albert Abraham Michelson]] |[[Fichier:Albert Abraham Michelson.JPG|100px|Albert Abraham Michelson]] |{{POL}} |"fir seng optesch Prezisiounsinstrumenter an déi spektroskopesch a metrologesch Ënnersich déi domat gemaach goufen" |- |[[1908]] |[[Gabriel Lippmann]] |[[Fichier:Gabriel Lippmann2.jpg|100px|Gabriel Lippmann]] |{{FRA}} |"fir seng Method, déi um Phenomeen vun der Interferenz baséiert, fir Faarwe fotografesch ze reproduzéieren" |- | rowspan="2" |[[1909]] |[[Guglielmo Marconi]] |[[Fichier:Marconi 1909.jpg|100px|Guglielmo Marconi]] |{{DER}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir hir Bäiträg fir d'Entwécklung vun der kabelloser [[Telegraphie]]" |- |[[Karl Ferdinand Braun]] |[[Fichier:Braun 1909.jpg|100px|Ferdinand Braun]] |{{DER}} |- |[[1910]] |[[Johannes Diderik van der Waals]] |[[Fichier:Van der Waals.jpg|100px|Johannes Diderik van der Waals]] |{{NED}} |"Fir seng Aarbecht un der Zoustandsequatioun vu Gasen a Flëssegkeeten" (''van der Waals Kraaft'') |} === 1911 - 1920 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1911]] |[[Wilhelm Wien]] |[[Fichier:Wilhelm Wien 1911.jpg|100px|Wilhelm Wien]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckungen am Bezuch op d'Gesetzer vun der Hëtztstralung" (''Wien Gesetz'') |- |[[1912]] |[[Nils Gustaf Dalén]] |[[Fichier:Gustaf Dalén.jpg|100px|Gustaf Dalén]] |{{SWE}} |"fir seng Erfindung vun automatesche Regulateuren déi zesumme mat Gas-Akkue fir d'Beliichtung vu [[Liichttuerm|Liichttierm]] a [[Boje]] benotzt ginn" |- |[[1913]] |[[Heike Kamerlingh-Onnes]] |[[Fichier:Kamerlingh portret.jpg|100px|Heike Kamerlingh Ones]] |{{NED}} |"fir seng Ënnersich vun den Eegenschafte vun der Matière bei niddregen Temperaturen, déi, ënner anerem, zur Produktioun vu flëssegem [[Helium]] gefouert hunn" |- |[[1914]] |[[Max von Laue]] |[[Fichier:Max von Laue 1914.jpg|100px|Max von Laue]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckung vun der Streeung vu Rëntgestralen an de Kristaller" |- |[[1915]] |[[Sir William Henry Bragg]] |[[Fichier:Wh-bragg.jpg|100px|William Henry Bragg]] |{{GBR}} |"fir hir Déngschter an der Analys vun der Kristallstruktur mat Hëllef vu [[Rëntgestralen|Rëntgestralung]]" |- |[[1916]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1917]] |[[Charles Glover Barkla]] |[[Fichier:Charles Glover Barkla 01.jpg|100px|Charles Glover Barkla]] |{{GBR}} |"fir seng Entdeckung vun der charakteristescher Rëntgestralung vun den Elementer" |- |[[1918]] |[[Max Planck]] |[[Fichier:Max Planck (Nobel 1918).jpg|100px|Max Planck]] |{{DER}} |"als Unerkennung fir déi Déngschter déi hie fir de Fortschrëtt vun der Physik geleescht huet duerch seng Entdeckung vun den Energiequanten" |- |[[1919]] |[[Johannes Stark]] |[[Fichier:Johannes Stark.jpg|100px|Johannes Stark]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckung vum [[Doppler-Effet]] a Kanalstralen, an dem Splécke vun de Spektrallinnen a vun den elektresche Felder" (''Stark Effet'') |- |[[1920]] |[[Charles Edouard Guillaume]] |[[Fichier:Guillaume 1920.jpg|100px|Charles Édouard Guillaume]] |{{CHE}} |"als Unerkennung fir den Déngscht den hie fir d'Prezisiounsmiessungen an der Physik geleescht huet duerch seng Entdeckung vun Anomalien an [[Néckel]]-[[Stol]]-Alliagen" |} === 1921 - 1930 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1921]] |[[Albert Einstein]] ''<small>(den 9. November 1922 ugekënnegt, den 10. Dezember 1922 iwwerreecht)</small>'' |[[Fichier:Albert Einstein (Nobel).jpg|100px|Albert Einstein]] |{{DER}} |"fir seng Déngschter fir theoreetesch Physik, a besonnesch fir seng Erklärung vum photoelektreschen Effet" |- |[[1922]] |[[Niels Henrik David Bohr]] |[[Fichier:Niels Bohr.jpg|100px|Niels Bohr]] |{{DEN}} |"fir seng Déngschter beim Ënnersiche vun der Struktur vun Atomer a vun der Stralung déi vun hinne fortgeet" |- |[[1923]] |[[Robert Andrews Millikan]] |[[Fichier:Millikan.jpg|100px|Robert Andrews Millikan]] |{{USA}} |"fir seng Aarbecht un der elementarer elektrescher Luedung an dem photoelektreschen Effet" |- |[[1924]] |[[Karl Manne Georg Siegbahn]] ''(1925 iwwerreecht)'' |[[Fichier:1924 Karl Manne Siegbahn.jpg|100px|Manne Siegbahn]] |{{SWE}} |"fir seng Entdeckungen an d'Fuerschung am Beräich vun der [[Röntgenspektroskopie]]" |- | rowspan="2" |[[1925]] |[[James Franck]] ''(1926 iwwerreecht)'' |[[Fichier:James Franck 1925.jpg|100px|James Franck]] |{{DER}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vun de Gesetzer déi den Impakt vun engem [[Elektron]] op engem [[Atom]] beschreiwen" |- |[[Gustav Ludwig Hertz]] ''(1926 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Gustav Hertz.jpg|100px|Gustav Hertz]] |{{DER}} |- |[[1926]] |[[Jean Baptiste Perrin]] |[[Fichier:Jean Perrin 1926.jpg|100px|Jean-Baptiste Perrin]] |{{FRA}} |"fir seng Aarbecht un der diskontinuéierlecher Struktur vun der Matière, a besonnesch fir seng Entdeckung vum Sedimentatiouns-Equilibrium" |- | rowspan="2" |[[1927]] |[[Arthur Holly Compton]] |[[Fichier:Arthur Compton.jpg|100px|Arthur Holly Compton]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckung vun deem no him benannte [[Compton-Effet]]" |- |[[Charles Thomson Rees Wilson]] |[[Fichier:CTR Wilson.jpg|100px|Charles Thomson Rees Wilson]] |{{GBR}} |"fir seng Method fir Trajectoirë vun elektresch geluedenen Deelercher duerch Kondensatioun vun Damp siichtbar ze maachen" |- |[[1928]] |[[Owen Willans Richardson]] ''(1929 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Owen Richardson.jpg|100px|Owen Willans Richardson]] |{{GBR}} |"fir seng Aarbecht um thermoionesche Phenomeen, a besonnesch fir d'Entdeckung vum Gesetz dat no him benannt gouf" |- |[[1929]] |[[Prince Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie]] |[[Fichier:Louis de Broglie.jpg|100px|Louis-Victor de Broglie]] |{{FRA}} |"fir seng Enteckung vun der Wellennatur vum Elektron" |- |[[1930]] |[[Sir Chandrasekhara Venkata Raman]] |[[Fichier:Sir CV Raman.JPG|100px|C. V. Raman]] |{{IND}} |"fir seng Aarbecht un der Streeung vu Liicht, a fir d'Entdeckung vum no him benannten Effet ([[Raman-Streeung]])" |} === 1931 - 1940 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1931]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1932]] |[[Werner Karl Heisenberg]] |[[Fichier:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|100px|Werner Heisenberg]] |{{DER}} |"fir d'Grënnung vun der [[Quantemechanik]], hir Uwendung, déi ënner anerem, zu der Entdeckung vun [[Allotropie|allotropesche]] Forme vum [[Waasserstoff]] gefouert huet" |- | rowspan="2" |[[1933]] |[[Erwin Schrödinger]] |[[Fichier:Erwin Schrödinger (1933).jpg|100px|Erwin Schrödinger]] |{{AUT}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun neie produktive Forme vun der [[Atomtheorie]]" |- |[[Paul Adrien Maurice Dirac]] |[[Fichier:Dirac 4.jpg|100px|Paul Dirac]] |{{GBR}} |- |[[1934]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1935]] |[[James Chadwick]] |[[Fichier:James Chadwick.jpg|100px|James Chadwick]] |{{GBR}} |"fir seng Entdeckung vum [[Neutron]]" |- | rowspan="2" |[[1936]] |[[Victor Franz Hess]] |[[Fichier:Hess.jpg|100px|Victor Franz Hess]] |{{AUT}} |"fir seng Entdeckung vun der [[Kosmesch Stralung|kosmescher Stralung]]" |- |[[Carl David Anderson]] |[[Fichier:Carl David Anderson.jpg|100px|Carl David Anderson]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckung vum [[Positron]]" |- | rowspan="2" |[[1937]] |[[Clinton Joseph Davisson]] |[[Fichier:Clinton Davisson.jpg|100px|Clinton Davisson]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir experimentell Entdeckung vun der Streeung vun Elektronen an de Kristaller" |- |[[George Paget Thomson]] |[[Fichier:George Paget Thomson.jpg|100px|George Paget Thomson]] |{{GBR}} |- |[[1938]] |[[Enrico Fermi]] |[[Fichier:Enrico Fermi.jpg|100px|Enrico Fermi]] |{{ITA}} |"fir säi Bewäis vun der Existenz vun neie radioaktiven Elementer déi duerch [[Neutronebestralung]] entstane sinn, a fir seng domat verbonnen Entdeckung vun duerch lues Neutronen ausgeléist nukleare Reaktiounen" |- |[[1939]] |[[Ernest Orlando Lawrence]] |[[Fichier:Ernest Lawrence.jpg|100px|Ernest Lawrence]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung an d'Entwécklung vum [[Zyklotron]] a fir d'Resultater déi domat erziilt goufen, a besonnesch am Bezuch op kënschtlech radioaktiv Elementer" |- |[[1940]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |} === 1941 - 1950 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1941]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1942]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1943]] |[[Otto Stern]] ''(1944 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Otto Stern.jpg|100px|Otto Stern]] |{{DEU}} |"fir säi Beitrag zur Entwécklung vun der Molekularstral Method a senger Entdeckung vum magnéitesche Moment vum [[Proton]]" |- |[[1944]] |[[Isidor Isaac Rabi]] |[[Fichier:II Rabi.jpg|100px|Isidor Isaac Rabi]] |{{USA}} |"fir seng Method mat Resonanz magnéitesch Eegenschafte vun Atomkären ze moossen" |- |[[1945]] |[[Wolfgang Pauli]] |[[Fichier:Pauli.jpg|100px|Wolfgang Pauli]] |{{AUT}} |"fir d'Entdeckung vum Ausschléissungsprinzip, deen och [[Pauli-Prinzip]] genannt gëtt" |- |[[1946]] |[[Percy Williams Bridgman]] |[[Fichier:Bridgman.jpg|100px|Percy Williams Bridgman]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung vun engem Apparat fir extreem héijen Drock ze produzéieren, a fir seng Entdeckungen déi hien am Beräich vun der Physik vum héijen Drock gemaach huet" |- |[[1947]] |[[Sir Edward Victor Appleton]] |[[Fichier:Appleton.jpg|100px|Edward Victor Appleton]] |{{GBR}} |"fir seng Ënnersich vun der Physik vun der ieweschter [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]], a besonnesch fir d'Entdeckung vun der sougenannter [[Appleton-Schicht]]" |- |[[1948]] |[[Patrick Maynard Stuart Blackett]] |[[Fichier:Blackett.jpg|100px|Patrick Maynard Stuart Blackett]] |{{GBR}} |"fir seng Entwécklung vun der Wilson Dampkummer a seng Entdeckungen am Beräich vun der [[Nuklearphysik]] vu kosmescher Stralung" |- |[[1949]] |[[Hideki Yukawa]] |[[Fichier:Yukawa.jpg|100px|Hideki Yukawa]] |{{JPN}} |"fir seng Virausso vun der Existenz vu [[Mesonen]], déi op senger theoreetescher Aarbecht iwwer nuklear Kräfte baséiert " |- |[[1950]] |[[Cecil Frank Powell]] |[[Fichier:Cecil Powell.jpg|100px|Cecil Powell]] |{{GBR}} |"fir seng Entwécklung vun der fotografescher Method fir nuklear Prozesser ze studéieren a seng, mat där Method gemaachten Entdeckungen am Bezuch op d'Mesonen" |} === 1951 - 1960 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="2" |[[1951]] |[[Sir John Douglas Cockcroft]] |[[Fichier:Cockcroft.jpg|100px|John Cockcroft]] |{{GBR}} | rowspan="2" |"fir hir Pionéieraarbecht un der Transmutatioun vun Atomkären duerch kënschtlech beschleunegt atomar Deelercher" |- |[[Ernest Thomas Sinton Walton]] |[[Fichier:Ernest Walton.jpg|100px|Ernest Walton]] |{{IRL}} |- | rowspan="2" |[[1952]] |[[Felix Bloch]] |[[Fichier:Bloch.jpg|100px|Felix Bloch]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entwécklung vun neie Methode fir nuklear magnéitesch Prezisiounsmiessungen an déi domat verbonnen Entdeckungen" |- |[[Edward Mills Purcell]] |[[Fichier:Edward Mills Purcell.jpg|100px|Edward Mills Purcell]] |{{USA}} |- |[[1953]] |[[Frits Zernike]] |[[Fichier:Zernike.jpg|100px|Frits Zernike]] |{{NED}} |"fir säi Beweis vun der Phasekontrastmethod, a besonnesch fir seng Erfindung vum [[Phasekontrastmikroskop]]" |- | rowspan="2" |[[1954]] |[[Max Born]] |[[Fichier:Max Born.jpg|100px|Max Born]] |{{POL}} |"fir seng fundamental Fuerschung an der Quantemechanik, a besonnesch fir seng statistesch Interpretatioun vun der Wellefunktioun" |- |[[Walther Bothe]] |[[Fichier:Bothe.jpg|100px|Walther Bothe]] |{{DEU}} |"fir d'Koinzidenzmethod a seng Entdeckungen déi hien domat gemaach huet" |- | rowspan="2" |[[1955]] |[[Willis Eugene Lamb]] |[[Fichier:Willis Lamb 1955.jpg|100px|Willis E. Lamb]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckunge wat d'Feinstruktur vum Waasserstoffspektrum ugeet" ''(Lamb shift'') |- |[[Polykarp Kusch]] |[[Fichier:Polykarp Kusch.jpg|100px|Polykarp Kusch]] |{{USA}} |"fir seng prezis Bestëmmung vum magnéitesche Moment vum [[Elektron]]" |- | rowspan="3" |[[1956]] |[[William Bradford Shockley]] |[[Fichier:Shockley.jpg|100px|William B. Shockley]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Fuerschungen un Hallefleederen an hir Entdeckung vum [[Transistoreffet]]" |- |[[John Bardeen]] |[[Fichier:Bardeen.jpg|100px|John Bardeen]] |{{USA}} |- |[[Walter Houser Brattain]] |[[Fichier:Brattain.jpg|100px|Walter H. Brattain]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1957]] |[[Chen Ning Yang]] |[[Fichier:Yang.jpg|100px|Chen Ning Yang]] |{{CHN}} | rowspan="2" |"fir hir déifgrënneg Ënnersichunge vun de sougenannte [[Paritéitsgesetz]]er, wat zu wichtegen Entdeckungen am Bezuch op elementar Deelercher gefouert huet" |- |[[Tsung-Dao Lee]] |[[Fichier:TD Lee.jpg|100px|Tsung-Dao Lee]] |{{CHN}} |- | rowspan="3" |[[1958]] |[[Pavel Alekseyevich Cherenkov]] |[[Fichier:Cerenkov.jpg|100px|Pawel Tscherenkow]] |{{URSS}} | rowspan="3" |"fir d'Entdeckung an d'Interpretatioun vum [[Cherenkov-Vavilov Effet]]" |- |[[Ilja Frank]] |[[Fichier:Ilya Frank.jpg|100px|Ilja Frank]] |{{URSS}} |- |[[Igor Tamm]] |[[Fichier:Igor Tamm.jpg|100px|Igor Tamm]] |{{URSS}} |- | rowspan="2" |[[1959]] |[[Emilio Gino Segre]] |[[Fichier:Segre.jpg|100px|Emilio Segrè]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vum [[Antiproton]]" |- |[[Owen Chamberlain]] |[[Fichier:Owen Chamberlain.jpg|100px|Owen Chamberlain]] |{{USA}} |- |[[1960]] |[[Donald Arthur Glaser]] |[[Fichier:Donald Glaser.jpg|100px|Donald A. Glaser]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung vun der [[Blosekummer]]" |} === 1961 - 1970 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="2" |[[1961]] |[[Robert Hofstadter]] |[[Fichier:Robert Hofstadter.jpg|100px|Robert Hofstadter]] |{{USA}} |"fir seng Pionéieraarbecht bei den Ënnersich vun der Streeung vun Elektronen an Atomkären, an déi dobäi erreecht Entdeckungen am Bezuch op d'Struktur vun den [[Nukleonen]]" |- |[[Rudolf Ludwig Mössbauer]] |[[Fichier:Mossbauer.jpg|100px|Rudolf Mößbauer]] |{{DEU}} |"fir seng Fuerschungen un der Resonanzabsorptioun vu [[Gammastralung]] a seng domat verbonnen Entdeckung vum Effet de säin Numm dréit" (''Mössbauer Effe''t) |- |[[1962]] |[[Lev Davidovich Landau]] |[[Fichier:Landau.jpg|100px|Lew Landau]] |{{URSS}} |"fir seng pionéierlech Theorie fir kondenséiert Matière, besonnesch flëssegen [[Helium]]" |- | rowspan="3" |[[1963]] |[[Eugene Paul Wigner]] |[[Fichier:Wigner.jpg|100px|Eugene Paul Wigner]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg zu der Theorie vun Atomkären an elementaren Deelercher, besonnesch duerch d'Entdeckung an d'Uwendung vu fundamentale Symmetrie Prinziper" |- |[[Maria Goeppert-Mayer]] |[[Fichier:Mayer.jpg|100px|Maria Goeppert-Mayer]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckunge wat d'[[nuklear Schuelestruktur]] ugeet" |- |[[Johannes Hans Daniel Jensen]] |[[Fichier:Jensen.jpg|100px|J. Hans D. Jensen]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1964]] |[[Charles Hard Townes]] |[[Fichier:Charles Hard Townes-Nibib-2007-retouched.jpg|100px|Charles H. Townes]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir fundamental Aarbecht am Domän vun der Quantenelektronik, déi zur, um Prinzip vum Maser-Laser baséierend, Konstruktioun vun [[Oszillator]]en a Verstäerkere gefouert huet" |- |[[Nicolay Gennadiyevich Basov]] |[[Fichier:Basov.jpg|100px|Nikolai Bassow]] |{{URSS}} |- |[[Alexander Prochorow]] |[[Fichier:Aleksandr Prokhorov.jpg|100px|Alexander Prochorow]] |{{URSS}} |- | rowspan="3" |[[1965]] |[[Richard Feynman]] |[[Fichier:Feynman at Los Alamos.jpg|100px|Richard Feynman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir fundamental Aarbecht an der Quantenelektrodynamik, mat déifgrënnege Konsequenze fir d'Physik vun den elementaren Deelercher" |- |[[Julian Schwinger]] |[[Fichier:Schwinger.jpg|100px|Julian Seymour Schwinger]] |{{USA}} |- |[[Sin-Itiro Tomonaga]] |[[Fichier:Tomonaga.jpg|100px|Shin'ichirō Tomonaga]] |{{JPN}} |- |[[1966]] |[[Alfred Kastler]] |[[Fichier:Kastler.jpg|100px|Alfred Kastler]] |{{FRA}} |"fir d'Entdeckung an d'Entwécklung vun optesche Methode fir Hertzresonanzen an Atomer ze studéieren" |- |[[1967]] |[[Hans Bethe|Hans Albrecht Bethe]] |[[Fichier:Hans Bethe.jpg|100px|Hans Bethe]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg zu der Theorie vun nukleare Reaktiounen, a besonnesch seng Entdeckungen am Bezuch op d'Energieproduktioun an de Stären" |- |[[1968]] |[[Luis Walter Alvarez]] |[[Fichier:LWA Picture Final.jpg|100px|Luis Walter Alvarez]] |{{USA}} |"fir seng entscheedend Bäiträg zu der Physik vun den elementaren Deelercher, a besonnesch d'Entdeckung vun enger grousser Zuel vun Resonanzzoustänn, erméiglecht duerch seng Weiderentwécklung vun der Technik fir Waasserstoff-Bullekummeren ze benotzen an der Datenanalys" |- |[[1969]] |[[Murray Gell-Mann]] |[[Fichier:MurrayGellMannJI1.jpg|100px|Murray Gell-Mann]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg an Entdeckunge wat d'Klassifikatioun vun den elementaren Deelercher an hiren Interaktiounen ugeet" |- | rowspan="2" |[[1970]] |[[Hannes Alfvén|Hannes Olof Gösta Alfvén]] |[[Fichier:YoungAlfven.jpg|100px|Hannes Alfvén]] |{{SWE}} |"fir fundamental Aarbecht an Entdeckungen an der [[Magnéit-Hydrodynamik]], mat fruchtbaren Uwendungen a verschiddene Beräicher vun der [[Plasmaphysik]]" |- |[[Louis Eugene Félix Néel]] |[[Fichier:Louis Neel 1970.jpg|100px|Louis Néel]] |{{FRA}} |"fir fundamental Aarbecht an Entdeckungen am Bezuch op [[Antiferromagnéit]]en a [[Ferrimagnéit]]en, déi zu wichtegen Uwendungen an der Festkierperphysik gefouert hunn" |} === 1971 - 1980 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit ! colspan="2" |Sujet |- |[[1971]] |[[Dennis Gabor]] |[[Fichier:Dennis Gabor 1971.jpg|100px|Dennis Gábor]] |{{GBR}} | colspan="2" |"fir seng Entdeckung an Entwécklung vun der holografescher Method" |- | rowspan="3" |[[1972]] |[[John Bardeen]] |[[Fichier:Bardeen.jpg|100px|John Bardeen]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir zesummen entwéckelt Theorie vun der Superleedung, och dacks [[BCS-Theorie]] genannt" |- |[[Leon Neil Cooper]] |[[Fichier:Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg|100px|Leon Neil Cooper]] |{{USA}} |- |[[John Robert Schrieffer]] |[[Fichier:John Robert Schrieffer.jpg|100px|John Robert Schrieffer]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1973]] |[[Leo Esaki]] |[[Fichier:Leo Esaki 1959.jpg|100px|Leo Esaki]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir experimentell Entdeckungen am Bezuch op Tunnelphenomeener an Hallef- a Superleederen" |- |[[Ivar Giaever]] |[[Fichier:Ivar Giaever.jpg|100px|Ivar Giaever]] |{{USA}} |- |[[Brian David Josephson]] |[[Fichier:Brian Josephson, March 2004.jpg|100px|Brian David Josephson]] |{{GBR}} | colspan="2" |"fir seng theoreetesch Virausso vun den Eegenschafte vun engem Superstroum duerch eng Tunnelbarrière, a besonnesch déi Phenomeener déi allgeméng als ''[[Josephson Effet]]'' bekannt sinn" |- | rowspan="2" |[[1974]] |[[Sir Martin Ryle]] | |{{GBR}} |"fir seng Observatiounen an Erfindungen, besonnesch vun der Ëffnungs Syntheesen Technik" | rowspan="2" |"fir hir pionéierlesch Fuerschung an der Radio Astrophysik" |- |[[Antony Hewish]] | |{{GBR}} |"fir seng entscheedend Roll an der Entdeckung vu [[Pulsar]]en" |- | rowspan="3" |[[1975]] |[[Aage Niels Bohr]] |[[Fichier:Aage Bohr.jpg|100px|Aage Niels Bohr]] |{{DEN}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der Verbindung tëscht kollektiver Beweegung a Partikelbeweegung an Atomkären, an d'Entwécklung vun der Theorie vun der Struktur vum Atomkär, déi op dëser Verbindung berout" |- |[[Ben Mottelson]] |[[Fichier:Mottelson,Ben 1963 Kopenhagen.jpg|100px|Ben Mottelson]] |{{DEN}} |- |[[James Rainwater]] |[[Fichier:James Rainwater 2.jpg|100px|James Rainwater]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1976]] |[[Burton Richter]] |[[Fichier:Burton Richter - charm quark.jpg|100px|Burton Richter]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir Pionéieraarbecht bei der Entdeckung vun engem neie schwéieren Deelchen" (''J Deelchen'') |- |[[Samuel Chao Chung Ting]] |[[Fichier:Samuel ting 10-19-10.jpg|100px|Samuel Chao Chung Ting]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1977]] |[[Philip Warren Anderson]] |[[Fichier:Andersonphoto.jpg|100px|Philip W. Anderson]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir fundamental theoreetesch Ënnersichunge vun der elektronescher Struktur vu magnéiteschen an ongeuerdente Systemer" |- |[[Nevill Francis Mott]] |[[Fichier:Mott,Nevill Francis Heisenberg 1952 London.jpg|100px|Nevill Francis Mott]] |{{GBR}} |- |[[John Hasbrouck Van Vleck]] |[[Fichier:JH van Vleck 1974.jpg|100px|John Hasbrouck Van Vleck]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1978]] |[[Pyotr Leonidovich Kapitsa]] |[[Fichier:Pyotr L Kapitsa Russian physicist 1964.jpg|100px|Pjotr Kapiza (links)]] |{{URSS}} | colspan="2" |"fir seng fundamental Erfindungen an Entdeckungen am Beräich vun der Physik vun den niddregen Temperaturen" |- |[[Arno Allan Penzias]] |[[Fichier:Arno Penzias.jpg|100px|Arno Penzias]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vun der kosmescher Mikrowellen-Hannergrondstralung" |- |[[Robert Woodrow Wilson]] | |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1979]] |[[Sheldon Lee Glashow]] |[[Fichier:Sheldon Glashow at Harvard cropped.jpg|100px|Sheldon Lee Glashow]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir Bäiträg zu der Theorie vun de vereenegte schwaachen an elektromagnéiteschen Interaktiounen tëscht elementaren Deelercher, an och, ënner anerem, hiert Viraussoe vun de schwaachen neutrale Stréim" |- |[[Abdus Salam]] |[[Fichier:Abdus Salam 1987.jpg|100px|Abdus Salam]] |{{PAK}} |- |[[Steven Weinberg (Physiker)|Steven Weinberg]] |[[Fichier:Steven Weinberg 2010.jpg|100px|Steven Weinberg]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1980]] |[[James Watson Cronin]] |[[Fichier:James-cronin.jpg|100px|James Cronin]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun der Violatioun vu fundamentale Symmetrie Prinziper am Zerfall vum neutrale K-Meson" |- |[[Val Logsdon Fitch]] |[[Fichier:Val Fitch.jpg|100px|Val Fitch]] |{{USA}} |} === 1981 - 1990 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="3" |[[1981]] |[[Nicolaas Bloembergen]] |[[Fichier:Nicolaas Bloembergen 1981.jpg|100px|Nicolaas Bloembergen]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir hire Bäitrag zu der Entwécklung vun der [[Laser (Physik)|Laser]]-[[Spektroskopie]]" |- |[[Arthur Leonard Schawlow]] |[[Fichier:Artur Schawlow, Stanford University.jpg|100px|Arthur Leonard Schawlow]] |{{USA}} |- |[[Kai Manne Börje Siegbahn]] |[[Fichier:Kai Manne Börje Siegbahn.jpg|100px|Kai Siegbahn]] |{{SWE}} |"fir säi Bäitrag zu der Entwécklung vun der Héich-Opléisungs-Elektrone-Spektroskopie" |- |[[1982]] |[[Kenneth G. Wilson]] | |{{USA}} |"fir seng Theorie vu kritesche Phenomeener a Verbindung mat Phaseniwwergäng" |- | rowspan="2" |[[1983]] |[[Subrahmanyan Chandrasekhar]] | |{{IND}} |"fir seng theoreetesch Studie vun de physikalesche Prozesser, déi vu Wichtegkeet an der Struktur an an der Evolutioun vu Stäre sinn" (''Chandrasekhar Limi''t) |- |[[William Alfred Fowler]] |[[Fichier:William A. Fowler Los Alamos ID.png|100px|William Alfred Fowler]] |{{USA}} |"fir seng theoreetesch an experimentell Studie vun den nukleare Reaktiounen, déi vun Wichtegkeet beim Entstoe vu cheemeschen Elementer am Universum sinn" |- | rowspan="2" |[[1984]] |[[Carlo Rubbia]] |[[Fichier:Carlo Rubbia W and Z bosons.jpg|100px|Carlo Rubbia]] |{{ITA}} | rowspan="2" |"fir hir entscheedend Bäiträg zum grousse Projet, deen zu der Entdeckung vun de [[W-Boson|W]] an [[Z-Boson|Z Deelercher]] gefouert huet, déi Felder déi d'schwaach Interaktioun vermëttelen" |- |[[Simon van der Meer]] |[[Fichier:Nobelprijswinnaar v.d. Meer en echtgenote op Huis ten Bosch met Koningin Beatrix, Bestanddeelnr 253-8884.jpg|100px|Simon van der Meer (lénks)]] |{{NED}} |- |[[1985]] |[[Klaus von Klitzing]] |[[Fichier:Klaus von Klitzing 2015.jpg|100px|Klaus von Klitzing]] |{{POL}} |"fir d'Entdeckung vum ''Quanten-Hall-Effet''" |- | rowspan="3" |[[1986]] |[[Ernst Ruska]] | |{{DEU}} |"fir seng fundamental Aarbecht an der Elektronen Optik a fir den Entworf vum éischten [[Elektronemikroskop]]" |- |[[Gerd Binnig]] |[[Fichier:Gerd Binnig sw.jpg|100px|Gerd Binnig]] |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir hiren Entworf vum [[Rastertunnelmikroskop]]" |- |[[Heinrich Rohrer]] |[[Fichier:Rohrer.jpg|100px|Heinrich Rohrer]] |{{CHE}} |- | rowspan="2" |[[1987]] |[[Johannes Georg Bednorz]] |[[Fichier:Georg Bednorz speaking at the groundbreaking of the new IBM and ETH Zurich Nanotech Exploratory Technology Lab.jpg|100px|Georg Bednorz]] |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir hire wichtegen Duerchbroch duerch d'Entdeckung vun der Superleedung a Keramik Materialien" |- |[[Karl Alexander Müller]] |[[Fichier:Karl Alexander Mueller.jpg|100px|K. Alex Müller]] |{{CHE}} |- | rowspan="3" |[[1988]] |[[Leon Max Lederman]] |[[Fichier:Leon M. Lederman.jpg|100px|Leon Max Lederman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'[[Neutrinostral Method|Neutrinostral-Method]] an dem Noweis vum Muon-[[Neutrino]]" |- |[[Melvin Schwartz]] | |{{USA}} |- |[[Jack Steinberger]] |[[Fichier:Jack-Steinberger-2008.JPG|100px|Jack Steinberger]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1989]] |[[Norman Foster Ramsey]] |[[Fichier:Norman Foster Ramsey 1970 (cropped).jpg|100px|Norman Ramsey]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vun der ''separated oscillatory fields Method'' an hir Benotzung an [[Atom-Auer]]e<nowiki/>n" |- |[[Hans Georg Dehmelt]] | |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun der Ione Fall Technik" |- |[[Wolfgang Paul]] | |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1990]] |[[Jerome Isaac Friedman]] |[[Fichier:Physics Nobel laureate Jerry Friedman, 2016.jpg|100px|Jerome Isaac Friedman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Pionéierinvestigatiounen am Bezuch op déif inelastesch Streeung vun Elektronen u Protonen a gebonnenen Neutronen, déi vun enormer Wichtegkeet fir d'Entwécklung vum Quark Modell an der Deelchephysik waren" |- |[[Henry Way Kendall]] |[[Fichier:Henry Kendall by Tom Frost crop.jpg|100px|Henry W. Kendall]] |{{USA}} |- |[[Richard Edward Taylor]] |[[Fichier:Richard E. Taylor.jpg|100px|Richard Edward Taylor]] |{{CAN}} |} === 1991 - 2000 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1991]] |[[Pierre-Gilles de Gennes]] |[[Fichier:Pierre-Gilles crop.jpg|100px|Pierre-Gilles de Gennes]] |{{FRA}} |"fir d'Entdeckung datt Methoden, déi fir d'Studéiere vun Uerdnungsphenomeener an einfache Systemer entwéckelt goufen, och kënne fir méi komplex Forme vun Matière verallgemengert ginn, a besonnesch fir flësseg Kristaller an [[Polymer]]en" |- |[[1992]] |[[Georges Charpak]] |[[Fichier:CHARPAK Georges-24x50-2005 cropped.JPG|100px|Georges Charpak]] |{{FRA}} |"fir seng Erfindung an Entwécklung vun Detektoren an der Deelchephysik, a besonnesch d'[[Villkabel-Proportionalkummer]]" |- | rowspan="2" |[[1993]] |[[Russell Hulse]] |[[Fichier:Russell Alan Hulse.jpg|100px|Russell Hulse]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun engem neien Typ vu [[Pulsar]], eng Entdeckung déi nei Weeër an der [[Gravitatioun]]sfuerschung erméiglecht huet" |- |[[Joseph Hooton Taylor Jr.|Joseph Hooton Taylor, Jr.]] |[[Fichier:2008JosephTaylor.jpg|100px|Joseph Hooton Taylor, Jr.]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1994]] |[[Bertram Brockhouse]] |[[Fichier:Bertram Brockhouse.jpg|100px|Bertram Brockhouse]] |{{CAN}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun der Neutrone-Spektroskopie" |- |[[Clifford Shull]] |[[Fichier:Wollan and Shull 1949 (cropped).jpg|100px|Clifford Shull]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1995]] |[[Martin Lewis Perl]] |[[Fichier:Martin Perl - tau.jpg|100px|Martin L. Perl]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum [[Tau Lepton]]" |- |[[Frederick Reines]] |[[Fichier:Frederick Reines.jpg|100px|Frederick Reines]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum [[Neutrino]]" |- | rowspan="3" |[[1996]] |[[David Morris Lee]] |[[Fichier:Nobel Laureate David Morris Lee in 2007.jpg|100px|David M. Lee]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Entdeckung vun der Superfluiditéit am [[Helium|Helium-3]]" |- |[[Douglas Dean Osheroff]] |[[Fichier:Douglas Osheroff.jpg|100px|Douglas D. Osheroff]] |{{USA}} |- |[[Robert Coleman Richardson]] |[[Fichier:Robert Coleman Richardson.jpg|100px|Robert Coleman Richardson]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1997]] |[[Steven Chu]] |[[Fichier:Steven Chu official portrait headshot.jpg|100px|Steven Chu]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'Entwécklung vu Methode fir Atomer mat Laserluucht ofzekillen an anzefänken" |- |[[Claude Cohen-Tannoudji]] |[[Fichier:Claude Cohen-Tannoudji.JPG|100px|Claude Cohen-Tannoudji]] |{{FRA}} |- |[[William Daniel Phillips]] |[[Fichier:William Phillips-physicist photo.jpg|100px|William D. Phillips]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1998]] |[[Robert Betts Laughlin]] |[[Fichier:Robert Laughlin, Stanford University.jpg|100px|Robert B. Laughlin 1998]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Entdeckung vun enger neier Form vu Quantefluid mat fraktionell geluedenen Excitatiounen" (''Fraktionellen Quanten Hall Effet'') |- |[[Horst Ludwig Störmer]] |[[Fichier:Horst Störmer cropped.jpg|100px|Horst Störmer]] |{{DEU}} |- |[[Daniel Chee Tsui]] |[[Fichier:Daniel Chee Tsui.jpg|100px|Daniel Chee Tsui]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1999]] |[[Gerardus ’t Hooft]] |[[Fichier:Gerard 't Hooft.jpg|100px|Gerardus ’t Hooft]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir d'Opklärung vun der Quantestruktur vun den elektroschwaachen Interaktiounen an der Physik" |- |[[Martinus J. G. Veltman]] |[[Fichier:Martinus Veltman.jpg|100px|Martinus J. G. Veltman]] |{{NED}} |- | rowspan="3" |[[2000]] |[[Jores Alfjorow]] |[[Fichier:Zhores Alferov.jpg|100px|Jhores Alfjorow]] |{{URSS}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun hallefleedenden Heterostrukturen déi an der Héich-Vitess- an [[Optoelektronik]] benotzt ginn" |- |[[Herbert Kroemer]] |[[Fichier:Herbert Kroemer.jpg|100px|Herbert Kroemer]] |{{DEU}} |- |[[Jack Kilby]] | |{{USA}} |"fir säin Deel un der Entdeckung vum integréierte Schaltkrees" |} === 2001 - 2010 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="3" |[[2001]] |[[Eric Allin Cornell]] |[[Fichier:Physics Nobel Laureate Eric Allin Cornell, in June of 2015.jpg|100px|Eric Allin Cornell]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir Realisatioun vum [[Bose-Einstein-Kondensat]] a verdënnte Gase vun Alkali Atomer, a fir fréi fundamental Studie vun den Eegenschafte vum Kondensat" |- |[[Wolfgang Ketterle]] |[[Fichier:Ketterle.jpg|100px|Wolfgang Ketterle]] |{{DEU}} |- |[[Carl Edwin Wieman]] |[[Fichier:Carl Wieman.jpg|100px|Carl Wieman]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2002]] |[[Raymond Davis junior]] |[[Fichier:Raymond Davis, Jr 2001.jpg|100px|Raymond Davis jr.]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir pionéierlech Bäiträg zu der [[Astrophysik]], a besonnesch fir den Noweis vu kosmeschen [[Neutrino]]en" |- |[[Masatoshi Koshiba]] |[[Fichier:Masatoshi Koshiba 2002.jpg|100px|Masatoshi Koshiba]] |{{JPN}} |- |[[Riccardo Giacconi]] |[[Fichier:RiccardoGiacconi.jpg|100px|Riccardo Giacconi]] |{{USA}} |"fir Pionéier-Beiträg an der Astrophysik, déi zur Entdeckung vu kosmesche Rëntgestralequelle gefouert hunn " |- | rowspan="3" |[[2003]] |[[Alexei Abrikossow]] |[[Fichier:AA Abrikosov ANL4.jpg|100px|Alexei Abrikossow]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir Pionéierbäiträg an der Theorie vu Superleederen a Superfluiden" |- |[[Witali Ginsburg]] |[[Fichier:Ginzburg in MSU opaque.jpg|100px|Witali Ginsburg]] |{{URSS}} |- |[[Anthony James Leggett]] |[[Fichier:Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg|100px|Anthony James Leggett]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2004]] |[[David Gross]] |[[Fichier:David Gross cropped.JPG|100px|David Gross]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der asymptotescher Fräiheet an der Theorie vun der staarker Interaktioun" |- |[[David Politzer]] | |{{USA}} |- |[[Frank Wilczek]] |[[Fichier:FrankStockholm2004.jpg|100px|Frank Wilczek]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2005]] |[[Roy Jay Glauber]] |[[Fichier:Roy Glauber.jpg|100px|Roy J. Glauber]] |{{USA}} |"fir säi Bäitrag zu der [[Quantentheorie]] vun optescher Koherenz" |- |[[John Lewis Hall]] |[[Fichier:John L. Hall.jpg|100px|John Lewis Hall]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Bäiträg zu der Entwécklung vun, op Laser baséierend, Prezisiouns-Spektroskopie; déi optesch Frequenzkamm-Technik abegraff" |- |[[Theodor Hänsch]] |[[Fichier:Theodor W Haensch.jpg|100px|Theodor Hänsch]] |{{DEU}} |- | rowspan="2" |[[2006]] |[[John Cromwell Mather]] |[[Fichier:John-C-Mather2.jpg|100px|John Cromwell Mather]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Ënnersichung vun der kosmescher Hannergrondstralung" |- |[[George Smoot]] |[[Fichier:George smoot 06N7133a.jpg|100px|George Smoot]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2007]] |[[Albert Fert]] |[[Fichier:Albert Fert 0109.jpg|100px|Albert Fert]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"fir de Risemagneto-Widderstandseffet" |- |[[Peter Grünberg]] |[[Fichier:Peter Gruenberg 01.jpg|100px|Peter Grünberg]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[2008]] |[[Yōichirō Nambu]] |[[Fichier:YoichiroNambu.jpg|100px|Yōichirō Nambu]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum Mechanismus vun der spontaner Symmetriebriechung an der Elementardeelchephysik" |- |[[Makoto Kobayashi]] |[[Fichier:Makoto Kobayashi-press conference Dec 07th, 2008-2b.jpg|100px|Makoto Kobayashi]] |{{JPN}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vum Ursprong vun der gebracher Symmetrie, déi d'Existenz vu mindestens dräi Quarkfamillje virausseet" |- |[[Toshihide Masukawa]] |[[Fichier:Toshihide Masukawa-press conference Dec 07th, 2008-4.jpg|100px|Toshihide Masukawa]] |{{JPN}} |- | rowspan="3" |[[2009]] |[[Charles Kuen Kao]] |[[Fichier:Charles K. Kao cropped 2.jpg|100px|Charles Kuen Kao]] |{{USA}} |"fir bunnbriechend Erfolleger um Gebitt vun der Liichtleedung mat Fiberoptik fir d'optesch Kommunikatioun" |- |[[Willard Boyle]] |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-23.jpg|100px|Willard Boyle]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir d'Erfanne vum [[CCD-Sensor|CCD-Senso]]<nowiki/>r" |- |[[George Elwood Smith]] |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-27.jpg|100px|George E. Smith]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2010]] |[[Andre Geim]] |[[Fichier:Andre Geim 2010-1.jpg|100px|Andre Geim]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir grondleeënd Experimenter mat dem zweedimensionale Material [[Graphen]]" |- |[[Konstantin Novoselov]] |[[Fichier:Nobel Prize 2010-Press Conference KVA-DSC 7431.jpg|100px|Konstantin Novoselov]] |{{GBR}} |} === 2011 - 2020 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit ! colspan="2" |Sujet |- | rowspan="3" |[[2011]] |[[Saul Perlmutter]] |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7727.jpg|100px|Saul Perlmutter]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der beschleunegter Expansioun vum Universum duerch Beobachtunge vu [[Supernova]]e déi wäit ewech waren" |- |[[Brian P. Schmidt]] |[[Fichier:Brian Schmidt portrait 1.jpg|100px|Brian P. Schmidt]] |{{USA}} |- |[[Adam Riess]] |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7708.jpg|100px|Adam Riess]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2012]] |[[Serge Haroche]] |[[Fichier:Serge Haroche 1 2012.jpg|100px|Serge Haroche]] |{{FRA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir Entwécklung vu revolutionären experimentelle Methoden, déi et erméiglechen, Quantensystemer ze manipuléieren." |- |[[David Wineland]] |[[Fichier:David Wineland 2008crop.jpg|100px|David Wineland]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2013]] |[[François Englert]] |[[Fichier:Francois Englert.jpg|100px|François Englert]] |{{BEL}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir déi theoreetesch Entdeckung vum [[Higgs-Mechanismus]], deen zu onsem Verständnis vum Ursprong vun der Mass vu subatomaren Deelercher bäidréit, an dee kierzlech duerch d'Entdeckung vum virausgesoten Elementardeelchen duerch d'ATLAS- an CMS-Experimenter am ''Large Hadron Collider'' vum [[CERN]] bestätegt gouf" |- |[[Peter W. Higgs]] |[[Fichier:Higgs, Peter (1929)3.jpg|100px|Peter Higgs]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2014]] |[[Isamu Akasaki]] |[[Fichier:Isamu Akasaki 201111.jpg|100px|Isamu Akasaki]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Erfindung vun effiziente, bloe, Liicht ausstralenden [[Diod]]en, déi hell an energiespuerend Liichtquellen erméiglecht hunn“ |- |[[Hiroshi Amano]] |[[Fichier:Hiroshi Amano 20141211.jpg|100px|Hiroshi Amano]] |{{JPN}} |- |[[Shuji Nakamura]] |[[Fichier:Professor Shuji Nakamura (Cropped).jpg|100px|Shuji Nakamura]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2015]] |[[Takaaki Kajita]] |[[Fichier:Takaaki Kajita 5171-2015.jpg|100px]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun den Neutrino-[[Oszillatioun]]en, déi weisen datt [[Neutrino]]en eng Mass hunn" |- |[[Arthur McDonald]] |[[Fichier:Arthur B. McDonald 5139-2015.jpg|100px|Arthur McDonald]] |{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2016]] |[[David J. Thouless]] |[[Fichier:DavidThouless 1995 UW.jpg|100px|David J. Thouless]] |{{GBR}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir theoreetesch Entdeckunge vun topologesche Phaseniwwergäng an topologesche Materiephasen“ |- |[[F. Duncan M. Haldane]] |[[Fichier:Duncan Haldane.jpg|100px|F. Duncan M. Haldane]] |{{GBR}} |- |[[John M. Kosterlitz]] |[[Fichier:Jkosterl.jpg|100px|John M. Kosterlitz]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2017]] |[[Rainer Weiss]] |[[Fichier:Rainer Weiss - December 2006.jpg|100px|Rainer Weiss]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir entscheedend Bäiträg fir de [[LIGO-Detekter]] (''Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory'') an d'Observatioun vu [[Gravitatiounswell]]en" |- |[[Barry Barish]] |[[Fichier:05-0367-92D.hr.jpg|100px|Barry Barish]] |{{USA}} |- |[[Kip Thorne]] |[[Fichier:Kip Thorne at Caltech.jpg|100px|Kip Thorne]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2018]] |[[Arthur Ashkin]] | |{{USA}} |"fir d'Entwécklung vun optesche Pincetten an hir Benotzung an der Biologie". | rowspan="3" |"fir fortschrëttlech Erfindungen am Beräich vun der [[Laser (Physik)|Laserphysik]]" |- |[[Gérard Mourou]] |[[Fichier:Gérard Mourou (cropped).jpg|100px|Gérard Mourou (2015)]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun enger Method, mat där sech héichenergetesch, ultrakuerz optesch Pulser maache loossen" |- |[[Donna Strickland]] |[[Fichier:Donna Strickland - 2017 (cropped).jpg|100px|Donna Strickland]] |{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2019]] |[[James Peebles]] |[[Fichier:Jim Peebles.jpg|100px|James Peebles]] |{{CAN}} | colspan="2" |"fir theoreetesch Entdeckungen an der physikalesche [[Kosmologie]]“. |- |[[Michel Mayor]] |[[Fichier:Michel Mayor astrophysicien.JPG|100px|Michel Mayor]] |{{SUI}} | colspan="2" rowspan="2" |„fir d'Entdeckung vun engem Exoplanéit, dee ronderëm e sonnenänleche Stär kreest“. |- |[[Didier Queloz]] |[[Fichier:Didier Queloz at the ESO 50th Anniversary Gala Event - 01.jpg|100px|Didier Queloz]] |{{SUI}} |- | rowspan="3" |[[2020]] |[[Roger Penrose]] |[[Fichier:Roger_Penrose_9560.JPG|100px]] |{{GBR}} | colspan="2" rowspan="3" |„fir d'Entdeckung, datt d'Bildung vu [[Schwaarzt Lach|schwaarze Lächer]] eng robust Prognose vun der allgemenger [[Relativitéitstheorie]] ass“ |- |[[Reinhard Genzel]] |[[Fichier:Reinhard_Genzel_2018.jpg|100px]] |{{DEU}} |- |[[Andrea Ghez]] |[[Fichier:Andrea_Ghez_(cropped).jpg|100px]] |{{USA}} |} === 2021 - 2030=== {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- | rowspan="3" |[[2021]] |[[Syukuro Manabe]] |[[Fichier:Crafoord_Prize_EM1B0732_(42329290061).jpg|125x125px|Syukuro Manabe]] |{{JPN}}<br>{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"Fir déi physikalesch [[Modelléierung vum Äerdklima]], d'Quantifizéierung vun der Variabilitéit an déi zouverlässeg Prognos vun der [[globaler Erwiermung]]" |- |[[Klaus Hasselmann]] | |{{DEU}} |- |[[Giorgio Parisi]] |[[ Fichier:Parisi_giorgio.jpg|100x100px|Giorgio Parisi]] |{{ITA}} |- | rowspan="3" |[[2022]] |[[Alain Aspec]] |[[Fichier:Alain-Aspect-ForMemRS.jpg|150x150px|Alain Aspect]] |{{FRA}} | rowspan="3" |"Fir Experimenter mat [[Quantenverschränkung|verschränkte]] Photonen, den Nowäis vun der Verletzung vun de [[Bell-Ongläichheeten]] an d'Pionéieraarbecht an der Quanteninformatiounswëssenschaft" |- |[[John Clauser]] |[[Fichier:JohnClauser.jpg|150x150px|John Clauser]] |{{USA}} |- |[[Anton Zeilinger]] |[[Fichier:A._Zeilinger.jpg|100x100px|Anton Zeilinger]] |{{AUT}} |- | rowspan="3" |[[2023]] |[[Pierre Agostini]] |[[Fichier:US_Embassy_Sweden_2023_Nobel_Reception_(53397591873)_(cropped).jpg|126x126px|Pierre Agostini]] |{{FRA}}<br>{{USA}} | rowspan="3" |"For experimental methods that generate [[attosecond]] pulses of light for the study of electron dynamics in matter" |- |[[Ferenc Krausz]] |[[Fichier:Ferenc_Krausz_(cropped).jpg|145x145px|Ferenc Krausz]] |{{HUN}}<br>{{AUT}} |- |[[Anne L'Huillier]] |[[Fichier:Anne_LHuiller_01.JPG|141x141px|Anne L’Huillier]] |{{FRA}}<br>{{SWE}} |- | rowspan="2" |[[2024]] |[[John Hopfield]] |[[Fichier:John_J._Hopfield,_2024_Nobel_Prize_Laureate_in_Physics_1_(cropped).jpg|123x123px|John Hopfield]] |{{USA}} | rowspan="2" |"Fir grondleeënd Entdeckungen an Erfindungen, déi Maschinneléiere mat [[kënschtlechen neurale Netzwierker]] erméiglechen" |- |[[Geoffrey Hinton]] |[[Fichier:Geoffrey_Hinton_at_Collision_2024_in_Toronto_(cropped).jpg|118x118px|Geoffrey Hinton]] |{{GBR}}<br>{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2025]] |[[John Clarke]] |[[Fichier:John Clarke, British experimental physicist.jpg|100px100px|John Claus]] |{{GBR}} | rowspan="3" |"Fir d'Entdeckung vum makroskopeschen, [[quantemechaneschen Tunnel-Effekt]] an der Energiequantiséierung an engem elektresche Circuit" |- |[[Michel Devoret]] |[[Fichier:Michel_H._Devoret_2017_190x180.jpg|100x100px|Michel Devoret]] |{{FRA}} |- |[[John M. Martinis]] |[[Fichier:John_Martinis_(cropped).jpg|133x133px|John M. Martinis]] |{{USA}} |- |[[2026]] |[[Francis Halzen]] |[[Fichier:Francis Halzen (2025).jpg|100x100px|Francis Halzen]] ||{{BEL}}<br>{{USA}} |"fir entscheedend Bäiträg zum [[IceCube Neutrino Observatory]] an d'Entdeckung vun héichenergeteschen [[Neutrinnen]] aus astrophysikalescher Quell" |- |2027 | | | | |- |2028 | | | | |- |2029 | | | | |- |2030 | | | | |} {| class="center" style="width:100%; border:none;" cellpadding="5" |style="border-top:thin solid lightgrey;"| [[#1901 - 1910|1901 bis 1910]] • [[#1911 - 1920|1911 bis 1920]] • [[#1921 - 1930|1921 bis 1930]] • [[#1931 - 1940|1931 bis 1940]] • [[#1941 - 1950|1941 bis 1950]] • [[#1951 - 1960|1951 bis 1960]] |- |style="border-bottom:thin solid lightgrey;"| [[#1961 - 1970|1961 bis 1970]] • [[#1971 - 1980|1971 bis 1980]] • [[#1981 - 1990|1981 bis 1990]] • [[#1991 - 2000|1991 bis 2000]] • [[#2001 - 2010|2001 bis 2010]] • [[#2011 - 2020|2011 bis 2020]] • [[#2021 - 2030|2021 bis 2030]] |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Nobel laureates in Physics|Nobelpräisdréier fir Physik}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/ Laureate vum Nobelpräis an der Physik op ''nobelprize.org''] {{en}} {{Navigatioun Nobelpräisser}} [[Kategorie:Nobelpräisdréier fir Physik|!]] [[Kategorie:Lëschten (Nobelpräisdréier)|Physik]] [[Kategorie:Lëschten (Physik)|N]] skf1yzqa5k0w8or7gab8gkgejjx4wvz 2711637 2711636 2026-10-11T15:38:32Z Martin Macha 2111 48001 /* 2021 - 2030 */ 2711637 wikitext text/x-wiki Dës '''Lëscht vun den [[Nobelpräis fir Physik|Nobelpräisdréier an der Physik]]''' ass en Deel vun de [[Wikipedia:Referenztabellen|Referenztabellen]]. __NOTOC__ {| class="center" style="width:100%; border:none;" cellpadding="5" |style="border-top:thin solid lightgrey;"| [[#1901 - 1910|1901 bis 1910]] • [[#1911 - 1920|1911 bis 1920]] • [[#1921 - 1930|1921 bis 1930]] • [[#1931 - 1940|1931 bis 1940]] • [[#1941 - 1950|1941 bis 1950]] • [[#1951 - 1960|1951 bis 1960]] |- |style="border-bottom:thin solid lightgrey;"| [[#1961 - 1970|1961 bis 1970]] • [[#1971 - 1980|1971 bis 1980]] • [[#1981 - 1990|1981 bis 1990]] • [[#1991 - 2000|1991 bis 2000]] • [[#2001 - 2010|2001 bis 2010]] • [[#2011 - 2020|2011 bis 2020]] • [[#2021 - 2030|2021 bis 2030]] |} === 1901 - 1910 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1901]] |[[Wilhelm Conrad Röntgen]] |[[Fichier:Roentgen2.jpg|100px|Wilhelm Conrad Roentgen]] |{{DER}} |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht den hien duerch seng Entdeckung vun de [[Rëntgestralen]] geleescht huet." |- | rowspan="2" |[[1902]] |[[Hendrik Antoon Lorentz]] |[[Fichier:H A Lorentz (Nobel).jpg|100px|Hendrik Antoon Lorentz]] |{{NED}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht de si duerch hir Fuerschungen um Afloss vum [[Magnetismus]] op Stralungsphenomeener (''Zeeman Effet'') geleescht hunn". |- |[[Pieter Zeeman]] |[[Fichier:Pieter Zeeman 1902.jpg|100px|Pieter Zeeman]] |{{NED}} |- | rowspan="3" |[[1903]] |[[Antoine Henri Becquerel]] |[[Fichier:Henri Becquerel 1903.jpg|100px|Henri Becquerel]] |{{FRA}} |"als Unerkennung fir den aussergewéinlechen Déngscht den hien duerch seng Entdeckung vun der [[Spontan Radioaktivitéit|spontaner Radioaktivitéit]] geleescht huet." |- |[[Pierre Curie]] |[[Fichier:PierreCurie.jpg|100px|Pierre Curie]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir déi aussergewéinlech Déngschter déi si duerch hir gemeinsam Fuerschung un der [[Radioaktivitéit]], geleescht hunn ." |- |[[Marie Curie]] |[[Fichier:Marie Curie 1903.jpg|100px|Marie Curie]] |{{FRA}} |- |[[1904]] |[[John William Strutt, 3. Baron Rayleigh]] |[[Fichier:Strutt.jpg|100px|John Strutt, 3. Baron Rayleigh]] |{{GBR}} |"fir seng Ënnersich vun den Dichte vun de wichtegste Gasen a seng Entdeckung vum [[Argon]]" |- |[[1905]] |[[Philipp Eduard Anton von Lenard]] |[[Fichier:Lenard.jpg|100px|Philipp Lenard]] |{{DER}} |"fir seng Aarbecht u [[Kathodestralen]]" |- |[[1906]] |[[Sir Joseph John Thomson]] |[[Fichier:JJ Thomson (Nobel).jpg|100px|Joseph John Thomson]] |{{GBR}} |"als Unerkennung fir déi grouss Verdéngschter vu sengen theoreeteschen an experimentellen Ënnersich vum Leede vu Stroum an de Gasen" |- |[[1907]] |[[Albert Abraham Michelson]] |[[Fichier:Albert Abraham Michelson.JPG|100px|Albert Abraham Michelson]] |{{POL}} |"fir seng optesch Prezisiounsinstrumenter an déi spektroskopesch a metrologesch Ënnersich déi domat gemaach goufen" |- |[[1908]] |[[Gabriel Lippmann]] |[[Fichier:Gabriel Lippmann2.jpg|100px|Gabriel Lippmann]] |{{FRA}} |"fir seng Method, déi um Phenomeen vun der Interferenz baséiert, fir Faarwe fotografesch ze reproduzéieren" |- | rowspan="2" |[[1909]] |[[Guglielmo Marconi]] |[[Fichier:Marconi 1909.jpg|100px|Guglielmo Marconi]] |{{DER}} | rowspan="2" |"als Unerkennung fir hir Bäiträg fir d'Entwécklung vun der kabelloser [[Telegraphie]]" |- |[[Karl Ferdinand Braun]] |[[Fichier:Braun 1909.jpg|100px|Ferdinand Braun]] |{{DER}} |- |[[1910]] |[[Johannes Diderik van der Waals]] |[[Fichier:Van der Waals.jpg|100px|Johannes Diderik van der Waals]] |{{NED}} |"Fir seng Aarbecht un der Zoustandsequatioun vu Gasen a Flëssegkeeten" (''van der Waals Kraaft'') |} === 1911 - 1920 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1911]] |[[Wilhelm Wien]] |[[Fichier:Wilhelm Wien 1911.jpg|100px|Wilhelm Wien]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckungen am Bezuch op d'Gesetzer vun der Hëtztstralung" (''Wien Gesetz'') |- |[[1912]] |[[Nils Gustaf Dalén]] |[[Fichier:Gustaf Dalén.jpg|100px|Gustaf Dalén]] |{{SWE}} |"fir seng Erfindung vun automatesche Regulateuren déi zesumme mat Gas-Akkue fir d'Beliichtung vu [[Liichttuerm|Liichttierm]] a [[Boje]] benotzt ginn" |- |[[1913]] |[[Heike Kamerlingh-Onnes]] |[[Fichier:Kamerlingh portret.jpg|100px|Heike Kamerlingh Ones]] |{{NED}} |"fir seng Ënnersich vun den Eegenschafte vun der Matière bei niddregen Temperaturen, déi, ënner anerem, zur Produktioun vu flëssegem [[Helium]] gefouert hunn" |- |[[1914]] |[[Max von Laue]] |[[Fichier:Max von Laue 1914.jpg|100px|Max von Laue]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckung vun der Streeung vu Rëntgestralen an de Kristaller" |- |[[1915]] |[[Sir William Henry Bragg]] |[[Fichier:Wh-bragg.jpg|100px|William Henry Bragg]] |{{GBR}} |"fir hir Déngschter an der Analys vun der Kristallstruktur mat Hëllef vu [[Rëntgestralen|Rëntgestralung]]" |- |[[1916]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1917]] |[[Charles Glover Barkla]] |[[Fichier:Charles Glover Barkla 01.jpg|100px|Charles Glover Barkla]] |{{GBR}} |"fir seng Entdeckung vun der charakteristescher Rëntgestralung vun den Elementer" |- |[[1918]] |[[Max Planck]] |[[Fichier:Max Planck (Nobel 1918).jpg|100px|Max Planck]] |{{DER}} |"als Unerkennung fir déi Déngschter déi hie fir de Fortschrëtt vun der Physik geleescht huet duerch seng Entdeckung vun den Energiequanten" |- |[[1919]] |[[Johannes Stark]] |[[Fichier:Johannes Stark.jpg|100px|Johannes Stark]] |{{DER}} |"fir seng Entdeckung vum [[Doppler-Effet]] a Kanalstralen, an dem Splécke vun de Spektrallinnen a vun den elektresche Felder" (''Stark Effet'') |- |[[1920]] |[[Charles Edouard Guillaume]] |[[Fichier:Guillaume 1920.jpg|100px|Charles Édouard Guillaume]] |{{CHE}} |"als Unerkennung fir den Déngscht den hie fir d'Prezisiounsmiessungen an der Physik geleescht huet duerch seng Entdeckung vun Anomalien an [[Néckel]]-[[Stol]]-Alliagen" |} === 1921 - 1930 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1921]] |[[Albert Einstein]] ''<small>(den 9. November 1922 ugekënnegt, den 10. Dezember 1922 iwwerreecht)</small>'' |[[Fichier:Albert Einstein (Nobel).jpg|100px|Albert Einstein]] |{{DER}} |"fir seng Déngschter fir theoreetesch Physik, a besonnesch fir seng Erklärung vum photoelektreschen Effet" |- |[[1922]] |[[Niels Henrik David Bohr]] |[[Fichier:Niels Bohr.jpg|100px|Niels Bohr]] |{{DEN}} |"fir seng Déngschter beim Ënnersiche vun der Struktur vun Atomer a vun der Stralung déi vun hinne fortgeet" |- |[[1923]] |[[Robert Andrews Millikan]] |[[Fichier:Millikan.jpg|100px|Robert Andrews Millikan]] |{{USA}} |"fir seng Aarbecht un der elementarer elektrescher Luedung an dem photoelektreschen Effet" |- |[[1924]] |[[Karl Manne Georg Siegbahn]] ''(1925 iwwerreecht)'' |[[Fichier:1924 Karl Manne Siegbahn.jpg|100px|Manne Siegbahn]] |{{SWE}} |"fir seng Entdeckungen an d'Fuerschung am Beräich vun der [[Röntgenspektroskopie]]" |- | rowspan="2" |[[1925]] |[[James Franck]] ''(1926 iwwerreecht)'' |[[Fichier:James Franck 1925.jpg|100px|James Franck]] |{{DER}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vun de Gesetzer déi den Impakt vun engem [[Elektron]] op engem [[Atom]] beschreiwen" |- |[[Gustav Ludwig Hertz]] ''(1926 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Gustav Hertz.jpg|100px|Gustav Hertz]] |{{DER}} |- |[[1926]] |[[Jean Baptiste Perrin]] |[[Fichier:Jean Perrin 1926.jpg|100px|Jean-Baptiste Perrin]] |{{FRA}} |"fir seng Aarbecht un der diskontinuéierlecher Struktur vun der Matière, a besonnesch fir seng Entdeckung vum Sedimentatiouns-Equilibrium" |- | rowspan="2" |[[1927]] |[[Arthur Holly Compton]] |[[Fichier:Arthur Compton.jpg|100px|Arthur Holly Compton]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckung vun deem no him benannte [[Compton-Effet]]" |- |[[Charles Thomson Rees Wilson]] |[[Fichier:CTR Wilson.jpg|100px|Charles Thomson Rees Wilson]] |{{GBR}} |"fir seng Method fir Trajectoirë vun elektresch geluedenen Deelercher duerch Kondensatioun vun Damp siichtbar ze maachen" |- |[[1928]] |[[Owen Willans Richardson]] ''(1929 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Owen Richardson.jpg|100px|Owen Willans Richardson]] |{{GBR}} |"fir seng Aarbecht um thermoionesche Phenomeen, a besonnesch fir d'Entdeckung vum Gesetz dat no him benannt gouf" |- |[[1929]] |[[Prince Louis-Victor Pierre Raymond de Broglie]] |[[Fichier:Louis de Broglie.jpg|100px|Louis-Victor de Broglie]] |{{FRA}} |"fir seng Enteckung vun der Wellennatur vum Elektron" |- |[[1930]] |[[Sir Chandrasekhara Venkata Raman]] |[[Fichier:Sir CV Raman.JPG|100px|C. V. Raman]] |{{IND}} |"fir seng Aarbecht un der Streeung vu Liicht, a fir d'Entdeckung vum no him benannten Effet ([[Raman-Streeung]])" |} === 1931 - 1940 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1931]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1932]] |[[Werner Karl Heisenberg]] |[[Fichier:Bundesarchiv Bild183-R57262, Werner Heisenberg.jpg|100px|Werner Heisenberg]] |{{DER}} |"fir d'Grënnung vun der [[Quantemechanik]], hir Uwendung, déi ënner anerem, zu der Entdeckung vun [[Allotropie|allotropesche]] Forme vum [[Waasserstoff]] gefouert huet" |- | rowspan="2" |[[1933]] |[[Erwin Schrödinger]] |[[Fichier:Erwin Schrödinger (1933).jpg|100px|Erwin Schrödinger]] |{{AUT}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun neie produktive Forme vun der [[Atomtheorie]]" |- |[[Paul Adrien Maurice Dirac]] |[[Fichier:Dirac 4.jpg|100px|Paul Dirac]] |{{GBR}} |- |[[1934]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1935]] |[[James Chadwick]] |[[Fichier:James Chadwick.jpg|100px|James Chadwick]] |{{GBR}} |"fir seng Entdeckung vum [[Neutron]]" |- | rowspan="2" |[[1936]] |[[Victor Franz Hess]] |[[Fichier:Hess.jpg|100px|Victor Franz Hess]] |{{AUT}} |"fir seng Entdeckung vun der [[Kosmesch Stralung|kosmescher Stralung]]" |- |[[Carl David Anderson]] |[[Fichier:Carl David Anderson.jpg|100px|Carl David Anderson]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckung vum [[Positron]]" |- | rowspan="2" |[[1937]] |[[Clinton Joseph Davisson]] |[[Fichier:Clinton Davisson.jpg|100px|Clinton Davisson]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir experimentell Entdeckung vun der Streeung vun Elektronen an de Kristaller" |- |[[George Paget Thomson]] |[[Fichier:George Paget Thomson.jpg|100px|George Paget Thomson]] |{{GBR}} |- |[[1938]] |[[Enrico Fermi]] |[[Fichier:Enrico Fermi.jpg|100px|Enrico Fermi]] |{{ITA}} |"fir säi Bewäis vun der Existenz vun neie radioaktiven Elementer déi duerch [[Neutronebestralung]] entstane sinn, a fir seng domat verbonnen Entdeckung vun duerch lues Neutronen ausgeléist nukleare Reaktiounen" |- |[[1939]] |[[Ernest Orlando Lawrence]] |[[Fichier:Ernest Lawrence.jpg|100px|Ernest Lawrence]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung an d'Entwécklung vum [[Zyklotron]] a fir d'Resultater déi domat erziilt goufen, a besonnesch am Bezuch op kënschtlech radioaktiv Elementer" |- |[[1940]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |} === 1941 - 1950 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1941]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1942]] |''(keen Nobelpräis verginn)'' | | | |- |[[1943]] |[[Otto Stern]] ''(1944 iwwerreecht)'' |[[Fichier:Otto Stern.jpg|100px|Otto Stern]] |{{DEU}} |"fir säi Beitrag zur Entwécklung vun der Molekularstral Method a senger Entdeckung vum magnéitesche Moment vum [[Proton]]" |- |[[1944]] |[[Isidor Isaac Rabi]] |[[Fichier:II Rabi.jpg|100px|Isidor Isaac Rabi]] |{{USA}} |"fir seng Method mat Resonanz magnéitesch Eegenschafte vun Atomkären ze moossen" |- |[[1945]] |[[Wolfgang Pauli]] |[[Fichier:Pauli.jpg|100px|Wolfgang Pauli]] |{{AUT}} |"fir d'Entdeckung vum Ausschléissungsprinzip, deen och [[Pauli-Prinzip]] genannt gëtt" |- |[[1946]] |[[Percy Williams Bridgman]] |[[Fichier:Bridgman.jpg|100px|Percy Williams Bridgman]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung vun engem Apparat fir extreem héijen Drock ze produzéieren, a fir seng Entdeckungen déi hien am Beräich vun der Physik vum héijen Drock gemaach huet" |- |[[1947]] |[[Sir Edward Victor Appleton]] |[[Fichier:Appleton.jpg|100px|Edward Victor Appleton]] |{{GBR}} |"fir seng Ënnersich vun der Physik vun der ieweschter [[Atmosphär vun der Äerd|Atmosphär]], a besonnesch fir d'Entdeckung vun der sougenannter [[Appleton-Schicht]]" |- |[[1948]] |[[Patrick Maynard Stuart Blackett]] |[[Fichier:Blackett.jpg|100px|Patrick Maynard Stuart Blackett]] |{{GBR}} |"fir seng Entwécklung vun der Wilson Dampkummer a seng Entdeckungen am Beräich vun der [[Nuklearphysik]] vu kosmescher Stralung" |- |[[1949]] |[[Hideki Yukawa]] |[[Fichier:Yukawa.jpg|100px|Hideki Yukawa]] |{{JPN}} |"fir seng Virausso vun der Existenz vu [[Mesonen]], déi op senger theoreetescher Aarbecht iwwer nuklear Kräfte baséiert " |- |[[1950]] |[[Cecil Frank Powell]] |[[Fichier:Cecil Powell.jpg|100px|Cecil Powell]] |{{GBR}} |"fir seng Entwécklung vun der fotografescher Method fir nuklear Prozesser ze studéieren a seng, mat där Method gemaachten Entdeckungen am Bezuch op d'Mesonen" |} === 1951 - 1960 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="2" |[[1951]] |[[Sir John Douglas Cockcroft]] |[[Fichier:Cockcroft.jpg|100px|John Cockcroft]] |{{GBR}} | rowspan="2" |"fir hir Pionéieraarbecht un der Transmutatioun vun Atomkären duerch kënschtlech beschleunegt atomar Deelercher" |- |[[Ernest Thomas Sinton Walton]] |[[Fichier:Ernest Walton.jpg|100px|Ernest Walton]] |{{IRL}} |- | rowspan="2" |[[1952]] |[[Felix Bloch]] |[[Fichier:Bloch.jpg|100px|Felix Bloch]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entwécklung vun neie Methode fir nuklear magnéitesch Prezisiounsmiessungen an déi domat verbonnen Entdeckungen" |- |[[Edward Mills Purcell]] |[[Fichier:Edward Mills Purcell.jpg|100px|Edward Mills Purcell]] |{{USA}} |- |[[1953]] |[[Frits Zernike]] |[[Fichier:Zernike.jpg|100px|Frits Zernike]] |{{NED}} |"fir säi Beweis vun der Phasekontrastmethod, a besonnesch fir seng Erfindung vum [[Phasekontrastmikroskop]]" |- | rowspan="2" |[[1954]] |[[Max Born]] |[[Fichier:Max Born.jpg|100px|Max Born]] |{{POL}} |"fir seng fundamental Fuerschung an der Quantemechanik, a besonnesch fir seng statistesch Interpretatioun vun der Wellefunktioun" |- |[[Walther Bothe]] |[[Fichier:Bothe.jpg|100px|Walther Bothe]] |{{DEU}} |"fir d'Koinzidenzmethod a seng Entdeckungen déi hien domat gemaach huet" |- | rowspan="2" |[[1955]] |[[Willis Eugene Lamb]] |[[Fichier:Willis Lamb 1955.jpg|100px|Willis E. Lamb]] |{{USA}} |"fir seng Entdeckunge wat d'Feinstruktur vum Waasserstoffspektrum ugeet" ''(Lamb shift'') |- |[[Polykarp Kusch]] |[[Fichier:Polykarp Kusch.jpg|100px|Polykarp Kusch]] |{{USA}} |"fir seng prezis Bestëmmung vum magnéitesche Moment vum [[Elektron]]" |- | rowspan="3" |[[1956]] |[[William Bradford Shockley]] |[[Fichier:Shockley.jpg|100px|William B. Shockley]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Fuerschungen un Hallefleederen an hir Entdeckung vum [[Transistoreffet]]" |- |[[John Bardeen]] |[[Fichier:Bardeen.jpg|100px|John Bardeen]] |{{USA}} |- |[[Walter Houser Brattain]] |[[Fichier:Brattain.jpg|100px|Walter H. Brattain]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1957]] |[[Chen Ning Yang]] |[[Fichier:Yang.jpg|100px|Chen Ning Yang]] |{{CHN}} | rowspan="2" |"fir hir déifgrënneg Ënnersichunge vun de sougenannte [[Paritéitsgesetz]]er, wat zu wichtegen Entdeckungen am Bezuch op elementar Deelercher gefouert huet" |- |[[Tsung-Dao Lee]] |[[Fichier:TD Lee.jpg|100px|Tsung-Dao Lee]] |{{CHN}} |- | rowspan="3" |[[1958]] |[[Pavel Alekseyevich Cherenkov]] |[[Fichier:Cerenkov.jpg|100px|Pawel Tscherenkow]] |{{URSS}} | rowspan="3" |"fir d'Entdeckung an d'Interpretatioun vum [[Cherenkov-Vavilov Effet]]" |- |[[Ilja Frank]] |[[Fichier:Ilya Frank.jpg|100px|Ilja Frank]] |{{URSS}} |- |[[Igor Tamm]] |[[Fichier:Igor Tamm.jpg|100px|Igor Tamm]] |{{URSS}} |- | rowspan="2" |[[1959]] |[[Emilio Gino Segre]] |[[Fichier:Segre.jpg|100px|Emilio Segrè]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vum [[Antiproton]]" |- |[[Owen Chamberlain]] |[[Fichier:Owen Chamberlain.jpg|100px|Owen Chamberlain]] |{{USA}} |- |[[1960]] |[[Donald Arthur Glaser]] |[[Fichier:Donald Glaser.jpg|100px|Donald A. Glaser]] |{{USA}} |"fir d'Erfindung vun der [[Blosekummer]]" |} === 1961 - 1970 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="2" |[[1961]] |[[Robert Hofstadter]] |[[Fichier:Robert Hofstadter.jpg|100px|Robert Hofstadter]] |{{USA}} |"fir seng Pionéieraarbecht bei den Ënnersich vun der Streeung vun Elektronen an Atomkären, an déi dobäi erreecht Entdeckungen am Bezuch op d'Struktur vun den [[Nukleonen]]" |- |[[Rudolf Ludwig Mössbauer]] |[[Fichier:Mossbauer.jpg|100px|Rudolf Mößbauer]] |{{DEU}} |"fir seng Fuerschungen un der Resonanzabsorptioun vu [[Gammastralung]] a seng domat verbonnen Entdeckung vum Effet de säin Numm dréit" (''Mössbauer Effe''t) |- |[[1962]] |[[Lev Davidovich Landau]] |[[Fichier:Landau.jpg|100px|Lew Landau]] |{{URSS}} |"fir seng pionéierlech Theorie fir kondenséiert Matière, besonnesch flëssegen [[Helium]]" |- | rowspan="3" |[[1963]] |[[Eugene Paul Wigner]] |[[Fichier:Wigner.jpg|100px|Eugene Paul Wigner]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg zu der Theorie vun Atomkären an elementaren Deelercher, besonnesch duerch d'Entdeckung an d'Uwendung vu fundamentale Symmetrie Prinziper" |- |[[Maria Goeppert-Mayer]] |[[Fichier:Mayer.jpg|100px|Maria Goeppert-Mayer]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Entdeckunge wat d'[[nuklear Schuelestruktur]] ugeet" |- |[[Johannes Hans Daniel Jensen]] |[[Fichier:Jensen.jpg|100px|J. Hans D. Jensen]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1964]] |[[Charles Hard Townes]] |[[Fichier:Charles Hard Townes-Nibib-2007-retouched.jpg|100px|Charles H. Townes]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir fundamental Aarbecht am Domän vun der Quantenelektronik, déi zur, um Prinzip vum Maser-Laser baséierend, Konstruktioun vun [[Oszillator]]en a Verstäerkere gefouert huet" |- |[[Nicolay Gennadiyevich Basov]] |[[Fichier:Basov.jpg|100px|Nikolai Bassow]] |{{URSS}} |- |[[Alexander Prochorow]] |[[Fichier:Aleksandr Prokhorov.jpg|100px|Alexander Prochorow]] |{{URSS}} |- | rowspan="3" |[[1965]] |[[Richard Feynman]] |[[Fichier:Feynman at Los Alamos.jpg|100px|Richard Feynman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir fundamental Aarbecht an der Quantenelektrodynamik, mat déifgrënnege Konsequenze fir d'Physik vun den elementaren Deelercher" |- |[[Julian Schwinger]] |[[Fichier:Schwinger.jpg|100px|Julian Seymour Schwinger]] |{{USA}} |- |[[Sin-Itiro Tomonaga]] |[[Fichier:Tomonaga.jpg|100px|Shin'ichirō Tomonaga]] |{{JPN}} |- |[[1966]] |[[Alfred Kastler]] |[[Fichier:Kastler.jpg|100px|Alfred Kastler]] |{{FRA}} |"fir d'Entdeckung an d'Entwécklung vun optesche Methode fir Hertzresonanzen an Atomer ze studéieren" |- |[[1967]] |[[Hans Bethe|Hans Albrecht Bethe]] |[[Fichier:Hans Bethe.jpg|100px|Hans Bethe]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg zu der Theorie vun nukleare Reaktiounen, a besonnesch seng Entdeckungen am Bezuch op d'Energieproduktioun an de Stären" |- |[[1968]] |[[Luis Walter Alvarez]] |[[Fichier:LWA Picture Final.jpg|100px|Luis Walter Alvarez]] |{{USA}} |"fir seng entscheedend Bäiträg zu der Physik vun den elementaren Deelercher, a besonnesch d'Entdeckung vun enger grousser Zuel vun Resonanzzoustänn, erméiglecht duerch seng Weiderentwécklung vun der Technik fir Waasserstoff-Bullekummeren ze benotzen an der Datenanalys" |- |[[1969]] |[[Murray Gell-Mann]] |[[Fichier:MurrayGellMannJI1.jpg|100px|Murray Gell-Mann]] |{{USA}} |"fir seng Bäiträg an Entdeckunge wat d'Klassifikatioun vun den elementaren Deelercher an hiren Interaktiounen ugeet" |- | rowspan="2" |[[1970]] |[[Hannes Alfvén|Hannes Olof Gösta Alfvén]] |[[Fichier:YoungAlfven.jpg|100px|Hannes Alfvén]] |{{SWE}} |"fir fundamental Aarbecht an Entdeckungen an der [[Magnéit-Hydrodynamik]], mat fruchtbaren Uwendungen a verschiddene Beräicher vun der [[Plasmaphysik]]" |- |[[Louis Eugene Félix Néel]] |[[Fichier:Louis Neel 1970.jpg|100px|Louis Néel]] |{{FRA}} |"fir fundamental Aarbecht an Entdeckungen am Bezuch op [[Antiferromagnéit]]en a [[Ferrimagnéit]]en, déi zu wichtegen Uwendungen an der Festkierperphysik gefouert hunn" |} === 1971 - 1980 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit ! colspan="2" |Sujet |- |[[1971]] |[[Dennis Gabor]] |[[Fichier:Dennis Gabor 1971.jpg|100px|Dennis Gábor]] |{{GBR}} | colspan="2" |"fir seng Entdeckung an Entwécklung vun der holografescher Method" |- | rowspan="3" |[[1972]] |[[John Bardeen]] |[[Fichier:Bardeen.jpg|100px|John Bardeen]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir zesummen entwéckelt Theorie vun der Superleedung, och dacks [[BCS-Theorie]] genannt" |- |[[Leon Neil Cooper]] |[[Fichier:Nobel Laureate Leon Cooper in 2007.jpg|100px|Leon Neil Cooper]] |{{USA}} |- |[[John Robert Schrieffer]] |[[Fichier:John Robert Schrieffer.jpg|100px|John Robert Schrieffer]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1973]] |[[Leo Esaki]] |[[Fichier:Leo Esaki 1959.jpg|100px|Leo Esaki]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir experimentell Entdeckungen am Bezuch op Tunnelphenomeener an Hallef- a Superleederen" |- |[[Ivar Giaever]] |[[Fichier:Ivar Giaever.jpg|100px|Ivar Giaever]] |{{USA}} |- |[[Brian David Josephson]] |[[Fichier:Brian Josephson, March 2004.jpg|100px|Brian David Josephson]] |{{GBR}} | colspan="2" |"fir seng theoreetesch Virausso vun den Eegenschafte vun engem Superstroum duerch eng Tunnelbarrière, a besonnesch déi Phenomeener déi allgeméng als ''[[Josephson Effet]]'' bekannt sinn" |- | rowspan="2" |[[1974]] |[[Sir Martin Ryle]] | |{{GBR}} |"fir seng Observatiounen an Erfindungen, besonnesch vun der Ëffnungs Syntheesen Technik" | rowspan="2" |"fir hir pionéierlesch Fuerschung an der Radio Astrophysik" |- |[[Antony Hewish]] | |{{GBR}} |"fir seng entscheedend Roll an der Entdeckung vu [[Pulsar]]en" |- | rowspan="3" |[[1975]] |[[Aage Niels Bohr]] |[[Fichier:Aage Bohr.jpg|100px|Aage Niels Bohr]] |{{DEN}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der Verbindung tëscht kollektiver Beweegung a Partikelbeweegung an Atomkären, an d'Entwécklung vun der Theorie vun der Struktur vum Atomkär, déi op dëser Verbindung berout" |- |[[Ben Mottelson]] |[[Fichier:Mottelson,Ben 1963 Kopenhagen.jpg|100px|Ben Mottelson]] |{{DEN}} |- |[[James Rainwater]] |[[Fichier:James Rainwater 2.jpg|100px|James Rainwater]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1976]] |[[Burton Richter]] |[[Fichier:Burton Richter - charm quark.jpg|100px|Burton Richter]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir Pionéieraarbecht bei der Entdeckung vun engem neie schwéieren Deelchen" (''J Deelchen'') |- |[[Samuel Chao Chung Ting]] |[[Fichier:Samuel ting 10-19-10.jpg|100px|Samuel Chao Chung Ting]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1977]] |[[Philip Warren Anderson]] |[[Fichier:Andersonphoto.jpg|100px|Philip W. Anderson]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir fundamental theoreetesch Ënnersichunge vun der elektronescher Struktur vu magnéiteschen an ongeuerdente Systemer" |- |[[Nevill Francis Mott]] |[[Fichier:Mott,Nevill Francis Heisenberg 1952 London.jpg|100px|Nevill Francis Mott]] |{{GBR}} |- |[[John Hasbrouck Van Vleck]] |[[Fichier:JH van Vleck 1974.jpg|100px|John Hasbrouck Van Vleck]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1978]] |[[Pyotr Leonidovich Kapitsa]] |[[Fichier:Pyotr L Kapitsa Russian physicist 1964.jpg|100px|Pjotr Kapiza (links)]] |{{URSS}} | colspan="2" |"fir seng fundamental Erfindungen an Entdeckungen am Beräich vun der Physik vun den niddregen Temperaturen" |- |[[Arno Allan Penzias]] |[[Fichier:Arno Penzias.jpg|100px|Arno Penzias]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir hir Entdeckung vun der kosmescher Mikrowellen-Hannergrondstralung" |- |[[Robert Woodrow Wilson]] | |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1979]] |[[Sheldon Lee Glashow]] |[[Fichier:Sheldon Glashow at Harvard cropped.jpg|100px|Sheldon Lee Glashow]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir hir Bäiträg zu der Theorie vun de vereenegte schwaachen an elektromagnéiteschen Interaktiounen tëscht elementaren Deelercher, an och, ënner anerem, hiert Viraussoe vun de schwaachen neutrale Stréim" |- |[[Abdus Salam]] |[[Fichier:Abdus Salam 1987.jpg|100px|Abdus Salam]] |{{PAK}} |- |[[Steven Weinberg (Physiker)|Steven Weinberg]] |[[Fichier:Steven Weinberg 2010.jpg|100px|Steven Weinberg]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1980]] |[[James Watson Cronin]] |[[Fichier:James-cronin.jpg|100px|James Cronin]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun der Violatioun vu fundamentale Symmetrie Prinziper am Zerfall vum neutrale K-Meson" |- |[[Val Logsdon Fitch]] |[[Fichier:Val Fitch.jpg|100px|Val Fitch]] |{{USA}} |} === 1981 - 1990 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="3" |[[1981]] |[[Nicolaas Bloembergen]] |[[Fichier:Nicolaas Bloembergen 1981.jpg|100px|Nicolaas Bloembergen]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir hire Bäitrag zu der Entwécklung vun der [[Laser (Physik)|Laser]]-[[Spektroskopie]]" |- |[[Arthur Leonard Schawlow]] |[[Fichier:Artur Schawlow, Stanford University.jpg|100px|Arthur Leonard Schawlow]] |{{USA}} |- |[[Kai Manne Börje Siegbahn]] |[[Fichier:Kai Manne Börje Siegbahn.jpg|100px|Kai Siegbahn]] |{{SWE}} |"fir säi Bäitrag zu der Entwécklung vun der Héich-Opléisungs-Elektrone-Spektroskopie" |- |[[1982]] |[[Kenneth G. Wilson]] | |{{USA}} |"fir seng Theorie vu kritesche Phenomeener a Verbindung mat Phaseniwwergäng" |- | rowspan="2" |[[1983]] |[[Subrahmanyan Chandrasekhar]] | |{{IND}} |"fir seng theoreetesch Studie vun de physikalesche Prozesser, déi vu Wichtegkeet an der Struktur an an der Evolutioun vu Stäre sinn" (''Chandrasekhar Limi''t) |- |[[William Alfred Fowler]] |[[Fichier:William A. Fowler Los Alamos ID.png|100px|William Alfred Fowler]] |{{USA}} |"fir seng theoreetesch an experimentell Studie vun den nukleare Reaktiounen, déi vun Wichtegkeet beim Entstoe vu cheemeschen Elementer am Universum sinn" |- | rowspan="2" |[[1984]] |[[Carlo Rubbia]] |[[Fichier:Carlo Rubbia W and Z bosons.jpg|100px|Carlo Rubbia]] |{{ITA}} | rowspan="2" |"fir hir entscheedend Bäiträg zum grousse Projet, deen zu der Entdeckung vun de [[W-Boson|W]] an [[Z-Boson|Z Deelercher]] gefouert huet, déi Felder déi d'schwaach Interaktioun vermëttelen" |- |[[Simon van der Meer]] |[[Fichier:Nobelprijswinnaar v.d. Meer en echtgenote op Huis ten Bosch met Koningin Beatrix, Bestanddeelnr 253-8884.jpg|100px|Simon van der Meer (lénks)]] |{{NED}} |- |[[1985]] |[[Klaus von Klitzing]] |[[Fichier:Klaus von Klitzing 2015.jpg|100px|Klaus von Klitzing]] |{{POL}} |"fir d'Entdeckung vum ''Quanten-Hall-Effet''" |- | rowspan="3" |[[1986]] |[[Ernst Ruska]] | |{{DEU}} |"fir seng fundamental Aarbecht an der Elektronen Optik a fir den Entworf vum éischten [[Elektronemikroskop]]" |- |[[Gerd Binnig]] |[[Fichier:Gerd Binnig sw.jpg|100px|Gerd Binnig]] |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir hiren Entworf vum [[Rastertunnelmikroskop]]" |- |[[Heinrich Rohrer]] |[[Fichier:Rohrer.jpg|100px|Heinrich Rohrer]] |{{CHE}} |- | rowspan="2" |[[1987]] |[[Johannes Georg Bednorz]] |[[Fichier:Georg Bednorz speaking at the groundbreaking of the new IBM and ETH Zurich Nanotech Exploratory Technology Lab.jpg|100px|Georg Bednorz]] |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir hire wichtegen Duerchbroch duerch d'Entdeckung vun der Superleedung a Keramik Materialien" |- |[[Karl Alexander Müller]] |[[Fichier:Karl Alexander Mueller.jpg|100px|K. Alex Müller]] |{{CHE}} |- | rowspan="3" |[[1988]] |[[Leon Max Lederman]] |[[Fichier:Leon M. Lederman.jpg|100px|Leon Max Lederman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'[[Neutrinostral Method|Neutrinostral-Method]] an dem Noweis vum Muon-[[Neutrino]]" |- |[[Melvin Schwartz]] | |{{USA}} |- |[[Jack Steinberger]] |[[Fichier:Jack-Steinberger-2008.JPG|100px|Jack Steinberger]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1989]] |[[Norman Foster Ramsey]] |[[Fichier:Norman Foster Ramsey 1970 (cropped).jpg|100px|Norman Ramsey]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vun der ''separated oscillatory fields Method'' an hir Benotzung an [[Atom-Auer]]e<nowiki/>n" |- |[[Hans Georg Dehmelt]] | |{{DEU}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun der Ione Fall Technik" |- |[[Wolfgang Paul]] | |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[1990]] |[[Jerome Isaac Friedman]] |[[Fichier:Physics Nobel laureate Jerry Friedman, 2016.jpg|100px|Jerome Isaac Friedman]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Pionéierinvestigatiounen am Bezuch op déif inelastesch Streeung vun Elektronen u Protonen a gebonnenen Neutronen, déi vun enormer Wichtegkeet fir d'Entwécklung vum Quark Modell an der Deelchephysik waren" |- |[[Henry Way Kendall]] |[[Fichier:Henry Kendall by Tom Frost crop.jpg|100px|Henry W. Kendall]] |{{USA}} |- |[[Richard Edward Taylor]] |[[Fichier:Richard E. Taylor.jpg|100px|Richard Edward Taylor]] |{{CAN}} |} === 1991 - 2000 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- |[[1991]] |[[Pierre-Gilles de Gennes]] |[[Fichier:Pierre-Gilles crop.jpg|100px|Pierre-Gilles de Gennes]] |{{FRA}} |"fir d'Entdeckung datt Methoden, déi fir d'Studéiere vun Uerdnungsphenomeener an einfache Systemer entwéckelt goufen, och kënne fir méi komplex Forme vun Matière verallgemengert ginn, a besonnesch fir flësseg Kristaller an [[Polymer]]en" |- |[[1992]] |[[Georges Charpak]] |[[Fichier:CHARPAK Georges-24x50-2005 cropped.JPG|100px|Georges Charpak]] |{{FRA}} |"fir seng Erfindung an Entwécklung vun Detektoren an der Deelchephysik, a besonnesch d'[[Villkabel-Proportionalkummer]]" |- | rowspan="2" |[[1993]] |[[Russell Hulse]] |[[Fichier:Russell Alan Hulse.jpg|100px|Russell Hulse]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun engem neien Typ vu [[Pulsar]], eng Entdeckung déi nei Weeër an der [[Gravitatioun]]sfuerschung erméiglecht huet" |- |[[Joseph Hooton Taylor Jr.|Joseph Hooton Taylor, Jr.]] |[[Fichier:2008JosephTaylor.jpg|100px|Joseph Hooton Taylor, Jr.]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1994]] |[[Bertram Brockhouse]] |[[Fichier:Bertram Brockhouse.jpg|100px|Bertram Brockhouse]] |{{CAN}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun der Neutrone-Spektroskopie" |- |[[Clifford Shull]] |[[Fichier:Wollan and Shull 1949 (cropped).jpg|100px|Clifford Shull]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1995]] |[[Martin Lewis Perl]] |[[Fichier:Martin Perl - tau.jpg|100px|Martin L. Perl]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum [[Tau Lepton]]" |- |[[Frederick Reines]] |[[Fichier:Frederick Reines.jpg|100px|Frederick Reines]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum [[Neutrino]]" |- | rowspan="3" |[[1996]] |[[David Morris Lee]] |[[Fichier:Nobel Laureate David Morris Lee in 2007.jpg|100px|David M. Lee]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Entdeckung vun der Superfluiditéit am [[Helium|Helium-3]]" |- |[[Douglas Dean Osheroff]] |[[Fichier:Douglas Osheroff.jpg|100px|Douglas D. Osheroff]] |{{USA}} |- |[[Robert Coleman Richardson]] |[[Fichier:Robert Coleman Richardson.jpg|100px|Robert Coleman Richardson]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1997]] |[[Steven Chu]] |[[Fichier:Steven Chu official portrait headshot.jpg|100px|Steven Chu]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'Entwécklung vu Methode fir Atomer mat Laserluucht ofzekillen an anzefänken" |- |[[Claude Cohen-Tannoudji]] |[[Fichier:Claude Cohen-Tannoudji.JPG|100px|Claude Cohen-Tannoudji]] |{{FRA}} |- |[[William Daniel Phillips]] |[[Fichier:William Phillips-physicist photo.jpg|100px|William D. Phillips]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[1998]] |[[Robert Betts Laughlin]] |[[Fichier:Robert Laughlin, Stanford University.jpg|100px|Robert B. Laughlin 1998]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir hir Entdeckung vun enger neier Form vu Quantefluid mat fraktionell geluedenen Excitatiounen" (''Fraktionellen Quanten Hall Effet'') |- |[[Horst Ludwig Störmer]] |[[Fichier:Horst Störmer cropped.jpg|100px|Horst Störmer]] |{{DEU}} |- |[[Daniel Chee Tsui]] |[[Fichier:Daniel Chee Tsui.jpg|100px|Daniel Chee Tsui]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[1999]] |[[Gerardus ’t Hooft]] |[[Fichier:Gerard 't Hooft.jpg|100px|Gerardus ’t Hooft]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir d'Opklärung vun der Quantestruktur vun den elektroschwaachen Interaktiounen an der Physik" |- |[[Martinus J. G. Veltman]] |[[Fichier:Martinus Veltman.jpg|100px|Martinus J. G. Veltman]] |{{NED}} |- | rowspan="3" |[[2000]] |[[Jores Alfjorow]] |[[Fichier:Zhores Alferov.jpg|100px|Jhores Alfjorow]] |{{URSS}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun hallefleedenden Heterostrukturen déi an der Héich-Vitess- an [[Optoelektronik]] benotzt ginn" |- |[[Herbert Kroemer]] |[[Fichier:Herbert Kroemer.jpg|100px|Herbert Kroemer]] |{{DEU}} |- |[[Jack Kilby]] | |{{USA}} |"fir säin Deel un der Entdeckung vum integréierte Schaltkrees" |} === 2001 - 2010 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Sujet |- | rowspan="3" |[[2001]] |[[Eric Allin Cornell]] |[[Fichier:Physics Nobel Laureate Eric Allin Cornell, in June of 2015.jpg|100px|Eric Allin Cornell]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir Realisatioun vum [[Bose-Einstein-Kondensat]] a verdënnte Gase vun Alkali Atomer, a fir fréi fundamental Studie vun den Eegenschafte vum Kondensat" |- |[[Wolfgang Ketterle]] |[[Fichier:Ketterle.jpg|100px|Wolfgang Ketterle]] |{{DEU}} |- |[[Carl Edwin Wieman]] |[[Fichier:Carl Wieman.jpg|100px|Carl Wieman]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2002]] |[[Raymond Davis junior]] |[[Fichier:Raymond Davis, Jr 2001.jpg|100px|Raymond Davis jr.]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir pionéierlech Bäiträg zu der [[Astrophysik]], a besonnesch fir den Noweis vu kosmeschen [[Neutrino]]en" |- |[[Masatoshi Koshiba]] |[[Fichier:Masatoshi Koshiba 2002.jpg|100px|Masatoshi Koshiba]] |{{JPN}} |- |[[Riccardo Giacconi]] |[[Fichier:RiccardoGiacconi.jpg|100px|Riccardo Giacconi]] |{{USA}} |"fir Pionéier-Beiträg an der Astrophysik, déi zur Entdeckung vu kosmesche Rëntgestralequelle gefouert hunn " |- | rowspan="3" |[[2003]] |[[Alexei Abrikossow]] |[[Fichier:AA Abrikosov ANL4.jpg|100px|Alexei Abrikossow]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir Pionéierbäiträg an der Theorie vu Superleederen a Superfluiden" |- |[[Witali Ginsburg]] |[[Fichier:Ginzburg in MSU opaque.jpg|100px|Witali Ginsburg]] |{{URSS}} |- |[[Anthony James Leggett]] |[[Fichier:Nobel Laureate Sir Anthony James Leggett in 2007.jpg|100px|Anthony James Leggett]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2004]] |[[David Gross]] |[[Fichier:David Gross cropped.JPG|100px|David Gross]] |{{USA}} | rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der asymptotescher Fräiheet an der Theorie vun der staarker Interaktioun" |- |[[David Politzer]] | |{{USA}} |- |[[Frank Wilczek]] |[[Fichier:FrankStockholm2004.jpg|100px|Frank Wilczek]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2005]] |[[Roy Jay Glauber]] |[[Fichier:Roy Glauber.jpg|100px|Roy J. Glauber]] |{{USA}} |"fir säi Bäitrag zu der [[Quantentheorie]] vun optescher Koherenz" |- |[[John Lewis Hall]] |[[Fichier:John L. Hall.jpg|100px|John Lewis Hall]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Bäiträg zu der Entwécklung vun, op Laser baséierend, Prezisiouns-Spektroskopie; déi optesch Frequenzkamm-Technik abegraff" |- |[[Theodor Hänsch]] |[[Fichier:Theodor W Haensch.jpg|100px|Theodor Hänsch]] |{{DEU}} |- | rowspan="2" |[[2006]] |[[John Cromwell Mather]] |[[Fichier:John-C-Mather2.jpg|100px|John Cromwell Mather]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir hir Ënnersichung vun der kosmescher Hannergrondstralung" |- |[[George Smoot]] |[[Fichier:George smoot 06N7133a.jpg|100px|George Smoot]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2007]] |[[Albert Fert]] |[[Fichier:Albert Fert 0109.jpg|100px|Albert Fert]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"fir de Risemagneto-Widderstandseffet" |- |[[Peter Grünberg]] |[[Fichier:Peter Gruenberg 01.jpg|100px|Peter Grünberg]] |{{DEU}} |- | rowspan="3" |[[2008]] |[[Yōichirō Nambu]] |[[Fichier:YoichiroNambu.jpg|100px|Yōichirō Nambu]] |{{USA}} |"fir d'Entdeckung vum Mechanismus vun der spontaner Symmetriebriechung an der Elementardeelchephysik" |- |[[Makoto Kobayashi]] |[[Fichier:Makoto Kobayashi-press conference Dec 07th, 2008-2b.jpg|100px|Makoto Kobayashi]] |{{JPN}} | rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vum Ursprong vun der gebracher Symmetrie, déi d'Existenz vu mindestens dräi Quarkfamillje virausseet" |- |[[Toshihide Masukawa]] |[[Fichier:Toshihide Masukawa-press conference Dec 07th, 2008-4.jpg|100px|Toshihide Masukawa]] |{{JPN}} |- | rowspan="3" |[[2009]] |[[Charles Kuen Kao]] |[[Fichier:Charles K. Kao cropped 2.jpg|100px|Charles Kuen Kao]] |{{USA}} |"fir bunnbriechend Erfolleger um Gebitt vun der Liichtleedung mat Fiberoptik fir d'optesch Kommunikatioun" |- |[[Willard Boyle]] |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-23.jpg|100px|Willard Boyle]] |{{USA}} | rowspan="2" |"fir d'Erfanne vum [[CCD-Sensor|CCD-Senso]]<nowiki/>r" |- |[[George Elwood Smith]] |[[Fichier:Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-27.jpg|100px|George E. Smith]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2010]] |[[Andre Geim]] |[[Fichier:Andre Geim 2010-1.jpg|100px|Andre Geim]] |{{NED}} | rowspan="2" |"fir grondleeënd Experimenter mat dem zweedimensionale Material [[Graphen]]" |- |[[Konstantin Novoselov]] |[[Fichier:Nobel Prize 2010-Press Conference KVA-DSC 7431.jpg|100px|Konstantin Novoselov]] |{{GBR}} |} === 2011 - 2020 === {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit ! colspan="2" |Sujet |- | rowspan="3" |[[2011]] |[[Saul Perlmutter]] |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7727.jpg|100px|Saul Perlmutter]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Entdeckung vun der beschleunegter Expansioun vum Universum duerch Beobachtunge vu [[Supernova]]e déi wäit ewech waren" |- |[[Brian P. Schmidt]] |[[Fichier:Brian Schmidt portrait 1.jpg|100px|Brian P. Schmidt]] |{{USA}} |- |[[Adam Riess]] |[[Fichier:Nobel Prize 2011-Press Conference KVA-DSC 7708.jpg|100px|Adam Riess]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2012]] |[[Serge Haroche]] |[[Fichier:Serge Haroche 1 2012.jpg|100px|Serge Haroche]] |{{FRA}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir Entwécklung vu revolutionären experimentelle Methoden, déi et erméiglechen, Quantensystemer ze manipuléieren." |- |[[David Wineland]] |[[Fichier:David Wineland 2008crop.jpg|100px|David Wineland]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2013]] |[[François Englert]] |[[Fichier:Francois Englert.jpg|100px|François Englert]] |{{BEL}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir déi theoreetesch Entdeckung vum [[Higgs-Mechanismus]], deen zu onsem Verständnis vum Ursprong vun der Mass vu subatomaren Deelercher bäidréit, an dee kierzlech duerch d'Entdeckung vum virausgesoten Elementardeelchen duerch d'ATLAS- an CMS-Experimenter am ''Large Hadron Collider'' vum [[CERN]] bestätegt gouf" |- |[[Peter W. Higgs]] |[[Fichier:Higgs, Peter (1929)3.jpg|100px|Peter Higgs]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2014]] |[[Isamu Akasaki]] |[[Fichier:Isamu Akasaki 201111.jpg|100px|Isamu Akasaki]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir d'Erfindung vun effiziente, bloe, Liicht ausstralenden [[Diod]]en, déi hell an energiespuerend Liichtquellen erméiglecht hunn“ |- |[[Hiroshi Amano]] |[[Fichier:Hiroshi Amano 20141211.jpg|100px|Hiroshi Amano]] |{{JPN}} |- |[[Shuji Nakamura]] |[[Fichier:Professor Shuji Nakamura (Cropped).jpg|100px|Shuji Nakamura]] |{{USA}} |- | rowspan="2" |[[2015]] |[[Takaaki Kajita]] |[[Fichier:Takaaki Kajita 5171-2015.jpg|100px]] |{{JPN}} | colspan="2" rowspan="2" |"fir d'Entdeckung vun den Neutrino-[[Oszillatioun]]en, déi weisen datt [[Neutrino]]en eng Mass hunn" |- |[[Arthur McDonald]] |[[Fichier:Arthur B. McDonald 5139-2015.jpg|100px|Arthur McDonald]] |{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2016]] |[[David J. Thouless]] |[[Fichier:DavidThouless 1995 UW.jpg|100px|David J. Thouless]] |{{GBR}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir theoreetesch Entdeckunge vun topologesche Phaseniwwergäng an topologesche Materiephasen“ |- |[[F. Duncan M. Haldane]] |[[Fichier:Duncan Haldane.jpg|100px|F. Duncan M. Haldane]] |{{GBR}} |- |[[John M. Kosterlitz]] |[[Fichier:Jkosterl.jpg|100px|John M. Kosterlitz]] |{{GBR}} |- | rowspan="3" |[[2017]] |[[Rainer Weiss]] |[[Fichier:Rainer Weiss - December 2006.jpg|100px|Rainer Weiss]] |{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"fir entscheedend Bäiträg fir de [[LIGO-Detekter]] (''Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory'') an d'Observatioun vu [[Gravitatiounswell]]en" |- |[[Barry Barish]] |[[Fichier:05-0367-92D.hr.jpg|100px|Barry Barish]] |{{USA}} |- |[[Kip Thorne]] |[[Fichier:Kip Thorne at Caltech.jpg|100px|Kip Thorne]] |{{USA}} |- | rowspan="3" |[[2018]] |[[Arthur Ashkin]] | |{{USA}} |"fir d'Entwécklung vun optesche Pincetten an hir Benotzung an der Biologie". | rowspan="3" |"fir fortschrëttlech Erfindungen am Beräich vun der [[Laser (Physik)|Laserphysik]]" |- |[[Gérard Mourou]] |[[Fichier:Gérard Mourou (cropped).jpg|100px|Gérard Mourou (2015)]] |{{FRA}} | rowspan="2" |"fir d'Entwécklung vun enger Method, mat där sech héichenergetesch, ultrakuerz optesch Pulser maache loossen" |- |[[Donna Strickland]] |[[Fichier:Donna Strickland - 2017 (cropped).jpg|100px|Donna Strickland]] |{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2019]] |[[James Peebles]] |[[Fichier:Jim Peebles.jpg|100px|James Peebles]] |{{CAN}} | colspan="2" |"fir theoreetesch Entdeckungen an der physikalesche [[Kosmologie]]“. |- |[[Michel Mayor]] |[[Fichier:Michel Mayor astrophysicien.JPG|100px|Michel Mayor]] |{{SUI}} | colspan="2" rowspan="2" |„fir d'Entdeckung vun engem Exoplanéit, dee ronderëm e sonnenänleche Stär kreest“. |- |[[Didier Queloz]] |[[Fichier:Didier Queloz at the ESO 50th Anniversary Gala Event - 01.jpg|100px|Didier Queloz]] |{{SUI}} |- | rowspan="3" |[[2020]] |[[Roger Penrose]] |[[Fichier:Roger_Penrose_9560.JPG|100px]] |{{GBR}} | colspan="2" rowspan="3" |„fir d'Entdeckung, datt d'Bildung vu [[Schwaarzt Lach|schwaarze Lächer]] eng robust Prognose vun der allgemenger [[Relativitéitstheorie]] ass“ |- |[[Reinhard Genzel]] |[[Fichier:Reinhard_Genzel_2018.jpg|100px]] |{{DEU}} |- |[[Andrea Ghez]] |[[Fichier:Andrea_Ghez_(cropped).jpg|100px]] |{{USA}} |} === 2021 - 2030=== {| class="wikitable" ! width="5%" |Joer ! width="20%" |Laureat(en) ! width="10%" |Foto ! width="10%" |Nationalitéit !Begrënnung |- | rowspan="3" |[[2021]] |[[Syukuro Manabe]] |[[Fichier:Crafoord_Prize_EM1B0732_(42329290061).jpg|125x125px|Syukuro Manabe]] |{{JPN}}<br>{{USA}} | colspan="2" rowspan="3" |"Fir déi physikalesch [[Modelléierung vum Äerdklima]], d'Quantifizéierung vun der Variabilitéit an déi zouverlässeg Prognos vun der [[Klimawandel|globaler Erwiermung]]" |- |[[Klaus Hasselmann]] | |{{DEU}} |- |[[Giorgio Parisi]] |[[ Fichier:Parisi_giorgio.jpg|100x100px|Giorgio Parisi]] |{{ITA}} |- | rowspan="3" |[[2022]] |[[Alain Aspec]] |[[Fichier:Alain-Aspect-ForMemRS.jpg|150x150px|Alain Aspect]] |{{FRA}} | rowspan="3" |"Fir Experimenter mat [[Quantenverschränkung|verschränkte]] Photonen, den Nowäis vun der Verletzung vun de [[Bell-Ongläichheeten]] an d'Pionéieraarbecht an der Quanteninformatiounswëssenschaft" |- |[[John Clauser]] |[[Fichier:JohnClauser.jpg|150x150px|John Clauser]] |{{USA}} |- |[[Anton Zeilinger]] |[[Fichier:A._Zeilinger.jpg|100x100px|Anton Zeilinger]] |{{AUT}} |- | rowspan="3" |[[2023]] |[[Pierre Agostini]] |[[Fichier:US_Embassy_Sweden_2023_Nobel_Reception_(53397591873)_(cropped).jpg|126x126px|Pierre Agostini]] |{{FRA}}<br>{{USA}} | rowspan="3" |"For experimental methods that generate [[attosecond]] pulses of light for the study of electron dynamics in matter" |- |[[Ferenc Krausz]] |[[Fichier:Ferenc_Krausz_(cropped).jpg|145x145px|Ferenc Krausz]] |{{HUN}}<br>{{AUT}} |- |[[Anne L'Huillier]] |[[Fichier:Anne_LHuiller_01.JPG|141x141px|Anne L’Huillier]] |{{FRA}}<br>{{SWE}} |- | rowspan="2" |[[2024]] |[[John Hopfield]] |[[Fichier:John_J._Hopfield,_2024_Nobel_Prize_Laureate_in_Physics_1_(cropped).jpg|123x123px|John Hopfield]] |{{USA}} | rowspan="2" |"Fir grondleeënd Entdeckungen an Erfindungen, déi Maschinneléiere mat [[kënschtlechen neurale Netzwierker]] erméiglechen" |- |[[Geoffrey Hinton]] |[[Fichier:Geoffrey_Hinton_at_Collision_2024_in_Toronto_(cropped).jpg|118x118px|Geoffrey Hinton]] |{{GBR}}<br>{{CAN}} |- | rowspan="3" |[[2025]] |[[John Clarke]] |[[Fichier:John Clarke, British experimental physicist.jpg|100px100px|John Claus]] |{{GBR}} | rowspan="3" |"Fir d'Entdeckung vum makroskopeschen, [[quantemechaneschen Tunnel-Effekt]] an der Energiequantiséierung an engem elektresche Circuit" |- |[[Michel Devoret]] |[[Fichier:Michel_H._Devoret_2017_190x180.jpg|100x100px|Michel Devoret]] |{{FRA}} |- |[[John M. Martinis]] |[[Fichier:John_Martinis_(cropped).jpg|133x133px|John M. Martinis]] |{{USA}} |- |[[2026]] |[[Francis Halzen]] |[[Fichier:Francis Halzen (2025).jpg|100x100px|Francis Halzen]] ||{{BEL}}<br>{{USA}} |"fir entscheedend Bäiträg zum [[IceCube Neutrino Observatory]] an d'Entdeckung vun héichenergeteschen [[Neutrino|Neutrinnen]] aus astrophysikalescher Quell" |- |2027 | | | | |- |2028 | | | | |- |2029 | | | | |- |2030 | | | | |} {| class="center" style="width:100%; border:none;" cellpadding="5" |style="border-top:thin solid lightgrey;"| [[#1901 - 1910|1901 bis 1910]] • [[#1911 - 1920|1911 bis 1920]] • [[#1921 - 1930|1921 bis 1930]] • [[#1931 - 1940|1931 bis 1940]] • [[#1941 - 1950|1941 bis 1950]] • [[#1951 - 1960|1951 bis 1960]] |- |style="border-bottom:thin solid lightgrey;"| [[#1961 - 1970|1961 bis 1970]] • [[#1971 - 1980|1971 bis 1980]] • [[#1981 - 1990|1981 bis 1990]] • [[#1991 - 2000|1991 bis 2000]] • [[#2001 - 2010|2001 bis 2010]] • [[#2011 - 2020|2011 bis 2020]] • [[#2021 - 2030|2021 bis 2030]] |} == Um Spaweck == {{Commonscat|Nobel laureates in Physics|Nobelpräisdréier fir Physik}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/ Laureate vum Nobelpräis an der Physik op ''nobelprize.org''] {{en}} {{Navigatioun Nobelpräisser}} [[Kategorie:Nobelpräisdréier fir Physik|!]] [[Kategorie:Lëschten (Nobelpräisdréier)|Physik]] [[Kategorie:Lëschten (Physik)|N]] tohc53fxn9y33o0bm3oe5nayv358sub 0 7319 2711670 2711541 2026-10-11T21:07:20Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711670 wikitext text/x-wiki {{Infobox Franséischt Departement nei |Numm = Forêts (98<ref>{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9767990v/f93.zoom|Titel=Le Livre de poste ou Départ de Paris des courriers de la poste aux lettres|Gekuckt=09.10.2026|Datum=1811|Editeur=Gallica|Säiten=S. 89|Sprooch=fr|Archiv-URL=https://archive.wikiwix.com/cache/20230414113041/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k9767990v/f93.zoom|Archiv-Datum=2023-04-14}}</ref>) |Kantonen = 28 |Gemengen = }} [[Fichier:Departments of French Empire North 1811-fr.svg|thumb|300px|Lag vum Departement Forêts op enger historescher Kaart.]] [[File:Carte du Département Forêts – 4 arrondissements, 28 cantons.jpg|thumb|300px|Déi 28 Kantonen am Departement Forêts no der Andeelung vun 1802]] D''''Departement Forêts''' (fr.: ''Département des Forêts''), war vu [[1795]] bis [[1814]] e franséischt [[Franséisch Departementer|Departement]] an der éischter franséischer Republik an duerno am éischte franséische Keeserräich. Mat der Annexioun vu Lëtzebuerg un déi [[Franséisch Revolutioun|franséisch Republik]] ass de gréissten Deel vum fréieren [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an d'Departement Forêts integréiert ginn. == Geschicht == Mam Uschloss vun de fréieren [[Éisträichesch Nidderlanden|Éisträicheschen Nidderlanden]] un déi Franséisch Republik gouf d'Gebitt vum fréieren [[Herzogtum Lëtzebuerg]] op Basis vum Arrêté vum ''14 fructidor an III'' (31. August 1795)<ref>{{Fr}} [https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor]. – Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français, S. 38 – 45</ref> gréisstendeels (ronn zwee Drëttel) an d'Departement Forêts integréiert. Am Weste vum Departement Forêts koum e Stéck vum fréieren [[Herzogtum Bouillon]] bäi. Aner Deeler vum fréieren Herzogtum, absënns de Raum [[Sankt Väit]] / [[Reuland|Reiland]] an Deeler vun der [[Äifel]] koumen an d'[[Departement Ourthe]] (Haaptuert: [[Léck]]), iwwerdeems den nordwestlechen Deel vum fréieren Herzogtum an d'[[Departement Sambre-et-Meuse]] (Haaptuert: [[Namouer]]) agegliddert gouf. Den Dekreet vun der ''[[Convention nationale]]'' vum ''9 vendémiaire an IV'' (1. Oktober 1795)<ref>{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k65326443|Titel=Loi n° 1137 du 9 vendémiaire an IV (1er octobre 1795) sur la réunion de la Belgique et du Pays de Liège à la République française|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=01.10.1795|Wierk=Gallica|Editeur=Bulletin des lois de la République française|Sprooch=fr}}</ref><ref>De ''9 vendémiaire an IV'' aus dem «&nbsp;''[[Republikanesche Kalenner|calendrier républicain français]]''&nbsp;» entsprécht dem 1. Oktober 1795</ref> huet d'Annexioun<ref>Dës Annexioun gouf eréischt [[1797]] duerch den [[Traité vu Campo-Formio]] international unerkannt. Den [[Traité vu Lunéville]] huet 1801 nach emol dës territorial Uspréch vu Frankräich bestätegt.</ref> vun de fréieren éisträicheschen Nidderlanden a vum [[Prënzbistum Léck]] proklaméiert. Am Artikel VII vum Dekreet war d'Opsplécke vum Gebitt an néng Departementer virgesinn. D'Limitte vun den Departementer an d'Opdeelen a Kantone si vu franséische Kommissäre festgeluecht ginn. Den Dekreet huet och nach virgesinn, datt d'Verwaltungsstrukturen op allen Niveaue séier ageriicht sollte ginn: d'Verwaltunge vun den Departementer, d'Verwaltunge vun de Gemengen an d'Geriichter. All d'Beamte sollte konform zur [[Constitutioun vum Joer III]] gewielt ginn. 1798 koum et zum Volleksopstand souwuel an de „germaneschen“ wéi och an de „romaneschen“ Deeler vum Departement, deen ënner den Numm „Klëppelkrich“ (''Guerre des gourdins'') an der kollektiver Erënnerung bleift.<ref name="Trausch1967">Cf. Trausch 1967 an der Literatur.</ref> {{Méi Info 1|Klëppelkrich}} ==Den Numm ''Forêts''== Een Ament huet et sou ausgesinn, wéi wann dat Departement ''Département des Ardennes orientales'' sollt heeschen. Awer, wéinst de ville Bëscher, déi de gréissten Deel vu sengem Territoire bedeckt hunn, huet sech dach den Numm ''Forêts'' duerchgesat. ==Geographie== D'Departement Forêts huet haaptsächlech aus dem gréissten Deel vum deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] an engem Deel vum Herzogtum [[Bouillon (Belsch)|Bouillon]] bestanen, wat engem groussen Deel vun der haiteger [[Provënz Lëtzebuerg]], dem [[Lëtzebuerg (Land)|Groussherzogtum Lëtzebuerg]] an dem Weste vu [[Rheinland-Pfalz]] entsprécht. D'Departement hat eng Fläch vu 6.910,35 {{Km2}} an et hu sengerzäit 246.333 Leit do gewunnt<ref>{{Citation|URL=http://archive.org/details/sc_038704250_1811|Titel=Almanach impérial... présenté à sa Majesté l'Empereur (1811)|Gekuckt=2026-10-06|Datum=1811|Editeur=Paris : Testu|Säiten=S. 399 – 400|Sprooch=fr}}</ref>. === Nopeschdepartementer === {{Nopeschgemengen |ville = Forêts | nord = [[Departement Sambre-et-Meuse|Sambre-et-Meuse]]<br>[[Departement Ourthe|Ourthe]] | nord-est = | est = [[Departement Saar|Saar]] | sud-est= | sud= [[Departement Moselle|Musel]]<br>[[Departement Meuse|Meuse]] | sud-ouest = | ouest = [[Departement Ardennes|Ardennes]]<br>[[Departement Sambre-et-Meuse|Sambre-et-Meuse]] | nord-ouest = }} == Ënnerdeelung == D'Departement bestoung op Basis vum Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800)<ref name=":5">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> aus 26 Kantonen, déi op 4 ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissements communaux]]'' (Verwaltungsbezierker) verdeelt waren. [[Arrondissement Neufchâteau (B)|Neufchâteau]], [[Arrondissement Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]], [[Arrondissement Béibreg|Béibreg]] an [[Arrondissement Dikrech|Dikrech]]. D'Kantone waren och d'Bezierker vun de [[Friddensgeriicht|Friddensgeriichter]]. {| class="wikitable" |+Lëscht vun den Arrondissementer a Kantonen op de 17. Februar 1800<ref>Opzielung sou wéi am Arrêté festgehalen</ref> !Arrondissement !Kantonen !Zuel |- |1. [[Arrondissement Neufchâteau (B)|Neufchâteau]] |[[Kanton Paliseul|Paliseul]], [[Kanton Neufchâteau|Neufchâteau]], [[Kanton Florenville|Florenville]], [[Kanton Virton|Virton]], [[Kanton Étalle|Étalle]], [[Kanton Baaschtnech|Baaschtnech]], [[Kanton Haufelescht|Haufelescht]], [[Kanton Fäteler|Fäteler]] | align="right" |8 |- |2. [[Arrondissement Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] |[[Kanton Arel|Arel]], [[Kanton Nidderkäerjeng|Nidderkäerjeng]], [[Kanton Hesper|Hesper]], [[Kanton Réimech|Réimech]], [[Kanton Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]], [[Kanton Réid|Réid]], [[Kanton Miersch|Miersch]], [[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] | align="right" |8 |- |3. [[Arrondissement Béibreg|Béibreg]] |[[Kanton Iechternach|Iechternach]], [[Kanton Dudeldorf|Dudeldorf]], [[Kanton Béibreg|Béibreg]], [[Kanton Neierbuerg|Neierbuerg]], [[Kanton Arzfeld|Arzfeld]] | align="right" |5 |- |4. [[Arrondissement Dikrech|Dikrech]] |[[Kanton Dikrech|Dikrech]], [[Kanton Osper|Osper]], [[Kanton Clierf|Clierf]], [[Kanton Wolz|Wolz]], [[Kanton Veianen|Veianen]] | align="right" |5 |- ! colspan="2" |Total ! align="right" |26 |} <cite id="fn_B">[[Departement Forêts#fn B back|^B]]</cite> <small>haut {{BEL}}</small><br> <cite id="fn_B">[[Departement Forêts#fn D back|^D]]</cite> <small>haut {{DEU}}</small> D'Kantonsandeelung gouf duerch den ''Arrêté du 15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) geännert an d'Zuel vun de Kantonen op 28 erhéicht. Se ware weiderhin op déi véier Arrondissementer verdeelt.<ref name=":3">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> {| class="wikitable" |+Arrondissementer, Kantonen a Gemengen op de 6. Mäerz 1802 !Arrondissement !Kantonen !Zuel !Gemengen<ref>{{Citation|URL=https://carnetsdenotes.fr/arrete_du_15_ventose_an_10.htm|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802 ; justices de paix du département des Forêts)|Gekuckt=2026-10-06|Wierk=carnetsdenotes.fr}}</ref><ref>Fir eng besser Identifikatioun sinn d'Nimm vun de Gemengen an Uertschaften an hirer haiteger Schreifweis uginn an net an der Schreifweis vun der Originalquell vun 1802.</ref> |- | rowspan="9" |[[Arrondissement Neufchâteau (B)|Neufchâteau]] |[[Kanton Baaschtnech|Baaschtnech]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> | rowspan="9" |9 |Baaschtnech, Bertogné, Bœur, Compogné, GivrouI, Givry, Harzy, Lonchamps, Longwely, Mabomprez, Mandé-Saint-Etienne, Noville, Rachamps, Vardin, Vellereux. |- |[[Kanton Étalle|Étalle]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Anlier, Bellefontaine, Chatillon, ÉtaIIe, Nei Habech, Al Habech, Hachy, Sainte-Marie, Rossignol, Rulle, Tintigny, Vance, Villers-sur-Semois. |- |[[Kanton Fäteler|Fäteler]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Bungeref, Bauschelt, Ebly, Fäteler, Hollange, Lescheret, Maartel, Remoiville, Strainchamps, Sir, Tënnen, Witry, Warnach, Wolwen. |- |[[Kanton Florenville|Florenville]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Les Bulles, Sainte-Cécile, Chassepierre, Chiny, La Cuisine, Florenville, Fontenoille, Izel, Jamoigne, Martué, Moyen, Muno, Suxy, Termes, Villers-devant-Orval. |- |[[Kanton Haufelescht|Haufelescht]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Bihain, Cherain, Cowan, Gäilech, Haufelescht, Lamerscher, Mont, Montleban, Ollomont, Ottré, Rettigny, Sommerain, Les Tailles, Taverneux, Tavigny, Wibrin. |- |[[Kanton Neufchâteau|Neufchâteau]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Assenois, Les Fossés, Hamipré, Léglise, Longlier, Sainte-Marie, Saint-Médard, Melier, Montplainchamp, Neufchâteau, Orgeo, Saint-Pierre, Recogne, Straimont, Tournay, Tronquoy, Warmifontaine. |- |[[Kanton Paliseul|Paliseul]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Bertrix, Cugnon, Fays-les-Veneurs, Framont, Herbeumont, Jéhonville, Mortchan, Offagne, Opont, Paliseul. |- |[[Kanton Sibret|Sibret]] |Amberloup, Assenois, Bercheux, FIamierge, Harel, Homprés, Houmont, Mandé-Sainte-Marie, Morhet, Nive, Petite-Rosière, Rechrival, Remichampagne, Roumont, Seinlez, Sibret, Eeschpelt, Tillet, Villers-la-Bonne-Eau. |- |[[Kanton Virton|Virton]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Bleid, Dampicourt, Ethe, Gerouville, Harnoncourt, Latour, Saint-Léger, Saint-Mard, Meix-devant-Virton, Montquintin, Musson, Mussy, Robelmont, Ruette-la-Grande, Signeulx, Sommethone, Torgny, Villers-la-Loue, Virton. |- | rowspan="9" |[[Arrondissement Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] |[[Kanton Arel|Arel]]<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> | rowspan="9" |9 |Arel, Attert, Nidderälter, Giisch, Häischel, Habscht, Käerch, Gehaanselchert, Pass / Schuedeck<ref>am Originaltext steet „Poshschadec“, wat eventuell eng Kontraktioun vu ''Post'' (Pass) a ''Schadeck'' (Schuedeck) ka sinn</ref>, Simmer, Stengefort, Thiaumont, Tornich. |- |[[Kanton Nidderkäerjeng|Nidderkäerjeng]] (Miezeg)<sup id="fn_B_back">[[Departement Forêts#fn B|B]]</sup> |Éibeng, Nidderkäerjeng, Kënzeg, Déifferdeng, Garnech, Habergy, Hueldang, Hondelange, Meix-Letige, Miezeg, Péiteng, Réissech, Séilen. |- |[[Kanton Beetebuerg|Beetebuerg]] |Beetebuerg, Dippech, Diddeleng, Esch-Uelzeg, Fréiseng, Keel, Leideleng, Monnerech, Reckeng, Réiser, Suessem, Weiler-zum-Tuer. |- |[[Kanton Betzder|Betzder]] |Betzder, Fluessweiler, Jonglënster, Lenneng, Nidderaanwen, Roudemer, Schëtter, Kreuzweiler, Wuermer. |- |[[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] |Berbuerg, Biwer, Fellerich, Gréiwemaacher, Igel, Laser, Lirschberg, Littorff, Meechtem, Manternach, Mäertert, Méischdref, Nëttel, Temmels, Wasserliesch, Wiltingen, Wëncher. |- |[[Kanton Lëtzebuerg-Nord|Lëtzebuerg-Nord]] |Bartreng, Koplescht, Lëtzebuerg, Mamer, Märel, Steesel, Stroossen. |- |[[Kanton Lëtzebuerg-Süd|Lëtzebuerg-Süd]] |AIzeng, Conter, Eech, Hesper, Hollerech, Kielen, Lëtzebuerg, Sandweiler. |- |[[Kanton Miersch|Miersch]] |Bierg, Biissen, Béiwen, Kruuchten, Fiels, Fëschbech, Gräisch, Hiefenech, Hënsdref, Lëntgen, Luerenzweiler, Miersch, Noumer, Pëtten, Tënten. |- |[[Kanton Réimech|Réimech]] |Besch, Borg, Bous, Biermerenge, Duelem, Manderen, Munneref, Nerming, Rëmerschen, Réimech, Stadbriedemes, Waldbriedemes, Welleschten. |- | rowspan="5" |[[Arrondissement Béibreg|Béibreg]] |[[Kanton Arzfeld|Arzfeld]]<sup id="fn_D_back">[[Departement Forêts#fn D|D]]</sup> | rowspan="5" |5 |Artzfeld, Daleyden, Eschfeld, Habscheid, Harspelt, Leidenborn, Lichtenborn, Lunebach, Olmscheid, Pronsfeld, Ringhouscheid, Waxweiler. |- |[[Kanton Béibreg|Béibreg]]<sup id="fn_D_back">[[Departement Forêts#fn D|D]]</sup> |Alsdorff, Bettingen, Bickendorf, Biesdorf, Béibreg, Dockendorf, Fliessen, Malberg, Meckel, Messerich, Peffingen, Rittersdorf. |- |[[Kanton Dudeldorf|Dudeldorf]]<sup id="fn_D_back">[[Departement Forêts#fn D|D]]</sup> |Auw, Bettenfeld, Densborn, Dohm, Dudeldorf, Eisenschmit, Gindorf, Gransdorf, Heydweiler, Laufeld, Metterich, Oberkail, Ordorf, Schleidweiler, Seinsfeld, Speicher. |- |[[Kanton Iechternach|Iechternach]]<sup id="fn_D_back">[[Departement Forêts#fn D|D]]</sup> |Beefort, Bech, Bäerdref, Bollenduerf, Buer, Präiteler, Konsdref, Iechternach, Edingen, Iernzen, Irrel, Mompech, Uesweller, Rolleng, Rouspert, Waldbëilleg, Wintersdorf. |- |[[Kanton Neierbuerg|Neierbuerg]]<sup id="fn_D_back">[[Departement Forêts#fn D|D]]</sup> |Ammeldingen an der Our, Baustert, Karlshausen, Koxhausen, Lahr, Mettendorf, Neierbuerg, Oberweis, Utscheidt, Stocken, Weydingen, Wismansdorf. |- | rowspan="5" |[[Arrondissement Dikrech|Dikrech]] |[[Kanton Clierf|Clierf]] | rowspan="5" |5 |Aasselbuer, Kierchen, Béiwen, Clierf, Doosber, Helzen, Hengescht, Munzen, Wäicherdang, Wäiswampech. |- |[[Kanton Dikrech|Dikrech]] |Bettenduerf, Buerschent, Branebuerg, Dikrech, Eppelduerf, Ettelbréck, Miedernach, Uewerfeelen, Reisduerf, Steeën. |- |[[Kanton Osper|Osper]] |Ueschdref, Biekerech, Biebereg, Bëschdref, Kaalmes, Kolpech, Dellen, Ell, Ielwen, Iewerleng, Folscht, Groussbus, Holz, Osper, Rammerech, Réiden-Atert, Randschelt, Sëll, Useldeng, Viichten, Wal. |- |[[Kanton Veianen|Veianen]] |Konstem, Kruuchten, Falkenstein, Furen, Geichlingen, Houschent, Housen, Körperich, Laaschent, Nusbaum, Rued, Schankweiler, Stolzebuerg, Veianen, Wallenduerf. |- |[[Kanton Wolz|Wolz]] |Alschent, Bruechtebaach, Donkels, Esch-Sauer, Eschweiler, Géisdref, Heischent, Kauneref, Meecher, Néngsen, Uewerwampech, Wolz, Wëlwerwolz, Wanseler. |- ! colspan="2" |Total !28 ! |} == Lëscht vun de Prefekten == * [[Johannes Birnbaum]] (1763-1832): 2. Mäerz 1800 - 1800 * [[Jean-Baptiste Lacoste]] (?-1821): 30. November 1800 - 1808 * [[André Joseph Jourdan]] (1757-1831): 18. Mee 1808 - 1814 == Kuckt och== *[[Vereenegt Departementer]] *[[Geschicht vun der Belsch]] == Literatur == * [[Edouard Marc Kayser|Kayser, Edouard Marc]], 1994. Du Grand-Duché de Belgique mort-né [1790] au Grand-Duché de Luxembourg partagé [1839] - Aspects méconnus du passé belgo-luxembourgeois de la fin de l'Ancien Régime au milieu du XIXe siècle. ''récré'' 10: 169-188. Dikrech (APESS). * [[Jean-Marie Kreins|Kreins, Jean-Marie]], 1996. Histoire du Luxembourg. 2è. edition, 128 p.&nbsp;Collection ''Que sais-je?''. Paris: Presses Universitaires de France. ISBN 2-13-047586-8. * Lasius, Albrecht Friedrich Ludolf, 1813. Der französische Kayser-Staat unter der Regierung des Kaysers Napoleon des Großen im Jahre 1812. Ein historisches-Handbuch, Erste Abteilung, Osnabrück bey Johann Gottfried Kißling. (S. 234) * [[Alfred Lefort|Lefort Alfred]], 1905. Histoire du Département des Forêts. (Le Duché de Luxembourg de 1795 à 1814). Deel I, Lëtzebuerg, Imprimerie P. Worré-Mertens. * [[Gilbert Trausch|Trausch, Gilbert]], 1967. À propos du «&nbsp;Klepelkrich&nbsp;»&nbsp;: la répression des soulèvements paysans de 1798 dans le Département des Forêts (Aspects et problèmes). ''Publications de la Section historique de l'Institut grand-ducal de Luxembourg'' Vol. 82: 7-245. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Departementer Premier Empire}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Geschicht vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Departement Forêts| ]] [[Kategorie:Geschicht vun der Belsch]] oya9ds4hd1ccd3exsb8exxa86rk69fl 0 9783 2711668 2645221 2026-10-11T20:33:33Z Zinneke 34 /* */ den Numm fir e Genre Zeitungen, net eng betëmmt Zeitung dli sou heesche géif [Edited with [[lb:Wikipedia:MiniEdit| #MiniEdit]]] 2711668 wikitext text/x-wiki {{Infobox Zeitung}} '''''La Clef du cabinet des princes de l'Europe ou recuëil historique & politique sur les matieres du tems''''' war déi éischt Zeitung, déi zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] erauskomm ass. Déi éischt Nummer koum den [[1. Juli]] [[1704]] op de Maart. Se ass vun do un all Mount erauskomm, ouni Ënnerbriechung, bis am Juli [[1794]]. Hanner där Entreprise stoungen am Ufank de Libraire, Drécker a [[Journalist]] [[Claude Jordan]] (ëm [[1659]]-?) vu [[Valence]] an den Drécker [[André Chevalier]] ([[1660]]-[[1747]]), e Fransous vu [[Bourg-en-Bresse]], deen zu [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] eng Dréckerei hat. De Jordan hat scho virdrun, zu [[Leyden]] an zu [[Amsterdam]], ''[[Gazette de Hollande|Gazettes de Hollande]]'' drécke gelooss. Déi zwéin hu sech 1704 zesummegedoen, fir, nom Beispill vun de ''Gazettes de Hollande'', vu Lëtzebuerg aus, eng Zeitung fir [[Loutrengen]] (dat deemools vu [[Frankräich]] onofhängeg war) an de franséische Marché ze produzéieren. E Lëtzebuerger Maart war deemools quasi inexistent. Den Titel ''La Clef du cabinet des princes de l'Europe ou recuëil historique & politique sur les matieres du tems'' war e ganze Programm: d'Zeitung sollt Abléck ginn hanner d'Kulisse vun de Regierungscabineten, wou iwwer Krich a Fridden an Europa decidéiert gouf (et war grad [[Spueneschen Ierffollegkrich]]). D'Struktur war ëmmer déi selwecht: International Nouvellen, klasséiert no de Kinnekräicher. Da gouf et eng Rubrik ''Klatsch an Aktuelles'' (Zeremonien, Klappjuegten, wou de Kinnek matgemaach huet, d'Gebuert vu Prënzekanner, asw.), an eng iwwer d'Kritik vun neie Bicher. No an no sinn awer och ëmmer méi Noriichten aus regionale Parlamenter, oder Artikelen iwwer [[Zäitalter vun de Lumières|opgekläerte]] [[Philosophie|Philosophen]], déi den [[Absolutismus]] bekämpft hunn, dra gedréckt ginn. Déi 12 éischt Joer koum d'Zeitung ouni Numm vum Editeur, nach Editiounsplaz eraus. Well s'a Frankräich kee ''Privilège royal'' hat, war se net géint onerlaabten Nodréck geschützt, a se huet misse méi en héije Porto bezuelen. Se gouf vum Chevalier, ënnert sengem Pseudonym « Jacques Le Sincère, à l'enseigne de la Vérité » gedréckt<ref>{{Citation|URL=https://data.bnf.fr/fr/15111430/jacques_le_sincere/|Titel=Jacques Le Sincère (imprimeur-libraire imaginaire, 16..-17..)|Gekuckt=08.01.2022|Wierk=|Editeur=data.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref>. [[1716]] sinn de Jourdan an de Chevalier am Sträit ëm Honorairen auserneegangen. De Jourdan ass op Paräis gaangen an huet do eng ''Suite de la clef, ou Journal historique sur les matieres du tems'' erausginn, déi bis [[1776]] bestanen huet. De Chevalier krut vum Keeser [[Karl VI. (HRR)|Karl VI.]], deen elo zu Lëtzebuerg Här a Meeschter war, de Privileeg, ''La clef du Cabinet des princes'' erauszeginn. Et ass net gewosst, wien de Redakter war, wéi de Jordan bis fort war. No [[1730]] war dat e gewësse Pierre Bourgeois. Vu 1750 un ass dee strenge Regime, deen d'Erausgi vun den Zeitungen a Frankräich betrëfft, no an no méi labber ginn; ëmmer méi Zeitunge sinn erauskomm, an den Interessi un de ''Gazettes de Hollande'', an och un der ''Clef du Cabinet'', huet deementspriechend ofgeholl. Dobäi koum, datt d<nowiki>'</nowiki>''Clef du Cabinet des Princes'' [[1769]] verbuede gouf, ë.&nbsp;a. well kritesch Artikelen iwwer Hongersnéit drastoungen. Am August 1793 gouf d'Editioun ouni weider Explikatioun agestallt, resp. ënner engem neien Titel nei erausbruecht: ''[[Journal historique et littéraire]]''. Redakter dovu war de Jesuitt [[François-Xavier de Feller]] (1735-1802). == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20070927004920/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/clefducabinet_020704.html Artikel vum R. Hilgert op www.land.lu] * [http://www.luxemburgensia.bnl.lu/cgi/home.pl Zäitschrëftekatalog vun der Lëtzebuerger Nationalbibliothéik] {{Romain Hilgert Zeitungen}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Fréier Zeitungen zu Lëtzebuerg|Clef du Cabinet]] etdz0tkyvn63202z7cxfjuw1syxpnlt 0 10656 2711627 2711620 2026-10-11T12:12:42Z ~2026-50886-87 73250 ........ 2711627 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en du mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Ursprong == De Lëtzebuerger Frang ass net iwwer Nuecht entstanen, mä huet sech iwwer Joerzéngten entwéckelt. Vu sengen Urspréng als reng [[Buchgeld|Buchwärung]] mat engem feste [[Wiesselcours]] zum [[preiseschen Daler]], iwwer d'Klappe vu klenge Wiesselmënzen, bis hin zu senger spéiderer Bindung un déi [[däitsch Goldmark]]. Eréischt nom Enn vum [[Éischte Weltkrich]] huet de Lëtzebuerger Frang seng ganz eege Gestalt ugeholl, éier en eng enk Allianz mam [[belsche Frang]] agaangen ass, fir schlussendlech vum Euro ofgeléist ze ginn. === Festsetze vun de Wiesselcoursen an d'Auswierkunge vum Gresham-Gesetz zu Lëtzebuerg (1841–1842) === ==== Ausgangslag an de Rapport mam Gulden ==== Duerch den Arrêté vum Kinnek-Groussherzog vum 20. August 1841<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1841/08/20/n1/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 20 Août 1841 concernant la fixation de la valeur du franc en monnaie des Pays-Bas.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.08.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> gouf den offizielle Wiesselcours am deemolege Lëtzebuerg op 0,4725 [[hollännesche Gulden|hollännesche Gulde]] fir ee Frang – sief et de [[Franséische Frang|franséischen]] oder de belsche Frang – festgeluecht. Well Lëtzebuerg, mat Ausnam vun der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsstad]], vun 1830 bis 1839, eng Zäitspan déi am Film „[[De falschen Hond|De falschen Hond“]] beschriwwe gëtt, ënner belscher Administratioun stoung, an d'Belsch dëse Cours scho mam Gesetz vum 5. Juni 1832 agefouert hat<ref>{{Citation|URL=https://unionisme.be/pasinomie/1832/L18320605.pdf|Titel=Loi du 5 juin 1832 (loi monétaire)|Gekuckt=11.10.2026|Datum=05.06.1832|Editeur=unionisme.be|Sprooch=fr}}</ref>, war dësen Tarif [[De jure / de facto|de facto]] scho laang am Land etabléiert. Theoretesch sollt dëse Cours op dem reale [[Sëlwer|Sëlwergehalt]] vun de Mënze berouen. Den hollännesche Sëlwergulden huet aus 9,613 Gramm puerem Sëlwer bestanen, iwwerdeems de franséische Germinal-Frang 4,5 Gramm rengt Sëlwer enthalen huet. Doraus ergëtt sech en tatsächleche mathematesche Sëlwer-Rapport vu: 4,5 / 9,613 = 0,46812 Gulden. Well den offizielle Kurs am Dekreet mat 0,4725 awer méi héich ugesat war, gouf de Frang am Verglach zum Gulde gesetzlech iwwerbewäert. ====Bäitrëtt an den Zollveräin an de preiseschen Daler==== Mam Bäitrëtt vu Lëtzebuerg an den [[Däitschen Zollveräin]] am Abrëll 1842 huet och en offiziellen Ëmrechnungscours fir de preiseschen Daler misse festgeluecht ginn<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/conv/1842/09/21/n1/jo|Titel=Vertrag vom 8 Februar 1842 über den Anschluß des Großherzogtums Luxemburg an den Deutschen Zoll- und Handels-Verein.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.02.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. Duerch déi preisesch Garnisoun an der [[Bundesfestung]] waren dës Daler an der Festungsstad souwisou scho fest am alldeeglechen Ëmlaf verankert. Fir dëst ze reegelen, huet de Kinnek-Groussherzog den Arrêté vum 16. Mäerz 1842 erlooss<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1842/03/16/n2/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 16 Mars 1842 portant fixation de la valeur du franc en monnaie de Prusse.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=16.03.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> mat deem festgehale gouf, datt de franséischen an de belsche Frang bei den ëffentleche Keese fir d'Zollbezuelungen exakt de Wäert vun aacht [[preisesche Sëlwergroschen]] haten. Doraus huet sech en offizielle Cours vun 1 Daler = 3,75 Frang erginn. Och hei huet d'Mathematik net mat der Realitéit iwwereneegestëmmt: En Daler hat 16,7 Gramm rengt Sëlwer an de Frang 4,5 Gramm. De reelle Rapport louch deemno bei: 4,5 / 16,7 = 0,26946 Daler. Well de preiseschen Daler an 30 Sëlwergroschen an de Sëlwergrosche selwer an 12 Pfenneg gedeelt war, hätt de reelle Cours misse bei 8 Groschen an 1 Pfenneg leien. Mat engem offizielle Kurs vun exakt 8 Grosche gouf de Frang par Rapport zum Daler awer ënnerbewäert. ==== Gesetz vum Gresham ==== Dës Diskrepanzen tëscht dem offiziellen, gesetzleche Cours an dem reelle Sëlwerwäert hunn eng klassesch Form vum [[Gesetz vum Gresham|Gresham sengem Gesetz]] ausgeléist („Schlecht Geld verdrängt dat gutt Geld“). Dat huet zu enger Kettereaktioun gefouert: * Frang vs. Gulden: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Frang huet den ënnerbewäerten, „gudden“ Gulden aus dem alldeeglechen Ëmlaf verdrängt. * Daler vs. Frang: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Daler huet gläichzäiteg den ënnerbewäerten, „gudden“ Frang verdrängt. D'Resultat war paradox: den Daler gouf zur dominanter Wärung bei allen Transaktiounen. De Frang dogéint gouf wéinst senger gesetzlecher Ënnerbewäertung ëmmer méi rar an am private Besëtz vun de Leit als stabille Wäertspäicher gehamstert. Ob dëse Wiesselcours gewielt gouf, fir déi wirtschaftlech Verbindung tëscht Lëtzebuerg a [[Preisen|Preise]] mat dem gemeinsamen Daler dauerhaft ze stäerken, oder reng fir de Bierger een nach méi lästegt Ëmrechnen ze erspueren, bleift ongewëss. E Sëlwergroschen war schliisslech genau 12,5 [[Centime|Zantim]] – also zwee an en Hallwe Su wäert. Am preisesche Rheinland war de franséische Frang zanter 1821 mat 7 Groschen an 11 Pfenneg nach manner wäert. Do kann een dovun ausgoen, datt dëse Cours bewosst esou niddreg ugesat war, fir de franséische Mënzen – déi vun 1795 bis 1815 offiziell am Ëmlaf waren – lasszeginn.<ref>{{Citation|URL=https://staatsbibliothek.ewigerbund.org/viewer/image/gs_preussen_1821/200/#topDocAnchor|Titel=Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten|Gekuckt=29.09.2026|Datum=1821|Wierk=staatsbibliothek.ewigerbund.org|Sprooch=de}}</ref> Am Mee 1843 gouf beschloss, de preiseschen Daler an alle Staatskeese fir d'An- an d'Ausbezuelen zouzeloossen.<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pnm50j2zw9/pages/1/articles/DIVL24|Titel=Avis relatif à l‘argent de Prusse|Gekuckt=29.09.2026|Datum=05.05.1843|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Vun 1844 u gouf dës Reegelung op déi aner Wärungen am Zollveräin ausgedeent, déi de selwechte Sëlwergehalt wéi den Daler haten.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/1vn15hzm1d/pages/1/articles/DIVL30?search=20%2520janvier%25201844|Titel=Avis concernant la valeur du thaler|Gekuckt=29.09.2026|Datum=20.01.1844|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Nom Artikel 11 vum Zolltraité vun 1842 hätt Lëtzebuerg eigentlech de preiseschen Daler oder de [[süddäitsche Gulden]] als offiziellt Bezuelungsmëttel aféiere missen, wat awer net gemaach gouf. Bei der Verlängerung vum Traité am Joer 1847 gouf déi Obligatioun du gestrach. Mir haten also: * 1 Frang = 8 Sëlwergroschen (de Sëlwergrosche war trotz sengem Numm eng [[Billonmënz]] mat engem klenge Sëlwerundeel vu just 22&nbsp;%) * 1 Pies<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=P01353''Pies''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 19.09.2026.</ref> = ee sëlwert franséischt 10-Su-Stéck = 4 Sëlwergroschen * 1 décke Su = 10 Zantim = 10 Pfenneg * 1 Su = 5 Zantim = 5 Pfenneg ===Aféierung als Buchwärung (1849)=== Duerch d'Gesetz vum 20. Dezember 1848 gouf de Frang (ënnerdeelt an Zantim) mat Wierkung op den 1. Januar 1849 déi offiziell Rechnungseenheet vu Lëtzebuerg.<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/20/n1/jo|Titel=Loi du 20 décembre 1848 décrétant un autre système monétaire à partir du 1er janvier 1849.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> En huet den hollännesche Gulden am Verhältnis vun 1 op 2,1164 ersat. Vun do un huet de Staat all seng Finanzen a Frange geféiert, iwwerdeems d'Zollbestëmmungen onberéiert bloufen. Allerdéngs war de Frang am Ufank just eng reng Buchwärung ouni eegen national Mënzen oder Billjeeën; am Alldag huet d'Bevëlkerung weiderhi mat auslänneschem Geld bezuelt. Am [[Chamberblietchen|Chamberblietche]] vun 1848 gëtt an dësem Kontext vun der Aféierung vun engem neie „système monétaire“ geschwat. Fir dës Ëmstellung an der Praxis ze realiséieren, huet eng Onmass vu Gesetzer a Reglementer systematesch missten ugepasst ginn, well d'Montanten – wéi zum Beispill d'Tariffer vun den Amenden<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/26/n5/jo|Titel=Loi du 26 décembre 1848, N° 22, réduisant en francs les droits de timbre, d’enregistrement, de greffe, d’hypothèques, ainsi que les amendes y relatives, fixés en florins.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=26.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wou fir ëmzerechnen just mat engem Facteur 2 multiplizéiert gouf – a Gulden ausgedréckt waren.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-11/SESSION_1848-O.pdf|Titel=Procès-verbaux des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session de 1848.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1851|Wierk=chl.lu|Sprooch=fr}}</ref> Interessanterweis huet dëst Gesetz déi bestoend Mënzgesetzer vun 1816 an 1832 onberéiert gelooss. An der Theorie waren den hollännesche Gulden an de belsche Frang also weiderhin déi offiziell Wärungen, obwuel se am Alldag an an der Realitéit vum Ëmlaf bal guer net méi existéiert hunn. An der Praxis huet sech doraus e reegelrechten Dualismus entwéckelt: wann an engem Kontrakt de Begrëff „Frang“ ouni Weideres benotzt gouf, da war domat de fiktive Frang am Wäert vun 8 Grosche gemengt. Sollt d'Bezuelung awer a belschen oder franséische Frange geschéien, huet missten explizitt vum „Frang effektiv“ oder engem änleche Begrëff geschwat ginn. Dës juristesch an alldeeglech Realitéit huet den [[Affekot]] an [[Deputéierten|Deputéierte]] [[Léon Wurth]] wärend enger Sëtzung an der [[Chamber]] den 30. November 1870 treffend op de Punkt bruecht: {{Zitat|{{Fr}} D'après la jurisprudence qui s'est établie dans notre pays, et à l'appui de laquelle on peut invoquer différentes décisions judiciaires, il existe chez nous un franc fictif qui a la valeur de 8 silbergros, et qui diffère ainsi en valeur du franc effectif. <ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-12/SESSION_1870-1871-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session législative de 1870-1871.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1871|Säiten=221|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Datt dëse System vum fiktive Frang d'Land nach iwwer Jore markéiert huet, beweist och en Avis vun der [[Banque internationale à Luxembourg]] vum 21. Februar 1876. Och e puer Joerzéngten no der offizieller Ëmstellung huet d'Bank bemierkt: {{Zitat|{{Fr}} Jusqu‘ici le franc luxembourgeois n‘a été qu‘une monnaie fictive ayant la valeur de 8 silbergros. <ref>{{Citation|URL=https://wdocs-pub.chd.lu/docs/archive/33/23/80043235_pdf|Titel=Avis des autorités financières entendues.|Gekuckt=09.10.2026|Datum=21.02.1876|Säiten=115|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} ===Éischt Wiesselmënzen (1854)=== Ënnert dem Finanzminister [[Norbert Metz]] huet d'[[Chamber]] mam Gesetz vum 9. Januar 1852 d'Fabrikatioun vun eisen alleréischte lëtzebuergesche Mënze beschloss<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/01/09/n6/jo|Titel=Loi du 9 janvier 1852, ordonnant la fabrication de monnaies de cuivre pour le Grand-Duché.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=09.01.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Dat neit Gesetz sollt deemools d'auslännesch [[Koffer|Koffermënzen]] als gesetzlecht Bezuelmëttel ofschafen. Well awer net genuch Wiesselgeld am Ëmlaf war, huet d'Regierung dës Bestëmmung mam Gesetz vum 17. Dezember 1853 kuerzfristeg missen zréckzéien<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1853/12/17/n3/jo|Titel=Loi du 17 décembre 1853 concernant la démonétisation des monnaies de cuivre étrangères.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=17.12.1853|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Am Mäerz 1854 war et dunn awer sou wäit: déi éischt Lëtzebuerger Mënze koumen an d'Zirkulatioun. Et waren dëst Stécker vun 2,5, 5 an 10 Zantim aus [[Koffer]] (eigentlech [[Bronze]]: 95 % Koffer mat 4 % [[Zënn]] an 1 % [[Zénk]]), déi op dem [[Avers (Numismatik)|Avers]] de lëtzebuergesche [[Wopen|Wope]] gewisen hunn. Heibäi huet et sech allerdéngs reng ëm [[Scheedemënzen]] gehandelt – also ëm Mënzen aus engem bëllegem Metall oder Metalllegéierung ([[Zénk]], [[Eisen]], Bronze, [[Koffernéckel]]) mat engem klenge [[Nennwäert]]. Op eegen Nationalmënzen ([[Kurantmënzen]]) aus wäertvollem Sëlwer oder [[Gold]] gouf bewosst verzicht, well dat fir de klenge Staat deemools vill ze deier gi wier. Fir d'Praxis gouf zousätzlech festgeluecht, datt de maximale Betrag, deen ee mat dëse Mënze bezuelen duerft, op fënnef Frang limitéiert war<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/11/30/n7/jo|Titel=Loi du 30 novembre 1852, N° 842, fixant le maximum de monnaie de cuivre à recevoir comme appoint. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=30.11.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <!-- Éischt Tabell: Prägungen --> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1854–1908<ref name="Kolnberger">{{Citation|URL=https://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/59997/1/BelVSWG_2023_3_336_369_Kolnberger.pdf|Titel=Geldpolitik ohne eigene Währung?|Auteur=Thomas Kolnberger|Gekuckt=09.09.2026|Datum=2023|Wierk=orbilu.uni.lu|Sprooch=fr}}</ref> ! style="text-align: left;" | Joer ! 2,5 Centime ! 5 Centime ! 10 Centime ! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1854 | style="background: #ffe366;" | 640.000 | style="background: #ffe366;" | 680.000 | style="background: #ffe366;" | 500.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1855 | | style="background: #ffe366;" | 600.000 | style="background: #ffe366;" | 1.200.000 | 150.000 |- | style="text-align: left;" | 1860 | | style="background: #ffe366;" | 200.000 | style="background: #ffe366;" | 900.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1865 | | | style="background: #ffe366;" | 1.000.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1870 | style="background: #ffe366;" | 209.888 | style="background: #ffe366;" | 303.900 | style="background: #ffe366;" | 1.313.050 | 151.747 |- | style="text-align: left;" | 1901 | style="background: #ffe366;" | 800.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 2.000.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 4.000.000 | 520.000 |- | style="text-align: left;" | 1908 | style="background: #ffe366;" | 400.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 1.500.000 | | 85.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #ffe366; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Bronze |- | style="background: #50B873; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Koffernéckel |} </div> Finanziell gesinn huet sech dës Moossnam fir de Staat als en exzellent Geschäft erwisen. Elleng déi éischt Produktioun vu Mënzen am Nominalwäert vun 100.000 Frang huet d'Regierung just 53.313,54 Frang kascht, wat engem beträchtleche Mënzgewënn – dem sougenannte [[Seigniorage]] ([[Däitsch|de]].: ''Geldschöpfungsgewinn'') – vu 46,7 % entsprach huet. Trotz dësem Gewënn fir d'Staatskeess konnten d'Emissiounen den akuten Defizit u Wiesselmënzen net behiewen. Déi nei lëtzebuergesch Mënze sinn nämlech séier an d'Belsch an a Frankräich ofgefloss, well se do ouni Weideres 1:1 akzeptéiert goufen. Well den effektive belsche Frang mat 8,1 Groschen awer méi wäert war wéi de fiktive Lëtzebuerger Frang mat sengen 8 Groschen, ass duerch dësen Ënnerscheed ([[Agio]]) e reegelrechte „Drainage“ entstanen. Dat neit Geld gouf aus dem lëtzebuergeschen Ëmlaf erausgezunn, de Manktem u Klenggeld blouf bestoen. Tëscht 1893 an 1896 hu Frankräich an d'Belsch – als Membere vun der [[Laténgesch Mënzunioun|Laténgescher Mënzunioun]] (an där Lëtzebuerg ni Member war obschonns hir Mënzen a Schäiner am Land zirkuléiert sinn) – resolut Moossnamen ergraff, fir den Iwwerfloss un auslännesche Wiesselmënzen an hirem Ëmlaf lass ze ginn. Dës Entscheedung sollt och fir d'Groussherzogtum schwéier Konsequenzen hunn: ëm 1900 huet d'Belsch Lëtzebuerger Koffermënzen am Wäert vu ronn 500.000 Frang zeréckgeschéckt. Dëst war eng immens Zomm, wann ee bedenkt, datt Lëtzebuerg bis zu deem Zäitpunkt am Ganze just Mënze fir 601.747 Frang hat klape loossen. Well d'Land doropshi wuertwiertlech mat dëse klengen, ofgenotzten an oxidéierte Suen iwwerschwemmt gouf, huet d'Regierung séier reagéiert. Fir de Problem ze léisen, goufen déi al 5 an 10 Zantim-Stécker agezunn a mat neie Mënzen aus engem, dee Moment, moderne Koffernéckel-Alliage ersat. ===International Bank zu Lëtzebuerg (1856)=== Déi 1856 gegrënnte Banque internationale à Luxembourg (BIL)<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1856/03/08/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 8 mars 1856 approuvant les statuts de la Banque Internationale de Luxembourg. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.03.1856|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> krut d'Recht, eege Schäiner erauszeginn. Dëst Emissiounsrecht huet – genee wéi bei den anere [[Privatbank|Privatbanken]]<ref>{{Citation|URL=https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-CMS-0000000000002122|Titel=Deutsches Papiergeld 1800-1945 |Gekuckt=09.09.2026|Wierk=www.bavarikon.de|Sprooch=de}}</ref> am [[Däitsche Bond]] – verschidde Wärungen aus där Epoch ofgedeckt, dorënner de Frang, den hollännesche Gulden an de preiseschen Daler. D'Bank huet hir Aktivitéit den 31. Juli 1856 opgeholl; hir éischt Ausgab am Wäert vun 10 Daler gouf den 1. September 1856 ausgestallt. Dëst sollt awer déi eenzeg vun dëser Aart bleiwen, well Preisen zanter 1857 den Ëmlaf vun auslänneschem Pabeiergeld op hiren Territoire verbueden hat. Well d'Aktivitéit vun der BIL doduerch virleefeg staark ageschränkt war, huet se – mat Ausnam vum Joer 1900 – nëmmen nach Schäiner a Frangen erausginn. Obwuel d‘Billjeeë kee gesetzlecht Bezuelmëttel waren, goufen se zanter 1859 awer vun de Staatskeesen akzeptéiert. Well d'Emissioun vun dëse Geldschäiner awer ëmmer erëm mat Schwieregkeete verbonne war, huet de Verwaltungsrot schlussendlech decidéiert, d'Ausriichtung vum Institut ze änneren. Doropshin huet d'Bank sech zu engem Kreditinstitut weiderentwéckelt<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/bil.html|Titel=BIL|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der BIL an de Joren 1856–1900 ! Emissionsdatum ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. September 1856 | 10 Thaler | |- | 30. September 1880 | 25 Francs | mat Stempel 25 Francs = 20 Mark |- | 15. September 1890 | 100 Francs | mat Stempel 100 Francs = 80 Mark |- | 1. Juli 1900 | 50 Mark | |- | 1. Juli 1900 | 20 Mark | |} === Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg === Wéi de Gesetzesprojet iwwer d'[[Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg|Banque nationale]] de 27. Februar 1872 an der Chamber presentéiert gouf, ass en op kräftege Widderstand gestouss. Besonnesch de [[Paul de Scherff]], deen de Rapporteur vun der zoustänneger Chamberkommissioun war, an de [[Charles Simons]] (de spéideren Direkter vun der BIL) hu sech kritesch gewisen. Den de Scherff huet keng reell Virdeeler fir d'Land gesinn: well den Entworf d'Bank als reng Emissiounsbank ouni d'Recht op eng direkt Kreditvergab definéiert huet, war hiren Notze fir d'Wirtschaft an d'Bierger staark begrenzt. Zousätzlech war de lëtzebuergeschen Inlandsmaart deemools vill ze kleng, fir nieft der etabléierter BIL eng zweet Emissiounsbank (de. ''Zettelbank'') ze verkraaften. Fir den normale Steierzueler huet de Projet keng materiell Virdeeler bruecht, mee éischter de Risiko vun enger Wärungsentwäertung am Fall vun enger Finanzkris. D'Kritiker hu bemängelt, datt de Staat d'Risiken iwwerhuele sollt, wärend déi meeschtens auslännesch Grënner a Spekulanten d'Gewënner an d'Emissiounsprimmen an d'Täsch stieche géifen<ref>{{Citation|URL=https://books.google.lu/books?id=OFdSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|Titel=LA NOUVELLE BANQUE|Datum=1872|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=books.google.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Och aus dem Ausland koume schwéier Bedenken: déi preisesch Regierung huet en negativen Avis ofginn an am Virfeld kloer gemaach, datt d'Billjeeë vun dëser neier Bank weeder a Preisen nach am deemolegen [[Elsass-Loutrengen|Elsass-Loutrenge]] fir Paiementer akzeptéiert géife ginn. Trotz all dëser Kritik gouf d'Bank mam Gesetz vum 17. Mee 1873 offiziell gegrënnt<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1873/05/16/n1/jo|Titel=Loi du 16 mai 1873, qui autorise la création d’une Banque Nationale à Luxembourg.|Datum=16.05.1873|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Kuerz drop, den 1. Juni 1873, huet se hir Dieren opgemaach, fir dann den 1. Juli 1873 hir éischt eege Billjeeën erauszeginn. Dës Billjee goufe vun de Staatskeese bis zu engem maximale Montant vun 150.000 Frang ugeholl. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der ''Banque nationale'' an de Joren 1873–1876 ! Emissionsdatum ! Volume ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 20 Thaler | Austausch géint Billjeeën a Mark mat der Emissioun vum 25. Mäerz 1876 |- | 1. Juli 1873 | 2.000.000 Daler | 10 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 5 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 3.500.000 Frang | 100 Francs | Austausch duerch d'Staatskeess no der Faillite de 26. September 1881 |- | 1. Juli 1873 | 1.500.000 Frang | 20 Francs | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 1.600.000 Mark | 20 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 2.000.000 Mark | 10 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 400.000 Mark | 5 Mark | idem |} Ausser der BIL ware virun allem och d'Cheffe vun der Industrie, dorënner den [[Norbert Metz]], géint déi nei Bank, well se mat den Offere vun der BIL zefridde waren. Déi nei Bank huet ouni Erfolleg versicht, hir Billjeeën an Däitschland ofzesetzen. Och eng Interventioun vun der lëtzebuergescher Regierung bei der däitscher keeserlecher Regierung zugonschte vun der Bank huet näischt gehollef. Nodeem d'BIL de 15. Juli 1873 via Circulaire matgedeelt hat, datt hire Verwaltungsrot decidéiert hätt, keng Schäiner vun der ''Banque nationale'' méi z'akzeptéieren, huet d'Regierung am Géigenzuch decidéiert, keng BIL-Schäiner méi an de Staatskeesen unzehuelen. Dëse Schrëtt huet de Sträit tëscht deen zwéin Instituter just nach weider verschäerft. De 26. September 1881 huet d'Bank schlussendlech Faillite ugemellt.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/x71mw5/pages/1|Titel=Luxemburger Wort: Eine finanzielle Katastrophe.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=27.09.1881|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref> Op Initiativ vun eenzelen Deputéierten – dorënner de [[Jean-Baptiste Fallize]], deen eng ganz kloer Responsabilitéit vum Staat gesinn huet – a fir d'Gemidder ze berouegen, huet d'Chamber no laangen Diskussiounen e Gesetz gestëmmt dat de komplette Remboursement vun all de Billjeeë virgesinn huet<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1881/10/08/n1/jo|Titel=Loi du 8 octobre 1881 concernant le remboursement des billets au porteur de la Banque Nationale.|Datum=08.10.1881|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wat e Lach vun 2.150.000 Frang an d'Staatskeess gerappt huet. Haaptursaache fir den Niddergang waren d'Onerfuerenheet vun der Direktioun a vum Regierungskommissär, de Fakt, datt zwou Banken an esou engem klenge Land gläichzäiteg Billjeeën erausginn hunn, an net zulescht iwwerdriwwen an exzessiv Kreditter fir eng Rei Clienten<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-02/SESSION_1881-1882-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session extraordinaire du 4-5 Octobre 1881.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=04.10.1881|Säiten=24-67|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Goldmark (1876)=== Am nei gegrënnten [[Däitscht Räich|Zweeten Däitsche Räich]] huet d'Gesetz vum 4. Dezember 1871 d'[[Reichsgoldmünze|''Räichsgoldmënz'']] agefouert; den Honnertsten Deel dovu war d'Mark, déi an 100 Pfenneg ënnerdeelt war<ref>{{Citation|URL=https://de.wikisource.org/wiki/Gesetz,_betreffend_die_Auspr%C3%A4gung_von_Reichsgoldm%C3%BCnzen|Titel=(Nr. 745.) Gesetz, betreffend die Ausprägung von Reichsgoldmünzen. Vom 4. Dezember 1871.|Gekuckt=11.10.2026|Datum=4. Dezember 1871|Editeur=de.wikisource.org|Sprooch=de}}</ref>. No engem weidere Mënzgesetz am Joer 1873 ass dës nei Reichswärung dunn den 1. Januar 1876 offiziell am ganze vereenten Däitschland a Kraaft getrueden an huet am Bundesstaat Preisen den Daler an engem feste Verhältnes 1 Daler = 3 Mark ersat. D'Dalermënzen selwer hunn hiren offizielle Cours nach bis 1907 behalen an d'1-Daler-Mënz gouf an där Zäit ganz einfach als 3-Mark-Mënz weider gebraucht. Mam lëtzebuergesche Gesetz vum 2. Dezember 1876 gouf festgehalen, datt eng Mark 1,25 Frang (oder 10 Sëlwergroschen) wäert ass, an datt déi staatlech Keese Sëlwermënzen nëmme méi bis zu engem Betrag vu 25 Frang pro Paiement akzeptéieren<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1876/12/02/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 2 décembre 1876 concernant l'admission des monnaies de l'Empire allemand dans les caisses publiques.|Datum=02.12.1876|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Doraus huet sech dës Ëmrechnung am lëtzebuergeschen Alldag erginn: * 1 Frang = 80 Pfenneg * 1 Stéckelchen<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=S05727''Stéckelchen''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 29.09.2026.</ref> = 12 ½ Su = 50 Pfenneg = ½ Mark * 1 décke Su = 8 Pfenneg * 1 Su = 4 Pfenneg * ½ Su = 2 Pfenneg Hei muss ee gutt oppassen: Et handelt sech elo ëm de Pfenneg als Ënnerdeelung vun der neier Mark (een Honnertstel), an net méi ëm den ale Pfenneg, deen d'Ënnerdeelung (een Zwielefte) vum Sëlwergrosche war. ===Situatioun am Ufank vum 20. Joerhonnert=== Als [[Kurant|Kurantmënzen]] hunn haaptsächlech däitsch Gold- a Sëlwermënzen zirkuléiert. D'Mënze vun der Laténgescher Mënzunioun waren dergéint nëmmen an engem ganz klenge Mooss am Ëmlaf, wärend hollännesch Gulden iwwerhaapt net méi ze fanne waren. Bei de sougenannte [[Scheidemünzen]] huet een eng regional Mëschung fonnt: do goufe Lëtzebuerger, däitsch, franséisch an och belsch Mënze parallel benotzt. Bei de Geldschäiner hu virun allem d'Emissioune vun der BIL an déi vun den däitsche Banken dominéiert, wärend franséisch a belsch Billjeeën éischter eng Raritéit waren. D'Paiementer goufen a Frange fixéiert. Wann net explizitt d'Wuert „effectif“ derbäi stoung, gouf de Betrag mat de gesetzlechen Ëmrechnungscoursen an däitsch Mark a Pfenneg iwwerdroen a bezuelt. D'Leit haten eng Rei vu feste Wäerter am Kapp, wéi zum Beispill: * 1 Mark = 1,25 Frang * 2 Mark = 2,50 Frang * 4 Mark = 5,00 Frang * 8 Mark = 10,00 Frang * 12 Mark = 15,00 Frang Fir z.&nbsp;B. en Zuchticket vun 17,85 Frang ze bezuelen, gouf am Kapp follgend Rechnung gemaach: éischtens goufe 17,50 Frang mat 14 Mark ofgedeckt (15 Frang fir 12 Mark plus 2,50 Frang fir 2 Mark). Et hunn dunn nach 35 Zantim (oder 7 Su) gefeelt. Fir dëse Reschtbetrag ze begläichen, konnt ee flexibel verschidde Mënze kombinéieren: e Lëtzebuerger 10-Zantim-Stéck (2 Su), e franséischt an e belscht 5-Zantim-Stéck (jee 1 Su), en däitscht 10-Penneg-Stéck (2&nbsp;½ Su) an e Lëtzebuerger 2&nbsp;½-Zantim-Stéck (½&nbsp;Su) – wat exakt de Gesamtbetrag vu 7 Su erginn huet. Stoung awer d'Wuert „effectif“ derbäi, huet d'Bezuelung misse strikt a franséischen oder belsche Frange gemaach ginn. Dat war kee Problem, soulaang een dës Mënzen oder Schäiner zur Hand hat. War dat awer net de Fall, konnt een och mat däitsche Mënzen oder Schäiner bezuelen – allerdéngs huet een hei missen en Agio (en zousätzlechen Opschlag) drop bezuelen. Fir beispillsweis eng Schold vun 1.750 franséische Frang mat däitsche Mark ze begläichen, huet een 1,5 % dobäiziele missen. Streng geholl huet dësen Opschlag d'Differenz tëscht deenen zwou Wärungen um Dagescours op der Paräisser [[Bourse (Ekonomie)|Bourse]] reflektéiert. Well dëse Cours am Alldag awer bal ëmmer ëm 1,5 % gependelt huet, gouf aus Kamoudheet einfach fest mat dësem Taux gerechent. D'Rechnung huet dunn esou ausgesinn: 1.750 Frang hunn am Basiswiesselcours 1.400 Mark entsprach, plus déi 1,5 % Opschlag (21 Mark). Deemno sinn am Ganzen 1.421 Mark iwwer d'[[Théik]] gaangen.<ref>[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg. Säiten 58-63'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN= 9-783428-162-178.</ref> Ee konkreet Beispill fir d'Bezuele vun engem Agio ass de Kaf vun den Immobilie vun der [[Brasserie de Luxembourg|Dikrecher Brauerei]] duerch de [[Louis Godchaux]]. Hien huet dës vum [[Liquidateur]] vun der Paräisser ''Société anonyme française de la Brasserie de Diekirch'' (mat Sëtz zu [[Paräis]] an der Rue de Hauteville, 54) iwwerholl. Laut dem Verkafsakt vum 29. Juli 1889, dee vum Ettelbrécker Notaire Salentiny opgeholl gouf, louch den Akafspräis bei 436.000 Frang (Haaptsaach an Niewekäschten) – woubäi 7.000 Frang Agio extra bezuelt goufen<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/brasseriediekirch.html|Titel=Brasserie de Diekirch|Gekuckt=29.09.2026|Datum=29.07.1889|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Fir dem Chaos an de Berechnunge mat de villen auslännesche Mënzen en Enn ze maachen, ass am Joer 1912 d'Iddi erëm opkomm, eng eege lëtzebuergesch Wärung ze schafen. D'Regierung huet virgeschloen, eegene Sëlwermënze mat engem Nominalwäert vun 1 an 2 Frang souwéi 50 Zantim ze klappen – an engem Gesamtvolume vu bis zu 10 Frang pro Awunner. Am Mee 1913 huet de [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] d'Regierung zousätzlech opgefuerdert, Virkéierungen ze treffen, falls e Krich tëscht de groussen Nopeschlänner géif ausbriechen an doduerch dat däitscht a franséischt Goldgeld rar géif ginn. Nëmmen e Joer méi spéit huet den Ausbroch vum Éischte Weltkrich d'Pläng vun enger eegener Wärung dunn awer op Äis geluecht<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/r2pxgn9h9t/pages/9/articles/DIVL359|Titel=Frappe de monnaies nationales d’argent.|Gekuckt=02.09.2026|Datum=05.06.1913|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Éischte Weltkrich an 1919=== Wärend an Däitschland d'Reichsbank schonn den 31. Juli 1914 mam Ëmtausch vu Billjeeën a Scheedemënzen a Gold opgehalen hat, huet sech d'Situatioun zu Lëtzebuerg nëmmen e puer Deeg duerno zougespëtzt. Den 3. August 1914 huet Däitschland Lëtzebuerg besat. Nach de selwechten Dag gouf hei am Land e Gesetz gestëmmt, dat d'Geldschäiner vun der BIL zur gesetzlecher Wärung erkläert huet. Gläichzäiteg gouf d'Bank vun der Flicht entbonnen, dës Schäiner géint Gold- oder Sëlwermënzen ëmzetauschen<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Aus Angscht hir Erspuernisser ze verléieren, huet d'Bevëlkerung hir Gold- a Selwermënzen zeréckgehalen. Well d'Leit och kee Vertrauen an d'Schäiner vun den däitsche Banken haten, sinn de Commerce an d'Industrie an eng déif Kris geroden – et huet einfach u Boergeld am Ëmlaf gefeelt. D'Emissioun vu Schäiner mat de Valeure vun 1, 2 a 5 Mark am Gesamtwäert vu 6.250.000 Frang vun der BIL ass net duergaangen, fir d'Lag ze berouegen. Dofir ass de Staat dozou iwwergaangen, zousätzlech [[Keeseschäin|Keeseschäiner]] (''Bons de caisse'') an Héicht vu 5.000.000 Frang ze drécken, déi och de Status vun engem gesetzleche Bezuelmëttel kruten<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/11/28/n2/jo|Titel=Loi du 28 novembre 1914, ayant pour objet d' autoriser 1°l'Etat à émettre des bons de caisse, 2°la Caisse d' épargne à consentir des prêts à court terme sur gage, et 3° de majorer l'émission des billets de la Banque Internationale.|Datum=28.11.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De 26. November 1914 huet de [[Mathias Mongenast]], Generaldirekter vun de Finanzen, an der Chamber erkläert: {{Zitat|{{Fr}} Le bon de caisse, c'est la banknote que l'État mettra en circulation et dont le montant est garanti par le crédit de l'État. Aussitôt que nos ressources seront revenues à une situation normale, nous pourrons peu à peu les retirer de la circulation; aux termes de l'art. 2 du projet de loi, ces billets ont cours forcé.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-12/session_1914-1915-o.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session ordinaire de 1914-1915.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=26.11.1914|Säiten=113|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Nieft de Geldschäiner goufen och Scheedemënzen gepräägt – dës Kéier aus Zénk an Eisen, well de Koffer duerch de Krich knapp gi war. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> {| class="wikitable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1915-1916<ref name="Kolnberger" /> |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Joer !! 5 Centime !! 10 Centime !! 25 Centime !! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1915 || style="background: #b4c7e7;" | 1.200.000 || style="background: #b4c7e7;" | 1.400.000 || || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1916 || || || style="background: #b4c7e7;" | 800.000 || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1918 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.200.000 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.603.000 || || 220.300 |- | style="text-align: left;" | 1919 || || || style="background: #ff3b00; color: white;" | 804.000 || 201.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #b4c7e7; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Zénk |- | style="background: #ff3b00; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Eisen |} </div> Well d'Bevëlkerung och nach déi kleng Mënze gehamstert huet, gouf d'Regierung duerch den Arrêté grand-ducal vum 3. Abrëll 1917 zu enger gezielter Géigemoossnam autoriséiert. Als Drockmëttel krut se d'Erlabnis, d'5-, 10- a 25-Zantimstécker, déi an de Joren 1915 an 1916 gepräägt gi waren, aus dem Verkéier ze zéien. Dës Mënzen hätte misse bei der ''Recette générale'' ëmgetosch ginn – an dat bis zu engem Maximum vun 10 Frang pro Persoun pro Dag. Aus Angscht, op hire Wiesselmënzen sëtzenzebleiwen, hu vill Leit hir gehamstert Reserven opginn, wouduerch séier erëm méi Mënzen an den alldeeglechen Ëmlaf komm sinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1917/04/03/n2/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 3 avril 1917, décrétant certaines mesures pour enrayer la thésaurisation de la monnaie de billon.|Datum=03.04.1917|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Wéi de Krich am November 1918 op en Enn gaangen ass, stoung Lëtzebuerg virun enger gewalteger Erausfuerderung: Am Land ass e risege Bierg un däitsche Suen zirkuléiert. Well d'Goldmark, déi jo net méi un d'Gold gekoppelt war, an Däitschland schonns 1918 d'Hallschent vun hirem Wäert verluer hat, huet d'Lëtzebuerger Regierung séier handele misse fir de wirtschaftlechen Zesummebroch z'evitéieren. Mat engem groussherzoglechen Arrêté vum 11. Dezember 1918 gouf den Import vun däitsche Sue verbueden an hiren Ëmlaf gestoppt. Fir d'Erspuertes vun de Bierger ze retten, huet de Staat ronn 200 Millioune Mark am Verhältnes vun 1 Mark géint 1,25 Frang zeréckkaaft<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Well de Staat awer keng Frang-Geldschäiner hat, an him souwisou déi néideg Gold- oder Sëlwerreserven fir dës enorm Zomm gefeelt hätt, goufen erëm Keeseschäiner als eng temporär Noutléisung gedréckt. Parallel zu dëser monetärer Transformatioun huet Lëtzebuerg den 1. Januar 1919 och den däitschen Zollveräin offiziell verlooss. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+ Emissioun vu Keeseschäiner vun 1914 bis 1919 |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Legal Basis !! Volume !! Valeur !! Verfallsdatum |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs soit 100 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs soit 1 Mark 60 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Francs soit 80 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 116.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 500 Francs || 01.01.1923 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 68.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 10.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 46.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 9.227.000 Frang || style="text-align: left;" | 10 Francs || 09.05.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 12.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 2.500.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Franc || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 800.000 Frang || style="text-align: left;" | 50 Centimes || 15.07.1925 |} <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1915/08/17/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 17 août 1915, autorisant le Gouvernement à émettre une seconde émission de bons de caisse.|Datum=17.08.1915|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/xfzg60pjg4/pages/2/articles/DIVL80]|Titel=Arrêté du 22 mars 1918, concernant une troisième émission de bons de caisse.|Datum=22.03.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=https://viewer.eluxemburgensia.lu/|Sprooch=fr}}</ref> <ref name="ARR19181211>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/a/1919/01/04/n1/jo|Titel=Arrêté du 4 Janvier 1919, concernant une quatrième émission de Bons de caisse.|Datum=04.01.1919|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Am Arrêté vum 11. Dezember 1918 Artikel 4 liese mir fir d'alleréischt an engem offiziellen Dokument vum Lëtzebuerger Staat: {{Zitat|{{Fr}} Aux fins qui précèdent et par dérogation à l'art, 1er al. 3 de la loi du 28 novembre 1914 sur rémission des bons de caisse, le Gouvernement est autorisé à faire une quatrième émission de bons de caisse en '''francs luxembourgeois''', jusqu'à concurrence d'une somme égale à celle des monnaies qui seront présentées à l'échange. Les bons de caisse des quatre émissions sont, sous tous les rapports, assimilés entre eux; leur valeur nominale s'entend en '''francs luxembourgeois''' et ce nonobstant toutes inscriptions contraires<ref name="ARR19181211 />. }} Déi wichteg Datumer a der Genesis vum Lëtzebuerger Frang sinn: 1842 wéi de Rapport mam Daler festgesat gouf, 1849 wéi en als Buchwärung agefouert gouf a schlussendlech 1918 wéi e sech vun der Goldmark ofgenuebelt huet.  == Lëtzebuerger Frang an déi Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10-Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] op en Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an den Ëmlaf bruecht. Se sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa se keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Ee sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. De Lëtzebuerger Frang hat domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint''. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1929/12/19/n1/jo|Titel=Loi du 19 décembre 1929 ayant pour objet la stabilisation de la monnaie luxembourgeoise|Gekuckt=11.10.2026|Datum=19.12.1929|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom [[Zweete Weltkrich]], ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Se huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: zeréck an d'Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark|Räichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, wann d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dësen Zenario bal Realitéit ginn. Mam [[Europäesche Wiesselcoursmechanismus]] (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mä duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: an engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, iwwerdeems de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro ''Cours legal'' kritt an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der [[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1915 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] |24.02.1915 - 01.01.1930 |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |10 Frang |1944 |[[File:Frang101945V.jpg|250px]] |[[File:Frang101945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 01.08.1953 |- |20 Frang |1944 |[[File:Frang201945V.jpg|250px]] |[[File:Frang201945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1955 |- |50 Frang |1944 | | |14.10.1944 - 30.04.1964 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31.12.1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1953}} |1953<br>1956<br>1959<br>1962<br>1964<br>1966 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang{{Anker|20F1955}} |1955<br>1956<br>1960 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang{{Anker|50F1961}} |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang{{Anker|100F1956}} |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang{{Anker|100F1963}} |1963 |[[File:Frang1001963V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001963H.jpg|250px]] |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1967}} |1967<br>1970 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang{{Anker|20F1966}} |1966<br>1972<br>1974 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970<br>1975{{Anker|100F1970}} |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986<br>1993 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993<br>1996 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Wëllem III 1849-1890==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder een Su |1854 |[[File:C51854V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51854H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 01.03.1854 - 30.09.1901 |- |10 Centime oder een décke Su |1860 |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Rv.JPG|zentriert|rahmenlos]] |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Av.JPG|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 1860 - 30.09.1901 |} ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |[[Feierstëppeler|1 Frang<br>Typ 1952]] |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Quellen == Quelle vum Artikel, wou net anescht uginn: * Kapitel ''Ursprong'': **[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN 9-783428-162-178 {{de}}, **[[Paul Margue]] & [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'' Editions Binsfeld, Luxembourg 1990, ISBN 2-87954-011-9 {{fr}}, **[[Raymond Weiller]]: ''125 ans de papier-monnaie luxembourgeois'' Banque Internationale à Luxembourg, Luxembourg 1981 * Ënnerkapitel ''Gesetz vum Gresham'': {{Citation|URL=https://www.bcl.lu/fr/media_actualites/communiques/2007/01/expo1/catalogue__Monnaies_grecques_____Monnaies_celtes_.pdf|Titel=Bonne monnaie, mauvaise monnaie|Gekuckt=29.09.2026|Auteur=René Link|Wierk=www.bcl.lu|Säiten=65-70|Sprooch=fr}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] p3zq5rgvzsvsjy8ft1dnhj5wa05015t 2711628 2711627 2026-10-11T12:13:32Z ~2026-50886-87 73250 .... 2711628 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en du mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Ursprong == De Lëtzebuerger Frang ass net iwwer Nuecht entstanen, mä huet sech iwwer Joerzéngten entwéckelt. Vu sengen Urspréng als reng [[Buchgeld|Buchwärung]] mat engem feste [[Wiesselcours]] zum [[preiseschen Daler]], iwwer d'Klappe vu klenge Wiesselmënzen, bis hin zu senger spéiderer Bindung un déi [[däitsch Goldmark]]. Eréischt nom Enn vum [[Éischte Weltkrich]] huet de Lëtzebuerger Frang seng ganz eege Gestalt ugeholl, éier en eng enk Allianz mam [[belsche Frang]] agaangen ass, fir schlussendlech vum Euro ofgeléist ze ginn. === Festsetze vun de Wiesselcoursen an d'Auswierkunge vum Gresham-Gesetz zu Lëtzebuerg (1841–1842) === ==== Ausgangslag an de Rapport mam Gulden ==== Duerch den Arrêté vum Kinnek-Groussherzog vum 20. August 1841<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1841/08/20/n1/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 20 Août 1841 concernant la fixation de la valeur du franc en monnaie des Pays-Bas.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.08.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> gouf den offizielle Wiesselcours am deemolege Lëtzebuerg op 0,4725 [[hollännesche Gulden|hollännesche Gulde]] fir ee Frang – sief et de [[Franséische Frang|franséischen]] oder de belsche Frang – festgeluecht. Well Lëtzebuerg, mat Ausnam vun der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsstad]], vun 1830 bis 1839, eng Zäitspan déi am Film „[[De falschen Hond|De falschen Hond“]] beschriwwe gëtt, ënner belscher Administratioun stoung, an d'Belsch dëse Cours scho mam Gesetz vum 5. Juni 1832 agefouert hat<ref>{{Citation|URL=https://unionisme.be/pasinomie/1832/L18320605.pdf|Titel=Loi du 5 juin 1832 (loi monétaire)|Gekuckt=11.10.2026|Datum=05.06.1832|Editeur=unionisme.be|Sprooch=fr}}</ref>, war dësen Tarif [[De jure / de facto|de facto]] scho laang am Land etabléiert. Theoretesch sollt dëse Cours op dem reale [[Sëlwer|Sëlwergehalt]] vun de Mënze berouen. Den hollännesche Sëlwergulden huet aus 9,613 Gramm puerem Sëlwer bestanen, iwwerdeems de franséische Germinal-Frang 4,5 Gramm rengt Sëlwer enthalen huet. Doraus ergëtt sech en tatsächleche mathematesche Sëlwer-Rapport vu: 4,5 / 9,613 = 0,46812 Gulden. Well den offizielle Kurs am Dekreet mat 0,4725 awer méi héich ugesat war, gouf de Frang am Verglach zum Gulde gesetzlech iwwerbewäert. ====Bäitrëtt an den Zollveräin an de preiseschen Daler==== Mam Bäitrëtt vu Lëtzebuerg an den [[Däitschen Zollveräin]] am Abrëll 1842 huet och en offiziellen Ëmrechnungscours fir de preiseschen Daler misse festgeluecht ginn<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/conv/1842/09/21/n1/jo|Titel=Vertrag vom 8 Februar 1842 über den Anschluß des Großherzogtums Luxemburg an den Deutschen Zoll- und Handels-Verein.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.02.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. Duerch déi preisesch Garnisoun an der [[Bundesfestung]] waren dës Daler an der Festungsstad souwisou scho fest am alldeeglechen Ëmlaf verankert. Fir dëst ze reegelen, huet de Kinnek-Groussherzog den Arrêté vum 16. Mäerz 1842 erlooss<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1842/03/16/n2/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 16 Mars 1842 portant fixation de la valeur du franc en monnaie de Prusse.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=16.03.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> mat deem festgehale gouf, datt de franséischen an de belsche Frang bei den ëffentleche Keese fir d'Zollbezuelungen exakt de Wäert vun aacht [[preisesche Sëlwergroschen]] haten. Doraus huet sech en offizielle Cours vun 1 Daler = 3,75 Frang erginn. Och hei huet d'Mathematik net mat der Realitéit iwwereneegestëmmt: En Daler hat 16,7 Gramm rengt Sëlwer an de Frang 4,5 Gramm. De reelle Rapport louch deemno bei: 4,5 / 16,7 = 0,26946 Daler. Well de preiseschen Daler an 30 Sëlwergroschen an de Sëlwergrosche selwer an 12 Pfenneg gedeelt war, hätt de reelle Cours misse bei 8 Groschen an 1 Pfenneg leien. Mat engem offizielle Kurs vun exakt 8 Grosche gouf de Frang par Rapport zum Daler awer ënnerbewäert. ==== Gesetz vum Gresham ==== Dës Diskrepanzen tëscht dem offiziellen, gesetzleche Cours an dem reelle Sëlwerwäert hunn eng klassesch Form vum [[Gesetz vum Gresham|Gresham sengem Gesetz]] ausgeléist („Schlecht Geld verdrängt dat gutt Geld“). Dat huet zu enger Kettereaktioun gefouert: * Frang vs. Gulden: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Frang huet den ënnerbewäerten, „gudden“ Gulden aus dem alldeeglechen Ëmlaf verdrängt. * Daler vs. Frang: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Daler huet gläichzäiteg den ënnerbewäerten, „gudden“ Frang verdrängt. D'Resultat war paradox: den Daler gouf zur dominanter Wärung bei allen Transaktiounen. De Frang dogéint gouf wéinst senger gesetzlecher Ënnerbewäertung ëmmer méi rar an am private Besëtz vun de Leit als stabille Wäertspäicher gehamstert. Ob dëse Wiesselcours gewielt gouf, fir déi wirtschaftlech Verbindung tëscht Lëtzebuerg a [[Preisen|Preise]] mat dem gemeinsamen Daler dauerhaft ze stäerken, oder reng fir de Bierger een nach méi lästegt Ëmrechnen ze erspueren, bleift ongewëss. E Sëlwergroschen war schliisslech genau 12,5 [[Centime|Zantim]] – also zwee an en Hallwe Su wäert. Am preisesche Rheinland war de franséische Frang zanter 1821 mat 7 Groschen an 11 Pfenneg nach manner wäert. Do kann een dovun ausgoen, datt dëse Cours bewosst esou niddreg ugesat war, fir de franséische Mënzen – déi vun 1795 bis 1815 offiziell am Ëmlaf waren – lasszeginn.<ref>{{Citation|URL=https://staatsbibliothek.ewigerbund.org/viewer/image/gs_preussen_1821/200/#topDocAnchor|Titel=Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten|Gekuckt=29.09.2026|Datum=1821|Wierk=staatsbibliothek.ewigerbund.org|Sprooch=de}}</ref> Am Mee 1843 gouf beschloss, de preiseschen Daler an alle Staatskeese fir d'An- an d'Ausbezuelen zouzeloossen.<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pnm50j2zw9/pages/1/articles/DIVL24|Titel=Avis relatif à l‘argent de Prusse|Gekuckt=29.09.2026|Datum=05.05.1843|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Vun 1844 u gouf dës Reegelung op déi aner Wärungen am Zollveräin ausgedeent, déi de selwechte Sëlwergehalt wéi den Daler haten.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/1vn15hzm1d/pages/1/articles/DIVL30?search=20%2520janvier%25201844|Titel=Avis concernant la valeur du thaler|Gekuckt=29.09.2026|Datum=20.01.1844|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Nom Artikel 11 vum Zolltraité vun 1842 hätt Lëtzebuerg eigentlech de preiseschen Daler oder de [[süddäitsche Gulden]] als offiziellt Bezuelungsmëttel aféiere missen, wat awer net gemaach gouf. Bei der Verlängerung vum Traité am Joer 1847 gouf déi Obligatioun du gestrach. Mir haten also: * 1 Frang = 8 Sëlwergroschen (de Sëlwergrosche war trotz sengem Numm eng [[Billonmënz]] mat engem klenge Sëlwerundeel vu just 22&nbsp;%) * 1 Pies<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=P01353''Pies''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 19.09.2026.</ref> = ee sëlwert franséischt 10-Su-Stéck = 4 Sëlwergroschen * 1 décke Su = 10 Zantim = 10 Pfenneg * 1 Su = 5 Zantim = 5 Pfenneg ===Aféierung als Buchwärung (1849)=== Duerch d'Gesetz vum 20. Dezember 1848 gouf de Frang (ënnerdeelt an Zantim) mat Wierkung op den 1. Januar 1849 déi offiziell Rechnungseenheet vu Lëtzebuerg.<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/20/n1/jo|Titel=Loi du 20 décembre 1848 décrétant un autre système monétaire à partir du 1er janvier 1849.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> En huet den hollännesche Gulden am Verhältnis vun 1 op 2,1164 ersat. Vun do un huet de Staat all seng Finanzen a Frange geféiert, iwwerdeems d'Zollbestëmmungen onberéiert bloufen. Allerdéngs war de Frang am Ufank just eng reng Buchwärung ouni eegen national Mënzen oder Billjeeën; am Alldag huet d'Bevëlkerung weiderhi mat auslänneschem Geld bezuelt. Am [[Chamberblietchen|Chamberblietche]] vun 1848 gëtt an dësem Kontext vun der Aféierung vun engem neie „système monétaire“ geschwat. Fir dës Ëmstellung an der Praxis ze realiséieren, huet eng Onmass vu Gesetzer a Reglementer systematesch missten ugepasst ginn, well d'Montanten – wéi zum Beispill d'Tariffer vun den Amenden<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/26/n5/jo|Titel=Loi du 26 décembre 1848, N° 22, réduisant en francs les droits de timbre, d’enregistrement, de greffe, d’hypothèques, ainsi que les amendes y relatives, fixés en florins.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=26.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wou fir ëmzerechnen just mat engem Facteur 2 multiplizéiert gouf – a Gulden ausgedréckt waren.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-11/SESSION_1848-O.pdf|Titel=Procès-verbaux des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session de 1848.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1851|Wierk=chl.lu|Sprooch=fr}}</ref> Interessanterweis huet dëst Gesetz déi bestoend Mënzgesetzer vun 1816 an 1832 onberéiert gelooss. An der Theorie waren den hollännesche Gulden an de belsche Frang also weiderhin déi offiziell Wärungen, obwuel se am Alldag an an der Realitéit vum Ëmlaf bal guer net méi existéiert hunn. An der Praxis huet sech doraus e reegelrechten Dualismus entwéckelt: wann an engem Kontrakt de Begrëff „Frang“ ouni Weideres benotzt gouf, da war domat de fiktive Frang am Wäert vun 8 Grosche gemengt. Sollt d'Bezuelung awer a belschen oder franséische Frange geschéien, huet missten explizitt vum „Frang effektiv“ oder engem änleche Begrëff geschwat ginn. Dës juristesch an alldeeglech Realitéit huet den [[Affekot]] an [[Deputéierten|Deputéierte]] [[Léon Wurth]] wärend enger Sëtzung an der [[Chamber]] den 30. November 1870 treffend op de Punkt bruecht: {{Zitat|{{Fr}} D'après la jurisprudence qui s'est établie dans notre pays, et à l'appui de laquelle on peut invoquer différentes décisions judiciaires, il existe chez nous un franc fictif qui a la valeur de 8 silbergros, et qui diffère ainsi en valeur du franc effectif. <ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-12/SESSION_1870-1871-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session législative de 1870-1871.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1871|Säiten=221|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Datt dëse System vum fiktive Frang d'Land nach iwwer Jore markéiert huet, beweist och en Avis vun der [[Banque internationale à Luxembourg]] vum 21. Februar 1876. Och e puer Joerzéngten no der offizieller Ëmstellung huet d'Bank bemierkt: {{Zitat|{{Fr}} Jusqu‘ici le franc luxembourgeois n‘a été qu‘une monnaie fictive ayant la valeur de 8 silbergros. <ref>{{Citation|URL=https://wdocs-pub.chd.lu/docs/archive/33/23/80043235_pdf|Titel=Avis des autorités financières entendues.|Gekuckt=09.10.2026|Datum=21.02.1876|Säiten=115|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} ===Éischt Wiesselmënzen (1854)=== Ënnert dem Finanzminister [[Norbert Metz]] huet d'[[Chamber]] mam Gesetz vum 9. Januar 1852 d'Fabrikatioun vun eisen alleréischte lëtzebuergesche Mënze beschloss<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/01/09/n6/jo|Titel=Loi du 9 janvier 1852, ordonnant la fabrication de monnaies de cuivre pour le Grand-Duché.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=09.01.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Dat neit Gesetz sollt deemools d'auslännesch [[Koffer|Koffermënzen]] als gesetzlecht Bezuelmëttel ofschafen. Well awer net genuch Wiesselgeld am Ëmlaf war, huet d'Regierung dës Bestëmmung mam Gesetz vum 17. Dezember 1853 kuerzfristeg missen zréckzéien<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1853/12/17/n3/jo|Titel=Loi du 17 décembre 1853 concernant la démonétisation des monnaies de cuivre étrangères.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=17.12.1853|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Am Mäerz 1854 war et dunn awer sou wäit: déi éischt Lëtzebuerger Mënze koumen an d'Zirkulatioun. Et waren dëst Stécker vun 2,5, 5 an 10 Zantim aus [[Koffer]] (eigentlech [[Bronze]]: 95 % Koffer mat 4 % [[Zënn]] an 1 % [[Zénk]]), déi op dem [[Avers (Numismatik)|Avers]] de lëtzebuergesche [[Wopen|Wope]] gewisen hunn. Heibäi huet et sech allerdéngs reng ëm [[Scheedemënzen]] gehandelt – also ëm Mënzen aus engem bëllegem Metall oder Metalllegéierung ([[Zénk]], [[Eisen]], Bronze, [[Koffernéckel]]) mat engem klenge [[Nennwäert]]. Op eegen Nationalmënzen ([[Kurantmënzen]]) aus wäertvollem Sëlwer oder [[Gold]] gouf bewosst verzicht, well dat fir de klenge Staat deemools vill ze deier gi wier. Fir d'Praxis gouf zousätzlech festgeluecht, datt de maximale Betrag, deen ee mat dëse Mënze bezuelen duerft, op fënnef Frang limitéiert war<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/11/30/n7/jo|Titel=Loi du 30 novembre 1852, N° 842, fixant le maximum de monnaie de cuivre à recevoir comme appoint. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=30.11.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <!-- Éischt Tabell: Prägungen --> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1854–1908<ref name="Kolnberger">{{Citation|URL=https://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/59997/1/BelVSWG_2023_3_336_369_Kolnberger.pdf|Titel=Geldpolitik ohne eigene Währung?|Auteur=Thomas Kolnberger|Gekuckt=09.09.2026|Datum=2023|Wierk=orbilu.uni.lu|Sprooch=fr}}</ref> ! style="text-align: left;" | Joer ! 2,5 Centime ! 5 Centime ! 10 Centime ! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1854 | style="background: #ffe366;" | 640.000 | style="background: #ffe366;" | 680.000 | style="background: #ffe366;" | 500.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1855 | | style="background: #ffe366;" | 600.000 | style="background: #ffe366;" | 1.200.000 | 150.000 |- | style="text-align: left;" | 1860 | | style="background: #ffe366;" | 200.000 | style="background: #ffe366;" | 900.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1865 | | | style="background: #ffe366;" | 1.000.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1870 | style="background: #ffe366;" | 209.888 | style="background: #ffe366;" | 303.900 | style="background: #ffe366;" | 1.313.050 | 151.747 |- | style="text-align: left;" | 1901 | style="background: #ffe366;" | 800.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 2.000.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 4.000.000 | 520.000 |- | style="text-align: left;" | 1908 | style="background: #ffe366;" | 400.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 1.500.000 | | 85.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #ffe366; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Bronze |- | style="background: #50B873; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Koffernéckel |} </div> Finanziell gesinn huet sech dës Moossnam fir de Staat als en exzellent Geschäft erwisen. Elleng déi éischt Produktioun vu Mënzen am Nominalwäert vun 100.000 Frang huet d'Regierung just 53.313,54 Frang kascht, wat engem beträchtleche Mënzgewënn – dem sougenannte [[Seigniorage]] ([[Däitsch|de]].: ''Geldschöpfungsgewinn'') – vu 46,7 % entsprach huet. Trotz dësem Gewënn fir d'Staatskeess konnten d'Emissiounen den akuten Defizit u Wiesselmënzen net behiewen. Déi nei lëtzebuergesch Mënze sinn nämlech séier an d'Belsch an a Frankräich ofgefloss, well se do ouni Weideres 1:1 akzeptéiert goufen. Well den effektive belsche Frang mat 8,1 Groschen awer méi wäert war wéi de fiktive Lëtzebuerger Frang mat sengen 8 Groschen, ass duerch dësen Ënnerscheed ([[Agio]]) e reegelrechte „Drainage“ entstanen. Dat neit Geld gouf aus dem lëtzebuergeschen Ëmlaf erausgezunn, de Manktem u Klenggeld blouf bestoen. Tëscht 1893 an 1896 hu Frankräich an d'Belsch – als Membere vun der [[Laténgesch Mënzunioun|Laténgescher Mënzunioun]] (an där Lëtzebuerg ni Member war obschonns hir Mënzen a Schäiner am Land zirkuléiert sinn) – resolut Moossnamen ergraff, fir den Iwwerfloss un auslännesche Wiesselmënzen an hirem Ëmlaf lass ze ginn. Dës Entscheedung sollt och fir d'Groussherzogtum schwéier Konsequenzen hunn: ëm 1900 huet d'Belsch Lëtzebuerger Koffermënzen am Wäert vu ronn 500.000 Frang zeréckgeschéckt. Dëst war eng immens Zomm, wann ee bedenkt, datt Lëtzebuerg bis zu deem Zäitpunkt am Ganze just Mënze fir 601.747 Frang hat klape loossen. Well d'Land doropshi wuertwiertlech mat dëse klengen, ofgenotzten an oxidéierte Suen iwwerschwemmt gouf, huet d'Regierung séier reagéiert. Fir de Problem ze léisen, goufen déi al 5 an 10 Zantim-Stécker agezunn a mat neie Mënzen aus engem, dee Moment, moderne Koffernéckel-Alliage ersat. ===International Bank zu Lëtzebuerg (1856)=== Déi 1856 gegrënnte Banque internationale à Luxembourg (BIL)<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1856/03/08/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 8 mars 1856 approuvant les statuts de la Banque Internationale de Luxembourg. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.03.1856|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> krut d'Recht, eege Schäiner erauszeginn. Dëst Emissiounsrecht huet – genee wéi bei den anere [[Privatbank|Privatbanken]]<ref>{{Citation|URL=https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-CMS-0000000000002122|Titel=Deutsches Papiergeld 1800-1945 |Gekuckt=09.09.2026|Wierk=www.bavarikon.de|Sprooch=de}}</ref> am [[Däitsche Bond]] – verschidde Wärungen aus där Epoch ofgedeckt, dorënner de Frang, den hollännesche Gulden an de preiseschen Daler. D'Bank huet hir Aktivitéit den 31. Juli 1856 opgeholl; hir éischt Ausgab am Wäert vun 10 Daler gouf den 1. September 1856 ausgestallt. Dëst sollt awer déi eenzeg vun dëser Aart bleiwen, well Preisen zanter 1857 den Ëmlaf vun auslänneschem Pabeiergeld op hiren Territoire verbueden hat. Well d'Aktivitéit vun der BIL doduerch virleefeg staark ageschränkt war, huet se – mat Ausnam vum Joer 1900 – nëmmen nach Schäiner a Frangen erausginn. Obwuel d‘Billjeeë kee gesetzlecht Bezuelmëttel waren, goufen se zanter 1859 awer vun de Staatskeesen akzeptéiert. Well d'Emissioun vun dëse Geldschäiner awer ëmmer erëm mat Schwieregkeete verbonne war, huet de Verwaltungsrot schlussendlech decidéiert, d'Ausriichtung vum Institut ze änneren. Doropshin huet d'Bank sech zu engem Kreditinstitut weiderentwéckelt<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/bil.html|Titel=BIL|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der BIL an de Joren 1856–1900 ! Emissionsdatum ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. September 1856 | 10 Thaler | |- | 30. September 1880 | 25 Francs | mat Stempel 25 Francs = 20 Mark |- | 15. September 1890 | 100 Francs | mat Stempel 100 Francs = 80 Mark |- | 1. Juli 1900 | 50 Mark | |- | 1. Juli 1900 | 20 Mark | |} === Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg === Wéi de Gesetzesprojet iwwer d'[[Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg|Banque nationale]] de 27. Februar 1872 an der Chamber presentéiert gouf, ass en op kräftege Widderstand gestouss. Besonnesch de [[Paul de Scherff]], deen de Rapporteur vun der zoustänneger Chamberkommissioun war, an de [[Charles Simons]] (de spéideren Direkter vun der BIL) hu sech kritesch gewisen. Den de Scherff huet keng reell Virdeeler fir d'Land gesinn: well den Entworf d'Bank als reng Emissiounsbank ouni d'Recht op eng direkt Kreditvergab definéiert huet, war hiren Notze fir d'Wirtschaft an d'Bierger staark begrenzt. Zousätzlech war de lëtzebuergeschen Inlandsmaart deemools vill ze kleng, fir nieft der etabléierter BIL eng zweet Emissiounsbank (de. ''Zettelbank'') ze verkraaften. Fir den normale Steierzueler huet de Projet keng materiell Virdeeler bruecht, mee éischter de Risiko vun enger Wärungsentwäertung am Fall vun enger Finanzkris. D'Kritiker hu bemängelt, datt de Staat d'Risiken iwwerhuele sollt, wärend déi meeschtens auslännesch Grënner a Spekulanten d'Gewënner an d'Emissiounsprimmen an d'Täsch stieche géifen<ref>{{Citation|URL=https://books.google.lu/books?id=OFdSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|Titel=LA NOUVELLE BANQUE|Datum=1872|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=books.google.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Och aus dem Ausland koume schwéier Bedenken: déi preisesch Regierung huet en negativen Avis ofginn an am Virfeld kloer gemaach, datt d'Billjeeë vun dëser neier Bank weeder a Preisen nach am deemolegen [[Elsass-Loutrengen|Elsass-Loutrenge]] fir Paiementer akzeptéiert géife ginn. Trotz all dëser Kritik gouf d'Bank mam Gesetz vum 17. Mee 1873 offiziell gegrënnt<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1873/05/16/n1/jo|Titel=Loi du 16 mai 1873, qui autorise la création d’une Banque Nationale à Luxembourg.|Datum=16.05.1873|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Kuerz drop, den 1. Juni 1873, huet se hir Dieren opgemaach, fir dann den 1. Juli 1873 hir éischt eege Billjeeën erauszeginn. Dës Billjee goufe vun de Staatskeese bis zu engem maximale Montant vun 150.000 Frang ugeholl. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der ''Banque nationale'' an de Joren 1873–1876 ! Emissionsdatum ! Volume ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 20 Thaler | Austausch géint Billjeeën a Mark mat der Emissioun vum 25. Mäerz 1876 |- | 1. Juli 1873 | 2.000.000 Daler | 10 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 5 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 3.500.000 Frang | 100 Francs | Austausch duerch d'Staatskeess no der Faillite de 26. September 1881 |- | 1. Juli 1873 | 1.500.000 Frang | 20 Francs | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 1.600.000 Mark | 20 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 2.000.000 Mark | 10 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 400.000 Mark | 5 Mark | idem |} Ausser der BIL ware virun allem och d'Cheffe vun der Industrie, dorënner den [[Norbert Metz]], géint déi nei Bank, well se mat den Offere vun der BIL zefridde waren. Déi nei Bank huet ouni Erfolleg versicht, hir Billjeeën an Däitschland ofzesetzen. Och eng Interventioun vun der lëtzebuergescher Regierung bei der däitscher keeserlecher Regierung zugonschte vun der Bank huet näischt gehollef. Nodeem d'BIL de 15. Juli 1873 via Circulaire matgedeelt hat, datt hire Verwaltungsrot decidéiert hätt, keng Schäiner vun der ''Banque nationale'' méi z'akzeptéieren, huet d'Regierung am Géigenzuch decidéiert, keng BIL-Schäiner méi an de Staatskeesen unzehuelen. Dëse Schrëtt huet de Sträit tëscht deen zwéin Instituter just nach weider verschäerft. De 26. September 1881 huet d'Bank schlussendlech Faillite ugemellt.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/x71mw5/pages/1|Titel=Luxemburger Wort: Eine finanzielle Katastrophe.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=27.09.1881|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref> Op Initiativ vun eenzelen Deputéierten – dorënner de [[Jean-Baptiste Fallize]], deen eng ganz kloer Responsabilitéit vum Staat gesinn huet – a fir d'Gemidder ze berouegen, huet d'Chamber no laangen Diskussiounen e Gesetz gestëmmt dat de komplette Remboursement vun all de Billjeeë virgesinn huet<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1881/10/08/n1/jo|Titel=Loi du 8 octobre 1881 concernant le remboursement des billets au porteur de la Banque Nationale.|Datum=08.10.1881|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wat e Lach vun 2.150.000 Frang an d'Staatskeess gerappt huet. Haaptursaache fir den Niddergang waren d'Onerfuerenheet vun der Direktioun a vum Regierungskommissär, de Fakt, datt zwou Banken an esou engem klenge Land gläichzäiteg Billjeeën erausginn hunn, an net zulescht iwwerdriwwen an exzessiv Kreditter fir eng Rei Clienten<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-02/SESSION_1881-1882-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session extraordinaire du 4-5 Octobre 1881.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=04.10.1881|Säiten=24-67|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Goldmark (1876)=== Am nei gegrënnten [[Däitscht Räich|Zweeten Däitsche Räich]] huet d'Gesetz vum 4. Dezember 1871 d'[[Reichsgoldmünze|''Räichsgoldmënz'']] agefouert; den Honnertsten Deel dovu war d'Mark, déi an 100 Pfenneg ënnerdeelt war<ref>{{Citation|URL=https://de.wikisource.org/wiki/Gesetz,_betreffend_die_Auspr%C3%A4gung_von_Reichsgoldm%C3%BCnzen|Titel=(Nr. 745.) Gesetz, betreffend die Ausprägung von Reichsgoldmünzen. Vom 4. Dezember 1871.|Gekuckt=11.10.2026|Datum=4. Dezember 1871|Editeur=de.wikisource.org|Sprooch=de}}</ref>. No engem weidere Mënzgesetz am Joer 1873 ass dës nei Reichswärung dunn den 1. Januar 1876 offiziell am ganze vereenten Däitschland a Kraaft getrueden an huet am Bundesstaat Preisen den Daler an engem feste Verhältnes 1 Daler = 3 Mark ersat. D'Dalermënzen selwer hunn hiren offizielle Cours nach bis 1907 behalen an d'1-Daler-Mënz gouf an där Zäit ganz einfach als 3-Mark-Mënz weider gebraucht. Mam lëtzebuergesche Gesetz vum 2. Dezember 1876 gouf festgehalen, datt eng Mark 1,25 Frang (oder 10 Sëlwergroschen) wäert ass, an datt déi staatlech Keese Sëlwermënzen nëmme méi bis zu engem Betrag vu 25 Frang pro Paiement akzeptéieren<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1876/12/02/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 2 décembre 1876 concernant l'admission des monnaies de l'Empire allemand dans les caisses publiques.|Datum=02.12.1876|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Doraus huet sech dës Ëmrechnung am lëtzebuergeschen Alldag erginn: * 1 Frang = 80 Pfenneg * 1 Stéckelchen<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=S05727''Stéckelchen''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 29.09.2026.</ref> = 12 ½ Su = 50 Pfenneg = ½ Mark * 1 décke Su = 8 Pfenneg * 1 Su = 4 Pfenneg * ½ Su = 2 Pfenneg Hei muss ee gutt oppassen: Et handelt sech elo ëm de Pfenneg als Ënnerdeelung vun der neier Mark (een Honnertstel), an net méi ëm den ale Pfenneg, deen d'Ënnerdeelung (een Zwielefte) vum Sëlwergrosche war. ===Situatioun am Ufank vum 20. Joerhonnert=== Als [[Kurant|Kurantmënzen]] hunn haaptsächlech däitsch Gold- a Sëlwermënzen zirkuléiert. D'Mënze vun der Laténgescher Mënzunioun waren dergéint nëmmen an engem ganz klenge Mooss am Ëmlaf, wärend hollännesch Gulden iwwerhaapt net méi ze fanne waren. Bei de sougenannte [[Scheidemünzen]] gouf et eng regional Mëschung: do goufe Lëtzebuerger, däitsch, franséisch an och belsch Mënze parallel benotzt. Bei de Geldschäiner hu virun allem d'Emissioune vun der BIL an déi vun den däitsche Banken dominéiert, wärend franséisch a belsch Billjeeën éischter eng Raritéit waren. D'Paiementer goufen a Frange fixéiert. Wann net explizitt d'Wuert „effectif“ derbäi stoung, gouf de Betrag mat de gesetzlechen Ëmrechnungscoursen an däitsch Mark a Pfenneg iwwerdroen a bezuelt. D'Leit haten eng Rei vu feste Wäerter am Kapp, wéi zum Beispill: * 1 Mark = 1,25 Frang * 2 Mark = 2,50 Frang * 4 Mark = 5,00 Frang * 8 Mark = 10,00 Frang * 12 Mark = 15,00 Frang Fir z.&nbsp;B. en Zuchticket vun 17,85 Frang ze bezuelen, gouf am Kapp follgend Rechnung gemaach: éischtens goufe 17,50 Frang mat 14 Mark ofgedeckt (15 Frang fir 12 Mark plus 2,50 Frang fir 2 Mark). Et hunn dunn nach 35 Zantim (oder 7 Su) gefeelt. Fir dëse Reschtbetrag ze begläichen, konnt ee flexibel verschidde Mënze kombinéieren: e Lëtzebuerger 10-Zantim-Stéck (2 Su), e franséischt an e belscht 5-Zantim-Stéck (jee 1 Su), en däitscht 10-Penneg-Stéck (2&nbsp;½ Su) an e Lëtzebuerger 2&nbsp;½-Zantim-Stéck (½&nbsp;Su) – wat exakt de Gesamtbetrag vu 7 Su erginn huet. Stoung awer d'Wuert „effectif“ derbäi, huet d'Bezuelung misse strikt a franséischen oder belsche Frange gemaach ginn. Dat war kee Problem, soulaang een dës Mënzen oder Schäiner zur Hand hat. War dat awer net de Fall, konnt een och mat däitsche Mënzen oder Schäiner bezuelen – allerdéngs huet een hei missen en Agio (en zousätzlechen Opschlag) drop bezuelen. Fir beispillsweis eng Schold vun 1.750 franséische Frang mat däitsche Mark ze begläichen, huet een 1,5 % dobäiziele missen. Streng geholl huet dësen Opschlag d'Differenz tëscht deenen zwou Wärungen um Dagescours op der Paräisser [[Bourse (Ekonomie)|Bourse]] reflektéiert. Well dëse Cours am Alldag awer bal ëmmer ëm 1,5 % gependelt huet, gouf aus Kamoudheet einfach fest mat dësem Taux gerechent. D'Rechnung huet dunn esou ausgesinn: 1.750 Frang hunn am Basiswiesselcours 1.400 Mark entsprach, plus déi 1,5 % Opschlag (21 Mark). Deemno sinn am Ganzen 1.421 Mark iwwer d'[[Théik]] gaangen.<ref>[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg. Säiten 58-63'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN= 9-783428-162-178.</ref> Ee konkreet Beispill fir d'Bezuele vun engem Agio ass de Kaf vun den Immobilie vun der [[Brasserie de Luxembourg|Dikrecher Brauerei]] duerch de [[Louis Godchaux]]. Hien huet dës vum [[Liquidateur]] vun der Paräisser ''Société anonyme française de la Brasserie de Diekirch'' (mat Sëtz zu [[Paräis]] an der Rue de Hauteville, 54) iwwerholl. Laut dem Verkafsakt vum 29. Juli 1889, dee vum Ettelbrécker Notaire Salentiny opgeholl gouf, louch den Akafspräis bei 436.000 Frang (Haaptsaach an Niewekäschten) – woubäi 7.000 Frang Agio extra bezuelt goufen<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/brasseriediekirch.html|Titel=Brasserie de Diekirch|Gekuckt=29.09.2026|Datum=29.07.1889|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Fir dem Chaos an de Berechnunge mat de villen auslännesche Mënzen en Enn ze maachen, ass am Joer 1912 d'Iddi erëm opkomm, eng eege lëtzebuergesch Wärung ze schafen. D'Regierung huet virgeschloen, eegene Sëlwermënze mat engem Nominalwäert vun 1 an 2 Frang souwéi 50 Zantim ze klappen – an engem Gesamtvolume vu bis zu 10 Frang pro Awunner. Am Mee 1913 huet de [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] d'Regierung zousätzlech opgefuerdert, Virkéierungen ze treffen, falls e Krich tëscht de groussen Nopeschlänner géif ausbriechen an doduerch dat däitscht a franséischt Goldgeld rar géif ginn. Nëmmen e Joer méi spéit huet den Ausbroch vum Éischte Weltkrich d'Pläng vun enger eegener Wärung dunn awer op Äis geluecht<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/r2pxgn9h9t/pages/9/articles/DIVL359|Titel=Frappe de monnaies nationales d’argent.|Gekuckt=02.09.2026|Datum=05.06.1913|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Éischte Weltkrich an 1919=== Wärend an Däitschland d'Reichsbank schonn den 31. Juli 1914 mam Ëmtausch vu Billjeeën a Scheedemënzen a Gold opgehalen hat, huet sech d'Situatioun zu Lëtzebuerg nëmmen e puer Deeg duerno zougespëtzt. Den 3. August 1914 huet Däitschland Lëtzebuerg besat. Nach de selwechten Dag gouf hei am Land e Gesetz gestëmmt, dat d'Geldschäiner vun der BIL zur gesetzlecher Wärung erkläert huet. Gläichzäiteg gouf d'Bank vun der Flicht entbonnen, dës Schäiner géint Gold- oder Sëlwermënzen ëmzetauschen<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Aus Angscht hir Erspuernisser ze verléieren, huet d'Bevëlkerung hir Gold- a Selwermënzen zeréckgehalen. Well d'Leit och kee Vertrauen an d'Schäiner vun den däitsche Banken haten, sinn de Commerce an d'Industrie an eng déif Kris geroden – et huet einfach u Boergeld am Ëmlaf gefeelt. D'Emissioun vu Schäiner mat de Valeure vun 1, 2 a 5 Mark am Gesamtwäert vu 6.250.000 Frang vun der BIL ass net duergaangen, fir d'Lag ze berouegen. Dofir ass de Staat dozou iwwergaangen, zousätzlech [[Keeseschäin|Keeseschäiner]] (''Bons de caisse'') an Héicht vu 5.000.000 Frang ze drécken, déi och de Status vun engem gesetzleche Bezuelmëttel kruten<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/11/28/n2/jo|Titel=Loi du 28 novembre 1914, ayant pour objet d' autoriser 1°l'Etat à émettre des bons de caisse, 2°la Caisse d' épargne à consentir des prêts à court terme sur gage, et 3° de majorer l'émission des billets de la Banque Internationale.|Datum=28.11.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De 26. November 1914 huet de [[Mathias Mongenast]], Generaldirekter vun de Finanzen, an der Chamber erkläert: {{Zitat|{{Fr}} Le bon de caisse, c'est la banknote que l'État mettra en circulation et dont le montant est garanti par le crédit de l'État. Aussitôt que nos ressources seront revenues à une situation normale, nous pourrons peu à peu les retirer de la circulation; aux termes de l'art. 2 du projet de loi, ces billets ont cours forcé.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-12/session_1914-1915-o.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session ordinaire de 1914-1915.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=26.11.1914|Säiten=113|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Nieft de Geldschäiner goufen och Scheedemënzen gepräägt – dës Kéier aus Zénk an Eisen, well de Koffer duerch de Krich knapp gi war. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> {| class="wikitable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1915-1916<ref name="Kolnberger" /> |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Joer !! 5 Centime !! 10 Centime !! 25 Centime !! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1915 || style="background: #b4c7e7;" | 1.200.000 || style="background: #b4c7e7;" | 1.400.000 || || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1916 || || || style="background: #b4c7e7;" | 800.000 || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1918 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.200.000 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.603.000 || || 220.300 |- | style="text-align: left;" | 1919 || || || style="background: #ff3b00; color: white;" | 804.000 || 201.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #b4c7e7; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Zénk |- | style="background: #ff3b00; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Eisen |} </div> Well d'Bevëlkerung och nach déi kleng Mënze gehamstert huet, gouf d'Regierung duerch den Arrêté grand-ducal vum 3. Abrëll 1917 zu enger gezielter Géigemoossnam autoriséiert. Als Drockmëttel krut se d'Erlabnis, d'5-, 10- a 25-Zantimstécker, déi an de Joren 1915 an 1916 gepräägt gi waren, aus dem Verkéier ze zéien. Dës Mënzen hätte misse bei der ''Recette générale'' ëmgetosch ginn – an dat bis zu engem Maximum vun 10 Frang pro Persoun pro Dag. Aus Angscht, op hire Wiesselmënzen sëtzenzebleiwen, hu vill Leit hir gehamstert Reserven opginn, wouduerch séier erëm méi Mënzen an den alldeeglechen Ëmlaf komm sinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1917/04/03/n2/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 3 avril 1917, décrétant certaines mesures pour enrayer la thésaurisation de la monnaie de billon.|Datum=03.04.1917|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Wéi de Krich am November 1918 op en Enn gaangen ass, stoung Lëtzebuerg virun enger gewalteger Erausfuerderung: Am Land ass e risege Bierg un däitsche Suen zirkuléiert. Well d'Goldmark, déi jo net méi un d'Gold gekoppelt war, an Däitschland schonns 1918 d'Hallschent vun hirem Wäert verluer hat, huet d'Lëtzebuerger Regierung séier handele misse fir de wirtschaftlechen Zesummebroch z'evitéieren. Mat engem groussherzoglechen Arrêté vum 11. Dezember 1918 gouf den Import vun däitsche Sue verbueden an hiren Ëmlaf gestoppt. Fir d'Erspuertes vun de Bierger ze retten, huet de Staat ronn 200 Millioune Mark am Verhältnes vun 1 Mark géint 1,25 Frang zeréckkaaft<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Well de Staat awer keng Frang-Geldschäiner hat, an him souwisou déi néideg Gold- oder Sëlwerreserven fir dës enorm Zomm gefeelt hätt, goufen erëm Keeseschäiner als eng temporär Noutléisung gedréckt. Parallel zu dëser monetärer Transformatioun huet Lëtzebuerg den 1. Januar 1919 och den däitschen Zollveräin offiziell verlooss. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+ Emissioun vu Keeseschäiner vun 1914 bis 1919 |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Legal Basis !! Volume !! Valeur !! Verfallsdatum |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs soit 100 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs soit 1 Mark 60 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Francs soit 80 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 116.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 500 Francs || 01.01.1923 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 68.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 10.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 46.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 9.227.000 Frang || style="text-align: left;" | 10 Francs || 09.05.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 12.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 2.500.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Franc || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 800.000 Frang || style="text-align: left;" | 50 Centimes || 15.07.1925 |} <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1915/08/17/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 17 août 1915, autorisant le Gouvernement à émettre une seconde émission de bons de caisse.|Datum=17.08.1915|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/xfzg60pjg4/pages/2/articles/DIVL80]|Titel=Arrêté du 22 mars 1918, concernant une troisième émission de bons de caisse.|Datum=22.03.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=https://viewer.eluxemburgensia.lu/|Sprooch=fr}}</ref> <ref name="ARR19181211>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/a/1919/01/04/n1/jo|Titel=Arrêté du 4 Janvier 1919, concernant une quatrième émission de Bons de caisse.|Datum=04.01.1919|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Am Arrêté vum 11. Dezember 1918 Artikel 4 liese mir fir d'alleréischt an engem offiziellen Dokument vum Lëtzebuerger Staat: {{Zitat|{{Fr}} Aux fins qui précèdent et par dérogation à l'art, 1er al. 3 de la loi du 28 novembre 1914 sur rémission des bons de caisse, le Gouvernement est autorisé à faire une quatrième émission de bons de caisse en '''francs luxembourgeois''', jusqu'à concurrence d'une somme égale à celle des monnaies qui seront présentées à l'échange. Les bons de caisse des quatre émissions sont, sous tous les rapports, assimilés entre eux; leur valeur nominale s'entend en '''francs luxembourgeois''' et ce nonobstant toutes inscriptions contraires<ref name="ARR19181211 />. }} Déi wichteg Datumer a der Genesis vum Lëtzebuerger Frang sinn: 1842 wéi de Rapport mam Daler festgesat gouf, 1849 wéi en als Buchwärung agefouert gouf a schlussendlech 1918 wéi e sech vun der Goldmark ofgenuebelt huet.  == Lëtzebuerger Frang an déi Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10-Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] op en Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an den Ëmlaf bruecht. Se sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa se keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Ee sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. De Lëtzebuerger Frang hat domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint''. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1929/12/19/n1/jo|Titel=Loi du 19 décembre 1929 ayant pour objet la stabilisation de la monnaie luxembourgeoise|Gekuckt=11.10.2026|Datum=19.12.1929|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom [[Zweete Weltkrich]], ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Se huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: zeréck an d'Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark|Räichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, wann d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dësen Zenario bal Realitéit ginn. Mam [[Europäesche Wiesselcoursmechanismus]] (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mä duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: an engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, iwwerdeems de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro ''Cours legal'' kritt an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der [[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1915 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] |24.02.1915 - 01.01.1930 |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |10 Frang |1944 |[[File:Frang101945V.jpg|250px]] |[[File:Frang101945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 01.08.1953 |- |20 Frang |1944 |[[File:Frang201945V.jpg|250px]] |[[File:Frang201945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1955 |- |50 Frang |1944 | | |14.10.1944 - 30.04.1964 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31.12.1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1953}} |1953<br>1956<br>1959<br>1962<br>1964<br>1966 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang{{Anker|20F1955}} |1955<br>1956<br>1960 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang{{Anker|50F1961}} |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang{{Anker|100F1956}} |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang{{Anker|100F1963}} |1963 |[[File:Frang1001963V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001963H.jpg|250px]] |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1967}} |1967<br>1970 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang{{Anker|20F1966}} |1966<br>1972<br>1974 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970<br>1975{{Anker|100F1970}} |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986<br>1993 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993<br>1996 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Wëllem III 1849-1890==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder een Su |1854 |[[File:C51854V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51854H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 01.03.1854 - 30.09.1901 |- |10 Centime oder een décke Su |1860 |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Rv.JPG|zentriert|rahmenlos]] |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Av.JPG|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 1860 - 30.09.1901 |} ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |[[Feierstëppeler|1 Frang<br>Typ 1952]] |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Quellen == Quelle vum Artikel, wou net anescht uginn: * Kapitel ''Ursprong'': **[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN 9-783428-162-178 {{de}}, **[[Paul Margue]] & [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'' Editions Binsfeld, Luxembourg 1990, ISBN 2-87954-011-9 {{fr}}, **[[Raymond Weiller]]: ''125 ans de papier-monnaie luxembourgeois'' Banque Internationale à Luxembourg, Luxembourg 1981 * Ënnerkapitel ''Gesetz vum Gresham'': {{Citation|URL=https://www.bcl.lu/fr/media_actualites/communiques/2007/01/expo1/catalogue__Monnaies_grecques_____Monnaies_celtes_.pdf|Titel=Bonne monnaie, mauvaise monnaie|Gekuckt=29.09.2026|Auteur=René Link|Wierk=www.bcl.lu|Säiten=65-70|Sprooch=fr}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] qdao96avxs2kcu7w4y2g76bu1cj4apb 2711629 2711628 2026-10-11T12:43:09Z ~2026-50886-87 73250 .... 2711629 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en du mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Ursprong == De Lëtzebuerger Frang ass net iwwer Nuecht entstanen, mä huet sech iwwer Joerzéngten entwéckelt. Vu sengen Urspréng als reng [[Buchgeld|Buchwärung]] mat engem feste [[Wiesselcours]] zum [[preiseschen Daler]], iwwer d'Klappe vu klenge Wiesselmënzen, bis hin zu senger spéiderer Bindung un déi [[däitsch Goldmark]]. Eréischt nom Enn vum [[Éischte Weltkrich]] huet de Lëtzebuerger Frang seng ganz eege Gestalt ugeholl, éier en eng enk Allianz mam [[belsche Frang]] agaangen ass, fir schlussendlech vum Euro ofgeléist ze ginn. === Festsetze vun de Wiesselcoursen an d'Auswierkunge vum Gresham-Gesetz zu Lëtzebuerg (1841–1842) === ==== Ausgangslag an de Rapport mam Gulden ==== Duerch den Arrêté vum Kinnek-Groussherzog vum 20. August 1841<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1841/08/20/n1/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 20 Août 1841 concernant la fixation de la valeur du franc en monnaie des Pays-Bas.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.08.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> gouf den offizielle Wiesselcours am deemolege Lëtzebuerg op 0,4725 [[hollännesche Gulden|hollännesche Gulde]] fir ee Frang – sief et de [[Franséische Frang|franséischen]] oder de belsche Frang – festgeluecht. Well Lëtzebuerg, mat Ausnam vun der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsstad]], vun 1830 bis 1839, eng Zäitspan déi am Film „[[De falschen Hond|De falschen Hond“]] beschriwwe gëtt, ënner belscher Administratioun stoung, an d'Belsch dëse Cours scho mam Gesetz vum 5. Juni 1832 agefouert hat<ref>{{Citation|URL=https://unionisme.be/pasinomie/1832/L18320605.pdf|Titel=Loi du 5 juin 1832 (loi monétaire)|Gekuckt=11.10.2026|Datum=05.06.1832|Editeur=unionisme.be|Sprooch=fr}}</ref>, war dësen Tarif [[De jure / de facto|de facto]] scho laang am Land etabléiert. Theoretesch sollt dëse Cours op dem reale [[Sëlwer|Sëlwergehalt]] vun de Mënze berouen. Den hollännesche Sëlwergulden huet aus 9,613 Gramm puerem Sëlwer bestanen, iwwerdeems de franséische Germinal-Frang 4,5 Gramm rengt Sëlwer enthalen huet. Doraus ergëtt sech en tatsächleche mathematesche Sëlwer-Rapport vu: 4,5 / 9,613 = 0,46812 Gulden. Well den offizielle Kurs am Dekreet mat 0,4725 awer méi héich ugesat war, gouf de Frang am Verglach zum Gulde gesetzlech iwwerbewäert. ====Bäitrëtt an den Zollveräin an de preiseschen Daler==== Mam Bäitrëtt vu Lëtzebuerg an den [[Däitschen Zollveräin]] am Abrëll 1842 huet och en offiziellen Ëmrechnungscours fir de preiseschen Daler misse festgeluecht ginn<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/conv/1842/09/21/n1/jo|Titel=Vertrag vom 8 Februar 1842 über den Anschluß des Großherzogtums Luxemburg an den Deutschen Zoll- und Handels-Verein.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.02.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. Duerch déi preisesch Garnisoun an der [[Bundesfestung]] waren dës Daler an der Festungsstad souwisou scho fest am alldeeglechen Ëmlaf verankert. Fir dëst ze reegelen, huet de Kinnek-Groussherzog den Arrêté vum 16. Mäerz 1842 erlooss<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1842/03/16/n2/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 16 Mars 1842 portant fixation de la valeur du franc en monnaie de Prusse.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=16.03.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> mat deem festgehale gouf, datt de franséischen an de belsche Frang bei den ëffentleche Keese fir d'Zollbezuelungen exakt de Wäert vun aacht [[preisesche Sëlwergroschen]] haten. Doraus huet sech en offizielle Cours vun 1 Daler = 3,75 Frang erginn. Och hei huet d'Mathematik net mat der Realitéit iwwereneegestëmmt: En Daler hat 16,7 Gramm rengt Sëlwer an de Frang 4,5 Gramm. De reelle Rapport louch deemno bei: 4,5 / 16,7 = 0,26946 Daler. Well de preiseschen Daler an 30 Sëlwergroschen an de Sëlwergrosche selwer an 12 Pfenneg gedeelt war, hätt de reelle Cours misse bei 8 Groschen an 1 Pfenneg leien. Mat engem offizielle Kurs vun exakt 8 Grosche gouf de Frang par Rapport zum Daler awer ënnerbewäert. ==== Gesetz vum Gresham ==== Dës Diskrepanzen tëscht dem offiziellen, gesetzleche Cours an dem reelle Sëlwerwäert hunn eng klassesch Form vum [[Gesetz vum Gresham|Gresham sengem Gesetz]] ausgeléist („Schlecht Geld verdrängt dat gutt Geld“). Dat huet zu enger Kettereaktioun gefouert: * Frang vs. Gulden: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Frang huet den ënnerbewäerten, „gudden“ Gulden aus dem alldeeglechen Ëmlaf verdrängt. * Daler vs. Frang: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Daler huet gläichzäiteg den ënnerbewäerten, „gudden“ Frang verdrängt. D'Resultat war paradox: den Daler gouf zur dominanter Wärung bei allen Transaktiounen. De Frang dogéint gouf wéinst senger gesetzlecher Ënnerbewäertung ëmmer méi rar an am private Besëtz vun de Leit als stabille Wäertspäicher gehamstert. Ob dëse Wiesselcours gewielt gouf, fir déi wirtschaftlech Verbindung tëscht Lëtzebuerg a [[Preisen|Preise]] mat dem gemeinsamen Daler dauerhaft ze stäerken, oder reng fir de Bierger een nach méi lästegt Ëmrechnen ze erspueren, bleift ongewëss. E Sëlwergroschen war schliisslech genau 12,5 [[Centime|Zantim]] – also zwee an en Hallwe Su wäert. Am preisesche Rheinland war de franséische Frang zanter 1821 mat 7 Groschen an 11 Pfenneg nach manner wäert. Do kann een dovun ausgoen, datt dëse Cours bewosst esou niddreg ugesat war, fir de franséische Mënzen – déi vun 1795 bis 1815 offiziell am Ëmlaf waren – lasszeginn.<ref>{{Citation|URL=https://staatsbibliothek.ewigerbund.org/viewer/image/gs_preussen_1821/200/#topDocAnchor|Titel=Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten|Gekuckt=29.09.2026|Datum=1821|Wierk=staatsbibliothek.ewigerbund.org|Sprooch=de}}</ref> Am Mee 1843 gouf beschloss, de preiseschen Daler an alle Staatskeese fir d'An- an d'Ausbezuelen zouzeloossen.<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pnm50j2zw9/pages/1/articles/DIVL24|Titel=Avis relatif à l‘argent de Prusse|Gekuckt=29.09.2026|Datum=05.05.1843|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Vun 1844 u gouf dës Reegelung op déi aner Wärungen am Zollveräin ausgedeent, déi de selwechte Sëlwergehalt wéi den Daler haten.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/1vn15hzm1d/pages/1/articles/DIVL30?search=20%2520janvier%25201844|Titel=Avis concernant la valeur du thaler|Gekuckt=29.09.2026|Datum=20.01.1844|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Nom Artikel 11 vum Zolltraité vun 1842 hätt Lëtzebuerg eigentlech de preiseschen Daler oder de [[süddäitsche Gulden]] als offiziellt Bezuelungsmëttel aféiere missen, wat awer net gemaach gouf. Bei der Verlängerung vum Traité am Joer 1847 gouf déi Obligatioun du gestrach. Mir haten also: * 1 Frang = 8 Sëlwergroschen (de Sëlwergrosche war trotz sengem Numm eng [[Billon]]mënz mat engem klenge Sëlwerundeel vu just 22&nbsp;%) * 1 Pies<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=P01353''Pies''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 19.09.2026.</ref> = ee sëlwert franséischt 10-Su-Stéck = 4 Sëlwergroschen * 1 décke Su = 10 Zantim = 10 Pfenneg * 1 Su = 5 Zantim = 5 Pfenneg ===Aféierung als Buchwärung (1849)=== Duerch d'Gesetz vum 20. Dezember 1848 gouf de Frang (ënnerdeelt an Zantim) mat Wierkung op den 1. Januar 1849 déi offiziell Rechnungseenheet vu Lëtzebuerg.<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/20/n1/jo|Titel=Loi du 20 décembre 1848 décrétant un autre système monétaire à partir du 1er janvier 1849.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> En huet den hollännesche Gulden am Verhältnis vun 1 op 2,1164 ersat. Vun do un huet de Staat all seng Finanzen a Frange geféiert, iwwerdeems d'Zollbestëmmungen onberéiert bloufen. Allerdéngs war de Frang am Ufank just eng reng Buchwärung ouni eegen national Mënzen oder Billjeeën; am Alldag huet d'Bevëlkerung weiderhi mat auslänneschem Geld bezuelt. Am [[Chamberblietchen|Chamberblietche]] vun 1848 gëtt an dësem Kontext vun der Aféierung vun engem neie „système monétaire“ geschwat. Fir dës Ëmstellung an der Praxis ze realiséieren, huet eng Onmass vu Gesetzer a Reglementer systematesch missten ugepasst ginn, well d'Montanten – wéi zum Beispill d'Tariffer vun den Amenden<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/26/n5/jo|Titel=Loi du 26 décembre 1848, N° 22, réduisant en francs les droits de timbre, d’enregistrement, de greffe, d’hypothèques, ainsi que les amendes y relatives, fixés en florins.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=26.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wou fir ëmzerechnen just mat engem Facteur 2 multiplizéiert gouf – a Gulden ausgedréckt waren.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-11/SESSION_1848-O.pdf|Titel=Procès-verbaux des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session de 1848.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1851|Wierk=chl.lu|Sprooch=fr}}</ref> Interessanterweis huet dëst Gesetz déi bestoend Mënzgesetzer vun 1816 an 1832 onberéiert gelooss. An der Theorie waren den hollännesche Gulden an de belsche Frang also weiderhin déi offiziell Wärungen, obwuel se am Alldag an an der Realitéit vum Ëmlaf bal guer net méi existéiert hunn. An der Praxis huet sech doraus e reegelrechten Dualismus entwéckelt: wann an engem Kontrakt de Begrëff „Frang“ ouni Weideres benotzt gouf, da war domat de fiktive Frang am Wäert vun 8 Grosche gemengt. Sollt d'Bezuelung awer a belschen oder franséische Frange geschéien, huet missten explizitt vum „Frang effektiv“ oder engem änleche Begrëff geschwat ginn. Dës juristesch an alldeeglech Realitéit huet den [[Affekot]] an [[Deputéierten|Deputéierte]] [[Léon Wurth]] wärend enger Sëtzung an der [[Chamber]] den 30. November 1870 treffend op de Punkt bruecht: {{Zitat|{{Fr}} D'après la jurisprudence qui s'est établie dans notre pays, et à l'appui de laquelle on peut invoquer différentes décisions judiciaires, il existe chez nous un franc fictif qui a la valeur de 8 silbergros, et qui diffère ainsi en valeur du franc effectif. <ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-12/SESSION_1870-1871-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session législative de 1870-1871.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1871|Säiten=221|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Datt dëse System vum fiktive Frang d'Land nach iwwer Jore markéiert huet, beweist och en Avis vun der [[Banque internationale à Luxembourg]] vum 21. Februar 1876. Och e puer Joerzéngten no der offizieller Ëmstellung huet d'Bank bemierkt: {{Zitat|{{Fr}} Jusqu‘ici le franc luxembourgeois n‘a été qu‘une monnaie fictive ayant la valeur de 8 silbergros. <ref>{{Citation|URL=https://wdocs-pub.chd.lu/docs/archive/33/23/80043235_pdf|Titel=Avis des autorités financières entendues.|Gekuckt=09.10.2026|Datum=21.02.1876|Säiten=115|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} ===Éischt Wiesselmënzen (1854)=== Ënnert dem Finanzminister [[Norbert Metz]] huet d'[[Chamber]] mam Gesetz vum 9. Januar 1852 d'Fabrikatioun vun eisen alleréischte lëtzebuergesche Mënze beschloss<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/01/09/n6/jo|Titel=Loi du 9 janvier 1852, ordonnant la fabrication de monnaies de cuivre pour le Grand-Duché.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=09.01.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Dat neit Gesetz sollt deemools d'auslännesch [[Koffer|Koffermënzen]] als gesetzlecht Bezuelmëttel ofschafen. Well awer net genuch Wiesselgeld am Ëmlaf war, huet d'Regierung dës Bestëmmung mam Gesetz vum 17. Dezember 1853 kuerzfristeg missen zréckzéien<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1853/12/17/n3/jo|Titel=Loi du 17 décembre 1853 concernant la démonétisation des monnaies de cuivre étrangères.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=17.12.1853|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Am Mäerz 1854 war et dunn awer sou wäit: déi éischt Lëtzebuerger Mënze koumen an d'Zirkulatioun. Et waren dëst Stécker vun 2,5, 5 an 10 Zantim aus [[Koffer]] (eigentlech [[Bronze]]: 95 % Koffer mat 4 % [[Zënn]] an 1 % [[Zénk]]), déi op dem [[Avers (Numismatik)|Avers]] de lëtzebuergesche [[Wopen|Wope]] gewisen hunn. Heibäi huet et sech allerdéngs reng ëm [[Scheedemënzen]] gehandelt – also ëm Mënzen aus engem bëllegem Metall oder Metalllegéierung ([[Zénk]], [[Eisen]], Bronze, [[Koffernéckel]]) mat engem klenge [[Nennwäert]]. Op eegen Nationalmënzen ([[Kurantmënzen]]) aus wäertvollem Sëlwer oder [[Gold]] gouf bewosst verzicht, well dat fir de klenge Staat deemools vill ze deier gi wier. Fir d'Praxis gouf zousätzlech festgeluecht, datt de maximale Betrag, deen ee mat dëse Mënze bezuelen duerft, op fënnef Frang limitéiert war<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/11/30/n7/jo|Titel=Loi du 30 novembre 1852, N° 842, fixant le maximum de monnaie de cuivre à recevoir comme appoint. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=30.11.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <!-- Éischt Tabell: Prägungen --> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1854–1908<ref name="Kolnberger">{{Citation|URL=https://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/59997/1/BelVSWG_2023_3_336_369_Kolnberger.pdf|Titel=Geldpolitik ohne eigene Währung?|Auteur=Thomas Kolnberger|Gekuckt=09.09.2026|Datum=2023|Wierk=orbilu.uni.lu|Sprooch=fr}}</ref> ! style="text-align: left;" | Joer ! 2,5 Centime ! 5 Centime ! 10 Centime ! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1854 | style="background: #ffe366;" | 640.000 | style="background: #ffe366;" | 680.000 | style="background: #ffe366;" | 500.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1855 | | style="background: #ffe366;" | 600.000 | style="background: #ffe366;" | 1.200.000 | 150.000 |- | style="text-align: left;" | 1860 | | style="background: #ffe366;" | 200.000 | style="background: #ffe366;" | 900.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1865 | | | style="background: #ffe366;" | 1.000.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1870 | style="background: #ffe366;" | 209.888 | style="background: #ffe366;" | 303.900 | style="background: #ffe366;" | 1.313.050 | 151.747 |- | style="text-align: left;" | 1901 | style="background: #ffe366;" | 800.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 2.000.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 4.000.000 | 520.000 |- | style="text-align: left;" | 1908 | style="background: #ffe366;" | 400.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 1.500.000 | | 85.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #ffe366; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Bronze |- | style="background: #50B873; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Koffernéckel |} </div> Finanziell gesinn huet sech dës Moossnam fir de Staat als en exzellent Geschäft erwisen. Elleng déi éischt Produktioun vu Mënzen am Nominalwäert vun 100.000 Frang huet d'Regierung just 53.313,54 Frang kascht, wat engem beträchtleche Mënzgewënn – dem sougenannte [[Seigniorage]] ([[Däitsch|de]].: ''Geldschöpfungsgewinn'') – vu 46,7 % entsprach huet. Trotz dësem Gewënn fir d'Staatskeess konnten d'Emissiounen den akuten Defizit u Wiesselmënzen net behiewen. Déi nei lëtzebuergesch Mënze sinn nämlech séier an d'Belsch an a Frankräich ofgefloss, well se do ouni Weideres 1:1 akzeptéiert goufen. Well den effektive belsche Frang mat 8,1 Groschen awer méi wäert war wéi de fiktive Lëtzebuerger Frang mat sengen 8 Groschen, ass duerch dësen Ënnerscheed ([[Agio]]) e reegelrechte „Drainage“ entstanen. Dat neit Geld gouf aus dem lëtzebuergeschen Ëmlaf erausgezunn, de Manktem u Klenggeld blouf bestoen. Tëscht 1893 an 1896 hu Frankräich an d'Belsch – als Membere vun der [[Laténgesch Mënzunioun|Laténgescher Mënzunioun]] (an där Lëtzebuerg ni Member war obschonns hir Mënzen a Schäiner am Land zirkuléiert sinn) – resolut Moossnamen ergraff, fir den Iwwerfloss un auslännesche Wiesselmënzen an hirem Ëmlaf lass ze ginn. Dës Entscheedung sollt och fir d'Groussherzogtum schwéier Konsequenzen hunn: ëm 1900 huet d'Belsch Lëtzebuerger Koffermënzen am Wäert vu ronn 500.000 Frang zeréckgeschéckt. Dëst war eng immens Zomm, wann ee bedenkt, datt Lëtzebuerg bis zu deem Zäitpunkt am Ganze just Mënze fir 601.747 Frang hat klape loossen. Well d'Land doropshi wuertwiertlech mat dëse klengen, ofgenotzten an oxidéierte Suen iwwerschwemmt gouf, huet d'Regierung séier reagéiert. Fir de Problem ze léisen, goufen déi al 5 an 10 Zantim-Stécker agezunn a mat neie Mënzen aus engem, dee Moment, moderne Koffernéckel-Alliage ersat. ===International Bank zu Lëtzebuerg (1856)=== Déi 1856 gegrënnte Banque internationale à Luxembourg (BIL)<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1856/03/08/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 8 mars 1856 approuvant les statuts de la Banque Internationale de Luxembourg. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.03.1856|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> krut d'Recht, eege Schäiner erauszeginn. Dëst Emissiounsrecht huet – genee wéi bei den anere [[Privatbank|Privatbanken]]<ref>{{Citation|URL=https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-CMS-0000000000002122|Titel=Deutsches Papiergeld 1800-1945 |Gekuckt=09.09.2026|Wierk=www.bavarikon.de|Sprooch=de}}</ref> am [[Däitsche Bond]] – verschidde Wärungen aus där Epoch ofgedeckt, dorënner de Frang, den hollännesche Gulden an de preiseschen Daler. D'Bank huet hir Aktivitéit den 31. Juli 1856 opgeholl; hir éischt Ausgab am Wäert vun 10 Daler gouf den 1. September 1856 ausgestallt. Dëst sollt awer déi eenzeg vun dëser Aart bleiwen, well Preisen zanter 1857 den Ëmlaf vun auslänneschem Pabeiergeld op hiren Territoire verbueden hat. Well d'Aktivitéit vun der BIL doduerch virleefeg staark ageschränkt war, huet se – mat Ausnam vum Joer 1900 – nëmmen nach Schäiner a Frangen erausginn. Obwuel d‘Billjeeë kee gesetzlecht Bezuelmëttel waren, goufen se zanter 1859 awer vun de Staatskeesen akzeptéiert. Well d'Emissioun vun dëse Geldschäiner awer ëmmer erëm mat Schwieregkeete verbonne war, huet de Verwaltungsrot schlussendlech decidéiert, d'Ausriichtung vum Institut ze änneren. Doropshin huet d'Bank sech zu engem Kreditinstitut weiderentwéckelt<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/bil.html|Titel=BIL|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der BIL an de Joren 1856–1900 ! Emissionsdatum ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. September 1856 | 10 Thaler | |- | 30. September 1880 | 25 Francs | mat Stempel 25 Francs = 20 Mark |- | 15. September 1890 | 100 Francs | mat Stempel 100 Francs = 80 Mark |- | 1. Juli 1900 | 50 Mark | |- | 1. Juli 1900 | 20 Mark | |} === Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg === Wéi de Gesetzesprojet iwwer d'[[Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg|Banque nationale]] de 27. Februar 1872 an der Chamber presentéiert gouf, ass en op kräftege Widderstand gestouss. Besonnesch de [[Paul de Scherff]], deen de Rapporteur vun der zoustänneger Chamberkommissioun war, an de [[Charles Simons]] (de spéideren Direkter vun der BIL) hu sech kritesch gewisen. Den de Scherff huet keng reell Virdeeler fir d'Land gesinn: well den Entworf d'Bank als reng Emissiounsbank ouni d'Recht op eng direkt Kreditvergab definéiert huet, war hiren Notze fir d'Wirtschaft an d'Bierger staark begrenzt. Zousätzlech war de lëtzebuergeschen Inlandsmaart deemools vill ze kleng, fir nieft der etabléierter BIL eng zweet Emissiounsbank (de. ''Zettelbank'') ze verkraaften. Fir den normale Steierzueler huet de Projet keng materiell Virdeeler bruecht, mee éischter de Risiko vun enger Wärungsentwäertung am Fall vun enger Finanzkris. D'Kritiker hu bemängelt, datt de Staat d'Risiken iwwerhuele sollt, wärend déi meeschtens auslännesch Grënner a Spekulanten d'Gewënner an d'Emissiounsprimmen an d'Täsch stieche géifen<ref>{{Citation|URL=https://books.google.lu/books?id=OFdSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|Titel=LA NOUVELLE BANQUE|Datum=1872|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=books.google.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Och aus dem Ausland koume schwéier Bedenken: déi preisesch Regierung huet en negativen Avis ofginn an am Virfeld kloer gemaach, datt d'Billjeeë vun dëser neier Bank weeder a Preisen nach am deemolegen [[Elsass-Loutrengen|Elsass-Loutrenge]] fir Paiementer akzeptéiert géife ginn. Trotz all dëser Kritik gouf d'Bank mam Gesetz vum 17. Mee 1873 offiziell gegrënnt<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1873/05/16/n1/jo|Titel=Loi du 16 mai 1873, qui autorise la création d’une Banque Nationale à Luxembourg.|Datum=16.05.1873|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Kuerz drop, den 1. Juni 1873, huet se hir Dieren opgemaach, fir dann den 1. Juli 1873 hir éischt eege Billjeeën erauszeginn. Dës Billjee goufe vun de Staatskeese bis zu engem maximale Montant vun 150.000 Frang ugeholl. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der ''Banque nationale'' an de Joren 1873–1876 ! Emissionsdatum ! Volume ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 20 Thaler | Austausch géint Billjeeën a Mark mat der Emissioun vum 25. Mäerz 1876 |- | 1. Juli 1873 | 2.000.000 Daler | 10 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 5 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 3.500.000 Frang | 100 Francs | Austausch duerch d'Staatskeess no der Faillite de 26. September 1881 |- | 1. Juli 1873 | 1.500.000 Frang | 20 Francs | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 1.600.000 Mark | 20 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 2.000.000 Mark | 10 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 400.000 Mark | 5 Mark | idem |} Ausser der BIL ware virun allem och d'Cheffe vun der Industrie, dorënner den [[Norbert Metz]], géint déi nei Bank, well se mat den Offere vun der BIL zefridde waren. Déi nei Bank huet ouni Erfolleg versicht, hir Billjeeën an Däitschland ofzesetzen. Och eng Interventioun vun der lëtzebuergescher Regierung bei der däitscher keeserlecher Regierung zugonschte vun der Bank huet näischt gehollef. Nodeem d'BIL de 15. Juli 1873 via Circulaire matgedeelt hat, datt hire Verwaltungsrot decidéiert hätt, keng Schäiner vun der ''Banque nationale'' méi z'akzeptéieren, huet d'Regierung am Géigenzuch decidéiert, keng BIL-Schäiner méi an de Staatskeesen unzehuelen. Dëse Schrëtt huet de Sträit tëscht deen zwéin Instituter just nach weider verschäerft. De 26. September 1881 huet d'Bank schlussendlech Faillite ugemellt.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/x71mw5/pages/1|Titel=Luxemburger Wort: Eine finanzielle Katastrophe.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=27.09.1881|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref> Op Initiativ vun eenzelen Deputéierten – dorënner de [[Jean-Baptiste Fallize]], deen eng ganz kloer Responsabilitéit vum Staat gesinn huet – a fir d'Gemidder ze berouegen, huet d'Chamber no laangen Diskussiounen e Gesetz gestëmmt dat de komplette Remboursement vun all de Billjeeë virgesinn huet<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1881/10/08/n1/jo|Titel=Loi du 8 octobre 1881 concernant le remboursement des billets au porteur de la Banque Nationale.|Datum=08.10.1881|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wat e Lach vun 2.150.000 Frang an d'Staatskeess gerappt huet. Haaptursaache fir den Niddergang waren d'Onerfuerenheet vun der Direktioun a vum Regierungskommissär, de Fakt, datt zwou Banken an esou engem klenge Land gläichzäiteg Billjeeën erausginn hunn, an net zulescht iwwerdriwwen an exzessiv Kreditter fir eng Rei Clienten<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-02/SESSION_1881-1882-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session extraordinaire du 4-5 Octobre 1881.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=04.10.1881|Säiten=24-67|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Goldmark (1876)=== Am nei gegrënnten [[Däitscht Räich|Zweeten Däitsche Räich]] huet d'Gesetz vum 4. Dezember 1871 d'[[Reichsgoldmünze|''Räichsgoldmënz'']] agefouert; den Honnertsten Deel dovu war d'Mark, déi an 100 Pfenneg ënnerdeelt war<ref>{{Citation|URL=https://de.wikisource.org/wiki/Gesetz,_betreffend_die_Auspr%C3%A4gung_von_Reichsgoldm%C3%BCnzen|Titel=(Nr. 745.) Gesetz, betreffend die Ausprägung von Reichsgoldmünzen. Vom 4. Dezember 1871.|Gekuckt=11.10.2026|Datum=4. Dezember 1871|Editeur=de.wikisource.org|Sprooch=de}}</ref>. No engem weidere Mënzgesetz am Joer 1873 ass dës nei Reichswärung dunn den 1. Januar 1876 offiziell am ganze vereenten Däitschland a Kraaft getrueden an huet am Bundesstaat Preisen den Daler an engem feste Verhältnes 1 Daler = 3 Mark ersat. D'Dalermënzen selwer hunn hiren offizielle Cours nach bis 1907 behalen an d'1-Daler-Mënz gouf an där Zäit ganz einfach als 3-Mark-Mënz weider gebraucht. Mam lëtzebuergesche Gesetz vum 2. Dezember 1876 gouf festgehalen, datt eng Mark 1,25 Frang (oder 10 Sëlwergroschen) wäert ass, an datt déi staatlech Keese Sëlwermënzen nëmme méi bis zu engem Betrag vu 25 Frang pro Paiement akzeptéieren<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1876/12/02/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 2 décembre 1876 concernant l'admission des monnaies de l'Empire allemand dans les caisses publiques.|Datum=02.12.1876|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Doraus huet sech dës Ëmrechnung am lëtzebuergeschen Alldag erginn: * 1 Frang = 80 Pfenneg * 1 Stéckelchen<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=S05727''Stéckelchen''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 29.09.2026.</ref> = 12 ½ Su = 50 Pfenneg = ½ Mark * 1 décke Su = 8 Pfenneg * 1 Su = 4 Pfenneg * ½ Su = 2 Pfenneg Hei muss ee gutt oppassen: Et handelt sech elo ëm de Pfenneg als Ënnerdeelung vun der neier Mark (een Honnertstel), an net méi ëm den ale Pfenneg, deen d'Ënnerdeelung (een Zwielefte) vum Sëlwergrosche war. ===Situatioun am Ufank vum 20. Joerhonnert=== Als [[Kurant|Kurantmënzen]] hunn haaptsächlech däitsch Gold- a Sëlwermënzen zirkuléiert. D'Mënze vun der Laténgescher Mënzunioun waren dergéint nëmmen an engem ganz klenge Mooss am Ëmlaf, wärend hollännesch Gulden iwwerhaapt net méi ze fanne waren. Bei de sougenannte [[Scheidemünzen]] gouf et eng regional Mëschung: do goufe Lëtzebuerger, däitsch, franséisch an och belsch Mënze parallel benotzt. Bei de Geldschäiner hu virun allem d'Emissioune vun der BIL an déi vun den däitsche Banken dominéiert, wärend franséisch a belsch Billjeeën éischter eng Raritéit waren. D'Paiementer goufen a Frange fixéiert. Wann net explizitt d'Wuert „effectif“ derbäi stoung, gouf de Betrag mat de gesetzlechen Ëmrechnungscoursen an däitsch Mark a Pfenneg iwwerdroen a bezuelt. D'Leit haten eng Rei vu feste Wäerter am Kapp, wéi zum Beispill: * 1 Mark = 1,25 Frang * 2 Mark = 2,50 Frang * 4 Mark = 5,00 Frang * 8 Mark = 10,00 Frang * 12 Mark = 15,00 Frang Fir z.&nbsp;B. en Zuchticket vun 17,85 Frang ze bezuelen, gouf am Kapp follgend Rechnung gemaach: éischtens goufe 17,50 Frang mat 14 Mark ofgedeckt (15 Frang fir 12 Mark plus 2,50 Frang fir 2 Mark). Et hunn dunn nach 35 Zantim (oder 7 Su) gefeelt. Fir dëse Reschtbetrag ze begläichen, konnt ee flexibel verschidde Mënze kombinéieren: e Lëtzebuerger 10-Zantim-Stéck (2 Su), e franséischt an e belscht 5-Zantim-Stéck (jee 1 Su), en däitscht 10-Penneg-Stéck (2&nbsp;½ Su) an e Lëtzebuerger 2&nbsp;½-Zantim-Stéck (½&nbsp;Su) – wat exakt de Gesamtbetrag vu 7 Su erginn huet. Stoung awer d'Wuert „effectif“ derbäi, huet d'Bezuelung misse strikt a franséischen oder belsche Frange gemaach ginn. Dat war kee Problem, soulaang een dës Mënzen oder Schäiner zur Hand hat. War dat awer net de Fall, konnt een och mat däitsche Mënzen oder Schäiner bezuelen – allerdéngs huet een hei missen en Agio (en zousätzlechen Opschlag) drop bezuelen. Fir beispillsweis eng Schold vun 1.750 franséische Frang mat däitsche Mark ze begläichen, huet een 1,5 % dobäiziele missen. Streng geholl huet dësen Opschlag d'Differenz tëscht deenen zwou Wärungen um Dagescours op der Paräisser [[Bourse (Ekonomie)|Bourse]] reflektéiert. Well dëse Cours am Alldag awer bal ëmmer ëm 1,5 % gependelt huet, gouf aus Kamoudheet einfach fest mat dësem Taux gerechent. D'Rechnung huet dunn esou ausgesinn: 1.750 Frang hunn am Basiswiesselcours 1.400 Mark entsprach, plus déi 1,5 % Opschlag (21 Mark). Deemno sinn am Ganzen 1.421 Mark iwwer d'[[Théik]] gaangen.<ref>[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg. Säiten 58-63'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN= 9-783428-162-178.</ref> Ee konkreet Beispill fir d'Bezuele vun engem Agio ass de Kaf vun den Immobilie vun der [[Brasserie de Luxembourg|Dikrecher Brauerei]] duerch de [[Louis Godchaux]]. Hien huet dës vum [[Liquidateur]] vun der Paräisser ''Société anonyme française de la Brasserie de Diekirch'' (mat Sëtz zu [[Paräis]] an der Rue de Hauteville, 54) iwwerholl. Laut dem Verkafsakt vum 29. Juli 1889, dee vum Ettelbrécker Notaire Salentiny opgeholl gouf, louch den Akafspräis bei 436.000 Frang (Haaptsaach an Niewekäschten) – woubäi 7.000 Frang Agio extra bezuelt goufen<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/brasseriediekirch.html|Titel=Brasserie de Diekirch|Gekuckt=29.09.2026|Datum=29.07.1889|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Fir dem Chaos an de Berechnunge mat de villen auslännesche Mënzen en Enn ze maachen, ass am Joer 1912 d'Iddi erëm opkomm, eng eege lëtzebuergesch Wärung ze schafen. D'Regierung huet virgeschloen, eegene Sëlwermënze mat engem Nominalwäert vun 1 an 2 Frang souwéi 50 Zantim ze klappen – an engem Gesamtvolume vu bis zu 10 Frang pro Awunner. Am Mee 1913 huet de [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] d'Regierung zousätzlech opgefuerdert, Virkéierungen ze treffen, falls e Krich tëscht de groussen Nopeschlänner géif ausbriechen an doduerch dat däitscht a franséischt Goldgeld rar géif ginn. Nëmmen e Joer méi spéit huet den Ausbroch vum Éischte Weltkrich d'Pläng vun enger eegener Wärung dunn awer op Äis geluecht<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/r2pxgn9h9t/pages/9/articles/DIVL359|Titel=Frappe de monnaies nationales d’argent.|Gekuckt=02.09.2026|Datum=05.06.1913|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Éischte Weltkrich an 1919=== Wärend an Däitschland d'Reichsbank schonn den 31. Juli 1914 mam Ëmtausch vu Billjeeën a Scheedemënzen a Gold opgehalen hat, huet sech d'Situatioun zu Lëtzebuerg nëmmen e puer Deeg duerno zougespëtzt. Den 3. August 1914 huet Däitschland Lëtzebuerg besat. Nach de selwechten Dag gouf hei am Land e Gesetz gestëmmt, dat d'Geldschäiner vun der BIL zur gesetzlecher Wärung erkläert huet. Gläichzäiteg gouf d'Bank vun der Flicht entbonnen, dës Schäiner géint Gold- oder Sëlwermënzen ëmzetauschen<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Aus Angscht hir Erspuernisser ze verléieren, huet d'Bevëlkerung hir Gold- a Selwermënzen zeréckgehalen. Well d'Leit och kee Vertrauen an d'Schäiner vun den däitsche Banken haten, sinn de Commerce an d'Industrie an eng déif Kris geroden – et huet einfach u Boergeld am Ëmlaf gefeelt. D'Emissioun vu Schäiner mat de Valeure vun 1, 2 a 5 Mark am Gesamtwäert vu 6.250.000 Frang vun der BIL ass net duergaangen, fir d'Lag ze berouegen. Dofir ass de Staat dozou iwwergaangen, zousätzlech [[Keeseschäin|Keeseschäiner]] (''Bons de caisse'') an Héicht vu 5.000.000 Frang ze drécken, déi och de Status vun engem gesetzleche Bezuelmëttel kruten<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/11/28/n2/jo|Titel=Loi du 28 novembre 1914, ayant pour objet d' autoriser 1°l'Etat à émettre des bons de caisse, 2°la Caisse d' épargne à consentir des prêts à court terme sur gage, et 3° de majorer l'émission des billets de la Banque Internationale.|Datum=28.11.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De 26. November 1914 huet de [[Mathias Mongenast]], Generaldirekter vun de Finanzen, an der Chamber erkläert: {{Zitat|{{Fr}} Le bon de caisse, c'est la banknote que l'État mettra en circulation et dont le montant est garanti par le crédit de l'État. Aussitôt que nos ressources seront revenues à une situation normale, nous pourrons peu à peu les retirer de la circulation; aux termes de l'art. 2 du projet de loi, ces billets ont cours forcé.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-12/session_1914-1915-o.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session ordinaire de 1914-1915.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=26.11.1914|Säiten=113|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Nieft de Geldschäiner goufen och Scheedemënzen gepräägt – dës Kéier aus Zénk an Eisen, well de Koffer duerch de Krich knapp gi war. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> {| class="wikitable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1915-1916<ref name="Kolnberger" /> |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Joer !! 5 Centime !! 10 Centime !! 25 Centime !! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1915 || style="background: #b4c7e7;" | 1.200.000 || style="background: #b4c7e7;" | 1.400.000 || || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1916 || || || style="background: #b4c7e7;" | 800.000 || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1918 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.200.000 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.603.000 || || 220.300 |- | style="text-align: left;" | 1919 || || || style="background: #ff3b00; color: white;" | 804.000 || 201.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #b4c7e7; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Zénk |- | style="background: #ff3b00; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Eisen |} </div> Well d'Bevëlkerung och nach déi kleng Mënze gehamstert huet, gouf d'Regierung duerch den Arrêté grand-ducal vum 3. Abrëll 1917 zu enger gezielter Géigemoossnam autoriséiert. Als Drockmëttel krut se d'Erlabnis, d'5-, 10- a 25-Zantimstécker, déi an de Joren 1915 an 1916 gepräägt gi waren, aus dem Verkéier ze zéien. Dës Mënzen hätte misse bei der ''Recette générale'' ëmgetosch ginn – an dat bis zu engem Maximum vun 10 Frang pro Persoun pro Dag. Aus Angscht, op hire Wiesselmënzen sëtzenzebleiwen, hu vill Leit hir gehamstert Reserven opginn, wouduerch séier erëm méi Mënzen an den alldeeglechen Ëmlaf komm sinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1917/04/03/n2/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 3 avril 1917, décrétant certaines mesures pour enrayer la thésaurisation de la monnaie de billon.|Datum=03.04.1917|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Wéi de Krich am November 1918 op en Enn gaangen ass, stoung Lëtzebuerg virun enger gewalteger Erausfuerderung: Am Land ass e risege Bierg un däitsche Suen zirkuléiert. Well d'Goldmark, déi jo net méi un d'Gold gekoppelt war, an Däitschland schonns 1918 d'Hallschent vun hirem Wäert verluer hat, huet d'Lëtzebuerger Regierung séier handele misse fir de wirtschaftlechen Zesummebroch z'evitéieren. Mat engem groussherzoglechen Arrêté vum 11. Dezember 1918 gouf den Import vun däitsche Sue verbueden an hiren Ëmlaf gestoppt. Fir d'Erspuertes vun de Bierger ze retten, huet de Staat ronn 200 Millioune Mark am Verhältnes vun 1 Mark géint 1,25 Frang zeréckkaaft<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Well de Staat awer keng Frang-Geldschäiner hat, an him souwisou déi néideg Gold- oder Sëlwerreserven fir dës enorm Zomm gefeelt hätt, goufen erëm Keeseschäiner als eng temporär Noutléisung gedréckt. Parallel zu dëser monetärer Transformatioun huet Lëtzebuerg den 1. Januar 1919 och den däitschen Zollveräin offiziell verlooss. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+ Emissioun vu Keeseschäiner vun 1914 bis 1919 |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Legal Basis !! Volume !! Valeur !! Verfallsdatum |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs soit 100 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs soit 1 Mark 60 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Francs soit 80 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 116.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 500 Francs || 01.01.1923 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 68.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 10.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 46.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 9.227.000 Frang || style="text-align: left;" | 10 Francs || 09.05.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 12.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 2.500.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Franc || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 800.000 Frang || style="text-align: left;" | 50 Centimes || 15.07.1925 |} <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1915/08/17/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 17 août 1915, autorisant le Gouvernement à émettre une seconde émission de bons de caisse.|Datum=17.08.1915|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/xfzg60pjg4/pages/2/articles/DIVL80]|Titel=Arrêté du 22 mars 1918, concernant une troisième émission de bons de caisse.|Datum=22.03.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=https://viewer.eluxemburgensia.lu/|Sprooch=fr}}</ref> <ref name="ARR19181211>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/a/1919/01/04/n1/jo|Titel=Arrêté du 4 Janvier 1919, concernant une quatrième émission de Bons de caisse.|Datum=04.01.1919|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Am Arrêté vum 11. Dezember 1918 Artikel 4 liese mir fir d'alleréischt an engem offiziellen Dokument vum Lëtzebuerger Staat: {{Zitat|{{Fr}} Aux fins qui précèdent et par dérogation à l'art, 1er al. 3 de la loi du 28 novembre 1914 sur rémission des bons de caisse, le Gouvernement est autorisé à faire une quatrième émission de bons de caisse en '''francs luxembourgeois''', jusqu'à concurrence d'une somme égale à celle des monnaies qui seront présentées à l'échange. Les bons de caisse des quatre émissions sont, sous tous les rapports, assimilés entre eux; leur valeur nominale s'entend en '''francs luxembourgeois''' et ce nonobstant toutes inscriptions contraires<ref name="ARR19181211 />. }} Déi wichteg Datumer a der Genesis vum Lëtzebuerger Frang sinn: 1842 wéi de Rapport mam Daler festgesat gouf, 1849 wéi en als Buchwärung agefouert gouf a schlussendlech 1918 wéi e sech vun der Goldmark ofgenuebelt huet.  == Lëtzebuerger Frang an déi Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10-Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] op en Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an den Ëmlaf bruecht. Se sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa se keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Ee sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. De Lëtzebuerger Frang hat domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint''. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1929/12/19/n1/jo|Titel=Loi du 19 décembre 1929 ayant pour objet la stabilisation de la monnaie luxembourgeoise|Gekuckt=11.10.2026|Datum=19.12.1929|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom [[Zweete Weltkrich]], ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Se huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: zeréck an d'Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark|Räichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, wann d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dësen Zenario bal Realitéit ginn. Mam [[Europäesche Wiesselcoursmechanismus]] (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mä duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: an engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, iwwerdeems de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro ''Cours legal'' kritt an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der [[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1915 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] |24.02.1915 - 01.01.1930 |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |10 Frang |1944 |[[File:Frang101945V.jpg|250px]] |[[File:Frang101945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 01.08.1953 |- |20 Frang |1944 |[[File:Frang201945V.jpg|250px]] |[[File:Frang201945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1955 |- |50 Frang |1944 | | |14.10.1944 - 30.04.1964 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31.12.1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1953}} |1953<br>1956<br>1959<br>1962<br>1964<br>1966 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang{{Anker|20F1955}} |1955<br>1956<br>1960 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang{{Anker|50F1961}} |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang{{Anker|100F1956}} |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang{{Anker|100F1963}} |1963 |[[File:Frang1001963V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001963H.jpg|250px]] |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1967}} |1967<br>1970 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang{{Anker|20F1966}} |1966<br>1972<br>1974 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970<br>1975{{Anker|100F1970}} |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986<br>1993 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993<br>1996 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Wëllem III 1849-1890==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder een Su |1854 |[[File:C51854V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51854H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 01.03.1854 - 30.09.1901 |- |10 Centime oder een décke Su |1860 |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Rv.JPG|zentriert|rahmenlos]] |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Av.JPG|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 1860 - 30.09.1901 |} ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |[[Feierstëppeler|1 Frang<br>Typ 1952]] |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Quellen == Quelle vum Artikel, wou net anescht uginn: * Kapitel ''Ursprong'': **[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN 9-783428-162-178 {{de}}, **[[Paul Margue]] & [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'' Editions Binsfeld, Luxembourg 1990, ISBN 2-87954-011-9 {{fr}}, **[[Raymond Weiller]]: ''125 ans de papier-monnaie luxembourgeois'' Banque Internationale à Luxembourg, Luxembourg 1981 * Ënnerkapitel ''Gesetz vum Gresham'': {{Citation|URL=https://www.bcl.lu/fr/media_actualites/communiques/2007/01/expo1/catalogue__Monnaies_grecques_____Monnaies_celtes_.pdf|Titel=Bonne monnaie, mauvaise monnaie|Gekuckt=29.09.2026|Auteur=René Link|Wierk=www.bcl.lu|Säiten=65-70|Sprooch=fr}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] btk3jttg0f6b8vk82p1xjveg23spv9f 2711630 2711629 2026-10-11T13:01:56Z ~2026-50886-87 73250 ...... 2711630 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en du mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Ursprong == De Lëtzebuerger Frang ass net iwwer Nuecht entstanen, mä huet sech iwwer Joerzéngten entwéckelt. Vu sengen Urspréng als reng [[Buchgeld|Buchwärung]] mat engem feste [[Wiesselcours]] zum [[preiseschen Daler]], iwwer d'Klappe vu klenge Wiesselmënzen, bis hin zu senger spéiderer Bindung un déi [[däitsch Goldmark]]. Eréischt nom Enn vum [[Éischte Weltkrich]] huet de Lëtzebuerger Frang seng ganz eege Gestalt ugeholl, éier en eng enk Allianz mam [[belsche Frang]] agaangen ass, fir schlussendlech vum Euro ofgeléist ze ginn. === Festsetze vun de Wiesselcoursen an d'Auswierkunge vum Gresham-Gesetz zu Lëtzebuerg (1841–1842) === ==== Ausgangslag an de Rapport mam Gulden ==== Duerch den Arrêté vum Kinnek-Groussherzog vum 20. August 1841<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1841/08/20/n1/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 20 Août 1841 concernant la fixation de la valeur du franc en monnaie des Pays-Bas.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.08.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> gouf den offizielle Wiesselcours am deemolege Lëtzebuerg op 0,4725 [[hollännesche Gulden|hollännesch Gulde]] fir ee Frang – sief et de [[Franséische Frang|franséischen]] oder de belsche Frang – festgeluecht. Well Lëtzebuerg, mat Ausnam vun der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsstad]], vun 1830 bis 1839, eng Zäitspan déi am Film „[[De falschen Hond|De falschen Hond“]] beschriwwe gëtt, ënner belscher Administratioun stoung, an d'Belsch dëse Cours scho mam Gesetz vum 5. Juni 1832 agefouert hat<ref>{{Citation|URL=https://unionisme.be/pasinomie/1832/L18320605.pdf|Titel=Loi du 5 juin 1832 (loi monétaire)|Gekuckt=11.10.2026|Datum=05.06.1832|Editeur=unionisme.be|Sprooch=fr}}</ref>, war dësen Tarif [[De jure / de facto|de facto]] scho laang am Land etabléiert. Theoretesch sollt dëse Cours op dem reale [[Sëlwer|Sëlwergehalt]] vun de Mënze berouen. Den hollännesche Sëlwergulden huet aus 9,613 Gramm puerem Sëlwer bestanen, iwwerdeems de franséische Germinal-Frang 4,5 Gramm rengt Sëlwer enthalen huet. Doraus ergëtt sech en tatsächleche mathematesche Sëlwer-Rapport vu: 4,5 / 9,613 = 0,46812 Gulden. Well den offizielle Kurs am Dekreet mat 0,4725 awer méi héich ugesat war, gouf de Frang am Verglach zum Gulde gesetzlech iwwerbewäert. ====Bäitrëtt an den Zollveräin an de preiseschen Daler==== Mam Bäitrëtt vu Lëtzebuerg an den [[Däitschen Zollveräin]] am Abrëll 1842 huet och en offiziellen Ëmrechnungscours fir de preiseschen Daler misse festgeluecht ginn<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/conv/1842/09/21/n1/jo|Titel=Vertrag vom 8 Februar 1842 über den Anschluß des Großherzogtums Luxemburg an den Deutschen Zoll- und Handels-Verein.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.02.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. Duerch déi preisesch Garnisoun an der [[Bundesfestung]] waren dës Daler an der Festungsstad souwisou scho fest am alldeeglechen Ëmlaf verankert. Fir dëst ze reegelen, huet de Kinnek-Groussherzog den Arrêté vum 16. Mäerz 1842 erlooss<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1842/03/16/n2/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 16 Mars 1842 portant fixation de la valeur du franc en monnaie de Prusse.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=16.03.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> mat deem festgehale gouf, datt de franséischen an de belsche Frang bei den ëffentleche Keese fir d'Zollbezuelungen exakt de Wäert vun aacht [[preisesche Sëlwergroschen]] haten. Doraus huet sech en offizielle Cours vun 1 Daler = 3,75 Frang erginn. Och hei huet d'Mathematik net mat der Realitéit iwwereneegestëmmt: En Daler hat 16,7 Gramm rengt Sëlwer an de Frang 4,5 Gramm. De reelle Rapport louch deemno bei: 4,5 / 16,7 = 0,26946 Daler. Well de preiseschen Daler an 30 Sëlwergroschen an de Sëlwergrosche selwer an 12 Pfenneg gedeelt war, hätt de reelle Cours misse bei 8 Groschen an 1 Pfenneg leien. Mat engem offizielle Kurs vun exakt 8 Grosche gouf de Frang par Rapport zum Daler awer ënnerbewäert. ==== Gesetz vum Gresham ==== Dës Diskrepanzen tëscht dem offiziellen, gesetzleche Cours an dem reelle Sëlwerwäert hunn eng klassesch Form vum [[Gesetz vum Gresham|Gresham sengem Gesetz]] ausgeléist („Schlecht Geld verdrängt dat gutt Geld“). Dat huet zu enger Kettereaktioun gefouert: * Frang vs. Gulden: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Frang huet den ënnerbewäerten, „gudden“ Gulden aus dem alldeeglechen Ëmlaf verdrängt. * Daler vs. Frang: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Daler huet gläichzäiteg den ënnerbewäerten, „gudden“ Frang verdrängt. D'Resultat war paradox: den Daler gouf zur dominanter Wärung bei allen Transaktiounen. De Frang dogéint gouf wéinst senger gesetzlecher Ënnerbewäertung ëmmer méi rar an am private Besëtz vun de Leit als stabille Wäertspäicher gehamstert. Ob dëse Wiesselcours gewielt gouf, fir déi wirtschaftlech Verbindung tëscht Lëtzebuerg a [[Preisen|Preise]] mat dem gemeinsamen Daler dauerhaft ze stäerken, oder reng fir de Bierger een nach méi lästegt Ëmrechnen ze erspueren, bleift ongewëss. E Sëlwergroschen war schliisslech genau 12,5 [[Centime|Zantim]] – also zwee an en Hallwe Su wäert. Am preisesche Rheinland war de franséische Frang zanter 1821 mat 7 Groschen an 11 Pfenneg nach manner wäert. Do kann een dovun ausgoen, datt dëse Cours bewosst esou niddreg ugesat war, fir de franséische Mënzen – déi vun 1795 bis 1815 offiziell am Ëmlaf waren – lasszeginn.<ref>{{Citation|URL=https://staatsbibliothek.ewigerbund.org/viewer/image/gs_preussen_1821/200/#topDocAnchor|Titel=Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten|Gekuckt=29.09.2026|Datum=1821|Wierk=staatsbibliothek.ewigerbund.org|Sprooch=de}}</ref> Am Mee 1843 gouf beschloss, de preiseschen Daler an alle Staatskeese fir d'An- an d'Ausbezuelen zouzeloossen.<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pnm50j2zw9/pages/1/articles/DIVL24|Titel=Avis relatif à l‘argent de Prusse|Gekuckt=29.09.2026|Datum=05.05.1843|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Vun 1844 u gouf dës Reegelung op déi aner Wärungen am Zollveräin ausgedeent, déi de selwechte Sëlwergehalt wéi den Daler haten.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/1vn15hzm1d/pages/1/articles/DIVL30?search=20%2520janvier%25201844|Titel=Avis concernant la valeur du thaler|Gekuckt=29.09.2026|Datum=20.01.1844|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Nom Artikel 11 vum Zolltraité vun 1842 hätt Lëtzebuerg eigentlech de preiseschen Daler oder de [[süddäitsche Gulden]] als offiziellt Bezuelungsmëttel aféiere missen, wat awer net gemaach gouf. Bei der Verlängerung vum Traité am Joer 1847 gouf déi Obligatioun du gestrach. Mir haten also: * 1 Frang = 8 Sëlwergroschen (de Sëlwergrosche war trotz sengem Numm eng [[Billon]]mënz mat engem klenge Sëlwerundeel vu just 22&nbsp;%) * 1 Pies<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=P01353''Pies''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 19.09.2026.</ref> = ee sëlwert franséischt 10-Su-Stéck = 4 Sëlwergroschen * 1 décke Su = 10 Zantim = 10 Pfenneg * 1 Su = 5 Zantim = 5 Pfenneg ===Aféierung als Buchwärung (1849)=== Duerch d'Gesetz vum 20. Dezember 1848 gouf de Frang (ënnerdeelt an Zantim) mat Wierkung op den 1. Januar 1849 déi offiziell Rechnungseenheet vu Lëtzebuerg.<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/20/n1/jo|Titel=Loi du 20 décembre 1848 décrétant un autre système monétaire à partir du 1er janvier 1849.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> En huet den hollännesche Gulden am Verhältnis vun 1 op 2,1164 ersat. Vun do un huet de Staat all seng Finanzen a Frange geféiert, iwwerdeems d'Zollbestëmmungen onberéiert bloufen. Allerdéngs war de Frang am Ufank just eng reng Buchwärung ouni eegen national Mënzen oder Billjeeën; am Alldag huet d'Bevëlkerung weiderhi mat auslänneschem Geld bezuelt. Am [[Chamberblietchen|Chamberblietche]] vun 1848 gëtt an dësem Kontext vun der Aféierung vun engem neie „système monétaire“ geschwat. Fir dës Ëmstellung an der Praxis ze realiséieren, huet eng Onmass vu Gesetzer a Reglementer systematesch missten ugepasst ginn, well d'Montanten – wéi zum Beispill d'Tariffer vun den Amenden<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/26/n5/jo|Titel=Loi du 26 décembre 1848, N° 22, réduisant en francs les droits de timbre, d’enregistrement, de greffe, d’hypothèques, ainsi que les amendes y relatives, fixés en florins.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=26.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wou fir ëmzerechnen just mat engem Facteur 2 multiplizéiert gouf – a Gulden ausgedréckt waren.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-11/SESSION_1848-O.pdf|Titel=Procès-verbaux des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session de 1848.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1851|Wierk=chl.lu|Sprooch=fr}}</ref> Interessanterweis huet dëst Gesetz déi bestoend Mënzgesetzer vun 1816 an 1832 onberéiert gelooss. An der Theorie waren den hollännesche Gulden an de belsche Frang also weiderhin déi offiziell Wärungen, obwuel se am Alldag an an der Realitéit vum Ëmlaf bal guer net méi existéiert hunn. An der Praxis huet sech doraus e reegelrechten Dualismus entwéckelt: wann an engem Kontrakt de Begrëff „Frang“ ouni Weideres benotzt gouf, da war domat de fiktive Frang am Wäert vun 8 Grosche gemengt. Sollt d'Bezuelung awer a belschen oder franséische Frange geschéien, huet missten explizitt vum „Frang effektiv“ oder engem änleche Begrëff geschwat ginn. Dës juristesch an alldeeglech Realitéit huet den [[Affekot]] an [[Deputéierten|Deputéierte]] [[Léon Wurth]] wärend enger Sëtzung an der [[Chamber]] den 30. November 1870 treffend op de Punkt bruecht: {{Zitat|{{Fr}} D'après la jurisprudence qui s'est établie dans notre pays, et à l'appui de laquelle on peut invoquer différentes décisions judiciaires, il existe chez nous un franc fictif qui a la valeur de 8 silbergros, et qui diffère ainsi en valeur du franc effectif. <ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-12/SESSION_1870-1871-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session législative de 1870-1871.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1871|Säiten=221|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Datt dëse System vum fiktive Frang d'Land nach iwwer Jore markéiert huet, beweist och en Avis vun der [[Banque internationale à Luxembourg]] vum 21. Februar 1876. Och e puer Joerzéngten no der offizieller Ëmstellung huet d'Bank bemierkt: {{Zitat|{{Fr}} Jusqu‘ici le franc luxembourgeois n‘a été qu‘une monnaie fictive ayant la valeur de 8 silbergros. <ref>{{Citation|URL=https://wdocs-pub.chd.lu/docs/archive/33/23/80043235_pdf|Titel=Avis des autorités financières entendues.|Gekuckt=09.10.2026|Datum=21.02.1876|Säiten=115|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} ===Éischt Wiesselmënzen (1854)=== Ënnert dem Finanzminister [[Norbert Metz]] huet d'[[Chamber]] mam Gesetz vum 9. Januar 1852 d'Fabrikatioun vun eisen alleréischte lëtzebuergesche Mënze beschloss<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/01/09/n6/jo|Titel=Loi du 9 janvier 1852, ordonnant la fabrication de monnaies de cuivre pour le Grand-Duché.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=09.01.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Dat neit Gesetz sollt deemools d'auslännesch [[Koffer|Koffermënzen]] als gesetzlecht Bezuelmëttel ofschafen. Well awer net genuch Wiesselgeld am Ëmlaf war, huet d'Regierung dës Bestëmmung mam Gesetz vum 17. Dezember 1853 kuerzfristeg missen zréckzéien<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1853/12/17/n3/jo|Titel=Loi du 17 décembre 1853 concernant la démonétisation des monnaies de cuivre étrangères.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=17.12.1853|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Am Mäerz 1854 war et dunn awer sou wäit: déi éischt Lëtzebuerger Mënze koumen an d'Zirkulatioun. Et waren dëst Stécker vun 2,5, 5 an 10 Zantim aus [[Koffer]] (eigentlech [[Bronze]]: 95 % Koffer mat 4 % [[Zënn]] an 1 % [[Zénk]]), déi op dem [[Avers (Numismatik)|Avers]] de lëtzebuergesche [[Wopen|Wope]] gewisen hunn. Heibäi huet et sech allerdéngs reng ëm [[Scheedemënzen]] gehandelt – also ëm Mënzen aus engem bëllegem Metall oder Metalllegéierung ([[Zénk]], [[Eisen]], Bronze, [[Koffernéckel]]) mat engem klenge [[Nennwäert]]. Op eegen Nationalmënzen ([[Kurantmënzen]]) aus wäertvollem Sëlwer oder [[Gold]] gouf bewosst verzicht, well dat fir de klenge Staat deemools vill ze deier gi wier. Fir d'Praxis gouf zousätzlech festgeluecht, datt de maximale Betrag, deen ee mat dëse Mënze bezuelen duerft, op fënnef Frang limitéiert war<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/11/30/n7/jo|Titel=Loi du 30 novembre 1852, N° 842, fixant le maximum de monnaie de cuivre à recevoir comme appoint. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=30.11.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <!-- Éischt Tabell: Prägungen --> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1854–1908<ref name="Kolnberger">{{Citation|URL=https://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/59997/1/BelVSWG_2023_3_336_369_Kolnberger.pdf|Titel=Geldpolitik ohne eigene Währung?|Auteur=Thomas Kolnberger|Gekuckt=09.09.2026|Datum=2023|Wierk=orbilu.uni.lu|Sprooch=fr}}</ref> ! style="text-align: left;" | Joer ! 2,5 Centime ! 5 Centime ! 10 Centime ! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1854 | style="background: #ffe366;" | 640.000 | style="background: #ffe366;" | 680.000 | style="background: #ffe366;" | 500.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1855 | | style="background: #ffe366;" | 600.000 | style="background: #ffe366;" | 1.200.000 | 150.000 |- | style="text-align: left;" | 1860 | | style="background: #ffe366;" | 200.000 | style="background: #ffe366;" | 900.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1865 | | | style="background: #ffe366;" | 1.000.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1870 | style="background: #ffe366;" | 209.888 | style="background: #ffe366;" | 303.900 | style="background: #ffe366;" | 1.313.050 | 151.747 |- | style="text-align: left;" | 1901 | style="background: #ffe366;" | 800.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 2.000.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 4.000.000 | 520.000 |- | style="text-align: left;" | 1908 | style="background: #ffe366;" | 400.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 1.500.000 | | 85.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #ffe366; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Bronze |- | style="background: #50B873; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Koffernéckel |} </div> Finanziell gesinn huet sech dës Moossnam fir de Staat als en exzellent Geschäft erwisen. Elleng déi éischt Produktioun vu Mënzen am Nominalwäert vun 100.000 Frang huet d'Regierung just 53.313,54 Frang kascht, wat engem beträchtleche Mënzgewënn – dem sougenannte [[Seigniorage]] ([[Däitsch|de]].: ''Geldschöpfungsgewinn'') – vu 46,7 % entsprach huet. Trotz dësem Gewënn fir d'Staatskeess konnten d'Emissiounen den akuten Defizit u Wiesselmënzen net behiewen. Déi nei lëtzebuergesch Mënze sinn nämlech séier an d'Belsch an a Frankräich ofgefloss, well se do ouni Weideres 1:1 akzeptéiert goufen. Well den effektive belsche Frang mat 8,1 Groschen awer méi wäert war wéi de fiktive Lëtzebuerger Frang mat sengen 8 Groschen, ass duerch dësen Ënnerscheed ([[Agio]]) e reegelrechte „Drainage“ entstanen. Dat neit Geld gouf aus dem lëtzebuergeschen Ëmlaf erausgezunn, de Manktem u Klenggeld blouf bestoen. Tëscht 1893 an 1896 hu Frankräich an d'Belsch – als Membere vun der [[Laténgesch Mënzunioun|Laténgescher Mënzunioun]] (an där Lëtzebuerg ni Member war obschonns hir Mënzen a Schäiner am Land zirkuléiert sinn) – resolut Moossnamen ergraff, fir den Iwwerfloss un auslännesche Wiesselmënzen an hirem Ëmlaf lass ze ginn. Dës Entscheedung sollt och fir d'Groussherzogtum schwéier Konsequenzen hunn: ëm 1900 huet d'Belsch Lëtzebuerger Koffermënzen am Wäert vu ronn 500.000 Frang zeréckgeschéckt. Dëst war eng immens Zomm, wann ee bedenkt, datt Lëtzebuerg bis zu deem Zäitpunkt am Ganze just Mënze fir 601.747 Frang hat klape loossen. Well d'Land doropshi wuertwiertlech mat dëse klengen, ofgenotzten an oxidéierte Suen iwwerschwemmt gouf, huet d'Regierung séier reagéiert. Fir de Problem ze léisen, goufen déi al 5 an 10 Zantim-Stécker agezunn a mat neie Mënzen aus engem, dee Moment, moderne Koffernéckel-Alliage ersat. ===International Bank zu Lëtzebuerg (1856)=== Déi 1856 gegrënnte Banque internationale à Luxembourg (BIL)<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1856/03/08/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 8 mars 1856 approuvant les statuts de la Banque Internationale de Luxembourg. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.03.1856|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> krut d'Recht, eege Schäiner erauszeginn. Dëst Emissiounsrecht huet – genee wéi bei den anere [[Privatbank|Privatbanken]]<ref>{{Citation|URL=https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-CMS-0000000000002122|Titel=Deutsches Papiergeld 1800-1945 |Gekuckt=09.09.2026|Wierk=www.bavarikon.de|Sprooch=de}}</ref> am [[Däitsche Bond]] – verschidde Wärungen aus där Epoch ofgedeckt, dorënner de Frang, den hollännesche Gulden an de preiseschen Daler. D'Bank huet hir Aktivitéit den 31. Juli 1856 opgeholl; hir éischt Ausgab am Wäert vun 10 Daler gouf den 1. September 1856 ausgestallt. Dëst sollt awer déi eenzeg vun dëser Aart bleiwen, well Preisen zanter 1857 den Ëmlaf vun auslänneschem Pabeiergeld op hiren Territoire verbueden hat. Well d'Aktivitéit vun der BIL doduerch virleefeg staark ageschränkt war, huet se – mat Ausnam vum Joer 1900 – nëmmen nach Schäiner a Frangen erausginn. Obwuel d‘Billjeeë kee gesetzlecht Bezuelmëttel waren, goufen se zanter 1859 awer vun de Staatskeesen akzeptéiert. Well d'Emissioun vun dëse Geldschäiner awer ëmmer erëm mat Schwieregkeete verbonne war, huet de Verwaltungsrot schlussendlech decidéiert, d'Ausriichtung vum Institut ze änneren. Doropshin huet d'Bank sech zu engem Kreditinstitut weiderentwéckelt<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/bil.html|Titel=BIL|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der BIL an de Joren 1856–1900 ! Emissionsdatum ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. September 1856 | 10 Thaler | |- | 30. September 1880 | 25 Francs | mat Stempel 25 Francs = 20 Mark |- | 15. September 1890 | 100 Francs | mat Stempel 100 Francs = 80 Mark |- | 1. Juli 1900 | 50 Mark | |- | 1. Juli 1900 | 20 Mark | |} === Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg === Wéi de Gesetzesprojet iwwer d'[[Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg|Banque nationale]] de 27. Februar 1872 an der Chamber presentéiert gouf, ass en op kräftege Widderstand gestouss. Besonnesch de [[Paul de Scherff]], deen de Rapporteur vun der zoustänneger Chamberkommissioun war, an de [[Charles Simons]] (de spéideren Direkter vun der BIL) hu sech kritesch gewisen. Den de Scherff huet keng reell Virdeeler fir d'Land gesinn: well den Entworf d'Bank als reng Emissiounsbank ouni d'Recht op eng direkt Kreditvergab definéiert huet, war hiren Notze fir d'Wirtschaft an d'Bierger staark begrenzt. Zousätzlech war de lëtzebuergeschen Inlandsmaart deemools vill ze kleng, fir nieft der etabléierter BIL eng zweet Emissiounsbank (de. ''Zettelbank'') ze verkraaften. Fir den normale Steierzueler huet de Projet keng materiell Virdeeler bruecht, mee éischter de Risiko vun enger Wärungsentwäertung am Fall vun enger Finanzkris. D'Kritiker hu bemängelt, datt de Staat d'Risiken iwwerhuele sollt, wärend déi meeschtens auslännesch Grënner a Spekulanten d'Gewënner an d'Emissiounsprimmen an d'Täsch stieche géifen<ref>{{Citation|URL=https://books.google.lu/books?id=OFdSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|Titel=LA NOUVELLE BANQUE|Datum=1872|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=books.google.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Och aus dem Ausland koume schwéier Bedenken: déi preisesch Regierung huet en negativen Avis ofginn an am Virfeld kloer gemaach, datt d'Billjeeë vun dëser neier Bank weeder a Preisen nach am deemolegen [[Elsass-Loutrengen|Elsass-Loutrenge]] fir Paiementer akzeptéiert géife ginn. Trotz all dëser Kritik gouf d'Bank mam Gesetz vum 17. Mee 1873 offiziell gegrënnt<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1873/05/16/n1/jo|Titel=Loi du 16 mai 1873, qui autorise la création d’une Banque Nationale à Luxembourg.|Datum=16.05.1873|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Kuerz drop, den 1. Juni 1873, huet se hir Dieren opgemaach, fir dann den 1. Juli 1873 hir éischt eege Billjeeën erauszeginn. Dës Billjee goufe vun de Staatskeese bis zu engem maximale Montant vun 150.000 Frang ugeholl. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der ''Banque nationale'' an de Joren 1873–1876 ! Emissionsdatum ! Volume ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 20 Thaler | Austausch géint Billjeeën a Mark mat der Emissioun vum 25. Mäerz 1876 |- | 1. Juli 1873 | 2.000.000 Daler | 10 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 5 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 3.500.000 Frang | 100 Francs | Austausch duerch d'Staatskeess no der Faillite de 26. September 1881 |- | 1. Juli 1873 | 1.500.000 Frang | 20 Francs | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 1.600.000 Mark | 20 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 2.000.000 Mark | 10 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 400.000 Mark | 5 Mark | idem |} Ausser der BIL ware virun allem och d'Cheffe vun der Industrie, dorënner den [[Norbert Metz]], géint déi nei Bank, well se mat den Offere vun der BIL zefridde waren. Déi nei Bank huet ouni Erfolleg versicht, hir Billjeeën an Däitschland ofzesetzen. Och eng Interventioun vun der lëtzebuergescher Regierung bei der däitscher keeserlecher Regierung zugonschte vun der Bank huet näischt gehollef. Nodeem d'BIL de 15. Juli 1873 via Circulaire matgedeelt hat, datt hire Verwaltungsrot decidéiert hätt, keng Schäiner vun der ''Banque nationale'' méi z'akzeptéieren, huet d'Regierung am Géigenzuch decidéiert, keng BIL-Schäiner méi an de Staatskeesen unzehuelen. Dëse Schrëtt huet de Sträit tëscht deen zwéin Instituter just nach weider verschäerft. De 26. September 1881 huet d'Bank schlussendlech Faillite ugemellt.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/x71mw5/pages/1|Titel=Luxemburger Wort: Eine finanzielle Katastrophe.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=27.09.1881|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref> Op Initiativ vun eenzelen Deputéierten – dorënner de [[Jean-Baptiste Fallize]], deen eng ganz kloer Responsabilitéit vum Staat gesinn huet – a fir d'Gemidder ze berouegen, huet d'Chamber no laangen Diskussiounen e Gesetz gestëmmt dat de komplette Remboursement vun all de Billjeeë virgesinn huet<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1881/10/08/n1/jo|Titel=Loi du 8 octobre 1881 concernant le remboursement des billets au porteur de la Banque Nationale.|Datum=08.10.1881|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wat e Lach vun 2.150.000 Frang an d'Staatskeess gerappt huet. Haaptursaache fir den Niddergang waren d'Onerfuerenheet vun der Direktioun a vum Regierungskommissär, de Fakt, datt zwou Banken an esou engem klenge Land gläichzäiteg Billjeeën erausginn hunn, an net zulescht iwwerdriwwen an exzessiv Kreditter fir eng Rei Clienten<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-02/SESSION_1881-1882-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session extraordinaire du 4-5 Octobre 1881.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=04.10.1881|Säiten=24-67|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Goldmark (1876)=== Am nei gegrënnten [[Däitscht Räich|Zweeten Däitsche Räich]] huet d'Gesetz vum 4. Dezember 1871 d'[[Reichsgoldmünze|''Räichsgoldmënz'']] agefouert; den Honnertsten Deel dovu war d'Mark, déi an 100 Pfenneg ënnerdeelt war<ref>{{Citation|URL=https://de.wikisource.org/wiki/Gesetz,_betreffend_die_Auspr%C3%A4gung_von_Reichsgoldm%C3%BCnzen|Titel=(Nr. 745.) Gesetz, betreffend die Ausprägung von Reichsgoldmünzen. Vom 4. Dezember 1871.|Gekuckt=11.10.2026|Datum=4. Dezember 1871|Editeur=de.wikisource.org|Sprooch=de}}</ref>. No engem weidere Mënzgesetz am Joer 1873 ass dës nei Reichswärung dunn den 1. Januar 1876 offiziell am ganze vereenten Däitschland a Kraaft getrueden an huet am Bundesstaat Preisen den Daler an engem feste Verhältnes 1 Daler = 3 Mark ersat. D'Dalermënzen selwer hunn hiren offizielle Cours nach bis 1907 behalen an d'1-Daler-Mënz gouf an där Zäit ganz einfach als 3-Mark-Mënz weider gebraucht. Mam lëtzebuergesche Gesetz vum 2. Dezember 1876 gouf festgehalen, datt eng Mark 1,25 Frang (oder 10 Sëlwergroschen) wäert ass, an datt déi staatlech Keese Sëlwermënzen nëmme méi bis zu engem Betrag vu 25 Frang pro Paiement akzeptéieren<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1876/12/02/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 2 décembre 1876 concernant l'admission des monnaies de l'Empire allemand dans les caisses publiques.|Datum=02.12.1876|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Doraus huet sech dës Ëmrechnung am lëtzebuergeschen Alldag erginn: * 1 Frang = 80 Pfenneg * 1 Stéckelchen<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=S05727''Stéckelchen''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 29.09.2026.</ref> = 12 ½ Su = 50 Pfenneg = ½ Mark * 1 décke Su = 8 Pfenneg * 1 Su = 4 Pfenneg * ½ Su = 2 Pfenneg Hei muss ee gutt oppassen: Et handelt sech elo ëm de Pfenneg als Ënnerdeelung vun der neier Mark (een Honnertstel), an net méi ëm den ale Pfenneg, deen d'Ënnerdeelung (een Zwielefte) vum Sëlwergrosche war. ===Situatioun am Ufank vum 20. Joerhonnert=== Als [[Kurant|Kurantmënzen]] hunn haaptsächlech däitsch Gold- a Sëlwermënzen zirkuléiert. D'Mënze vun der Laténgescher Mënzunioun waren dergéint nëmmen an engem ganz klenge Mooss am Ëmlaf, wärend hollännesch Gulden iwwerhaapt net méi ze fanne waren. Bei de sougenannte [[Scheidemünzen]] gouf et eng regional Mëschung: do goufe Lëtzebuerger, däitsch, franséisch an och belsch Mënze parallel benotzt. Bei de Geldschäiner hu virun allem d'Emissioune vun der BIL an déi vun den däitsche Banken dominéiert, wärend franséisch a belsch Billjeeën éischter eng Raritéit waren. D'Paiementer goufen a Frange fixéiert. Wann net explizitt d'Wuert „effectif“ derbäi stoung, gouf de Betrag mat de gesetzlechen Ëmrechnungscoursen an däitsch Mark a Pfenneg iwwerdroen a bezuelt. D'Leit haten eng Rei vu feste Wäerter am Kapp, wéi zum Beispill: * 1 Mark = 1,25 Frang * 2 Mark = 2,50 Frang * 4 Mark = 5,00 Frang * 8 Mark = 10,00 Frang * 12 Mark = 15,00 Frang Fir z.&nbsp;B. en Zuchticket vun 17,85 Frang ze bezuelen, gouf am Kapp follgend Rechnung gemaach: éischtens goufe 17,50 Frang mat 14 Mark ofgedeckt (15 Frang fir 12 Mark plus 2,50 Frang fir 2 Mark). Et hunn dunn nach 35 Zantim (oder 7 Su) gefeelt. Fir dëse Reschtbetrag ze begläichen, konnt ee flexibel verschidde Mënze kombinéieren: e Lëtzebuerger 10-Zantim-Stéck (2 Su), e franséischt an e belscht 5-Zantim-Stéck (jee 1 Su), en däitscht 10-Penneg-Stéck (2&nbsp;½ Su) an e Lëtzebuerger 2&nbsp;½-Zantim-Stéck (½&nbsp;Su) – wat exakt de Gesamtbetrag vu 7 Su erginn huet. Stoung awer d'Wuert „effectif“ derbäi, huet d'Bezuelung misse strikt a franséischen oder belsche Frange gemaach ginn. Dat war kee Problem, soulaang een dës Mënzen oder Schäiner zur Hand hat. War dat awer net de Fall, konnt een och mat däitsche Mënzen oder Schäiner bezuelen – allerdéngs huet een hei missen en Agio (en zousätzlechen Opschlag) drop bezuelen. Fir beispillsweis eng Schold vun 1.750 franséische Frang mat däitsche Mark ze begläichen, huet een 1,5 % dobäiziele missen. Streng geholl huet dësen Opschlag d'Differenz tëscht deenen zwou Wärungen um Dagescours op der Paräisser [[Bourse (Ekonomie)|Bourse]] reflektéiert. Well dëse Cours am Alldag awer bal ëmmer ëm 1,5 % gependelt huet, gouf aus Kamoudheet einfach fest mat dësem Taux gerechent. D'Rechnung huet dunn esou ausgesinn: 1.750 Frang hunn am Basiswiesselcours 1.400 Mark entsprach, plus déi 1,5 % Opschlag (21 Mark). Deemno sinn am Ganzen 1.421 Mark iwwer d'[[Théik]] gaangen.<ref>[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg. Säiten 58-63'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN= 9-783428-162-178.</ref> Ee konkreet Beispill fir d'Bezuele vun engem Agio ass de Kaf vun den Immobilie vun der [[Brasserie de Luxembourg|Dikrecher Brauerei]] duerch de [[Louis Godchaux]]. Hien huet dës vum [[Liquidateur]] vun der Paräisser ''Société anonyme française de la Brasserie de Diekirch'' (mat Sëtz zu [[Paräis]] an der Rue de Hauteville, 54) iwwerholl. Laut dem Verkafsakt vum 29. Juli 1889, dee vum Ettelbrécker Notaire Salentiny opgeholl gouf, louch den Akafspräis bei 436.000 Frang (Haaptsaach an Niewekäschten) – woubäi 7.000 Frang Agio extra bezuelt goufen<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/brasseriediekirch.html|Titel=Brasserie de Diekirch|Gekuckt=29.09.2026|Datum=29.07.1889|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Fir dem Chaos an de Berechnunge mat de villen auslännesche Mënzen en Enn ze maachen, ass am Joer 1912 d'Iddi erëm opkomm, eng eege lëtzebuergesch Wärung ze schafen. D'Regierung huet virgeschloen, eegene Sëlwermënze mat engem Nominalwäert vun 1 an 2 Frang souwéi 50 Zantim ze klappen – an engem Gesamtvolume vu bis zu 10 Frang pro Awunner. Am Mee 1913 huet de [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] d'Regierung zousätzlech opgefuerdert, Virkéierungen ze treffen, falls e Krich tëscht de groussen Nopeschlänner géif ausbriechen an doduerch dat däitscht a franséischt Goldgeld rar géif ginn. Nëmmen e Joer méi spéit huet den Ausbroch vum Éischte Weltkrich d'Pläng vun enger eegener Wärung dunn awer op Äis geluecht<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/r2pxgn9h9t/pages/9/articles/DIVL359|Titel=Frappe de monnaies nationales d’argent.|Gekuckt=02.09.2026|Datum=05.06.1913|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Éischte Weltkrich an 1919=== Wärend an Däitschland d'Reichsbank schonn den 31. Juli 1914 mam Ëmtausch vu Billjeeën a Scheedemënzen a Gold opgehalen hat, huet sech d'Situatioun zu Lëtzebuerg nëmmen e puer Deeg duerno zougespëtzt. Den 3. August 1914 huet Däitschland Lëtzebuerg besat. Nach de selwechten Dag gouf hei am Land e Gesetz gestëmmt, dat d'Geldschäiner vun der BIL zur gesetzlecher Wärung erkläert huet. Gläichzäiteg gouf d'Bank vun der Flicht entbonnen, dës Schäiner géint Gold- oder Sëlwermënzen ëmzetauschen<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Aus Angscht hir Erspuernisser ze verléieren, huet d'Bevëlkerung hir Gold- a Selwermënzen zeréckgehalen. Well d'Leit och kee Vertrauen an d'Schäiner vun den däitsche Banken haten, sinn de Commerce an d'Industrie an eng déif Kris geroden – et huet einfach u Boergeld am Ëmlaf gefeelt. D'Emissioun vu Schäiner mat de Valeure vun 1, 2 a 5 Mark am Gesamtwäert vu 6.250.000 Frang vun der BIL ass net duergaangen, fir d'Lag ze berouegen. Dofir ass de Staat dozou iwwergaangen, zousätzlech [[Keeseschäin|Keeseschäiner]] (''Bons de caisse'') an Héicht vu 5.000.000 Frang ze drécken, déi och de Status vun engem gesetzleche Bezuelmëttel kruten<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/11/28/n2/jo|Titel=Loi du 28 novembre 1914, ayant pour objet d' autoriser 1°l'Etat à émettre des bons de caisse, 2°la Caisse d' épargne à consentir des prêts à court terme sur gage, et 3° de majorer l'émission des billets de la Banque Internationale.|Datum=28.11.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De 26. November 1914 huet de [[Mathias Mongenast]], Generaldirekter vun de Finanzen, an der Chamber erkläert: {{Zitat|{{Fr}} Le bon de caisse, c'est la banknote que l'État mettra en circulation et dont le montant est garanti par le crédit de l'État. Aussitôt que nos ressources seront revenues à une situation normale, nous pourrons peu à peu les retirer de la circulation; aux termes de l'art. 2 du projet de loi, ces billets ont cours forcé.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-12/session_1914-1915-o.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session ordinaire de 1914-1915.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=26.11.1914|Säiten=113|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Nieft de Geldschäiner goufen och Scheedemënzen gepräägt – dës Kéier aus Zénk an Eisen, well de Koffer duerch de Krich knapp gi war. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> {| class="wikitable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1915-1916<ref name="Kolnberger" /> |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Joer !! 5 Centime !! 10 Centime !! 25 Centime !! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1915 || style="background: #b4c7e7;" | 1.200.000 || style="background: #b4c7e7;" | 1.400.000 || || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1916 || || || style="background: #b4c7e7;" | 800.000 || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1918 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.200.000 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.603.000 || || 220.300 |- | style="text-align: left;" | 1919 || || || style="background: #ff3b00; color: white;" | 804.000 || 201.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #b4c7e7; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Zénk |- | style="background: #ff3b00; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Eisen |} </div> Well d'Bevëlkerung och nach déi kleng Mënze gehamstert huet, gouf d'Regierung duerch den Arrêté grand-ducal vum 3. Abrëll 1917 zu enger gezielter Géigemoossnam autoriséiert. Als Drockmëttel krut se d'Erlabnis, d'5-, 10- a 25-Zantimstécker, déi an de Joren 1915 an 1916 gepräägt gi waren, aus dem Verkéier ze zéien. Dës Mënzen hätte misse bei der ''Recette générale'' ëmgetosch ginn – an dat bis zu engem Maximum vun 10 Frang pro Persoun pro Dag. Aus Angscht, op hire Wiesselmënzen sëtzenzebleiwen, hu vill Leit hir gehamstert Reserven opginn, wouduerch séier erëm méi Mënzen an den alldeeglechen Ëmlaf komm sinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1917/04/03/n2/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 3 avril 1917, décrétant certaines mesures pour enrayer la thésaurisation de la monnaie de billon.|Datum=03.04.1917|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Wéi de Krich am November 1918 op en Enn gaangen ass, stoung Lëtzebuerg virun enger gewalteger Erausfuerderung: Am Land ass e risege Bierg un däitsche Suen zirkuléiert. Well d'Goldmark, déi jo net méi un d'Gold gekoppelt war, an Däitschland schonns 1918 d'Hallschent vun hirem Wäert verluer hat, huet d'Lëtzebuerger Regierung séier handele misse fir de wirtschaftlechen Zesummebroch z'evitéieren. Mat engem groussherzoglechen Arrêté vum 11. Dezember 1918 gouf den Import vun däitsche Sue verbueden an hiren Ëmlaf gestoppt. Fir d'Erspuertes vun de Bierger ze retten, huet de Staat ronn 200 Millioune Mark am Verhältnes vun 1 Mark géint 1,25 Frang zeréckkaaft<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Well de Staat awer keng Frang-Geldschäiner hat, an him souwisou déi néideg Gold- oder Sëlwerreserven fir dës enorm Zomm gefeelt hätt, goufen erëm Keeseschäiner als eng temporär Noutléisung gedréckt. Parallel zu dëser monetärer Transformatioun huet Lëtzebuerg den 1. Januar 1919 och den däitschen Zollveräin offiziell verlooss. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+ Emissioun vu Keeseschäiner vun 1914 bis 1919 |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Legal Basis !! Volume !! Valeur !! Verfallsdatum |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs soit 100 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs soit 1 Mark 60 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Francs soit 80 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 116.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 500 Francs || 01.01.1923 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 68.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 10.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 46.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 9.227.000 Frang || style="text-align: left;" | 10 Francs || 09.05.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 12.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 2.500.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Franc || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 800.000 Frang || style="text-align: left;" | 50 Centimes || 15.07.1925 |} <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1915/08/17/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 17 août 1915, autorisant le Gouvernement à émettre une seconde émission de bons de caisse.|Datum=17.08.1915|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/xfzg60pjg4/pages/2/articles/DIVL80]|Titel=Arrêté du 22 mars 1918, concernant une troisième émission de bons de caisse.|Datum=22.03.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=https://viewer.eluxemburgensia.lu/|Sprooch=fr}}</ref> <ref name="ARR19181211>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/a/1919/01/04/n1/jo|Titel=Arrêté du 4 Janvier 1919, concernant une quatrième émission de Bons de caisse.|Datum=04.01.1919|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Am Arrêté vum 11. Dezember 1918 Artikel 4 liese mir fir d'alleréischt an engem offiziellen Dokument vum Lëtzebuerger Staat: {{Zitat|{{Fr}} Aux fins qui précèdent et par dérogation à l'art, 1er al. 3 de la loi du 28 novembre 1914 sur rémission des bons de caisse, le Gouvernement est autorisé à faire une quatrième émission de bons de caisse en '''francs luxembourgeois''', jusqu'à concurrence d'une somme égale à celle des monnaies qui seront présentées à l'échange. Les bons de caisse des quatre émissions sont, sous tous les rapports, assimilés entre eux; leur valeur nominale s'entend en '''francs luxembourgeois''' et ce nonobstant toutes inscriptions contraires<ref name="ARR19181211 />. }} Déi wichteg Datumer a der Genesis vum Lëtzebuerger Frang sinn: 1842 wéi de Rapport mam Daler festgesat gouf, 1849 wéi en als Buchwärung agefouert gouf a schlussendlech 1918 wéi e sech vun der Goldmark ofgenuebelt huet.  == Lëtzebuerger Frang an déi Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10-Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] op en Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an den Ëmlaf bruecht. Se sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa se keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Ee sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. De Lëtzebuerger Frang hat domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint''. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1929/12/19/n1/jo|Titel=Loi du 19 décembre 1929 ayant pour objet la stabilisation de la monnaie luxembourgeoise|Gekuckt=11.10.2026|Datum=19.12.1929|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom [[Zweete Weltkrich]], ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Se huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: zeréck an d'Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark|Räichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, wann d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dësen Zenario bal Realitéit ginn. Mam [[Europäesche Wiesselcoursmechanismus]] (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mä duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: an engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, iwwerdeems de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro ''Cours legal'' kritt an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der [[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1915 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] |24.02.1915 - 01.01.1930 |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |10 Frang |1944 |[[File:Frang101945V.jpg|250px]] |[[File:Frang101945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 01.08.1953 |- |20 Frang |1944 |[[File:Frang201945V.jpg|250px]] |[[File:Frang201945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1955 |- |50 Frang |1944 | | |14.10.1944 - 30.04.1964 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31.12.1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1953}} |1953<br>1956<br>1959<br>1962<br>1964<br>1966 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang{{Anker|20F1955}} |1955<br>1956<br>1960 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang{{Anker|50F1961}} |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang{{Anker|100F1956}} |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang{{Anker|100F1963}} |1963 |[[File:Frang1001963V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001963H.jpg|250px]] |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1967}} |1967<br>1970 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang{{Anker|20F1966}} |1966<br>1972<br>1974 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970<br>1975{{Anker|100F1970}} |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986<br>1993 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993<br>1996 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Wëllem III 1849-1890==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder een Su |1854 |[[File:C51854V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51854H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 01.03.1854 - 30.09.1901 |- |10 Centime oder een décke Su |1860 |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Rv.JPG|zentriert|rahmenlos]] |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Av.JPG|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 1860 - 30.09.1901 |} ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |[[Feierstëppeler|1 Frang<br>Typ 1952]] |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Quellen == Quelle vum Artikel, wou net anescht uginn: * Kapitel ''Ursprong'': **[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN 9-783428-162-178 {{de}}, **[[Paul Margue]] & [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'' Editions Binsfeld, Luxembourg 1990, ISBN 2-87954-011-9 {{fr}}, **[[Raymond Weiller]]: ''125 ans de papier-monnaie luxembourgeois'' Banque Internationale à Luxembourg, Luxembourg 1981 * Ënnerkapitel ''Gesetz vum Gresham'': {{Citation|URL=https://www.bcl.lu/fr/media_actualites/communiques/2007/01/expo1/catalogue__Monnaies_grecques_____Monnaies_celtes_.pdf|Titel=Bonne monnaie, mauvaise monnaie|Gekuckt=29.09.2026|Auteur=René Link|Wierk=www.bcl.lu|Säiten=65-70|Sprooch=fr}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] 757y28cx21ub6a4rs0ym02dt00350bl 2711714 2711630 2026-10-12T11:26:13Z Les Meloures 580 /* Éischte Weltkrich an 1919 */ ..... 2711714 wikitext text/x-wiki {{Infobox Wärung}} De '''Lëtzebuerger Frang''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en du mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. == Ursprong == De Lëtzebuerger Frang ass net iwwer Nuecht entstanen, mä huet sech iwwer Joerzéngten entwéckelt. Vu sengen Urspréng als reng [[Buchgeld|Buchwärung]] mat engem feste [[Wiesselcours]] zum [[preiseschen Daler]], iwwer d'Klappe vu klenge Wiesselmënzen, bis hin zu senger spéiderer Bindung un déi [[däitsch Goldmark]]. Eréischt nom Enn vum [[Éischte Weltkrich]] huet de Lëtzebuerger Frang seng ganz eege Gestalt ugeholl, éier en eng enk Allianz mam [[belsche Frang]] agaangen ass, fir schlussendlech vum Euro ofgeléist ze ginn. === Festsetze vun de Wiesselcoursen an d'Auswierkunge vum Gresham-Gesetz zu Lëtzebuerg (1841–1842) === ==== Ausgangslag an de Rapport mam Gulden ==== Duerch den Arrêté vum Kinnek-Groussherzog vum 20. August 1841<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1841/08/20/n1/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 20 Août 1841 concernant la fixation de la valeur du franc en monnaie des Pays-Bas.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.08.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> gouf den offizielle Wiesselcours am deemolege Lëtzebuerg op 0,4725 [[hollännesche Gulden|hollännesch Gulde]] fir ee Frang – sief et de [[Franséische Frang|franséischen]] oder de belsche Frang – festgeluecht. Well Lëtzebuerg, mat Ausnam vun der [[Festung Lëtzebuerg|Festungsstad]], vun 1830 bis 1839, eng Zäitspan déi am Film „[[De falschen Hond|De falschen Hond“]] beschriwwe gëtt, ënner belscher Administratioun stoung, an d'Belsch dëse Cours scho mam Gesetz vum 5. Juni 1832 agefouert hat<ref>{{Citation|URL=https://unionisme.be/pasinomie/1832/L18320605.pdf|Titel=Loi du 5 juin 1832 (loi monétaire)|Gekuckt=11.10.2026|Datum=05.06.1832|Editeur=unionisme.be|Sprooch=fr}}</ref>, war dësen Tarif [[De jure / de facto|de facto]] scho laang am Land etabléiert. Theoretesch sollt dëse Cours op dem reale [[Sëlwer|Sëlwergehalt]] vun de Mënze berouen. Den hollännesche Sëlwergulden huet aus 9,613 Gramm puerem Sëlwer bestanen, iwwerdeems de franséische Germinal-Frang 4,5 Gramm rengt Sëlwer enthalen huet. Doraus ergëtt sech en tatsächleche mathematesche Sëlwer-Rapport vu: 4,5 / 9,613 = 0,46812 Gulden. Well den offizielle Kurs am Dekreet mat 0,4725 awer méi héich ugesat war, gouf de Frang am Verglach zum Gulde gesetzlech iwwerbewäert. ====Bäitrëtt an den Zollveräin an de preiseschen Daler==== Mam Bäitrëtt vu Lëtzebuerg an den [[Däitschen Zollveräin]] am Abrëll 1842 huet och en offiziellen Ëmrechnungscours fir de preiseschen Daler misse festgeluecht ginn<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/conv/1842/09/21/n1/jo|Titel=Vertrag vom 8 Februar 1842 über den Anschluß des Großherzogtums Luxemburg an den Deutschen Zoll- und Handels-Verein.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.02.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=de}}</ref>. Duerch déi preisesch Garnisoun an der [[Bundesfestung]] waren dës Daler an der Festungsstad souwisou scho fest am alldeeglechen Ëmlaf verankert. Fir dëst ze reegelen, huet de Kinnek-Groussherzog den Arrêté vum 16. Mäerz 1842 erlooss<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1842/03/16/n2/jo|Titel=Arrêté Royal Grand-ducal du 16 Mars 1842 portant fixation de la valeur du franc en monnaie de Prusse.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=16.03.1842|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> mat deem festgehale gouf, datt de franséischen an de belsche Frang bei den ëffentleche Keese fir d'Zollbezuelungen exakt de Wäert vun aacht [[preisesche Sëlwergroschen]] haten. Doraus huet sech en offizielle Cours vun 1 Daler = 3,75 Frang erginn. Och hei huet d'Mathematik net mat der Realitéit iwwereneegestëmmt: En Daler hat 16,7 Gramm rengt Sëlwer an de Frang 4,5 Gramm. De reelle Rapport louch deemno bei: 4,5 / 16,7 = 0,26946 Daler. Well de preiseschen Daler an 30 Sëlwergroschen an de Sëlwergrosche selwer an 12 Pfenneg gedeelt war, hätt de reelle Cours misse bei 8 Groschen an 1 Pfenneg leien. Mat engem offizielle Kurs vun exakt 8 Grosche gouf de Frang par Rapport zum Daler awer ënnerbewäert. ==== Gesetz vum Gresham ==== Dës Diskrepanzen tëscht dem offiziellen, gesetzleche Cours an dem reelle Sëlwerwäert hunn eng klassesch Form vum [[Gesetz vum Gresham|Gresham sengem Gesetz]] ausgeléist („Schlecht Geld verdrängt dat gutt Geld“). Dat huet zu enger Kettereaktioun gefouert: * Frang vs. Gulden: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Frang huet den ënnerbewäerten, „gudden“ Gulden aus dem alldeeglechen Ëmlaf verdrängt. * Daler vs. Frang: den iwwerbewäerten, „schlechten“ Daler huet gläichzäiteg den ënnerbewäerten, „gudden“ Frang verdrängt. D'Resultat war paradox: den Daler gouf zur dominanter Wärung bei allen Transaktiounen. De Frang dogéint gouf wéinst senger gesetzlecher Ënnerbewäertung ëmmer méi rar an am private Besëtz vun de Leit als stabille Wäertspäicher gehamstert. Ob dëse Wiesselcours gewielt gouf, fir déi wirtschaftlech Verbindung tëscht Lëtzebuerg a [[Preisen|Preise]] mat dem gemeinsamen Daler dauerhaft ze stäerken, oder reng fir de Bierger een nach méi lästegt Ëmrechnen ze erspueren, bleift ongewëss. E Sëlwergroschen war schliisslech genau 12,5 [[Centime|Zantim]] – also zwee an en Hallwe Su wäert. Am preisesche Rheinland war de franséische Frang zanter 1821 mat 7 Groschen an 11 Pfenneg nach manner wäert. Do kann een dovun ausgoen, datt dëse Cours bewosst esou niddreg ugesat war, fir de franséische Mënzen – déi vun 1795 bis 1815 offiziell am Ëmlaf waren – lasszeginn.<ref>{{Citation|URL=https://staatsbibliothek.ewigerbund.org/viewer/image/gs_preussen_1821/200/#topDocAnchor|Titel=Gesetz-Sammlung für die Königlichen Preußischen Staaten|Gekuckt=29.09.2026|Datum=1821|Wierk=staatsbibliothek.ewigerbund.org|Sprooch=de}}</ref> Am Mee 1843 gouf beschloss, de preiseschen Daler an alle Staatskeese fir d'An- an d'Ausbezuelen zouzeloossen.<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/pnm50j2zw9/pages/1/articles/DIVL24|Titel=Avis relatif à l‘argent de Prusse|Gekuckt=29.09.2026|Datum=05.05.1843|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Vun 1844 u gouf dës Reegelung op déi aner Wärungen am Zollveräin ausgedeent, déi de selwechte Sëlwergehalt wéi den Daler haten.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/1vn15hzm1d/pages/1/articles/DIVL30?search=20%2520janvier%25201844|Titel=Avis concernant la valeur du thaler|Gekuckt=29.09.2026|Datum=20.01.1844|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref> Nom Artikel 11 vum Zolltraité vun 1842 hätt Lëtzebuerg eigentlech de preiseschen Daler oder de [[süddäitsche Gulden]] als offiziellt Bezuelungsmëttel aféiere missen, wat awer net gemaach gouf. Bei der Verlängerung vum Traité am Joer 1847 gouf déi Obligatioun du gestrach. Mir haten also: * 1 Frang = 8 Sëlwergroschen (de Sëlwergrosche war trotz sengem Numm eng [[Billon]]mënz mat engem klenge Sëlwerundeel vu just 22&nbsp;%) * 1 Pies<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=P01353''Pies''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 19.09.2026.</ref> = ee sëlwert franséischt 10-Su-Stéck = 4 Sëlwergroschen * 1 décke Su = 10 Zantim = 10 Pfenneg * 1 Su = 5 Zantim = 5 Pfenneg ===Aféierung als Buchwärung (1849)=== Duerch d'Gesetz vum 20. Dezember 1848 gouf de Frang (ënnerdeelt an Zantim) mat Wierkung op den 1. Januar 1849 déi offiziell Rechnungseenheet vu Lëtzebuerg.<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/20/n1/jo|Titel=Loi du 20 décembre 1848 décrétant un autre système monétaire à partir du 1er janvier 1849.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=20.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> En huet den hollännesche Gulden am Verhältnis vun 1 op 2,1164 ersat. Vun do un huet de Staat all seng Finanzen a Frange geféiert, iwwerdeems d'Zollbestëmmungen onberéiert bloufen. Allerdéngs war de Frang am Ufank just eng reng Buchwärung ouni eegen national Mënzen oder Billjeeën; am Alldag huet d'Bevëlkerung weiderhi mat auslänneschem Geld bezuelt. Am [[Chamberblietchen|Chamberblietche]] vun 1848 gëtt an dësem Kontext vun der Aféierung vun engem neie „système monétaire“ geschwat. Fir dës Ëmstellung an der Praxis ze realiséieren, huet eng Onmass vu Gesetzer a Reglementer systematesch missten ugepasst ginn, well d'Montanten – wéi zum Beispill d'Tariffer vun den Amenden<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1848/12/26/n5/jo|Titel=Loi du 26 décembre 1848, N° 22, réduisant en francs les droits de timbre, d’enregistrement, de greffe, d’hypothèques, ainsi que les amendes y relatives, fixés en florins.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=26.12.1848|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wou fir ëmzerechnen just mat engem Facteur 2 multiplizéiert gouf – a Gulden ausgedréckt waren.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-11/SESSION_1848-O.pdf|Titel=Procès-verbaux des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session de 1848.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1851|Wierk=chl.lu|Sprooch=fr}}</ref> Interessanterweis huet dëst Gesetz déi bestoend Mënzgesetzer vun 1816 an 1832 onberéiert gelooss. An der Theorie waren den hollännesche Gulden an de belsche Frang also weiderhin déi offiziell Wärungen, obwuel se am Alldag an an der Realitéit vum Ëmlaf bal guer net méi existéiert hunn. An der Praxis huet sech doraus e reegelrechten Dualismus entwéckelt: wann an engem Kontrakt de Begrëff „Frang“ ouni Weideres benotzt gouf, da war domat de fiktive Frang am Wäert vun 8 Grosche gemengt. Sollt d'Bezuelung awer a belschen oder franséische Frange geschéien, huet missten explizitt vum „Frang effektiv“ oder engem änleche Begrëff geschwat ginn. Dës juristesch an alldeeglech Realitéit huet den [[Affekot]] an [[Deputéierten|Deputéierte]] [[Léon Wurth]] wärend enger Sëtzung an der [[Chamber]] den 30. November 1870 treffend op de Punkt bruecht: {{Zitat|{{Fr}} D'après la jurisprudence qui s'est établie dans notre pays, et à l'appui de laquelle on peut invoquer différentes décisions judiciaires, il existe chez nous un franc fictif qui a la valeur de 8 silbergros, et qui diffère ainsi en valeur du franc effectif. <ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2024-12/SESSION_1870-1871-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session législative de 1870-1871.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=1871|Säiten=221|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Datt dëse System vum fiktive Frang d'Land nach iwwer Jore markéiert huet, beweist och en Avis vun der [[Banque internationale à Luxembourg]] vum 21. Februar 1876. Och e puer Joerzéngten no der offizieller Ëmstellung huet d'Bank bemierkt: {{Zitat|{{Fr}} Jusqu‘ici le franc luxembourgeois n‘a été qu‘une monnaie fictive ayant la valeur de 8 silbergros. <ref>{{Citation|URL=https://wdocs-pub.chd.lu/docs/archive/33/23/80043235_pdf|Titel=Avis des autorités financières entendues.|Gekuckt=09.10.2026|Datum=21.02.1876|Säiten=115|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} ===Éischt Wiesselmënzen (1854)=== Ënnert dem Finanzminister [[Norbert Metz]] huet d'[[Chamber]] mam Gesetz vum 9. Januar 1852 d'Fabrikatioun vun eisen alleréischte lëtzebuergesche Mënze beschloss<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/01/09/n6/jo|Titel=Loi du 9 janvier 1852, ordonnant la fabrication de monnaies de cuivre pour le Grand-Duché.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=09.01.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Dat neit Gesetz sollt deemools d'auslännesch [[Koffer|Koffermënzen]] als gesetzlecht Bezuelmëttel ofschafen. Well awer net genuch Wiesselgeld am Ëmlaf war, huet d'Regierung dës Bestëmmung mam Gesetz vum 17. Dezember 1853 kuerzfristeg missen zréckzéien<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1853/12/17/n3/jo|Titel=Loi du 17 décembre 1853 concernant la démonétisation des monnaies de cuivre étrangères.|Gekuckt=09.09.2026|Datum=17.12.1853|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Am Mäerz 1854 war et dunn awer sou wäit: déi éischt Lëtzebuerger Mënze koumen an d'Zirkulatioun. Et waren dëst Stécker vun 2,5, 5 an 10 Zantim aus [[Koffer]] (eigentlech [[Bronze]]: 95 % Koffer mat 4 % [[Zënn]] an 1 % [[Zénk]]), déi op dem [[Avers (Numismatik)|Avers]] de lëtzebuergesche [[Wopen|Wope]] gewisen hunn. Heibäi huet et sech allerdéngs reng ëm [[Scheedemënzen]] gehandelt – also ëm Mënzen aus engem bëllegem Metall oder Metalllegéierung ([[Zénk]], [[Eisen]], Bronze, [[Koffernéckel]]) mat engem klenge [[Nennwäert]]. Op eegen Nationalmënzen ([[Kurantmënzen]]) aus wäertvollem Sëlwer oder [[Gold]] gouf bewosst verzicht, well dat fir de klenge Staat deemools vill ze deier gi wier. Fir d'Praxis gouf zousätzlech festgeluecht, datt de maximale Betrag, deen ee mat dëse Mënze bezuelen duerft, op fënnef Frang limitéiert war<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1852/11/30/n7/jo|Titel=Loi du 30 novembre 1852, N° 842, fixant le maximum de monnaie de cuivre à recevoir comme appoint. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=30.11.1852|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> <!-- Éischt Tabell: Prägungen --> {| class="wikitable sortable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1854–1908<ref name="Kolnberger">{{Citation|URL=https://orbilu.uni.lu/bitstream/10993/59997/1/BelVSWG_2023_3_336_369_Kolnberger.pdf|Titel=Geldpolitik ohne eigene Währung?|Auteur=Thomas Kolnberger|Gekuckt=09.09.2026|Datum=2023|Wierk=orbilu.uni.lu|Sprooch=fr}}</ref> ! style="text-align: left;" | Joer ! 2,5 Centime ! 5 Centime ! 10 Centime ! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1854 | style="background: #ffe366;" | 640.000 | style="background: #ffe366;" | 680.000 | style="background: #ffe366;" | 500.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1855 | | style="background: #ffe366;" | 600.000 | style="background: #ffe366;" | 1.200.000 | 150.000 |- | style="text-align: left;" | 1860 | | style="background: #ffe366;" | 200.000 | style="background: #ffe366;" | 900.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1865 | | | style="background: #ffe366;" | 1.000.000 | 100.000 |- | style="text-align: left;" | 1870 | style="background: #ffe366;" | 209.888 | style="background: #ffe366;" | 303.900 | style="background: #ffe366;" | 1.313.050 | 151.747 |- | style="text-align: left;" | 1901 | style="background: #ffe366;" | 800.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 2.000.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 4.000.000 | 520.000 |- | style="text-align: left;" | 1908 | style="background: #ffe366;" | 400.000 | style="background: #50B873; color: black;" | 1.500.000 | | 85.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #ffe366; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Bronze |- | style="background: #50B873; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Koffernéckel |} </div> Finanziell gesinn huet sech dës Moossnam fir de Staat als en exzellent Geschäft erwisen. Elleng déi éischt Produktioun vu Mënzen am Nominalwäert vun 100.000 Frang huet d'Regierung just 53.313,54 Frang kascht, wat engem beträchtleche Mënzgewënn – dem sougenannte [[Seigniorage]] ([[Däitsch|de]].: ''Geldschöpfungsgewinn'') – vu 46,7 % entsprach huet. Trotz dësem Gewënn fir d'Staatskeess konnten d'Emissiounen den akuten Defizit u Wiesselmënzen net behiewen. Déi nei lëtzebuergesch Mënze sinn nämlech séier an d'Belsch an a Frankräich ofgefloss, well se do ouni Weideres 1:1 akzeptéiert goufen. Well den effektive belsche Frang mat 8,1 Groschen awer méi wäert war wéi de fiktive Lëtzebuerger Frang mat sengen 8 Groschen, ass duerch dësen Ënnerscheed ([[Agio]]) e reegelrechte „Drainage“ entstanen. Dat neit Geld gouf aus dem lëtzebuergeschen Ëmlaf erausgezunn, de Manktem u Klenggeld blouf bestoen. Tëscht 1893 an 1896 hu Frankräich an d'Belsch – als Membere vun der [[Laténgesch Mënzunioun|Laténgescher Mënzunioun]] (an där Lëtzebuerg ni Member war obschonns hir Mënzen a Schäiner am Land zirkuléiert sinn) – resolut Moossnamen ergraff, fir den Iwwerfloss un auslännesche Wiesselmënzen an hirem Ëmlaf lass ze ginn. Dës Entscheedung sollt och fir d'Groussherzogtum schwéier Konsequenzen hunn: ëm 1900 huet d'Belsch Lëtzebuerger Koffermënzen am Wäert vu ronn 500.000 Frang zeréckgeschéckt. Dëst war eng immens Zomm, wann ee bedenkt, datt Lëtzebuerg bis zu deem Zäitpunkt am Ganze just Mënze fir 601.747 Frang hat klape loossen. Well d'Land doropshi wuertwiertlech mat dëse klengen, ofgenotzten an oxidéierte Suen iwwerschwemmt gouf, huet d'Regierung séier reagéiert. Fir de Problem ze léisen, goufen déi al 5 an 10 Zantim-Stécker agezunn a mat neie Mënzen aus engem, dee Moment, moderne Koffernéckel-Alliage ersat. ===International Bank zu Lëtzebuerg (1856)=== Déi 1856 gegrënnte Banque internationale à Luxembourg (BIL)<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1856/03/08/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 8 mars 1856 approuvant les statuts de la Banque Internationale de Luxembourg. |Gekuckt=09.09.2026|Datum=08.03.1856|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> krut d'Recht, eege Schäiner erauszeginn. Dëst Emissiounsrecht huet – genee wéi bei den anere [[Privatbank|Privatbanken]]<ref>{{Citation|URL=https://www.bavarikon.de/object/bav:BSB-CMS-0000000000002122|Titel=Deutsches Papiergeld 1800-1945 |Gekuckt=09.09.2026|Wierk=www.bavarikon.de|Sprooch=de}}</ref> am [[Däitsche Bond]] – verschidde Wärungen aus där Epoch ofgedeckt, dorënner de Frang, den hollännesche Gulden an de preiseschen Daler. D'Bank huet hir Aktivitéit den 31. Juli 1856 opgeholl; hir éischt Ausgab am Wäert vun 10 Daler gouf den 1. September 1856 ausgestallt. Dëst sollt awer déi eenzeg vun dëser Aart bleiwen, well Preisen zanter 1857 den Ëmlaf vun auslänneschem Pabeiergeld op hiren Territoire verbueden hat. Well d'Aktivitéit vun der BIL doduerch virleefeg staark ageschränkt war, huet se – mat Ausnam vum Joer 1900 – nëmmen nach Schäiner a Frangen erausginn. Obwuel d‘Billjeeë kee gesetzlecht Bezuelmëttel waren, goufen se zanter 1859 awer vun de Staatskeesen akzeptéiert. Well d'Emissioun vun dëse Geldschäiner awer ëmmer erëm mat Schwieregkeete verbonne war, huet de Verwaltungsrot schlussendlech decidéiert, d'Ausriichtung vum Institut ze änneren. Doropshin huet d'Bank sech zu engem Kreditinstitut weiderentwéckelt<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/bil.html|Titel=BIL|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der BIL an de Joren 1856–1900 ! Emissionsdatum ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. September 1856 | 10 Thaler | |- | 30. September 1880 | 25 Francs | mat Stempel 25 Francs = 20 Mark |- | 15. September 1890 | 100 Francs | mat Stempel 100 Francs = 80 Mark |- | 1. Juli 1900 | 50 Mark | |- | 1. Juli 1900 | 20 Mark | |} === Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg === Wéi de Gesetzesprojet iwwer d'[[Banque nationale du Grand-Duché de Luxembourg|Banque nationale]] de 27. Februar 1872 an der Chamber presentéiert gouf, ass en op kräftege Widderstand gestouss. Besonnesch de [[Paul de Scherff]], deen de Rapporteur vun der zoustänneger Chamberkommissioun war, an de [[Charles Simons]] (de spéideren Direkter vun der BIL) hu sech kritesch gewisen. Den de Scherff huet keng reell Virdeeler fir d'Land gesinn: well den Entworf d'Bank als reng Emissiounsbank ouni d'Recht op eng direkt Kreditvergab definéiert huet, war hiren Notze fir d'Wirtschaft an d'Bierger staark begrenzt. Zousätzlech war de lëtzebuergeschen Inlandsmaart deemools vill ze kleng, fir nieft der etabléierter BIL eng zweet Emissiounsbank (de. ''Zettelbank'') ze verkraaften. Fir den normale Steierzueler huet de Projet keng materiell Virdeeler bruecht, mee éischter de Risiko vun enger Wärungsentwäertung am Fall vun enger Finanzkris. D'Kritiker hu bemängelt, datt de Staat d'Risiken iwwerhuele sollt, wärend déi meeschtens auslännesch Grënner a Spekulanten d'Gewënner an d'Emissiounsprimmen an d'Täsch stieche géifen<ref>{{Citation|URL=https://books.google.lu/books?id=OFdSAAAAcAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|Titel=LA NOUVELLE BANQUE|Datum=1872|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=books.google.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Och aus dem Ausland koume schwéier Bedenken: déi preisesch Regierung huet en negativen Avis ofginn an am Virfeld kloer gemaach, datt d'Billjeeë vun dëser neier Bank weeder a Preisen nach am deemolegen [[Elsass-Loutrengen|Elsass-Loutrenge]] fir Paiementer akzeptéiert géife ginn. Trotz all dëser Kritik gouf d'Bank mam Gesetz vum 17. Mee 1873 offiziell gegrënnt<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1873/05/16/n1/jo|Titel=Loi du 16 mai 1873, qui autorise la création d’une Banque Nationale à Luxembourg.|Datum=16.05.1873|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Kuerz drop, den 1. Juni 1873, huet se hir Dieren opgemaach, fir dann den 1. Juli 1873 hir éischt eege Billjeeën erauszeginn. Dës Billjee goufe vun de Staatskeese bis zu engem maximale Montant vun 150.000 Frang ugeholl. {| class="wikitable sortable" |+ Billjeeë vun der ''Banque nationale'' an de Joren 1873–1876 ! Emissionsdatum ! Volume ! Valeur ! Bemierkung |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 20 Thaler | Austausch géint Billjeeën a Mark mat der Emissioun vum 25. Mäerz 1876 |- | 1. Juli 1873 | 2.000.000 Daler | 10 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 500.000 Daler | 5 Thaler | idem |- | 1. Juli 1873 | 3.500.000 Frang | 100 Francs | Austausch duerch d'Staatskeess no der Faillite de 26. September 1881 |- | 1. Juli 1873 | 1.500.000 Frang | 20 Francs | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 1.600.000 Mark | 20 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 2.000.000 Mark | 10 Mark | idem |- | 25. Mäerz 1876 | 400.000 Mark | 5 Mark | idem |} Ausser der BIL ware virun allem och d'Cheffe vun der Industrie, dorënner den [[Norbert Metz]], géint déi nei Bank, well se mat den Offere vun der BIL zefridde waren. Déi nei Bank huet ouni Erfolleg versicht, hir Billjeeën an Däitschland ofzesetzen. Och eng Interventioun vun der lëtzebuergescher Regierung bei der däitscher keeserlecher Regierung zugonschte vun der Bank huet näischt gehollef. Nodeem d'BIL de 15. Juli 1873 via Circulaire matgedeelt hat, datt hire Verwaltungsrot decidéiert hätt, keng Schäiner vun der ''Banque nationale'' méi z'akzeptéieren, huet d'Regierung am Géigenzuch decidéiert, keng BIL-Schäiner méi an de Staatskeesen unzehuelen. Dëse Schrëtt huet de Sträit tëscht deen zwéin Instituter just nach weider verschäerft. De 26. September 1881 huet d'Bank schlussendlech Faillite ugemellt.<ref>{{Citation|URL=https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/x71mw5/pages/1|Titel=Luxemburger Wort: Eine finanzielle Katastrophe.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=27.09.1881|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=de}}</ref> Op Initiativ vun eenzelen Deputéierten – dorënner de [[Jean-Baptiste Fallize]], deen eng ganz kloer Responsabilitéit vum Staat gesinn huet – a fir d'Gemidder ze berouegen, huet d'Chamber no laangen Diskussiounen e Gesetz gestëmmt dat de komplette Remboursement vun all de Billjeeë virgesinn huet<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1881/10/08/n1/jo|Titel=Loi du 8 octobre 1881 concernant le remboursement des billets au porteur de la Banque Nationale.|Datum=08.10.1881|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>, wat e Lach vun 2.150.000 Frang an d'Staatskeess gerappt huet. Haaptursaache fir den Niddergang waren d'Onerfuerenheet vun der Direktioun a vum Regierungskommissär, de Fakt, datt zwou Banken an esou engem klenge Land gläichzäiteg Billjeeën erausginn hunn, an net zulescht iwwerdriwwen an exzessiv Kreditter fir eng Rei Clienten<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-02/SESSION_1881-1882-O.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session extraordinaire du 4-5 Octobre 1881.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=04.10.1881|Säiten=24-67|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Goldmark (1876)=== Am nei gegrënnten [[Däitscht Räich|Zweeten Däitsche Räich]] huet d'Gesetz vum 4. Dezember 1871 d'[[Reichsgoldmünze|''Räichsgoldmënz'']] agefouert; den Honnertsten Deel dovu war d'Mark, déi an 100 Pfenneg ënnerdeelt war<ref>{{Citation|URL=https://de.wikisource.org/wiki/Gesetz,_betreffend_die_Auspr%C3%A4gung_von_Reichsgoldm%C3%BCnzen|Titel=(Nr. 745.) Gesetz, betreffend die Ausprägung von Reichsgoldmünzen. Vom 4. Dezember 1871.|Gekuckt=11.10.2026|Datum=4. Dezember 1871|Editeur=de.wikisource.org|Sprooch=de}}</ref>. No engem weidere Mënzgesetz am Joer 1873 ass dës nei Reichswärung dunn den 1. Januar 1876 offiziell am ganze vereenten Däitschland a Kraaft getrueden an huet am Bundesstaat Preisen den Daler an engem feste Verhältnes 1 Daler = 3 Mark ersat. D'Dalermënzen selwer hunn hiren offizielle Cours nach bis 1907 behalen an d'1-Daler-Mënz gouf an där Zäit ganz einfach als 3-Mark-Mënz weider gebraucht. Mam lëtzebuergesche Gesetz vum 2. Dezember 1876 gouf festgehalen, datt eng Mark 1,25 Frang (oder 10 Sëlwergroschen) wäert ass, an datt déi staatlech Keese Sëlwermënzen nëmme méi bis zu engem Betrag vu 25 Frang pro Paiement akzeptéieren<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/argd/1876/12/02/n1/jo|Titel=Arrêté royal grand-ducal du 2 décembre 1876 concernant l'admission des monnaies de l'Empire allemand dans les caisses publiques.|Datum=02.12.1876|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Doraus huet sech dës Ëmrechnung am lëtzebuergeschen Alldag erginn: * 1 Frang = 80 Pfenneg * 1 Stéckelchen<ref>[https://dico.uni.lu/?sigle=LWB&lemid=S05727''Stéckelchen''],Luxemburger Wörterbuch, digitalisierte Fassung im Wörterbuchangebot der Universität Luxemburg, Department of Humanities. Opgeruff den 29.09.2026.</ref> = 12 ½ Su = 50 Pfenneg = ½ Mark * 1 décke Su = 8 Pfenneg * 1 Su = 4 Pfenneg * ½ Su = 2 Pfenneg Hei muss ee gutt oppassen: Et handelt sech elo ëm de Pfenneg als Ënnerdeelung vun der neier Mark (een Honnertstel), an net méi ëm den ale Pfenneg, deen d'Ënnerdeelung (een Zwielefte) vum Sëlwergrosche war. ===Situatioun am Ufank vum 20. Joerhonnert=== Als [[Kurant|Kurantmënzen]] hunn haaptsächlech däitsch Gold- a Sëlwermënzen zirkuléiert. D'Mënze vun der Laténgescher Mënzunioun waren dergéint nëmmen an engem ganz klenge Mooss am Ëmlaf, wärend hollännesch Gulden iwwerhaapt net méi ze fanne waren. Bei de sougenannte [[Scheidemünzen]] gouf et eng regional Mëschung: do goufe Lëtzebuerger, däitsch, franséisch an och belsch Mënze parallel benotzt. Bei de Geldschäiner hu virun allem d'Emissioune vun der BIL an déi vun den däitsche Banken dominéiert, wärend franséisch a belsch Billjeeën éischter eng Raritéit waren. D'Paiementer goufen a Frange fixéiert. Wann net explizitt d'Wuert „effectif“ derbäi stoung, gouf de Betrag mat de gesetzlechen Ëmrechnungscoursen an däitsch Mark a Pfenneg iwwerdroen a bezuelt. D'Leit haten eng Rei vu feste Wäerter am Kapp, wéi zum Beispill: * 1 Mark = 1,25 Frang * 2 Mark = 2,50 Frang * 4 Mark = 5,00 Frang * 8 Mark = 10,00 Frang * 12 Mark = 15,00 Frang Fir z.&nbsp;B. en Zuchticket vun 17,85 Frang ze bezuelen, gouf am Kapp follgend Rechnung gemaach: éischtens goufe 17,50 Frang mat 14 Mark ofgedeckt (15 Frang fir 12 Mark plus 2,50 Frang fir 2 Mark). Et hunn dunn nach 35 Zantim (oder 7 Su) gefeelt. Fir dëse Reschtbetrag ze begläichen, konnt ee flexibel verschidde Mënze kombinéieren: e Lëtzebuerger 10-Zantim-Stéck (2 Su), e franséischt an e belscht 5-Zantim-Stéck (jee 1 Su), en däitscht 10-Penneg-Stéck (2&nbsp;½ Su) an e Lëtzebuerger 2&nbsp;½-Zantim-Stéck (½&nbsp;Su) – wat exakt de Gesamtbetrag vu 7 Su erginn huet. Stoung awer d'Wuert „effectif“ derbäi, huet d'Bezuelung misse strikt a franséischen oder belsche Frange gemaach ginn. Dat war kee Problem, soulaang een dës Mënzen oder Schäiner zur Hand hat. War dat awer net de Fall, konnt een och mat däitsche Mënzen oder Schäiner bezuelen – allerdéngs huet een hei missen en Agio (en zousätzlechen Opschlag) drop bezuelen. Fir beispillsweis eng Schold vun 1.750 franséische Frang mat däitsche Mark ze begläichen, huet een 1,5 % dobäiziele missen. Streng geholl huet dësen Opschlag d'Differenz tëscht deenen zwou Wärungen um Dagescours op der Paräisser [[Bourse (Ekonomie)|Bourse]] reflektéiert. Well dëse Cours am Alldag awer bal ëmmer ëm 1,5 % gependelt huet, gouf aus Kamoudheet einfach fest mat dësem Taux gerechent. D'Rechnung huet dunn esou ausgesinn: 1.750 Frang hunn am Basiswiesselcours 1.400 Mark entsprach, plus déi 1,5 % Opschlag (21 Mark). Deemno sinn am Ganzen 1.421 Mark iwwer d'[[Théik]] gaangen.<ref>[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg. Säiten 58-63'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN= 9-783428-162-178.</ref> Ee konkreet Beispill fir d'Bezuele vun engem Agio ass de Kaf vun den Immobilie vun der [[Brasserie de Luxembourg|Dikrecher Brauerei]] duerch de [[Louis Godchaux]]. Hien huet dës vum [[Liquidateur]] vun der Paräisser ''Société anonyme française de la Brasserie de Diekirch'' (mat Sëtz zu [[Paräis]] an der Rue de Hauteville, 54) iwwerholl. Laut dem Verkafsakt vum 29. Juli 1889, dee vum Ettelbrécker Notaire Salentiny opgeholl gouf, louch den Akafspräis bei 436.000 Frang (Haaptsaach an Niewekäschten) – woubäi 7.000 Frang Agio extra bezuelt goufen<ref>{{Citation|URL=https://www.industrie.lu/brasseriediekirch.html|Titel=Brasserie de Diekirch|Gekuckt=29.09.2026|Datum=29.07.1889|Wierk=industrie.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Fir dem Chaos an de Berechnunge mat de villen auslännesche Mënzen en Enn ze maachen, ass am Joer 1912 d'Iddi erëm opkomm, eng eege lëtzebuergesch Wärung ze schafen. D'Regierung huet virgeschloen, eegene Sëlwermënze mat engem Nominalwäert vun 1 an 2 Frang souwéi 50 Zantim ze klappen – an engem Gesamtvolume vu bis zu 10 Frang pro Awunner. Am Mee 1913 huet de [[Staatsrot (Lëtzebuerg)|Staatsrot]] d'Regierung zousätzlech opgefuerdert, Virkéierungen ze treffen, falls e Krich tëscht de groussen Nopeschlänner géif ausbriechen an doduerch dat däitscht a franséischt Goldgeld rar géif ginn. Nëmmen e Joer méi spéit huet den Ausbroch vum Éischte Weltkrich d'Pläng vun enger eegener Wärung dunn awer op Äis geluecht<ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/r2pxgn9h9t/pages/9/articles/DIVL359|Titel=Frappe de monnaies nationales d’argent.|Gekuckt=02.09.2026|Datum=05.06.1913|Wierk=viewer.eluxemburgensia.lu|Sprooch=fr}}</ref>. ===Éischte Weltkrich an 1919=== Wärend an Däitschland d'Reichsbank schonn den 31. Juli 1914 mam Ëmtausch vu Billjeeën a Scheedemënzen a Gold opgehalen hat, huet sech d'Situatioun zu Lëtzebuerg nëmmen e puer Deeg duerno zougespëtzt. Den 3. August 1914 huet Däitschland Lëtzebuerg besat. Nach de selwechten Dag gouf am Land e Gesetz gestëmmt, dat d'Geldschäiner vun der BIL als gesetzlech Wärung erkläert huet. Gläichzäiteg gouf d'Bank vun der Flicht entbonnen, dës Schäiner géint Gold- oder Sëlwermënzen ëmzetauschen<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Aus Angscht hir Erspuernisser ze verléieren, huet d'Bevëlkerung hir Gold- a Selwermënzen zeréckgehalen. Well d'Leit och kee Vertrauen an d'Schäiner vun den däitsche Banken haten, sinn de Commerce an d'Industrie an eng déif Kris geroden – et huet einfach u Boergeld am Ëmlaf gefeelt. D'Emissioun vu Schäiner mat de Valeure vun 1, 2 a 5 Mark am Gesamtwäert vu 6.250.000 Frang vun der BIL ass net duergaangen, fir d'Lag ze berouegen. Dofir ass de Staat dozou iwwergaangen, zousätzlech [[Keeseschäin|Keeseschäiner]] (''Bons de caisse'') an Héicht vu 5.000.000 Frang ze drécken, déi och de Status vun engem gesetzleche Bezuelmëttel kruten<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/11/28/n2/jo|Titel=Loi du 28 novembre 1914, ayant pour objet d' autoriser 1°l'Etat à émettre des bons de caisse, 2°la Caisse d' épargne à consentir des prêts à court terme sur gage, et 3° de majorer l'émission des billets de la Banque Internationale.|Datum=28.11.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. De 26. November 1914 huet de [[Mathias Mongenast]], Generaldirekter vun de Finanzen, an der Chamber erkläert: {{Zitat|{{Fr}} Le bon de caisse, c'est la banknote que l'État mettra en circulation et dont le montant est garanti par le crédit de l'État. Aussitôt que nos ressources seront revenues à une situation normale, nous pourrons peu à peu les retirer de la circulation; aux termes de l'art. 2 du projet de loi, ces billets ont cours forcé.<ref>{{Citation|URL=https://www.chd.lu/sites/default/files/2025-12/session_1914-1915-o.pdf|Titel=Compte-rendu des séances de la chambre des députés du Grand-duché de Luxembourg Session ordinaire de 1914-1915.|Gekuckt=09.08.2026|Datum=26.11.1914|Säiten=113|Wierk=chd.lu|Sprooch=fr}}</ref>}} Nieft de Geldschäiner goufen och Scheedemënzen gepräägt – dës Kéier aus Zénk an Eisen, well de Koffer duerch de Krich knapp gi war. <div style="display: flex; flex-wrap: wrap; gap: 20px; align-items: flex-start;"> {| class="wikitable" style="text-align: right; margin: 0;" |+ Prägungen a Wäert an de Joren 1915-1916<ref name="Kolnberger" /> |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Joer !! 5 Centime !! 10 Centime !! 25 Centime !! Wäert a Frangen |- | style="text-align: left;" | 1915 || style="background: #b4c7e7;" | 1.200.000 || style="background: #b4c7e7;" | 1.400.000 || || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1916 || || || style="background: #b4c7e7;" | 800.000 || 200.000 |- | style="text-align: left;" | 1918 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.200.000 || style="background: #ff3b00; color: white;" | 1.603.000 || || 220.300 |- | style="text-align: left;" | 1919 || || || style="background: #ff3b00; color: white;" | 804.000 || 201.000 |} <!-- Zweet Tabell: Legend --> {| class="wikitable" style="text-align: left; margin: 0;" |+ '''Material''' |- | style="background: #b4c7e7; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Zénk |- | style="background: #ff3b00; width: 120px; text-align: center; font-weight: bold;" | Eisen |} </div> Well d'Bevëlkerung och nach déi kleng Mënze gehamstert huet, gouf d'Regierung duerch den Arrêté grand-ducal vum 3. Abrëll 1917 zu enger gezielter Géigemoossnam autoriséiert. Als Drockmëttel krut se d'Erlabnis, d'5-, 10- a 25-Zantimstécker, déi an de Joren 1915 an 1916 gepräägt gi waren, aus dem Verkéier ze zéien. Dës Mënzen hätte misse bei der ''Recette générale'' ëmgetosch ginn – an dat bis zu engem Maximum vun 10 Frang pro Persoun pro Dag. Aus Angscht, op hire Wiesselmënzen sëtzenzebleiwen, hu vill Leit hir gehamstert Reserven opginn, wouduerch séier erëm méi Mënzen an den alldeeglechen Ëmlaf komm sinn<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1917/04/03/n2/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 3 avril 1917, décrétant certaines mesures pour enrayer la thésaurisation de la monnaie de billon.|Datum=03.04.1917|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Wéi de Krich am November 1918 op en Enn gaangen ass, stoung Lëtzebuerg virun enger gewalteger Erausfuerderung: Am Land ass e risege Bierg un däitsche Suen zirkuléiert. Well d'Goldmark, déi jo net méi un d'Gold gekoppelt war, an Däitschland schonns 1918 d'Hallschent vun hirem Wäert verluer hat, huet d'Lëtzebuerger Regierung séier handele misse fir de wirtschaftlechen Zesummebroch z'evitéieren. Mat engem groussherzoglechen Arrêté vum 11. Dezember 1918 gouf den Import vun däitsche Sue verbueden an hiren Ëmlaf gestoppt. Fir d'Erspuertes vun de Bierger ze retten, huet de Staat ronn 200 Millioune Mark am Verhältnes vun 1 Mark géint 1,25 Frang zeréckkaaft<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Well de Staat awer keng Frang-Geldschäiner hat, an him souwisou déi néideg Gold- oder Sëlwerreserven fir dës enorm Zomm gefeelt hätt, goufen erëm Keeseschäiner als eng temporär Noutléisung gedréckt. Parallel zu dëser monetärer Transformatioun huet Lëtzebuerg den 1. Januar 1919 och den däitschen Zollveräin offiziell verlooss. {| class="wikitable sortable" style="text-align: right;" |+ Emissioun vu Keeseschäiner vun 1914 bis 1919 |- style="font-weight: bold; text-align: left;" ! Legal Basis !! Volume !! Valeur !! Verfallsdatum |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs soit 100 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 17. August 1915 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 3.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs soit 20 Mark || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Gesetz vum 28. November 1914 || 2.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs soit 4 Mark || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs soit 1 Mark 60 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 22. mars 1918 || 1.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Francs soit 80 Pfennig || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 116.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 500 Francs || 01.01.1923 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 68.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 125 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 10.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 46.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 25 Francs || 15.08.1927 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 11. Dezember 1918 || 9.227.000 Frang || style="text-align: left;" | 10 Francs || 09.05.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 12.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 5 Francs || 01.01.1930 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 4.000.000 Frang || style="text-align: left;" | 2 Francs || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 2.500.000 Frang || style="text-align: left;" | 1 Franc || 15.07.1925 |- | style="text-align: left;" | Arrêté vum 4. Januar 1919 || 800.000 Frang || style="text-align: left;" | 50 Centimes || 15.07.1925 |} <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1914/08/03/n1/jo|Titel=Loi du 3 août 1914, ayant pour objet d'accorder des facilités sous le rapport de la circulation monétaire et du crédit civil et commercial.|Datum=03.08.1914|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1915/08/17/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 17 août 1915, autorisant le Gouvernement à émettre une seconde émission de bons de caisse.|Datum=17.08.1915|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=https://persist.lu/ark:70795/xfzg60pjg4/pages/2/articles/DIVL80]|Titel=Arrêté du 22 mars 1918, concernant une troisième émission de bons de caisse.|Datum=22.03.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=https://viewer.eluxemburgensia.lu/|Sprooch=fr}}</ref> <ref name="ARR19181211>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1918/12/11/n1/jo|Titel=Arrêté grand-ducal du 11 décembre 1918, portant défense d'importation en même temps que mise hors cours et échange de la monnaie fiduciaire et de la monnaie d'argent allemandes.|Datum=11.12.1918|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> <ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/a/1919/01/04/n1/jo|Titel=Arrêté du 4 Janvier 1919, concernant une quatrième émission de Bons de caisse.|Datum=04.01.1919|Gekuckt=29.09.2026|Wierk=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref> Am Arrêté vum 11. Dezember 1918 Artikel 4 liese mir fir d'alleréischt an engem offiziellen Dokument vum Lëtzebuerger Staat: {{Zitat|{{Fr}} Aux fins qui précèdent et par dérogation à l'art, 1er al. 3 de la loi du 28 novembre 1914 sur rémission des bons de caisse, le Gouvernement est autorisé à faire une quatrième émission de bons de caisse en '''francs luxembourgeois''', jusqu'à concurrence d'une somme égale à celle des monnaies qui seront présentées à l'échange. Les bons de caisse des quatre émissions sont, sous tous les rapports, assimilés entre eux; leur valeur nominale s'entend en '''francs luxembourgeois''' et ce nonobstant toutes inscriptions contraires<ref name="ARR19181211 />. }} Déi wichteg Datumer a der Genesis vum Lëtzebuerger Frang sinn: 1842 wéi de Rapport mam Daler festgesat gouf, 1849 wéi en als Buchwärung agefouert gouf a schlussendlech 1918 wéi e sech vun der Goldmark ofgenuebelt huet.  == Lëtzebuerger Frang an déi Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun == [[File:10LuxFr 1924 LuxNatMus 20220518.jpg|thumb|10-Frangschäin 1924.]] === Ausgangspunkt === [[1918]] ass den [[Däitschen Zollveräin|Zollveräin]] op en Enn gaangen. Well dunn nach keng Kloerheet iwwer déi zukünfteg Wärungssituatioun an den zukünftege Wirtschaftspartner bestanen huet, gouf eng Iwwergangsléisung fonnt. D'Regierung huet dunn, zousätzlech zu de schonn am [[Éischte Weltkrich]] geklappte Frangmënzen, Keesebongen a Frangen an den Ëmlaf bruecht. Se sollten et erlaben, d'[[Reichsmark|Mark]] aus dem Verkéier ze zéien. Et war déi zweet Manifestatioun um Wee vun der Kreatioun vun engem Lëtzebuerger Frang. Zu enger eenegermoosse gereegelter Situatioun koum et eréischt, wéi [[1922]] d'[[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]], verbonne mat enger Wärungsassociatioun, ugefaangen huet. Och wa se keng Ausso iwwer d'Prinzippie vum Lëtzebuerger Wärungssystem enthalen huet, da gouf ëmmerhin de Wärungsëmlaf zu Lëtzebuerg bestëmmt. Ee sollt bestoen aus: * [[Belsche Frang]]en ([[Geldschäin|Billjeeën]] a [[Mënz]]en) * Lëtzebuerger Frangen (Billjeeën a Mënzen); den Emissiounsvolume vu Lëtzebuerger Schäiner war deemools nach op 25 Millioune Frang begrenzt. De Lëtzebuerger Frang hat domat d'Roll vun engem sougenannten ''Zousazgeld'' oder ''Monnaie d'appoint''. Fir de Lëtzebuerger Frang ass 1929 den Ufank vun enger neier Etapp. Duerch dat sougenannt ''Stabilisatiounsgesetz'' vum [[19. Dezember]] [[1929]] gouf de Wäert vum ''Lëtzebuerger Frang'' offiziell op 0,0418422 Gramm [[Gold]] festgeluecht<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1929/12/19/n1/jo|Titel=Loi du 19 décembre 1929 ayant pour objet la stabilisation de la monnaie luxembourgeoise|Gekuckt=11.10.2026|Datum=19.12.1929|Editeur=data.legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et war zwar déi selwecht Definitioun wéi déi vum Belsche Frang, mä d'Existenz vun engem eegene Lëtzebuerger Frang war domat virleefeg bestätegt. === Situatioun no 1935 === Eng besonnesch Situatioun an de Belsch-Lëtzebuerger Wärungsrelatiounen ass [[1935]] agetratt. D'Belsch war deemools duerch d'Ëmstänn gezwongen, de Belsche Frang [[Ofwäertung|ofzewäerten]] (''ze devaluéieren''). Eng Ofwäertung vum Frang war awer zu Lëtzebuerg net erwënscht. Fir awer e praktescht Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen z'erhalen, gouf e Mëttelwee fonnt: * D'Belsch huet ëm 28&nbsp;% a * Lëtzebuerg huet ëm 10&nbsp;% ofgewäert. Eng separat Ofwäertungsoperatioun war duerch d'Gesetz vun [[1929]] méiglech ginn. No der Paritéit 1 zu 1, koum et dunn zu engem neien Ëmtauschverhältnis tëscht den zwou Wärungen, an zwar: * 1 ''Lëtzebuerger Frang = 1,25 Belsche Frang'' an * 1 ''Belsche Frang = 0,80 Lëtzebuerger Frang''. Dat huet d'Liewen zu Lëtzebuerg staark komplizéiert. Nom [[Zweete Weltkrich]], ass dunn déi al Paritéit (1 zu 1) erëm hiergestallt ginn. Eng däreg Fro huet sech och fir d'Avoiren an d'Engagementer a Frangen, wa keng spezifesch Wärung preziséiert war, gestallt. Dat war deemools meeschtens de Fall. Eng Léisung gouf fonnt. Se huet dora bestanen, datt et sech zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] ëm Lëtzebuerger Frangen handele géif, wann net anescht preziséiert. Vill Lëtzebuerger Banken, déi de Géigewäert vun hiren Depoten zu [[Bréissel]] placéiert haten, koumen doduerch an eng schwiereg Situatioun. === 1945: zeréck an d'Normalitéit === Am [[Zweete Weltkrich]] huet d'Wärung aus der [[Reichsmark|Räichsmark]] bestanen. D'Frange ware vum däitschen Okkupant aus dem Verkéier gezu ginn, an d'Lëtzebuerger Billjeeë sinn dunn an engem [[Héichuewen|Héichuewe]] verbrannt ginn. Dës Situatioun gouf no der Liberatioun réckgängeg gemaach, d'Wirtschaftsunioun mat der Belsch erëm hiergestallt an d'Paritéit 1 zu 1 tëscht den zwou Wärungen nei agefouert an d'Belsch a Lëtzebuerger Billjeeën a Mënzen erëm an de Verkéier bruecht. Well et eng gewëssen Onzefriddenheet iwwer déi staark Begrenzung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht gouf, koum et a successive Schrëtt zu enger Opwäertung vum Lëtzebuerger Emissiounsrecht. === Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen === Wéi d'Belsch 1982 ouni Ofsprooch mat Lëtzebuerg de belsch-lëtzebuergesche Frang ofgewäert huet, huet d'[[Regierung (Lëtzebuerg)|lëtzebuergesch Regierung]] am gréisste Geheimnis eege Schäiner drécke gelooss. Si sollten als Noutplang déngen, wann d'Belsch de Frang nach eng Kéier géif devaluéieren an d'Wärungsunioun a Gefor bréngen. Lëtzebuerg hätt sech dann aus der Unioun zeréckgezunn an en eegestännege lëtzebuergesche Frang agefouert.<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/1677037.stm Artikel op der BBC vum 26. November 2001]</ref> 1993 war dësen Zenario bal Realitéit ginn. Mam [[Europäesche Wiesselcoursmechanismus]] (ERM) sollten d'europäesch Wärungen am Virfeld vun der geplangter Wärungsunioun no dem [[Traité vu Maastricht]] vun 1992 stabil unenee gekoppelt ginn. Mä duerch massiv Spekulatiounen op den internationale Finanzmäert ass de System am September 1992 a schwéier Turbulenze geroden. Dat [[Pond Sterling|brittescht Pond]] huet den ERM misse verloossen, aner méi kleng Wärunge goufen devaluéiert. D'Kris huet sech 1993 verschäerft, an och de [[Franséische Frang|franséische Frang]] ass ënner staarken Drock geroden. Am August 1993 gouf de [[Jean-Claude Juncker]] informéiert, datt [[Däitschland]] an [[Holland]] géifen iwwerleeën, den ERM ze verloossen. Dat hätt praktesch d'Enn vum System bedeit. Lëtzebuerg huet doropshin domat gedreet, d'Wärungsunioun mat der Belsch opzeléisen a sech Däitschland an Holland unzeschléissen. An deem Fall wieren déi geheim gedréckte lëtzebuergesch Schäiner an Ëmlaf komm. Schlussendlech konnt den ERM awer gerett ginn, nodeems d'Memberstaaten de Spillraum tëscht de Wärunge vun 2,5 op 15 Prozent erweidert haten. Déi geheim Schäiner sinn dofir ni benotzt ginn a bloufen an hire Këschte verstoppt. Kuerz virun der Aféierung vum Euro goufen d'Schäiner am September 2001 schliisslech vun der [[Lëtzebuerger Arméi]] zerstéiert. D'Ëffentlechkeet hat bis dohinner näischt dovu gewosst. Eréischt 2001 huet de Jean-Claude Juncker d'Geschicht géintiwwer der AFP<ref name="BBC" /> ëffentlech gemaach. 2019 ass d'Affär op engem Forum vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] nach eng Kéier op d'Tapéit komm. Interessant ass dobäi, datt d'Zuelen net ëmmer déi selwecht waren: an engem RTL-Reportage<ref>[https://infos.rtl.lu/news/luxembourg/comment-le-luxembourg-a-secretement-fabrique-50-milliards-de-francs-dans-les-annees-90-1365860 Reportage vum 21 Juni 2019 mat engem Link op e Téléreportage vun 2001]</ref> vum 2001 war vun 3 Milliarde Frang rieds, iwwerdeems de Jean-Claude Juncker 2019 vu 50 Milliarde geschwat huet<ref>[https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_19_3320 Ried vum Jean-Claude Juncker 19. Juni 2019 zu Sintra]</ref>. === Vum Frang zum Euro === Den 1. Januar 1999 gouf de Wiesselcours 1 EUR = 40,3399 LUF festgeluecht, an den [[Euro]] gouf als Buchwärung agefouert. Am Mäerz 1999 huet d'Regierung un all Stéit en Euro-Rechner am Scheckkarteformat verdeele gelooss fir d'Leit drun ze winnen ëmzedenken.<ref>[https://viewer.eluxemburgensia.lu/ark:70795/19c87c/pages/11/articles/DTL849 Reklamm am Lëtzebuerger Land vum 19. Mäerz 1999]</ref> {| |[[File:Euro-RechnerV.jpg|thumb|Euro-Rechner vir]] |[[File:Euro-RechnerH.jpg|thumb|Euro-Rechner hannen]] |}Den 1. Januar 2002 hunn d'Billjeeën a Mënzen an Euro ''Cours legal'' kritt an den 28. Februar 2002 war dee leschten Dag, wou een nach mat Schäiner a Mënzen a Frang bezuele konnt. {{Méi Info 2|Euro|Europäesch Zentralbank}} Am Summer 2025 huet d'Lëtzebuerger Zentralbank matgedeelt, datt Enn 2024 nach eng 863.000 Lëtzebuerger-Frang-Schäiner am Wäert vu knapps 5 Milliounen Euro an Zirkulatioun wieren. Déi meescht dervun, 786.473, waren 100-Frang-Schäiner<ref>"Meng Al Frangen. ''d'Lëtzeuerger Land'' 08.08.2025, S.6.</ref>, déi warscheinlech als Souvenir versuergt géife ginn.<ref>[http://www.rtl.lu/letzebuerg/archiv/1286484.html "Lëtzebuerger Schäiner am Wäert vu 5 Milliounen Euro am Ëmlaf."] rtl.lu, 31.12.2018.</ref> Et sinn nach ëmmer eppes méi wéi 10.000 5.000-Frang-Schäiner am Wäert vun 1,3 Milliounen Euro am Ëmlaf. Déi kënne bis op Weideres nach ëmmer an der [[Banque centrale du Luxembourg|Lëtzebuerger Zentralbank]] an Euro ëmgetosch ginn. D'Mënzen a Frange kënnen allerdéngs zanter dem 31. Dezember 2004 net méi gewiesselt ginn.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2035634.html "Et zirkuléieren ëmmer nach Honnertdausende Lëtzebuerger-Frang-Schäiner."] rtl.lu, 28.02.2023.</ref> == Billjeeën a Mënzen == {{Kapitel Info feelt}} === Billjeeën === ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1915 |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 01.jpg|250px]] |[[File:5 Francs - Grand Duchy of Luxembourg (1914) Bisco5 02.jpg|250px]] |24.02.1915 - 01.01.1930 |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |20 Frang |1929 |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - reverse.png|250px]] |[[File:Pierre Blanc - 20 Franken - Grand-Duché de Luxembourg (1929) - obverse.png|250px]] | 18.07.1930 - 29.01.1941 |} ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |5 Frang |1944 |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Vir.jpg|250px]] |[[File:Grand Duché of Luxembourg - Cinq Franc Banknote Hannen.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1956 |- |10 Frang |1944 |[[File:Frang101945V.jpg|250px]] |[[File:Frang101945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 01.08.1953 |- |20 Frang |1944 |[[File:Frang201945V.jpg|250px]] |[[File:Frang201945H.jpg|250px]] |14.10.1944 - 31.12.1955 |- |50 Frang |1944 | | |14.10.1944 - 30.04.1964 |- |100 Frang |1944 |[[File:Frang1001944V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001944H.jpg|250px]] | 14.10.1944 - 31.12.1956 |} =====2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1953}} |1953<br>1956<br>1959<br>1962<br>1964<br>1966 |[[File:Frang101954V.jpg|250px]] |[[File:Frang101954H.jpg|250px]] |23.02.1953 - 31.12.1973 |- |20 Frang{{Anker|20F1955}} |1955<br>1956<br>1960 |[[File:Frang201955V.jpg|250px]] |[[File:Frang201955H.jpg|250px]] |07.06.1955 - 31.12.1973 |- |50 Frang{{Anker|50F1961}} |1961 |[[File:Frang501961V.jpg|250px]] |[[File:Frang501961H.jpg|250px]] |06.02.1961 - 31.12.1976 |- |100 Frang{{Anker|100F1956}} |1956 |[[File:Frang1001956V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001956H.jpg|250px]] |13.06.1956 - 31.12.1967 |- |100 Frang{{Anker|100F1963}} |1963 |[[File:Frang1001963V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001963H.jpg|250px]] |18.09.1963 - 31.12.1976 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== ===== 1. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |10 Frang{{Anker|10F1967}} |1967<br>1970 |[[File:Frang101967V.jpg|250px]] |[[File:Frang101967H.jpg|250px]] |20.03.1967 - 31.12.1975 |- |20 Frang{{Anker|20F1966}} |1966<br>1972<br>1974 |[[File:Frang201966V.jpg|250px]] |[[File:Frang201966H.jpg|250px]] |07.03.1966 - 30.06.1982 |- |50 Frang |1972 |[[File:Frang501972V.jpg|250px]] |[[File:Frang501972H.jpg|250px]] |25.08.1972 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1970<br>1975{{Anker|100F1970}} |[[File:Frang1001970V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001970H.jpg|250px]] |15.07.1970 - 30.04.1983 |} ===== 2. Serie ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1980 |[[File:Frang1001980V.jpg|250px]] |[[File:Frang1001980H.jpg|250px]] |14.08.1980 - 01.06.1988 |- |100 Frang |1986<br>1993 |[[File:Frang100V.jpg|250px]] |[[File:Frang100H.jpg|250px]] |01.07.1986 - 28.02.2002 |- |1000 Frang |1985 |[[File:Frang1000V.jpg|250px]] |[[File:Frang1000H.jpg|250px]] |01.07.1985 - 28.02.2002 |- |5000 Frang |1993<br>1996 |[[File:Frang5000V.jpg|250px]] |[[File:Frang5000H.jpg|250px]] | 1993 - 28.02.2002 |} ===== Billjeeë vun der BIL ===== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Vir !Hannen !Gültegkeet |- |100 Frang |1968 |[[File:Frang100Bil1968V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1968H.jpg|250px]] |01.05.1968 - 28.02.2002 |- |100 Frang |1981 |[[File:Frang100Bil1981V.jpg|250px]] |[[File:Frang100Bil1981H.jpg|250px]] |08.03.1981 – 28.02.2002 |} ===Mënzen === ==== Groussherzog Wëllem III 1849-1890==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder een Su |1854 |[[File:C51854V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51854H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 01.03.1854 - 30.09.1901 |- |10 Centime oder een décke Su |1860 |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Rv.JPG|zentriert|rahmenlos]] |[[File:Luxemburg 10 Centimes 1860 Av.JPG|zentriert|rahmenlos]] |3,1 cm |1,5 mm | 1860 - 30.09.1901 |} ==== Groussherzog Adolphe 1890-1906==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1901 |[[File:C101901V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101901H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,97 cm |1,2 mm |29.12.1900 - 01.05.1931 |} ==== Groussherzogin Marie-Adélaïde 1912-1919==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |10 Centime oder een décke Su |1918 |[[File:C101918V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101918H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2 cm |1,42 mm |15.06.1917 - |} ==== Groussherzogin Charlotte 1919-1940, 1944-1964==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |5 Centime oder 1 Su |1924 |[[File:C51924V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C51924H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,78 cm |1,3 mm |11.07.1924 - 01.05.1931 |- |10 Centime oder een décke Su |1930 |[[File:C101930V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C101930H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,19 cm |1,3 mm |18.07.1930 - 01.04.1953 |- |25 Centime oder 5 Su |1946 |[[File:C251946V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251946H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,8 cm |1,2 mm |20.03.1946 - 01.12.1954 |- |[[Feierstëppeler|1 Frang<br>Typ 1952]] |1952<br>1953<br>1955<br>1957<br>1960<br>1962<br>1964 |[[File:F11962V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11962H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |13.11.1952 - 01.09.1991 |- |5 Frang |1949 |[[File:F51949V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51949H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,55 cm |1,18 mm |21.12.1949 - 01.02.1963 |} ==== Groussherzog Jean 1964-2000/2002 ==== {| class="wikitable" !Valeur !Joer !Avers !Revers !Duerchmiesser !Déckt !Gültegkeet |- |25 Centime oder 5 Su<br>Typ 1954 |1954<br>1957<br>1960<br>1963<br>1965<br>1967<br>1968<br>1970<br>1972 |[[File:C251970V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:C251970H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |1,6 cm |1,1 mm |23.07.1954 - 28.02.2002 |- |1 Frang<br>Typ 1965 |1965<br>1966<br>1968<br>1970<br>1972<br>1973<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980<br>1981<br>1982<br>1983<br>1984 |[[File:F11972V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11972H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |25.06.1965 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987 |[[File:F11986V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11986H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,1 cm |1,5 mm |15.06.1986 - 01.09.1991 |- |1 Frang<br>Typ 1988 |1988<br>bis<br>1995 |[[File:F11990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F11990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |'''1,8 cm''' |1,65 mm |15.12.1988 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1971 |1971<br>1976<br>1979<br>1981 |[[File:F51981V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51981H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |13.04.1971 - 01.05.1987 |- |5 Frang<br>Typ 1986 |1986<br>1987<br>1988 |[[File:F51987V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |15.06.1986 - 28.02.2002 |- |5 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F51990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F51987H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,4 cm |1,75 mm |1989 - 28.02.2002 |- |10 Frang |1971<br>1972<br>1974<br>1975<br>1976<br>1977<br>1978<br>1979<br>1980 |[[File:F101974V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F101974H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,7 cm |2,02 mm |12.06.1971 – 15.12.1986 |- |20 Frang<br>Typ 1980 |1980<br>1981<br>1982<br>1983 |[[File:F201980V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201980H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |26.11.1979 - 28.02.2002 |- |20 Frang<br>Typ 1990 |1990<br>bis<br>1995 |[[File:F201990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F201990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |2,565 cm |2,5 mm |1990 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1987 |1987<br>1988<br>1989 |[[File:F501988V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501988H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |15.09.1987 - 28.02.2002 |- |50 Frang<br>Typ 1989 |1989<br>bis<br>1995 |[[File:F501990V.jpg|zentriert|rahmenlos]] |[[File:F501990H.jpg|zentriert|rahmenlos]] |22,75 cm |2,3 mm |1989 - 28.02.2002 |} == Literatur == * Georges de Leener: ''Le franc luxembourgeois'', Bulletin de la Banque Nationale de Belgique du 25 avril 1937 * [[Albert Calmes]]: ''Aperçu de l'histoire économique 1839-1939'', Le Luxembourg, Livre du Centenaire, Luxembourg, 1939 * Luc Hommel: ''Une expérience d'union économque'', Louvain,1933 * Daniel Rousseau: ''L'unité monétaire luxembourgeoise'', Luxembourg, 1928 * Jean Masclet: Contribution à l'étude du franc luxembourgeois - Stabilisation d'une monnaie à circulation restreinte, Luxembourg, 1937 * [[Ernest Mühlen]]: ''Monnaie et circuits financiers au Grand-Duché de Luxembourg'', Université Internationale de Sciences Comparées, Luxembourg, 1968 * Jutta Jaans-Hoche: ''Banque Nationale du Grand-Duché de Luxembourg 1873-1881 – Eine Episode der Luxemburgischen Währungsgeschichte'', Imprimerie Saint-Paul, Luxembourg, 1981 * [[Christian Calmes]]: ''Au Fil de l'Histoire –Une Banque raconte son histoire - Histoire de la Banque Internationale 1856-1981'', Imprimerie Saint-Paul, 1981 * Véronique Lecomte-Collin et Bruno Collin: ''Histoire de la monnaie'', Éditions Trésor du Patrimoine, 2004 * Roger Croisé, René Link: ''La législation monétaire au Grand-Duché de Luxembourg de 1815 à nos jours'',Edition: Lux-Numis, Luxembourg,1988,639 p. * [[Paul Margue]], [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'', Publié sous l'égide de l'Institut Monétaire luxembourgeois, Esch/Alzette, 1990, 192 Säiten * René Link: ''Les signes monétaires luxembourgeois'', Publié par l'Institut monétaire luxembourgeois, 1991 == Kuckt och == * [[Mënzen a Wärungen um Territoire vum haitege Lëtzebuerg]] * [[Wärung]] * [[Belsche Frang]] * [[Euro]] * [[Lëtzebuergesch Euromënzen]] == Quellen == Quelle vum Artikel, wou net anescht uginn: * Kapitel ''Ursprong'': **[[Albert Calmes]]: ''Das Geldsystem des Großherzogtums Luxemburg'' Duncker & Humblot, Leipzig 1907, ISBN 9-783428-162-178 {{de}}, **[[Paul Margue]] & [[Marie-Paule Jungblut]]: ''Le Luxembourg et sa monnaie'' Editions Binsfeld, Luxembourg 1990, ISBN 2-87954-011-9 {{fr}}, **[[Raymond Weiller]]: ''125 ans de papier-monnaie luxembourgeois'' Banque Internationale à Luxembourg, Luxembourg 1981 * Ënnerkapitel ''Gesetz vum Gresham'': {{Citation|URL=https://www.bcl.lu/fr/media_actualites/communiques/2007/01/expo1/catalogue__Monnaies_grecques_____Monnaies_celtes_.pdf|Titel=Bonne monnaie, mauvaise monnaie|Gekuckt=29.09.2026|Auteur=René Link|Wierk=www.bcl.lu|Säiten=65-70|Sprooch=fr}} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} *[https://web.archive.org/web/20080916165847/http://www.land.lu/html/dossiers/dossier_luxemburgensia/suen_281201.html Artikel vum Romain Hilgert op land.lu] *[[Raoul Roos]], [https://www.rtl.lu/news/europa/a/1845572.html 20 Joer Euro - 20 Joer kee Lëtzebuerger Frang méi] op rtl.lu den 11. Januar 2022 {{Navigatioun Fréier Europäesch Wärungen}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Letzebuerger Frang}} [[Kategorie:Fréier Wärungen]] [[Kategorie:Ekonomie vu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Wärungen, déi mam Euro ersat goufen]] fidgfxi0elz6qluzttlfp6fk2ay2ljf 0 23270 2711671 2668891 2026-10-11T21:50:46Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711671 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="8" cellpadding="0" class="hintergrundfarbe1 rahmenfarbe1" style="width: 100%; font-size: 95%; border-bottom-style: solid; margin-bottom: 1em; position:relative;" | style="width: 25px; vertical-align: middle;" | [[Fichier:Disambig.svg|25px]] | Dësen Artikel beschäftegt sech mat der Franséischer Revolutioun vu [[1789]]. Fir d'Revolutioun vun 1830, kuckt wgl. [[Trois Glorieuses]]; fir déi vun 1848 kuckt [[Franséisch Revolutioun (1848)]]. |} [[Fichier:Prise de la Bastille.jpg|thumb|De [[Stuerm op d'Bastille]] de [[14. Juli]] 1789, vum [[Jean-Pierre Houël|Houël]].]] D''''Franséisch Revolutioun''' beschreift eng Period a [[Frankräich]] vu [[1789]] ([[Stuerm op d'Bastille]]) bis [[1799]] ([[Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire]]) an där d'[[Monarchie]] ofgeschaf an eng [[Republik]] installéiert ginn ass. An der franséischer [[Historiographie]] ass d'Revolutioun d'Trennungslinn tëscht [[Neizäit]] (« [[:fr:époque moderne|époque moderne]] ») an [[Zäitgeschicht]] (« [[:fr:époque contemporaine|époque contemporaine]] ») an ass domat eng vun de wichtegsten [[Zäsur]]e vun der [[Europa (Kontinent)|europäescher]] Geschichtsschreiwung. Fir d'éischt Kéier an der europäescher Geschicht, zanter der [[Antiquitéit]], gouf de Prinzip selwer vun engem monarchistesche Regimm iwwerworf. Bei der [[Englesch Revolutioun|englescher Revolutioun]] ([[Oliver Cromwell|Cromwell]]) war et eleng ëm d'Persoun vum Kinnek gaangen, an net ëm de Regimm u sech. De groussen Impakt vun der Franséischer Revolutioun kënnt och duerch d'[[Koalitiounskricher|Kricher]] déi e groussen Deel vun [[Europa (Kontinent)|Europa]] betraff hunn, der Grënnung vu Schwëster-Republicken. Duerch d'Revolutioun goufen och vill Iddie vun de ''[[Zäitalter vun de Lumières|Lumières]]'' a ganz Europa verbreet. D'Franséisch Revolutioun markéiert d'Enn vum ''[[Ancien Régime]]'' an engem Land, wat bis dohi fir seng [[Absolutismus|absolutistesch]] Kinneke berüümt war (virun allem de [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]]). Nach haut ass d'Franséisch Revolutioun en Theema wat ënner Historiker ëmstridden ass, net zulescht wéinst de Grausamkeete vun der ''[[Terreur]]'' an dem Wee dee si ageschloen huet. D'Franséisch Revolutioun huet och zu déiwen Divisiounen tëscht den Unhänger vun de revolutionären Iddien an de Verdeedeger vun der aler Uerdnung gefouert, den [[Antiklerikalismus|Antiklerikalen]] an der [[Réimesch-Kathoulesch Kierch|Kathoulescher Kierch]]. == Frankräich an de 1780er Joren == === Absolut Monarchie === [[Fichier:Louis xvi.jpg|thumb|De [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] am Kréinungskleed.]] [[1788]] louch d'Muecht an den Hänn vun der absolutter Monarchie ([[franséisch|fr.]]: ''Monarchie absolue de droit divin''). De Kinnek krut säi Pouvoir vu Gott, wéi d'Kréinungszeremonie zu [[Reims]] gewisen huet an an der Traditioun huet de Kinnek d'Gewunnechkeetsrecht ([[franséisch|fr.]]: ''coutume'') respektéiert, dat heescht d'Fräiheeten an d'Privileegien, déi verschidden Individuen, Stied oder Provënzen haten. D'Base vun dësem politesche System goufen an der zweeter Hallschent vum [[18. Joerhonnert]] kontestéiert an attackéiert. D'Philosophie vun de ''[[Zäitalter vun de Lumières|Lumières]]'' huet sech an der franséischer Uewerschicht, der [[Bourgeoisie]] an dem liberalen [[Adel]] verbreet. Als Géigesaz zu der franséischer absolutter Monarchie gouf den englesche System vun enger [[Konstitutionell Monarchie|Monarchie]] déi duerch d'[[Parlament]] limitéiert ass, ernimmt. Datt de Sujet vum Kinnek ze follegen huet, stoung géint d'Biergerrechter. D'Philosophe vun de ''Lumières'' hunn d'Iddi verdeedegt, datt déi héchst Muecht an der [[Natioun]] leie géif. D'privilegiéiert Stänn hu sech och géint d'kinneklech Muecht gestallt. Den Absolutismus hat si hir traditionell Muecht kascht. D'Parlemanter, also d'Geriichter vum ''[[Ancien Régime]]'', haten traditionell d'Recht, bei Gesetzer e Wuert matzeschwätzen. Si hunn hiren ''[[Droit de remontrance]]'' gär benotzt, fir de Kinnek ze kritiséieren. Obscho si natierlech virun allem hir eege Privileegie verdeedegt hunn, goufe si als Verdeedeger vum Vollek ugesinn. Den [[Adel]], dee seng Muecht mam [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]] verluer hat, huet dovu gedreemt, nees un den Affären deelzehuelen. Nieft dëser politescher Revendikatioun hate si och eng wirtschaftlech Fuerderung. De franséischen Adel duerft eng grouss Zuel vu wirtschaftleche Beruffer net unhuelen, ouni ze "derogéieren", dat heescht den Adelstitel ze verléieren. An engem Joerhonnert, wou d'Akommes vun de Lännereie stagnéiert huet, an d'Representatiounskäschten ëmmer méi an d'Luucht gaange sinn (Kostummer, Karossen...) hate si ëmmer manner Kafkraaft. Den Adel huet sech ob al Privileegie beruff, virun allem [[Feudalismus|feudal Rechter]] a [[Steieren]], no deenen net méi genee gekuckt ginn ass. Dëst gouf vun der Landbevëlkerung ganz schlecht opgeholl, déi d'[[Feudalismus|feudal Rechter]] ofschafe wollten, fir aus hirer Misär erauszekommen. Mä an hirer grousser Majoritéit hunn d'Fransouse vu 1789 net un eng gewaltsam Revolutioun geduecht, an haten och net wëlles, d'Monarchie ze stierzen. Allerdéngs gouf sech eng grouss Staatsreform gewënscht, an engem friddleche Klima. === De Versuch vu politesche Reformen === [[Fichier:Necker, Jacques - Duplessis.jpg|thumb|De [[Jacques Necker]].]] De [[Louis XV. vu Frankräich|Louis XV.]] an de [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] hunn natierlech d'Diffusioun vun den neien Iddie matkritt, a ware sech bewosst, datt d'Institutioune blockéiert waren. Mä si haten net déi selwecht Autoritéit wéi hire Virgänger [[Louis XIV. vu Frankräich|Louis XIV.]], fir sech duerchzesetzen, an déi néideg Changementer ze maachen. * D'Justizreform vum [[René Nicolas de Maupeou|Kanzler Maupeou]], déi um Enn vun der Herrschaft vum Louis XV. decidéiert gouf, konnt net duerchgesat ginn. Si gouf vum Louis XVI. falegelooss, dee sech virum Parlament huet misse geschloe ginn. * D'Steierreform: De Problem vun de Kinneke war ëmmer de Budget. Zanter dem 18. Joerhonnert war d'franséisch Monarchie héich am Defizit. D'Haaptsteier, d'[[Taille (Steier)|Taille]], gouf nëmmen op den Net-Privilegéierten erhuewen. D'Suerg vun de Kinneke war et also, méi Suen iwwer d'Steieren eranzekréien. Nei Steieren, déi fir jiddweree géifen zielen, goufen agefouert: d'« ''Capitation depuis 1701'' », déi beim ganze Vollek erhuewe ginn ass, awer am Meeschten d'Net-Privilegéiert getraff huet, an de « [[Vingtième]] » op all Akommes. Mä och déi nei Steiere konnten net géint den Defizit hëllefen. 1788 huet den [[Jacques Necker|Necker]] de Budget vum Kinnekräich publik gemaach. De Staat huet 503 Millioune Livres erakritt, hat awer 620 Millioune Livres un Ausgaben. D'Vollek war schockéiert ze liesen, datt den Haff 36 Millioune Livres fir Fester a Pensiounen ausginn huet. D'Monarchie war net kapabel, eng Steierreform duerchzebréngen, well d'Parlamenter sech systematesch dogéint gestallt hunn. Déi sougenannt « ''Journée des tuiles'' vu [[Grenobel]] » (1788) huet däitlech eng Allianz tëscht de Parlamenter an dem Vollek gewisen. D'Protestatioune vun de Famillen, déi duerch d'Wirtschaftskris betraff waren, sinn ëmmer méi heefeg ginn, an d'Garnisoun huet de [[7. Juni]] missen agräifen. Dës gouf vun den Awunner vu Grenobel empfaangen, andeems si d'Zille vun hiren Haiser erofgehäit hunn. No der « ''Journée des tuiles'' » huet sech eng Versammlung vun den dräi Stänn ([[Adel]], [[Klerus]], [[Drëtte Stand]]) zu [[Vizille]] zesummefonnt, an e Steierstreik ausgeruff, bis datt de Kinnek d'[[Generalstänn]] géif aberuffen, fir iwwer d'Steieren ze debattéieren. Faillite an net am Stand nees Uerdnung hierzestellen, huet de [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] am August 1788 noginn, an d'Generalstänn fir den [[1. Mee]] 1789 aberuff. {{Méi Info 1|Ursaache vun der Franséischer Revolutioun}} == D'Enn vum ''Ancien Régime'' == === Generalstänn vu 1789 === [[Fichier:Le Serment du Jeu de paume.jpg|thumb|De [[Ballhauseed]]: D'Generalstänn erkläre sech als ''Assemblée nationale''.]] D'Aberuffung vun de [[Generalstänn]] hat beim franséische Vollek zu groussen Hoffnunge gefouert. D'Landbevëlkerung huet op eng Verbesserung vun hire Liewenskonditioune gehofft, andeems d'feudal Rechter geschwächt oder ganz ofgeschaf géife ginn. D'Bourgeoisie, déi d'Iddie vun de ''Lumières'' ugeholl huet, huet op Gläichheet virum Gesetz an dem Etablissement vun enger Monarchie nom englesche Modell gehofft. Si gouf zum Deel vum Adel a vum nidderege Klerus ënnerstëtzt. D'Perspektiv vun de [[Generalstänn]] huet awer och den Interessekonflikt tëscht dem [[Adel]] an dem [[Drëtte Stand]] nei entfacht. D'Gesellschaft huet sech zanter [[1614]] (lescht [[Generalstänn]]) geännert. De Klerus an den Adel hunn zesumme knapps 2 % vun der Bevëlkerung representéiert. Nom Modell vu 1614 goufen d'Generalstänn aus der selwechter Zuel fir all Stand zesummegesat. Den Drëtte Stand huet eng duebel Representatioun, déi en an de Versammlungen an der Provënz schonn hat, gefuerdert. Eng zweet [[Notabeleversammlung]], déi den Necker de [[6. Dezember]] 1788 aberuff huet, war dogéint. E kinneklechen Dekreet vum [[27. November]] 1788 huet festgehalen, datt d'Generalstänn sech aus op d'mannst dausend Deputéierte sollen zesumme setzen, wat eigentlech d'duebel Representatioun garantéiert huet. Ausserdeem konnte [[Protestantismus|Protestanten]] Deputéierte vum Drëtte Stand sinn. Laut dem franséischen Historiker [[François Mignet]], « ''la délégation de la noblesse comprenait deux cent quarante-deux aristocrates et vingt-huit membres du Parlement ; celle du clergé, quarante-huit archevêques ou évêques, trente-cinq abbés ou doyens, et deux cent huit curés; et celle du Tiers-État, deux ecclésiastiques, douze nobles, dix-huit magistrats des villes, deux cent membres de comtés, deux cent douze avocats, seize physiciens, et deux cent seize marchands et paysans.'' » Gesellschaften hunn ugefaange sech ze forméieren, wéi zum Beispill d'''[[Société des amis de la Constitution]]'' zu [[Versailles]] am [[Abrëll]] 1789. De [[5. Mee]] 1789 sinn zu [[Versailles]] d'[[Generalstänn]] opgaangen. Wéi sech d'[[Generalstänn vu 1789|Generalstänn]] de [[5. Mee]] 1789 zu [[Versailles]] am Kader vu ville Festivitéiten zesummefonnt hunn, hu vill Membere vum Drëtte Stand de Fait vun der duebeler Representatioun schonn als eng Revolutioun ugesinn, déi friddlech op en Enn gaange war. Well sech allerdéngs streng un d'Etikett vu 1614 gehale gouf, mat de kinneklechen Insignie vum Klerus a vum Adel, dem Placement vun den dräi Stänn no engem ale Protokoll, huet alles drop higewisen, datt eigentlech nach näischt eriwwer ass. Wéi de Louis XVI. an de [[Charles Louis François de Paule de Barentin|Barentin]] (Garde des Sceaux) sech un d'Deputéiert de [[6. Mee]] adresséiert hunn, ass dem Drëtte Stand kloer ginn, datt d'kinneklecht Dekreet iwwer d'duebel Representatioun eigentlech eng Farce war. Natierlech hate si méi Representante wéi déi zwéin aner Stänn zesummen, mä gewielt gouf ''no Stand'': déi 578 Representante vum Drëtte Stand hu gemierkt, datt hire Vote geneesou an d'Gewiicht gefall ass, wéi dee vun den zwéin anere Stänn. Den [[20. Juni]] 1789 gouf mam [[Ballhauseed]] d'[[Assemblée constituante (1789)|Assemblée nationale constituante]] an d'Liewe geruff. Deen Akt war e Symbol fir d'Muecht am Numm vum Vollek z'ergräifen. Mam Enn vun der [[Absolut Monarchie|absolutter Muecht]] vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] huet d'Revolutioun hire Laf geholl. {{Méi Info 1|Generalstänn vu 1789}} === De Stuerm op d'Bastille === Nom [[Ballhauseed]] huet de Louis XVI. dem Drëtte Stand virgemaach, hie géif op hir Fuerderungen agoen. Mä zanter dem [[26. Juni]] huet hien d'Arméi op [[Paräis]] kommegelooss. Mä d'Stëmmung zu Paräis war net déi allerbescht, an d'Bourgeoisie ass doriwwer enttäuscht. Fir den Ament ass nach näischt vu [[Versailles]] op Paräis komm, an d'Biergertum hat Angscht ëm d'Weiderbestoe vun der Versammlung. D'Vollek hat Angscht, datt d'Truppen d'Versuergungsweeër géife blockéieren, an datt de Präis vum Brout, deen duerch déi schlecht Rekolt vu 1788 souwisou schonn zimmlech héich war, nach méi an d'Luucht goe géif. Et koum zu Opstänn an der Stad, an eng biergerlech Miliz huet sech zesummefonnt. An dësem revolutionnäre Kontext stellt de [[Bastille|Stuerm op d'Bastille]] de 14. Juli 1789 eng Attack géint d'arbiträr Muecht vum Kinnek duer. Op der Sich no Waffen hunn d'Paräisser fir d'éischt den [[Invalides|Hôtel des Invalides]] geplëmmt. No engem Kampf vu véier Stonne konnte si d'Bastille anhuelen, an hunn de Gouverneur vum Prisong, de Marquis [[Bernard de Launay]], ëmbruecht. Et goufen nëmmen eng Handvoll Prisonéier befreit, méi waren der net méi am Prisong - déi aner Gefaange ware scho virdrun an en anere Prisong transferéiert ginn. D'Bastille gouf doropshin zerstéiert, sou wéi den [[Ancien Régime]] an der Nuecht vum [[4. August]] 1789 ofgeschaf ginn ass. D'Gebai gouf auserneegeholl an all Stee sollt eng Miniatur vun der Bastille representéieren, déi Steng goufen a ganz [[Frankräich]] verbreet. D'Manifestante sinn duerno zeréck bei den [[Hôtel de Ville (Paräis)|Hôtel de Ville]] gaangen, an hunn de ''[[Prévôt]]'' vun den Händler, de [[Jacques de Flesselles]], als Verréider beschëllegt. Um Wee fir bei e publike Prozess am [[Palais-Royal]] gouf hien ëmbruecht. Säi Kapp gouf zesumme mat deem vum [[Bernard de Launay|Launay]] duerch Paräis gefouert a gewisen. De [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] huet dem Drock vun de Paräisser noginn an en Dag drop huet hien d'Truppen, déi ronderëm Paräis stoungen, zeréckgeruff. Ausserdeem gouf den [[Jacques Necker|Necker]] nees agestallt, souwéi och aner Ministeren, déi de Kinnek erausgehäit hat. Dës Evenementer hunn zu enger éischter Emigratiounswell gefouert: de jonke Brudder vum Louis XVI., de [[Charles X. vu Frankräich|Grof vun Artois]], de [[Louis V. Joseph vu Bourbon-Condé|Prënz vu Condé]], den [[Jules de Polignac (1746-1817)|Herzog vu Polignac]] an de [[Louis VI. Henri vu Bourbon-Condé|Herzog vun Enghien]] hu Frankräich verloss an an [[England]], [[Däitschland]] oder [[Holland]] gaangen. Si all hunn domat gerechent, an den nächsten zwéi bis dräi Méint nees zeréckzekommen. {{Méi Info 1|Stuerm op d'Bastille}} === D'Grande Peur an d'Nuecht vum 4. August 1789 === [[Fichier:Grandepeur.jpg|thumb|Illustratioun vun der ''[[Grande Peur]]'' (Paräis, Musée Carnavalet).]] Zanter dem [[20. Juli]] 1789 bis zum [[6. August]] 1789 koum et zu konfuse Rumeuren an de Provënzen, déi « ''[[Grande Peur]]'' » genannt goufen. D'Baueren haten Angscht datt hir Rekolt vu Brigange géife geplëmmt ginn, a hu sech mat Mëschtgafele bewaffent, soubal d'Klacke gelaut hunn. Wa si matkruten, datt keng Gefor do war, hu si sech op de Wee bei d'Schlass vun hirem Här gemaach. Si hunn d'herrschaftlech Titele gefuerdert, déi d'wirtschaftlech a sozial Ofhängegkeet etabléiert haten, an dës Pabeiere verbrannt. Wa sech den Här a seng Leit gewiert hunn, goufe si perséinlech ugegraff a vill Häre sinn dobäi ëm d'Liewe komm, an hir Schlässer goufe geplëmmt oder verbrannt. An der [[Nuecht vum 4. August 1789]] huet d'Assemblée constituante de Feudalismus zerstéiert, fir dëser Gewalt entgéint ze wierken. :''L'Assemblée nationale détruit entièrement le régime féodal. Elle décrète que, dans les droits et les devoirs tant féodaux que censuels, ceux qui tiennent à la main-morte réelle ou personnelle, et à la servitude personnelle, et ceux qui les représentent, sont abolis sans indemnité'' [...] (Art. 1 vum ''Décret relatif à l'abolition des privilèges'') Den [[Adel]] an de [[Klerus]] mussen also hir Rechter oftrieden, entweeder aus Iwwerzeegung, oder aus Resignatioun. Fir dëst Wierk konkreet duerchzeféieren huet d'Assemblée eng speziell Kommissioun an d'Liewe geruff, de ''« Comité des Droits féodaux »'', deem säi Rapport en Dekreet vum [[15. Mäerz]] [[1790]] inspiréiert huet, deen en nuancéierte Regimm etabléiert huet, a versicht huet, op déi verschidden Interessen anzegoen. Direkt an ouni Schuedensersaz ofgeschaf goufen all d'feudal Rechter, déi géint d'Souveränitéit vum Staat oder dem Natierleche Recht vum Mënsch gaange sinn (si goufe ''« cause injuste »'' genannt), d'Justiz vun de Grondhären, d'[[Leifeegeschaft]], d'[[Banalitéit]]en, d'Privileegie vum Adel (zum Beispill d'Recht op d'[[Juegd]]), d'Adelstitelen, d'[[Dîme]], d'[[Heraldik|Wopen]]. D'Landbevëlkerung hat och erwaart, datt déi Rechter, déi reng feudal waren (Konterpartie fir d'Concessioun vun engem Stéck Land), mat géifen ofgeschaf ginn. Dës Rechter goufen awer bäibehalen, bis ee se selwer opkafe konnt. De Präis war ongeféier zwanzeg mol d'Joresredevance. Dës Suppressioun gouf vun der Landbevëlkerung schlecht opgeholl. An deene Regioune, wou d'Feudalrechter nach zimmlech staark waren (Norden, Osten a [[Paräis]]) koum et zu Opstänn an d'Baueren hu refuséiert ze bezuelen. D'Deputéiert kruten et mat der Angscht ze dinn, an hunn eng Taktik ugewannt, déi favorabel fir d'Biergertum war. A Wierklechkeet gouf de Feudalismus eréischt ënner der [[Convention montagnarde]] mam ''Gesetz vum [[17. Juli]] [[1793]]'' a senger Totalitéit ofgeschaf. De [[26. August]] 1789 huet d'[[Assemblée constituante (1789)|Assemblée constituante]] d'[[Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter vu 1789|Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter]] gestëmmt. Si hu sech vun de ''[[Zäitalter vun de Lumières|Lumières]]'' inspiréiere gelooss, an d'absolut Monarchie an d'Stännergesellschaft verdaamt. {{Méi Info 2|Grande Peur|Nuecht vum 4. August 1789}} == Eng konstitutionell Monarchie == === Regeneratioun vu Frankräich === [[Fichier:France departments 1791 (1).jpg|thumb|D'franséisch Departementer am Joer [[1791]].]] D'[[Assemblée constituante (1789)|Assemblée constituante]], déi zu engem groussen Deel aus [[Bourgeoisie|Bierger]] bestanen huet, huet e grousse Reformplang an d'Weeër geluecht, an d'Iddie vun de Philosophen an Ekonomisten aus dem 18. Joerhonnert ugeholl. ==== Administrativ Reorganisatioun ==== D'administrativ Ënnerdeelunge vum ''[[Ancien Régime]]'' waren zimmlech komplex. D'[[Généralité|Generalitéiten]], d'[[Gouvernement]]er, d'[[Parlament]]er an d'[[Diözes]]e louchen iwwerenaner, an hate mol net ëmmer déi selwecht Grenzen. D'Deputéierten hu versicht, dëse System ze vereinfachen. D'Gesetz vum [[14. Dezember]] huet d'[[Municipalitéit]]en an d'Liewe geruff. Zanter Januar 1790 huet all franséisch [[Gemeng]] d'Wale vun hire Gewielte selwer organiséiert. Dëst waren déi éischt Wale vun der Revolutioun. Mam Gesetz vum [[22. Dezember]] 1789 huet d'Assemblée d'[[Franséisch Departementer|Departementer]] an d'Liewe geruff. Dës ware souwuel administrativ wéi och rechtlech, steierlech a reliéis Andeelungen. 83 Departementer goufe sou geschaf, hiren Numm krute si duerch hir [[Geographie]] - Flëss, Bierger, Mier - a si goufen an [[Distrikt]]er, [[Franséisch Kantonen|Kantonen]] a Gemengen agedeelt. D'Dirigente goufe vum Vollek gewielt. Am Fréijoer 1790 krut eng Kommissioun den Optrag, Frankräich opzedeelen, an op Streidereien tëscht de Stied opzepassen, déi Kandidate fir de ''Chef-lieu'' waren. Déi nei Administratiounen, déi demokratesch gewielt goufen, hunn hir Aarbecht am Summer 1790 opgeholl. ==== Wirtschaftlech Fräiheet ==== Ënner dem ''Ancien Régime'' waren d'wirtschaftlech Aktivitéite strikt vum Staat iwwerwaacht, a Reglementatiounen hunn d'Zuel vu Produzente limitéiert. All dës Blockage fir eng fräi Produktioun, landwirtschaftlech, handwierklech an industriell, goufen ofgeschaf. An engem Klima wou d'Leit mësstrauesch vis-à-vis vu professionelle Regroupementer waren, gouf d'[[Gesetz Le Chapelier]] de [[14. Juni]] [[1791]] gestëmmt. Dëse Gesetzestext, deen an d'Geschicht vun der Aarbechterwelt agaangen ass, huet all [[Beruffskierperschaft]]en a Syndikater verbueden, genee wéi de [[Streik]]. D'Revolutioun, déi Angscht viru grousse Gruppen hat, an déi d'individuell Fräiheeten héichgehalen huet, huet den Aarbechter d'Méiglechkeet geholl, sech zesumme fir hir Rechter zesummenzefannen an z'organiséieren. ==== D'reliéis Fro ==== De [[Katholizismus]] (mat sengem [[Kanon (Kiercherecht)|kanonesche Recht]] a sengem [[Dogma (Beschloss)|Dogma]]) gouf baussent de Staat gesat, dat heescht d'Bezéiungen tëscht Kierch a Staat goufen a Fro gestallt, an d'Kierch gouf laïziséiert, andeems de Prinzip applizéiert gouf, datt nëmmen den nationale Wëlle Gesetzer schafe kann. D'Texter vum [[August]] 1789 hunn d'Privileegien opgeléist, an de Klerus sollt als Kierperschaft vum publike Recht verschwannen. Ausserdeem huet d'[[Deklaratioun vun de Mënschen- a Biergerrechter]] d'Geeschtesfräiheet unerkannt, wat déi dominant Situatioun vum Katholizismus zerstéiert huet. Materiell gesi gouf beim [[Klerus]] och richteg opgeraumt, fir seng Muecht ze verklengeren: De Besëtz vun der Kierch war grouss (ongeféier 15 % vun de Lännereie vu [[Frankräich]]) an huet eng Méiglechkeet fir de Staat gebueden, deen déif verscholt war: de Besëtz vun der Kierch gouf confisquéiert an zum Verkaf fräiginn. De [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]], [[Bëschof]] um Enn vum ''[[Ancien Régime]]'' an ''délégué général'' vum Klerus um Haff (eng wichteg Funktioun) huet der Assemblée den ''« transfert à la Nation des biens de l'Église, à charge pour la Nation d'assurer la rémunération des cultes et d'assurer les divers services sociaux pris en charge avant par l'Église »'' virgeschloen. Obschonn Argumenter fir de Klerus developpéiert goufen, bei deene sech virun allem op d'Recht op Besëtztum beruff gouf, huet d'[[Assemblée constituante (1789)|Assemblée nationale]] d'Nationalisatioun vum Besëtz vum Klerus den [[2. November]] 1789 beschloss. Vum Fréijoer [[1790]] u gouf de Besëtz verkaf. Aus politescher Siicht war d'Operatioun gelongen, d'Bierger hu massive Besëtz vum Klerus kaaft - virun allem Lännereien - an andeems si kaaft hunn, hu si sech un d'Revolutioun gebonnen. Aus der Siicht vun de publike Finanze war et allerdéngs kee wierklechen Erfolleg, well d'Assemblée de Keefer ganz favorabel Konditioune beim Kaf ugebueden huet. D'Assemblée huet versicht, hirem Akommes viraus ze sinn, an huet sougenannten ''[[Assignat]]s'' erausginn. Dës Emissioun war ganz [[Inflatioun|inflationnistesch]] an den Assignat huet tëscht 1789 a [[1796]] 97 % vu sengem Wäert verluer. {{Méi Info 3|Assignat|Gesetz Le Chapelier|Zivilkonstitutioun vum Klerus}} === De Kinnek an d'Revolutioun === [[Fichier:CharlesThevenin-FeteDeLaFederation.JPG|thumb|D'[[Fest vun der Federatioun]] de 14. Juli 1790.]] De 14. Juli 1790, ee Joer nom [[Stuerm op d'Bastille]], gouf um [[Champ-de-Mars]] d'[[Fest vun der Federatioun]] gefeiert. De [[Marie-Joseph Motier de La Fayette|Marquis de La Fayette]] war bei de Feierlechkeeten op der Säit vu Kinnek a Kinnigin dobäi. Et war e Moment vun nationaler Unioun: de Kinnek huet säin Eed op déi nei [[Constitutioun vu 1791|Constitutioun]] geleescht, an d'Vollek huet fir hie geklappt. An dësem Moment hätt ee kënne mengen, de [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] hätt sech mat de Verännerunge vun der Revolutioun offonnt. Mä de Géigendeel war de Fall. De Louis XVI. huet jiddwerengem gewénkt, an op eng Geleeënheet gewaart, fir seng Muecht nees zeréckzekréien. Well hien ausserdeem déif [[Réimesch-Kathoulesch Kierch|kathoulesch]] war, stoung hien op der Säit vum [[Poopst]] an de [[refractaire]] Paschtéier. E [[Flucht op Varennes|Fluchtversuch]] (20. an [[21. Juni]] 1791) huet dem Vollek seng wierklech Positioune gewisen. D'radikal Paräisser Patrioten hunn an dësem Gest e Verrot vum Kinnek gesinn, an hunn de Stuerz vum Kinnek verlaangt. Deputéiert wéi de [[Jean-Sylvain Bailly|Bailly]] an de [[Marie-Joseph Motier de La Fayette|La Fayette]], Frënn vun enger konstitutioneller Monarchie, hunn eng Thees opgestallt, datt de Kinnek net geflücht wier, mä entfouert gouf. De 17. Juli 1791 koum et op en Neits zu Manifestatiounen. De Bailly huet den Uerder ginn, op d'Manifestanten ze schéissen, heibäi sinn haaptsächlech Fraen a Kanner ëm d'Liewe komm. Heiduerch koum et zum Broch tëscht de moderéierte Patrioten an dem Paräisser Vollek, wat sech op Leit wéi [[Georges Jacques Danton|Danton]], [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] a [[Jean-Paul Marat|Marat]] verloosse konnt. Verschiddener, wéi de [[Nicolas de Condorcet|Condorcet]] hu souguer no enger [[Republik]] geruff. De Bailly an de La Fayette, a mat hinnen d'Majoritéit vun den Deputéierten, hunn de [[Jakobiner|Club des Jacobins]] verlooss, an de ''[[Club des Feuillants]]'' gegrënnt. Fir si war d'Revolutioun eriwwer, de Regimm misst elo verstäerkt ginn, an d'konstitutionell Monarchie ënnerstëtzt. Fir en Deel vun der Bevëlkerung war de Kinnek näischt méi wäert. [[Lëscht vun den Zeitunge vun der Franséischer Revolutioun|Revolutionär Zeitungen]] hu Karikature vum Kinnek als Schwäi verëffentlecht. D'royalistesch Zeitungen hunn zu der oppener Resistenz opgeruff. Ëmmer méi Leit hunn emigréiert. D'Géigner vun der Revolutioun an d'Jakobiner hunn Influenzreseauen am ganze Land opgebaut, fir d'Meenung ze mobiliséieren. De [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] huet an der Tëschenzäit op d'Zänn gebass, an d'Constitutioun vum September 1791 akzeptéiert. An dëser Constitutioun goufen Iddie vum [[John Locke]] a vum [[Montesquieu]] iwwer d'Trennung vun de Gewalten iwwerholl, wat si strikt duerchgesat hunn. De Kinnek hat nëmmen nach seng [[Exekutive|exekutiv Muecht]], hie war net responsabel virun der Assemblée an dës konnt och näischt géint hie maachen. Hien hat e [[Vetorecht]] fir véier Joer zu all Gesetz, a konnt sech selwer seng Ministeren eraussichen. {{Méi Info 2|Flucht op Varennes|Constitutioun vu 1791}} === De Stuerz vun der Monarchie === :'''De Krich''' [[Fichier:Leopold II.jpg|thumb|300px|De [[Leopold II. (HRR)|Leopold II.]], [[réimesch-däitsche Keeser]].]] D'Emigranten, déi sech zu engem groussen Deel zu [[Koblenz]] ronderëm de Grof vun Artois opgehalen hunn, hunn Drock op d'europäesch Herrscher gemaach, fir a Frankräich anzegräifen. Fir si zefridden ze stellen, koum et am [[August]] 1791 zu der [[Pillnitzer Deklaratioun]] tëscht [[Preisen]] an dem [[Hellegt Réimescht Räich|Hlg. Réimesche Räich]]. Dës Deklaratioun gouf a Frankräich als Menace opgeholl. D'[[Assemblée législative (Franséisch Revolutioun)|Assemblée législative]] huet um Enn vum Joer 1791 eng Partie Dekreter gestëmmt, déi d'Situation nach méi verschlëmmert hunn. Den [[9. November]] 1791 huet si verlaangt, datt d'Emigranten zwéi Méint Zäit hätten, nees a Frankräich zeréckzekommen, am anere Fall géif hire Besëtz konfiszéiert ginn. D'auslännesch Prënze goufen opgeruff, d'Emigrante vun hire Lännereien ze verdreiwen. De Kinnek huet dëse leschten Dekreet ënnerschriwwen, well dësen e Krich méiglech gemaach huet. D'[[Feuillants]] an de Kinnek, déi sech bewosst waren, datt d'Arméi net gutt organiséiert war, hunn op eng séier Victoire gehofft. D'[[Jakobiner]] wollten d'Revolutioun duerch e Krich a ganz Europa verbreeden. De [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] war ee vun de wéinegen, dee géint e militäresche Konflikt war. Den [[20. Abrëll]] [[1792]] huet Frankräich op d'Propositioun vum Louis XVI. [[Ungarn]] a [[Béimen]] de Krich erkläert, dat heescht eigentlech [[Éisträich]]. D'[[Girondins]] hu vun engem Krich vun de Vëlker géint d'Kinneke geschwat, vun engem Kräizzuch fir d'Fräiheet. [[Preisen]] huet sech e puer Woche méi spéit op d'Säit vun den Éisträicher gestallt. D'franséisch Arméi, déi duerch d'Emigratioun vun adlegen Offizéier zimmlech desorganiséiert war, hat keng Méiglechkeete géint d'Preisen, an d'Grenze ware séier a Gefor. Bei de Patriote gouf vun engem Komplott vum Adel geschwat, zesumme mam Haff an de refractaire Paschtéier. D'Assemblée huet dräi Dekreter gestëmmt, fir d'refractaire Paschtéier ze deportéieren, d'perséinlech Gard vum Kinnek opzeléisen, an e Camp op d'Been ze stellen, fir Paräis ze verdeedegen. De Louis XVI. huet säi Veto bei de Paschtéier a bei der Garde fir Paräis ze beschützen agereecht. Doropshin huet d'Vollek d'[[Tuileries|Tuilerien]] den 20. Juni gestiermt. Mä dës Kéier huet de Kinnek sech net erginn. Hie war averstanen d'[[Phrygesch Mutz]] virun de [[Sans-culottes]] unzedoen, mä huet refuséiert, nozeginn. Den [[11. Juli]] 1792 ass d'Assemblée de kinnekleche Veto ëmgaangen, andeems si d'''patrie en danger'' ausgeruff huet, an all Fräiwëlleger op Paräis geruff huet. {{Méi Info 1|Koalitiounskricher}} :'''De Stuerz vun der Monarchie''' De [[25. Juli]] huet de Chef vun der [[Preisen|preisescher]] Arméi, de [[Karl Wilhelm Ferdinand vu Braunschweig|Grof vu Braunschweig]], wësse gelooss, datt Paräis géif zerstéiert ginn, wann d'Liewe vum Kinnek eng weider Kéier a Gefor wier. Wéi d'[[Manifest vu Braunschweig]] zu Paräis ukomm ass, hunn d'Revolutionär gefuerdert, de Kinnek ofzesetzen, mä d'Assemblée huet refuséiert. Sou koum et an der Nuecht vum [[9. August|9.]] op den [[10. August]] 1792 zu engem Opstand ënner der Leedung vu [[Jérôme Pétion de Villeneuve|Pétion]] an [[Georges Jacques Danton|Danton]]. Um fréie Moie waren d'Opstänneg bei den Tuilerien ukomm, an hunn dëse geplëmmt. D'Schwäizer Gard gouf op der Plaz ëmbruecht. De Kinnek ass an d'Gebai vun der [[Assemblée législative (Franséisch Revolutioun)|Assemblée législative]] geflücht, mä déi huet sech géint hie gestallt, an hie vu senge Funktiounen entbonnen. D'Constitutioun vu 1791 war näischt méi wäert, a sou huet d'Assemblée decidéiert, eng [[Convention nationale]] ze wielen, fir déi nei Institutioune vum Land ze bestëmmen. Um Owend vum 10. August gouf e [[Conseil exécutif (Franséisch Revolutioun)|Conseil exécutif]] an d'Liewe geruff, an ënner de sechs Membere waren den [[Georges Jacques Danton|Danton]], Justizminister, an de [[Gaspard Monge]], Minister vun der Marin. D'koaliséiert Truppe si weider Richtung Paräis gezunn, an eng Festung no der anerer ass gefall. An dësem Kontext huet den [[Georges Jacques Danton|Danton]] den [[2. September]] 1792 deklaréiert: :« ''De l'audace, encore de l'audace, toujours de l'audace et la Patrie sera sauvée'' ». D'Vollek, a Panik, huet d'Feinden a Frankräich selwer fir dës Situatioun verantwortlech gemaach. Tëscht dem 2. a [[6. September]] 1792 goufe Paschtéier a Gefaangen an de Prisonge massakréiert. Dat huet e puer Deeg gedauert, bis datt d'administrativ Autoritéite sech getraut hunn, anzegräifen, an d'Deputéiert hunn dës Massakeren eréischt e puer Méint méi spéit verurteelt. Dës [[Septembermassakeren|Septembermassakere]] waren e wichtege Punkt an der Revolutioun, déi eng aner Richtung ageschloen huet. {{Méi Info 1|Septembermassakeren}} :'''Convention nationale''' D'Wale fir d'Konventioun goufe matzen an de [[Septembermassakeren]] ofgehalen. Vun de 7 Millioune Wieler gëtt geschat datt 90 % net deelgeholl hunn. D'Deputéierte goufen also vun enger Minoritéit gewielt. [[Fichier:Madame Roland.png|thumb|D'[[Manon Roland|Madame Roland]], déi fir d'Girondins geschwat huet]] Wéi och scho 1789 gouf an zwéin Tier gewielt, fir d'populär Klasse vun der nationaler Representatioun ewechzehalen. D'Deputéierte koume bal alleguer aus der [[Bourgeoisie]], een Drëttel aus der Justiz. Et koum awer trotzdeem zu zwou verschiddene Fraktiounen. D'Brissotins oder [[Girondins]] hunn dem Paräisser Vollek net getraut. Si goufe vun der räicher Handelsbourgeoisie ënnerstëtzt, an hunn d'individuell Fräiheete vu 1789 héichgehalen. Si wollten net zu aussergewéinleche Moossname gräifen, fir déi jonk Republik z'erhalen. Hir Dirigente ware [[Jacques Pierre Brissot|Brissot]], [[Pierre Victurnien Vergniaud|Vergniaud]], [[Jérôme Pétion de Villeneuve|Pétion]] a [[Jean-Marie Roland de La Platière|Roland]]. D'[[Montagnards]] souzen op de méi héije Bänken, a kruten dohier hiren Numm. Si hu méi op d'Problemer vum Vollek opgepasst. Si ware bereet, sech dem Vollek unzeschléissen, wéi de [[Sans-culottes]] vun der [[Commune vu Paräis (Franséisch Revolutioun)|Commune vu Paräis]], a waren och bereet, zu aussergewéinleche Moossnamen ze gräifen, fir d'Republik ze retten. Zu hire Cheffen hu [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]], [[Georges Jacques Danton|Danton]], [[Jean-Paul Marat|Marat]] a [[Louis Antoine de Saint-Just|Saint-Just]]. Am Zentrum suz eng Majoritéit vun Deputéierten, déi ''La plaine'' oder ''Le marais'' genannt goufen, a jeeweils déi zwéin Extremer ënnerstëtzt hunn. D'franséisch Arméi konnt den [[20. September]] an der [[Schluecht vu Valmy]] d'Preise klappen. D'Preisen an d'Éisträicher hu sech aus Frankräich zeréckgezunn, Affären a [[Polen]] ware méi wichteg. De [[6. November]] 1792 konnt de Generol [[Charles François Dumouriez|Dumouriez]] d'[[Schluecht vu Jemmapes]] gewannen. D'franséisch Truppen hunn d'[[Éisträichesch Nidderlanden]] besat, am Osten huet d'Arméi vum Generol [[Adam Philippe de Custine|Custine]] d'lénkst Ufer vum [[Rhäin]] ageholl. Och d'[[Savoie]] gouf eruewert. Iwwerhall hunn d'Fransousen hiert revolutionärt Ideal verbreed, awer och däitlech gemaach, datt de [[Rhäin]] déi natierlech Grenz am Norden an Oste vu Frankräich wier. De leschten Akt vun der [[Assemblée législative (Franséisch Revolutioun)|Assemblée législative]] war d'Laizisatioun vum ''état civil''. Den 20. September 1792 huet si decidéiert, datt d'Registere vu Gebuerten an Doudesfäll vun de Gemenge gehale ginn, an net méi vun de Paschtéier. D'Convention huet decidéiert, d'Monarchie ofzeschafen, an den [[22. September]] 1792 gouf d'Republik ausgeruff. Dëst war den Ufank vun enger neier Ära. {{Méi Info 1|Convention nationale}} == D'Republik == === Girondins géint Montagnards === [[Fichier:LouisXVIExecutionBig.jpg|thumb|Hiriichtung vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]]]] An hiren éischten Deeg gouf d'Convention vun de [[Girondins]] dominéiert, déi am [[Conseil exécutif (Franséisch Revolutioun)|Conseil exécutif]] souzen. Si hu versicht, de [[Prozess vum Louis XVI. vu Frankräich|Prozess vum Kinnek]] z'evitéieren, aus Angscht dëst géif zu enger neier [[Géigerevolutioun]] féieren, an d'europäesch Monarchie nach méi feindlech maachen. Mä wéi den [[30. November]] 1792 den ''[[Armoire de fer|Eiserne Schaf]]'' ([[franséisch|fr.]]: ''armoire de fer'') fonnt ginn ass, war näischt méi géint e Prozess ze maachen. D'Dokumenter an dësem geheime Koffer sollen de Verrot vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] bewisen hunn. De Prozess huet den [[10. Dezember]] ugefaangen. Um Enn gouf de Kinnek fir schëlleg deklaréiert. Hie gouf zum Doud verurteelt, allerdéngs nëmme mat enger knappser Majoritéit (366 géint 334 Stëmmen). De [[Sursis]] an den Opruff un d'Vollek, wat d'Girondins gefrot haten, goufe verworf. De Kinnek [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] gouf den [[21. Januar]] 1793 op der [[place de la Concorde|Place de la Révolution]] [[Guillotine|guillotinéiert]]. Seng [[Hiriichtung vum Louis XVI. vu Frankräich|Hiriichtung]] huet gemëschte Gefiller bei der franséischer Bevëlkerung ervirgeruff. D'europäesch Herrscher hu reagéiert, andeems si am Februar 1793 déi [[Koalitiounskricher|Éischt Koalitioun]] an d'Liewe geruff hunn. D'[[Girondins]] hunn de [[24. Februar]] 1793 eng Levée vun 300.000 Männer beschloss, déi dem Lous no gemaach gouf, wat u Praktiken aus dem ''[[Ancien Régime]]'' erënnert huet. Wéi dës Levée bekannt ginn ass, koum et zu Opstänn am [[Elsass]], an der [[Bretagne]] an am [[Massif central]], déi awer séier nees ënnerdréckt goufen. Mä d'Convention huet e Gesetz gestëmmt, wat besot huet, datt all Rebell bannent 24 Stonnen ouni Prozess géif higeriicht ginn. Am [[Mäerz]] 1793 hunn d'[[Krich an der Vendée|Opstänn an der Vendée]] ugefaangen. Um Süde vun der [[Loire (Floss)|Loire]] huet d'Levée zu enger Allianz vu Baueren, déi vun der Revolutioun enttäuscht waren, dem refractaire Klerus an dem Adel gefouert. Obschonn d'Departementer eréischt 1789 an d'Liewe geruff gi waren, an den Opstand wäit iwwer d'Grenze vun der [[Vendée]] erausgaangen ass, gouf séier vum "[[Krich an der Vendée]]" ([[Franséisch|fr.]]: ''guerre de Vendée'') geschwat. Dësen Opstand gouf als Argument vun de Montagnards an de [[Sans-culottes]] benotzt, fir ze weisen, datt d'Girondins ze moderéiert wieren, an hunn no aussergewéinleche Moossname geruff. D'[[Girondins]] ware gezwongen, d'Kreatioune vum [[Comité de Salut Public]] a vum [[Revolutiounsgeriicht]] z'akzeptéieren. Enn [[Mee]] an am [[Juni]] 1793 goufen d'Girondins vun de Paräisser Sans-culottes verdriwwen. D'Montagnards hu sech mat den extremisteschste Fraktiounen zesummegedo, fir un d'Muecht ze kommen. An der Provënz goung et genee ëmgedréint. Zu [[Marseille]] an zu [[Lyon]] hunn d'Girdonins d'Buergermeeschteren, déi zu de Montagnards gehéiert hunn, verdriwwen. {{Méi Info 2|Prozess vum Louis XVI. vu Frankräich|Hiriichtung vum Louis XVI. vu Frankräich}} === D'Republik a Gefor === Wéi d'[[Montagnards]] un d'Muecht koumen, war d'Republik a grousser Gefor. De [[Krich an der Vendée]] huet sech zu engem royalisteschen Opstand entwéckelt, nodeem d'[[Adel]]eg sech un d'Spëtzt gestallt hunn, an huet sech am Weste verbreed. [[Saumur]] an [[Angers]] goufen am [[Juni]] 1793 ageholl, mä [[Nantes]] huet nach widderstanen. Zu royalistesche Revolte koum et och an der [[Departement Lozère|Lozère]] an am Dall vum [[Rhône (Floss)|Rhône]]. D'[[Girondins]], déi virun der Paräisser Repressioun flüchte konnten, hunn an den Departementer zu enger Revolt géint [[Paräis]] opgeruff. Si goufe vun den Autoritéite vun den Departementer, wéi an der [[Normandie]], ënnerstëtzt. [[Fichier:Jacques-Louis David 002.jpg|thumb|[[Jacques-Louis David]], ''La mort de [[Jean-Paul Marat|Marat]]'' (1793).]] {{Méi Info 1|Krich an der Vendée}} Den [[13. Juli]] gouf de [[Jean-Paul Marat]] vun der Federalistin [[Charlotte Corday]] ëmbruecht. Am Südweste sinn d'[[Spuenien|Spuenier]] iwwer d'Grenz komm, d'[[Piemont|Arméi aus dem Piemont]] am Südosten, d'[[Preisen]], d'[[Éisträich]]er an d'[[England|Englänner]] am Norden an am Osten. Ënner dem Drock vun de [[Sans-culottes]] hunn d'Montagnards decidéiert, zu radikale Mëttelen ze gräifen, fir géint dës Gefore firzegoen. D'Convention huet am [[Juli]] 1793 eng [[Demokratie|demokratesch]] an dezentraliséiert Constitutioun gestëmmt, déi duerch e [[Referendum]] ratifizéiert gouf. D'[[Constitutioun vu 1793|Constitutioun vum Joer I]] huet versicht, eng populär Souveränitéit op d'Been ze stellen, duerch heefeg Wale bei universalem Walrecht, an andeems d'Bierger e Matsproocherecht am legislative Prozess haten. Mä dës Constitutioun gouf ni applizéiert. Den 10. August 1793 huet d'Convention dekretéiert, datt d'Constitutioun eréischt géif a Kraaft trieden, wann a Frankräich Fridde wier. De [[Louis Antoine de Saint-Just|Saint-Just]] huet erkläert: :"''Dans les circonstances où se trouve la République, la constitution ne peut être établie, on l'immolerait par elle même. Elle deviendrait la garantie des attentats contre la liberté, parce qu'elle manquerait de la volonté nécessaire pour les réprimer.'' D'Haaptorgan vum Gouvernement war de [[Comité de salut public]]. Dëse Comité gouf am Abrëll 1793 gegrënnt a vum Danton bis zu senger Eliminatioun den [[10. Juli]] dominéiert. De "''Grand comité de l'an II''" huet 12 Membere gezielt, déi all Mount vun der Convention nees nei gewielt goufen. Hien hat d'Gesetzesinitiativ, d'exekutiv Muecht an huet d'Fonctionnairen ernimmt. Duerch dëse Comité gouf d'Muecht an enger kritescher Zäit zentraliséiert. De "Grand Comité" gouf vum [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] dominéiert. All Member huet sech ee bestëmmte Beräich erausgesicht, sou zum Beispill de [[Lazare Nicolas Marguerite Carnot|Carnot]] dee sech fir d'Arméi entscheet huet. D'Membere vum [[Comité de sureté générale]] waren och Membere vun der Convention. Dëse Comité huet sech ëm d'Police gekëmmert, an d'Verdächtegelëscht opgestallt. Duerch eng Kompetenzrivalitéit stoung dëse Comité géint de [[Comité de salut public]]. Fir d'Moossnamen ëmzesetzen, huet d'Convention Membere bei d'Arméien an an d'Departementer geschéckt: d'''Représentants e mission''. Si haten e grousse Pouvoir, fir d'Géigner vun der Revolutioun ze strofen. D'Convention huet missen op d'Paräisser [[Sans-culottes]] oppassen, zu de Radikalsten hunn de [[Jacques-René Hébert]] gezielt, deen d'Zeitung ''Le Père Duchesne'' gegrënnt huet, souwéi de fréiere Paschtouer [[Jacques Roux]]. De [[4. September|4.]] a [[5. September]] 1793 hu si d'Convention gestiermt, a konnten hir Iddi vun enger revolutionärer Arméi fir géint d'Géigerevolutioun firzegoen, duerchsetzen. Et koum zu der [[Terreur]]. === Gesetzer fir d'Republik ze retten === '''Grouss Moossnamen''' [[Fichier:Marie Antoinette Execution1.jpg|thumb|Hiriichtung vun der Marie-Antoinette.]] Duerch d'Gefor fir d'Republik huet d'Convention all Gesetzer gestëmmt, déi de [[Comité de salut public]] hir presentéiert huet. D'Gesetz vum [[23. August]] 1793 zu der ''[[Levée e masse]]'' huet erlaabt, all jonk Männer, déi net bestuet waren, an d'Arméi ze schécken. Déi aner Fransousen hunn um Krichseffort misse mathëllefen, andeems si Militärequipement geliwwert hunn oder d'Mauere vun de Kelleren ofgeschruppt hu fir [[Salpéiter]] ze gewannen, dee wichteg war fir d'Polfer hierzestellen. Déi ganz Wirtschaft vun der Natioun war op de Krich ausgeluecht. Zimmlech séier konnt eng Arméi vun enger Millioun Männer op d'Bee gestallt ginn. Duerch hir Zuel an hire staarke Wëllen ze kämpfen, konnt d'Erfarung vun enger Beruffsarméi ersat ginn. D'Membere vun der Convention haten d'[[Septembermassakeren]] net vergiess. Fir géint d'Géigner vun der Revolutioun ze gewannen, an en Opstand vum Vollek ze verhënneren, hu si déi legal ''[[Terreur]]'' agefouert. Am September 1793 gouf d'Gesetz vun de Verdächtege gestëmmt, an d'Lëscht war zimmlech laang. Den Adel, d'Emigranten, d'refractaire Paschtéier, d'Federalisten an hir Famille sinn all an dës Kategorie gefall. Si hu missen agespaart ginn, bis nees Fridden am Land war. D'populär Gesellschaften, déi vun de Sans-culottes kontrolléiert goufen, kruten Iwwerwaachungsmuecht a Policegewalt. Fir d'Onzefriddenheet vun de Stadbevëlkerunge kleng ze halen, déi duerch de Krich Liwwerschwieregkeeten haten, wat zu enger Erhéijung vun de Präisser gefouert huet, huet de ''Comité de Salut Public'' d'wirtschaftlech Terreur op d'Bee gestallt. De [[27. Juli]] huet d'Convention déi Leit mat der Doudesstrof bestrooft, déi Iesswuere stockéiert hunn, amplaz se ze verkafen. Am September huet d'Gesetz vu Maximum d'Präisser um Niveau vun deene vu 1790 blockéiert, déi ëm 30 % erhéicht goufe. '''Resultater''' D'Politik vum Comité de salut public konnt d'Republik retten. Zanter September 1793 konnten d'Membere vun der [[Koalitiounskricher|Éischter Koalitioun]] nees hanner d'Grenzen zeréckgedréckt ginn. D'federalistesch Revolt konnt zeréckgeschloe ginn, bis op [[Toulon]], wou d'Royalisten d'Stad anhuele konnten, a si den Englänner ausgeliwwert hunn. An der [[Vendée]] konnten d'republikanesch Truppe géint d'kathoulesch a royal Arméi an der [[Schluecht vu Cholet]] gewannen. Eng Partie vun der Arméi vun der Vendée ass Richtung Norde gezunn, an der Hoffnung den Hafe vu [[Granville]] am [[Cotentin]] anzehuelen. Dës Expeditioun, déi ënner dem Numm ''[[Virée de Galerne]]'' bekannt ginn ass, war zwar keen Erfolleg, mä huet awer däitlech d'Stäerkt an d'Determinatioun vun de Revoltéierte gewisen. Ländlech Banden hu sech weider am ganze Weste vu Frankräich erëmgedriwwen. Si goufe "''Chouans''" genannt. D'Repressioun géint d'Vendée war terribel. Tëscht September 1793 a Februar 1794 huet de ''Représentant en mission'' [[Jean-Baptiste Carrier]] Dausende vu Leit zu Nantes hiriichte gelooss. Zu Angers goufen eng Ronn 2 000 Fraleit higeriicht. D'"''Colonnes infernales''" vum Generol [[Louis Marie Turreau]] hunn Dierfer néiergebrannt, an d'Bevëlkerung massakréiert, ouni en Ënnerscheed tëscht Zivilisten a Revoltéierten ze maachen. Moossnam fir d'[[Dechristianisatioun]], spontan oder duerch d'''Représentants en mission'' organiséiert, hu sech an der ganzer Republik verbreed. Am Numm vun der Gläichheet goufe Statuen, Kräizer a Klacken zerstéiert. De [[5. Oktober]] 1793 huet d'Convention de [[Republikanesche Kalenner]] ugeholl. De [[7. November]] huet den Äerzbëschof vu Paräis [[Jean-Baptiste Gobel|Gobel]] ofgedankt. All Paschtéier vun der Convention, ausser dem [[Henri Grégoire|Abbé Grégoire]], hunn hien imitéiert. D'Kierche goufen zougemaach, an d'Sans-culottes hunn e Märtyrerkult ronderëm d'Revolutioun developpéiert. Den 10. November gouf d''Fête de la Raison'' gefeiert, an Notre-Dame zu engem Tempel ëmgebaut. D'Onuerdnung, déi aus dëse Verhalen entstanen ass, huet de Robespierre ofgeschreckt, an hien huet verlaangt, d'Uerdnung nees hierzestellen. {{Méi Info 1|Terreur}} === De Robespierre an d'Grande Terreur === [[Fichier:Robespierre.jpg|thumb|De [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]].]] Op d'Initiativ vum [[Maximilien de Robespierre|Robespierre]] gouf en aussergewéinlecht Gouvernement mat engem Dekreet vum [[4. Dezember|14. Frimaire]] Joer II an d'Liewe geruff. Aus der Convention gouf de « ''Centre unique de l'impulsion du Gouvernement'' ». Si hat am Prinzip de ganze Pouvoir. Fir willkürlech Akten an de Provënzen ze verhënneren, gouf de Pouvoir vun de Representante vum Vollek limitéiert. Verschiddener, sou wéi de [[Joseph Fouché|Fouché]], goufe fir hir Aktioune kritiséiert. De Robespierre huet den [[Atheismus]] verdaamt. Hie war géint d'Politik vun der Dechristianisatioun, an huet e Gesetz fir d'Fräiheet vum Kult stëmme gelooss, souwéi e Gesetz wat d'Onstierflechkeet vun der Séil unerkannt huet. Hien huet Representanten an den Norde geschéckt, fir der Onuerdnung déi d'revolutionär Arméi hei verbreet huet, en Enn ze setzen. Zu Paräis huet de Comité de salut public versicht, den Afloss vun de Sans-culottes an der Convention ze limitéieren. Um Enn vum [[Mäerz]] [[1794]] konnt de lénkse Fligel vun de Montagnards eliminéiert ginn, an d'Haaptcheffe vun den "''[[Enragés]]''" goufen higeriicht: [[Jacques-René Hébert|Hébert]] a [[Jacques Roux]]. Ufank Abrëll gouf och de rietse Fligel vun de Montagnards auserneegeholl, sou och den [[Georges Jacques Danton|Danton]]. D'[[Indulgents]], wéi de Grupp vum Danton genannt gouf, goufen no engem irreguläre Prozess guillotinéiert, wou den Danton d'Recht geholl krut, sech selwer ze verdeedegen. De [[Fabre d'Eglantine]], deen de Revolutiounskalenner geschaf hat, an de [[Camille Desmoulins]], obschonn hien e Frënd vum Robespierre war, goufen och guillotinéiert. Nodeem d'[[Terreur]] an de Provënzen zeréckgaange war, ass si zu Paräis ëmmer méi staark ginn, virun allem nodeem d'Gesetzer vu Prairial gestëmmt goufen. D'[[Revolutiounsgeriicht]] war als eenzeg Institutioun dofir zoustänneg, politesch Krimineller ze verurteelen. D'Definitioun vum Feind vun der Revolutioun war zimmlech breed: ''"Ceux qui cherchent à anéantir la liberté par la force ou par la ruse".'' Et gouf keng Zeien a keng Affekote méi, an nëmmen zwee Urteeler ware méiglech: Fräiheet oder Doud. Duerch d'Gesetz vum Prairial koum et zu der sougenannter ''Grande Terreur''. An de Wochen duerno goufen zu Paräis iwwer 1.400 Leit guillotinéiert. [[Fichier:Badische Guillotine.JPG|thumb|200px|Eng [[Guillotine]].]] 1794 huet sech de Krichseffort vum Vollek bezuelt gemaach. Duerch d'Victoire vu [[Schluecht vu Fleurus|Fleurus]] de 26. Juni 1794, konnten d'Fransousen d'[[Belsch]] nees anhuelen. Iesswuere goufen an de besate Regioune requisitionnéiert, an a Frankräich geschéckt. De Robespierre huet sech, andeems hie géint déi eenzel Faktioune gekämpft huet, a fanatesch Terroriste komme gelooss huet, vill Feinde gemaach. Hie gouf zum Politiker mam gréissen Afloss. Nodeem hien d'"''Fête de l'Être suprême''" den [[10. Juni]] 1794 presidéiert hat, koumen ënner senge Géigner Rumeuren op, hie wéilt déi ganz Muecht u sech rappen. Nodeem hie sech fir eng Zäit aus der Politik zeréckgezunn hat, hu sech Oppositiounsgruppe ronderëm de Comité de sureté général an eelere ''Représentants en mission'' wéi [[Jean-Lambert Tallien|Tallien]] a [[Joseph Fouché|Fouché]] opgebaut. Wéi de Robespierre sech nees bei der Convention gewisen huet, huet hien den Deputéierte mat enger weiderer Epuratioun gedreet. De Komplott géint hien huet konkreet Formen ugeholl. Den 9. Thermidor [[1794|Joer II]] gouf de Robespierre festgeholl. Eng Aktioun vun der [[Commune vu Paräis (Franséisch Revolutioun)|Commune vu Paräis]] huet hien ouni säin Averständnis befreit, an an den [[Hôtel de Ville (Paräis)|Hôtel de Ville]] bruecht. Mä d'Sans-culottes hu sech de Frënn vum Robespierre net ugeschloss. D'Convention huet de Robespierre zu engem "''Hors la loi''" erkläert, an Truppe geschéckt, fir d'Gebai ze stiermen. Den Dag drop, den [[28. Juli]], goufen de Robespierre a seng Haaptunhänger higeriicht. D'thermidorianesch Deputéierte vun der Convention hunn d'Girondins nees zeréckgeruff, an der Terreur en Enn gesat. Déi nei Constitutioun vum Joer III gouf de [[17. August|29. Messidor]] gestëmmt, an am September ratifizéiert. Si ass de [[26. September|4. Vendémiaire]] a Kraaft getrueden, an huet en neie Regimm op d'Bee gestallt, den [[Directoire]]. == Den Directoire (1795 - 1799) == [[Fichier:Bouchot - Le general Bonaparte au Conseil des Cinq-Cents.jpg|thumb|François Bouchot, ''Le général Bonaparte au Conseil des Cinq-Cents, à Saint Cloud. 10 novembre 1799.'' ([[1840]])]] Fir de revolutionnäre Kalenner huet den ''[[Directoire]]'' vum [[26. Oktober|4. Brumaire]] Joer IV bis den 18. Brumaire Joer VIII gedauert. Dat war den zweete Versuch, e stabille Regimm op Basis vun enger Konstitution opzebauen. D'Pazifikatioun vum Westen an d'Enn vun der [[Koalitiounskricher|Éischter Koalitioun]] hunn den Etablissement vun enger neier Constitutioun erlaabt. Fir d'éischt Kéier a Frankräich war d'[[Legislativ]] an den Hänn vun engem Parlament mam [[Zweekummersystem]]: * de [[Conseil des Cinq-Cents]] (500 Memberen) * de [[Conseil des Anciens]] (250 Memberen) D'exekutiv Muecht louch an den Hänn vun engem Directoire vu fënnef Persounen, déi vum ''Conseil des Anciens'' no enger Lëscht vum ''Conseil des Cinq-Cents'' erausgesicht goufen. D'Ministeren an d'fënnef Direktere waren net responsabel virun der Assemblée, mä si konnten dës och net opléisen. Wéi scho 1791 waren och hei keng Prozedure virgesinn, fir Konflikter ze reegelen. D'Thermidorianer konnten duerchsetzen, datt zwee Drëttel vun de Gewielten aus der Convention géife kommen. D'Regiounen am Westen, dem Dall vum [[Rhône (Floss)|Rhône]] a vum Oste vum [[Massif Central]] hu royalistesch Deputéierte gewielt. Wärend der ganzer Dauer vum Directoire gouf et eng politesch Instabilitéit. Royalistesch Korrespondenzreseauen hu Propaganda an Informatioun verbreed, mat der Ënnerstëtzung vun de Bridder vum [[Louis XVI. vu Frankräich|Louis XVI.]] an den europäesche Muechten. D'Unhänger fir eng Monarchie konnten d'Wale vu [[1797]] gewannen. D'moderéiert Republikaner hunn am September 1797 e Staatsstreech duerchgefouert, deen zwéi vun de fënnef Direktere verdriwwen huet, an d'Wal vu 1797 als ongëlteg deklaréiert huet. [[1798]] hunn d'Walen d'[[Jakobiner]] begënschtegt. D'Conseilen hu sech doropshin d'Recht geholl, d'Deputéiert an der Hallschent vun de Circonscriptioune selwer erauszesichen. D'Thermidorianer konnten zwar un der Muecht bleiwen, mä keen huet hinne Vertraue geschenkt. D'wirtschaftlech Situatioun huet d'Fransouse weider vun der Republik ewechgedriwwen. Den Assignat, dee säi ganze Wäert verluer hat, gouf duerch nei Billjeeën ersat, de ''Mandat territorial'', deen awer nëmmen ee Joer gehalen huet. Vu 1797 un huet de Staat d'Steieren a Form vu Sue gefuerdert. Mä duerch d'Finanzkris waren d'Mënze rar. No den Inflatiounsjoren duerch den Assignat koum et a Frankräich zu engem Stuerz vun de Präisser, dee virun allem d'ländlech Welt betraff huet. Well si net kapabel waren, d'Scholde vun der absolutter Monarchie an 8 Joer Revolutioun ze begläichen, hunn d'Assembléeë sech fir d'[[Bankrott|Faillite]] vun den "zwee Drëttel" entscheet. Frankräich huet zwee Drëttel vun der ëffentlecher Schold net bezuelt, mä de leschten Drëttel konsolidéiert andeems d'Schold an de ''Grand livre de la dette'' agedroe gouf. Eng nei Steier op d'Dieren a Fënstere gouf [[1798]] an d'Liewe geruff, d'[[Gendarmerie|Gendaarme]] waren zoustänneg fir d'Steieren anzedreiwen. An der Tëschenzäit war d'franséisch Arméi an d'Offensiv gaangen. Am Fréijoer 1796 houf eng grouss Offensiv an [[Däitschland]] lancéiert, fir [[Éisträich]] zum Fridden ze zwéngen. D'Italienarméi vum jonke Generol [[Napoleon Bonaparte]] konnt eng Victoire no der anerer fir sech verbuchen, an Éisträich war gezwongen, de [[17. Abrëll]] 1797 den [[Traité vu Campo Formio]] z'ënnerschrwien. Tëscht 1797 a 1799 gouf d'italieenesch Hallefinsel an eng [[Schwësterrepublik]] verwandelt, mat Institutiounen nom franséische Modell. Obschonn d'Victoiren d'Finanze vum Directoire verbessert hunn, sou hu si de Pouvoir dach ëmmer méi vun der Arméi ofhängeg gemaach. De Bonaparte gouf zum Arbitter fir bannepolitesch Streidereien. D'Expeditioun an [[Egypten]] sollt den [[England|Englänner]] de Wee an [[Indien]] verspären, d'Direkteren hu s'sserdeem als Méiglechkeet bnotzt, de Bonaparte wäit fort ze schécken. Wéi ëmmer méi Schwësterrepubliken an d'Liewe geruff goufen, kruten d'europäesch Groussmuechten Angscht, virun allem [[Russland]] an [[England]]. Si hunn eng ze grouss Dominatioun vu Frankräich iwwer Europa gefaart. Sou koum et dann och zu der [[Koalitiounskricher|Zweeter Koalitioun]] am Joer [[1798]]. D'englesch, russesch an éisträichesch Offensive konnten awer vun de franséischen Arméien ënner dem [[Guillaume Marie-Anne Brune|Brune]] a [[André Masséna|Masséna]] zeréckgedréckt ginn. Den Directoire ass mam [[Coup d'État vum 18. an 19. Brumaire]] Joer VIII (9. an [[10. November]] 1799) duerch den [[Napoleon Bonaparte]] op en Enn gaangen, deen deklaréiert huet: :''« Citoyens, la révolution est fixée aux principes qui l'ont commencée, elle est finie ».'' De ''[[Consulat]]'' gouf an d'Liewe geruff, en autoritäre Regimm dee vun dräi Konsulen dirigéiert gouf, wou awer nëmmen den Éischte Konsul wierklech d'Muecht hat. Fir verschidden Historiker ass de Consulat déi lescht Phas vun der Franséischer Revolutioun. Fir anerer gëtt de Consulat mam [[Premier Empire]] als eng nei Etapp an der franséischer Geschicht ugesinn. {{Méi Info 1|Directoire}} == Literatur zum Theema == [[Fichier:Jacques Bertaux - Der Tuileriensturm am 10. August 1792.jpg|thumb|350px|D'Franséisch Revolutioun]] '''Allgemeng Informatiounen''': * François Furet, ''La Révolution française'', Le grand livre du mois, Paräis, 1999. ** I: "De Turgot à Napoléon: 1770-1814" {{small|(ISBN 2-7028-3958-4)}} ** II: "Terminer la Révolution: de Louis XVIII à Jules Ferry, 1814-1880" {{small|(ISBN 2-7028-3959-1)}} * Albert Mathiez, ''La Révolution française'', A. Colin, Paräis, 1930. ** I: "La chute de la royauté: (1787-1792)" ** II: "La Gironde et la Montagne" ** III: "La terreur" '''Spezifesch Aspekter''': * Georges Lefebvre, ''La Révolution aristocratique'', Centre de documentation universitaire, Paräis, 1946. * Fernand Mitton, ''La presse française sous la Révolution, le Consulat, l'Empire'', G. Le Prat, Paräis, 1945. * Musée de la Révolution française, ''Aux armes citoyens!: les sabres à emblèmes de la Révolution'', L'Musée, Vizille, 1987. '''Gesellschaft, Kultur a Relioun''': * Jean Dumont, ''La Révolution française ou les Prodiges du sacrilège'', Critérion, Limoges, 1984 {{small|(ISBN 2-903702-13-6)}} * Albert Soboul, ''La civilisation et la Révolution française'', Arthaud, Paräis, 1982 {{small|(ISBN 2-7003-0394-6)}} '''Biographien''': * Ralph Korngold, ''Robespierre'', Payot, Paräis, 1981 {{small|(ISBN 2-228-70320-6)}} '''Dictionnairen''': * Jean Tulard, ''Histoire et dictionnaire de la Révolution française'', Paräis, 1987. <br> {{Méi Info 1|Bibliographie fir d'Franséisch Revolutioun}} == Um Spaweck == {{Commonscat|French Revolution|Franséisch Revolutioun}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20190926072303/http://www.musee-revolution-francaise.fr/ Musée de la Révolution française] * {{fr}} [http://ihrf.univ-paris1.fr/ Institut d'Histoire de la Révolution française de l'Université de Paris I] * {{fr}} [http://www.napoleon.org/fr/home.asp Napoleon.org] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070901014008/http://www.royet.org/ Notizen an Archiver] {{Navigatioun Franséisch Revolutioun}} {{LinkPortalFrRev}} {{LinkPortalNeizäit}} [[Kategorie:Franséisch Revolutioun| ]] ppk67rbued2a7itodqlaghxjbm544k9 0 24361 2711707 2711354 2026-10-12T08:38:56Z Cayambe 1247 3 Biller 2711707 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Lëtzebuerg | Numm = Uewermaartel | Bild = | Bildtext = | Numm (Franséisch) = Haut-Martelange | Numm (Däitsch) = Obermartelingen | Land = [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] | Kanton = {{Kanton Réiden}} | Gemeng = {{Rammerech}} | Buergermeeschter = {{Buergermeeschter Rammerech}} | Awunner = 23<ref>Websäit vun der Gemeng</ref> | Awunnerdatum = 01.01.2014 | Fläch = | Koordinaten = {{coor dms|49|49|26|N|05|44|55|O|Haaptkoordinaten=jo}} }} '''Uewermaartel''' ass eng Uertschaft an der [[Gemeng Rammerech]], op der [[belsch]]er Grenz. Si ass bekannt fir hir fréier [[Leekollen zu Lëtzebuerg|Schifergrouwen]]. == Geographie == Uewermaartel läit südlech vu [[Martelange|Maartel]] a [[Roumecht]]. == Geschicht== {{Méi Info 1|Leekollen zu Lëtzebuerg#Schiferindustrie zu Uewermaartel{{!}}Schiferindustrie zu Uewermaartel}}<br> Am [[18. Joerhonnert]] gouf et op där Plaz nach keen Duerf an den Numm Uewermaartel gëtt et nach net. Nieft dem Zesummefloss vun zwou Baachen ass 1778 op der [[Ferrariskaart]] just eng Seeërei agezeechent, ouni besonnesch Bezeechnung. Um Enn vum 18. Joerhonnert entstinn op där Plaz déi éischt [[Schifergrouf|Schifergrouwen]]. Beaflosst gouf déi Entwécklung duerch d'[[Franséisch Revolutioun]]. Mam Enn vum [[Ancien Régime]] hunn d'[[Lee (Steen)|Leekollen]] am franséische [[Fumay]], eng Regioun, wou zanter dem Mëttelalter [[Schifer]] ofgebaut gouf, Problemer mam Export an eng no der anerer muss zoumaachen. Nom [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]] senger Besetzung vun eise Gebidder hunn zwou Famillen, déi schonn zu Fumay am Schifer geschafft hunn, sech an der Géigend vu Maartel neiergelooss. D'Konzessioune fir Schifer ofzebaue ware bis ongeféier 1890 generell an der Hand vun e puer Familljebetriber vu Leit mat engem gewëssene [[Kapital]]. Am Laf vun engem Joerhonnert huet sech den Terrain duerch de Schiferofbau an deene klenge Leekolle vum Dall awer staark verännert: net nëmmen Industriegebaier sinn entstanen, mä och Wunnhaiser, eng kleng Siidlung mat enger Gare, 1890 op der Lëtzebuergescher Säit an 1905 op der belscher Säit. Duerch déi ofallintensiv Beaarbechtung vum Schifer si ronderëm déi kleng Grouwen, Schifertippen entstanen, nei Gebaier goufen op fréierem Schiferschutt opgebaut, soudatt een Deel vum Dall Enn vum [[19. Joerhonnert]], mat den éischte Konzessiounen ''op der Seemühle'' oder ''op der Fooscht'', schonn e puer Meter méi héich läit wéi nach 1790. Ee ganz wichtege Facteur vun der Entwécklung op där Plaz war awer d'[[Jangli]]sgare. Mat der Aweiung vun der [[Jangli#De Jangli vun Näerden op Rombech|Janglisstreck]] 1890 war et méiglech de Schifer a grousse Quantitéiten an d'Land an an d'Ausland ze transportéieren. Bis 1914 goufen effektiv all d'Grouwen aus der Géigend, déi net un d'Schinnenetz ugebonne waren, zougemaach. An der Tëschenzäit hat sech, mat enger geziilter offensiver Akafspolitik zanter den 1890er Joren, d'Famill Rother vu [[Frankfurt am Main]] quasi de Monopol vun de Schifergrouwen op lëtzebuergeschen Terrain verschaaft - Ausnam waren déi [[Leekolle vun Aasselbuer|Aasselbuerer Leekollen]]. D'Famill Rother an hir Ierwe waren déi nei Proprietäre vun Uewermaartel, an dat net nëmme wat den Terrain, d'Grouwen an d'Industriegebaier ubelaangt, mä och d'Wunnhaiser. Déi waren, wéi all hir Gebaier zu Uewermaartel an an der Ëmgéigend, markant wäiss-gréng ugestrach. 1938 ass dem [[René Leclère]] säin Documentaire ''[[Ardoises]]'' iwwer d'Aarbecht an den Uewermaarteler Schifergrouwen erauskomm. Mam Doud vun der [[Christiane Rother]] ass 1985 déi lescht direkt Ierwin vun Uewermaartel gestuerwen. Zanter där Zäit steet d'Villa Rother eidel. 1986 ass d'Firma ''Ardoisières de Haut-Martelange s.a.'' definitiv zougemaach ginn. Zu Uewermaartel huet all industriell Produktioun opgehalen. Haut wunnen am Duerf nach just d'Locataire vu fréier. E puer Wunnhaiser waren awer schonn zur Zäit vun der Famill Rother nach a Privatbesëtz iwwergaangen. 1993 huet d'Gemeng Rammerech de Site Uewermaartel mat sengen Industriegebaier, senge Wunnhaiser, Gebaier an der Villa Rother kaaft fir en 2003 nees un de Lëtzebuerger Staat weiderzeverkafen. Haut ass do de [[Musée de l'ardoise|Schifermusée Uewermaartel]]. ==Biller== <gallery> File:Haut-Martelange, maisons 2026a.jpg|Al Haiser zu Uewermaartel File:Haut-Martelange, maisons 2026c.jpg File:Haut-Martelange, Musée de l'ardoise – Entrée de la mine 2026.jpg|Agank an d'Minière Johanna </gallery> == Literatur == * b.w. „Die Schiefergruben in Martelingen. Zeugen einer alten Industriekultur im Norden des Landes.“ ''Kéisécker'' 2 (1992): 33-37. * „Carte Ferraris 1:20k, 1778.“ Administration du Cadastre et de la Topographie, accessed April, 2012, http://map.geoportal.lu/. * Friedrich, Evy. „Der blaue Stein: Vom Schiefer und den Schiefergruben.“ ''Revue'' 9 (1968): 13- 20. * Gaspar, Aloyse. „De Jängelchen.“ in ''Fanfare Holtz: 1968-1993: 125e Anniversaire, 1993'', 343-372 (Luxembourg: Imprimerie F.Quintus, 1993). * „Gesellschaftsakt der Obermosel Dachschiefer- und Plattenwerke s.a.vom 21. Juni 1908, Obermartelingen.“ ''Memorial du Grand-Duché de Luxembourg'' 37 (1908): 490-494. * „Les industries du Grand-Duché: Ardoisières de Haut-Martelange.“ ''Echo de l'Industrie'' 10 (1969): 5-7. * Linden, Raymond. „Die Schiefergruben von Obermartelingen: eine Sehenswürdigkeit Westeuropas.“ ''Lëtzebuerger Sonndesblad'' 128 (1995): 10-11. * Linden, Raymond. „Obermartelingen- 20 Jahre auf dem Weg zum Freilichtmuseum.“ in ''Am Laf vun der Zäit: Pärel, Houltz, Bungeref, Wolwen, Uewermaartel, Roumicht, Maartel'', édité par Amis de la Fleur et Sapeurs-Pompiers Perlé, 234-243 (Pétange: Imprimerie Heintz, 2010). * Martin, Katrin C. „Luxemburg's Blauer Stein.“ ''Revue'' 24 (1949): 462-465. * Mees, Fränz. „Das Ende einer Industrie: Die Ardoisières de Haut-Martelange machen dicht.“ ''Revue'' 38 (1986): 18-21. * Michels, Daniel. „Das Ende der blauen Epoche: vor 20 Jahren.“ ''D'Lee: kulturell Zäitschrëft vun der Gemeng Rammerich'' 1 (2006): 59-63. * Michels-Lenger, Alice. „De Jangeli- die Schmalspurbahn im Kanton Redingen.“ in ''DT Jeunesse Niederpallen: 50e anniversaire, 1956-2006'', 131-133 (Luxembourg: Éditions Saint-Paul, 2006). * Nehrenhausen, Jeannot. „De Jhangeli, 1890-1953: Redingens Kampf um die Eisenbahn.“ ''De Kropemann'' Nr. spécial (1990): 7-33. * Ottelé, Jean-Marie. „D'Industriegeschicht vu Lëtzebuerg. Leekollen/Schiefergrouwen zu Lëtzebuerg.“ Last modified 2011. http://www.industrie.lu/. * Paquet, Alfons. ''Jubiläumsschrift der Obermosel Dachschiefer- und Plattenwerke A.G., Obermartelingen, Großherzogtum Luxemburg: anlässlich des 40jährigen Betriebsjubiläums.'' Luxemburg: Imprimerie Victor Bück, 1938. * Schmit, Camille. ''Regards sur Martelange''. Martelange: Édition du Foyer Culturel, 1992. * Schmit, Camille. ''Nouveaux Regards sur Martelange.'' Martelange: Édition du Foyer Culturel, 1994. * Schmit, Serge. „Les Ardoisières de Haut-Martelange.“ Travail de fin d'études, promotion (Institut Ste-Marie Arlon,1982-1983). * Schneider, Edward. „Stamm F: Johanna und Robert I Propach und ihre Nachkommen.“ Last modified 2005. https://web.archive.org/web/20210302003904/http://www.schneider-i.com/fuhrmann/PDFs/StammF.pdf. * „Topographische Karte 1907“. Administration du Cadastre et de la Topographie, accessed April, 2012, http://map.geoportal.lu/. * Voisin, Léon. ''Les ardoisières de l'Ardenne.'' Charleville-Mézières: Éditions Terres Ardennaises, 1987. == Kuckt och == * [[Martelange]] * [[Leeëgrouwen zu Lëtzebuerg]]. {{Kuckt och Lëschte Lëtzebuerg}} == Um Spaweck == {{Commonscat|Haut-Martelange|Uewermaartel}} * [http://www.rambrouch.lu Offiziell Säit vun der Gemeng Rammerech] * [https://web.archive.org/web/20061108072144/http://www.luxalbum.com/communes/redange/rambrouch/haut-martelange1.htm Foto vun Uewermaartel] {{Referenzen}} [[Kategorie:Uertschaften zu Lëtzebuerg]] een0d5ex0x5tiir19sdefxxzq63qla1 0 28120 2711674 2691441 2026-10-11T22:15:30Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711674 wikitext text/x-wiki {{Infobox Uertschaft Frankräich | Numm = Grenobel<br>''Grenoble'' | Wopen = Blason ville fr Grenoble (Isere).svg | Regioun = {{Auvergne-Rhône-Alpes}} | Departement = {{Isère}} | Arrondissement = [[Arrondissement Grenobel|Grenobel]] | Kanton = 6 Kantonen | Insee = 38185 | Plz = 38000, 38100 | Koordinaten = {{coor dms|45|11|16|N|05|43|37|W|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch = 18,30 | Bevëlkerung = 156 793 | Bevëlkerungsdatum = [[2006]] }} '''Grenobel''' (''Grenoble'' op [[Franséisch]]; ''Grenoblo'' op [[frankoprovenzalesch]]) ass eng Stad am Südoste vu [[Frankräich]] a [[Chef-lieu]] vum [[Departement Isère]]. Grenobel ass mat iwwer 157.000 Awunner déi gréisst Héichgebiergstad an den [[Alpen]], nach virun [[Innsbruck]] mat deem d'Stad touristesch vill gemeinsam huet. Grenobel läit ronn 150 Kilometer südlech vu [[Genf]], 100 Kilometer südëstlech vu [[Lyon]] an 350 Kilometer nërdlech vun der [[Côte d'Azur]]. == Geographie == Grenobel läit tëscht de Massiver vum [[Vercors]] (am Südwesten), der [[Chartreuse]] (am Norden) an der Kette vu [[Belledonne]] (am Südosten). D'Stad läit ongeféier am Zentrum vun de franséischen [[Alpen]] a gëtt dowéinst och dacks « ''capitale des Alpes'' » genannt. D'Stad läit am Ausleefer vum [[Grésivaudan]] do wou den [[Isère (Floss)|Isère]] an den [[Drac]] op enger Héicht vun 214 Meter zesummelafen. Ronderëm d'Stad si gréisstendeels Bierger, wat de [[Stendhal]] dozou beweegt huet, iwwer Grenobel ze soen « ''Au bout de chaque rue, une montagne…''». De [[Wantersport]] a besonnesch de [[Schi]] erméigleche Grenobel [[Tourismus|touristesch]] attraktiv ze sinn: eng zwanzeg Schistatioune leie ronderëm d'Stad, déi déi am nootste leie, si knapps 30 Minutte wäit ewech. [[Fichier:Bastille (Grenoble).JPG|thumb|left|320px|Grenobel mat der Bastille]] Ufanks war d'Stad awer net um Zesummefloss vun [[Drac]] (''den Draach'') an der [[Isère]] (''d'Schlaang'') gebaut, mä géint d'[[Bastille (Grenobel)|Bastille]], der eenzeger Plaz am Dall vum [[Grésivaudan]] wou eng Bréck konnt gebaut ginn. Grenobel ass (a senger urbainer Zon) eng vun de flaachste Stied vun [[Europa (Kontinent)|Europa]], wat dozou féiert, datt hei och vill mam Vëlo gefuer gëtt. D'Stad ass dominéiert vun der Bastille, enger aler defensiver Festung déi op enger Héicht vu 475 Meter gebaut ginn ass, a vum Zentrum duerch en Téléphérique kann erreecht ginn, deen ëmgangssproochlech « ''les bulles'' » genannt gëtt. Hanner der Bastille läit de regionale Naturpark vun der Chartreuse. == Geschicht == Grenobel war scho vun de [[Kelten|kelteschen]] [[Allobroger]] bewunnt. An den Annale vun de [[Réimescht Räich|Réimer]] gëtt d'Plaz eng éischt Kéier am Joer [[-43|43 v. Chr.]] als ''Cularo'' ernimmt, eng Stadmauer gëtt et schonn am Joer [[286]]. Am Joer [[377]] gëtt d'Stad op den Numm ''Gratianopolis'' (nom Keeser [[Gratian]]) ëmgedeeft, wou sech den haitegen Numm dovun ofleet. Zanter dem [[4. Joerhonnert]] ass Grenobel e [[Bëschofssëtz]]; am Joer [[879]] fält et un d'[[Kinnekräich Burgund]] an zanter dem Joer [[1242]] huet d'Grenobel d'[[Stadrecht]]. D'Universitéit gouf am Joer [[1339]] gegrënnt. [[1349]] ass Grenoble mat der [[Dauphiné]] u [[Frankräich]] gaangen. Am [[18. Joerhonnert]] war d'Stad virun allem fir d'Konschthandwierk bekannt. D'Dynastie vun den Dëschler vun der [[Hache]] huet landeswäit u Bedeitung gewonnen, wéi si den Titel ''Dëschler vun den Herzoge vun [[Orléans]]'' krut. D'Wierker sinn nach haut am [[Musée Dauphinois]] zu Grenobel ze gesinn. Scho [[1788]] koum et an der Stad zu enger antiroyalistescher Revolt (''[[Franséisch Revolutioun|Journée des Tuiles]]''), déi de Kinnek gezwongen huet, d'[[Generalstänn]] vun der Provënz anzeberuffen. Wärend der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun]] gouf d'Stad op den Numm '''Grelibre''' ëmgedeeft, a krut hiren haitegen Numm nees ënner dem [[Napoléon Bonaparte|Napoleon]] zeréck. De [[26. Mee]] [[1944]] huet d'Stad ënner engem schwéiere Bombardement gelidden. Am Joer [[1968]] goufen do déi [[Olympesch Wanterspiller 1968|X. Olympesch Wanterspiller]] opgefouert. Ënner engem gewaltege finanziellen Opwand (ëmgerechent ëm déi 460 Milliounen [[Euro|€]]) gouf d'Stad deemools fir déi grouss Organisatioun ausgebaut, well de Staatspresident [[Charles de Gaulle]] d'Geleenheet wollt ausnotzen, fir Grenobel als Symbol vun der Moderniséierung vu Frankräich ze presentéieren. == Politik == === Jumelage === D'Stad Grenobel huet Partnerschafte mat follgende Stied: *[[Catania]] ([[Italien]]) *[[Innsbruck]] ([[Tiroul]]) * [[Essen]] ([[Nordrhein-Westfalen]]), *[[Halle (Saale)|Halle]] ([[Sachsen-Anhalt]]) *[[Chişinău]] ([[Moldawien]]) *[[Oxford]] ([[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]]), *[[Rehovot]] ([[Israel]]) *[[Phoenix (Arizona)|Phoenix]] ([[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]) *[[Pécs]] ([[Ungarn]]) *[[Kaunas]] ([[Litauen]]) *[[Sfax]] ([[Tunesien]]) *[[Constantine (Algerien)|Constantine]] ([[Algerien]]) *[[Stendal]] ([[Sachsen-Anhalt]]) *[[Corato]] ([[Italien]]) == Bevëlkerung == {| align="center" rules="all" cellspacing="0" cellpadding="4" style="border: 1px solid #999; border-right: 2px solid #999; border-bottom: 2px solid #999; background: #faf9ec" |+ style="font-weight: bold; font-size: 1.1em; margin-bottom: 0.5em"| Bevëlkerungsentwécklung |-style="background: #ece5ca" ! [[1962]] !! [[1968]] !! [[1975]] !! [[1982]] !! [[1990]] !! [[1999]] !! [[2006]] |- | align=center| 156 707 || align=center| 161 616 || align=center| 166 037 || align=center| 156 637 || align=center| 150 758 || align=center| 153 317 || align=center| 156 793 |- | colspan=7 align=center| {{small|Zuele vun [[1962]] un:}} [http://fr.wikipedia.org/wiki/Population_sans_doubles_comptes] |} == Bekannt Persoune vu Grenobel == * [[1709]]: [[Jacques de Vaucanson]], Erfinder a Mecanicien. * [[1783]]: [[Stendhal|Henry Beyle]] (genannt [[Stendhal]]), Schrëftsteller. * [[1795]]: [[Jacques Louis Randon|Jacques Louis César Randon]], Maréchal (1856) vum [[Napoleon III. vu Frankräich|Napoleon III.]] * [[1801]]: [[Xavier Jouvin]], Erfinder. * [[1829]]: [[Jacques Ferdinand Planche]], Admirol. * [[1882]]: [[Paul Louis Merlin]], Industriellen (Matgrënner vu [[Merlin Gerin]]) * [[1921]]: [[Jean Dréjac]] († [[2003]]), Komponist (''Ah ! Le petit vin blanc'' ; ''Bleu, blanc, blond'' ; ''L'homme à la moto'' ; ''Sous le ciel de Paris'' …) * [[1921]]: [[Lionel Terray]] († [[1965]]), Alpinist. * [[1942]]: [[Michel Fugain]], Komponist an Interpret. * [[1944]]: [[Jean-Pierre Castaldi]], Schauspiller. * [[1949]]: [[Roland Magdane]], Komiker. * [[1953]]: [[Jacques-Marie Bardintzeff]], Vulkanolog. * [[1956]]: [[Jean-Marie Messier]], Ex-Direkter vu [[Vivendi Universal]] * [[1959]]: [[Maurice G. Dantec]], Schrëftsteller. * [[1968]]: [[Gérald Hustache-Mathieu]], Regisseur. * [[1971]]: [[Calogero]], Komponist an Interpret. * [[1972]]: [[The Hacker]], Michel Amato, Disc-Jockey. * [[1973]]: [[Miss Kittin]] alias Caroline Hervé, Disc-Jockey. * [[1978]]: [[Mélissa Theuriau]], Journalistin. * [[1990]]: [[Sinsemilia]], Museksgrupp {{clr}} ==Gielercher== *{{Compagnon de la Libération}} == Um Spaweck == * {{fr}} [http://www.ville-grenoble.fr/ Offiziell Säit vun der Stad Grenobel] * {{fr}} [http://www.museedegrenoble.fr/ Musée de Grenoble] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110711183707/http://www.musee-dauphinois.fr/ Musée Dauphinois] {{Commonscat|Grenoble|Grenobel}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Universitéitsstied a Frankräich]] [[Kategorie:Olympesch Stied]] [[Kategorie:Stied am Departement Isère]] [[Kategorie:Groussstied a Frankräich]] [[Kategorie:Gemengen am Arrondissement Grenobel]] [[Kategorie:Uertschaften am Arrondissement Grenobel]] [[Kategorie:Uertschaften, déi d'Croix de guerre 1939-1945 kruten]] [[Kategorie:Gemengen am Parc naturel régional du Vercors]] [[Kategorie:Compagnons de la Libération| Gemengen]] [[Kategorie:Etappestied vum Tour de France]] bzsy5uwag3ql3x4ce5l3amvpbrbsc0i 0 31954 2711669 2711574 2026-10-11T21:07:06Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711669 wikitext text/x-wiki {{Infobox Franséischt Departement nei ||Legislativ Walbezierker = 5 |Kantonen = 23 |Intercommunalitéiten = 14 |Gemengen = 391 }} Den '''Ain''' ('''01''') ass e [[Frankräich|franséischt]] [[Lëscht vun de franséischen Departementer|Departement]], dat säin Numm vum [[Ain (Floss)|Floss mat dem selwechten Numm]] hierhuet. Et gehéiert zur [[Franséisch Regiounen|Regioun]] [[Auvergne-Rhône-Alpes]]. == Geographie == Den Ain ass am grousse Ganzen a véier grouss natierlech Géigenden agedeelt: * Am Nordwesten déi flaach Géigend vun der [[Bresse]] tëscht dem Dall vum [[Ain (Floss)|Ain]] am Osten an dem Dall vun der [[Saône]] am Westen, déi vu ville Flëss a Baachen duerchzu gëtt wéi d'[[Reyssouze]], d'[[Veyle]], den [[Avanon]] an d'[[Chalaronne]] fir nëmmen déi wichtegst Nieweflëss vun der Saône ze nennen. * Am Südwesten den niddrege [[Morän]]eplateau vun der [[Dombes]] mat den [[Dombes-Weieren|dausend Weieren]], mat Ausnam vum [[Revermont]], deen déi éischt Koppe vum [[Jura (Bierger)|Jura]] uweist. * Am Osten de [[Bugey]] mat dem ''Haut-Bugey'' deen aus Däller, Bierger a [[Cluse|Clusë]] besteet an dee bei de [[Jura (Bierger)|Jura]] gezielt gëtt, a südlech dervun de ''Bas-Bugey'', eng hiwweleg Géigend déi op de Dall vum Rhône opgeet. * Am Nordoste läit de [[Pays de Gex]] de sech laanscht d'Schwäizer Grenz eropzitt. Den héchste Bierg vum Jura a vum Departement ass de [[Crêt de la Neige]] mat 1.720 m. Aner bekannt Koppe sinn de [[Col de la Faucille]] an de [[Grand Colombier]]. Am Dall vum Rhône war de [[Fort de l'Écluse]] ëmmer eng wichteg strateegesch Plaz. == Geschicht == D'Departement Ain ass eent vun den 83 Departementer déi wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]] de [[4. Mäerz]] [[1790]] unhand vun engem Gesetz vum [[22. Dezember]] [[1789]] gegrënnt goufen. E gouf zesummegesat aus de véier Provënzen, [[Bresse]], [[Bugey]], [[Dombes]], [[Pays de Gex]], an aus engem Deel vun der Provënz [[Franc-Lyonnais]]. De Pays de Gex gouf eng Zäitchen ofgetrennt an zwar vu [[1798]] bis [[1814]], wéi den [[Departement Léman|Département du Léman]] gegrënnt gouf. Sechs Gemengen am Südweste vum Departement, déi un de Stadrand vu [[Lyon]] gestouss hunn, goufen [[1967]] bei der Grënnung vun der [[Communauté urbaine de Lyon]] un de [[Departement Rhône|Rhône]] ugeschloss. == Landwirtschaft == Obschonn d'landwirtschaftlech Aktivitéiten net méi d'Iwwerhand hunn, fënnt en do awer nach gutt a bekannt Produkter. Sou fënnt een an der Zuucht d'[[Volaille de Bresse]], bei de Mëllechprodukter d'Kéiszorte wéi de [[Bleu de Gex]], de [[Bleu de Bresse]], de [[Ramequin (Kéis)|Ramequin]] an de [[Comté (Kéis)|Comté]]. Am Wäibau sinn et d'[[Vignoble du Bugey|Wéngerten aus dem Bugey]] an an der Dombes an an der Bresse gëtt vill Fruucht ugebaut. == Industrie == Am Ain fënnt en haaptsächlech Mëttelindustrie mat Spezialgebidder wéi Autosbau an zu [[Oyonnax]] d'[[Plasturgie]]. == Aner Aktivitéiten == [[Bourg-en-Bresse]] ass eng Administratiounsstad an de Sëtz vun enger Universitéit déi vun där vu [[Lyon]] ofhänkt. == Kuckt och == * [[Kantonen am Departement Ain]] * [[Arrondissementer am Departement Ain]] * [[Lëscht vun de Gemengen am Departement Ain]] == Um Spaweck == {{Commonscat|Ain}} * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070609035041/http://www.ain.fr/ Conseil général de l'Ain] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061125064740/http://www.ain.pref.gouv.fr/ Préfecture de l'Ain] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061125064058/http://www.ain.pref.gouv.fr/ddaf/dgeaf/ Document de Gestion de l'Espace Agricole et Forestier] * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20061125064740/http://www.ain.pref.gouv.fr/DDAF/ode/ Observatoire Départemental de l'Eau] * {{fr}} [http://www.visites-p.net/dptmt/dptmp001.htm Kart an Text vun Departement 1883, aus dem Atlas de Vuillemin] * {{fr}} [http://dicodain.free.fr Dictionnaire de l'Ain] * {{fr}} [http://ladombes.free.fr Dombes, eng vun de véier Géigende vum Ain] * {{fr}} [http://www.ain-tourisme.com Office du tourisme des Pays de l'Ain] {{Navigatioun Departementer a Frankräich}} [[Kategorie:Departement Ain| ]] qzujafjzd4rdm707ly8wwa4lj68pr4p 0 36954 2711706 2679039 2026-10-12T08:18:37Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711706 wikitext text/x-wiki {{Infobox Franséischt Departement | Logo= [[Fichier:Blason département fr Seine-et-Marne.svg|80px]] | Departement=Seine-et-Marne (77) | Regioun= [[Ile-de-France]] | Prefecture= [[Melun]] | Ënnerprefecture= [[Fontainebleau]]<br>[[Meaux]]<br>[[Provins]]<br>[[Torcy (Seine-et-Marne)|Torcy]] | Bevëlkerung= {{formatnum:1313414}}| DatumBevëlkerung= 2009| Bevëlkerungsdicht= 222| Fläch= {{formatnum:5915}}| Arr= 5| Kanton= 43| Interkomm= 40| Gemeng= 514| President=Vincent Eblé | Loc= [[Fichier:Seine-et-Marne-Position.png]] }} [[Fichier:0 Maincy - Château de Vaux-le-Vicomte (2).JPG|thumb|D'Schlass vu Vaux-le-Vicomte]] [[Fichier:Commanderie Coulommiers.jpg|thumb|D'Commanderie vu Coulommiers]] D''''Seine-et-Marne''' ('''77''') ass e [[frankräich|franséischt]] [[Lëscht vun de franséischen Departementer|Departement]], an der Regioun [[Île-de-France]]. Säin Numm kënnt vun de Flëss [[Seine]] a [[Marne (Floss)|Marne]]. Et gouf zesumme mat 82 aneren Departementer ënner der [[franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], de [[4. Mäerz]] [[1790]] op Grondlag vum Gesetz vum [[22. Dezember]] [[1789]] geschaf. == Geographie == D'Departement Seine-et-Marne läit an der [[franséisch Regiounen|Regioun]] [[Île-de-France]], wouvun en déi ëstlech Hallschent bilt. Et grenzt un d'Departementer [[Departement Val-d'Oise|Val-d'Oise]], [[Departement Seine-Saint-Denis|Seine-Saint-Denis]], [[Departement Val-de-Marne|Val-de-Marne]] an [[Departement Essonne|Essonne]] am Westen, [[Departement Loiret|Loiret]] a [[Departement Yonne|Yonne]] am Süden, [[Departement Aube|Aube]] a [[Departement Marne|Marne]] am Osten, [[Departement Aisne|Aisne]] an [[Departement Oise|Oise]] am Norden. De gréissten Deel vum Departement gehéiert zur natierlecher Regioun [[Brie (Regioun)|Brie]], op där mat hire fruchtbare Biedem haaptsächlech [[Weess|Kären]] an [[Zockerrommel]]e gezillt ginn. Aus der Véizuucht a besonnesch der Mëllechwirtschaft si bekannt [[Kéis]]er wéi de [[Brie (Kéis)|Brie]] an de [[coulommiers (Kéis)|Coulommiers]] bekannt. Do wou déi leemeg Biedem net ewechgeschwemmt goufen, fënnt ee schéi Bëscher wéi d'Staatsbëscher vun [[Armainvilliers]], vu [[Crécy-la-Chapelle|Crécy]] oder vu [[Jouy-sur-Morin|Jouy]]. Westlech vu [[Montereau]] am Dall vun der [[Seine]] leien d'Bëscher vu [[Fontainebleau]] déi am Süden an d'[[Kallek]]biedem vum [[Gâtinais]] iwwerginn, op deenen haaptsächlech Kären a Fuddermëttele gezillt ginn. Am westlechen Deel nërdlech vun der [[Marne (Floss)|Marne]] läit den niddrege Plateau vun der [[Goële]] mat senge Sandkoppe mat Bëscher an Hecken. D'Géigend ass bekannt wéinst dem Uebstbau. De [[Multien]] tëscht [[Meaux]] an dem [[Valois (Regioun)|Valois]] huet méi räich Biedem op deene Weess a Rommele gezillt ginn. Industriell Aktivitéite fënnt een an de Stied wéi Meaux, [[Lagny]], [[Coulommiers]], [[Montereau]] a [[Melun]]. D'Departement ass och de gréisste [[Pëtrol]]sproduzent am [[Paräisser Baseng]], mat Pëtzer zu [[Coulommes]], [[Chartrettes]] a [[Chailly-en-Bière]]. ==Hydrographie== Ausser der Yerres huet keen nennenswäerte Floss seng Quell am Departement. D'[[Seine]] déi am Süde vum Departement op enger Längt vun 106&nbsp;km vun Osten no Westen derduerch leeft an an déi schliisslech all d'Flëss vum Departement ophëlt ass nieft der [[Marne (Floss)|Marne]] déi hire gréissten Niewefloss ass, de gréisste Floss vum Departement. De [[Petit Morin]], d'[[Ourcq]], de [[Grand Morin]] sn d'[[Beuvronne]] sinn Nieweflëss vun der Marne an den [[Orvin (Floss)|Orvin]], d'[[Voulzie]], d'[[Yonne (Floss)|Yonne]], de [[Loing]] an d'[[Yerres (rivière)|Yerres]] lafen an d'Seine. ===Stied=== Gréisser Stied si [[Chelles (Seine-et-Marne)|Chelles]], [[Torcy (Seine-et-Marne)|Torcy]], [[Pontault-Combault]], [[Lagny-sur-Marne]], [[Coulommiers (Seine-et-Marne)|Coulommiers]], [[Nemours]], [[Meaux]], [[Melun]], [[Montereau-Fault-Yonne]], [[Brie-Comte-Robert]], [[Provins]], [[Fontainebleau]] an déi nei geschaf Stied [[Marne-la-Vallée]] a [[Sénart (ville nouvelle)|Sénart]]. == Demographie == D'Awunner ginn op Franséisch ''Seine-et-Marnais(es)'' genannt. == Kuckeswäertes == {{Div col|cols=3}} * [[Kathedral vu Meaux]] * [[Schlass Fontainebleau]] * [[Bësch vu Fontainebleau]] * [[Moret-sur-Loing]] * [[Schlass Vaux-le-Vicomte]] * [[Schlass Champs-sur-Marne]] * [[Schlass Ferrières-en-Brie]] * [[Château-Landon]] * [[Provins]] * [[Blandy-les-Tours]] * [[Commanderie vu Coulommiers|Commanderie vum Templeruerden]] zu [[Coulommiers]] * [[Kryptae vu Jouarre]] * D'Halen aus dem 16. Jh. zu [[Égreville]] * [[Barbizon]] * [[Milly-la-Forêt]] * [[Disneyland Paris|Parc Disneyland]] {{Div col end}} == Kuckt och == * [[Arrondissementer am Departement Seine-et-Marne]] * [[Kantonen am Departement Seine-et-Marne]] * [[Lëscht vun de Gemengen am Departement Seine-et-Marne]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20130802005053/http://www.seine-et-marne.pref.gouv.fr/ Préfecture] * [https://web.archive.org/web/20110205044638/http://www.seine-et-marne.fr/ Conseil général] {{Commonscat|Seine-et-Marne}} {{Navigatioun Departementer a Frankräich}} [[Kategorie:Departement Seine-et-Marne| ]] qhy0ws9y31zxg2u43ub564vy9m8109u 0 38806 2711694 2604631 2026-10-12T07:48:08Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711694 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Enrico Gasparotto.jpg|thumb|Den Enrico Gasparotto]] [[Fichier:Enrico Gasparotto 2016.jpg|thumb|upright|Den Enrico Gasparotto (2016)]] Den '''Enrico Gasparotto''', gebuer den [[22. Mäerz]] [[1982]] zu [[Sacile]], ass en italieenesche professionelle [[Vëlossport]]ler. Seng Spezialitéit ass de Sprint. Hien huet e puer Courssen op déi Manéier gewonnen, ënner anerem déi italieenesch Landesmeeschterschaft op der Strooss 2005. Ufanks war hie Foussballspiller, ënner anerem an de Jugendmannschafte vun [[AC Mailand]]. Do hat hien awer wéineg Erfolleg, a sou huet hie sech dem Cyclissem gewidmet. Zanter 2005 ass hie Vëloprofi. == Palmarès == === 2005 === * Italieenesche Landesmeeschter op der Strooss. * 1. an der zweeter Etapp vun [[Volta Ciclista a Catalunya]] === 2006 === * 1. am [[Memorial Cimurri]] * 6. am [[Scheldeprijs 2006]] === 2007 === * 1. an der éischter Etapp vum [[Giro d'Italia 2007|Giro 2007]] === 2008 === * 1. am [[Ster Elektrotoer]] * 1. am [[Giro della Romagna]] (201,8&nbsp;km) === 2012 === *1. an der [[Amstel Gold Race]] == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Gasparotto Enrico}} [[Kategorie:Italieenesch Vëlossportler]] [[Kategorie:Gebuer 1982]] [[Kategorie:Italieenesch Landesmeeschteren am Vëlossport]] [[Kategorie:Etappegewënner am Giro d'Italia]] [[Kategorie:Vëlossportler/G]] ai2v3qey07k673uuufjqhhrubmlw4g3 0 41618 2711684 2600002 2026-10-12T05:34:40Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711684 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoEUR}} {{Infobox Uertschaft}} '''Babsk''' ass eng Uertschaft a [[Polen]], déi op der [[E67]] eng 100 Kilometer südwestlech vu [[Warschau]] läit, tëscht den Uertschafte [[Julianow]] a [[Kowiesy]], an déi 690 Awunner huet. Si ass en Deel vun der [[Gemeng]] (op [[Polnesch]] ''[[gmina]]'') vu [[Biała Rawska]] am [[Krees]] (op Polnesch ''powiat'') vu Rawski, enger administrativer Ënnerofdeelong vun der [[Woiwodschaft Łódzkie]]. == Um Spaweck == {{Commonscat|Babsk}} * {{pl}} [https://web.archive.org/web/20061006024023/http://www.ziemialodzka.pl/05_babsk.htm Websäit iwwer Babsk] [[Kategorie:Uertschaften a Polen]] [[Kategorie:Woiwodschaft Łódzkie]] evpz7nwktue0s5eo4zpry4r4sjddyix 0 43326 2711691 2677199 2026-10-12T07:18:23Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711691 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} {{Méi Biller |align = |direction = vertical |width = 250 |background color = |header = |header_align = <!-- left / center (default) / right --> |header_background = |Bild1 = Charles-Kohl-Formes-drapees.jpg |Text1 = "Formes drapées" - Marbre 1983 |Bild2 = Charles-Kohl-Guerriers.jpg |Text2 = "Guerriers" - technique mixte 1988 |Bild3 = |Text3 = Monument aux morts zu Conter }} De '''Charles Kohl''', gebuer de [[16. Abrëll]] [[1929]] zu [[Rodange]], a gestuerwen zu [[Bierschbech]] den [[3. Januar]] [[2016]]<ref name=deces>[http://www.wort.lu/de/kultur/la-sculpture-luxembourgeoise-en-deuil-deces-du-sculpteur-charles-kohl-568a6fd30da165c55dc509c1 "Décès du sculpteur Charles Kohl."] wort.lu, 4. Januar 2016, 14:24</ref><ref>Luxemburger Wort vum 5. Jan. 2016.</ref>, war e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Moler]] a [[Skulptur|Sculpteur]]. ==Liewen<ref>{{Citation|URL=https://www.charleskohl.com/lb/charles-kohl-biographie/|Titel=Biographie vum Charles Kohl|Gekuckt=17 Oktober 2020|Datum=|Editeur=charleskohl.com|Sprooch=lb}}</ref>== No der Primärschoul zu Rodange (1935 bis 1942), ass de Charles Kohl an d'[[Lycée des arts et métiers|Stater Handwierkerschoul]] gaangen, op d'Sektioun "Usträicher", well eng Sektioun "Beaux Arts" gouf et déi Zäit nach net. Wéi 1944 Lëtzebuerg befreit ginn ass, huet en déi Schoul verlooss, fir 1945 nees zeréckzegoen, awer déi Kéier op "Section Beaux Arts", déi nom Krich gegrënnt gi war. Hee war do bis 1948 Schüler vum Professer [[Lucien Wercollier]]. Vun 1948 bis 1952, huet de Charel zu [[Paräis]] op der [[École nationale supérieure des arts décoratifs]], a vun 1953 bis 1955 op der [[École nationale supérieure des beaux-arts]] studéiert. De Charles Kohl huet [[1956]] zesumme mam [[Claus Cito]] a mam [[Émile Hulten]] un de Reliefbänner vum ''Monument aux morts'' am [[Nationale Resistenzmusée|Musée national de la Résistance]] zu [[Esch-Uelzecht|Esch/Uelzecht]] geschafft. Dat selwecht Joer krut hien (zesumme mam [[Frantz Kinnen]]) de [[Prix Grand-Duc Adolphe]] an en duerno [[1962]] nach eng Kéier (zesumme mam [[Ben Heyart]]). Hien huet ë.&nbsp;a. an der [[Villa Vauban]] an der [[Stad Lëtzebuerg]], um ''Salon international de sculpture'' am [[Grand Palais (Paräis)|Grand Palais]] zu Paräis, an op de Biennalë vu [[Budapest]] a vun [[Antwerpen]] ausgestallt<ref name="deces" />. Scho wärend senger Paräisser Studentenzäit huet de Charles Kohl sech e puer Su als Bünendekorateur fir den Theater verdéngt<ref name=":1">{{Citation|URL=https://onsstad.vdl.lu/fileadmin/uploads/media/ons_stad_99-2012_66-67.pdf|Titel=Nathalie Becker, Charles Kohl - L'imagier de la condition humaine|Gekuckt=14.10.2020|Familljennumm=|Virnumm=|Datum=2012|Editeur=onsstad.vdl.lu|Sprooch=fr}}</ref> - hie krut '53 den éischte Präis an engem Concours fir d'Bün an d'Costumer z'entwerfe fir Stécker vum [[Edmond de la Fontaine|Dicks]]. Spéider huet hien och als Illustrateur vu Bicher<ref>{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/page/document/265/2657/1/DEU/index.html|Titel=Dohêm. Roman aus dem E'sleck. Titelbild vum Charel Kohl - Luxemburger Autorenlexikon|Gekuckt=14.10.2020|Familljennumm=|Virnumm=|Datum=|Wierk=|Editeur=www.autorenlexikon.lu|Sprooch=de}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.autorenlexikon.lu/page/document/196/1963/1/DEU/index.html|Titel=Gebrochener Zeitschein. Zeichnungen von Charles Kohl|Gekuckt=16. Oktober 2020|Familljennumm=|Virnumm=|Datum=1993|Editeur=Centre national de la littérature - Mersch|Sprooch=}}</ref>, als Zeechner fir d'[[Loterie Nationale (Lëtzebuerg)|Loterie Nationale]] an - ënnert dem Spëtznumm „Carlo“<ref>{{Citation|URL=https://www.charleskohl.com/lb/sichen/?wppalocale=lb_LU&wppa-album=0&wppa-cover=0&wppa-occur=1&wppa-tag=Carlo|Titel=Charles Kohl Cartoons|Gekuckt=14 oKtober 2020|Familljennumm=|Virnumm=|Datum=|Editeur=|Sprooch=|archivedate=2020-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020065032/https://www.charleskohl.com/lb/sichen/?wppalocale=lb_LU&wppa-album=0&wppa-cover=0&wppa-occur=1&wppa-tag=Carlo}}</ref> - als Cartoonist fir d'Zäitschrëft [[Revue (Zäitschrëft)|Revue]] geschafft. Fir eng Affiche fir d'Nationallotterie krut hien ë.&nbsp;a. 1958 den éischte Präis <ref name=":1" />. Eng Zäitlaang war de Charles Kohl och "Chargé de cours" an der Stater Handwierkerschoul (1956), dunn -an de 70er an 80er Joren- am [[Lycée Technique du Centre]], mä hie war éischter kee Pedagog, dofir ëmsou méi de fräischaffende Kënschtler, dee seng Zäit a sengem Atelier zu [[Bouneweg]] verbruecht huet fir muench ëffentlech Wierker ze schafen. Déi grouss Skulpture beim [[Lycée des arts et métiers]] a bei der [[École de Commerce et de Gestion]] huet hien zwar an engem groussen Atelier zu [[Carrara]] an [[Italien]] aus dem Steen gehaen. Seng Virléift Marber a Granit ze haen, huet de Charles Kohl allerdéngs Ugangs der 90er missen opginn well hie vun der Aarbecht um haarde Steen Arthros an d'Schëllere krut. Mä hie konnt weiderhi mat terre-cuite schaffen, wat en dunn och - a klengem Ëmfang - a sengem Appartement konnt erleedegen, wou hien och weiderhin konnt zeechnen. Enn 90er krut en eng [[Makuladegeneration]] an d'Aen déi sech no an no verschlëmmert huet, a wéi et 2010 mat senger Gesondheet ëmmer méi biergof gaangen ass, konnt hien net méi eleng a sengem Appartement liewen, an huet missen an e Fleegeheim goen. Well en déi Macula hat, ass en am Blannenheem zu [[Bierschbech]] opgeholl ginn. A sengem leschte Liewensjoer hat de Charles Kohl nach just 4 % Séikraaft, an huet trotzdeem nach gezeechent bis déi lescht Méint viru sengem Doud den 3. Januar 2016. ==Rezeptioun== Am Kader vum Charles Kohl senger Retrospektive an der [[Villa Vauban]] 2020, schwätzt d'Wort vun him als "''Un Illustre inconnu''"<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/de/kultur/charles-kohl-un-illustre-inconnu-5ede9501da2cc1784e35f4f8|Titel=Charles Kohl: Un illustre inconnu|Gekuckt=14.10.2020|Datum=08.06.2020|Wierk=Wort.lu|Sprooch=de|archivedate=2020-09-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200919101800/https://www.wort.lu/de/kultur/charles-kohl-un-illustre-inconnu-5ede9501da2cc1784e35f4f8}}</ref>, wärend [[Radio 100,7]] "De groussaarteg onbekannte Charles Kohl"<ref>{{Citation|URL=https://www.100komma7.lu/program/episode/295926/202004161238-202004161244|Titel=De groussaarteg onbekannte Charles Kohl|Gekuckt=14.10.2020|Wierk=radio 100,7|Archiv-Datum=17.10.2020|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20201017022347/https://www.100komma7.lu/program/episode/295926/202004161238-202004161244}}</ref> presentéiert. RTL nennt de Charles Kohl "mat de wichtegste Sculpteur aus der Lëtzebuerger Konschtgeschicht".<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/kultur/news/a/1547311.html|Titel=Lëtzebuerger Konschtgeschicht: Expo vum Charles Kohl an der Villa Vauban|Gekuckt=14.10.2020|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Schonn 1983 schreift de Joseph Paul Schneider am [[Luxemburger Wort|Wort]]: "''L'oeuvre de Charles Kohl est véritablement et à tous les niveaux, la communication esthétique d'une expérience vivante et en ce sens elle éclaire plastiquement la réalité de notre temps''."<ref>{{Citation |URL=https://www.charleskohl.com/photos-charles/wppaspec/oc2/lnen/cv0/ab158/pt5520 |Titel=Charles Kohl: révélation et confirmation 15 Oktober 2020 Luxemburger Wort |Gekuckt=2020-10-15 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20201017001754/https://www.charleskohl.com/photos-charles/wppaspec/oc2/lnen/cv0/ab158/pt5520 |Archiv-Datum=2020-10-17}}</ref> De Paul Bertemes seet 1994<ref>Les Cahiers Luxembourgeois (1994) No.3, S. 33-41</ref>: "''Der Mensch steht im Mittelpunkt seines Schaffens. Charles Kohl nimmt mit ausgeprägter künstlerischer Sensibilität wahr, beobachtet mit intellektueller Wachsamkeit und schafft so Werke über das Menschsein am Ende des 20. Jahrhunderts. [...] Eine moralisierende direkte Botschaft vermittelt Charles Kohl nicht. Die muß jeder für sich selbst aus den Arbeiten herauslesen. Das ist gut so. Denn seine Werke sind aufrüttelnde Dokumente und brauchen wie jede gute Kunst keine Gebrauchsanweisungen. Gebrauchsanweisungen taugen nur für Waschmaschinen und anderes Gerät, das auf den Müll fliegt, wenn es ausgedient hat.''" == Ëffentlech Wierker (Auswiel) == * En Deel vun de Relieffer virum [[Nationale Resistenzmusée]] zu Esch-Uelzecht. (1956) * Déi aktuell [[Jean-Bertels-Statu op der Iechternacher Sauerbréck|Jean-Bertels-Statu]] op der [[Al Sauerbréck zu Iechternach|Aler Sauerbréck zu Iechternach]]. (1966) * Bronze-Skulptur op enger baussenzeger Mauer vum Musée am [[KZ Sonnenburg|Słońsk/Sonnenburg]] als Erënnerung un 91 [[Zwangsrekrutéierten (Lëtzebuerg)|Lëtzebuerger Zwangsrekrutéiert]] déi do ermuert goufen. (1986) * De ''Monument aux morts'' zu [[Conter]] (1967) * D'Monument fir de [[Paul Eyschen]] zu [[Dikrech]] (1961) * D'Monument fir den [[Hary Godefroid]] zu Rodange (1961) * Den [[Dafsteen]] an der [[Kierch Lëtzebuerg-Hollerech|Kierch zu Hollerech]] * Den [[Dafsteen]] an der [[Kierch Lëtzebuerg-Bouneweg|Kierch zu Bouneweg]] (1962) * Den [[Altor]], den [[Tabernakel]], d'[[Ambo|Liespult]] an den Dafsteen an der [[Kierch Lëtzebuerg-Zéisseng|Kierch zu Zéisseng]] (1971) * De Christus um Kräiz an der Kierch zu [[Hënsdref]] (1966) * D'Skulptur virum [[Lycée des arts et métiers]] um Lampertsbierg (1977/78) * De Bas-relief op der Extensioun vum [[Lycée de garçons de Luxembourg]] um Lampertsbierg (op der Säit vun der ''Rue Antoine Zinnen'') * 3 Stäiler bei der [[École de commerce et de gestion - School of business and management|École de commerce et de gestion]] (ECG) um Geesseknäppchen (1987) ==Ausstellungen== === Individuell Ausstellungen === * 1967 Galerie Interart, Lëtzebuerg * 1977 Paul Brück, Lëtzebuerg * 1984 Galerie de Luxembourg * 1987 Galerie de Luxembourg * 1990 Galerie de Luxembourg * 1993 Galerie de Luxembourg * 1994 Galerie de Luxembourg * 1996 Galerie L'Indépendance, Lëtzebuerg, Banque Internationale à Luxembourg * 1999 Galerie de Luxembourg * 2003 Galerie de Luxembourg * 2020-2021, [[Villa Vauban]], Lëtzebuerg] (posthum)<ref>[https://villavauban.lu/en/exhibition/imagier-de-la-condition-humaine/ Charles Kohl (1929–2016) Dessins et sculptures]</ref> === Kollektiv Ausstellungen === {{Div col|cols=2}} * 1952-65 Salon du C.A.L. ([[Cercle artistique de Luxembourg]]) * 1953 Peintres et Sculpteurs Luxembourgeois, Musée de Lyon * 1959 I^re Biennale de Paris, Musée d'Art moderne * 1959 Galerie “Le Studio” * 1960 Bianco e Nero, Lugano * 1961 VI^e Biennale Sao Paulo, Musée d'Art Moderne * 1962 Art et Poésie, Orangerie, Munneref * 1962 Sculpture Contemporaine, Carrare * 1963 Galerie Paul Brück, Lëtzebuerg * 1963 Salon de la petite sculpture européenne, Madurodam * 1965 Comptoir de Lausanne * 1966 VIII^e Biennale de Middelheim, Antwerpen * 1967 14 Artistes du Grand-Duché de Luxembourg, Wolluwé Saint-Lambert * 1968 Petite sculpture du Benelux, Madurodam * 1968 I^re Quinquennale de l'Art Moderne Luxembourgeois, Esch-Uelzecht * 1971 Artistes du Grand-Duché de Luxembourg, Arel * 1973 II^e Biennale Internationale de la petite sculpture, Budapest * 1973 II^e Quinquennale d'Art Moderne Luxembourgeois, Esch-Uelzechte * 1973 Putzgalerie Art multiple * 1973 L'Art actuel au Benelux, Amersfort * 1974 7 artistes Actuels Luxembourgeois, Gand * 1976 Premier Salon International de l'Art Contemporain, Grand Palais, Paräis * 1983 III^eQuinquennale d'Art Moderne Luxembourgeois, Esch-Uelzecht * 1984 Sculptures + Objets, Villa Vauban, Lëtzebuerg * 1988 Peintres Luxembourgeois, Rathaus, Köln * 1990 Centre A. Borschette, Bréissel * 1990 Centre Européen, Lëtzebuerg * 1991 Maison de la Culture, Moskau {{Div col end}} == Literatur == * Les 2 Musées de la Ville de Luxembourg, [https://ernster.com/detail/ISBN 9782919878178/Charles-Kohl-1929-2016---Dessins-et-sculptures--Zeichnungen-und-Skulpturen: Charles Kohl (1929-2016) - Dessins et sculptures / Zeichnungen und Skulpturen] Monographie vum Artist. 200 Säiten, Haart gebonnen. ISBN 978-2-919878-17-8. (30/3/2020) * Thierry Hick, [https://web.archive.org/web/20200919101800/https://www.wort.lu/de/kultur/charles-kohl-un-illustre-inconnu-5ede9501da2cc1784e35f4f8 Charles Kohl: Un illustre inconnu] op wort.lu an an der Drockversioun vum [[Luxemburger Wort]] vum 9. Juni 2020, S. 20-21 *Becker, N., 2016. ''Décès de Charles Kohl. L'imagier de la condition humaine.'' Luxemburger Wort vum 5. Januar 2016 *Luxtimes vum 4.1.2016, [https://luxtimes.lu/archives/8469-talented-luxembourg-sculptor-dies Talented Luxembourg sculptor dies] *Silva, Sonia da, ''Les lauréats du Prix Grand-Duc Adolphe de 1946 à nos jours: hommage et incitations'', éd Saint-Paul, 2013, S.102 * [[Marc Theis]] & [[Elisabeth Vermast]], 1995. ''Artistes luxembourgeois d'aujourd'hui''. Éditions Marc Theis, Lëtzebuerg / Hannover, 1995, S. 72-73. *Lucien Kayser, [https://web.archive.org/web/20211026001155/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?pid=1794966#panel:pp|issue:1794966|article:DTL267 Carnet culturel Charles Kohl], d'Lëtzebuerger Land, 22.05.1987 *Jean-Paul Raus, [https://web.archive.org/web/20211025232506/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=1712766&search_terms=#panel:pp|issue:1712766|article:DTL192 A la galerie „Le Studio" CORYSE KIEFFER, CHARLES KOHL, YOLA REDING et BEN HEYART], d'Lëtzebuerger Land, 10.04.1959 *L.K., [https://web.archive.org/web/20211025223911/https://eluxemburgensia.lu/webclient/DeliveryManager?application=DIRECTLINK&custom_att_2=simple_viewer&pid=1706231&search_terms=#panel:pp|issue:1706231|article:DTL336 Die besten Bilder], d'Lëtzebuerger Land, 21.09.1956 == Kuckt och == * [[Lëscht vu lëtzebuergesche Konschtschafenden]] ==Um Spaweck== {{Commonscat}} * [https://www.charleskohl.com charleskohl.com] Skulpturen, Zeechnungen/Molereien a Skizze vum Charles Kohl - Site homage vum Charel senger Famill {{Autoritéitskontroll}}{{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Kohl Charles}} [[Kategorie:Gebuer 1929]] [[Kategorie:Gestuerwen 2016]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Moler]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sculpteuren]] [[Kategorie:Prix Grand-Duc Adolphe]] [[Kategorie:Membere vum Cercle artistique de Luxembourg]] cqz7uam89y3a3ma2bza3tb80gcy04rp 0 45363 2711639 2711345 2026-10-11T16:16:11Z Zinneke 34 /* 200 */ 2711639 wikitext text/x-wiki {| |bgcolor=#FFFFEE| <br>'''Dat hei ass d'Reserv vun neie Sätz a Biller fir an d'[[Haaptsäit/WDS|Wousst Dir schonn…]]-Rubrik''', déi duerch d'[[Schabloun:WDS no Joer]] aus der Lëscht vu momentan 2&nbsp;x&nbsp;365 Sätz a Biller dohigesat ginn. Wann der hei nach eng Kéier 365 neier zesummekomm sinn, kënnen déi da [[Schabloun:WDS no Joer/Joer x|mat hinnen an e Roulement kommen]]. Wann Dir deemno Iddie fir weider Verweiser op Artikelen (oder kuriéis Detailer dodran) hutt, da sëtzt se wgl. hei ënnendrënner derbäi. Logescherweis musse se sech op Saachen/Aussoe bezéien, déi an engem verlinkten Artikel stinn oder erkläert ginn. |} ---- == Wousst Dir schonn datt… == === 200 === * … * … * … * … * … [[Hesper]] knapps 7 Joer laang Chef-lieu vun engem [[Kanton Hesper| Kanton mam selwechten Numm]] war? * … 1962 an 1966 de [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson Européenne]] an der [[Villa Louvigny]] organiséiert gouf? * … d'[[Amalia-Monument]] am [[Stater Park]], als Erënnerung un d'[[Amalia vu Sachsen-Weimar-Eisenach]], dat éischt Monument zu Lëtzebuerg war, dat fir eng Fra opgeriicht gouf? * … [[Uewerkuer]], der New Wave Pop-Band [[Depeche Mode]] no, ''"eng kleng Uertschaft"'' ass? * … de [[Jean Logeling]] deen éischten a bis ewell eenzegen Auteur vu Schoulbicher fir den Zeechenunterrecht ass, déi vun engem Lëtzebuerger publizéiert goufen? * … ee sech souwuel [[L'envol (Charlotte Engels)|um Findel]] wéi och [[L'envol (Lucien Wercollier)|um Lampertsbierg]] e Fortfluch ukucke kann? <!-- 190 --> * … de [[Guillaume Joseph Dupaix|Guillaume Joseph "Guillermo" Dupaix]], aus dem Herzogtum Lëtzebuerg als e Pionéier vun der prekolumbianescher Archeologie a Mexiko gëllt? * … de [[Joseph Namur]] 1886 eng Method patentéiere gelooss huet, fir d'[[Rieflaus]] ze bekämpfen? * … d'Tramsstatioun [[Place de Metz (Tramshalt)|Place de Metz]] déi eenzeg vum Stater [[Stater Tram|Reseau]] ass, déi net mat Tramshaisercher ausstafféiert ass, a wou den Numm vun der Statioun net op de Quaien ugeschloen ass? * … de Kinnek a Keeser [[Sigismund vu Lëtzebuerg]] Zäit senges Liewens ni e Fouss op Lëtzebuerger Buedem gesat huet? * … zu [[Holztem]] uganks den 2020er Joeren [[Burgus vun Holztem|141 Goldmënzen aus der Réimerzäit]] fonnt goufen, mat de Portraite vun 9 verschiddene [[lëscht vun de réimesche Keeser|réimesche Keeseren]] déi tëschent 364 a 408 regéiert hunn? * … deen éischte Linnendéngscht um [[Fluchhafen Esch-Uelzecht]] mam Doppeldecker ''The Luxembourg Listener'' geflu gouf, an nieft Passagéier haaptsächlech Courrier vu [[Radio Luxembourg]] tëscht Croyden an Esch transportéiert huet? * … beim [[Ostrakismos|Schierbelegeriicht]] am 5. Jh. v. Chr zu Athen doriwwer ofgestëmmt konnnt ginn, dass e Bierger d'Stad huet misse bannent zéng Deeg verloossen a sech zéng Joer net méi do huet dierfe weisen? * … d'Zich op der [[Eisebunnsbréck zu Waasserbëlleg]] e puer Meter ouni Stroum fueren, well do de Stroumsystem vu 25.000 Volt op der Lëtzebuerger Säit op 15.000 Volt op där däitscher wiesselt? * … den [[NGC 281|Emissiounsniwwel NGC 281]] am [[Stärebild]] [[Cassiopeia (Stärebild)|Cassiopeia]], ëmgangssproochlech och als ''Pac-Man-Niwwel'' bekannt ass, wéinst sengem Glach mat der Videospill-Figur? * … den [[Napoleonshutt bei Duelem|Napoleonshutt]] un zwéi Proprietéitswiesselen vun engem Bësch erënnert? * …den Inselstaat [[Naoero]] an den 1970er Joren fir kuerz Zäit duerch den Ofbau vu Phosphat zu engem enorme Räichtum koum, ier dës Branche d'Baach of gaangen ass an de Staat an den 1990er quasi faillite war? * … virun der [[Trinitarierkierch vu Veianen]] 2026 bei Ausgruewungen eng 150 Skeletter aus der Zäit vum Mëttelalter bis an d'18. Joerhonnert fonnt goufen? * … fir d'[[Risebibel vu Sankt-Maximin]] d'Hait vun 230 Ranner gebraucht goufen, déi zu [[Pergament]] verschafft goufen? * … d'[[Piscine Tournesol]] an der [[Fiels]] déi eenzeg vun där Zort baussent Frankräich ass, déi nach besteet? * … am [[Rhäinesche Landesmusée Tréier|Rhäinesche Landesmusée zu Tréier]] ë.a. d'Original vum [[Neumagener Wäischëff]] an eng Kopie vun der [[Igeler Sail]] ze gesinn ass? * … et 1999 zu Lëtzebuerg eng [[Partei vum Drëtten Alter]] gouf, déi am Süde bei de Chamberwale matgemaach huet, awer kee Sëtz krut? * … net [[New York City|New York]] d'Haaptstad vum [[New York (Bundesstaat)|Bundesstaat New York]] ass, ma [[Albany]]? * … de [[Mykologie|Mykolog]] [[Paul Wilwers]] wärend dem Éischte Weltkrich, wéi Lëtzebuerg Honger gelidden huet, Konferenzen organiséiert huet, fir d'[[Pilzen]] als Fleesch-Ersatz bekannt ze maachen? * … de [[Kiischpelter Sonnekrees]] deen eenzege [[Konfluenzpunkt]] vu Lëtzebuerg markéiert? * … [[Funchal]] sou genannt gouf, well wéi d'Portugise s'entdeckt hunn, aussergewéinlech vill Fenchel do gewuess ass? * … an der fréierer [[Synagog Ettelbréck|Synagog vun Ettelbréck]] 2021 eng gutt erhale [[Mikwe]] entdeckt gouf? * … d'''[[Camponotus werthi]]'' déi eenzeg [[Seechomessen]]aart am antarkteschen a subantarkteschen Naturgebitt ass? * … et no de Chamberwalen 1914 zu enger antidäitscher Manifestatioun koum, bei där eng Popp, déi den Deputéierten [[Lamoral de Villers]] duerstelle sollt, op der Plëss d'Arem verbrannt gouf? * … d'[[Bierggorilla]]en déi Gorillaaart ass, déi am meeschten um Buedem an deemno am mannsten op Beem lieft? * … d'[[Japanesch Kiischtebeem op der Kockelscheier]] 1981, zesumme mat am Ganzen 200 Beem vun dëser Aart, der Stad Lëtzebuerg geschenkt goufen? * … d'[[Jartell]] 1876 vun engem franséische Korsselismécher uganks fir medezinesch Zwecker entworf gouf? * … de [[Kammerwald]], e Bësch an Däitschland nërdlech vu [[Ruet op der Our]], tëscht 1949 an 1959 vu Lëtzebuerg annexéiert war? * … d '"[[Xiangqi|Elefantebrietspill]]" eng an Ostasie gespillt Form vum [[Schach]] ass? * … den héchste bekannten Offlosswäert vun der [[Our (Sauer)|Our]] 4.000-mol méi héich ass wéi den niddregsten? * … de Schrëftsteller [[Prosper Mérimée]] 1834 ugefaangen huet, en Inventaire vun de bemierkenswäerten architektonesche Monumenter a Frankräich z'erfaassen, an dofir déi elektronesch Datebank, an där se haut repertoriéiert sinn, no him genannt ass? * … 6 Joer no der Aféierung vum System vun de [[Postleitzuel (Lëtzebuerg)|Postleitzuelen zu Lëtzebuerg]] nach ëmmer ee Véierel vun de Bréiwer ouni dee Code verschéckt goufen? * … nom lëtzebuergeschen Dokter, Politiker a Resistenzler [[Charles Marx]] zu [[Quillan]] am [[Departement Aude]] eng Plaz genannt gouf? * … d'[[Fasaneninsel]] (es: ''Isla de los Faisanes'', fr: ''Île des Faisans'') am Floss [[Bidasoa]] dee klengste [[Kondominium]] vun der Welt ass? * … tragesch Evenementer zu Paräis de [[Louis Armstrong]] um [[Belval]] [[Rue le Bataclan|ëm en Odonym bruecht]] hunn? * … een [[Sir (Uertschaft)|am Sak]] dee westlechste Punkt vu Lëtzebuerg fënnt? * … de [[François-Joachim de Pierre de Bernis]] duerch seng galant Versen d'[[Madame de Pompadour]] kennegeléiert huet, wouduerch him eng kinneklech Rent vu 1500 Livres an en Appartement an den Tuilerien zougesprach goufen? * … et vun de [[Lëscht vun de Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz|gosse Maarken op der belsch-lëtzebuergescher Grenz]], déi vun 1 bis 286 duerchnummeréiert sinn, der zwou gëtt mat der Nummer 1? * ... d'[[Landkäertchen]], d'[[Schachbriet (Päiperlek)|Schachbriet]], den [[Nierefleck]] oder de [[Postillon (Päiperlek)|Postillon]] zu Lëtzebuerg integral geschützt sinn? * … de [[Belval]] administrativ zu zwou Gemenge gehéiert, op der Suessemer Säit als Deel vu [[Bieles]], an op der Escher Säit als Quartier ''Universitéit''? * … [[Bluttsëffer]] selwer kee [[Bluttkreeslaf]] hunn? === 150 === * … den Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] ë.&nbsp;a. Pläng vun enger Maarthal um [[Knuedler]] entworf hat, déi net gebaut gouf? * … vum [[Wuermwutz]] (Appendix) ugeholl gëtt, e Reservoir fir [[Daarmflora]] ze sinn, vu wou no enger [[Duerchfall]]erkrankung den [[Daarm]] séier mat Daarmbakteerien neibesidelt ka ginn? * … bei de Gemengewalen 1928 d'[[Action féminine]] zu Esch-Uelzecht eng reng Fraelëscht opgestallt hat, op där d'[[Catherine Schleimer-Kill]] gewielt gouf? * … de Keeser vu [[Japan]] als direkten Nofollger vun der [[Amaterasu]], der wichtegster weiblecher Gottheet am [[Shintō]], gëllt? * … d'[[Christine Lagarde]], zanter 2019 Direktesch vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]], Member vun der franséischer Nationalekipp am Synchronschwamme war? * … et vum Lidd ''[[Ech drénke gier mäi Pättchen]]'' iwwer 12 verschidden Opname ginn, dovun eng vun der irescher Band ''The Dubliners''? * … op de [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Wopen|Wope vun de lëtzebuergesche Gemengen]] net nëmme Léiwen, Aadler, Bieren, Wëllschwäin oder Fësch ze fanne sinn, ma och Schleisepaarten, Biergaarbechter oder Fligere mat véier Düsen? * … d'[[Bibliothèque nationale de France]] scho 1537 als éischt Institutioun den Optrag fir den [[Dépôt légal]] krut? * … de [[Centre pénitentiaire de Givenich]] op engem Terrain vun 140 Hektar entstanen ass, deen de [[Mathias Theysen|Mathias Theisen]] dem Lëtzebuerger Staat 1893 geschenkt hat? * … de laténgeschen Numm vun der [[Krippchen]] (os coccygis) vum [[algriichesch]]e Wuert fir de [[Guckuck]] kënnt, wéinst engem Glach mat deem sengem Schniewel? * … de [[Oh My Darling, Clementine|Goldsicher ''Miner Forty-Niner'']] [[un der Atert]] zum Bauer ''Péitche Lauer'' mutéiert ass? * … bis an d'Mëtt vun den 1950er Joren zu Lëtzebuerg [[Keelebouf|Keelebouwen]] zum Asaz koumen, fir op de [[Keelespill|Keelebunnen]] d'Keelen nees opzeriichten an d'Klatze bei d'Spiller rullen ze doen, ier Maschinnen dës Aarbecht iwwerholl hunn? * … den [[Elbling]] viraals wéinst senger Saier net nëmme fir d'Wäiproduktioun, mä och fir d'Desinfektioun vun Drénkwaasser geholl gouf? * … [[Virus]]sen all Forme vum Liewen infizéiere kënnen, bis hin zu Mikroorganisme wéi [[Bakteerien]] an [[Archaeën]]? * … d'Figur vum [[Kropemann]], déi kleng Kanner sollt virun oppene Waasserplazen Angscht maachen an se dovun ewechhalen, haut nach a Sprangbueren, [[Kropemann (Film)|Filmer]] an [[Kropemann-Info|Zäitschrëfte]] ronderëmgeeschtert? * … de [[Batman]] net zu [[Batman (Tierkei)|Batman City]] mä zu ''Gotham City'' wunnt? * … ''[[Tumulus bei der Tonn|bei der Tonn]]'' dee gréisste réimesche [[Tumulus|Grafhiwwel]] zu Lëtzebuerg ze fannen ass? * … ''[[The Pond—Moonlight]]'' eng Foto vum [[Edward Steichen]] vun 1904, op enger Stee 2006 fir den héchste Präis, dee bis do jeemools fir eng Foto bezuelt gi war, iwwergaangen ass? * … de fréieren Diktator vun Turkmenistan [[Saparmyrat Nyýazow]] d'Méint Januar a Mee no sech an no senger Mamm ëmnenne gelooss hat? * … d'[[Bank Handlowy International]] déi eenzeg Bank aus dem [[Ostblock|kommunisteschen Osteuropa]] war, déi sech zu Lëtzebuerg niddergelooss hat? * … de [[Wood-Effekt]] e Phenomeen vun der [[Infraroutfotografie]] ass, bei deem de Chlorophyll vu Planzen am noen Infrarout stralend wäiss erschéngt? * … eng Grenzbaach tëscht Lëtzebuerg a Frankräich, déi zu Lëtzebuerg [[Réierbaach]] oder [[Crosnière]] genannt gëtt, op franséischen a belsche Kaarten den Numm [[Ruisseau de la Côte Rouge]] huet? * … e japanesche Fligerugrëff op [[Darwin (Australien)|Darwin]] am Februar 1942 den éischten Ugrëff op [[Australien|australeschen]] Territoire zanter der Staatsgrënnung war? * … d'[[Explosioun am Pafendall]] 1976 net, wéi ufanks ugeholl, op eng Gasfuite zeréckzeféierewar, mä op eng grouss Quantitéit Bensinn, déi iertemlecherweis an d'Kanalisatioun lafe gelooss gouf? * … [[Karatschai-balkaresch]], dat zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sprooche gehéiert, déi [[offiziell Sprooch]] an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien ass a vu ronn 305.500 Leit als Mammesprooch geschwat gëtt? * … d'Naturschutzgebidder [[Naturschutzgebitt Fënsterdall|Fënsterdall]] an [[Naturschutzgebitt Telpeschholz|Telpeschholz]] als déi zwee éischt [[Lëscht vu Lëtzebuerger Naturschutzgebidder|Naturschutzgebidder zu Lëtzebuerg]] gëllen? * … ''Lasst froh uns sein'' den ofgeännerten Titel bei der éischter Publikatioun vum [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] sengem sechsstëmmege Kanon vu 1782 war, deem hie selwer den Titel '' [[Leck mich im Arsch]]'' ginn hat? * … d'Motiv vum '[[Feierstëppeler]]' op de [[Lëtzebuerger Frang|Frang-Mënzen]] op eng Zeechnung vum [[Auguste Trémont]] vun engem [[Diddelenger Schmelz|Diddelenger Schmelzenaarbechter]] zeréckgeet? * … [[Jodhpur-Stiwwel]]e meeschtens vu Reider benotzt ginn? * … dat [[Héich Konstruktiounen zu Lëtzebuerg|héchst Gebai zu Lëtzebuerg]] no där [[Giustina Rocca|éischter Affekotin an der Geschicht]] genannt gouf? * … de [[Johann Wolfgang von Goethe]] faszinéiert war vum ''Shakuntala'', engem Wierk vum [[Kalidasa]], engem indescher Sanskritlyriker, deen ëm 400 gelieft huet? * … fir d'[[Oscar]]-Präisverdeelung 2004 eng éischt Kéier lëtzebuergesch Koproduktiounen nominéiert waren, nämlech ''[[De tweeling (Film 2002)|De Tweeling]]'' a ''[[Girl with a Pearl Earring (Film)|Girl with a Pearl Earring]]''? * … d'[[Laola-Well]] sproochlech gesinn e [[Pleonasmus]] ass? * … ''[[The Bitter Years 1935-1941]]'', eng Fotosausstellung, déi vum [[Edward Steichen]] 1946 zu New York zesummegestallt gouf, zanter 2012 am [[Waassertuerm + Pomhouse|fréiere Waassertuerm vun der Diddelenger Schmelz]] ausgestallt ass? * … den [[James Bond]] vum Auteur [[Ian Fleming]] esou genannt gouf, well him dee „kuerzen, maansen, angelsächseschen“ Numm vun engem [[James Bond (Ornitholog)|amerikaneschen Ornitholog]] gutt gefall huet? * … an der [[Kierch Eschweiler|Kierch vun Eschweiler]] den [[George Mergenthaler]], en US-Zaldot, deen an der [[Ardennenoffensiv]] zu [[Eeschweller]] gefall war, op enger Wandmolerei als ee vun den Apostele gemoolt gouf? * … [[Bournak]]en aus dënne Käschtereiser getrëtzt, an da mat Kéidreck zougeschmiert goufen? * … de [[Naturschutzgebitt Pällembierg|Pällembierg]] duerch seng besonnesch klimatesch Bedingungen (wéineg Reen an héich Temperaturen), seng Südost-Lag a seng Buedembeschafenheet (dréchene Kallekbuedem, dee sech séier erhëtzt) charakteristesch Kennzeeche vun enger mediterraner Géigend opweist? * … bei enger [[Grumett]] déi Plaz, wou de Spläis ass, an dofir net däerf op engem Krop agehaange ginn, mat rouder Faarf markéiert ass? * … de Lëtzebuerger Athleet [[Josy Barthel]] 1954 zu New York d'Course [[Wanamaker Mile]] gewonnen huet? * … d'[[Knéischeif]] dat gréisst [[Sesambeen]] am mënschleche Kierper ass? * … d'Grënnung vun der [[Escher Bibliothéik|Escher Stadbibliothéik]] 1919 op eng Kollektioun vu Bicher zeréckgeet, déi de Schoulmeeschter [[Jean-Pierre Theisen]] zanter 1901 an Eegeninitiativ gesammelt hat? * … [[Behemoth]] engem [[Nilpäerd]], engem [[Elefant]], engem [[Waasserbüffel]] an enger Geess gläiche soll, an an der [[Bibel]] als ''éischt Wierk Gottes'' bezeechent gëtt? * … de [[Beneluxzuch]], deen 1957 a Betrib geholl gouf, fir déi dräi Haaptstied vun de [[Benelux]]-Länner ze verbannen, just tëscht [[Bréissel]] an [[Amsterdam]] gefuer ass, et awer, ier d'Linn 2024 agestallt gouf, ni bis an d'[[Stad Lëtzebuerg]] gepackt hat? * … d'[[Bandikuraten|Indesch Pescht- oder Maulefsrat]] (''Bandicota bengalensis'') andauernd vun der [[Pescht]] infizéiert ass? * … d'[[Autobus de la Ville de Luxembourg]] tëscht 2019 an 2027 hir ganz Busflott op elektresch ugedriwwe Gefierer ëmgestallt hunn? * … déi bekannt Statu vun der [[Wollefsmudder vum Kapitol]] [[Etrusker|etruskesch]] Originnen huet, déi zwou Kannerfiguren awer eréischt an der [[Renaissance]]zäit dobäigesat goufen? * … d'[[École nationale pour adultes]] vun der ''Rue de l'Aciérie'' an d'''Rue de la Fonte'' geplënnert ass, déi eng allerdéngs an der Stad Lëtzebuerg, déi aner zu Esch-Belval? * … d'[[Athinganen]], eng gnostesch Sekt déi am 9. Joerhonnert a Phrygien, dem haitege West-[[Anatolien]] gelieft huet, keng Leit vun engem anere Glawen huet dierfe beréieren, oder sech vun deenen upake loossen? * … [[Rëmeleng]] déi südlechst Uertschaft am Land ass, de südlechste Punkt awer an der [[Gemeng Keel]] läit? ===100 === * … de [[Béier vun Erymanthos]], grad wéi [[Béier vu Kalydon|dee vu Kalydon]] doruechter schro Verwüüstungen hannerlooss hunn, ier se e [[griichesch Mythologie|mythologeschen]] Doud gestuerwe sinn? * … den Numm vun der Molkerei [[Ekabe]] en [[Akronym]] ass fir EKB, "[[Emile Klensch|''E''mile ''K''lensch]] ''B''ettembourg", hire Grënner? * … [[Knorpelbarock]] och alt ''Ouermuschelstil'' genannt gëtt? * … zweemol am Joer alt bis zu 50.000 [[Hoergäns]]en (Kruckerten) iwwer Lëtzebuerg fléien, dat op hirer westlecher Fluchroute läit? * … et vun der ungarescher Wärung [[Pengő]] Billjeeën am Wäert vun 100 Trillioune gouf? * … nom [[Hugo Gernsback]], deen 1884 an der Stad Lëtzebuerg gebuer gouf, en [[Moundkrater|Impaktkrater]] op der [[Moundrécksäit]] genannt gouf? * … d'[[Kap Agulhas]], an net d'[[Kap vun der Gudder Hoffnung]], dee südlechste Punkt vun Afrika ass? * … de [[Mathias Birthon]] deen éischte war, deen an der Stad Lëtzebuerg e Privileeg als 'kinneklechen Haffdrécker' krut? * … d'Rotatiounsachs vum Planéit [[Uranus (Planéit)|Uranus]] ëm bal 98° gekippt ass? * … de Lëtzebuerger Vëlossportler [[Nicolas Frantz]] beim [[Tour de France 1928]] vun der éischter bis déi lescht Etapp am [[Gielen Trikot]] gefuer ass? * … de [[Karl Dönitz]] am Mee 1945 eng 3 Woche laang Staatschef vum [[Drëtt Räich|Däitsche Räich]] war? * … virum Bau vum [[Chambersgebai]], 1860, d'[[Chamber]] sech entweeder am [[groussherzogleche Palais|Palais]] oder am [[Stadhaus Stad Lëtzebuerg|Stater Stadhaus]], an 1848 souguer an der Ettelbrécker Primärschoul, versammelt huet? * … de [[Romuald Figuier]] den eenzege [[francophonie|frankophone]] Sänger war, deen dräimol beim [[Eurovision Song Contest|Grand Prix Eurovision de la Chanson]] matgemaach huet? * … d'''[[Luxair#1960-1980|Prinzessin Margaretha]]'' Enn 1960er Joren daagsiwwer Passagéier an nuets Courrier transportéiert huet? * … England, fir d'Finanzkris a Frankräich no der [[Franséisch Revolutioun|Revolutioun 1789]] ze verschlëmmeren, massiv gefälschten [[Assignat]]er (eng Zort Wäertcouponen) gedréckt huet? * … de [[gallo-réimeschen Theater vun Duelem]] a senger leschter Phas bis zu 3.500 Sëtzplazen hat, duebel sou vill wéi [[Vicus Ricciacus|Ricciacum]] Awunner hat? * … d'[[Vëlospist Vennbunn]] gréisstendeels iwwer eng fréier Eisebunnsstreck geet, déi [[Oochen]]-[[Rothe Erde]] mat [[Esch-Uelzecht|Esch]]-Terres Rouges verbonnen huet, fir Eisen a Kuel hin an hier ze transportéieren? * … d'Lëtzebuerger Regierung an den 1980er Joren heemlech zousätzlech Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang#Schäiner déi ni an Ëmlaf koumen|Lëtzebuerger Frang]] drécke gelooss hat, falls d'[[UEBL|Koppelung]] un de [[Belsche Frang]] hätt misse gekënnegt ginn, an déi dann 2001, kuerz virun der Aféierung vum [[Euro]], zerstéiert goufen? * … de [[(2309) Mr. Spock|Mr. Spock]] d'[[International Astronomesch Unioun]] dozou bruecht huet, hir Reegele fir d'Benennung vun nei entdeckten [[Asteroid]]en ze änneren? * … d'[[Diddelenger Schmelz]] déi éischt Schmelz zu Lëtzebuerg war, an där [[Sidney Thomas|Thomas-Stol]] produzéiert gouf? * … d'Originne vum [[Schlass vu Versailles]] op e klenge Juegdpavillon zeréckginn, deen de [[Louis XIII. vu Frankräich|Louis XIII.]] sech op senger Liblingsplaz am Bësch vum [[Geschicht vu Versailles|Dierfche Versailles]] baue gelooss hat? * … all [[Lëscht vun de Seechomessen zu Lëtzebuerg|déi 66 Seechomessenaarten]], déi bis ewell zu Lëtzebuerg nogewise goufen, an engem Atlas erfaasst goufen? * … am [[Ancien Régime]] den Empfänger vun enger ''[[Lettre de cachet]]'' direkt huet missen an de Prisong goen? * … en [[Mrs Haroy|doudege Finnwal]] am Februar 1952 op der [[Gare Lëtzebuerg|Stater Gare]] an op [[Gare Esch-Uelzecht|där vun Esch-Uelzecht]] ze gesi war? * … ''[[Markollef|Gottesverréider]]'' oder ''[[Markollef|Nissknackerten]]'' zu der Verbreedung vun Eechen a Hobichen doruechter bäidroen? * … déi keltesch Fruchtbarkeetsgëttin [[Epona]] vun de réimesche Kavallerietruppen als Gëttin vun de Päerd an der Reiderei iwwerholl gouf? * … nom [[Claude Meisch (Biolog)|Claude Meisch]] zwou Gattungen an zwou Aarte vu [[Muschelkriibsen|Muschelkriibse]] genannt goufen? * … den [[Alan Shepard]] deen eenzegen Astronaut vum [[Mercury-Programm]] war, dee bis op de Mound komm ass? * … den [[CR155]] op den éischte 800 Meter vu sengem nërdleche Verlaf um Tracé vun der [[Via Agrippa]], dem réimesche [[Kiem]] tëscht Lyon a Köln, läit? * … een um „[[Suur Munamägi|Groussen Eeërbierg“]] sou héich ass wéi soss néierens am Baltikum? * … de [[Jean-Baptiste Determe]] vu [[Soller]] der [[Maria Theresia vun Éisträich]] hire ''Beichtpapp'' war? * … dem däitsche Museker, Komponist a Museksproduzent [[Frank Farian]] (''Boney M, Milli Vanilli'') seng Karriär duerch d'Feierlechkeete vum ''Rememberance Day'' zu [[Ettelbréck]] en entscheedenden Impuls krut? * … bei der Ëmsetzung vun engem internationalen Ofkommes vum Europarot [[Henri Sinner|e lëtzebuergeschen Deputéierten]] en Tippfeeler an deem Text entdeckt hat, bei deem d'Bluttgruppen A a B vertosch gi waren? * … [[Saint Lucia]] dat eenzegt Land op der Welt ass, dat no enger Fra genannt ass? * … den [[CR101]] zu [[Féngeg]] sträppweis d'Waaserscheed tëscht [[Rhäin]] a [[Meuse (Floss)|Meuse]] mécht? * … bei der [[Guerre de la vache]], wou den Ausléiser eng geklaute Kou war, tëscht 1275 an 1278 ronn 15.000 Mënschen ëm d'Liewe koumen? * … d'[[Lydie Schmit]], wéi se 1974 Presidentin vun der [[LSAP]] gouf, déi éischt Fra an Europa war, déi un der Spëtzt vun enger Partei stoung? * … dräi [[Barbarossalüster]]e bis haut am Originalzoustand erhale sinn? * … e [[fossil|fossiliséiert]] Exemplar vun engem ausgestuerwene Verwandte vum [[Vampirtëntefësch]] 2022 zu Nidderkäerjeng entdeckt gouf? * … déi alleréischt Kéier, wéi e [[Beatles]]-Lidd um Radio gespillt gouf, de 5. Oktober 1962 ''Love Me Do'' op [[RTL|Radio Luxembourg]] war? * … d'Schwëmmerin [[Laure Koster]] eng Nieweroll an der Operett ''[[An der Schwemm (Operett)|An der Schwemm]]'' gespillt huet, déi vun hirer Schwëster [[Lou Koster|Lou]] komponéiert gouf, an där hir Haaptfigur Lori no hir genannt war? * … ''[[La Meuse (Zeitung)|La Meuse]]'' déi eelst Dageszeitung an der Belsch ass, déi och haut nach publizéiert gëtt? * … d'[[Odonym]]men an der [[Gemeng Wëntger]] de lokalen Dialektvariante Rechnung droen: sou heescht z. B. d'Haaptstrooss zu [[Kréindel]] an [[Hannerhasselt]] ''Duarrefstrooss'' iwwerdeems et zu [[Helzen]] an [[Houfelt]] ''Duärrefstrooss'' ass? * … dank der [[Angélique du Coudray]] hirer ''Machine'' an de Formatiounen, déi se domat gemaach huet, d'Stierflechkeet vu Puppelcher am 18. Jh. a Frankräich signifikant erofgaangen ass? * … wéi de [[Adolphe vu Lëtzebuerg|Grand-Duc Adolphe]], den éischte Grand-Duc deen net méi a Personalunioun mam hollännesche Kinnek war, op den Troun koum, och de ''[[Wilhelmus]]'' säin eegene Wee gaangen ass? * … de [[Soutien]] duerch de [[Éischte Weltkrich]] zu enger breeder Akzeptanz fonnt huet, well du vill Fraen an d'Beruffsliewen agetrueden sinn, an et däitlech gouf, wéi onpraktesch e Korsseli wier? * … dee vum [[Jérôme vu Bauschelt]] gestëfte ''[[Collegium Trilingue]]'' zu [[Léiwen]] vum [[François I. vu Frankräich|François Ier]] zum Virbild geholl gouf fir de ''Collège royal'' zu Paräis, den haitege [[Collège de France]]? * … [[Bonne note|Bonne-notë]] fréier e schoulpedagogescht Mëttel waren, fir Kanner duerch Belounung ze motivéieren, haut awer éischter ironesch gebraucht ginn? * … de [[Félix Dufays]], deen als [[Wäiss Pateren|Wäisse Pater]] am Ruanda an am Burundi missionéiert huet, Auteur vun engem ''Wörterbuch Deutsch-Kinyarwanda'' ass? * … 2022 déi jorelaang ''Whiskey Wars'' ëm d'[[Hans-Insel]] duerch Grenzzéiung op en Enn bruecht konnte ginn? ===50=== * … iwwer den [[Eduard Michelis|éischte Chefredakter vum ''Luxemburger Wort'']] 1992 e Musical opgefouert gouf? * … [[Kaunas]] vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad vun der neier Republik [[Litauen]] war, well [[Vilnius]] du vu Pole besat war? * … den [[Nicolas Meyers (1880)|Nicolas Meyers]] 88 Joer hat, wéi en als Buergermeeschter vun [[Gemeng Uewerwampech|Uewerwampech]] ernannt gouf? * … et an der [[Gemeng Sandweiler]] bis ewell 5 verschidde Buergermeeschtere mam Familljennumm [[Mousel]] gouf? * … den [[Gemeng Nidderkäerjeng|Nidderkäerjenger]] Buergermeeschter [[Pierre Clement]] 1803 vum Déngscht suspendéiert gouf, wéi opgeflunn ass, dass e Jongen, déi hätte kënnen am Napoleon seng Arméi agezu ginn, am Gebuerteregëschter als Meedercher ëmdeklaréiert hat? * … deen [[Astérix (Satellit)|éischte franséische Satellit]] no enger [[Astérix|Comicsfigur]] genannt gouf? * … dem Kënschtler [[Nicolas Greeff (Papp)|Nicolas Greeff]] (1662-1728) vun Alzeng seng Hellegestatue sech duerch opfälleg breet Féiss (oder Schong) auszeechnen? * … d'''[[Operatioun Serval]]'', eng franséisch Militäroperatioun am Mali, no enger [[Serval|afrikanescher Klengkazenaart]] genannt gouf? * … d'Familljennimm [[Majerus]] oder [[Faber]] zu de [[Metonomasie]]n zielen? * … d'Operett ''[[D'Wonner vu Spéisbech]]'' zu Bréissel an enger adaptéierter Iwwersetzung als ''La mare aux grenouilles'' opgefouert gouf? * … d'[[Wiener-Neustadt-Insel]] am Nordpolarmier läit an zu [[Russland]] gehéiert? * … wann ee an d'''[[Gare Paradiso|Paradiso]]'' wëll, dem [[Chef de train]] Bescheed muss soen, fir kënnen erausklammen? * … op der Pazifik-Insel [[Neiguinea]], wou ronn 11,6 Millioune Leit liewen, iwwer dausend verschidde Sprooche geschwat ginn? * … de gebiertege Lëtzebuerger [[Louis-Ferdinand Fix]] Beruffszaldot an den Arméien, resp. der Marinn, vun der Belsch, vum Däitsche Bond, vum Kinnekräich Piemont-Sardinien, vum Giuseppe Garibaldi senge Routhiemer a vun den Unionisten am Amerikanesche Biergerkrich war? * … [[Zypern|ee vun Memberstaate vun der Europäescher Unioun]] geografesch an [[Asien|Asie]] läit? * … ''[[de Letzeburger (1872-1873)|de Letzeburger]]'' (1872-1873) déi éischt Zeitung mat engem Titel op Lëtzebuergesch war; d'Artikelen awer op Däitsch oder op Franséisch waren? * … déi [[Ferizaj|drëttgréisst Stad am Kosovo]] nom Patron vun engem Hotel genannt gouf? * … den [[Massacre pour une orgie|éischte lëtzebuergesche Spillfilm]] a Frankräich verbuede war, zu Lëtzebuerg awer en ''"erstaunleche Publikumserfolleg"'' war, absënns ënnert de „''virwëtzege Membere vun der Lëtzebuerger 'Intelligentsia'“''? * … d'Iddi vum [[Kanal vu Korinth]] schonn am 7. Joerhonnert v. Chr. opkomm ass, awer eréischt 1882 mam Bau dovun ugefaange gouf? * … déi [[Le gratis luxembourgeois|éischt Gratiszeitung zu Lëtzebuerg]] schonns 1857 erauskoum? * … e [[Backronym]] en Akronym oder eng Ofkierzung bezeechent, déi nodréiglech en neie Bedeitungsinhalt krut? * … deen eelste bekannte Plang vun der Stad Lëtzebuerg dee vum [[Jacob van Deventer]] vun ëm 1550 ass? * … et sech beim magnéitesche [[Nordpol]] am physikalesche Sënn ëm e magnéitesche Südpol handelt? * … d'[[Anna Madeleine Beicht|Komponistin vum Lidd]] ''Léiwe Kleeschen, gudde Kleeschen'' just 11 Joer hat, wéi se déi Melodie geschriwwen huet? * … de [[Poul Nyrup Rasmussen|Rasmussen]], de [[Anders Fogh Rasmussen|Rasmussen]] an de [[Lars Løkke Rasmussen|Rasmussen]] noenee Premierminister an Dänemark waren? * … de [[Markusbierg]] 1936 deen éischte Wéngertsbierg zu Lëtzebuerg war, op deem, am Kader vun engem Remembrement, kleng Wéngerten zu méi groussen zesummegeluecht goufen? * … den [[Alain Delon]] am Film ''[[L'Insoumis]]'' (1964) ee Lëtzebuerger Friemelegionär gespillt huet? * … [[Reykjavik]] ([[Island]]), [[Wellington]] ([[Neiséiland]]) a [[La Paz]] ([[Bolivien]]) déi respektiv nërdlechst, südlechst an am héchste geleeën [[Haaptstad|Haaptstied]] sinn? * … ''Luxembourgichthys'' eng monotypesch [[fossil]]l Fëschaart-Gattung ass, déi beim Kenntnisstand vun haut<!-- Stand 2023--> just eng Aart, d'''[[Luxembourgichthys friedeni]]'' enthält? * … zanter 1986 eng [[Tak]] vum Knüllgebirgsverein am Interessentenwald Rommershausen-Dittershausen un e [[Meteorit vun Treysa|kosmescht Evenement]] erënnert? [[Fichier:Luxembourg, 68 rue de Strasbourg (6).JPG|thumb|80px]] * … op der Fassad vum [[Haus 68 Stroossbuerger-Strooss]] an der Stad Opschrëften ubruecht goufen, déi un d'Entkoppelung vun der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun|Paritéit vum belschen a lëtzebuergesche Frang]] erënneren? * … ''Krung Thep Mahanakhon Amon Rattanakosin Mahinthara Ayuthaya Mahadilok Phop Noppharat Ratchathani Burirom Udomratchaniwet Mahasathan Amon Piman Awatan Sathit Sakkathattiya Witsanukam Prasit'' den offiziellen thailänneschen Numm fir [[Bangkok]] ass? * … d'[[Schëld E, 20]], obwuel et vum [[Code de la route (Lëtzebuerg)|Code de la route]] virgeschriwwen ass, op kenger [[Stater Tram|Tramshalt]] zu Lëtzebuerg opgestallt ass?<!-- Stand Nov. 2022--> * … de [[Christoph Salzmann]] 1772 mat der ''Lutzemburgische Handbibel Neuen Testaments'' déi bis ewell eenzeg Bibel erausbruecht huet, déi zu Lëtzebuerg publizéiert gouf? * … bei engem Vulkanausbroch 1973 op der [[Island|islännescher]] Insel Heimaey (där gréisster vun den [[Vestmannaeyjar]]-Inselen) mat Hëllef vun Dosende vu Pompelen d'Lava mat Mierwaasser ofgekillt konnt ginn, an sou verhënnert gouf, dass de Fëschereihafen zougeschott gi wier, an domat d'wirtschaftlech Grondlag vun der Insel gerett konnt ginn? * … de [[Stengeforter Stauweier]] 1930 eidellafe gelooss gouf, fir d'Läich vun engem erdronkene Fierschter erauszehuelen, an zanterdeem net méi opgefëllt gouf? * … d'Lëtzebuerger beim [[Referendum vum 28. September 1919 iwwer eng Wirtschaftsunioun|Referendum vum 28. September 1919]] mat 73% fir eng Wirtschaftsunioun mat Frankräich gestëmmt hunn; et schlussendlech awer 1921 mat der Belsch war, mat där [[Union économique belgo-luxembourgeoise|esou eng ofgeschloss gouf]]? * … ''[[Ewige Madonna]]'' deen éischte professionell gedréinte Faarffilm ass, deen zu Lëtzebuerg gedréint gouf? * ... et vum [[Alfred Hitchcock]] sengem Film ''[[Blackmail (Film 1929)|Blackmail]]'' souwuel eng [[Stommfilm]]- wéi och eng Tounfilmversioun gëtt? * … 1907 bei archeologeschen Ausgruewungen um [[kelteschen Oppidum um Tëtelbierg]] Reschter vun engem [[Hypokaust]] fräigeluecht goufen; dës dunn awer vun engem entloossenen Aarbechter zerstéiert goufen? * … d'[[Hollännesch Karibik]] an d'[[Karibescht Holland]] allebéid an der [[Karibik]] leien, ma net dat selwecht sinn? * … d'[[Keelbaach]] bei [[Nonkeel]] quasi eng zweet Kéier entspréngt, nodeems se am Uewerlaf am karstege Kalleksteen an an de Galerien aus der Géigend versickert ass, an dann do hiert Bett nees duerch eng Pompelstatioun mat Waasser aus der Grouf Ëtteng II gefiddert gëtt? * … de Bongert Altenhoven ''[[Naturschutzgebitt Um Bierg|Um Bierg]]'' dee gréisste [[Bongert]] zu Lëtzebuerg ass? * … de Lëtzebuerger [[Jean Kuffer]] eng Goldmedail am Bobfuere gewonnen huet, d'Medail awer zur Belsch gezielt gëtt? * … den [[Iechternacher Verschéinerungsveräin]] den éischten ''Syndicat d'initiative'' zu Lëtzebuerg war? * … ''[[Glück und Liebe in Monaco]]'' e liechtensteinesche Film ass, mat [[Germaine Damar|enger Lëtzebuergerin]] an der Haaptroll? * … de Prinzip vum [[Sens unique]] schonn am [[Antiquitéit|anticke]] [[Roum]] bestoung? * … den [[Nicolaus Mameranus]] (1500-1567), en Haffschreiwer vum Keeser [[Karel V. (HRR)|Karel V.]], ë.&nbsp;a. e Lueflidd op de [[Kanal vu Willebroek]] zu Bréissel, en Text iwwer de spueneschen Handkuss a Gedichter mat Wierder, déi mat C oder P ufänken, geschriwwen huet? * … de [[Charles Bech]], den eenzege Lëtzebuerger war, dee fir [[United States Air Force|US-Airforce]] Asätz op enger [[B-17 Flying Fortress]] geflunn ass? * … et zu Lëtzebuerg [[Lëscht vun de Lëtzebuerger Stied#Fréier Stied|eng Stad gouf, déi just sechs Joer laang bestoung]]? ===''Déi rout Linke musse fir d'éischt gebléitst ginn…''=== * ... de [[Groussen Äisvull]] an de [[Pohunn (Päiperlek)|Pohunn]] zwar Flilleken hunn, awer keng Plommen, an de [[Bleeche Bëschvillchen]] weeder nach? * ... d'[[Our (Lesse)|Our]], déi duerch [[Our (...)|Our]] leeft, net an d'[[Sauer]], ma an d'[[Lesse (Floss)|Lesse]] leeft? * ... [[Fëschotter]] a [[Waassereps]] schonn emol zu Lëtzebuerg [[Vull vum Joer]] waren? * ... den [[Teatro Amazonas]], en Operenhaus zu [[Manaus]], a Brasilien, aus de Recettë vum [[Gummi]]sboom finanzéiert gouf, an huet missen zoumaachen, wéi de Cours vum Gummi op de Bourssen erofgaangen ass? * ... d'[[Händschefabréck Reinhard am Stadgronn]] am Zweete Weltkrich beschlagnaamt gouf, fir dodra [[Gasmask]]en ze produzéieren? * … ee sech mat der [[Ieselsbréck]] ''Voilà'' déi fënnef längste Flëss a Russland mierke kann? ([[Volga]], [[Ob]], [[Ienissei]], [[Lena (Floss)|Lena]] an [[Amur]]) * … an Däitschland zwéi Beem – d<nowiki>'</nowiki>''[[Bräutigamseiche]]'' zu [[Eutin]] an d'''[[Himmelgeister Kastanie]]'' zu [[Düsseldorf]] – eng eege Postleitzuel hunn? * … den [[F91 Diddeleng]] sech 2018, als éischt lëtzebuergesch Ekipp iwwerhaapt, fir d'Gruppephas vun der [[Europa League]] qualifizéiert huet? * … de Schauspiller [[Michael Keaton]] fir richteg ''Michael Douglas'' heescht, ma sech dee [[Pseudonym]], nom [[Buster Keaton]], zougeluecht huet, fir net mat [[Michael Douglas|deem anere Schauspiller mat deem Numm]] verwiesselt ze ginn? * … d'[[Hänkbéck vu Saint-Martin-d'Ardèche|Hänkbréck iwwer d'Ardèche]] tëscht [[Saint-Martin-d'Ardèche]] an [[Aiguèze]] [[1905]] gebaut gouf awer eréischt [[2005]] offiziell ageweit gouf? * … [[Flecht]]en (Lichen) e symbiotescht Zesummeliewen tëscht engem [[Pilzeräich|Pilz]] mat enger [[Algen|Alg]] oder enger [[Bakteerien|Bakteerie]] sinn? * … d'[[Chilehaus]] zu [[Hamburg]] säin Numm dohier huet, datt de Bauhär mam [[Salpéiter]]handel aus [[Chile]] räich gi war? *… d'[[Wëllkar]] net zu de [[Grieser]] zielt, wéi déi aner [[Fruucht (Kären)|Fruucht]]-Aarten, ma zu der Famill vun de [[Polygonaceae]], zu där och de [[Rubbarb]] an de [[Sauerampel]] gehéiert? * … den Numm ''[[Molotowcocktail]]'' op de [[Finnesch-Sowjetesche Wanterkrich]] zeréckgeet, wéi d'Finne sech mat dëser Waff géint sowjetesch Tankse gewiert hunn? * … d'[[Chareli]]sbréck zu [[Dummeldeng]] déi éischt Bréck an Europa war, déi mat '''[[Greyträger]]e''' gebaut war? * … den Nullmeridian, wéi e mam [[UTM-Koordinatesystem|UTM]]-[[Koordinatesystem]] WGS84 gemooss gëtt, eng 100 Meter ëstlech vum Nullmeridian vum [[Royal Greenwich Observatory]] läit? * … de Markennumm [[Elle & Vire]], vum Numm vun de Flëss [[Elle (Vire)|Elle]] a [[Vire (Floss)|Vire]] am [[Departement Manche]] hierkënnt? * … den Ausbroch vum Vulkan [[Tambora]] an Indonesien am Joer 1815, dat [[Joer ouni Summer|Joer duerno]] en grouss [[Hongersnout]] an Amerika an an Europa provozéiert hat? * … den [[Däitsch-Hollännesch-Belschen Dräilännereck]] um [[Vaalserberg]] vun 1839 bis 1919 e Véierlännereck war? * … der [[Ruth Belville]] hire Beruff dora bestoung, déi genee [[Auerzäit]] ze verkafen, a si dowéinst ''[[Greenwich Mean Time|Greenwich Time]] Lady'' genannt gouf? * … den [[Tyrrell P34]] den e [[Formel 1]] Auto mat 6 Rieder war? * … d'Pompjeeë vun Tréier den 23. Abrëll 1941 an d'Stad Lëtzebuerg hëllefe koume fir d'Feier am [[Hôtel des Terres Rouges|Terres-Rouges-Gebai]] ze läschen? * … bis ewell just dräi Leit gläichzäiteg fir en [[Oscar]] fir dat bescht Original-Dréibuch an ee fir dee beschte Schauspiller an engem nämmlechte Film nominéiert goufen, nämlech de [[Charlie Chaplin]], den [[Orson Welles]] an de [[Sylvester Stallone]]? * … de [[Robert Tappan Morris]] 1988 den éischte [[Computerwuerm]] entwéckelt hat? * … den Turner [[Georg Eyser]] bei den [[Olympesch Summerspiller 1904|olympesche Spiller 1904 zu St. Louis]] 6 Medaile gewonnen huet, an dat trotz enger hëlzener Beeprothees? * … de [[Charles Maurice de Talleyrand-Périgord]] a Frankräich souwuel ënnert dem ''[[Ancien Régime]]'', wéi och wärend der [[Franséisch Revolutioun|Franséischer Revolutioun]], dem ''[[Directoire]]'', dem ''[[Consulat]]'', dem ''[[Premier Empire]]'', der [[Franséisch Restauratioun|Restauratioun]] an der [[Julimonarchie]] wichteg Funktiounen am Staat hat, a bei véier Kréinungen derbäi war? * … de Geograph [[Mathias Ringmann]], deen éischte war, deen der [[Nei Welt|Neier Welt]] den Numm ''[[Amerika (Kontinent)|America]]'' ginn hat? * … verschidde [[Schof]]s- a [[Geess]]erasse méi wéi 2 [[Har]]en hunn? * … de [[Richard Halliburton]], wéi hien 1928 duerch de [[Panamakanal]] geschwommen ass, eng Tax vun 0,36 $ huet misse bezuelen? * … d'[[Leeëndecker (Vull)|Leeëndecker]] Vulle sinn déi iwwer dem Fléie schlofe kënnen? * … de Paschtouer [[Félix Kir]] dem Aperitif [[Kir]] den Numm ginn huet? [[Kategorie:WDS]] 2gn39sx5hs2tlaoca8yig8e4hebjys9 0 47110 2711708 2710682 2026-10-12T08:40:11Z ~2026-54761-42 73606 2711708 wikitext text/x-wiki {{Infobox Entreprise | Numm = Banque et caisse d'épargne de l'État, Luxembourg<br>Spuerkeess | Slogan = Spuerkeess - Your bridge to life. | Sëtz = [[Spuerkeessgebai]]<br>[[Place de Metz (Stad Lëtzebuerg)|1, Place de Metz]]<br>L-2954 [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] | Leedung = [[Benoît Elvinger]] <small>(Generaldirekter)</small><br>[[Camille Fohl]] <small>(President vum Verwaltungsrot)</small><ref>{{Citation|URL=https://te.public.lu/fr/participations/etablissements_publics/banque_et_caisse_d_epargne_de_l_etat.html|Titel=Participations de l'Etat - Etablissements publics, Fondations et Groupements d'intérêt économique|Gekuckt=18.09.2020|Datum=|Editeur=te.public.lu|Sprooch=fr|Archiv-Datum=26.08.2020|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20200826214848/https://te.public.lu/fr/participations/etablissements_publics/banque_et_caisse_d_epargne_de_l_etat.html}}</ref> | Mataarbechter = 1.980 <small>(2025)</small> | Branche = Bank }} D''''Spuerkeess''', Franséisch och '''Banque et Caisse d'Épargne de l'État, Luxembourg''', ass eng staatlech [[Bank]] an huet de Statut vun engem [[Ëffentlecht Etablissement (Lëtzebuerg)|onofhängegen ëffentlechen Etablissement]]<ref>{{Citation|URL=http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/recueil/administrations_publics/20200908|Titel=Recueil des Administrations, Services et Établissements publics|Gekuckt=10.09.2020|Datum=8. September 2020|Editeur=legilux.public.lu|Sprooch=fr}}</ref>. == Geschicht<ref>Quell, wou net anescht uginn: [https://web.archive.org/web/20180725200442/https://www.bcee.lu/de/ueber-uns/entdecken-sie-die-bcee-aa-plus-rating-safest-bank-award-gruendung-1856/die-geschichte-der-bcee/ {{de}} Die Geschichte der BCEE] an [https://web.archive.org/web/20180703010908/https://www.bcee.lu/fr/a-propos-de-nous/decouvrir-la-bcee-histoire-aa-plus-rating-safest-bank-award-fondation-1856/lhistoire-de-la-bcee/ {{fr}} L'histoire de la BCEE] op bcee.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref> == D'Spuerkeess gouf duerch e Gesetz vum [[21. Februar]] [[1856]] duerch de [[Wëllem III. vun Holland|Groussherzog Wëllem III.]] als ''Caisse d'épargne de l'État du Grand-Duché de Luxembourg'' gegrënnt<ref>[https://web.archive.org/web/20110906110853/http://www.legilux.public.lu/leg/a/archives/1856/0006/index.html Loi du 21 février 1856 portant établissement d'une caisse d'épargne et abrogation des lois des 18 et 20 mars 1853 sur le crédit foncier et la caisse de prévoyance.] Mémorial A n° 6 vum 10. Mäerz 1856, op legilux.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref>. De Verwaltungsrot hat dräi Memberen a koum fir eng éischt Sëtzung ënnert der Presidence vum Professer [[Nicolas Martha|Nic. Martha]] den 18. August 1859 beieneen. Den Haaptsëtz vun der Spuerkeess war deemools am ''[[Haus Ketter]]'' an der [[Dräikinneksgaass]] an der Stad, iwwerdeems d'Guicheten um [[Krautmaart]], am Sëtz vun der Regierungskommissioun, dem haitege [[Groussherzogleche Palais|Palais]] waren. Vun [[1862]] un war et erlaabt, datt och Auslänner hir Sue bei der Spuerkeess deposéiere konnten. D'Vertraue vun der Ëffentlechkeet war vum éischten Dag u ganz gutt, soudatt se [[1869]] schonn en Depot vun enger Millioun [[Lëtzebuerger Frang|Frang]] hat. Wann et bis [[1900]] der Spuerkeess hir eenzeg Aufgab war, fir de Leit hiert Erspuernes ze verwalten, sou konnt d'Land awer duerno - duerch d'Aféiere vum ''[[Crédit foncier]]'' am Joer 1900 an der ''[[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|Société nationale des habitations à bon marché]]'' (SNHBM) [[1919]] - och vun dësem Kapital profitéieren an d'Spuerkeess huet sou zum Wuelstand vum Land bäigedroen. Nodeems d'[[Adolphe-Bréck|Nei Bréck]] gebaut gi war, huet d'Regierung der Spuerkeess proposéiert, datt se am Ufank vun der [[Avenue de la Liberté (Stad Lëtzebuerg)|Neier Avenue]], op der [[Place de Metz (Stad Lëtzebuerg)|Metzer Plaz]], fir hire Siège e markant Gebai baue sollt. De Lëtzebuerger Architekt [[Jean-Pierre Koenig]] huet doropshin tëscht 1909 an 1913 d'Spuerkeessgebai am franséischen Neo-Renaissance-Stil mat [[Jugendstil]]-Elementer gebaut. {{Méi Info 1|Spuerkeessgebai}} Duerch den [[Éischte Weltkrich]] an ënnert der däitscher Besatzung wärend véier Joer, hëlt d'Wirtschaft séier of an e kënnt zu enger schwaacher Inflatioun. D'Gold verschwënnt a gëtt duerch Pabeiergeld ersat. [[1916]] hat d'Spuerkeess Clientsdepote vun 100 Millioune [[Lëtzebuerger Frang]]. Mam Enn vum Éischte Weltkrich [[1918]] kënnegt Lëtzebuerg seng Memberschaft am [[Däitschen Zollveräin]] a kuckt sech no engem neie Wirtschaftspartner ëm. Déi däitsch Wärung gëtt mat engem Cours vun 1,25 Frang / [[Goldmark|Mark]] géint lëtzebuergesch Keesseschäiner gewiesselt. Opgrond vum Wäertverfall vun den däitschen Titre gradewéi vun de russeschen an italieenesche Wäertpabeieren, mécht d'Spuerkeess e Verloscht vun 20 Millioune Frang, dee s'awer an de nächste fënnef Joer komplett ausgläiche kann. [[1921]] ënnerschreift Lëtzebuerg den Accord fir der [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]] bäizetrieden, déi [[1922]] a Kraaft trëtt an nach bis haut besteet. Lëtzebuerg hëlt de [[Belsche Frang]] als Wärung a béid Länner kënnen hir wirtschaftlech Lag séier verbesseren. Déi éischt Ofwäertung vum belsche Frang ([[1926]]) léist e Stuerm op d'Spuerkeess aus. D'Ursaach vun dësem Evenement si warscheinlech d'Bedenke vun der Ëffentlechkeet géintiwwer der plëtzlecher Ofwäertung vum Frang. De [[5. Abrëll]] [[1928]] gëtt d'[[Bourse vu Lëtzebuerg]] gegrënnt; d'Spuerkeess ass Grënnungsmember an Haaptaktionär a bleift bis haut de gréissten Aktionär vun der Lëtzebuerger Bourse. Vun [[1929]] un bitt d'Spuerkeess - duerch e Gesetz vum [[26. Abrëll]] [[1929]]<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1929/04/26/n1/jo Loi du 26 avril 1929 concernant la création d'un organisme pour l'allocation de crédits à taux d'intérêt réduit pour habitations à bon marché, biens ménagers et jardins ouvriers et pour l'amélioration hygiénique des logements] Am Memorial 23 vum 3. Mee 1929 op legilux.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref> - en neie Service fir Sozialwunnengen un. Dësen neie Service, deen der Regierung direkt ënnersteet a vun der Spuerkeess am Numm an ënnert der Garantie vum Staat verwalt gëtt, huet d'Aufgab, Prête mat bëllegen Zënsen z'accordéiere fir datt och déi sozial méi schwaach gestallte Leit sech eng gënschteg Wunnengen uschafe kënnen. [[1930]] gëtt et Gesetz<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1930/06/16/n1/jo Loi du 16 juin 1930 portant réorganisation du Crédit foncier de l'Etat.] Mémorial A n° 29/1930 vum 10.03.1856, op legilux.lu</ref> gestëmmt, mat deem de Verwaltungsrot vun der Spuerkeess quasi all Decisiounen eegestänneg huele kann. Vun [[1937]] un däerf d'Spuerkeess och de Privatclientë Prêten a kuerzfristeg Kreditlinnen um ''compte courant'' accordéieren, wann déi déi néideg Sécherheete garantéiere kënnen<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/agd/1937/05/27/n8/jo Arrêté grand-ducal du 27 mai 1937 portant réglementation de la mise en gage du fonds de commerce] am Memorial vum 31. Mee 1937, op legilux.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref>. No der [[Däitscht Räich|däitscher]] Invasioun den [[10. Mee]] [[1940]] ginn de Lëtzebuerger an de belsche Frang ofgeschaaft an duerch d'[[Reichsmark]] als gesetzlech Wärung ersat. D'Spuerkeess an de ''Crédit foncier'' ginn opgeléist an duerch véier Regionalspuerkeesen nom däitsche Modell ersat (''Stadtsparkasse Luxemburg'', an dräi ''Kreissparkassen'' zu [[Dikrech]], [[Esch-Uelzecht]] a [[Gréiwemaacher]]). Dës nei Spuerkeese gi vun däitsche Fonctionnaire geréiert. Och wann déi sech äerdeg drëm beméit hunn an trotz de positive Bilanen - déi virun allem op d'Zwangsmoossname géint de private Bankesektor zeréckzeféiere sinn - déi d'Spuerkeess Opweises hat, hunn se mat der Akzeptanz vun de Lëtzebuerger ze kämpfen. Ronn 85% vun de Konte vun der fréierer Spuerkeess ginn nämlech wärend dem Krich net ugeréiert. Wärend der Befreiung vum Grand-Duché ([[1944]]-[[1945]]) war dem Generol [[Omar Bradley|Omar N. Bradley]] vun der ''12th US Army Group'' säi ''Quartier général'' am haitege Spuerkeessgebai. [[Fichier:Luxembourg 05.JPG|thumb|280px|D'Spuerkeess op Nummer 2 Metzer Plaz.]] [[Fichier:Luxembourg 01.JPG|thumb|upright|D'Gebai „Rousegäertchen“.]] [[Fichier:Luxembourg Arcelor Mittal.jpg|thumb|''19 Liberté'', dat fréiert [[Arbedsgebai]].]] Enn [[1950]] erreecht d'Bilanszomm 4 Milliarde Lëtzebuerger Frang. An där Zäit entwéckelt sech d'Spuerkeess sou wéi d'Ekonomie am Allgemengen. Well d'Bilanszommen an d'Gewënner permanent klammen, leet d'Spuerkeess sech e Reservefong un, fir hire finanzielle Responsabilitéiten nozekommen. [[1959]] ass d'Spuerkeess un der Grënnung vum éischte Lëtzebuerger [[Investmentfongen|Investmentfong]] „Eurunion“ bedeelegt. D'Konzept vum „[[Schoulspueren]]“ gëtt et schonn am [[19. Joerhonnert]], ass awer vun der Bevëlkerung eréischt nom Krich akzeptéiert ginn. [[1961]] relancéiert Spuerkeess d'Schoulspueren nees a mécht et besonnesch attraktiv: all Schüler aus dem éischte Schouljoer kritt am Kader vum „Schoulspuerdag“ e [[Spuerbuch]] mat 100 Frang an eng Parzeläinsspuerbécks geschenkt. Dës Traditioun gouf bis haut bäibehalen. Niewent dem Schoulspuere gëtt uganks vun den 1960er Joren d'Spuerbuch och nach mat verschiddenen anere Moossname gefërdert, sou wéi z.&nbsp;B. mat Fidelitéitsprimmen, mat Bauspueren an dem Spuere mat Zil fir sech eppes unzeschafen. Duerch en ''arrêté ministériel'' vum [[12. Abrëll]] [[1972]] däerf d'Spuerkeess sech elo och „Staatsbank“ (''Banque de l'État'') nennen. Mam Gesetz vum [[14. Juni]] [[1983]]<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1983/06/14/n1/jo Loi du 14 juin 1983 modifiant et complétant la législation concernant la Caisse d'Epargne de l'Etat en matière d'imposition directe et d'affection des bénéfices.] am Memorial A n° 44 vum 21. Juni 1983, op legilux.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref> ënnerläit d'Spuerkeess elo dem ''Droit commun''. An engems gëtt festgeluecht wéi de Benefice vum Etablissement benotzt soll ginn. Éier den [[Institut monétaire luxembourgeois]] 1983 gegrënnt gouf, huet d'Spuerkeess Geldschäiner a [[Lëtzebuerger Frang]] erausginn. Si haten zu Lëtzebuerg Cours nieft deene vun der [[Banque Nationale de Belgique]] an deene vun der [[Banque internationale à Luxembourg|Interbank]], déi och en Emissiounsrecht hat. Nodeems d'Direktioun vun der [[Société royale grand-ducale des chemins de fer Guillaume-Luxembourg|„Guillaume-Luxembourg“ Eisebunnsgesellschaft]], d'[[Communauté européenne du charbon et de l'acier|CECA]] (1952 - 1968) an duerno (1968 - 1980) d'[[Europäesch Investitiounsbank|Europäesch Investitionsbank]] (EIB) hire Siège op Nummer 2, Place de Metz haten, ass et [[1987]] un der d'Spuerkeess sech och an dësem Gebai - direkt géintiwwer dem Spuerkeessgebai - néierzeloossen. Tëscht 1988 an 1994 baut d'Spuerkeess en neit Gebai „Rousegäertchen“ beim [[Rousegäertchen]], um Eck vun der [[Rue Sainte-Zithe|Zithastrooss]]. Am Kader vum Gesetz vum [[24. Mäerz]] [[1989]] iwwer d'Reform vun der Spuerkeess<ref>[http://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1989/03/24/n1/jo Loi du 24 mars 1989 sur la Banque et Caisse d'Epargne de l'Etat, Luxembourg.] Mémorial A n° 16 vum 28. Mäerz 1989, op legilux.lu</ref> gëtt den aktuellen Numm „Banque et caisse d'épargne de l'État, Luxembourg“<ref>se ka sech - jee nom Land vun de Aktivitéiten - och „Spuerkeess“, {{En}} „State and Savings Bank, Luxembourg“ oder {{De}} „Staatsbank und Staatssparkasse, Luxemburg“ nennen.</ref> ugeholl. Dës Ëmbenennung steet fir d'geschäftlech Ausriichtung vun der Bank an hire Status als Universalbank. [[1987]] ginn d'Guicheten am Haaptgebai zou gemaach. Am selwechte Joer gëtt ugefaangen an enger Déift vun 15 m en 350 m laangen Tunnel ze gruewe fir déi zwéi Gebaier 1 an 2 op der Metzer Plaz an d'Gebai um Rousegäertche mateneen ze verbannen. Den Tunnel gëtt etappeweis vum Mäerz [[1991]] un a Betrib geholl. [[1994]] geet d'Konschtgalerie „Am Tunnel“<ref>Galerie d'art contemporain « Am Tunnel » & Espace Edward Steichen</ref> op, an där zanterhier Ausstellunge vun international bekannte Kënschtler gewise ginn a wou méi spéit (vun [[2000]] un) och en Deel fir d'Wierker vum [[Edward Steichen]] reservéiert ass. Do wou bis 1987 d'Guichete waren, geet 1995 de Bankemusée op, wou een d'Geschicht vun der Lëtzebuerger [[Finanzplaz Lëtzebuerg|Bankeplaz]] entdecke kann. {{Méi Info 1|Bankemusée}} [[1996]] mécht d'Spuerkeess déi éischt Schrëtt a Richtung vum ''[[Electronic banking]]'' mat hirer Internetsäit [https://web.archive.org/web/19961020201125/http://www.bcee.lu/ www.bcee.lu] an dem ''S-Line'', dem éischte Produit fir am [[Offline-Modus]] Bankgeschäfter mat engem [[Personal Computer|PC]] z.&nbsp;B. vun doheem aus ze maachen. Fir d'éischt an der Geschicht, klëmmt [[1997]] d'Bilanszomm vun der Bank iwwer 1.000 [[Milliard]]e Frang. 1999 gëtt den ''Electronic banking'' ausgebaut an den ''S-net'', en ''Internet-Banking-Service'' gëtt agefouert. Den Erfolleg bei de Clienten iwwertrëfft all Erwaardunge vun der Bank. 2006 grënnt d'Spuerkeess hir eegen, onofhängeg Verwaltungsgesellschaft „Lux-Investment Advisors (LIA)“, déi méi spéit, am Joer [[2011]], an „BCEE Asset Management“ ëmgenannt gëtt<ref>[https://web.archive.org/web/20241202185559/http://www.etat.lu/memorial/2011/C/Html/0479/2011002219.html Mémorial C n° 479] vum 14. Mäerz 2011, op rcsl.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref>. No der Aféierung vum [[Europäesche Stabilitéitsmechanismus]] (ESM) gëtt d'Spuerkeess am November [[2014]], als ''systemesch Bank'', ënnert d'Opsiicht vun der [[Europäesch Zentralbank|Europäescher Zentralbank]] gestallt, deem seng Haaptziler de Schutz an d'Soliditéit vum europäesche Bankesystem an d'Stäerkung vun der Integratioun a vun der finanzieller Stabilitéit an Europa sinn. [[2015]] keeft d'Spuerkeess dat fréiert [[Arbedsgebai]] an der [[Avenue de la Liberté (Stad Lëtzebuerg)|Neier Avenue]] an der Stad a léisst et fir verschidden Aktivitéiten ëmänneren. D'Gebei kritt den Numm ''19 Liberté''. {{Méi Info 1|Arbedsgebai}} == D'Spuerkeess haut == Déi international [[Ratingsagence|Ratingsagencë]] „Standard & Poor's“ a „Moody's“ hunn der Spuerkeess fir 2019 déi exzellent Notten AA+ respektiv Aa2 confirméiert wéinst der Spuerkeess hirem Profil vun engem moderéierte Risiko an der Qualitéit AAA vun hirem eenzegen [[Aktie|Aktionär]], dem Lëtzebuerger Staat. Op der Basis vun dëser Bewäertung kënnt d'Spuerkeess an der Zäitschrëft „Global Finance“ hirer Lëscht vun de fofzeg sécherste Banke vun der Welt op déi 8. Plaz<ref name=":0">[https://www.bcee.lu/fileadmin/mediatheque/documents/about_us/rapports_annuels/RAPPORTS_ET_BILAN_2017.pdf Rapports en bilan 2017 - 162^e exercice] op www.bcee.lu, gekuckt den 2. Juni 2018</ref><ref>[https://www.gfmag.com/magazine/november-2017/worlds-safest-banks-2017 World's Safest Banks 2017] op gfmag.com, gekuckt den 2. Juni 2018</ref>. 2019 huet d'Spuerkeess uechter d'Land 65 Agencen. Den Nettoresultat läit bei 183,9 Milliounen Euro. D'Spuerkeess beschäftegt ronn 1.840 Leit. Den 18. Oktober 2019 ass d'Spuerkeess den éischten lëtzebuerger Participant vun den "principles for Responsible Banking" vun der UN ([https://www.unepfi.org/ UNEP FI]). An der KPMG Etude iwwer die beléifst Marken zu Lëtzebuerg koum d'Spuerkeess op déi 2. Plaz am Gesamtklassement, an op déi 1. Plaz bei de Banken. Se ass ë.&nbsp;a. u grousse Gesellschafte bedeelegt, wéi z.&nbsp;B.: * [[La Luxembourgeoise|Groupe Lalux]] (Aktionär mat 40 %) * [[SES (Entreprise)|SES]] (10, 9 %) * [[Luxair]] (21,8 %) * [[Cargolux]] (10,9 %) * [[Bourse vu Lëtzebuerg|Lëtzebuerger Bourse]] (22,7 %) * [[Paul Wurth S.A.]] * [[Société nationale des habitations à bon marché (Lëtzebuerg)|Société nationale des habitations à bon marché]] * [[Encevo]] (12 %) De [[Camille Fohl]] ass de President vum Verwaltungsrot; hien huet de [[Victor Rod]] ersat, deen dat vun 1992 u war<ref>Stand: 23. Mäerz 2021</ref>. Generaldirekter zanter dem 1. Oktober 2026 ass de [[Benoît Elvinger]]<ref>[https://paperjam.lu/article/benoit-elvinger-reprend-une-spuerkeess-sous-pression Benoît Elvinger reprend une Spuerkeess sous pression] de 29. September 2026 op paperjam.lu</ref>. De [[ISO 9362|BIC-Code]] vun der Spuerkeess ass BCEELULLXXX. <!-- Quell: http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Banque_et_Caisse_d%27Epargne_de_l%27Etat&oldid=36069938 --> == Generaldirekteren == * 1859 - 1898: [[Nicolas Martha]] * 1898 - 1920: [[Ernest Hamilius]] * 1920 - 1923: [[Daniel Rousseau]] * 1923 - 1946: [[Nicolas Kerschen]] * 1946 - 1959: [[Ernest Goergen]] * 1959 - 1966: [[Gustave Stoltz]] * 1966 - 1981: [[Pierre Guill]] * 1981 - 1989: [[Corneille Brück]] * 1989 - 2004: [[Raymond Kirsch]] * 2004 - 2016: [[Jean-Claude Finck]] * 2016 - 2026: [[Françoise Thoma]] * Zanter 2026: [[Benoît Elvinger]] == Kuckt och == * [[Bankemusée|Bankemusée vun der Spuerkeess]] * [[Am Tunnel|Galerie Am Tunnel]] == Um Spaweck == * [https://www.spuerkeess.lu/fr/particuliers/ Websäit vun der Spuerkeess] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Ëffentlech Etablissementer zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Finanzsecteur zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Banken]] iqcsllsnknsv17v48igvu75lx0hzm94 0 54926 2711718 2412635 2026-10-12T11:34:38Z Les Meloures 580 /* Literatur */ ...... 2711718 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeschicht}} Den '''Däitschen Zollveräin''' war eng [[Zollunioun]], déi duerch d'Zesummegoe vu Staate vum [[Däitsche Bond]], inklusiv [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]] vum [[8. Februar]] [[1842]] un, awer ouni [[Éisträich]], ënner der Leedung vu [[Preisen]] zustane koum. Dat ass opgrond vum ''Zollvereinigungsvertrag'' vum [[22. Mäerz]] [[1833]] geschitt. Den Zollveräin, dee vum Kinnekräich Preise gefërdert gouf, fir eng "klengdäitsch" Eenheet (deemno '''ouni''' de Villvëlkerstaat Éisträich) erbäizeféieren, ass den [[1. Januar]] [[1834]] a Kraaft getrueden, a Lëtzebuerg ass em [[1842]] ouni grouss Begeeschterung bäigetrueden. Lëtzebuerg gouf iwwregens an den Entscheedungsorganer ëmmer vu Preise vertrueden. No der Grënnung vum [[Däitscht Keeserräich|däitsche Keeserräich]] [[1871]] zu [[Versailles]] huet den Zollveräin nach just aus zwéin ongläiche Memberstaate bestanen: Däitschland a Lëtzebuerg, woubäi Lëtzebuerg um wirtschaftleche Plang souzesoen nach just eng Provënz vun Däitschland war<ref>Christian Calmes an der Literatur</ref>. Enn [[1918]], nom [[Éischte Weltkrich]], ass dat neutraalt Lëtzebuerg, dat véier Joer laang vun Däitschland besat war, offiziell aus deem Veräin erausgaangen an huet, als klengt Land, sech no engem neie Wirtschaftspartner missen ëmkucken, ë.&nbsp;a. fir seng Industrieprodukioun lasszeginn. Obwuel déi meescht Lëtzebuerger sech am duebele [[Referendum]] vum 28. September [[1919]] fir [[Frankräich]] ausgesprach haten, koum et nom Refus vun der franséischer Republik zu Verhandlunge mat der [[Belsch]], a schliisslech zur [[Belsch-Lëtzebuerger Wirtschaftsunioun]] (UEBL - ''Union économique belgo-luxembourgeoise''). == Literatur == * ''Actes de colloque « David & Goliath – L'adhésion du Grand-Duché de Luxembourg au Zollverein allemand 1842-1918 »''. Luxembourg, Archives nationales du Luxembourg, 2019 [mat Kontributioune vun Josée Kirps, Alain Bellot, Michel Wurth, Lynn Zoenen, Hans-Werner Hahn, Marco Kreutzmann, Gilles Regener, Nicky Blazejewski, Fanny Robert, Martina Sochin d'Elia, Joseph Schmauch, Herbert Ruland, Max Schmitz, Yves Claude, Thomas Gergen, Stéphanie Kovacs, Robert L. Philippart, Marc Thiel, Charles Barthel]. * [[Thomas Nipperdey]], ''Deutsche Geschichte 1800-1866 - Bürgerwelt und starker Staat''; München (Verlag C.H. Beck), 1983. ISBN 978-3-406-09354-8 * [[Albert Calmes]], ''Der Zollanschluß des Großherzogtums Luxemburg an Deutschland''; 2 Bänn; Lëtzebuerg (Joseph Beffort), 1919. * [[Pierre Pescatore]], ''La souveraineté nationale et les traités internationaux''; in: ''Hémecht'' 19 (1967). * [[Christian Calmes]], ''1919 - L'étrange referendum du 28 septembre'' (= Bd. XI vun der ''Histoire contemporaine du Grand-Duché de Luxembourg''); Lëtzebuerg (Éditions Saint-Paul), 1979. * [[Paul Schmit]]: [https://persist.lu/ark:70795/s9z8kfhc4/pages/69/articles/DTL842 ''Le Luxembourg et le Zollverein.''] In: Hémecht, 65. Jg., nº Heft 3 (01.07.2013), p. 315ff. * [[Gilbert Trausch]], ''Du Zollverein à l'Union économique belgo-luxembourgeoise (1914-1922)''; in: ''Hémecht'' 36 (1984), n° 3, Ss. 343-390. * [[Gérard Trausch]], ''Histoire économique du Grand-Duché de Luxembourg 1815-2015''; Lëtzebuerg (Statec), 2017. ISBN 978-2-87988-134-8 * [[Joseph Goedert|Goedert, Joseph]], Die Stellung Luxemburgs zum Deutschen Bund 1815-1848 in politischer und staatsrechtlicher Hinsicht, in: id. / Richard Dietrich (éd.), Luxemburg-Deutschland 1815-1945. Ergebnisse der luxemburgisch-deutschen Historikertagung. Braunschweig: Albert Limbach Verlag, 1 957 (tiré-à-part du Internationales Jahrbuch für Geschichtskunde, Bd. 6 (1957/58), p. 175—197), p. 179. {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Daitschen Zollverain}} [[Kategorie:Ekonomie]] [[Kategorie:Geschicht vu Lëtzebuerg]] 55dyv5j84vo2srtyledllxqb5udvkov 0 58749 2711695 2684056 2026-10-12T07:49:27Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711695 wikitext text/x-wiki {{Infobox Foussballclub | Numm = FC Blo-Wäiss Izeg | Logo = [[Fichier:FCI Logo4.jpg|180px|FC Blo-Wäiss Izeg]] | Offiziellen Numm = Football Club<br>Blo-Wäiss Izeg | Grënnung = [[1941]] | Veräinsfaarwen = Blo, wäiss | Stadion = [[Stade Albert-Kongs]] | Plazen = 1200 | President = Bob Scholer | Trainer = Pedro Da Silva Cunha<br>Joël Rodrigues Da Rocha<br>Block Yves | Liga = 1. Liga (Dammenekipp) 1. Divisioun / 2. Bezierk (Seniors 1) | Saison = 2021/22 | Positioun = 11. Plaz (1. Divisioun / 2. Bezierk) | pattern_la1=_whiteband |pattern_b1=_whiteV_shallow |pattern_ra1=_whiteband | leftarm1=0000ff|body1=0000ff|rightarm1=0000ff|shorts1=0000ff|socks1=0000ff | pattern_la2=|pattern_b2=_vneckonwhite|pattern_ra2= | leftarm2=FFFFFF|body2=0000ff|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF }} Den '''FC Blo-Wäiss Izeg a.s.b.l.''' ass e [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Foussball]]veräi vun [[Izeg]]. E gouf 1941 als "FC Blô-Weiss Itzég" gegrënnt, a gläich drop an "FK Blau-Weiß Itzig" zwanks-ëmbenannt. 1944 gouf dësen nees an "FC Blo-Weiss Itzeg" zeréck benannt. Vun 1919-1923 an eng zweet Kéier vun 1926-1928 gouf et e weidere Foussballclub zu Izeg, dësst ënnert dem Numm "FC Excelsior Itzig". Den FC Blo-Wäiss Izeg huet 850 Memberen, dovu 716 lizenzéiert Sportler (281 Senioren/Veteranen, 76 Dammen, 359 Jugendlizenzen). Follgend FLF Arbitteren hunn eng Lizenz am Veräin: Arijan Dautaj, Daniel Mateus, David Mateus, Claude Melchior, Yanko Primc, Jasmin Sabotic a Joseph Silva Pinto. D'Clubfaarwe si blo a wäiss. Den FC Blo-Wäiss Izeg spillt seng Heem-Matcher um [[Stade Albert-Kongs]]. An der Saison 2022/23 spillt d'1. Ekipp an der 1. Divisioun / 2. Bezierk, an d'Dammenekipp an der 1. Liga. == Veräinslogoen == <gallery> Fichier:FCI Logo1.jpg|Veräinsspéngel vum "FC Excelsior Itzig" Fichier:FCI Logo2.jpg|1950: 1. Spéngel vum "FC Blo-Wäiss" Fichier:FCI Logo3.jpg|1962: 2. Veräinsspéngel Fichier:FCI Logo4.jpg|Aktuelle Veräins-Emblème Fichier:75_Joer_FCI_Logo.jpg|De Logo bei Geleeënheet vum 75.Anniversaire vum FC Blo-Wäiss Izeg </gallery> == Saison 2022/23 == === Ekippen 2022/2023 / Traineren === {| | * Senioren I: Yves Block, Tomasz Padlikowski * Senioren II: Raphael Manzoni * Dammen: Pedro Da Silva Cunha, Joël Rodrigues Da Rocha * Jeunes Filles/Très Jeunes Filles: Jimmy Merle, Alexandre Scuderi * Veteranen: Carlos Rodrigues Sacras * Junioren: Victor Duarte Ferreira * Cadeten: Helcio Conegundes * Scolairen: Andy Spoo * Minimen: Rocco Palazzo, Thomas Panel * Poussinen: David Henriques Da Silva, Joe Meyer * Pupillen: Enzo Borges Sousa * Bambinien: Quentin Lamoulen-Rétif |} {{Clr}} ==== Seniors 1 ==== [[Fichier:Opstiig1988.jpg|thumb|600px|right|1987/88 Izeg steigt fir d'1. Kéier an der Veräinsgeschicht an d'1. Divisioun]] [[Fichier:Izeger Dammenequipe virun der Coupe-Finale 2008.jpg|thumb|600px|D'Izeger Dammenekipp virun der Coupe-Finall 2008 géint Mamer]] * [https://www.rtl.lu/sport/futtball/resultater/national/?c=238/ All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 1. Divisioun, 2. Bezierk (RTL.lu)] * [https://www.rtl.lu/sport/futtball/resultater/national/?c=178/ Coupe de Luxembourg (RTL.lu)] * [https://www.fupa.net/liga/division1-bezirk2 All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 1. Divisioun, 2. Bezierk (FuPa.net)] Déi 1. Ekipp vum FC Blo-Wäiss IZEG spillt momentan (2022/23) an der 1. Divisioun / 2. Bezierk. <br> Hiren Trainer ass den Yves Block. Den Yves war scho virdrun als Spiller, Jugend- an Dammentrainer zu Izeg aktiv a gëtt assistéiert vum Tomasz Padlikowski, dee virdrun als Co-Trainer zu Käerch engagéiert war. <br> D'2. Ekipp gëtt vum Raphael Manzoni trainéiert. ==== Dammenekipp ==== {{NPOV}} *[https://www.rtl.lu/sport/futtball/resultater/national/?c=243 All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 1. Liga (Dammen) (RTL.lu)] *[https://www.fupa.net/liga/damen-liga-1 All d'Resultater an déi komplett Tabell aus der 1. Liga (Dammen) (FuPa.net)] D'Dammenekipp vum FC Blo-Wäiss Izeg gouf [[1993]] gegrënnt. Ufanks goufe just Frëndschaftsmatcher gespillt, well et zu där Zäit keen Dammechampionat gouf. Vun der Saison 1997/98 un, wou nees e Lëtzebuerger Foussball-Dammechampionat ausgedroe gouf, hunn d'Izeger Dammen an der ieweschter Liga dorun deelgeholl. Uganks der Saison 2006/07 hu si sech mam [[Racing FC Union Lëtzebuerg]] zesummegedoen, a sou ass d'[[Entente Izeg / RFCUL]] entstanen. D'Izeger Dammenekipp steet och fir de gréissten Erfolleg an der Veräinsgeschicht vum Izeger Foussball: Sou huet d'Dammenekipp de 27.01.2008 d'Konschtstéck fäerdeg bruecht, de "Futsal" (offiziell Halemeeschterschaft vun der FLF) ze gewannen a domat Lëtzebuerger Hale-Champion 2008 ze ginn, an dat viru Jonglënster. Ekippechampionne: ''[[Catherine Keipes|Keipes Catherine]], Schanet Sharon, Poiré Samiah, Jean Tanja, Kahlki Ann, Ruppert Lynn, Amil Sanae, Fischer Manon, Froehlich Catherine, Armstrong Vicky, Thomsen Signe, Alves Carina.'' Trainer: ''Ruppert Nico'' Zousätzlech gouf d'Entente IZEG-RFCUL an der Saison 2007/08 Vizemeeschter hanner dem Champion [[FC Mamer 32]] ([[Lëtzebuergescht Dammefoussballchampionat]]), a koum an d'Coupe-Finall, déi géint de selwechte Géigner verluer goung.([[Coupe de Luxembourg (Dammefoussball)]]) ''30.05.2008 Finall Coupe de Luxembourg (Dames) um [[Gaalgebierg (Esch-Uelzecht)|Escher Gaalgebierg]]''<br> ''Entente IZEG/RFCUL - FC Mamer 32 1:4 (0:0)''<br> ''Entente IZEG/RFCUL: Catherine Keipes, Lynn Ruppert, Samiah Poiré, Sandra Schiumarini, Patricia Raus, Ann Kahlki, Manon Fischer, Carina Alves, Sanae Amil (84.' Carmen Lauer), Tanja Jean, Carla Cardoso.''<br> ''Reserve: Catherine Froehlich, Sharon Schanet, Annick Olinger''<br> Trainer: ''Nico Ruppert''<br> ''Spillverlaf: 0:1 I.Valadares (62.'), 0:2 McAllister (70.'), 1:2 Poiré (71.'), 1:3 Steiner (87.'), 1:4 Hansen (90.+ 3.', Fouleelefmeter).''<br> ''Giel Karten: Raus, Kahlki (Entente IZEG/RFCUL), I.Valadares, Kinstova (Mamer)''<br> ''Arbitter: Zeyen,Bouchnafa,Ries''<br> ''Zuschauer: 223, déi bezuelt hunn'' No der Saison 2008/09 gouf d'Entente Izeg/RFCUL opgeléist an d'Izeger Damme spille vun der Saison 2009/10 un als "[[Entente Izeg / Bous]]" am Championnat. Den Trainer Nico Ruppert hält no der Saison 2008/09 op an de Jeff Koob gëtt den 1. Trainer vun der Entente Izeg/Bous. Bedéngt duerch d'Fusioun vun den 2 Veräiner AS Réimech an US Bous, spillt d'Entente vun der Saison 2010/11 un, ënner dem Numm "[[Entente Izeg / Union Réimech-Bous]]". Se spillt an der Saison 2010/11 an der 1. Liga vum Lëtzebuerger Dammefoussballschampionat. Éischten Trainer vun der Entente Izeg/Union Réimech-Bous gëtt de Jeff Koob. Ab der Saison 2011/12 hat d'"[[Entente Izeg / Union Réimech-Bous]]" kee Bestand méi, soudatt d'Dammenekipp vun Izeg bis 2015 nees op eegene Féiss stung. An der Saison 2015/16 hat sech sech den FC Blo-Wäiss Izeg mat den Damme vum [[FC Jeunesse Kanech]] zesummegedoen an war als "[[Entente Izeg / Kanech]]" ugetrueden. An der Saison 2016/17 an 2017/18 ass d'Dammenekipp vum FC Blo-Wäiss Izeg als "[[Entente Izeg / Kanech / CeBra]]" (Dammen I) respektiv als CeBra/Izeg/Kanech (Dammen II) opgelaf. Ab der Saison 2018/19 huet sech Kanech aus der Entente zeréckgezunn, deemno trëtt d'Dammenekipp vum FC Blo-Wäiss Izeg am Dammefussballchampionnat säitdeem als "[[Entente Izeg / CeBra]]" (Dammen I) respektiv als CeBra/Izeg (Dammen II) un. Dës Entente resultéiert aus dem Zesummeschloss vun den 2 Fussballveräiner FC Blo-Wäiss Izeg an [[FC CeBra 01]] vun Zéisseng. D'éischt Ekipp spillt an der 1.Liga vum Lëtzebuerger Championnat a gëtt trainéiert vum Fernando Reis Da Silva a Chantal Graas. D'2.Ekipp spillt an der 2.Liga a gëtt vum Joel Da Rocha trainéiert. D'Heemmatcher vun deenen 2 Formatioune ginn um Terrain vum FC CeBra 01, dem [[Stade Boy-Konen]] (Zéisseng) gespillt. D'Traininge ginn zu Izeg um [[Stade Albert-Kongs]] an zu Zéisseng um Stade Boy-Konen ofgehalen. 2022/23 heescht et neess "Back to the roots": D'Entente Izeg / CeBra gouf opgeléist an d'Dammenekipp trëtt neess als "FC Blo-Wäiss Izeg" un. D'Dammenekipp spillt an der 1.Liga vum Lëtzebuerger Championnat a gëtt trainéiert vum Pedro Da Silva Cunha a Joël Rodrigues Da Rocha. Ausserdeem hëlt 2022/23 och nees eng Ekipp "Jeunes Filles" um Lëtzebuerger Dammechampionnat deel. Si spillt an der 1.Klass. Hir Trainere sinn de Jimmy Merle an Alexandre Scuderi. {{Clr}}<DIV ALIGN="CENTER"> {| |[[Fichier:fc izeg dames 2021-22.jpg|thumb|750px|D'Dammen-Ekipp I vun der Entente Izeg-CeBra 2021/2022]] |} </DIV> {{Clr}}<DIV ALIGN="CENTER"> {| |[[Fichier:FC Blo-Wäiss Izeg Jeunes Filles - Saison 2015-16.jpg|thumb|600px|Déi alleréischt "Jeunes Filles"-Ekipp vum FC Blo-Wäiss Izeg 2015/2016]] |} </DIV> ===== All Trainere vun der Dammenekipp ===== * Marc Lies (1993) * Carlo Oé + Raoul Weinzierl (1993 - 30.06.1998) * Pit Repušić (01.07.1998 - 30.06.2001) * Nico Ruppert (01.07.2001 - 30.06.2009) * Jeff Koob (01.07.2009 - Mäerz 2011) * Mars Noesen + Thierry Reinert (Mäerz 2011 - 30.06.2011) * Mars Noesen + Georges Bianchini (01.07.2011 -16.04.2012) * Nico Ruppert (17.04.2012 - 30.06.2012) * Yves Block (01.07.2012 - 30.06.2013) * Jeff Besch (01.07.2013 - 30.06.2014) * Pietro Gentile (01.07.2014 - 30.06.2015) * Yves Block (01.07.2015 - 30.10.2015) * Alain Lahyr (interim) (31.10.2015 - 11.11.2015) * Franck Bento (12.11.2015 - 30.06.2015) * Fernando Reis Da Silva (01.07.2016 - 30.06.2019) * Laurent Erlinger (01.07.2019 - 22.03.2021) * Chantal Graas (interim) (23.03.2021 - 30.06.2021) * Bruno Monteiro (01.07.2021 - November 2021) * Fernando Reis Da Silva (November 2021 - ???) * Pedro Da Silva Cunha, Joël Rodrigues Da Rocha (??? - ???) =====Fréier Ententen===== Zwëschent 2006 an 2022 huet d'Izeger Dammenekipp sech e puermol mat anere Veräiner zesummegedoen an als Entente um Championnat deelgeholl, dorausser hu sech follgend Ententen erginn: ====== Entente Izeg/RFCUL (2006/07 - 2008/09) ====== {{Méi Info 1|Entente Izeg / RFCUL}} ====== Entente Izeg/Bous (2009/10) ====== {{Méi Info 1|Entente Izeg / Bous}} ====== Entente Izeg/Union Réimech-Bous (2010/11) ====== {{Méi Info 1|Entente Izeg / Union Réimech-Bous}} ====== Entente Izeg/Kanech (2015/16) ====== {{Méi Info 1|Entente Izeg / Kanech}} ====== Entente Izeg/Kanech/CeBra (2016/17 - 2017/18) ====== {{Méi Info 1|Entente Izeg / Kanech / CeBra}} ====== Entente Izeg/CeBra (2018/19 - 2021/22) ====== {{Méi Info 1|Entente Izeg / CeBra}} === Arbitteren 2022/23 === * Arian Dautaj * Daniel Mateus * David Mateus * Claude Melchior * Yanko Primc * Jasmin Sabotic * Joseph Silva Pinto === Comité 2022/23 === * Éierepresidenten: Victor Schwartz, Jean Haan, Théo Zeimes * Éieresekretär: Fernand Streff * Éierecomitésmember: Marc Lies, Henri Lanter * President: Bob Scholer * Vizepresidenten: John Kieffer * Sekretär: Bob Scholer * Sekretär adjoint: Samuel Abrantes * Keessjee: John Kieffer * Keessjee adjoint: Patrick Weiler * Memberen: Leo Blitgen (Délégué Jeunes), Cliff Claus, Joel Fischer, Angie Hohengarten (Coordinatrice Section Féminine), Josée Kugener, Gérard Lanter, Jean-Marie Lies, Tom Mathes * Co-optéiert Memberen: Joé Meyer (Coordinateur Jeunes), Christian Pütz (Secrétaire Technique) === Keesserevisoren 2022/23 === * Raoul Claus * Dick Spitters * Patrick Ziebart === Site Internet 2022/23 === *Léon Zahlen ==All Veräinspresidenten== * Alex Becker (1941-1945) * Mathias Seywert (1945-1951) * Nicolas Dresch-Thill (1951-1960) * Victor Schwartz (1960-1969) * Jean Haan (1969-1991) * Florent Zeimes (1991-1996) * Théo Zeimes (1996-2006) * Ivica Repušić (2006-2020) * Bob Scholer (2020-???) ==All Veräinssekretären== * Jules Wintringer (1941) * Norbert Winter (1941-1951) * René Zeimes (1951-1965) * Alex Hohengarten (1965-1986) * Florent Zeimes (1986-1996) * Fernand Streff (1996-2007) * Michel Majerus (2007-2008) * Christian Pütz (2008-2015) * Bob Scholer (2015-???) ==All Veräinskeessjeeën== * Robert Kalmus (1941-1945) * René Zeimes (1945-1966) * Edouard Winter (1966-1980) * Roger Weynandt (1980-1988) * Marcel Dostert (1988-1994) * Jean Braun (1994-1996) * Marc Lies (1996-2003) * Ivica Repušić (2003-2006) * Dick Spitters (2006-2009) * Frank Zeimes (2009-2020) * Elisabeth Demuth (2020-???) ==All Arbitteren== {| | * Jean-Pierre Becker * Mathieu Carvalho * Cindy De Sousa * Arian Dautaj * Mathieu Dos Santos * Marcel Dostert |valign="top"| * Andy Felten * André Hilger * Robert Huber * Jean-Pierre Kayser * Jérôme Kieffer * Gabriel Kratz |valign="top"| * Edouard Kugener * Daniel Mateus * David Mateus * Claude Melchior * Yanko Primc * Grigory Romashkin |valign="top"| * Jasmin Sabotic * Carlos Rodrigues Sacras * Joseph Silva Pinto * Raymond Sonntag * Jos Unger * Gust Zeimes |valign="top"| * Marcel Zeimes |} ==All Traineren== Säit dem 07.01.2022 gëtt d'1. Ekipp vum Yves Block trainéiert.<br> D'2. Ekipp gëtt vum Raphael Manzoni trainéiert.<br> De Joé Meyer ass de "Coordinateur Jeunes" beim FC Blo-Wäiss Izeg. All d'Traineren: {| | * Erny Remakel (1941-1947) * Marcel Welter (1950-1952) * Robert Wagner (1956-1959) * [[Jean Bettinger]] (1965-1968) * Fernand Simon (1968-1970) * Marcel Knoch (1970-1973) * Antoine Giardin (1973-1976) |valign="top"| * Antoine Geyer (1976-1978) * [[Mario Morocutti]] (1978-1980) * [[Robert Da Grava]] (1980-1984) * [[Nibio Orioli]] (1984/85) * Frank Felten (1985-1989) * [[Roger Fandel]] (1989-1998) * Aly Thill (1998-2000) |valign="top"| * Sabatino Marasco (2000-2002) * Luc Muller (2002-2004) * Marco Galli (2004-2006) * Claude Mangen (2006-2008) * Guy Poggi (2008-08.03.2009) * Fränz Primc (08.03.2009-21.03.2011) * Alain Lahyr (21.03.2011-30.06.2011) |valign="top"| * Luc Muller (01.07.2011-30.06.2013) * Mike Varnier (01.07.2013-01.03.2014) * Joé Meyer (01.03.2014-30.06.2014) * Georges Menster (01.07.2014-17.04.2017) * Sabatino Marasco (18.04.2017-30.06.2019) * Claude Leogrande (01.07.2019-30.06.2020) * Paulo Moura (01.07.2020- +/-17.12.2021) |valign="top"| * Yves Block (07.01.2022 - ???) |} <DIV ALIGN="CENTER"> {| |[[Fichier:Yves Block - Trainer FCI 2022.jpg|thumb|250px|Zanter dem 07.01.2022 sëtzt den Yves Block op der Trainerbänk vum FC Blo-Wäiss Izeg.]] |}</DIV> ==HALL OF FAME: Izeger Spiller, déi et bis an an déi héchst Lëtzebuerger Divisioun, de Profiberäich oder d'Lëtzebuerger Nationalekipp gepackt hunn == Déi bekanntst Izeger Spiller, déi et spéiderhinn an d'Nationaldivisioun gepackt hunn: * Georges Boreux (23 Matcher fir Hesper / 1987-1990) * Frank Felten (45 Matcher fir d'Stade Diddeleng / 1979-1980) * [[Claude Mangen]] (135 Matcher fir Hesper, Nidderkuer, Union / 1985-1997 + 2-fache Nationalspiller) * [[Patrick Morocutti]] (343 Matcher fir d'Union, Jeunesse / 1986-2001 + 18-fache Nationalspiller) * Fränz Primc (7 Matcher fir d'Aris / 1974-1975) * Jean Zahlen (1 Match fir d'Aris / 1974-1975) * Henri Zahlen (31 Matcher fir d'Union / 1950-1953) All d'Izeger Spiller, déi et spéiderhinn an eng Profi-Liga gepackt hunn: * [[Yvandro Borges Sanches]] (https://de.wikipedia.org/wiki/Yvandro_Borges_Sanches) (nach aktiv / Däitsch Bundesliga / Borussia Mönchengladbach / 2019-??? + Nationalspiller) Déi bekanntst Izeger Spiller, déi et spéiderhinn an d'Lëtzebuerger Nationalekipp gepackt hunn: * [[Yvandro Borges Sanches]] (https://de.wikipedia.org/wiki/Yvandro_Borges_Sanches) (nach aktiv / Däitsch Bundesliga / Borussia Mönchengladbach / 2019-??? + Nationalspiller) * [[Claude Mangen]] (135 Matcher fir Hesper, Nidderkuer, Union / 1985-1997 + 2-fache Nationalspiller) * [[Patrick Morocutti]] (343 Matcher fir d'Union, Jeunesse / 1986-2001 + 18-fache Nationalspiller) Spiller, déi eng Lizenz beim FC Blo-Wäiss IZEG haten a virdrun och Nationaldivisioun gespillt hun: * [[Eugène Afrika]] (244 Matcher fir d'Union, Red Boys, Jeunesse / 1990-2003 + 2-fache Nationalspiller) * Carlo Antonicelli (15 Matcher fir d'Aris / 1996-2000) * Pasquale Antonicelli (174 Matcher fir d'Union, F91 Diddeléng, [[RM Hamm Benfica]], RFCUL / 2000-2011) * Jérémie Bandel (53 Matcher fir Nidderkuer / 2009-2013) * Paulo Bastos (12 Matcher fir d'Stade Diddeleng / 1985-1986) * [[Jean Bettinger]] (91 Matcher fir d'Spora / 1946-1954 + 3-fache Nationalspiller) * Frank Braun (2 Matcher fir Mamer / 2006-2007) * Giovanni Cervellera (1 Match fir Hesper / 1990-1991) * Helcio Conegundes (12 Matcher fir Hesper / 2003-2004) * [[Robert Da Grava|Robert "Fino" Da Grava]] (223 Matcher fir d'Jeunesse, Rëmeleng / 1962-1979 + 14-fache Nationalspiller) * Luis Da Luz Lima (7 Matcher fir d'Alliance Lëtzebuerg / 2004-2005) * Filipe Dias Ramada (38 Matcher fir d'Victoria Rouspert / 2004-2007) * Guy Entringer (1 Match fir He)sper / 1994-1995) * [[Roger Fandel]] (299 Matcher fir Munneref, Aris / 1967-1984 + 24-fache Nationalspiller) * Chris Felten (39 Matcher fir Hesper / 2004-2007) * Kim Felten (1 Match fir Hesper / 2005-2006) * Mino Fiorentino (27 Matcher fir den CS Péiténg / 2006-2011) * Marco Galli (128 Matcher fir den [[F91 Diddeleng]] / 1994-2000) * Antoine Geyer (9 Matcher fir d'Spora / 1971-1972) * Michaël Gollette (2 Matcher fir den FC Déifferdeng 03 / 2011-2012) * Romain Hammann (7 Matcher fir den CS Gréiwemacher / 1988-1989) * Claude Hatto (45 Matcher fir d'Union / 1977-1983) * Raoul Hippertchen (1 Match fir Hesper / 1994-1995) * Christian Jung (5 Matcher fir Monnerech / 2002-2003) * [[Joël Kitenge]] (150 Matcher fir d'Fola, den F91 Diddeleng, Déifferdeng 03 / 2008-2016 + 29-fache Nationalspiller) * Yannick Loose (60 Matcher fir d'Union, Fola / 2002-2010) * Serge Mangen (1 Match fir Hesper / 2002-2003) * Aldino Medina Da Mato (197 Matcher fir Beggen, Hesper, Hueschtert / 1999-2012) * Paul Mockel (5 Matcher fir d'Alliance / 1980-1981) * Manuel Morocutti (155 Matcher fir d'Union, CS Gréiwemacher, Jeunesse, Péiténg / 1999-2010) * Mario Morocutti (237 Matcher fir d'Spora, Jeunesse / 1963-1978) * [[Nibio Orioli]] (179 Matcher fir d'Alliance, Rëmeleng / 1964-1979 + 7-fache Nationalspiller) * Thomas Panel (9 Matcher fir Nidderkuer, Hesper / 2006-2011) * Dario Pecirep (6 Matcher fir Beggen / 2004-2005) * Carlo Portzenem (20 Matcher fir d'Aris / 1985-1986) * Andy Reuter (28 Matcher fir Hesper / 2004-2007) * Joé Reuter (6 Matcher fir Péiténg / 2012-2013) * Michaël Sarfati (32 Matcher fir d'Etzella / 2010-2014) * David Schmidt (29 Matcher fir Rouspert, Hesper / 2005-2008) * Fernand Simon (70 Matcher fir d'Spora / 1953-1961) * Florian Talon (24 Matcher fir den F91 Diddeleng, Mamer / 1993-2007) * Robert Wagner (103 Matcher fir d'Spora / 1948-1954) * Änder Weber (49 Matcher fir d'Stade Diddeleng / 1967-1981) * [[Mikhail Zaritskiy]] (137 Matcher fir Beggen, Mäerzeg / 1993-2002 + 15-fache Nationalspiller) * Fernand Zeutzius (145 Matcher fir d'Spora / 1968-1981) Spiller, déi eng Lizenz beim FC Blo-Wäiss IZEG haten a virdrun och Nationalekipp gespillt hun: * [[Eugène Afrika]] (244 Matcher fir d'Union, Red Boys, Jeunesse / 1990-2003 + 2-fache Nationalspiller) * [[Jean Bettinger]] (91 Matcher fir d'Spora / 1946-1954 + 3-fache Nationalspiller) * [[Robert Da Grava|Robert "Fino" Da Grava]] (223 Matcher fir d'Jeunesse, Rëmeleng / 1962-1979 + 14-fache Nationalspiller) * [[Roger Fandel]] (299 Matcher fir Munneref, Aris / 1967-1984 + 24-fache Nationalspiller) * [[Joël Kitenge]] (150 Matcher fir d'Fola, den F91 Diddeleng, Déifferdeng 03 / 2008-2016 + 29-fache Nationalspiller) * [[Nibio Orioli]] (179 Matcher fir d'Alliance, Rëmeleng / 1964-1979 + 7-fache Nationalspiller) * [[Mikhail Zaritskiy]] (137 Matcher fir Beggen, Mäerzeg / 1993-2002 + 15-fache Nationalspiller) Perséinlechkeeten, déi mam FC Blo-Wäiss Izeg grouss gi sinn oder awer do eng Lizenz haten: * Serge Bertemes (Lëtzebuerger Champion 2019 am Zäitfueren a Lëtzebuerger Vize-Champion 2019 op der Strooss am [[Cyclissem]] an der Categorie Masters) * [[Marc Lies]] (Député-Maire vun der Gemeng Hesper) * Edmond Ries (Dechen zu Beetebuerg) * Änder Weber (Käpt'n Ändä) == Statistesches == === Divisiounszougehéieregkeet === {| !Saison !! {{0}}{{0}}Divisioun !! Saison !!{{0}}{{0}} Divisioun !! Saison !! {{0}}{{0}}Divisoun !! Saison !!{{0}}{{0}} Divisioun |- | 1945/46 ||{{0}}{{0}} 3. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1975/76 ||{{0}}{{0}} 3. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1991/92 - 1999/2000 ||{{0}}{{0}} 1. Divisioun ||{{0}}{{0}} 2020/21 - ??? ||{{0}}{{0}} 1. Divisioun |- | 1946/47 ||{{0}}{{0}} 2. Divisioun || {{0}}{{0}} 1976/77 - 1979/80 ||{{0}}{{0}} 2. Divisioun ||{{0}}{{0}} 2000/01 - 2003/04 ||{{0}}{{0}} 2. Divisioun |- | 1947/48 - 1953/54 || {{0}}{{0}} Promotioun || {{0}}{{0}} 1980/81 ||{{0}}{{0}} 3. Divisioun || {{0}}{{0}} 2004/05 - 2007/08 || {{0}}{{0}} 1. Divisioun |- | 1954/55 - 1955/56 || {{0}}{{0}} 2. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1981/82 - 1984/85 ||{{0}}{{0}} 2. Divisioun || {{0}}{{0}} 2008/09 - 2011/12 || {{0}}{{0}} 2. Divisioun |- | 1956/57 - 1963/64 || {{0}}{{0}} 3. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1985/86 - 1986/87 ||{{0}}{{0}} 3. Divisioun || {{0}}{{0}} 2012/13 - 2013/14 || {{0}}{{0}} 1. Divisioun |- | 1964/65 - 1965/66 || {{0}}{{0}} 4. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1987/88 ||{{0}}{{0}} 2. Divisioun || {{0}}{{0}} 2014/15 - 2015/16 || {{0}}{{0}} 2. Divisioun |- | 1966/67 - 1972/73 || {{0}}{{0}} 3. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1988/89 || {{0}}{{0}} 1. Divisioun || {{0}}{{0}} 2016/17 || {{0}}{{0}} 1. Divisioun |- | 1973/74 - 1974/75 || {{0}}{{0}} 4. Divisioun ||{{0}}{{0}} 1989/90 - 1990/91 ||{{0}}{{0}} 2. Divisioun || {{0}}{{0}} 2017/18 - 2019/20 || {{0}}{{0}} 2. Divisioun |} === Bilanz / Matcher (Stand 01.07.2020) === {| class="wikitable sortable" |- style="background:#F0F0FF" ! Divisioun ! Matcher ! Gewonn ! Gläich ! Verluer ! Punkten ! Goler ! Goldifferenz |- style="background:#F0F0FF" ! 1.Divisioun || 568 || 169 || 129 || 270 || 636 || 888: 1155 || -267 |- ! 2.Divisioun || 635 || 298 || 126 || 211 || 1020 || 1315:1068 || 247 |- ! 3.Divisioun || 429 || 198 || 69 || 162 || 663 || 1119: 863 || 256 |- ! 4.Divisioun || 76 || 49 || 18 || 9 || 165 || 205: 90 || 115 |- ! Gesamtbilanz: ! 1708 ! 714 ! 342 ! 652 ! 2484 ! 3527: 3176 ! 351 |} === Wëssenswäertes === * '''Déi héchst Erfolleger am 21. Joerhonnert:''' '''Doheem:'''<br> 2003/04: '''FC Blo-Wäiss Izeg''' - FC Blo-Wäiss Miedernach 7:0 (2. Divisioun)<br> 2003/04: '''FC Blo-Wäiss Izeg''' - US Reisduerf 7:0 (2. Divisioun)<br> 2018/19: '''FC Blo-Wäiss Izeg''' - Vinesca Éinen 7:0 (2. Divisioun) '''Auswäerts:'''<br> 2006/07: FC Yellow Boys Weiler-la-Tour - '''FC Blo-Wäiss Izeg''' 0:7 (1. Divisioun) * '''Déi héchst Nidderlagen am 21. Joerhonnert:''' '''Doheem:'''<br> 2008/09: '''FC Blo-Wäiss Izeg''' - CS Suessem 1:8 (2. Divisioun) '''Auswäerts:'''<br> 2021/22: FC Avenir Beggen - '''FC Blo-Wäiss Izeg''' 8:1 (1. Divisioun)<br> * '''Dat bescht Golverhältnes:''' 1956/57: 83:26 (+57) (3.Divisioun)<br> 1946/47: 79:22 (+57) (2.Divisioun) * '''Dat schlechst Golverhältnes:''' 1953/54: 30:79 (-49) (Promotioun) * '''Am meeschte Goler geschoss pro Match:''' 1956/57: 83 Goler a 16 Matcher (Moyenne: 5,19) (3.Divisioun) * '''Am mannste Goler geschoss pro Match:''' 2016/17: 25 Goler a 26 Matcher (Moyenne: 0,96) (1.Divisioun) * '''Am mannste Géigegoler geschoss kritt pro Match:''' 2003/04: 21 Goler a 26 Matcher (Moyenne: 0,81) (2.Divisioun) * '''Am meeschte Géigegoler geschoss kritt pro Match:''' 1951/52: 68 Goler an 18 Matcher (Moyenne: 3,78) (1.Divisioun) == Veräinslidder == {| | '''D'Izeger Foussballslidd'''<br> ''(op d'Weis vum „Feierwon“)''' Zu Izeg ass e Fussballklub<br> Déi spille gär op eng schéi Coupe,<br> Mat frëschem Mut gi si op d'Feld,<br> Um Terrain stin se wéi en Held,<br> A faxe net, a ginn drop lass,<br> A mache munche flotte Schmass ! ''Refrain:''<br> ''Kommt bei d'Zigeiner an de Groundel,''<br> ''Follegt dem Ruf vun hirem Fuendel,''<br> ''Do gesi Dir eng flott stramm Équipe,''<br> ''De Kapitän rifft Hipp Hipp Hipp !! (2 x)'' Ons eelef Mann, déi wichsen s'all,<br> A spille mat deem ronne Ball,<br> Ons Beck, de Keeper an ons Leefer,<br> Déi weisen lech e groussen Eefer,<br> Ons Stiermerei déi geet flott drop,<br> An hängt dem Géigner Goaler op ! ''Refrain<br>'' Mir Fussballiste musst Dir wëssen,<br> Mir ginn och gär schéi Meedercher këssen,<br> Wann ëm d'Bestueden dréit sech d'Frô,<br> Sin d'Fussballisten net méi do !<br> Wann ëm d'Bestueden dréit sech d'Frô,<br> Sin d'Fussballisten net méi do !<br> |valign="top"| '''D'Izeger Nationalhymne'''<br> ''(op d'Weis vun der „Heemecht“)'' Wa Sonndes mir um Terrain stin,<br> Ee fir deen anere leeft,<br> A bis mir da gewonne sin,<br> Keen ons méi d'Wasser reecht,<br> Als eng Équipe si mir bekannt,<br> Déi kee sou schnell zerräisst. ''Mir si gefaart am ganze Land,''<br> ''Fir éiweg déi Blô-Wäiss !''<br> ''Mir si gefaart am ganze Land,''<br> ''Fir éiweg déi Blô-Wäiss !!'' Oh Du do uewen, deem seng Hand<br> De Fussball huet erfonnt,<br> Hëllef eis géint all Stuerm a Wand,<br> An hal eis all gesond,<br> Bis mir dann eemol Champion sin,<br> Dee Wee, dee weis Du eis ''Dee Wee, dee mir zesumme ginn,''<br> ''Fir éiweg déi Blô-Wäiss !''<br> ''Dee Wee, dee mir zesumme ginn,''<br> ''Fir éiweg déi Blô-Wäiss !!''<br> |} == Geschicht a Geschichten == === 40er Joren === ==== Krichsjoren (1941-1944) ==== Am Joer 1941, wärend dem 2. Weltkrich, hunn en ettlech jonk Leit den Entschloss gefaasst, fir zu Izeg e Foussballclub ze grënnen. Eng Partie vun den Izeger Spiller hu scho virdrun an anere Veräiner (virun allem der Union) gespillt. Den ''Alex Becker'' gouf den 1. President vum neigegrönnten "FC Blô-Weiss Itzég", woubäi dësen Numm huet missen an "FK Blau-Weiß Itzig" emgëännert ginn. Den 1. Match gouf am Juni 1941 mat 7:1 zu Mutfert gewonnen.<br> ''De Grënnungsmatch am Juni 1941 hu gespillt:''<br> ''Marcel Bour, Lucien Harsch, Mich Hensgen, Armand Johanns, Pierre Pohs, Jos Remakel, Erny Remakel, Marcel Reuter, Nicolas Winter, Jos Zeimes, René Zeimes.''<br> D'Heemmatcher goufen "an den Espen" ausgedroen. Ab 1943 gouf et verständlecherweis ëmmer méi schwiereg fir eng Ekipp op d'Been ze kréien. ==== Neigrënnung no der Liberatioun (1944) ==== Direkt no der Liberatioun, de 27. September 1944, gëtt de Veräin nei gegrënnt a gëtt sech den Numm „FC Blo-Weiss Itzeg“. De 16. Juni 1945 gëtt en definitiv an d'F.L.F. opgeholl.<br> 1945 gëtt de Metty Seywert neie President an ab 1945/46 gëtt zu Lëtzebuerg nees e Championnat gespillt. ==== Saison 1945/46 ==== Den FC Blo-Wäiss Izeg spillt am 2. Bezierk vun der 3. Divisioun a beleet déi 2. Plaz. No de Barragematcher géint Stroossen (6:1), Jonglënster (4:0) an Elwen (4:1) klëmmt Izeg zesumme mam Bezierksmeeschter Munneref an d'2. Divisioun.<br> ''Ënner anerem hunn der Opstigsekipp 1945/46 ugehéiert:''<br> ''Jean Becker, Jos Claus, Jacques Colling, Fonny Friederich, Mich Grethen, Mich Hensgen, Armand Johanns, Vic Kieffer, Henri Lanter, Erny Remakel, Aly Weisbecker, Nic Winter, Gust Zeimes, Jos Zeimes....'' *3. Divisioun/2. Bezierk: 2. Plaz/7, 18 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Swift Hesper-Izeg 3:1 (allen zwou Ekippen am nächsten Tour) ** Gold a Ro't Wolz-Izeg 0:4 ** Izeg-Jeunesse Waasserbëlleg 6:3 ** CS Péiténg-Izeg 5:0 ==== Saison 1946/47 ==== D'Izeger gewannen an der 2. Divisioun all hir 18 Matcher a gi mat engem Golverhältnes vun 79:22 Bezierksmeeschter. Déi grouss Finall fir de Champion vun der 2. Divisioun fënnt den 18.5.1947 zu Dikrech statt, wou sech déi Blo-Wäiss mat Goler vum Jos Claus, Mich Hensgen an Nic Winter mat 3:1 géint Clierf duerchsetzen an domat Champion vun der 2. Divisioun ginn. Dëst ass gläichbedeitend mam Opstig an d'Promotioun (vergläichbar mat der haiteger 1. Divisioun). Zu Izeg kréien d'Championen e groussen Empfang gebueden.<br> ''De Kader vun der Opstigsekipp 1946/47:''<br> ''Jean Becker, Jos Claus, Jean Colling, Nic Dresch, Mett Grethen, Mich Hensgen, Vic Kieffer, Henri Lanter, Pierre Pohs, Erny Remakel, Roger Thill, Aly Weisbecker, Nic Winter, Henri Zahlen, Ady Zeimes, Gust Zeimes, Jos Zeimes.''<br> ''Trainer: Erny Remakel'' *2. Divisioun: 1. Plaz/10, 36 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** CS Habscht-Izeg 1:12 ** Red Boys Uespelt-Izeg 4:3 ==== Saison 1947/48 ==== Well den Izeger Terrain net deene virgeschriwwene Moosse fir d'Promotioun entsprach huet an dowéinst huet misse vergréissert ginn, hunn eng Rei "Heem-Matcher" missen auswäerts gespillt ginn. Ënnert deene Viraussetzunge konnt de Veräi mam Resultat zefridde sinn. *Promotioun: 6. Plaz/10, 19 Punkten ==== Saison 1948/49 ==== D'Izeger halen hir Plaz an der Promotioun. *Promotioun: 7. Plaz/10, 18 Punkten ==== Saison 1949/50 ==== Spiller sinn zu där Zäit ënner anerem: ''Erny Remakel, Henri Lanter, Mich Grethen, Gust Zeimes, Nic Winter, Nic Dresch, Roger Sonntag, Pierre Besch, Jean Becker, Henri Zahlen, Mich Hensgen'' *Promotioun: 9. Plaz/12, 20 Punkten === 50er Joren === ==== Saison 1950/51 ==== De ''Marcel Welter'' kënnt als Trainer op Izeg a beleet mat senger neier Ekipp déi 8. Plaz am Schlussklassement. Am Laf vun der Saison demissionéiert de Metty Seywert als President a gëtt no der Haaptversammlung vum 26. Mee 1951 vum Nicolas Dresch-Thill ofgeléist. *Promotioun: 8. Plaz/12, 19 Punkten ==== Saison 1951/52 ==== D'Ekipp schléisst d'Saison op der 9. Plaz of. *Promotioun: 9. Plaz/10, 8 Punkten ==== Saison 1952/53 ==== Mat knappser Nout vermeiden déi Blo-Wäiss den Ofstiig aus der Promotioun. *Promotioun: 10. Plaz/12, 16 Punkten ==== Saison 1953/54 ==== Mat just 1 Erfolleg bei 22 gespillte Matcher muss den FC Blo-Wäiss Izeg zesumme mat der US Esch de battere Wee an d'2. Divisioun untrieden. Den 10. Juli 1954 kritt de Veräi säin éischte Fändel. *Promotioun: 12. Plaz/12, 7 Punkten ==== Saison 1954/55 ==== Am 2. Bezierk vun der 2. Divisioun spréngt eng 4. Plaz eraus. *2. Divisioun/2. Bezierk: 4. Plaz/12, 27 Punkten ==== Saison 1955/56 ==== No 22 Matcher, vun deenen der nëmme 4 gewonne ginn, fält Izeg mat engem Golverhältnes vun 51:80 an d'3. Divisioun.<br> ''Spiller sinn an der Saison 1955/56 ënner anerem:''<br> ''Pierre Besch, Robert Braun, Jean Johanns, Eugène Kieffer, Gust Kieffer, Raymond Kieffer, Léon Kremer, Marcel Lakaff, Vic Steffen, Robert Wagner, Gust Zeimes....'' *2. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/12, 9 Punkten ==== Saison 1956/57 ==== Fir de Championnat an der 3. Divisioun gëtt de fréiere Spora-Spiller ''Robert Wagener'' als Spiller-Trainer engagéiert. Trotzdeem gëtt den Opstig knapps verpasst. *3. Divisioun/3. Bezierk: 2. Plaz/9, 26 Punkten ==== Saison 1957/58 ==== Izeg beleet déi 6. Plaz um Enn vum Championnat. *3. Divisioun: 6. Plaz/13, 29 Punkten ==== Saison 1958/59 ==== Izeg gëtt 6. an der 3. Divisioun. *3. Divisioun: 6. Plaz/13, 23 Punkten ==== Saison 1959/60 ==== No der Demissioun vum ''Robert Wagener'' als Trainer iwwerhëlt den ''Henri Zahlen'' den Training. Alt nees bleift ënner dem Stréch eng 6. Plaz an der 3. Divisioun. *3. Divisioun: 6. Plaz/13, 24 Punkten === 60er Joren === ==== Saison 1960/61 ==== Et steet schlecht ëm den FC Blo-Wäiss. Et ass guer keen Interessi méi bei de Spiller do. Mat Ach a Krach sinn nach just 11 Spiller zesummenzekréien. Vun Training geet keng Riets méi. An enger Spillerversammlung gëtt souguer dovu geschwat fir de Veräin opzeléisen. Sou wäit kënnt et da schliisslech awer net. *3. Divisioun: 4. Plaz/11, 26 Punkten ==== Saison 1961/62 ==== D'Ekipp wurschtelt sech sou derduerch, a gëtt schlussendlech 7. an der Tabell. *3. Divisioun: 7. Plaz/12, 19 Punkten ==== Saison 1962/63 ==== Den ''Théo Zahlen'' trainéiert elo d'1. Ekipp, déi um Enn eng 7. Plaz mécht. *3. Divisioun: 7. Plaz/13, 27 Punkten ==== Saison 1963/64 ==== Izeg beleet déi 8. Plaz. Nom Championnat decidéiert d'FLF eng Neiandeelung vun den ënneschten Divisiounen. Et gëtt eng 4. Divisioun agefouert. Déi 6 leschtklasséiert aus all Bezierk vun der 3. Divisioun ginn an d'4. Divisioun aklasséiert. Deemno muss och den FC Blo-Wäiss Izeg als 8. de Wee an d'4. Divisioun untrieden. *3. Divisioun: 8. Plaz/13, 29 Punkten ==== Saison 1964/65 ==== Mat enger 3. Plaz an der Tabell geet et just net duer fir an d'3. Divisioun ze klammen. *4. Divisioun: 3. Plaz/10, 27 Punkten ==== Saison 1965/66 ==== Den dynamesche fréiere Spora-Spiller ''Jean Bettinger'' gëtt neie Spiller-Trainer an ënner sengem Impuls geet et dann och nees biergop: Izeg gëtt 2. an der Tabell hanner Biissen. An de Barragematcher gewënnt Izeg zu Mäerzeg 3:0 a spillt zu Miedernach 1:1 gläich, wat gläichbedeitend ass mam Opstig an d'3. Divisioun.<br> ''De Kader vun der Opstigsekipp 1965/66:''<br> ''Jean Bettinger, Pierre Besch, Marcel Dostert, Raymond Grethen, Josy Hilgert, Guy Kieffer, Robert Kohn, Henri Lanter, Jherry Lanter, Raniero Ricci, Raymond Sonntag, E.Wagner, Roland Wasmer, Albert Weisgerber, Jos Weyrich, Raymond Winter, Gilbert Zahlen, Henri Zahlen, Remy Zahlen, Théo Zahlen, John Zeimes.''<br> ''Trainer: Jean Bettinger''<br> Nom leschte Championnats-Match gëtt den ''Henri Lanter'' fir seng 500 Matcher am Izeger Trikot geéiert. Fir seng Verdéngschter kritt hien eng gëllen Auer iwwerreecht. Zum Schluss vun der Saison (18. & 19. Juni 1966) feiert den FC Blo-Wäiss Izeg seng 25 Joer. *4. Divisioun: 2. Plaz/11, 31 Punkten ==== Saison 1966/67 ==== An der 1. Saison nom Opstig spréngt eng iwwerraschend gutt 3. Plaz an der 3. Divisioun eraus. *3. Divisioun/2. Bezierk: 3. Plaz/12, 34 Punkten ==== Saison 1967/68 ==== Déi 2. Saison nom Opstig war méi schwiereg - um Enn spréngt eng 10. Plaz eraus. Fir d'éischt zanter de Saisonen 1944/45-46/47 an 1952/53-54/55 huet den FC Blo-Wäiss Izeg och nees eng Jugendekipp ugemellt, an zwar eng Juniors-Ekipp. *3. Divisioun/2. Bezierk: 10. Plaz/12, 18 Punkten ==== Saison 1968/69 ==== Als neie Spiller-Trainer koum vun der Spora de ''Fernand Simon'' op Izeg. Déi 10. Plaz aus der Virsaison konnt allerdéngs net verbessert ginn. An der Comités-Sëtzung vum 2. Juni 1969 gëtt de Jean Haan neie President. Hien huet d'Nofolleg vum Victor Schwartz ugetrueden, dee fir seng 9 Joer Presidentschaft den Titel als Éierepresident per Akklamatioun kritt huet. *3. Divisioun/2. Bezierk: 10. Plaz/12, 18 Punkten ==== Saison 1969/70 ==== Dëst Joer goung et duer fir eng 5. Plaz an der 3. Divisioun. *3. Divisioun/2. Bezierk: 5. Plaz/12, 21 Punkten === 70er Joren === ==== Saison 1970/71 ==== De ''Marcel Knoch'' gëtt neie Spiller-Trainer zu Izeg an ersetzt domat de Fernand Simon, dee sech vun do un ëm déi 1. Cadets-Ekipp an der Geschicht vum FC Blo-Wäiss këmmert. *3. Divisioun/2. Bezierk: 7. Plaz/12, 20 Punkten ==== Saison 1971/72 ==== Izeg beleet eng 8. Plaz. *3. Divisioun/2. Bezierk: 8. Plaz/12, 18 Punkten ==== Saison 1972/73 ==== No enger verkorkster Saison beleet den FC Blo-Wäiss déi lescht an 12. Plaz a fält domat an d'4. Divisioun eraus. Um Enn vum Championnat hunn Onstëmmegkeeten tëscht verschiddene Spiller, Comitésmemberen an dem Trainer ''Marcel Knoch'' zu engem Trainerwiessel gefouert: Neien Trainer fir d'Saison 73/74 gëtt den ''Antoine Giardin''.<br> De Fränz Primc war am Cadet-Nationalkader. *3. Divisioun/2. Bezierk: 12. Plaz/12, 10 Punkten ==== Saison 1973/74 ==== Fir d'éischt an der Club-Geschicht hëlt och eng Izeger Scolaires-Ekipp um Championnat deel.<br> Grousse Liichtbléck vun der Saison: den 12. August 1973 gëtt den neien Terrain um Izeger Plateau ageweit. E kritt den Numm "STADE ALBERT KONGS". D'Aweiung war a Presenz vun der ''Madame Albert Kongs'', dem Staatssekretär fir de Sport ''Emile Krieps'', dem Sportskommissär ''Camille Polfer'' an dem FLF-President ''René van den Bulcke''. Dës Feierlechkeeten hunn dozou bäigedroen, datt et dem Veräi vun do un, op finanziellem Plang, e gutt Stéck besser geet!<br> De Fränk Felten an de ''Roland Weynandt'' waren am Kader vun der Cadet-Nationalekipp. *4. Divisioun/4. Bezierk: 3. Plaz/10, 24 Punkten ==== Saison 1974/75 ==== E ganzt positiivt Resultat spréngt um Enn vun der Saison 74/75 eraus: Eng 1. Plaz gëtt beluecht an domat de Retour an d'3. Divisioun geséchert. Als Bezierksmeeschter spillt Izeg Barragematcher fir de Champion vun der 4. Divisioun. Hei d'Resultater: *Izeg-Kanech 1:2 *Izeg-Préizerdaul 3:1 *Izeg-Ierpeldeng 4:0 Domat gëtt Kanech Champion, an Izeg gudde Vizechampion vun der 4. Divisioun !<br> ''De Kader vun der Opstigsekipp 1974/75:''<br> ''Marcel Dostert, Frank Felten, Guy Frères, Antoine Giardin, Louis Hoss, Patrick Johanns, Jeannot Kieffer, Alain Klein, Robert Kohn, Jherry Lanter, Arny Libardi, Marco Mangen, Nico Mangen, Ady Primc, Yanko Primc, André Straus, Fernand Streff, Jos Thinnes, Marco Wagner, Albert Weisgerber, Roland Weynandt, Gilbert Zahlen.''<br> ''Trainer: Tun Giardin''<br> De ''Roland Weynandt'' ass am Kader vun den UEFA-Junioren. *4. Divisioun/4. Bezierk: 1. Plaz/10, 31 Punkten ==== Saison 1975/76 ==== Izeg gëtt 5. an der 3. Divisioun/2. Bezierk.<br> Den ''Théo Zahlen'' gëtt fir 500 Matcher am Trikot vum FC Blo-Wäiss Izeg geéiert.<br> De ''Roland Weynandt'' ass och dës Saison am Kader vun den UEFA-Junioren. *3. Divisioun/2. Bezierk: 5. Plaz/12, 21 Punkten ==== Saison 1976/77 ==== Den ''Antoine Geyer'' kënnt als neie Spiller-Trainer op Izeg. Duerch d'Neiandeelung vun den Divisioune kënnt d'1. Ekipp, déi an der Virsaison eng 5. Plaz gemaach hat, an d'2. Divisioun a beleet do direkt nach eemol déi 5. Plaz. *2. Divisioun/2. Bezierk: 5. Plaz/13, 28 Punkten ==== Saison 1977/78 ==== Um Enn vun der Saison steet eng 9. Plaz zu Buch. *2. Divisioun/2. Bezierk: 9. Plaz/12, 19 Punkten ==== Saison 1978/79 ==== De ''Mario Morocutti'' gëtt neie Spiller-Trainer. D'Resultat bleift stabel, alt nees eng 9. Plaz.<br> Am Laf vum Joer kritt de ''Jherry Lanter'' eng gëllen Auer fir seng 500 Matcher am blo-wäissen Dress. *2. Divisioun/2. Bezierk: 9. Plaz/12, 20 Punkten ==== Saison 1979/80 ==== D'Saison 1979/80 verleeft schlecht: An der Mëtt vun der Saison huet de ''Robert Da Grava'' d'Trainerbänk vum ''Mario Morocutti'', dee verletzungsbedéngt (Meniskusschued) ausgefall ass, iwwerholl. D'1. Ekipp kënnt net iwwer déi zweetlescht Plaz eraus a muss dat Joer drop nees an der 3. Divisioun untrieden. *2. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/12, 14 Punkten === 80er Joren === ==== Saison 1980/81 ==== Ënner dem President ''Jean Haan'' sengem Motto " Wou e Wëllen ass, gëtt et och e Wee" konnt den FC Blo-Wäiss dëst Joer säin neit "Clubhouse" aweien. 1974 gouf de Chantier an Ugrëff geholl(an dat wuelverstane vu Leit vum Veräin, déi dat fir de Veräi benevole gemaach hunn), vun 1976 u konnt den Duschekomplex benotzt ginn, an den 2. August 1980 sinn da schliisslech d'Aweiungsfeierlechkeeten.<br> Sportlech geet et och erëm biergop. Eng 2. Plaz am 3. Bezierk vun der 3. Divisioun huet fir d'1. Ekipp den Opstig an d'2. Divisioun bedeit.<br> ''De Kader vun der Opstigsekipp 1980/81:''<br> ''Léon Blitgen, Georges Boreux, Jean Braun, Robert Da Grava, Marc Di Vora, Claude Filbig, Louis Fischer, Marc Hatto, Alain Klein, John Kieffer, Patrick Kieffer, Jherry Lanter, Claude Mangen, Nico Mangen, Georges Noesen, Ady Primc, Nedo Repušić, Pit Repušić, Yvan Repušić, Jos Streff.''<br> De Franco Di Vora ass am Nationalkader U-15. *3. Divisioun/3. Bezierk: 2. Plaz/12, 32 Punkten ** Sporting Beetebuerg-Izeg 6:1 ==== Saison 1981/82 ==== Um "Stade Albert-Kongs" ass dës Saison eppes méi lass. Wéinst Aarbechten um Hesper Terrain, muss de Swift seng Heemmatcher zu Izeg ausdroen.<br> Izeg schléisst d'Saison als 7. vun 12 Ekippen of.<br> Um "Concours du Jeune Footballeur" hunn deelgeholl: Serge Bertemes, Marc Lellig, Pascal Leuck, Yves Leuck, Frank Schneider, Änder Veltkamp a Steve Zeimes.<br> De Claude Mangen ass an der Nationalekipp vun den UEFA-Junioren an de Franco Di Vora am Kader U-16. *2. Divisioun/3. Bezierk: 7. Plaz/12, 21 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** CS Hollerech-Izeg 4:0 ==== Saison 1982/83 ==== Wéi déi vireg, ass och dës Saison éischter mëttelméisseg: 7. Plaz.<br> Aussergewéinlech ass, datt Mëtt Abrëll - nach wärend der Saison also - mam ''Georges Boreux, Paul Forette, Claude Mangen'' a ''Georges Noesen'' (alles Izeger Jongen) direkt 4 Stammspiller wéinst Onstëmmegkeete mam ''Trainer Robert Da Grava'' a mam Comité d'Handduch geheien an der 1. Ekipp de Réck dréien. *2. Divisioun/3. Bezierk: 7. Plaz/12, 21 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-FC Kielen 3:2 ** US Mertert-Izeg 5:3 ==== Saison 1983/84 ==== Izeg gëtt gudde 4. am 3. Bezierk vun der 2. Divisioun. *2. Divisioun/3. Bezierk: 4. Plaz/12, 24 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Progrès Zéisseng 1:7 ==== Saison 1984/85 ==== Den [[Nibio Orioli]] gëtt neie Spiller-Trainer. Als zweetlescht vun 12 Ekippe falen déi Blo-Wäiss an d'3. Divisioun eraus. D'Izeger Scolairë gi Champion an hirem Bezierk a klammen an d'2. Klass. Hiren Trainer ''Marcel Dostert'' gëtt fir 500 Matcher als Spiller an Arbitter geéiert. De ''Serge Bertemes'' ass an der Nationalekipp vun de Scolairen. *2. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/12, 12 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Syra Menster-Izeg 4:7 n.V. ** Izeg-Jeunesse Biwer 2:2 n.V. / 6:7 n.E. ==== Saison 1985/86 ==== Den Izeger ''Fränk Felten'' kënnt no engem Ofstiecher op d'Stade Diddeleng zeréck op Izeg a gëtt neie Spiller-Trainer. Um Enn steet eng 5. Plaz zu Buch.<br> D'Cadets-Ekipp gëtt déi 1. a kënnt an d'2. Klass. *3. Divisioun/3. Bezierk: 5. Plaz/10, 18 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Syra Menster-Izeg 6:1 ** Izeg-Alisontia Steesel 3:1 ** Jeunesse Sportive Kärech-Izeg 1:2 ** Izeg-Résidence Walfer 0:4 ==== Saison 1986/87 ==== No enger 2. Plaz am Championnat hanner der AS Lëtzebuerg, mussen déi Blo-Wäiss probéieren, iwwer de Wee vun de Barragematcher den Opstig dach nach ze packen. Am 1. Match gëtt et direkt en ellene Réckschlag, verléieren d'Izeger dach zu Gaasperech mat 1:3 géint Uespelt. Duerch eng 2:0-Victoire géint Buerschent bleiwen déi Blo-Wäiss awer am Rennen. D'Konstellatioun vun deenen anere Resultater ergëtt, datt dee bis d'lescht Minutt hartemkämpfte 0:0 géint Ierpeldang/Ettelbréck um Mamer Sportkomplex duergeet, fir zesumme mat de "Red Boys" vun Uespelt eng Divisioun méi héich ze klammen. Déi jonk Izeger Ekipp weess dëse Succès och ze genéissen a würdeg ze feieren.<br> Hei d'Resultater vun de Barragematcher: *Izeg-Uespelt 1:3 *Izeg-Buerschent 2:0 *Izeg-Ierpeldang(Ettelbréck) 0:0 ''De Kader vun der Opstigsekipp 1986/87:''<br> ''Ralph Achten, Joël Besch, Léon Blitgen, Luc Claus, Raoul Claus, Franco Di Vora, Frank Felten, Claude Hatto, John Kieffer, Patrick Kieffer, Paul Kridel, Marc Lellig, Marc Lies, Michel Philippe, Ivica Repušić, Nedo Repušić, Pit Repušić, Edmond Ries, Jimmy Schreiner, Paul Schmit, John Streitz, Änder Veltkamp, Steve Zeimes.''<br> ''Trainer: Fränk Felten''<br> Fir d'éischt an der Geschicht vum Veräin hëlt dëst Joer eng Poussins-Ekipp um Championnat deel. *3. Divisioun/3. Bezierk: 2. Plaz/11, 31 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Vinesca Éinen-Izeg 4:0 ==== Saison 1987/88 ==== Als mat dee schéinsten Ament an der Izeger Veräinsgeschicht zielt deen Exploit, deen d'Ekipp vun 1987/88 fäerdeg bruecht huet - an zwar d'Konschtstéck direkt nom Opstig aus der 3. Divisioun déi 2. Plaz hanner dem Tricolore Gaasperech ze beleeën, an domat zesumme mat Gaasperech an dem RM Lëtzebuerg nees eng Divisioun méi héich ze klammen....an dat mat praktesch lauter Izeger Jongen, oder awer Jongen aus der Gemeng, déi zu Izeg de Foussball-ABC geléiert hunn.<br> Am Laf vun der Saison hunn d'Izeger just 1 Match doheem géint Biwer verluer a sinn auswäerts souguer ouni Punktverloscht bliwwen, an dat als Opsteiger !<br> Onvergiesslech bleift awer och den Heemwee, de "Convoi Exceptionnel" nom 3:4-Auswäertserfolleg zu Biwer: vu Biwer iwwer de Sennéngerbierg, iwwer de Findel laanscht eng Hellewull portugisech Matbierger, déi do Spaléier stinn an Erwaardung vum portugiseche Staatschef, via Hesper zeréck op Izeg. An duerno gëtt d'Ekipp vun der Entente vun den Izeger Veräiner um Izeger Terrain empfaangen ! Et gëtt gefeiert a gesonge bis spéit an d'Nuecht eran.......<br> ''De Kader vun der Opstigsekipp 1987/88:''<br> ''Ralph Achten, Serge Arendt, Serge Bertemes, Joël Besch, Léon Blitgen, Franco Di Vora, Fränk Felten, Claude Hatto, John Kieffer, Paul Kridel, Marc Lellig, Pascal Leuck, Marc Lies, Michel Philippe, Ivica Repušić, Nedo Repušić, Pit Repušić, Edmond Ries, Romain Schmit, Änder Veltkamp, Änder Weber, Patrick Weiler, Gilles Zeimes, Steve Zeimes, Patrick Zeyen.''<br> ''Trainer: Fränk Felten''<br> Och d'Juniore sinn an d'3. Klass geklommen. *2. Divisioun/2. Bezierk: 2. Plaz/12, 35 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Jeunesse Biwer 5:1 n.V. ** Una Stroossen-Izeg 3:4 n.V. ** Vinesca Éinen-Izeg 5:0 ==== Saison 1988/89 ==== Den Optrëtt an der 1. Divisioun ass leider ganz kuerz. Déi Blo-Wäiss ginn déi zweetlescht a mussen zeréck an d'2. Divisioun. D'2. Ekipp huet, ouni e Match ze verléieren, den Opstig an d'3. Klass gepackt.<br> De ''Fränk Zeimes'' ass am Nationalkader U-16. *1. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/12, 15 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Uewerkärjhéng 2:2 n.V. / 5:6 no Elefmeter ==== Saison 1989/90 ==== De fréieren Aris- an Nationalspiller [[Roger Fandel]] iwwerhëlt d'Zepter als Spiller-Trainer zu Izeg. Um Enn geet et just net duer, fir erëm direkt an d'1. Divisioun ze steigen. Izeg kënnt op déi 3. Plaz, punktgläich mam Tabellenzweete Stade Diddeleng, awer mat méi enger schlechter Goldifferenz. *2. Divisioun/3. Bezierk: 3. Plaz/12, 31 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Titus Lamadelaine-Izeg 2:4 n.V. ** US Esch-Izeg 2:1 === 90er Joren === ==== Saison 1990/91 ==== Am Joer vum Cinquantenaire huet d'1. Ekipp an d'2. Ekipp et fäerdeg bruecht, um sportleche Plang z'iwwerzeegen. D'1. Ekipp packt de Wee an d'1. Divisioun an d'2. Ekipp gëtt Champion an der 3. Klass.<br> Bei der 1. Ekipp fält d'Entscheedung allerdéngs eréischt um leschte Spilldag. Um Stade Albert-Kongs zu Izeg stin sech de 25. Mee 1991 d'Formatioune vum FC Blo-Wäiss Izeg an Duelem géintiwwer. Et handelt sech ëm eng Aart Finall, well et treffen hei den Tabellen-2. Izeg an den Tabellen-3. Duelem am direkten Duell openeen, an nëmmen ee vu béide kann d'2. Plaz beleeën.<br> 300 Zuschauer hu sech afond fir hir jeeweileg Ekipp unzefeieren an am Endeffekt setzt sech d'Heemekipp Izeg verdéngt mat 2:0(1:0) géint déi Duelemer duerch. De ''Marcel Trierweiler'' bréngt d'Ekipp rondrëm de Spiller-Trainer ''Roger Fandel'' nach virum Téi mat 1:0 a Féierung an an der 2. Hallschent mécht de ''Pit Repušić'' de Sak zou.....an domat ass den Opstig an d'1. Divisioun perfekt. De "Mee-Bal", deen de "Club des Jeunes Izeg" deen nämmlechten Dag organiséiert huet, kënnt also ganz geleeën.....<br> ''De Kader vun der Opstigsekipp 1990/91:''<br> ''Serge Arendt, Daniel Aries, Serge Bertemes, Franco Di Vora, Jorge Dos Santos, Roger Fandel, John Kieffer, Paul Kridel, Marc Lellig, Marc Lies, Matteo Massaro, Paul Mockel, Nedo Repušić, Pit Repušić, Ivica Repušić, Marcel Trierweiler, Änder Veltkamp, Fränk Zeimes, Steve Zeimes.''<br> ''Trainer: Roger Fandel'' *2. Divisioun/2. Bezierk: 2. Plaz/12, 29 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Luna Uewerkuer-Izeg 2:9 ** Red Star Märel-Izeg 2:4 no Verlängerung ** Izeg-Les Aiglons Duelem 1:0 no Verlängerung ** Izeg-Rupensia Fiels 7:1 ** Sporting Beetebuerg-Izeg 1:0 ==== Saison 1991/92 ==== Hat eis 1. Ekipp et am 2. Ulaf endlech gepackt, erëm an d'1. Divisioun ze steigen, sou konnt et vun Ufank un keen anert Zil ginn, wéi d'Klass ze halen. Et gouf wéi erwaart eng schwéier Saison, mä schlussendlech hunn déi "Blo-Wäiss" den Ofstig awer verhënnert. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 9. Plaz/12, 19:25 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Jeunesse Biwer 2:2 (4:5 no Elefmeter) ==== Saison 1992/93 ==== Eng geleefeg Foussballweisheet seet, datt dat 2. Joer nom Opstig dat schwéierst wier. Dat sollt sech fir d'Ekipp vum Spillertrainer ''Roger Fandel'' glécklecherweis nëmme bedéngt bestätegen. Am Championnat konnt d'Resultat vum Virjoer liicht verbessert ginn, iwwerdeems an der Coupe de Luxembourg eng vun de schéinste Säite vun der Izeger Foussballgeschicht geschriwwe gouf: E gewësse ''Joao "Juan" Gomes'' huet fir e Glanzliicht gesuergt. Een Dag méi spéit am "Républicain Lorrain" als "Bourreau de Differdange" betitelt, huet hien d'AS Déifferdeng (Éierepromotioun) - 2 Joer virdrun ëmmerhin nach Coupe-Finalist - mat 3 perséinleche Goler quasi eleng eliminéiert an dofir gesuergt, datt den Déifferdenger Trainer ''Maurice Spitoni'' nom Match frustréiert gemengt huet: "Virum Match wousste verschidde Spiller net, wou Izeg géif leien. Elo wäerte si et ni méi vergiessen!" Nodeem an der 2. Ronn Tricolore Gasperech konnt eliminéiert ginn, huet d'Lous eis eng Bus-Rees op Wolz beschert; en Ausfluch, deen déi Bedeelegt net zulescht wéinst där memorabler Soirée zu Donkels ni méi wäerte vergiessen. Och op sportlechem Plang haten déi Izeger deenen Éislécker deen Dag alles ofverlangt, an e Klassenënnerscheed war zu kengem Zäitpunkt z'erkennen. Den Nationaldivisionär konnt mat dem knappsen 2:1-Succès méi wéi zefridde sinn ! * 1. Divisioun/2. Bezierk: 8. Plaz/12, 21:23 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-AS Déifferdeng 4:2 ** Izeg-Tricolore Gasperech 1:0 ** Wolz-Izeg 2:1 ==== Saison 1993/94 ==== Déi gutt Aarbecht vum ''Roger Fandel'' huet sech um Enn vun dëser Saison an enger formidabler 4. Plaz erëmgespigelt.<br> ''De Kader vun der 1. Ekipp 1993/94:''<br> ''Serge Arendt, Serge Bertemes, Claude Braun, Jablan Dervisevic, Jorge Dos Santos, Roger Fandel, Joao Gomes, Alain Hammann, John Kieffer, Paul Kridel, Thierry Lemmer, Yves Leuck, Marc Lies, Matteo Massaro, Paul Mockel, Raphael Perfetto, Alan Price, Ivica Repušić, Petar Repušić, Romain Schmit, Marcel Trierweiler, Jérome Valente, Romain Wagner, Patrick Weiler, Raoul Weinzierl, Frank Zeimes, Steve Zeimes.''<br> ''Trainer: Roger Fandel''<br> No deene gewinnte Startschwieregkeeten huet d'Ekipp spéitstens an der Hallschent vum Championnat zu Housen d'Kéier kritt. Mat der fantastescher Ënnerstëtzung vun de matgereeseten Izeger Supportere gouf d'Partie no 0:2-Réckstand nach 3:2 gewonnen. Eng Serie vun Erfolleger sollt eréischt eng Zäitchen duerno ausgerechent vum selwechte Géigner gebremst ginn, wéi déi Blo-Wäiss an der Coupe de Luxembourg zu Housen eliminéiert goufen.<br> Manner gutt ass et dat Joer souwuel fir d'2. Ekipp wéi och fir d'Juniore gelaf. Béid Formatiounen haten net dee gewënschte Succès a sinn um Enn vun der Saison erausgefall.<br> Nodeem ee Joer virdrun d'Initiativ geholl gouf, fir eng Dammenekipp op d'Been ze stellen, hunn déi Izeger Vertriederinnen am Fréijoer 1994 hiren éischte Frëndschaftsmatch zu Lëntgen gespillt. * 1. Divisioun/1. Bezierk: 4. Plaz/12, 25:19 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Jeunesse Schieren 2:1 ** AS Housen-Izeg 3:1 ==== Saison 1994/95 ==== Eng opfälleg besser Chanceverwertung huet net nëmmen de Golkonto verbessert; am Verglach zu fréiere Saisone mat opfälleg ville Gläichspiller goufen ëmmerhin 12 Matcher gewonnen an d'Resultat vum Virjoer mat enger gudder 6. Plaz bestätegt.<br> De ''Max Mertens'' gëtt an de Cadets-Regionalkader beruff a packt kuerz drop och de Sprong an d'U15-Nationalekipp. * 1. Divisioun/1. Bezierk: 6. Plaz/14, 26:26 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** FC Luerentzweiler-Izeg 0:1 ** Izeg-Sporting Beetebuerg 2:3 ==== Saison 1995/96 ==== Mëttlerweil zielt den FC Blô-Wäiss zum festen "Inventaire" vun der 1. Divisioun. An der "Coupe de Luxembourg" huet am 3. Tour kee geréngere wéi d'Escher Jeunesse hir Visitekart zu Izeg ofginn. Net zulescht opgrond vun enger kämpferesch groussaarteger Leeschtung gouf et e Match mat vill uschléissendem Gespréichsstoff an engen ettleche Contitionnellen: Wier den Escher Golkipp beim Stand vun 0:2 verdéngtermoosse vum Terrain gesat ginn, hätt den Izeger Kapitän ''Frank Zeimes'' den uschléissenden Elefmeter an de Gol, amplaz op de Poteau gesat...<br> Ënner hirem Trainer ''Marcel Daxhelet'' huet d'2. Ekipp den Opstig an d'3. Divisioun gepackt, wougéint d'Jugendekippen dës Saison alles wéi keng Glanzliichter konnte setzen. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 9. Plaz/14, 32 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Blo-Wäiss Medernach-Izeg 0:2 ** Les Montagnards Wäiswampech-Izeg 1:3 ** Izeg-Jeunesse Esch 0:4 ==== Saison 1996/97 ==== Iwwerdeems de ''Roger Fandel'' vun dëser Saison u seng aktiv Carrière als Defensiv-Chef opginn a just nach op der Trainerbänk Plaz geholl huet, ass zousätzlech en neie Spiller op Izeg komm, deen am Ugrëff fir méi Réussite suerge sollt. Zwee Changementer, déi sech am Schlussbilan bemierkbar gemaach hunn. Gouf de ''Goran Stankovic'' déi Golfabréck, déi ee sech versprach hat, sou stoungen nieft deenen 53 geschossene Goler awer och 52 Géigegoler zu Buch ! Trotz allem ass d'Saison an der ieweschter Tabellenhallschent ofgeschloss ginn. Dës Leeschtung konnt awer ouni Zweiwel vun der 2. Ekipp iwwertraff ginn, déi no engem katastrophale Saisonufank 13 Matcher noenee gewanne konnt an nëmme ganz knapps den Opstig an d'2. Divisioun verpasst huet! Am Jugendberäich ass den FC Blô-Wäiss eng Entente mam Nopeschveräi vu Sandweiler agaangen; en Experiment, dat gutt funktionéiert huet. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 7. Plaz/14, 34 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** US Mutfert/Méidéngen-Izeg 0:9 ** Orania Veianen-Izeg 3:3 (7:6 no Eelefmeter) ==== Saison 1997/98 ==== No senger 9. Saison als Trainer zu Izeg sollten d'Weeër vum ''Roger Fandel'' an dem FC Blô-Wäiss auserneegoen. Eng ofschléissend exzellent 4. Plaz huet him den Depart op sportlechem Plang sécherlech erliichtert.<br> ''De Kader vun der 1. Ekipp 1997/98:''<br> ''Marco Baum, Claude Braun, Giovanni Cervellero, Franco Di Vora, Jorge Dos Santos, Guy Entringer, Mike Fandel, Frank Feyereisen, Joao Gomes, Alain Hammann, Mike Hoffmann, John Kieffer, Alain Lahyr, Yves Leuck, Marc Lies, Michel Majerus, Matteo Massaro, Marco Peters, Ivica Repušić, Christian Reuter, Jérome Schmit, Romain Schmit, Azem Sehovic, Goran Stankovic, Romain Steil,Jérome Valente, Romain Wagner, Raoul Weinzierl, Frank Zeimes.''<br> ''Trainer: Roger Fandel''<br> Dogéint konnt d'2. Ekipp hiren Exploit aus dem Virjoer net widderhuelen an ass an d'4. Divisioun gefall.<br> Fir d'éischt an der Geschicht vum Izeger Foussball huet eng Ekipp um neigegrënnten Damme-Championnat deelgeholl. Ronn 3 Joer virdrun vum ''Carlo Oé'' a ''Raoul Weinzierl'' op d'Bee gestallt an trainéiert, hunn d'Meedercher sech schlussendlech gutt aus der Affär gezunn.<br> ''Ënner anerem sinn am Kader vun der éischter Izeger Dammenekipp 1997/98:''<br> ''Cindy De Sousa, Carole Feltgen, Myriam Feyder, Manon Fischer, Martine Hoffmann, Nicole Kemp, Christiane Kieffer, Tanja Muschter, Annick Olinger, Patricia Raus, Monica Scarcelato, Sandra Schintgen, Sandra Schiumarini, Sophie Stelet, Nancy Teller....''<br> ''Trainer: Carlo Oé + Raoul Weinzierl'' * 1. Divisioun/2. Bezierk: 4. Plaz/14, 39 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-CS Hollerech 3:5 (no Verlängerung) * Dammenekipp: 1. Liga: 7. Plaz/9, 14 Punkten ==== Saison 1998/99 ==== Neien Trainer gouf den ''Aly Thill'', dee vu sengem Virgänger eng intakt Ekipp iwwerlooss kritt hat. Punkteméisseg konnten d'Izeger d'Leeschtung aus dem Virjoer méi oder manner bestätegen.<br> En zefriddestellend Resultat hat och d'2. Ekipp opweises; trotzdeem huet se no der Neiopdeelung vun den Divisiounen nëmme knapps hiert Zil verpasst, an der neier Saison eng Klass méi héich ze spillen. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 8. Plaz/14, 36 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Jeunesse 07 Käl-Izeg 1:9 ** Izeg-Swift Hesper 0:2 * Dammenekipp: 1. Liga: 7. Plaz/13, 32 Punkten ==== Saison 1999/2000 ==== Duerch den Depart vun enger ganzer Rei Spiller krut d'1. Ekipp e komplett neit Gesiischt an et war vu vir eran z'erwaarden, datt eng schwéier Saison géif op si duerkommen. Trotzdeem huet sech den Ofstig no 9 Joer Zougehéieregkeet zur 1. Divisioun scho méi ofgezeechent, wéi een dat virdrun erwaart hätt. Op en Neits war d'Jeunesse vun Esch Géigner an der Coupe de Luxembourg, woubäi déi Blo-Wäiss sech ganz gutt aus der Affär gezunn hunn.<br> Méi Succès haten d'Reserven, déi hir 3. Plaz aus dem Virjoer zwar net iwwertreffe konnten, um Enn dach nach de Sprong an d'2. Klass gepackt hunn. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 14. Plaz/14, 15 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Jeunesse Esch 0:4 * Dammenekipp: 1. Liga: 8. Plaz/12, 24 Punkten === Joren 2000-2009 === ==== Saison 2000/01 ==== No néngjäreger Abstinenz hat d'2. Divisioun den FC Blô-Wäiss erëm a mam ''Sabatino Marasco'' huet en neien an engagéierten Trainer d'Erausfuerderung ugeholl, fir zu Izeg eng nei Ekipp opzebouen. Et gouf wéi erwaart nach deen een oder anere Réckschlag, bis mat enger Serie vu 14 Matcher ouni Nidderlag den Uschloss un d'Tabellespëtzt hiergestallt konnt ginn. Schlussendlech hu suwuel déi verständlech Startschwieregkeete wéi och eng grouss Zuel vu Gläichpiller den direkte Retour an d'1. Divisioun verhënnert. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 4. Plaz/14, 48 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-FC Monnerech 0:6 * Dammenekipp: 1. Liga: 8. Plaz/11, 15 Punkten ==== Saison 2001/02 ==== D'Saison 2001/2002 huet den FC Blo-Wäiss Izeg déi 7.Plaz ënner 14 Konkurrenten am 2.Bezierk vun der 2.Divisioun beluecht. Et war eng éischter mëttelméisseg Saison, gouf et dach bei eelef gewonnene Matcher där och 10, déi verluer goungen.<br> D'Ekipp vum Trainer ''Sabatino Marasco'', deen et um Enn vun der Saison vun Izeg fort gezunn huet, war net staark genuch fir kënnen e Wiertchen ëm den Opstig matzeschwätzen. * 2. Divisioun: 7. Plaz/14, 38 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Minière Lasauvage-Izeg 3:1 * Dammenekipp: 1. Liga: 4. Plaz/6, 10 Punkten (Play-Off/Champion) an 6. Plaz/12, 17 Punkten (Championnat) ==== Saison 2002/03 ==== Mat engem neien Trainer, dem ''Luc Muller'', gouf déi nei Spillzäit an Ugrëff geholl. Och wann et zum Schluss just net duergaangen ass fir de Sprong no uewen ze packen, esou konnt trotzdeem eng ganz gutt 4. Plaz verbucht ginn. Wat der 1.Ekipp net vergonnt war, huet d'2.Ekipp fäerdeg bruecht – si hunn duerch eng 3.Plaz den Opstig an déi 2.Klass realiséiert. Och d'Dammenekipp huet fir e Liichtbléck gesuergt, andeems si duerch Erfolleger géint d'AS Housen an den FC Mamer 32 de Sprong bis an d'Halleffinall vun der Coupe des Dames gepackt, an eréischt dunn zu Izeg mat 0:2 géint d'Etzella Ettelbréck de Kierzere gezunn huet. * 2. Divisioun: 4. Plaz/14, 56 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** FC Mënsbech-Izeg 4:1 * Dammenekipp: 1. Liga: 4. Plaz/6, 11 Punkten (Play-Off/Champion) a 5. Plaz/14, 26 Punkten (Championnat) ==== Saison 2003/04 ==== Dat wat dem ''Luc Muller'' a sengem éischte Joer zu Izeg als Coach net gegléckt war, huet hien dat Joer drop nogeholl: Den Opstig an d'1.Divisioun! Am reguläre Championnat konnten 19 Matcher gewonne ginn, wat gläichbedeitend mat enger 3.Plaz war, soudatt den FC Blo-Wäiss Izeg huet missen an d'Barragen. Do gouf et am éischte Match en 1:1-Remis géint d'US Béiwen/Atert, fir dann am entscheedende Match zu Béiwen géint d'Jeunesse Sportive vu Käerch mat 4:2 d'Iwwerhand ze behalen. D'Spiller an d'Supporter konnte sech also endlech nees op d'1.Divisioun freeën, a sinn deementspriechend glécklech heem op Izeg gefuer, fir den Opstig ze feieren. Hei d'Resultater vun de Barragematcher: *US Béiwen/Atert-Izeg 1:1 *Izeg-Jeunesse Sportive Käerch 4:2 Och an der Coupe de Luxembourg konnt den FCI e flotte Parcours virweisen. No 4 gewonnene Matcher war eréischt an der 1/16 Finall géint de spéidere Coupe-Gewënner F91 Diddeleng Endstatioun. ''De Kader vun der Opstigsekipp 2003/04:''<br> ''Frédéric Anastasi, Patrick Badde, Marco Baum, Paolo Bianco, Giovanni Cervellera, Jorge Coelho, Ricardo Coelho, Guy Entringer, Joël Fischer, Raoul Hippertchen, Nicolas Lampach, Jorge Machado, Michel Majerus, Luca Marinelli, José Marta Ferraz, Paulo Martins, Sergio Monteiro, Luc Muller (Spiller-Trainer), Laurent Peusch, Carlos Rodrigues Sacras, Jérôme Schmidt, Raoul Schmidt, Bob Scholer, Frédéric Willieme, Frank Zeimes''<br> ''Trainer: Luc Muller'' Genee wéi dat Joer virdrun war d'Dammenekipp an der Coupe des Dames och dëst Joer nees an der Halleffinall der Etzella vun Ettelbréck ënnerleeën. Z'ernimme wier och nach, datt den FCI dat Joer mat enger 2. an enger 3.Ekipp um Championnat deelgeholl huet. An der Coupe vun de Senior-Reserve koum et schliisslech zum Kuriosum, datt d'Auslousung vun der Aachtelsfinall en Duell tëscht eeben dësen zwou Formatiounen erginn huet. An enger spannender Partie huet sech Izeg III mat 4:1 am Eelefmeterschéisse géint Izeg II duerchgesat, nodeems et um Enn vun der regulärer Spillzäit 0:0 stoung. Et kann ee sech virstellen, datt dat Resultat haut nach esou munnech Spiller vun der deemoleger 3. Ekipp schmunzele léisst, wann en un dee Match zeréckdenkt. Leider gouf et dunn an der Véirelsfinall eng hefteg 1:9-Defaite géint d'Fola II, wat den Aus bedeit huet. * 2. Divisioun: 3. Plaz/14, 61 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** US Reisduerf-Izeg 1:6 ** SC Téiténg-Izeg 1:3 n.V. ** FC Fluesweiler/Beyren -Izeg 1:3 ** Izeg-FC Brouch 4:0 ** Izeg-F91 Dideléng 0:5 * Dammenekipp: 1. Liga: 3. Plaz/14, 59 Punkten ==== Saison 2004/05 ==== Obschonn de ''Luc Muller'' déi viregt Saison de Sprong an d'1.Divisioun gepackt hat, ass hien net weider Trainer bliwwen, mä huet säin Amt un en neie Mann, de ''Marco Galli'', fréiere Spiller vum F91 Diddeleng, viruginn. Et war déi erwaart schwiereg Saison, an där d'Izeger schlussendlech déi 10.Plaz beluecht, an domat d'Zil –net erauszefalen – erreecht hunn. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 10. Plaz/14, 31 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-FC Fluesweiler/Beyren 7:0 ** Izeg-SC Ell 1:6 * Dammenekipp: 1. Liga: 1. Plaz/4, 15 Punkten (Play-Off/Ofstiig) a 5. Plaz/8, 13 Punkten (Championnat) ==== Saison 2005/06 ==== D'Saison 2005/2006 ass änlech verlaf wéi dat Joer virdrun. Et war eng zimmlech onspektakulär Saison, an där genee wéi am Virjoer eng 10.Plaz beluecht an domat de Klassenerhalt geséchert konnt ginn, dëst weiderhin ënnert der Leedung vum Trainer ''Marco Galli''. No där Saison war dann och Schluss mat der 3. Ekipp, dat Joer drop huet just nach eng eenzeg Senior-Reserve-Ekipp um Championnat deelgeholl. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 10. Plaz/14, 32 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-FC Olympique Äischen 2:1 ** Izeg-RM Hamm 0:5 * Dammenekipp: 1. Liga: 3. Plaz/4, 9 Punkten (Play-Off/Champion) an 3. Plaz/8, 24 Punkten (Championnat) ==== Saison 2006/07 ==== Och 2006/07 ass den erhofften Opschwong ausbliwwen. Den Trainer ''Marco Galli'' konnt senger Ekipp net déi néideg Impulser mat op de Wee ginn, an nodeems d'Resultater an och d'Leeschtung am Ufank vun der Saison net berauschent waren, huet de ''Marco Galli'' säin Amt niddergeluecht. A seng Plaz koum de fréieren Izeger Spiller ''Claude Mangen'', besser bekannt als de „Stan“. Hien huet d'Ekipp am November 2006 iwwerholl - um Enn hunn d'Izeger Jongen déi 9.Plaz beluecht. Eng excellent Saison huet d'2.Ekipp gespillt a sech duerch eng 2.Plaz de verdéngten Opstig geséchert. Och mussen déi gutt Resultater vun de Minimen a Poussinen ernimmt ginn. Iwwregens sinn déi Verantwortlech vun där Saison un, bei den Dammen an och am Jugendberäich op de Wee vun enger Entente gaangen. D'Dammenekipp huet sech mam Stater RFCUL zesummegedoen, wärend déi Jonk zesumme mat hire Weiler Kolleegen opgelaf sinn. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 9. Plaz/14, 33 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** FC Préizerdaul/Réiden-Izeg 1:5 ** Racing Ëlwen-Izeg 2:1 * Dammenekipp: 1. Liga: 3. Plaz/4, 6 Punkten (Play-Off/Champion) an 3. Plaz/8, 29 Punkten (Championnat) ==== Saison 2007/08 ==== Den FC Blo-Wäiss Izeg goung weiderhi mam ''Claude Mangen'' als Trainer an déi nei Saison. Leider huet sech erausgestallt, datt d'Ekipp net déi néideg Substanz hat fir sech an der 1.Divisioun iwwer Waasser ze halen, soudatt d'Izeger op der leschter Plaz gelant sinn, an deemno hu misse schwéieren Häerzens de Gang an d'2.Divisioun untrieden. Als Opsteiger huet sech d'2.Ekipp bravouréis geschloen a beleet eng nees excellent 4.Plaz an der 3.Klass. Bei der Jugend war et déi 3. Plaz bei de Minimen, déi erausgestach huet. Fir d'Dammenekipp war et d'Saison schlechthinn. Och wann et zum Schluss leider zweemol knapps net duergoung, sou konnten d'Meedercher trotzdeem op eng sensationell Saison zeréckkucken, goufe si dach Vize-Meeschter a koume bis an d'Final vun der Coupe des Dames. De Glanzpunkt war awer den Titel vum Lëtzebuerger Champion am FUTSAL, iwwregens bis haut den eenzege Champions-Titel an der 75-järeger Geschicht vum FC Blo-Wäiss Izeg. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 14. Plaz/14, 24 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Sporting Bartréng-Izeg 3:2 * Dammenekipp: 1. Liga: 2. Plaz/10, 49 Punkten (Vizechampion) ==== Saison 2008/09 ==== Nom Ofstiig huet den FC Blô-Wäiss Izeg d'2. Divisioun mat engem zimmlech verännerte Kader an Ugrëff geholl. Och den Trainer ''Claude Mangen'', dee bei den FLF-Stuff gewiesselt ass, gëtt duerch de ''Guy Poggi'' ersat. Uganks Mäerz gëtt hien allerdéngs scho nees duerch de ''Fränz Primc'' ersat, well déi erhoffte Resultater ausbliwwe sinn. Ënner dem Stréch bleift eng zimmlech duerchwuesse Saison, wou den erneiten Ofstiig an d'3. Divisioun eréischt a leschter Sekonn konnt vermidde ginn.<br> Ze vermierken och, datt no där Saison de laangjärege Kapitän vun der 1. Ekipp ''Frank Zeimes'' d'Schong un den Nol hängt. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/14, 27 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Berdenia Berbuerg–Izeg 3:2 * Dammenekipp: 1. Liga: 3. Plaz/10, 36 Punkten ==== Saison 2009/10 ==== Ofgesi vun e puer wéinege Liichtblécker huet den FC Blô-Wäiss Izeg eng ganz schwaach Saison gespillt. Um Enn séchere sech d'Izeger duerch e glécklechen 1:1 am leschte Match zu Jonglënster de Klassenerhalt a vermeiden domat denkbar knapps de Barragematch, an deem sech Remerschen schliisslech no Eelefmeterschéisse géint Uespelt duerchsetzt.<br> Och an der Coupe de Luxembourg gouf et direkt beim 1. Optrëtt an der 2. Ronn den enttäuschenden Aus, an dat mat 1:2 géint den 3. -Divisionnaire Lasauvage. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/14, 28 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Minière Lasauvage–Izeg 2:1 * Dammenekipp: 1. Liga: 6. Plaz/10, 20 Punkten === Joren 2010-2019 === ==== Saison 2010/11 ==== D'Saison 2010/11 war alt nees Ziddere bis den allerleschte Match ugesot, ier den FC Blo-Wäiss Izeg sech duerch en 0:0 am direkte Verglach géint den Haaptkonkurrent AS Lëtzebuerg-Porto de Klassenerhalt séchere konnt. D'Izeger klammen domat op déi 10. Plaz an der Ofschloss-Tabell, wärend d'ASL-Porto de Barrage-Match spille muss. <br> Z'erwähne bleift, datt nom Trainerwiessel Enn Mäerz just eng nobäi optimal Punkteausbeute et iwwerhaapt méiglech gemaach huet, datt d'Izeger bis zum Schluss nach hunn däerfen dru gleewen. D'Trainergespann Alain Lahyr / Romain Wagner hunn deemno gutt Aarbecht geleescht an den Objektiv in extremis erreecht.<br> Besonnesch ervirzehiewe bleift dës Saison awer déi formidabel Leeschtung vun der 2. Ekipp, déi ënner der Leedung vun hirem Trainer Claude Marx den Opstig perfekt gemaach huet an domat d'nächst Joer an der 3. Klass untrieden däerf - vun hiren 20 Matcher hunn d'"Boys In Blue" der 15 gewonnen, 1 gläichgespillt an nëmme ganzer 4 verluer, wat engem excellenten Total vu 46 Punkten entsprécht. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 10. Plaz/14, 29 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** US Bäerdref/Konsdrëf-Izeg 2:1 * Dammenekipp: 1. Liga: 8. Plaz/10, 21 Punkten ==== Saison 2011/12 ==== Ganz am Géigesaz zu deene leschte Saisonen huet sech zimmlech séier ofgezeechent, datt den FC Blo-Wäiss Izeg dat Joer näischt mam Ofstigskampf wäert ze dinn hunn. D'Ekipp vum Trainer Luc Muller a sengem Co Mike Varnier, déi aus enger gesonder Mëschung aus erfuerene Spiller an Izeger Nowuesstalenter bestanen huet, huet eng ganz zefriddestellend Saison gespillt - och wa mat e bësse méi Bëss zum Schluss souguer nach méi hätt kënnen eraussprangen, spréch eng Barrage-Plaz fir den Opstig. Trotz allem sollt déi 4. Plaz eng ganz gutt Leeschtung an e groussen Opschwong par Rapport zu deene virege Jore bedeiten, soudatt déi gutt Nowuessarbecht sou lues ugefaangen huet hir Friichten ze droen.<br> Nodeem dunn awer ganz iwwerraschend d'Noriicht koum, datt d'Fusiouns-Ekipp vu Fluesweiler/Beyren sech opgeléist hätt, ass eng zousätzlech Plaz an der 1. Divisioun fräi ginn, soudatt de gléckleche Gewënner huet missen an engem Barrage-Match ermëttelt ginn. Sou koum et de 6.6. 2012 zu Mäerzeg zum Entscheedungsmatch zwëscht Izeg a Wëntger. Opgrond vun enger fantastescher Leeschtung hunn d'Izeger Jongen duerch e verdéngten 3:1 viru 604 Payanten déi "Orange" vu Wëntger zeréck an d'Éislek geschéckt. Domat hunn d'"Boys In Blue" an hier Trainere Luc Muller a Mike Varnier d'Konschtstéck fäerdeg bruecht, dach nach an d'1. Divisioun opzesteigen. D'Euphorie bei de blo-wäisse Supporter, déi mat 2 Bussen op Mäerzeg gefuer waren a wärend 90 Minutten hir Ekipp frenetesch ugefeiert hunn, huet natierlech keng Grenze méi kannt, an et gouf zesumme mat de Spiller bis spéit an d'Nuecht gefeiert.<br> Sief nach bemierkt, datt mat deem Barragematch den Helcio Cunegundes, dee sympathesche Brasilianer an de Reie vum FC Blo-Wäiss Izeg, no ville Joren am Déngscht vum FCI seng Schong definitiv un den Nol hänkt. ''Rapport vum Barrage-Match zu Mäerzeg (Mëttwochs, de 6.6. 2012):''<br> ''Izeg - Wëntger 3-1 (2-0)''<br> ''Stadion "An de Burwiesen" zu Mäerzeg. Super Pelouse. Arbitrage vun den Häre Wilmes, Bras an Ajdinovic. 604 Zuschauer.''<br> ''Evolutioun vum Score: 1-0 Pinheiro (6.'), 2-0 Carthy (17.'), 2-1 Glod (50.'), 3-1 Mootz (79.').''<br> ''Giel Kaarten: Carthy (53.') bei Izeg. Pinto (45.'), Sejdovic (47.'), Batkic (70.') bei Wëntger.''<br> ''Giel-rout Kaart: Pinto (81.') bei Wëntger.''<br> ''IZEG: Da Luz - Dos Santos, Rodrigues, Oliveira - Braun, Carthy, Ribeiro (63.' Bliss) - Coimbra, Mootz, Pinheiro (90.' +1 Almeida) - Gonçalves (54.' Cunegundes).''<br> ''WËNTGER: Birgin - Nilles, Schanck, Mustic (46.' Koetz), Hentz - Glod, Sejdovic - Peiffer (46.' Batkic), Pinto, Nunes - Morn.'' ''De Kader vun der Opstigs-Ekipp 2011/12:''<br> ''Lecio Alexande Dos Santos, Dylan Almeida, Alain Bliss, Yves Block, Frank Braun, Robert Carthy, Gil Coimbra Farto, Helcio Conegundes, Luis Da Luz lima, Tom Davito, Daniel De Oliveira Leite - Nadilson Dos Santos, Vitor Duarte Cunha, Charles Etonde, Miguel Felgueiras Da Costa, Chris Felten, Patrick Fergé, Maikel Gomes De Carvalho, Joao Gomes De Oliveira, Helder Goncalves Silva, Leandro Lavinas Mendonca, Kevin Monteiro Ramos, Sergio Monteiro, Joe Mootz, Ailton Oliveira Costa, Anderson Oliveira Costa, Dylan Pinheiro Pinto, Mike Ribeiro Costa, Carlos Rodrigues Sacras, Sam Rumé, Alex Santos Varela, David Schmidt''<br> ''Trainer: Luc Muller / Mike Varnier''<br> * 2. Divisioun/2. Bezierk: 4. Plaz/14, 44 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-Claravallis Clierf 10:0 ** Red Star Märel-Izeg 0:7 ** Izeg-FC 47 Baastenduerf 3:1 ** Izeg-CS Uewerkuer 2:3 * Coupe FLF: ** Izeg-FC Jeunesse Jonglënster 1:3 * Dammenekipp: 1. Liga: 8. Plaz/10, 19 Punkten ==== Saison 2012/13 ==== No deem onerwaarten Opstig gouf mat enger ganz schwéierer Saison gerechent. Mä d'Ekipp vum Trainer Luc Muller ass relativ gutt an d'Saison erakomm, an huet et - trotz Leeschtungsschwankungen - bis zum Schluss fäerdeg bruecht ëmmer op Distanz vun den Ofstigsplazen ze bleiwen. Ausschlaggebend war och, datt d'Ekipp an der Wanterpaus gezielt verstäerkt gouf duerch zwéin erfuere Spiller, den Aldino Medina an de Messaoud Messadia, déi dofir gesuergt hunn, datt de Stuerm an der Réckronn méi Duerchschlagskraft hat. Als Fazit kann ee festhalen, datt déi Blo-Wäiss sech als Opsteiger daper geschloen hunn an eng gerechten 10. Plaz erreechen.<br> Um Enn vun der Saison huet de Coach Luc Muller bekannt ginn datt hie wärt bei d'Konkurrenz wiesselen, an zwar bei d'Yellow Boys vu Weiler, mat am Gepäck seng zwéi Schützlingen Aldino Medina a Messaoud Messadia.<br> Säin Assistent Mike Varnier krut dorophin vum Comitée d'Vertrauen ausgeschwat; hien trainéiert ab 2013/14 déi Blo-Wäiss, zesumme mat sengem Assistent Patrick Fergé an dem Golkipptrainer Guy Welter. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 10. Plaz/14, 26 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** The Belval Bieles-Izeg 1:0 n.V. * Coupe FLF: ** Izeg-Marisca Miersch 2:0 ** Izeg-Syra Menster 3:1 ** Izeg-Sporting Bartréng 1:2 n.V. * Dammenekipp: 1. Liga: 5. Plaz/10, 30 Punkten ==== Saison 2013/14 ==== Mam neien Trainer Mike Varnier, assistéiert vum Patrick Fergé, hëlt den FC Blo-Wäiss Izeg déi nei Saison an Ugrëff. Op e furiose Start (15 Punkten aus den éischte 7 Matcher) sollt leider eng Negativserie mat nëmmen 3 Punkten aus de follgenden 8 Matcher follegen, wourop de Comité keng aner Léisung gesäit wéi e Schlussstréch ënner déi kuerz Zesummenaarbecht mam Trainerduo ze zéien.<br> Den 2. Mäerz 2014 huelen de Joé Meyer a Patrick Biergen als Trainergespann d'Relève, mä an de verbleiwenden 11 Matcher konnten nëmme 2 weider Punkte gesammelt ginn, soudatt um Enn en Total vu just 20 Punkten zu Buch steet, wat gläichbedeitent mam direkten Ofstig an d'2. Divisioun ass. Deemno eng verkorkste Saison fir déi Blo-Wäiss, déi et gëllt sou séier wéi méiglech ze vergiessen. D'2. Ekipp, déi eng iwwerzeegend Ronn gespillt huet, sollt leider den Opstig um Enn nëmme ganz knapps verpassen - op där anerer Säit ass d'Dammenekipp no enger Zidder-Saison awer zum Schluss dach nach kloer dra bliwwen. Z'ernimme bleiwen och nach déi exzellent Resultater vu sämtleche Jugendekippen. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 13. Plaz/14, 20 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** FC Kielen-Izeg 2:0 * Coupe FLF: ** Daring Iechternach-Izeg 1:0 * Dammenekipp: 1. Liga: 7. Plaz/10, 22 Punkten ==== Saison 2014/15 ==== Nom Ofstig gëtt fir d'Saison 2014/15 mam Georges Menster en neien Trainer fir d'éischt Ekipp verflicht; assistéiert gëtt hie vum Nico Gilbertz.<br> Den direkten Opstig war am Virfeld vun der Saison net d'Haaptobjektiv, villméi sollt derfir gesuergt ginn, datt déi relativ jonk Grupp sech zesummefënnt a fussballeresch weiderentwéckelt. Trotzdeem huet et laang Zäit esou ausgesinn, wéi wann déi Blo-Wäiss sech kéinte vir an der Tabell festsetzen.<br> Leider ass der Ekipp an de leschte Matcher ëmmer méi d'Loft ausgaangen an iwwer d'ganz Saison gekuckt huet einfach déi néideg Konstanz gefeelt, soudatt um Enn eng 6.Plaz erausspréngt. D'Izeger Dammen hunn et alt nees eng Kéier bis zum Schluss spannend gemaach, ier si sech in extremis konnte retten. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 6. Plaz/14, 41 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Racing Ëlwen-Izeg 5:3 * Coupe FLF: ** FC Éileréng-Izeg 1:3 ** Izeg-Vinesca Éinen 2:3 * Dammenekipp: 1. Liga: 9. Plaz/10, 16 Punkten ==== Saison 2015/16 ==== Den FC Blo-Wäiss Izeg huet an der Saison 2015/16 den Opstig an d'1.Divisioun gepackt. D'Spiller ronderëm d'Trainergespann Georges Menster/Nico Gilbertz hu sech domat fir eng fantastesch Saison belount.<br> Um leschte Spilldag konnte sech déi Blo-Wäiss den 22.Mee 2016 zu Zéisseng duerch e 4:1-Auswäertserfolleg géint d'AS Lëtzebuerg-Porto duerchsetzen. Stoung et an der Hallschent nach 1:0 fir d'Heemekipp, esou konnten déi Izeger nom Wiessel duerch Goler vum Luis Laranjo (51.'), Marco Alves (59.'), Alain Schanet (69.') an nach eemol Luis Laranjo (84.') de Match zu hire Gonschten dréien an domat den Opstig an d'1.Divisioun zesumme mam CS Suessem an dem FC Red-Black-Egalité 07 Pafendall-Weimeschkierch perfekt maachen.<br> De ganze Match iwwer konnt d'Ekipp op d'Ënnerstëtzung vun de matgereesten Izeger Fans zielen. Nom Match huet d'Freed bei de Spiller a Supporter natierlech keng Grenze méi kannt, an den Opstig gouf laang an ausgeloossen zu Izeg gefeiert...<br> Mat dësem Opstig ass et der Ekipp an hiren Trainere gelongen, genee wéi schonn 1966 (25.Anniversaire) an 1991 (Joer vum „Cinquantenaire“), dem ganze Veräin a senge Supporter dee schéinste Kaddo fir de 75.Anniversaire vum FC Blo-Wäiss Izeg ze maachen.<br> Ze bemierke sief awer och nach, datt déi Saison am Kader vun der 1. Ekipp net manner wéi 8 Spiller stoungen, déi aus de Jugendekippe vum FC Blo-Wäiss stamen. ''De Kader vun der Opstigsekipp 2015/16:''<br> ''Marco Alves, Arnaud Assa, Damien Assa, Gil Coimbra Farto, Tom Davito, Chris Felten, Sam Felten, Bruno Fernandes Do Vale, Christian Jung, Enes Kasumi, Sven Kieffer, Jeff Kirsch, Luis Laranjo, Patrick Marques, Tom Mathes, Filipe Neves, Steve Nunes, Thomas Panel, Patrick Pepin, Thierry Pott, Andy Reuter, Joé Reuter, Kai Rotmans, Alain Schanet, Sven Schiltz, Marcel Schoenefeld, Florent Tacchi, Steve Vermeer''<br> ''Trainer: Georges Menster / Nico Gilbert'' Waren d'Izeger Dammen u séch gutt an d'Saison eragestart, esou huet et bis kuerz viru Schluss leider esou ausgesinn, wéi wann dat dës Saison kéint schief goen. Duerch 2 net onbedéngt erwaarten Erfolleger an den zwéi leschte Matcher hunn d'Meedercher dunn awer dach nach d'Kéier mat Zäite kritt, a wäerten deemno 2016/17 och déi 20.Saison hannerteneen éischtklasseg spillen. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 2. Plaz/14, 57 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** US Béiwen/Atert-Izeg 1:3 ** CS Suessem-Izeg 0:3 ** Izeg - Union Titus Péiténg 0:5 * Coupe FLF: ** Izeg - Sporting Beetebuerg 2:3 n.V. * Dammenekipp: 1. Liga: 7. Plaz/12, 27 Punkten ==== Saison 2016/17 ==== Et war déi erwaarte schwéier Saison fir déi jonk Izeger Ekipp well et hir vun Ufank un net gelongen ass, sech un de Rhythmus vun der 1.Divisioun unzepassen. Schonn no den éischten 3 Nidderlage war d'Opstigseuphorie verflunn an et war gewosst, datt et eng laang a schwiereg Saison sollt ginn. An der Hallschent vum Championnat stoungen 11 Punkten zu Buch an et konnt deemno op eng staark Réckronn gehofft ginn, fir d'Zil vum Netofstiig dach nach ze packen. Allerdéngs sollt des Hoffnung sech als Illusioun erweisen, huet d'Ekipp an de verbleiwenden 13 Matcher dach just nach 5 Punkten ergaddert, an déi lescht 7 Matcher souguer all verluer, an dat zum Deel mat ganz klore Resultater. Och de Versuch mat engem Trainerwiessel – de Georges Menster gouf de 17.Abrëll ersat duerch de Sabatino Marasco – sollt dorunner näischt méi änneren. En Negativrekord war och d'Golresultat vun nëmme 25 geschossene Goler a 26 Matcher, wat net emol engem [[Gol]] pro Match entsprécht. Zum Schluss ass dann och logescherweis déi leschte Plaz erausgesprongen – eng enttäuschend Saison deemno fir den FC Blo-Wäiss Izeg. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 14. Plaz/14, 16 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** FC Näerzeng-Izeg 2:5 ** Izeg-FC Déifferdeng 03 0:5 * Coupe FLF: ** FC Biekerech-Izeg 0:6 ** Izeg-FC Jeunesse Gilsdref 4:2 n.V. ** Izeg-Koeppchen Wuermer 0:5 * Dammenekipp: 1. Liga: 5. Plaz/12, 32 Punkten ==== Saison 2017/18 ==== Fir d'Saison 2017/18 huet de Veräin trotz dem Ofstig an der viregter Saison um Trainer Sabatino Marasco festgehalen. Dëst huet sech als eng gutt Entscheedung erwisen, well den Trainer huet et fäerdeg bruecht d'Ekipp ze festegen. D'Resultater sinn duerchaus positiv ausgefall, an obschonn den direkten Neesopstig keen erkläerten Zil war, hun déi Blo-Wäiss et fäerdeg bruecht, bis de leschte Spilldag mam Opstig ze flirten. Am leschte Championnats-Match (19.5.2018) stinn sech schliisslech den FC Blo-Wäiss Izeg an de Sporting Club vu Beetebuerg um Stade Albert-Kongs zu Izeg an engem direkten Duell géigeniwwer; et ass dëst en Duell ëm déi 3.Plaz, déi d'Participatioun um Barragematch erméigleche géif. Leider geet dëse Match aus Siicht vun den Izeger mat 1:3 verluer, esoudatt den Dram vum Opstig ausgedreemt ass an e weidert Joer an der 2.Divisioun ustoe wäert. Ganz positiv huet sech d'Dammenekipp (Entente Izeg/Kanech/Cebra) verkaf, komme si dach zum Schluss op déi verdéngt 4.Plaz an der 1.Liga. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 4. Plaz/14, 45 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** US Rammerech-Izeg 1:5 ** Izeg-Red Boys Uespelt 4:1 ** Izeg-FC Mamer 32 1:2 * Coupe FLF: ** Izeg-US Feelen 3:1 ** FC CeBra 01-Izeg 0:1 ** Izeg-Racing Ëlwen 4:1 ** Izeg-Jeunesse Jonglënster 3:4 * Dammenekipp: 1. Liga: 4. Plaz/12, 39 Punkten ==== Saison 2018/19 ==== Anescht ewéi dat viregt Joer ass d'Zilsetzung fir d'Saison 2018/19 den Opstig an d'1.Divisioun. Allerdéngs hunn d'Schützlinge vum Trainer Sabatino Marasco kee gudde Saisonufank erwëscht, esou datt si vun Ufank un ënner Drock stinn. Och eng tëschenzäitlech Ophueljuegd mat 21 vu 24 méigleche Punkte geet net duer, well schliisslech vun de leschten 11 Matcher der nëmmen 3 gewonne ginn. Et feelt der Ekipp deemno un der néideger Konstanz, esou datt um Enn vun der Saison nëmmen eng enttäuschend 6. Plaz erausspréngt, an dat mat engem däitleche Réckstand vun 13 Punkten op de Spëtzentrio Residence Walfer, Avenir Beggen an CS Uewerkuer (jeeweils 57 Punkten). An der Trainerfro gëtt sech drop gëeenegt, d'Zesummenaarbecht mam Tino Marasco net ze verlängeren - säin Nofollger fir d'Saison 2019/20 gëtt de Claude Leogrande, dee vu Menster op Izeg wiesselt. Den Tino Marasco sengersäits wiesselt bei den zukünftege Liga-Konkurrent FC Red Boys Uespelt. Wat d'Dammenekipp ubelaangt, esou spille si - no engem éischter holperege Start - eng ganz stabil Saison a packt et schlussendlech op déi gutt 5. Plaz. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 6. Plaz/14, 44 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-US Béiwen/Atert 3:0 ff ** Izeg-CS Fola Esch 1:7 * Coupe FLF: ** FC Blo-Wäiss Miedernach-Izeg 2:5 ** FC The Belval Bieles-Izeg 3:0 * Dammenekipp: 1. Liga: 5. Plaz/12, 36 Punkten ==== Saison 2019/20 ==== Den FC Blo-Wäiss Izeg huet ënnert sengem neien Trainer Claude Leogrande eng fulminant Hironn 2019/20 gespillt. D'Ekipp huet et fäerdeg bruecht keen eenzege Match vun der Hironn ze verléieren. Bei 13 gespillte Matcher gouf et 11 Victoiren an 2 Gläichspiller, wat gläichbedeitend war mat engem Punkte-Reservoir vu 35 an engem Golverhältnes vun 48:16 (+ 32). Ervirzehiewen ass, datt all d'Auswäertsmatcher - am Ganze 6 - konnte gewonne ginn. Domat goung den FC Blo-Wäiss mat engem komfortabele Virsprong vu 4 respektiv 12 Punkten op den Tabellen-2. respektiv den Tabellen-3. als Hierschtmeeschter an d'Wanterpaus. Zu der Réckronn sollt et awer nëmme méi bedéngt kommen, well d'[[COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg|Covid-19-Pandemie]] d'Gesellschaft, an domat natierlech och de Sport broochgeluecht huet. Den 22. Abrëll huet d'FLF decidéiert, datt d'Championnat an allen Divisiounen ofgebrach gëtt an déi Ekippen, déi - Stand 22.Abrëll - op enger Opstiigsplaz stinn och opsteigen, wärend et op der anerer Säit awer keng Ofsteiger gëtt. Domat klëmmt den F.C.Blo-Wäiss Izeg zesumme mam [[FC CeBra 01]] an d'1. Divisioun, an dat als Champion. Den 1.Mee huet de Comité vum Veräi bekannt ginn, datt sech d'Weeër vum FCI an dem Trainer Claude Leogrande no nëmmen enger Saison wäerten trennen - säin Nofollger als Cheftrainer ab der Saison 2020/21 gëtt de Paulo Moura, dee bis ewell dem Claude Leogrande säi Co-Trainer bei de Seniore war. An der Coupe de Luxembourg hunn d'Izeger - nodeems si virdru schonn d'US Feelen an d'AS Rupensia Lusitanos Fiels eliminéiert haten - um Izeger Kiermessonndeg dem Fusiounsveräin FC Déifferdeng 03, genee wéi 1992 schonn der deemoleger AS Déifferdeng, alles ofverlaangt, fir um Enn dann dach onglécklech mat 2:4 (1:2) duerch 2 Géigegoler an der Nospillzäit ze verléieren, woubäi den Eelefmeter zum 2:3 héichëmstridde war. Egal wéi, d'Izeger Jongen hu sech super aus der Affär gezunn - de Match war souguer der RTL Telé e ganz flotte Reportage an der Emissioun „Goal“ wäert. D'Dammenequipe beleet zum Zäitpunkt vum Saison-Ofbroch déi gutt 4.Plaz an der iewescher Divisioun. Bleift nach ze bemierken, datt et nom Oflaf vun der Saison 2019/20 zu enger Rëtsch Wiesselen um Niveau vum Comité komm ass. Sou geet och déi 14-järeg Presidentschaft vum Ivica Repušić op en Enn - neie President gëtt iwwerdeems de Bob Scholer. * 2. Divisioun/2. Bezierk: 1. Plaz/14, 37,5 Punkten° * Coupe de Luxembourg: ** Izeg-US Feelen 9:1 ** AS Rupensia Lusitanos Fiels-Izeg 2:5 ** Izeg-FC Déifferdeng 03 2:4 * Coupe FLF: ** AS Rupensia Lusitanos Fiels-Izeg 2:2 (7:6 no Eelefmeter) * Dammenekipp: 1. Liga: 4. Plaz/12, 21 Punkten°° °D'Saison gouf nom 15.Spilldag ofgebrach. Well Izeg awer zu deem Zäitpunkt 1 Match manner hat (35 Punkten) wéi d'Konkurrenz, gouf d'Punktzuel vun der FLF per Coeffizient op 37,5 erhéicht. °°D'Saison gouf nom 13.Spilldag ofgebrach. === Joren 2020-2029 === ==== Saison 2020/21 ==== Och nom Opstig ass et direkt nees gutt fir den FC Blo-Wäiss Izeg gelaf. Ënner der Leedung vum neie Coach Paulo Moura geléngt et, aus den éischten 8 Matcher 19 Punkten z'ergadderen, ënner anerem mat Erfolleger géint fréier Lëtzebuerger Fussballsgréisste wéi den FC Avenir Beggen an den CS Gréiwemaacher. Opgrond vun der beonrouegender Entwécklung vun der Covid-19-Pandemie huet den nationale Fussballchampionnat ab dem 23. Oktober 2020 awer op en Neits missten eng Paus aleeën. Kuerz duerno gouf mat engem FLF-Communiqué vum 04.11.2020 decidéiert, datt am Kalennerjoer 2020 - mat Ausnam vun der BGL Ligue bei de Männer an der Ligue 1 bei den Dammen - keng Matcher méi wäerte gespillt ginn. <br> Hei de Resümmee vum besoten FLF-Communiqué, publizéiert um Site vum FC Blo-Wäiss Izeg (04.11.2020): <br> "Laut engem FLF-Communiqué vun haut huet d'Lëtzebuerger Futtballfederatioun decidéiert, datt an dësem Kalennerjoer nëmmen nach an der BGL Ligue vun de Männer respektiv an der Ligue 1 bei den Damme weidergespillt soll ginn. D'Reprise vum Championnat ass fir de Weekend vum 21./22. November geplangt. Fir eis éischt Ekipp ass d'Saison 2020/21 deemno virleefeg ënnerbrach, déi Blo-Wäiss verbréngen also de Joreswiessel un der Tabellespëtzt vum zweete Bezierk an der éischter Divisioun. Iwwerdeems ginn d'Meedercher vun der Entente Izeg/CeBra 1 den 21. November nees un den Depart. D'Championnatsmatcher vun de Senioren, Senior Reserven an Dammen an den ënneschten Divisioune ginn eréischt vum 10. Januar 2021 u virugespillt. An de Jugendkategorië soll et eng Woch méi spéit, de 17. Januar weidergoen. Donieft gouf festgehalen, datt Transferten an der Wanterperiod eréischt vum 1. Februar 2021 u gëllen. Dat bedeit, datt all Spiller, deen am Wanter de Club wiesselt, nach bis inklusiv den 31. Januar 2021 fir säin ale Veräi kann agesat ginn, a réischt duerno fir säin neie Club spillberechtegt ass." Well awer och am Ufank vum Kalennerjoer 2021 d'Covid-19-Pandemie nach ëmmer net ënner Kontroll war, huet sech Regierung gezwonge gesinn déi sportlech Reprise ëmmer nees no hannen ze verréckelen, esou datt d'FLF schlussendlech den 8. Mäerz d'Decisioun geholl huet, de Spillbetriib an den ënneschten Divisiounen an och bei de Jugendequippen anzestellen. <br> D'Championnat gëtt och deemno net bewäert, wat bedeit datt et dës Saison weeder Op- nach Ofsteiger gëtt. <br> Iwwerdeems spillt déi 1.Izeger Dammenequipe hiert Championnat op en Enn, well si an der Ligue 1 spillen. <br> Hei dann de geneeë Wuertlaut um Internet-Site vum FC Blo-Wäiss Izeg (09.03.2021): <br> "D'Lëtzebuerger Futtballfederation huet haut bekanntginn, dass d'Saison 2020/21 an den ënneschten Divisiounen an och de Jugendchampionnat definitif a matt "effet immédiat" ofgebrach ass. Um Programm bleiwen d'Matcher an der BGL Ligue bei den Hären resp. an der Ligue 1 bei den Dammen." An der Coupe de Luxembourg hunn d'Izeger - nodeems si am 1.Tour Minerva Lëntgen eliminéiert haten - am 2.Tour e reegelrecht Gléckslous erwëscht: <br> Sou kënnt et um Freiden, 16. Oktober um Holleschbierg zum Derby tëschent dem FC Blo-Wäiss Izeg an dem Swift Hesper. Bedéngt duerch d'Corona-Bestëmmungen hunn d'Izeger op den Heemvirdeel verzicht a sou gëtt d'Partie beim Noper Hesper um [[Stade Alphonse Theis]] ausgedroen. <br> Gutt 500 Leit hu sech fir dëst brisant Duell afonnt. Och wa sech d'Jonge vum Trainer Paulo Moura vill virgeholl haten an och gutt dogéint gehalen hunn, sou sollt sech den Nationaldivisionnär um Enn awer relativ souverän mat 4:0 (2:0) duerchsetzen, och wann den FC Blo-Wäiss Izeg ni opginn huet an den Éieregol verdéngt gehat hätt. <br> Leider huet bei deenen 2 héichprozentegen Izeger Golchancë sech eemol den Hesper Keeper als Spillverdierwer erwise wärend déi aner Kéier de Potto am Wee stoung. <br> Dëst ass iwwregens dat 1. offiziellt Openeentreffe vu béide Formatioune gewiescht zanter dem leschte Coupe-Match Izeg-Hesper (0:2) an der Saison 1996/97. * 1. Divisioun/2. Bezierk: / * Coupe de Luxembourg: ** Minerva Lëntgen-Izeg 1:2 ** Izeg-Swift Hesper (Holleschbierg) 0:4 * Coupe FLF: ** US Rammerech-Izeg 1:1 (7:8 no Eelefmeter) ** Izeg-FC CeBra 01: / * Dammenekipp: 1. Liga: 6. Plaz/14, 47 Punkten ==== Saison 2021/22 ==== No engem staarke Saisonufank ass den Izeger um Enn vum Joer d'Loft ausgaangen, esou datt et ëm de Joreswiessel eben och zu engem Trainerwiessel komm ass. De Paulo Moura gouf vum Yves Block ofgeléist.<br> Mat engem Erfolleg um zweetleschte Spilldag géint den FC Avenir Beggen konnt de Klassenerhalt virzäiteg geséchert ginn.<br> Um Enn schléisst den F.C.Blo-Wäiss Izeg d'Saison op der 11. Plaz of. * 1. Divisioun/2. Bezierk: 11. Plaz/16, 38 Punkten * Coupe de Luxembourg: ** AS Lëtzebuerg/Porto-Izeg 0:1 ** Izeg-FC Victoria Rouspert 0:6 * Coupe FLF: ** Izeg-US Béiwen/Atert 2:2 (6:7 no Eelefmeter) * Dammenekipp: 1. Liga: 7. Plaz/13, 33 Punkten ==== Saison 2022/23 ==== * 1. Divisioun/2. Bezierk: * Coupe de Luxembourg: ** FC Racing Heischent/Eschduerf-Izeg 0:6 ** IZEG-Union Titus Péiteng 0:2 * Coupe FLF: ** FC Jeunesse Gilsdref-Izeg 0:2 ** FC Olympia Chrëschtnech/Waldbëlleg-Izeg * Dammenekipp: fir d'Saison 2022/23 gëtt et keng Dammenekipp. ==Biller== <gallery> Fichier:Dammenequipe 2010-11.JPG|Dammenequipe 2010 Fichier:Seniors 1 2016 2017 redimensionnée.jpg|Härenequipe 2016/2017 Fichier:FC IZEG 2018-2019.jpg|Härenequipe 2018/2019 Fichier:FCI Dammen 2018-19.jpeg|Dammenequipe 2018/2019 Fichier:FCI-Seniors 1 2019-20.jpg|Härenequipe 2019/2020 Fichier:Claude Leogrande.jpg|De Claude Leogrande </gallery> == Um Spaweck == {{Commonscat|FC Blo-Wäiss Izeg|FC Blo-Wäiss Izeg }} * [http://www.fcizeg.lu Internetsäit vum FC Blo-Wäiss Izeg] * [http://www.fussball-lux.lu Arno Funck: De Lëtzebuerger Fussball] * [http://www.weltfussballarchiv.com/Vereinsprofilnew.php?ID=6572 Weltfoussballarchiv] {{de}} {{Clr}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Foussballclibb|Izeg/RFCUL]] [[Kategorie:Gemeng Hesper]] du3pd3r5si5xmi31slljxnuw2anjedw 0 63984 2711688 2700143 2026-10-12T06:57:55Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711688 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Carl Edward Sagan''', gebuer den [[9. November]] [[1934]] zu [[New York City]] a gestuerwen den [[20. Dezember]] [[1996]] zu [[Seattle]], war en [[USA|US-amerikaneschen]] [[Astronom]], [[Astrophysiker]], [[Exobiologie|Exobiolog]], [[Tëlee]]smoderator a [[Schrëftsteller]] vu Sachbicher an engem Roman. == Liewen a Wierk == [[Fichier:The Sounds of Earth Record Cover - GPN-2000-001978.jpg|thumb|De Cover vum [[Voyager Golden Record]] mat "interstellaren" Uweisung fir de Gebrauch.]] [[Fichier:Astronomer Carl Sagan in 1987.jpg|thumb|De Carl Sagan am Joer 1987.]] === Karriär === Säin Doktertitel an der Astronomie an der Astrophysik krut de Carl Sagan 1960 op der [[University of Chicago|Universitéit Chicago]]. Seng Promotiounsaarbecht huet d'Méiglechkeet vum Liewen op anere Planéiten behandelt an zum wëssenschaftlechen Interessi un der Sich no ausserierdescher Intelligenz ([[Search for Extraterrestrial Intelligence|SETI]]) bäigedroen. Hie war Professer a Laboratoiresdirekter op der [[Cornell University|Universitéit Cornell]] an huet zu ville wichtegen onbemannte Weltraummissioune bäigedroen, déi d'[[Sonnesystem]] erfuerscht hunn. Hien war eng vun de Persounen, déi d'Iddi haten, eng friddlech Noriicht vun der Mënschheet un engem Raumschëff unzebréngen, déi vun enger ausserierdescher Intelligenz verstane ka ginn. Dës Botschaft huet hie mat de gëllenen Dateplacken (''[[:en:Voyager Golden Record|Voyager Golden Records]]'') realiséiert, déi 1977 un d'Raumsonde [[Voyager 1]] a [[Voyager 2]] montéiert goufen. De Carl Sagan huet den dräizéngdeelegen Televisiounsdocumentaire ''Cosmos: A Personal Voyage'' geschriwwen a moderéiert, deen op Däitsch ''Unser Kosmos'' an op Franséisch just ''Cosmos'' heescht. En ass 1980 gelaf a gouf mat engem [[Peabody Award]] an zwee [[Emmy Awards]] ausgezeechent. Aus där Tëleesserie ass d'Buch mam selwechten Numm entstanen, dat sech iwwer 70 Woche laang an der [[The New York Times|New-York-Times]]-Bestsellerlëscht gehalen huet an ee vun de meeschtverkaaften engleschsproochege Wëssenschaftsbicher ass. Doriwwer eraus huet de Sagan populärwëssenschaftlech Bicher wéi ''The Dragons of Eden'' geschriwwen, fir dat hien 1978 mat dem renomméierte [[Pulitzer-Präis]] fir Sachbicher ausgezeechent gouf. 1985 huet hie mat ''Contact'' e [[Science-Fiction]]-Roman erausbruecht, deen 1997 ënnert demselwechten Titel mat der [[Jodie Foster]] an der Haaptroll verfilmt gouf. De Sagan war Grënnungsmember vum ''Committee for the Scientific Investigation of Claims of the Paranormal'' (CSICOP) a Member bei der ''Skeptics Society'', zwou Organisatiounen vun der [[Skeptikerbeweegung]]. Donieft war hien och an enger Rei Organisatiounen täteg, déi sech mat Astronomie a [[Planetologie]] beschäftegt hunn; esou war hien de Matgrënner an éischte President vun der ''Planetary Society'', de President vun der ''Division of Planetary Sciences'' vun der [[American Astronomical Society]], de President vun der Sektioun fir Planetologie vun der ''American Geophysical Union'', de President vun der Sektioun fir Astronomie bei der ''American Association for the Advancement of Science'' an 12 Joer laang Editeur vun ''Icarus'', enger Fachzäitschrëft fir planetaresch Fuerschung. Och als Aktivist war hien aktiv. De Carl Sagan war de Coauteur vum Schreiwen, dat 1983 virun de Gefore vun engem [[nukleare Wanter]] gewarnt huet. An den 1980er huet hie géint ënnerierdesch [[Atomtest]]er an [[Nevada]] demonstréiert an op d'Risike vum [[Klimawandel]], dee vun de Mënsche verursaacht gëtt, higewisen. === Privatliewen an Doud === De Carl Sagan war dräimol bestuet. 1957 huet hien d'Biologin [[Lynn Margulis]] bestuet, déi duerch d'[[Endosymbiontentheorie]] bekannt gi war. Mat hier hat hien zwee Kanner. 1968 huet hien d'Kënschtlerin Linda Salzman bestuet; zesumme si d'Eltere vum Schrëftsteller an Dréibuchauteur Nick Sagan. Vun 1981 bis zu sengem Doud war e mat der Ann Druyan bestuet, déi och d'Coauteurin vun e puer vu senger Bicher an der Tëleesserie ''Cosmos'' war. Si kruten zesummen zwee Kanner. No enger laanger a schwéierer Krankheet ([[Myelodysplastescht Syndrom|Myelodysplasie]]) ass de Carl Sagan am Alter vun 62 Joer gestuerwen. Am posthum publizéierte Buch ''Billions and Billions'' stinn e puer vu senge leschten Texter. === Éierungen === De Carl Sagan gëlt als Inspiratioun fir eng ganz Generatioun vu Wëssenschaftler a Wëssenschaftsvermëttler. No him sinn d'[[Carl-Sagan-Medail]] an den [[Carl Sagan Memorial Award]] benannt. D'Universitéit u Chicago huet e Präis no him benannt, d'''Sagan Teaching Awards''. 1997 gouf d'Landeeenheet vun der [[Mars Pathfinder|Mars-Pathfinder-Missioun]] zu sengen Éiere op ''Carl Sagan Memorial Station'' ëmgedeeft. No him gouf och den Asteroid [[Sagan (Asteroid)|(2709) Sagan]] benannt, deen 1982 vum E. Bowell entdeckt gouf. == Auszeechnungen (Auswiel) == * 1974: ''John W. Campbell Memorial Award'' fir dat bescht Sachbuch (''The Cosmic Connection'') * 1977: ''NASA Distinguished Public Service Medal'' vun der [[NASA]] * 1978: [[Pulitzer-Präis]] * 1978: Memberschaft bei der American Academy of Arts and Sciences * 1981: ''Hugo Award'', Bescht Sachbuch fir ''Cosmos'' * 1982: ''John F. Kennedy Astronautics Award'' vun der American Astronautical Society * 1985: ''Leo Szilard Lectureship Award'' * 1986: ''Locus Award'' fir de beschten Debütroman (''Contact'') * 1990: ''Oersted Medal'' * 1994: ''Isaac Asimov Award'' vum Committee for Skeptical Inquiry * 1995: Memberschaft bei der American Philosophical Society * 2013: ''Solstice Award'' (posthum) == Literatur (Auswiel) == * Sagan, Carl. ''The Dragons of Eden: Speculations on the Evolution of Human Intelligence''. New York: Random House, 1977. * Sagan, Carl. ''Broca's Brain: Reflections on the Romance of Science.'' New York: Random House, 1979. * Sagan, Carl; Ann Druyan. ''Cosmos''. New York: Random House, 1980. * Sagan, Carl. ''Contact''. New York: Simon & Schuster, 1985. * Sagan, Carl; Ann Druyan. ''Pale Blue Dot: A Vision of the Human Future in Space''. New York: Random House, 1994. * Sagan, Carl; Ann Druyan. ''The Demon-Haunted World: Science as a Candle in the Dark''. New York: Random House, 1995. == Um Spaweck == * {{en}} [http://www.nndb.com/people/324/000022258/ Biografie in der NNDB] * {{en}} [http://www.carlsagan.com The Carl Sagan Portal] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20101005233834/http://www.astris.de/personen/carl_sagan.html Carl Sagan] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070501145648/http://www.planetary.org/about/founders/carl_sagan.html The Planetary Society – Who We Are] * {{de}} [https://web.archive.org/web/20081209075847/http://www.science-at-home.de/lexikon/lexikon_det_00190515000040.php Das Wissenschaftsportal science@home über Carl Sagan] {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Sagan Carl}} [[Kategorie:Carl Sagan| ]] [[Kategorie:Gebuer 1934]] [[Kategorie:Gestuerwen 1996]] k5a3gzhi2gpf1sul5ecgexs54qjo33h 0 71819 2711697 2425566 2026-10-12T07:49:56Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711697 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} [[Fichier:Kortenhoef1976.jpg|thumb|De Gerrie Knetemann (1976)]] De '''Gerrie Knetemann''', gebuer de [[6. Mäerz]] [[1951]] zu [[Amsterdam]], a gestuerwen den [[2. November]] [[2004]], war e professionellen [[Holland|hollännesche]] Vëlossportler, a Weltmeeschter am [[Cyclissem]] op der Strooss. Hien huet seng Profiscarrière [[1974]] bei der Ekipp GAN-Mercier ugefaangen. Vun [[1977]] bis [[1982]] ass hie fir d'Ekipp TI-RALEIGH gefuer. Duerno war hien eng Zäit laang Selectionneur fir déi Hollännesch Nationalekipp. Bei enger Vëlossortie mat Kolleegen, zu [[Bergen (Provënz Nordholland)|Bergen]] gouf et him um Vëlo schlecht, an hien ass un engem Häerzschlag gestuerwen. Um [[Tour de France]] hat hien 10 Etappe gewonnen, an néng [[Conte-la-montre|CLM]] an der Ekipp. A senger Carrière war hien eng Kéier positiv op [[Ephedrine]] kontrolléiert ginn, an zwar am [[Critérium du Dauphiné libéré 1974]]. De Gerrie Knetemann war bestuet a Papp vun engem Bouf an zwee Meedercher. Him zu Éiere krut eng hollännesch Vëlosscourse den Numm [[Grote Prijs Gerrie Knetemann]], an zanter [[2006]] gëtt fir Cyclotouristen de ''Gerrie Knetemann Classic'' an Nordholland organiséiert. == Palmarès == === [[1974]] === * [[Amstel Gold Race]] === [[1976]] === * 3. am [[Tour de Luxembourg]] === [[1977]] === * [[Quatre jours de Dunkerque]] * 2. am Tour de Luxembourg === [[1978]] === * [[Fichier:arc en ciel.png|20px]] Champion du monde sur route * [[Paris-Nice]] * [[Tour Méditerranéen]] === [[1980]] === * [[Tour Méditerranéen]] * [[Tour des Pays-Bas]] === [[1982]] === * [[Trois Jours de La Panne]] === [[1983]] === * [[Tour méditerranéen]] === 1985 === * [[Amstel Gold Race]] === [[1986]] === * [[Tour de Suède]] {{DEFAULTSORT:Knetemann Gerrie}} [[Kategorie:Weltmeeschteren am Vëlossport]] [[Kategorie:Etappegewënner am Tour de France]] [[Kategorie:Hollännesch Vëlossportler]] [[Kategorie:Gebuer 1951]] [[Kategorie:Gestuerwen 2004]] [[Kategorie:Vëlossportler/K]] 4gfo8d8qqyonq637bty8kqb345g7402 0 76468 2711692 2708598 2026-10-12T07:43:37Z Sultan Edijingo 1468 lescht Course Paris-Tours 2711692 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie (Sportler)}} De '''Bob Jungels''', gebuer den [[22. September]] [[1992]] an der [[Stad Lëtzebuerg]], ass e [[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] Vëlossportler. Bis d'Saison 2011 ass hie fir d'[[Union Cycliste Dippach|UC Dippech]] gefuer. Fir 2012 gouf e vun der Ekipp [[Team Leopard Trek|Leopard Trek]] ënner Kontrakt geholl. 2013 ass hie fir Radioshack-Leopard-Trek gefuer, vun 2014 bis 2015 fir Trek Factory Racing an zanter 2016 fir [[Etixx-Quick Step]]. Fir Oktober 2026 huet de Bob Jungels säi Récktrëtt aus dem professionelle Vëlossport ugekënnegt. Den 11. Oktober 2026 ass hie bei [[Paris-Tours]] seng lescht Course gefuer<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/sport/direkt-vor-dem-besenwagen-faehrt-bob-jungels-in-die-radsport-rente/162905463.html|Titel=Direkt vor dem Besenwagen fährt Bob Jungels in die Radsport-Rente.|Gekuckt=12.10.2026|Auteur=Joe Geimer|Editeur=wort.lu, 11.10.2026; Luxemburger Wort, 12.10.2026, S. 36}}</ref>. Zanter Oktober 2025 huet hien zesumme mat sengem Papp a sengem Monni d'Firma ''Linkgel'' iwwerholl, där hiren Direkter hien ass.<ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/sport/tiefkuehlprodukte-und-vermoegensberatung-bob-jungels-sattelt-um/161231302.html|Titel=Tiefkühlprodukte und Vermögensberatung: Bob Jungels sattelt um|Gekuckt=19.09.2026|Auteur=Joe Geimer|Datum=19.09.2026|Editeur=wort.lu; Luxemburger Wort, S. 84-85}}</ref> ==Palmarès== === [[2008]] === *1. bei den Nationale Meeschterschaften am Cyclo-Cross (Débutants) *2. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss (Novices) *3. am Prolog vun der Asvö Radjugendtour, {{AUT}} *3. am Generalklassement vun [[Critérium Européen des Jeunes]]. **1. an der drëtter Etapp === [[2009]]=== *1. bei den Nationale Meeschterschaften am Cyclo-Cross (Juniors) *1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss (CLM, Juniors) *1. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss (Course en ligne, Juniors) *1. an der 1. Etapp vun der Drei Etappen Rundfahrt Frankfurt (Juniors) {{DEU}} *2. am Festival de la petite reine zu [[Keel]] (Juniors) *2. an der Europameeschterschaft op der Strooss (CLM, Juniors) zu [[Hooglede-Gits]] {{BEL}} *2. am Generalklassement vum GP Rüebliland (Juniours) zu [[Seon]] {{CHE}}<ref>{{Citation|URL=http://www.gp-ruebliland.ch/Goldbuch.htm |Titel=Archive copy |Gekuckt=06.08.2010 |Archiv-Datum=06.09.2010 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20100906200055/http://www.gp-ruebliland.ch/Goldbuch.htm }}</ref> **4. an der zweeter Etapp. *3. am GP Ostergaard's Bike Shop {{LUX}} === [[2010]] === * Weltmeeschter am Zäitfuere bei de Junioren zu Offida ([[Italien]]) * 1. am Generalklassement vum GP Rüebliland (Juniours) zu [[Seon]] {{CHE}}<ref>{{Citation|URL=http://www.gp-ruebliland.ch/Gesamt_10.pdf |Titel=Archive copy |Gekuckt=12.09.2010 |Archiv-Datum=05.03.2016|Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20160305001907/http://www.gp-ruebliland.ch/Gesamt_10.pdf }}</ref> **3. an der 1. Etapp<ref>{{Citation|URL=http://www.gp-ruebliland.ch/Rang_10-E1.pdf |Titel=Archive copy |Gekuckt=12.09.2010 |Archiv-Datum=04.03.2016 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20160304230635/http://www.gp-ruebliland.ch/Rang_10-E1.pdf }}</ref> **2. an der 3. Etapp<ref>{{Citation|URL=http://www.gp-ruebliland.ch/Rang_10-E3.pdf |Titel=Archive copy |Gekuckt=12.09.2010 |Archiv-Datum=04.03.2016 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20160304231456/http://www.gp-ruebliland.ch/Rang_10-E3.pdf }}</ref> **5. an der 4. Etapp<ref>http://www.gp-ruebliland.ch/Rang_10-E4.pdf</ref> * 1. am Generalklassement vum ''Keizer der Juniores Koksijde'' * 2. am [[Trofeo Karlsberg]] * 3. an der [[Niedersachsen Rundfahrt]] === [[2011]] === * [[Fichier:Med 1.png|Gold]] Goldmedail op de [[Spiller vun de klenge Länner]] an der Kompetitioun op der Strooss * [[Fichier:Med 1.png|Gold]] Goldmedail op de Spiller vun de klenge Länner an der Kompetitioun géint d'Zäit * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss (Espoiren) * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit (Espoiren) * [[Fichier:Med 2.png|Sëlwer]] Sëlwermedail op der Europameeschterschaft géint d'Zäit (Espoiren) * 3. am Generalklassement vun der [[Flèche du Sud]] === 2012 === * 1. am [[Triptyque des Monts et Châteaux 2012]] * [[Flèche du Sud]]: ** 1. am Generalklassement ** 1. an der 4. Etapp (Eenzelzäitfueren) * 2. an der [[Côte picarde (Course)|Côte picarde]] * 2. am Tour du Frioul-Vénétie julienne * [[Tour de Luxembourg 2012|Tour de Luxembourg]] ** 9. am Generalklassement === 2013 === * 1. am [[Gran Premio Nobili Rubinetterie]] * 84. bei [[Paris-Roubaix]]<ref>{{Citation|URL=http://videosdecyclisme.fr/2013/04/07/paris-roubaix-2013-classement-complet/ |Titel=D'Generalklassement vu Paris-Roubaix 2013 op der Websäit videosdecyclisme.fr |Gekuckt=07.04.2013 |Archiv-Datum=11.04.2013 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20130411000627/http://videosdecyclisme.fr/2013/04/07/paris-roubaix-2013-classement-complet/ }}</ref> * 5. am Generalklassement vum [[Tour de Luxembourg 2013]]<ref>{{Citation|URL=http://www.aotdl.com/skoda-tour-de-luxembourg-2013/r%C3%A9sultats-2013/ |Titel=D'Resultater vum Tour deLluxembourg 2013 op www.aotdl.com |Gekuckt=16.06.2013 |Archiv-Datum=15.06.2013 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20130615161445/http://www.aotdl.com/skoda-tour-de-luxembourg-2013/r%C3%A9sultats-2013 }}</ref> ** 8. vum Prolog ** 8. vun der 1. Etapp ** 22. vun der 2. Etapp ** 25. vun der 3. Etapp ** 1. vun der 4. Etapp === 2014 === * 3. an der éischter Etapp vum [[Tour de Luxembourg 2014|Tour de Luxembourg]] === 2015 === * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit * 1. am Generalklassement an der [[Étoile de Bessèges]]<ref>{{Citation |URL=http://www.etoiledebesseges.com/index.php?option=com_content&view=article&id=556&Itemid=389 |Titel=Generalklassement vun der Etoile de Bessèges |Gekuckt=2015-02-09 |archivedate=2015-02-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150204231424/http://www.etoiledebesseges.com/index.php?option=com_content&view=article&id=556&Itemid=389 }}</ref> ** 1. vun der 5. Etapp *27. am Generalklassement vum [[Tour de France]] === 2016 === * Weltmeeschter am Ekippen-Zäitfueren * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit * 1. an der éischter Etapp vum [[Tour d'Oman 2016]] * 3. am Generalklassement vum [[Tirreno-Adriatico 2016]] * 6. am Generalklassement vum [[Giro d'Italia 2016]] ** 3. an der eelefter Etapp vum Giro d'Italia 2016 ** 1. am Generalklassement vun de Jonke Coureuren (wäissen Trikot) === 2017 === * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss * [[Giro d'Italia 2017|Giro d'Italia]]: **{{maillot|blanc|jeune}} 1.am Klassement vum beschte jonke Coureur ** 1. an der 15. Etapp vu Valdengo op Bergamo ** 8. am Generalklasssement * 2. bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit *8. am [[Tour de Romandie 2017|Tour de Romandie]] === 2018 === * Weltmeeschter am Ekippenzäitfuere mat der Ekipp [[Quick-Step Floors]] * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit * 1. am [[Liège-Bastogne-Liège]] * 1. am Prolog vum [[Tour de Slovaquie 2018|Tour de Slovaquie]] * 3. an der [[Drôme Classic 2018|Drôme Classic]] * 11. am [[Tour de France 2018|Tour de France]] === 2019 === * 1. an der 4. Etapp vum [[Tour Colombia 2019|Tour Colombia]] * 1. a [[Kuurne-Brussel-Kuurne]]<ref>[http://www.rtl.lu/sport/cyclissem/1314839.html Bob Jungels hëlt sech sensationell d'Victoire] op rtl.lu den 3. Mäerz 2019</ref> * 5. am [[E3 BinckBank Classic 2019]] ===2020=== * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit * 2. bei den Nationale Meeschterschaften op der Strooss ===2022=== * [[Fichier:MaillotLuxemburgo.PNG|20px]] Champion bei den Nationale Meeschterschafte géint d'Zäit * 1. an der 9. Etapp vum [[Tour de France 2022|Tour de France]] ==Kuckt och== {{Kuckt och Portal Sport}} {{Sportler vum Joer (L) |Numm virdrun = [[Gilles Muller]]<br>[[Charles Grethen]] |Joer = [[2018]]<br>[[2022]] |Numm duerno = [[Bob Bertemes (Bommstéisser)|Bob Bertemes]]<br>&nbsp;[[Leandro Barreiro]] }} == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Navigatioun Lëtzebuerger Landesmeeschteren am Vëlossport op der Strooss}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Jungels Bob}} [[Kategorie:Lëtzebuergesch Vëlossportler]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Landesmeeschteren am Cyclo-Cross]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Landesmeeschteren am Vëlossport op der Strooss]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Sportler vum Joer]] [[Kategorie:Gewënner vu Liège-Bastogne-Liège]] [[Kategorie:Etappegewënner am Tour de France]] [[Kategorie:Weltmeeschteren am Vëlossport]] [[Kategorie:Gebuer 1992]] q0ni9023oaltoydj8ro723s4xi2r0fz 0 80865 2711711 2351948 2026-10-12T10:45:46Z Puscas 735 ....... 2711711 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|dem franséischen Arrondissement als Ënnerdeelung vun engem Departement|d'Arrondissement als Ënnerdeelung vun enger Gemeng|Gemengenarrondissement a Frankräich}} En '''Arrondissement''' ass a [[Frankräich]] eng territorial Ënnerdeelung vun engem Departement, déi an engems eng administrativ Circonscriptioun vum Departement ass. D'Arrondissement selwer ass a a [[Franséisch Kantonen|Kantonen]] agedeelt, an déi erëm a [[Gemeng (Frankräich)|Gemengen]]. En Arrondissement huet normalerweis den Numm vu sengem [[Chef-lieu]], der [[Ënnerprefecture]], oder der Prefecture wann et gläichzäiteg den Haaptuert vum Departement ass. Zanter dem 26. Oktober 2022<ref>{{citation|URL=https://www.legifrance.gouv.fr/jorf/id/JORFTEXT000046493097?fonds=ALL&init=true&page=1&query=D%C3%A9cret+n%C2%B0+2022-1357+du+26+octobre+2022+portant+cr%C3%A9ation+de+l%27arrondissement+de+Saint-Georges&searchField=ALL |numéro =Saint-Georges (Guyane) |Titel= Décret n° 2022-1357 du 26 octobre 2022 portant création de l'arrondissement de Saint-Georges (Guyane) et modifiant le décret n° 2004-374 du 29 avril 2004 }}, op Légifrance.</ref>, gëtt et 333 Arrondissementer a Frankräich<ref>[https://www.insee.fr/fr/information/3720946#titre-bloc-12 Code officiel géographique au 1er janvier 2019] op der Websäit vum [[Institut national de la statistique et des études économiques|Insee]]</ref>. {{Referenzen}} [[Kategorie:Arrondissementer a Frankräich| ]] dneckcdxvb5qc9u609sdnb2gki9kdod 0 99692 2711685 2561967 2026-10-12T05:57:42Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711685 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} De '''Bernard Herrmann''', gebuer den [[29. Juni]] [[1911]] zu [[New York City]], a gestuerwen de [[24. Dezember]] [[1975]] zu [[Los Angeles]], war en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikaneschen]] [[Dirigent]] a [[Komponist]], deen duerch seng [[Filmmusek|Filmkompositioune]] bekannt gouf. Besonnesch seng Zesummenaarbecht mam Regisseur [[Alfred Hitchcock]], fir deen en ë.&nbsp;a. d'Musek fir d'Filmklassiker wéi ''[[Psycho]]'', ''[[North by Northwest]]'' a ''[[Vertigo (Film 1958)|Vertigo]]'' komponéiert huet, huet e berüümt gemaach. Aner bekannt Filmer, fir déi en d'Musek geschriwwen huet, sinn ë.&nbsp;a. dem [[Orson Welles]] seng ''[[Citizen Kane]]'' (1941) an ''The Magnificent Ambersons'' (1942), d'[[Science-Fiction]]-Filmer ''The Day the Earth Stood Still'' (1951) an ''[[Journey to the Center of the Earth (Film 1959)|Journey to the Center of the Earth]]'', dem [[François Truffaut]] seng ''[[Fahrenheit 451]] ''a ''[[La mariée était en noir]]'' oder de Psychothriller ''Twisted Nerve'' (wouvun d'Haaptthema vum [[Quentin Tarantino]] am ''[[Kill Bill - Volume 1]]'' erëmgebraucht gouf). Seng lescht Kompositioun war fir dem [[Martin Scorsese]] säin ''[[Taxi Driver]]'' (1975). == Filmographie == {{div col}} === als Komponist === *1941: ''[[Citizen Kane]]'', vum [[Orson Welles]] *1941: ''[[All That Money Can Buy]]'', vum [[William Dieterle]] *1942: ''[[The Magnificent Ambersons]]'', vum Orson Welles *1944: ''Jane Eyre'', vum [[Robert Stevenson]] *1945: ''Hangover Square'', vum [[John Brahm]] *1946: ''Anna and the King of Siam'', vum [[John Cromwell]] *1947: ''[[The Ghost and Mrs. Muir]]'', vum [[Joseph L. Mankiewicz]] *1951: ''[[The Day the Earth Stood Still (Film 1951)|The Day the Earth Stood Still]]'', vum [[Robert Wise]] *1952: ''On Dangerous Ground'', vum [[Nicholas Ray]] *1952: ''[[5 Fingers]]'', vum Joseph L. Mankiewicz *1952: ''The Snows of Kilimanjaro'', vum [[Henry King]] *1953: ''White Witch Doctor'', vum [[Henry Hathaway]] *1953: ''Beneath the 12-Mile Reef'', vum Robert D. Webb *1953: ''[[King of the Khyber Rifles (Film)|King of the Khyber Rifles]]'', vum [[Henry King]] *1954: ''Garden of Evil'', vum Henry Hathaway *1954: ''The Egyptian'', vum [[Michael Curtiz]] (Musek zesumme mam [[Alfred Newman]]) *1955: ''Prince of Players'', vum [[Philip Dunne]] *1955: ''The Kentuckian'', vum [[Burt Lancaster]] *1955: ''[[The Trouble with Harry]]'', vum [[Alfred Hitchcock]] *1955: ''Prince of Players'', vum [[Philip Dunne]] *1956: ''The Man in the Gray Flannel Suit'', vum [[Nunnally Johnson]] *1956: ''[[The Man Who Knew Too Much (Film 1956)|The Man Who Knew Too Much]]'', vum Alfred Hitchcock *1956: ''[[The Wrong Man]]'', vum Alfred Hitchcock *1957: ''A Hatful of Rain'', vum [[Fred Zinnemann]] *1958: ''[[Vertigo (Film 1958)|Vertigo]]'', vum Alfred Hitchcock *1958: ''The Naked and the Dead'' vum [[Raoul Walsh]] *1958: ''[[The 7th Voyage of Sinbad]]'', vum [[Nathan Juran]] *1959: ''[[North by Northwest]]'', vum Alfred Hitchcock *1959: ''Blue Denim'', vum [[Philip Dunne]] *1959: ''[[Journey to the Center of the Earth (Film 1959)|Journey to the Center of the Earth]]'', vum [[Henry Levin]] *1960: ''[[Psycho]]'' Regie: Alfred Hitchcock *1961: ''[[The 3 Worlds of Gulliver]]'', vum [[Jack Sher]] *1962: ''Tender Is the Night'', vum Henry King *1961: ''[[Mysterious Island (Film 1961)|Mysterious Island]]'', vum [[Cy Endfield]] *1962: ''[[Cape Fear (Film 1962)|Cape Fear]]'', vum [[J. Lee Thompson]] *1963: ''[[Jason and the Argonauts (Film 1963)|Jason and the Argonauts]]'', vum Don Chaffey *1964: ''[[Marnie (Film)|Marnie]]'', vum Alfred Hitchcock *1965: ''Joy in the Morning'', vum [[Alex Segal]] *1966: ''[[Fahrenheit 451 (Film)|Fahrenheit 451]]'', vum [[François Truffaut]] *1966: ''[[La mariée était en noir]]'', vum François Truffaut *1968: ''Twisted Nerve'', vum [[Roy Boulting]] *1969: ''Bezeten - Het gat in de muur'', vum [[Pim de la Parra]] *1969: ''Bitka na Neretvi'', vum [[Veljko Bulajic]] *1971: ''The Night Digger'', vum [[Alastair Reid]] *1972: ''Endless Night'', vum [[Sidney Gilliat]] *1973: ''Sisters'', vum [[Brian De Palma]] *1974: ''It's Alive'', vum [[Larry Cohen]] *1976: ''[[Obsession (Film 1976)|Obsession]]'', vum Brian De Palma *1976: ''[[Taxi Driver]]'', vum [[Martin Scorsese]] *1978: ''It Lives Again'', vum Larry Cohen *1991: ''[[Cape Fear (Film 1991)|Cape Fear]]'', vum Martin Scorsese *1998: ''[[Psycho (Film 1998)|Psycho]]'', vum [[Gus Van Sant]] {{div col end}} === als Schauspiller === *1956: ''The Man Who Knew Too Much'', vum Alfred Hitchcock == Filmdokumentatioun == * ''Music For The Movies: Bernard Herrmann''. Dokumentarfilm vum Joshua Waletzky, 1992, 58 Minutten [als DVD bei Kultur Video 2007] == Literatur == * Steven C. Smith: ''A Heart at Fire's Center. Life and Music of Bernard Herrmann''. University of California Press 1991, ISBN 0-52007123-9 * ''Bernard Herrmann über Filmmusik'' und ''Die Filmmusiken von Bernard Herrmann'' in [[Tony Thomas]]: ''Filmmusik. Die großen Filmkomponisten - ihre Kunst und ihre Technik'' (Film Score). Heyne, München 1996, ISBN 3-453-09007-1, S. 189-195 * Olaf Kiener: ''Bernard Herrmann - Der schwarze Romantiker'', in: ''Filmharmonische Blätter''. Heft 6/Juni 1987, S. 28-39 == Um Spawek == {{commonscat}} *[http://www.thebernardherrmannestate.com/ The Bernard Herrmann Estate] *[http://www.bernardherrmann.org/ International Bernard-Herrmann-Gesellschaft] *[https://web.archive.org/web/20130916051134/http://www.moviepilot.de/news/hitchkocks-hofkomponist-bernard-hermann-103640 op moviepilot.de] {{Autoritéitskontroll}} {{DEFAULTSORT:Herrmann Bernard}} [[Kategorie:US-amerikanesch Komponisten]] [[Kategorie:US-amerikanesch Dirigenten]] [[Kategorie:Gebuer 1911]] [[Kategorie:Gestuerwen 1975]] [[Kategorie:Oscar fir déi bescht Filmmusek]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmmusekkomponisten]] rk64i6o15hv1fo09u4k2wvkv6o42ctf 0 112580 2711698 2662407 2026-10-12T07:50:10Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711698 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie |Bild=GillesMarcel.jpg}} De '''Marcel Victor Gilles''', gebuer den [[29. Juni]] [[1945]] zu [[Schëtter]] a gestuerwen den [[9. Abrëll]] [[2014]], war e lëtzebuergesche Vëlossportjournalist. == Kuerz Biographie == A senger Jugend hat de Marcel Gilles sech nieft dem Vëlofueren - hie war de Jong vun engem Vëloshändler - och fir den Automobilsport intresséiert, wou hien als Copilot bei Rallye matgefuer as. Als Erwuessenen huet hie berufflech bis zu senger Pensioun an der Tourismusbranche als Guide geschafft. A senger Fräizäit huet hie sech mat vollem Asaz an den Déngscht vum [[Cyclissem]] gestallt. Am Abrëll 2014 ass de Marcel Gilles no langer Krankheet verscheet. == E Liewen am Déngscht vum [[Vëlossport]] == 1970 gouf de Marcel Gilles Sekretär vum Comité des jeunes bei der FSCL - dem Lëtzebuerger Vëlossport-Verband - deen deemools vum [[Arsène Mersch]] presidéiert gouf. Hien ass dem Vëlossport de Rescht vu sengem Liewen a ville Funktiounen an Hisiichten trei bliwwen. === Veräinsaarbecht beim Vëlosclub ACC Contern an Organisatioun vu Vëloscourssen=== De Marcel Gilles war zanter 1989 bis zu sengem Doud President vum Vëlosclub [[Amis du Cyclisme de la Commune de Contern]] (ACC Contern). De "Gala Tour de France", en Après-Tour-Criterium zu Lëtzebuerg dee vun 1996 un an der Stad an zanter der Editioun 2013 um [[Esch-Belval|Belval]] gefuer gëtt, gouf op Initiativ vum Marcel Gilles an d'Liewe geruff. De [[Grand Prix François Faber]] (zanter 1977) an d'"Cyclosportive Charly Gaul", fir nëmmen déi ze nennen, verdankt d'Lëtzebuerger Vëloszeen och dem Marcel Gilles als Organisateur mat sengem Veräin dem ACC Contern. Déi Courssen an Epreuve gi weider vum ACC Contern organiséiert an Undenken un hire Président. === En aktiven Ennerstëtzer vun Nowuesstalenter === De Marcel Gilles huet sech fir d'Fërderen an d'Placéiere vun Nowuesstalenter a Profisequippen agesat. Dorënner waren Nimm wéi [[Kim Andersen]], [[Bjarne Riis]], [[Jesper Skibby]], [[Kim Kirchen]], [[Fränk Schleck]] a [[Jempy Drucker jun.|Jempy Drucker]]. Am Veräin ACC Contern huet hien net nëmmen an der Organisatioun geschafft, hie war fir déi licencéiert Coureure mol Soigneur, mol Mecanicien, oder och nach Directeur sportif oder Conseiller. === Commentateur, Suiveur a Journalist bei nationalen an internationale Vëloscourssen === Als Radio- a Fernseekommentator war de Marcel bei ville Vëloscoursseniwwerdrounge vun RTL Radio an Télé Lëtzebuerg mat dobäi, an huet dobäi duerch säi lokaalt a kulinarescht Wëssen, mä awer virun allem säin immenst Wësse vun de Palmarèse vun de Coureure sou eppes wéi déi lëtzebuergesch Variant vum beschtbekannte franséischen Tourjournalist [[Jean-Paul Ollivier]] oder och nach vum Tour-Speaker [[Daniel Mangeas]] duergestallt. Am Joer 2012 krut de Marcel Gilles vun der Direktioun vum Tour de France um franséische Nationalfeierdag, als Auszeechnung fir 35 Partizipatiounen als akkréditéierte "Suiveur" bei der "Grande Boucle", e sëlwer Teller iwwerreecht. == Quellen == * [https://web.archive.org/web/20140702172324/http://www.fscl.lu/actualite-article/les-debuts-de-marcel-gilles/ fscl.lu: Les débuts de Marcel Gilles/Comité des jeunes (1970)] * [https://web.archive.org/web/20160305162150/http://www.lessentiel.lu/de/sport/radsport/story/25977297 lessentiel.lu (09.04.2014) Marcel Gilles im Alter von 68 Jahren verstorben] * [http://www.tageblatt.lu/people/story/13596488 tageblatt.lu (09.04.2014): Die "Stimme des Radsports" ist verstummt] * [https://web.archive.org/web/20140413143623/http://www.wort.lu/de/view/radsport-experte-marcel-gilles-verstorben-534540d5e4b0c10617420b6e wort.lu (09.04.2014): Radsport-Experte Marcel Gilles verstorben] * [http://www.acccontern.lu/Francais/2014F/marcel.htm Communiqué de l'ACC Contern à l'occasion du décès de son président Marcel Gilles] * [https://web.archive.org/web/20140811143928/http://www.rtl.lu/sport/cyclissem/555532.html In Memoriam Marcel Gilles (Video/rtl.lu)] * [https://web.archive.org/web/20160304221138/http://www.youmake.tv/video?id=8536 Tour de Suisse (2008, 5. Etapp): Frank Schleck fält, Commentaire vum Marcel Gilles (Youmake.tv/rtl.lu)] * [http://www.liberation.fr/evenement/1996/07/22/la-victoire-de-l-acharnementcette-fois-riis-etait-parti-pour-gagner-apres-des-annees-de-galere_175768 liberation.fr (22.07.1996): La victoire de l'acharnement - Cette fois, Riis était parti pour gagner. Après des années de galère] * [http://www.letour.fr/le-tour/2012/docs/TDF12_JR_Anotretour8.pdf Une vie de Tour (à l'occasion de la Plaquette de Reconnaissance remise à Marcel Gilles). Dans: A notre Tour. Le Regard des Jeunes Reporters sur Le Tour de France, N°8 // 18 - 19 juillet 2012] == Um Spaweck == * [http://www.acccontern.lu/ ACC Contern] * [http://www.rtl.lu/ RTL Radio Télé Lëtzebuerg] {{DEFAULTSORT:Gilles Marcel}} [[Kategorie:Gestuerwen 2014]] [[Kategorie:Gebuer 1945]] cbikjckluvrdarjpwrg1vmr7u7avruf 0 113076 2711676 2615051 2026-10-11T22:58:32Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711676 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie|Bild=JoeCocker03.jpg|Bildbeschreiwung=am Joer 2003}} Den John Robert "'''Joe'''" '''Cocker''' [[Order of the British Empire|OBE]], gebuer den [[20. Mee]] [[1944]] zu [[Sheffield]], [[England]], a gestuerwen den [[22. Dezember]] [[2014]] zu [[Crawford (Colorado)|Crawford]] am [[Colorado (Bundesstaat)|Colorado]] ([[Vereenegt Staate vun Amerika|USA]]), war e [[Vereenegt Kinnekräich|brittesche]] [[Rockmusek|Rock]]/[[Blues]]-[[Sänger]]. Hie war besonnesch bekannt fir seng [[Cover-Versioun]]e vu populären Titelen, absënns vun de [[Beatles]], a fir seng wibbeleg Aart a Weis, op Concerten ze sangen. Bekannt gouf de Cocker mat der Coverversioun vun ''With A Little Help From My Friends'', dat 1968 en Nummer-Eent-Hit a [[Vereenegt Kinnekräich|Groussbritannien]] gouf an dat en dat Joer drop mat groussem Succès um [[Woodstock-Festival]] gesongen huet, sou wéi an de Joren duerno och ë.&nbsp;a. mat ''Delta Lady'' (1969), ''Cry Me a River'' (1970), ''You Are so Beautiful'' (1974), sou wéi ''When The Night Comes'', ''N’oubliez jamais'', ''Unchain My Heart'', ''Up Where We Belong'' (am [[Duett]] mat der [[Jennifer Warnes]]) a ''You Can Leave Your Hat On'', alle fënnef vum Album ''Sheffield Steel'' (1983). Dat leschtgenanntt Stéck krut zousätzleche Succès duerch säi Gebrauch am Film ''9 ½ Weeks'' (1986). De Cocker hat och e puer Concerten zu Lëtzebuerg gespillt, sou z.&nbsp;B. den [[30. Oktober]] [[2010]] an den [[10. Abrëll]] [[2013]] an der [[Rockhal]]. Schonns den 30. Juni 1985 hat hien en Optrëtt um Open-Air-Festival ''Rock Esch 85'' zu [[Esch-Uelzecht]] an den 28. Juli 1998 an der Äispist zu Réimech.. == Galerie == <gallery> Joe cocker.jpg|Den Joe Cocker zu [[Dublin]] (1980) Joe Cocker.jpg|De Cocker zu [[Málaga]] (2007) Joe Cocker (2010).jpg|De Cocker beim ''Bospop Festival'' zu [[Weert]] an Holland (2010) Joe Cocker Sochi.JPG|De Cocker zu [[Sotschi]] a Russland (2011) Joe Cocker - Festival du Bout du Monde 2013 - 010.jpg|De Cocker beim ''Festival du Bout du Monde'' zu [[Crozon]] (2013) </gallery> == Literatur == * Julian P. Bean: ''Joe Cocker. The Authorised Biography''. Virgin Books, London 2003, ISBN 1-85227-043-8. Fir d'éischt als: * Julian P. Bean: ''Joe Cocker. With a Little Help from My Friends. The Authorized Biography''. Omnibus Press, London/New York 1990, ISBN 0-7119-2226-8. * Petra Zeitz: ''Joe Cocker''. Bastei Lübbe, Bergisch Gladbach 1993, ISBN 3-404-61256-6. == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://web.archive.org/web/20070627224338/http://www.cocker.com/ cocker.com], offiziell Homepage * [https://web.archive.org/web/20141224232441/http://www.wort.lu/de/kultur/tod-einer-woodstock-legende-joe-cocker-im-alter-von-70-jahren-gestorben-549864930c88b46a8ce4ae73 Joe Cocker im Alter von 70 Jahren gestorben] op wort.lu (fir d'lescht gekuckt den 22. Dezember 2014) {{DEFAULTSORT:Cocker Joe}} [[Kategorie:Brittesch Sänger]] [[Kategorie:Brittesch Museker]] [[Kategorie:Gebuer 1944]] [[Kategorie:Gestuerwen 2014]] [[Kategorie:Officers of the Order of the British Empire]] 18b8haadckxytg0kijyil93rgfzsucv 0 122560 2711683 2671923 2026-10-12T05:10:16Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711683 wikitext text/x-wiki {{Infobox Arrondissement Frankräich | Numm = Arrondissement Thionville | Kaart = [[Fichier:Moselle - Thionville arrondissement.svg|230px|Lag vum Arrondissement am Departement]] | Regioun = {{Grand Est}} | Departement = {{Moselle}} | Kantonen = 7 | Gemengen = 105 | Prefecture = [[Diddenuewen|Thionville]] | Ënnerprefecture = | Fläch = 941 | Bevëlkerung = {{wikidata|property|linked|P1082}} | Bevëlkerungsdatum = | Bevëlkerungsdicht = }} Den '''Arrondissement Thionville''' ass eng [[Frankräich|franséisch]] administrativ Andeelung am [[Departement Moselle]] an der Regioun [[Grand Est]]. Den Haaptuert ass [[Diddenuewen]]. En ass den 1. Januar 2015, aus der Fusioun vun de fréieren Arrondissementer Thionville-Ouest an Thionville-Est ervirgaangen. Den Arrondissement setzt sech aus 7 Kantonen zesummen: * [[canton d'Algrange]] * [[canton de Bouzonville]] * [[canton de Fameck]] * [[canton de Hayange]] * [[canton de Metzervisse]] * [[canton de Thionville]] * [[canton de Yutz]] == Geschicht == [[Fichier:Levasseur-1852-Thionville.png|thumb|left|± 1852]] {{clr}} == Um Spaweck == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20151002061511/http://www.moselle.gouv.fr/Services-de-l-Etat/Les-services-de-la-Prefecture-de-la-Moselle/Les-sous-prefectures/La-sous-prefecture-de-Thionville moselle.gouv.fr] {{Navigatioun Arrondissementer am Grand Est}} [[Kategorie:Arrondissementer am Departement Moselle|Thionville]] au5ojxdynmd00gj4lun4rxgnp7s3dlt 10 127921 2711656 2701652 2026-10-11T18:39:04Z Volvox 4050 + Kategorie 2711656 wikitext text/x-wiki [[File:Place d'Armes view, Luxembourg City.JPG|130px|left]] D''''[[Plëss d'Arem]]''', dacks och nëmme '''''Plëss''''' genannt, offiziell ''Place d'Armes'', ass eng Plaz an der Alstad vun der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. Si gouf, mat de Stroosse ronderëm, am [[17. Joerhonnert]] ënnert dem Gouverneur [[Juan Domingo de Zuñiga y Fonseca|de Monterey]] ugeluecht, nodeems de Militäringenieur [[Jean Charles de Landas|Louvigny]] 95 Haiser an der Ënnerstad ofrappe gelooss hat, fir d'Festung ze verstäerken, an dofir hir Awunner an d'Uewerstad ëmquartéiert goufen. D'Plëss an déi néi Stroosse goufen den 10. August 1671 feierlech ageweit. Se gouf vun Ufank u bis an d'19. Joerhonnert als Paradeplaz benotzt. Dono huet d'[[Biergertum|Bourgeoisie]] d’Plaz vun de Zaldoten ageholl, a just Concerte vun der Militärmusek hunn nach un déi militäresch Vergaangenheet erënnert. Den éischte [[Musekskiosk|Kiosk]] ass [[1875]] um ale Parvis vun der Haaptwuecht opgeriicht ginn, déi op der Ostsäit stoung. Dës gouf ofgerappt fir 1909/10 den [[Cercle municipal|Zerkel]] ze bauen. Op der Westsäit steet dee fréieren [[Hotel de Gerden]] aus der zweeter Hallschent vum 17. Joerhonnert, an deem haut d'[[Cour des comptes (Lëtzebuerg)|Cour des comptes]] ass. Am fréiere Gaart dovun ass 1903 d'[[Dicks-Lentz-Monument]] opgerlicht ginn zu Éiere vun de Lëtzebuerger "Nationaldichter" [[Edmond de la Fontaine|Dicks]] a [[Michel Lentz]]; d'Plaz gouf 1969 nom [[Jan Palach]] genannt... '''[[Plëss d'Arem|> méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW R30]]</noinclude> obuejsa1h5enexvve1fku00bkivuowe 10 129492 2711657 2701653 2026-10-11T18:39:15Z Volvox 4050 + Kategorie 2711657 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Bissau-Stroossenzeen--w.jpg|140px|left]] '''[[Bissau]]''' ass d'Haaptstad vum [[Afrika|westafrikanesche]] Land [[Guinea-Bissau]] a vun der [[Regioune vu Guinea-Bissau|autonomer Regioun]] Bissau. 2007 goufen eppes iwwer 400.000 Awunner gezielt. Et ass déi gréisst Stad am Land an och de gréissten Hafen an den administrativen a militäreschen Zentrum vu Guinea-Bissau. Bissau läit direkt op der [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]]küst, virum Bissagos-Archipel um [[Delta]] vum [[Rio Geba]]. Et gouf 1687 vun de [[Portugal|Portugisen]] als befestegten Hafen a regionalen Handelszentrum gegrënnt. 1942 ass d'Stad dunn och no [[Bolama]] déi nei Haaptstad vu Portugisesch-Guinea ginn. Wärend dem Biergerkrich (1998-1999) goufe vill Haiser zu Bissau zerstéiert, ënner anerem de Presidentepalais an de franséische Kulturzentrum, dee mëttlerweil erëm opgebaut gouf. Trotzdeem ass de Stadkär nach ëmmer ënnerentwéckelt. Am Zentrum ass d'Plaz vun den Nationalhelden (''Praça dos Herois Nacionais''), ronderëm stinn déi meescht Ministèren a Banken, d'Klinik ''Simão Mendes'' (déi gréisst am Land), d'Geriicht, de Kierfecht an den nationale Stadion ''Estádio Lino Correia'', an deem Plaz fir 12.000 Leit ass... '''[[Bissau| > méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW S52]]</noinclude> c3qi21utv2t496q6osgsreeszmf5oy3 2711658 2711657 2026-10-11T18:39:21Z Volvox 4050 2711658 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Bissau-Stroossenzeen--w.jpg|140px|left]] '''[[Bissau]]''' ass d'Haaptstad vum [[Afrika|westafrikanesche]] Land [[Guinea-Bissau]] a vun der [[Regioune vu Guinea-Bissau|autonomer Regioun]] Bissau. 2007 goufen eppes iwwer 400.000 Awunner gezielt. Et ass déi gréisst Stad am Land an och de gréissten Hafen an den administrativen a militäreschen Zentrum vu Guinea-Bissau. Bissau läit direkt op der [[Atlanteschen Ozean|Atlantik]]küst, virum Bissagos-Archipel um [[Delta]] vum [[Rio Geba]]. Et gouf 1687 vun de [[Portugal|Portugisen]] als befestegten Hafen a regionalen Handelszentrum gegrënnt. 1942 ass d'Stad dunn och no [[Bolama]] déi nei Haaptstad vu Portugisesch-Guinea ginn. Wärend dem Biergerkrich (1998-1999) goufe vill Haiser zu Bissau zerstéiert, ënner anerem de Presidentepalais an de franséische Kulturzentrum, dee mëttlerweil erëm opgebaut gouf. Trotzdeem ass de Stadkär nach ëmmer ënnerentwéckelt. Am Zentrum ass d'Plaz vun den Nationalhelden (''Praça dos Herois Nacionais''), ronderëm stinn déi meescht Ministèren a Banken, d'Klinik ''Simão Mendes'' (déi gréisst am Land), d'Geriicht, de Kierfecht an den nationale Stadion ''Estádio Lino Correia'', an deem Plaz fir 12.000 Leit ass... '''[[Bissau| > méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW R31]]</noinclude> fk14dsu72ponx4w7yhkfqvuujl5htfc 10 129493 2711659 2701651 2026-10-11T18:39:36Z Volvox 4050 + Kategorie 2711659 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Athénée Lux 1 Dez 07.jpg|130px|left]] Den '''[[Athénée de Luxembourg]]''', och nach ''De Kolléisch'' oder ''Stater Kolléisch'' genannt, ass e [[Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg#De Classique (ES; Enseignement secondaire)|klassesche Lycée]] um [[Campus Geesseknäppchen]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. De ''Kolléisch'' gouf [[1603]] vun de [[Jesuitten]] als ''Collège des Jesuites'' gegrënnt an ass déi eelst [[Secondaireschoulen zu Lëtzebuerg|Secondaire-Schoul]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. 1775, ënner der [[Maria Theresia vun Éisträich]] gouf aus dem Jesuijtekolléisch de ''Kinnekleche Kolléisch'', an de [[Klerus]] huet d'Roll vun de Jesuitten iwwerholl. No der franséischer Besatzung 1795 an der Annexioun vum deemolegen [[Herzogtum Lëtzebuerg]] un d'Republik Frankräich 1797 gouf doraus eng ''École Centrale'', 1802 en ''Ecole secondaire'', 1808 e ''Collège municipal (communal)'', an 1815-1817, no der Néierlag vum [[Napoleon Bonaparte|Napoleon]], e ''Gymnasium''. 1817 gouf d'Schoul zum ''Athénée royal grand-ducal'' ernannt, an nom Ewechfale vun der Personalunioun mat Holland, 1890, zum ''Athénée grand-ducal''. Bis 1964 war d'Schoul an der [[Ënneschtgaass (Stad Lëtzebuerg)|Ënneschtgaass]] nieft der [[Kathedral Notre-Dame vu Lëtzebuerg|Kathedral]], an de Gebaier, an deenen dono bis 2019 d'[[BNL|Nationalbibliothek]] dra war. 1964 koum de Kolléisch an en deemools neit Gebai um Geesseknäppchen... '''[[Athénée de Luxembourg| > méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW R34]]</noinclude> 7q55ukq86fyinjtwwz3mi5h0nvatdoy 0 131089 2711716 2162751 2026-10-12T11:29:18Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711716 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}}{{Infobox Biographie}} De '''Gregory Michael Sporleder''', gebuer de [[24. Abrëll]] [[1964]] zu [[St. Louis]] am Bundesstaat [[Missouri]]<ref name="stl">{{Citation |URL=http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/new-documentary-screening-sunday-brings-artist-george-caleb-bingham-to/article_b657b66c-492a-5d36-9160-90f06cf9ca51.html |Titel=Archive copy |Gekuckt=2017-04-29 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20161108053147/http://www.stltoday.com/entertainment/arts-and-theatre/new-documentary-screening-sunday-brings-artist-george-caleb-bingham-to/article_b657b66c-492a-5d36-9160-90f06cf9ca51.html |Archiv-Datum=2016-11-08}}</ref>, ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] Filmschauspiller. Hien huet seng Carrière a Filmer 1989 ugefaangen<ref>[http://www.imdb.com/name/nm0819440/ Fiche op IMDb] {{en}}</ref>. De Sporleder gouf mat senge Rollen als Zaldoten a Filmer ''[[Renaissance Man]]'' (1994), ''[[The Rock (Film)|The Rock]]'' (1996) a ''[[Black Hawk Down (Film)|Black Hawk Down]]'' (2001) bekannt<ref>http://www.csfd.cz/tvurce/16618-gregory-sporleder/</ref>. == Filmographie (Auswiel) == {{Div col|cols=2}} * 1989: ''[[Say Anything...]]'' * 1990: ''[[The Grifters (Film)|The Grifters]]'' * 1992: ''[[Roadside Prophets]]'' * 1992: ''[[A League of Their Own]]'' * 1993: ''[[Trouble Bound]]'' * 1993: ''[[True Romance (Film)|True Romance]]'' * 1993: ''[[Fatal Instinct]]'' * 1994: ''[[Renaissance Man]]'' * 1995: ''[[The Outpost (Film)|The Outpost]]'' * 1996: ''[[Twister (Film 1996)|Twister]]'' * 1996: ''[[The Rock (Film)|The Rock]]'' * 1998: ''[[Clay Pigeons]]'' * 1999: ''[[Never Been Kissed]]'' * 1999: ''[[Being John Malkovich]]'' * 2001: ''[[Black Hawk Down (Film)|Black Hawk Down]]'' * 2003: ''[[S.W.A.T. (Film 2003)|S.W.A.T.]]'' * 2004: ''[[The Big Bounce (Film 2004)|The Big Bounce]]'' * 2009: ''[[Hotel for Dogs]]'' * 2009: ''[[17 Again]]'' * 2010: ''[[The Crazies (Film 2010)|The Crazies]]'' * 2010: ''[[True Blood]]'' (Tëleesserie, 6 Episoden) {{Div col end}} == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} {{DEFAULTSORT:Sporleder Gregory}} [[Kategorie:Gebuer 1964]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounsschauspiller]] 0n5tj4iseu1kp354mf0s42qkygco5el 0 131424 2711682 2244778 2026-10-12T04:35:04Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711682 wikitext text/x-wiki {{SkizzGeoUSA}}{{Aner Bedeitungen op Mooss|der Stad am US-Bundestaat Georgia|dat gemengefräit Gebitt am US-Bundestaat Kentucky|Alphoretta}} {{Infobox Uertschaft USA | Numm = Alpharetta | Spëtznumm = | Foto = Downtown Alpharetta, Georgia.JPG | Fändel = | Wopen = | Wopebreet = 125 |lat_deg= 34|lat_min= 04|lat_sec= 24 |lon_deg= 84|lon_min= 16|lon_sec= 52 | Bundesstaat = Georgia | County = [[Fulton County (Georgia)|Fulton County]] | Gegrënnt = 1858 | Fläch = | Landfläch = | Awunner = 63.038 | ZieldatumAwunner = 2014 | Agglomeratioun = | ZieldatumAgglomeratioun = | Héicht = 346 | Zäitzon = -5 | Telefonsprefix = 770/404/678 | Postcode = 30004, 30005, 30009, 30022 | Buergermeeschter = David Belle Isle | Zweet Kaart = Fulton County Georgia Incorporated and Unincorporated areas Alpharetta Highlighted.svg | Zweete Kaarttext = Alpharetta am Fulton County an am Bundesstaat Georgia }} '''Alpharetta''' ass eng Stad am Nordweste vum [[Fulton County (Georgia)|Fulton County]] am Bundesstaat [[Georgia]] an de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staate vun Amerika]].<ref>{{Citation |URL=http://www.city-data.com/city/Alpharetta-Georgia.html |Titel=Archive copy |Gekuckt=2017-05-11 |Archiv-URL=https://web.archive.org/web/20170510212521/http://www.city-data.com/city/Alpharetta-Georgia.html |Archiv-Datum=2017-05-10}}</ref> D'Stad huet 63.038 Awunner (Stand: 2014)<ref>Annual Estimates of the Resident Population for Incorporated Places: April 1, 2010 to July 1, 2014</ref> an eng Fläch vun zirka 71&nbsp;km². Se gouf am Joer [[1858]] gegrënnt.<ref>Don O'Briant. ''Newcomer's Guide to Georgia''. – S. 30 – 2009. ISBN 978-0-89587-361-3</ref> == Um Spaweck == {{Commonscat|Alpharetta, Georgia|Alpharetta}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Uertschaften am Bundesstaat Georgia]] t0nlf5ait2u3s3ow9rr664p25p8t61l 0 142378 2711719 2678414 2026-10-12T11:41:30Z InternetArchiveBot 50611 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 2711719 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Foucault's gyroscope.jpg|thumb|upright|Replique vum Foucault sengem Gyroskop]] E '''Gyroskop''', och '''Kreeselstabilisater''' oder '''Kreeselinstrument''' genannt, ass e symmetresche [[Kreesel]], dee séier an engem beweegleche Lager rotéiert. D'Lager kann eng [[kardanesch Ophänkung]] sinn oder eng Rumm a Form vun engem Käfeg. Wéinst dem Erhale vum [[Dréiimpuls]] huet de Kreesel eng héich [[Inertie]] géigeniwwer vu Lagännerungen am Raum. Gyroskope ginn als [[Navigatiounsinstrument]]er souwéi fir aktiv [[Stabilisatioun (Raumfaart)|Lagereegelung]] agesat, besonnesch an der Loft- a Raumfaart. Bei der Lagereegelung vu [[Raumfluchkierper]] wéi Satellitte gëtt ausgenotzt, datt de ganze System vu Raumfluchkierper a Gyroskop säin Dréiimpuls bäibehält a sou duerch d'Iwwerdro vum Dréiimpuls tëscht béiden d'Lag gesteiert ka ginn. Aktuell gëtt de Begrëff ''Gyro'' oder ''Kreesel'' am iwwerdroene Sënn fir vill ''[[Dréiquotesensor]]e'' benotzt, déi keng Kreesel hunn, awer de selwechten Zweck erfëlle wéi en tatsächlecht Kreeselinstrument. == Geschicht == De Gyroskop –&nbsp;haut ginn d'Begrëffer Gyroskop a Kreeselkompass synonym gebraucht&nbsp;– gouf am Joer [[1810]] vum Professer fir [[Physik]], Mathematik an Astronomie [[Johann Gottlieb Friedrich von Bohnenberger]] un der [[Universitéit Tübingen]] erfonnt; een Exemplar gouf fir d'éischt [[2004]] vum Alfons Renz, Privatdozent un der Biologescher Fakultéit Eberhard Karl Universitéit Tübingen, am Kepler-Gymnasium Tübingen nees entdeckt.<ref>Jörg F. Wagner; Helmut Sorg; Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: ''GeoBit'' 10 (2005), 4 GIS, S.&nbsp;19–24; Jörg F. Wagner; Helmut Sorg; Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: European journal of navigation. The leading journal for systems, services and applications, Bd. 3 (2005), 4, S.&nbsp;69–77; Alfons Renz: ''Bohnenbergers Gyroskop. Eine typisch Tübinger Erfindung''. In: ''Tübinger Blätter'' 93 (2007), S.&nbsp;27–34.</ref> [[1852]] hat de [[Jean Bernard Léon Foucault|Léon Foucault]] de Gyroskop bis zu der Konstruktioun a Fabrikatioun vum [[Kreeselkompass]] weiderentwéckelt, woubäi den éischte Gyroskop vun [[1810]] als Iddi net ënnerscheetbar ass a wiesentlech Grondlage fir d'Erfindung vum Kreeselkompass am Joer [[1852]] war. == Physikalesch Prinzipien == Kreeselsystemer loosse sech als [[zouene System]] ugesinn, deem säin [[Dréiimpuls]] konstant bleift. Wann eng baussenzeg Kraaft versicht fir d'Dréiachs vum Kreesel ze kippen, dann entsteet en [[Dréimoment]]. Fir de ganzen Impuls ze halen, kippt sech d'Kreeselachs vertikal zu der Kraaft déi ugräift. Den Effet ass ënner anerem vum [[Dillendapp]] bekannt. == Moossprinzipien == [[Fichier:Gyroscope wheel animation.gif|mini|Gyroskop a Beweegung (rout: Kreeselachs, gréng: Achs baussenzeg Kraaft, blo: Achs Resultat)]] Dofir sinn um Gyroskop follgend [[Moossprinzip]]ie méiglech: # D'''Stabilitéit vun der Gyroskopachs'': E fräi lafenden, symmetresche gyroskop huet d'Bestriewen, d'Richtung vun senger [[Dréiachs]] am [[Inertialraum]] bäizehalen.&nbsp;– E Bezuch vun der ''Lag'' ass ginn # D'''[[Prezessioun]]'': Versicht eng baussenzeg Kraaft, d'Achserichtung vun engem lafenden Gyroskop z'änneren, sou follegt d'Kreeselachs net der Ugrëffsrichtung dëser Kraaft, mä wäicht ''rechtwénkleg'' zu hir am Sënne vun der Kreeseldréiung aus.&nbsp;– Baussenzeg Kraaft a Prezessioun stinn an direktem Zesummenhank, eng ''Lagännerung'' gëtt moossbar Déi zwou Gesetzméissegkeeten sinn d'Grondlage vun alle Kreeselinstrumenter: Den 1.&nbsp;Saz ass eng Folleg vun der [[Masselässegkeet]], den 2.&nbsp;Saz ass eng Folleg vum [[Drallsaz]] ''(Saz vum Dréiimpuls)''. An engem ofgeschlossene System bleift nieft dem ganzen [[Impulserhalung|impuls]] och den [[Dréiimpuls]] erhalen. Stabilitéit a Prezessioun huele mat dem Dréiimpuls vum Gyroskop zou. D'Wirkung gëtt och als ''richtungshalender'' Kreesel bezeechent; wichteg technesch Uwendunge sinn de [[kënschtlechen Horizont]] an de [[Kurskreesel]] vun der Loftfaart. An der Praxis bewierkt all klengst [[Onwucht]] e luest Auswandere vun der Kreeselachs ([[Kreeseldrift]]), wat duerch bestëmmt Moossname méi oder manner reduzéiert ka ginn. D'Prezessioun gëtt an nach méi engem breeden Ausmooss ugewannt: ë.&nbsp;a. als ''Stellgréisst'' bei Aufgabe vun der mechanescher Stabiliséierung, beim [[Kreeselkompass]] bei der Nautik resp. beim [[Vermiessungskreesel]] oder beim ''Wendezeiger'' an engem Fliger. == Technesch Uwendungen == Wäit verbreet sinn d'Kreeselinstrumenter an der [[Verkéierstechnik]], besonnesch fir d'Orientéierung a fir d'[[Navigatioun]]. [[Fichier:Gyroscope hg.jpg|mini|E Gyroskop aus engem Fliger]] * An [[Auto]]e kënne mam Gyrometer Richtungsännerunge méi genee gemooss ginn, wéi iwwer d'Radstellung. Zesumme mat der Miessung vun der zeréckgeluechter Streck ass eng genee Positiounsbestëmmung méiglech ([[Koppelnavigatioun]]), déi schonn haut a munneche [[Global Positioning System|GPS]]-Navigatiounsanlagen, d'Ukënnegung fortféiert, wann d'Satellittesignaler (z.&nbsp;B. am Tunnel) ausfalen. An deen ass meeschtens e [[Vibratiounskreesel]]. * A ville [[Smartphone]]n, awer och [[Tabletcomputer|Tablette]] si Gyroskopsensoren. Si déngen och do fir weider Navigatioun wann de GPS-System ausgefall ass. Awer och fir Spillappen (z.&nbsp;B. fir d'Beweegung vu Figuren) gi se benotzt. Bei jiddwer Kreeselsystem géif awer iwwer méi laang Zäitspan all kleng Onwucht zu enger uwuessender [[Kreeseldrift]] féieren, déi besonnesch am Fluchwiese stéiere géif. Dofir goufe magnéitgestëtzt [[Gyrosyn]]-Instrumenter entwéckelt, déi d'[[Richtungsmiessung]] och iwwer méi laang Zäit stabiliséieren. * An all Fliger-[[Cockpit]] sinn an der Reegel en ettlech Kreeselinstrumenter: ** De ''[[kënschtlechen Horizont]]'' weist dem Pilot eng Linn, déi virum Start horizontal ausgeriicht gëtt. Wärend dem Fluch hält den ''Horizontkreesel'' wéinst senger Achsestabilitéit dës Linn an der Horizontaler, och wa sech de Fliger no vir, hannen oder op d'Säit leet. Domat kann een am Cockpit déi raimlech Lag vum Fliger bestëmmen, och wann et däischter ass, Wolleken oder fluchbunnbedéngte Fléikraaften eng onmëttelbar visuell Orientéierung erschwéiert (kuckt [[Instrumentefluch]]) ** De [[Kéieruweiser]] erméiglecht ee genee kontrolléierten [[Krëmmungsfluch]]. ** Der [[Kurskreesel]] erméiglecht d'Anhalung vun der Fluchrichtung. * Weider Kreeselsystemer befanne sech am Fligerrumpf a sinn do meeschtens zu engem [[Inertialt Navigatiounssystem|INS]] (Lässegkeetsnavigatioun) zesummegefaasst. Si dengen der Steierung vum [[Autopilot]] an der Annonce vu Lag- a Richtungsofwäichungen op de [[Computermonitor]]en am Cockpit. * Kreeselinstrumenter op Schluechtschëffer oder Panzeren erméiglechen déi prezis Ausriichtung vun de [[Geschëtz]]er op déi ugepeilt Ziler trotz Wellegank oder koppegem Terrain. Lagereegelung ass och an anere Beräicher vu Bedeitung (woubäi Gyroskop hei och fir Dréiquotensensore stoe kann, déi net tatsächlech op Kreeselen baséieren): * Bei [[Modellfliger]] an [[Modellhelikopter]] ginn Gyroskopen agesat, fir eng oder méi Achse géint de Wand oder géint Nieweneffete vun der Steierung ze stabiliséieren, well dës am anere Fall nëmme schwéier steierbar sinn. Dobäi koumen ufanks mechanesch Kreesel zur Uwendung, mëttlerweil ginn [[Piezo]]- oder [[Mikromechanik|SMM]]-Sensoren ''(Silicon Micro Machine)'' agesat; a béide Fäll ginn d'Steierkorrekturen iwwer integréiert [[Mikrocontroller]] direkt am Fluchmodell berechent. * Bei [[Fligerdréier]] gëtt fir Stabilisatioun vum Ufluchleetstral och eng gyroskopesch gelagert Konstruktioun benotzt, fir d'Wellebeweegunge vum Schëff net op de Stral z'iwwerdroen. * [[Torpedo]]e oder onbemannt Fluchinstrumenter wéi z.&nbsp;B. [[ballistesch Rakéite]]n brauche kee kënschtlechen Horizont. Amplaz gëtt e Kreeselinstrument direkt un d'Steierung ugeschloss, wat fir d'éischt bei der [[A4 (Rakéit)|A4]] (V2-Rakéit) am Zweete Weltkrich geschitt war. D'Kreeselsteierung déngt dozou, onerwënscht Aflëss wéi d'[[Ofdrift]] duerch Wand oder Onreegelméissegkeeten am Untdriff ze kompenséieren, fir déi programméiert Fluchbunn anzehalen. Si ass haut meeschten en Deel vun engem [[Inertiales Navigatiounssystem|inertialen Navigatiounssystem]] (INS). * An der [[Raumfaart]] dénge Kreesel fir d'Lagreegelung: Heibäi stabiliséiere sech am bal kraaftfräie Raum d'[[Lässegkeetsrad]] an d'[[Reaktiounsrad]] selwer. Moosstechnesch Aspekter spillen dobäi nëmmen eng sekundär Roll. Dat bis elo prezisest an technesch usprochsvollst Kreeselinstrument gouf fir den am Abrëll [[2004]] gestarte [[Gravity Probe|Gravity-Probe]]-Satellit konstruéiert, deem seng éischt Resultater am Abrëll [[2007]] bekannt goufen. * Och zum Asaz komme Gyroskopen a kreeselstabiliséierte [[Spektiv]]en, bei deenen d'Kreeselinstrument eng Observatioun och vu Schnellbooter oder aus Helikopteren resp. Kraaftgefierer erméiglecht gëtt. * D'[[BMW S 1000 RR]] notzt och zwee Gyroskope fir den Asaz vun der Dynamic Traction Control (kuerz DTC). * [[2009]] koume Gyroskope an der [[Nintendo|Nintendo-Erweiderung]] [[Wii-Telecommande#Erweiderungen|Wii Motion Plus]] fir d'éischt an der Ënnerhalungsindustrie an den Asaz. * Och d'„Playstation 3 Move Controller“ benotzt e gyroskopesche Sensor. * Schonn an den [[1970]]er-Joren hat de Kameramann [[Jost Vacano]] déi sougenannt ‚Joosticam‘ entwéckelt, eng Aart [[Steadicam]], mat där hien och de Film ''[[Das Boot (Film)|Das Boot]]'' verfilmt hat. Dës Technik fënnt zanter neiestem Gebrauch an der On-board-Kamera an der FIM-Motorradweltmeeschterschaft a gouf fir d'éischt um [[Sachsenring]] um Motorrad vum [[Valentino Rossi]] agesat. == Literatur == * Nina Fjodorowna Babajewa: ''Kreiselgeräte'' (Originaltitel: ''Giroskopy'', iwwersat vum Volker Christoph). Militärverlag Deutsche Demokratische Republik, Berlin [[1975]]. * Wolf von Fabeck: ''Kreiselgeräte'', Die verschiedenen Gerätetypen und ihre technische Anwendungen, prinzipbedingte Fehler und gerätetechnische Lösungen, physikalische Grundlagen. Vogel, Würzburg [[1980]], ISBN 3-8023-0612-0 (Kap. 1, 3 und 8). * Alfons Renz: ''Bohnenbergers Gyroskop. Eine typisch Tübinger Erfindung''. In: ''Tübinger Blätter'' 93 ([[2007]]), S.&nbsp;27–34. * Harro Simon: ''Instrumentenflugkunde und Navigation'', Teil I, ''Bücher der Luftfahrtpraxis'', Band 8. Reich, München [[1961]]. * Jörg F. Wagner, Helmut Sorg, Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: ''GeoBit'', 10, 2005, 4 GIS, S.&nbsp;19–24. * Jörg F. Wagner, Helmut Sorg, Alfons Renz: ''The machine of Bohnenberger''. In: ''European journal of navigation''. The leading journal for systems, services and applications, Bd. 3, [[2005]], 4, S.&nbsp;69–77. == Kuckt och == * [[Gyroskopeschen Effet]] * fir sog. optesch Gyroskope: [[Laserkreesel]] * An der Loftfaart: [[Kurskreesel]], [[Wendeweiser]], [[kënschtlechen Horizont]] == Um Spaweck == * [https://web.archive.org/web/20160304193207/http://www.personal.uni-jena.de/~p1erra/physik/protokolle/seite%20157-%20versuch%20115.pdf ''Kreeselgesetzer''.] (PDF, 287&nbsp;kB) Physikalisches Grundpraktikum, Univ.Jena * [https://web.archive.org/web/20130923232033/http://www.uni-jena.de:80/Versuch_115.html Kreiselgesetze am stehenden und hängenden Kreisel] (mat Biller) * [http://einstein.stanford.edu/content/topics/pg1.html Bericht der Stanford University] iwwer d'Instrument fir [[Gravity Probe]] * [https://www.youtube.com/watch?v=gdAmEEAiJWo Video über gyroskopisch stabilisierte CD-Player in der Schwerelosigkeit] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20100112181947/http://www.gyroscopes.org/ Ausféierlech Säit iwwer Gyroskope] {{Referenzen}} [[Kategorie:Gyroskop| ]] 68sn5260y1nr45e78htg7wb5doenn9h 10 149758 2711646 2711130 2026-10-11T17:01:48Z GilPe 14980 2711646 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn org | abovestyle = | title = {{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} | titlestyle = background-color: #BBBB66; | headerstyle = background-color: #009977; | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{If empty|{{{Kaart|}}}|{{wikidata|property|raw|P242}}}} |size=250px |alt={{{Kaartebild_alt|}}} }} | caption = {{If empty |{{{Kaartentext|}}} |{{#if: {{wikidata|property|raw|P242}} |{{#invoke:Wikidata|getImageLegendP242|FETCH_WIKIDATA}} }} }} | label1 = Aussprooch | data1 = {{#if:{{wikidata|properties|P443|P407=Q9051}}|{{wikidata|properties|raw|P443|P407=Q9051|sep=<br>|sep%s=|format=\[\[File:%p {{!}} 70px \]\]}}}} | label2 = An anere Sproochen | data2 = {{br separated entries |{{#if:{{#invoke:Infobox mapframe/lokal|otherLanguageName |fr |{{{Numm (Franséisch)|}}} |{{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} |[[Franséisch|fr]]: {{#invoke:Infobox mapframe/lokal|otherLanguageName |fr |{{{Numm (Franséisch)|}}} |{{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} |{{#if:{{#invoke:Infobox mapframe/lokal|otherLanguageName |de |{{{Numm (Däitsch)|}}} |{{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} |[[Däitsch|de]]: {{#invoke:Infobox mapframe/lokal|otherLanguageName |de |{{{Numm (Däitsch)|}}} |{{If empty|{{{Numm|}}}|{{PAGENAMEBASE}}}} }} }} }} | class2 = nickname | label3 = Land | data3 = {{If empty|{{{Land|}}}|{{wikidata|property|linked|P17}}}} | class3 = country | label4 = [[Chef-lieu]] | data4 = {{If empty|{{{Chef-lieu|}}}|{{wikidata|property|linked|P36}}}} | label5 = Gemengen | data5 = {{If empty|{{#invoke:wd|properties|linked|P527}}|{{{Gemengen|}}}}} | label6 = Fläch | data6 = {{wikidata|property|P2046}} | label7 = Awunner | data7 = {{If empty|{{{Awunner|}}}|{{wikidata|property|linked|P1082}}}} | label8 = Awunnerdatum | data8 = {{If empty|{{{Awunnerdatum|}}}|{{wikidata|qualifier|P1082|P585}}}} | label9 = Héicht (Moyenne) | data9 = {{If empty|{{#invoke:wd|properties|linked|P2044|sep=<br>}}|{{{Héicht|}}}}} | label10 = [[Lokal administrativ Unitéit|LAU]]-Code | data10 = {{If empty|{{{LAU-Code|}}}|{{wikidata|property|P782}}}} | label21 = Gegrënnt | data21 = {{If empty|{{{Gegrënnt|}}}|{{wikidata|property|P571}}}} | label24 = Opgeléist | data24 = {{If empty|{{{Opgeléist|}}}|{{wikidata|property|P576}}}} | below = {{#ifeq:{{#invoke:Wikibase|id}}|no entity||[[Fichier:Wikidata-logo-without-paddings.svg|20px|right|link=https://www.wikidata.org/wiki/{{#invoke:Wikibase|id}}]]}} }}<noinclude>{{Dokumentatioun}}</noinclude> r3w1ftzzvezck1tfzu4ad29cm5uzz02 0 153400 2711699 2528873 2026-10-12T07:50:55Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711699 wikitext text/x-wiki {{Cycling race/infobox|Q50411777}} Den '''Tour de France 2020''' war déi 107. Editioun vum [[Tour de France]] am [[Cyclissem]]. E war virgesinn, tëscht dem 17. Juni an dem 19. Juli ze fueren; wéinst der [[COVID-19-Pandemie]] gouf d'Course op d'Period tëscht dem 29. August an 20. September verréckelt.<ref>[https://www.lequipe.fr/Cyclisme-sur-route/Actualites/Le-tour-de-france-2020-reporte-du-29-aout-au-20-septembre/1127385 "Le Tour de France 2020 reporté du 29 août au 20 septembre."], ''L'Équipe'', 15. Abrëll 2020.</ref>. De ''Grand Depart'' war zu [[Nice]], d'Arrivée, wéi gewinnt, zu [[Paräis]] op der [[Avenue des Champs-Élysées]]. De Sloween [[Tadej Pogačar]] huet den Tour am Generalklassement gewonnen. == Parcours == De Parcours war am Ganzen 3.470 Kilometer laang a bestoung aus 21 Etappen, dorënner eng am individuelle [[Contre-la-montre]]. Et goung iwwer 29 [[Col (Bierg)|Colle]] vun der 2. Kategorie oder driwwer, an dat an den [[Alpen]], dem [[Massif central]], de [[Pyrenäen]], dem [[Jura (Bierger)|Jura]] an de [[Vogesen]]. ===Etappen=== {{Cycling race/listofstages|Q50411777 | row 1 : location B : [[Nice]] (Moyen Pays) | row 2 : location B : [[Nice]] (Haut Pays) | row 4 : location B : [[Orcières Merlette 1850|Orcières - Merlette]] | row 8 : location A : [[Cazères|Cazères-sur-Garonne]] | after row 9 : date : 7 Sept. | after row 9 : text : Roudag an der [[Charente-Maritime]] | after row 9 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Jour de repos]] | row 10 : location A : [[Île d'Oléron]] - [[Le Château-d'Oléron]] | row 10 : location B : [[Île de Ré]] - [[Saint-Martin-de-Ré]] | row 12 : location B : [[Sarran (Corrèze)|Sarran]] - [[Corrèze (département)|Corrèze]] | row 13 : location B : [[Puy Mary]] - [[Cantal (département)|Cantal]] | after row 15 : date : 14 Sept. | after row 15 : text : Roudag am [[Departement Isère]] | after row 15 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Jour de repos]] | row 17 : location B : [[Méribel]] - [[Col de la Loze]] | row 20 : location B : [[Planche des Belles Filles|La Planche des Belles Filles]] | row 21 : location B : [[Paräis]] - [[Avenue des Champs-Élysées|Champs-Élysées]] }} == Ekippen == Et sinn déi 19 Ekippe mat [[UCI World Tour]] Lizenz matgefuer, souwéi och [[Direct Énergie]], déi déi éischt am Klassement vun [[UCI Europe Tour 2019]] gi war. {{Cycling race/listofteams|Q50411777}} ==Generalklassement == {{Cycling race/generalclassification|Q50411777}} == Um Spaweck == * [http://www.letour.fr letour.fr] {{Commonscat}} {{Navigatioun Tour de France}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Tour de France|2020]] [[Kategorie:Vëlossport 2020]] 0mnf29ia7z902ph34srr1cof280v7a6 0 155988 2711700 2609444 2026-10-12T07:51:03Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711700 wikitext text/x-wiki {{Cycling race/infobox|Q61778309}} Den '''Tour de France 2021''' war déi 108. Editioun vum [[Tour de France]] am [[Cyclissem]]. E gouf tëscht dem 26. Juni an dem 18. Juli 2021 gefuer. Vainqueur am Generalklassement gouf den [[Tadej Pogačar]]. De Grand-Départ war zu [[Brest (Frankräich)|Brest]] (en hätt am Fong sollen zu [[Kopenhagen]] sinn, ma dat gouf wéinst der [[COVID-19-Pandemie]] annuléiert) an d'Arrivée ass wéi gewinnt op der [[Avenue des Champs-Élysées]] zu [[Paräis]]. == Parcours == De Parcours war am Ganzen 3.414,4 Kilometer laang a bestoung aus 21 Etappen. Dovu waren der 8 am flaache Land, sechs mat Koppen, sechs an de Bierger, an zwou am individuelle [[Contre-la-montre]]. Den Tour huet dat Joer just een Ausfluch baussent [[Frankräich]] gemaach, nämlech an [[Andorra]]. Et goung duerch véier Biergmassiver: de [[Massif armoricain]], de [[Massif central]], d'[[Alpen]] an [[Pyrenäen]].<ref>[https://storage-aso.lequipe.fr/ASO/cycling_tdf/parcours-route-tour-de-france-2021.pdf "Parcours 2021"] op storage-aso.lequipe.fr (gekuckt 2021-06-30à.</ref>. ===Etappen=== {{Cycling race/listofstages|Q61778309 | after row 9 : date : 5 Jul. | after row 9 : text : Roudag | after row 9 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Jour de repos]] | after row 15 : date : 12. Jul. | after row 15 : text : Roudag | after row 15 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Jour de repos]] | row 21 : location B : [[Paräis]] - [[Avenue des Champs-Élysées|Champs-Élysées]] }} == Ekippen == Et fueren 23 Ekippe mat, dorënner déi 19 mat [[UCI World Tour]] Lizenz. {{Cycling race/listofteams|Q61778309}} ==Generalklassement == {{Cycling race/generalclassification|Q61778309}} == Um Spaweck == * [http://www.letour.fr letour.fr] {{Commonscat}} {{Navigatioun Tour de France}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Tour de France|2021]] [[Kategorie:Vëlossport 2021]] [[Kategorie:UCI World Tour 2021]] 4uwtxmulv73k6vr5cr8x14q6pn4appw 0 156652 2711665 2710750 2026-10-11T18:47:51Z Volvox 4050 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Estnesch Politiker]] ewechgeholl; [[Kategorie:Politiker (Estland)]] derbäigesat 2711665 wikitext text/x-wiki {{Infobox Minister | Funktioun1 = 6. President vun Estland | Amtszäit1 = 11. Oktober 2021 – ''12. Oktober 2026'' | Virgänger = [[Kersti Kaljulaid]] | Nofollger = ''[[Ülle Madise]]'' }} Den '''Alar Karis''', gebuer de [[26. Mäerz]] [[1958]] zu [[Tartu]], an der deemoleger [[Estnesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Estnescher SSR]], ass en [[Estland|estnesche]] Biolog a [[Politiker]] (ouni Partei). Hie gouf den 31. August 2021 zum 6. Staatspresident vun der Republik Estland gewielt. Virdru war hie Professer fir [[Entwécklungsbiologie]] op der [[Universitéit Tartu]], vun 2007 bis 2012 där hire Rekter, vun 2013 bis 2018 President vum estnesche Rechnungshaff ''(Riigikontrolör)'' a vun 2018 bis 2021 Direkter vum [[Estneschen Nationalmusée]]. An den 1990er Joren huet hien als Wëssenschaftler op der [[Universitéit Hamburg]] (1991), um [[National Institute for Medical Research]] bei [[London]] (1992/93) an op der [[Erasmus-Universitéit Rotterdam]] (1993 bis 1998) geschafft. Säi Schwéierpunkt louch vun do un an der [[Molekulargenetik]]. Den 11. Oktober 2021 gouf hien als President vereedegt. Seng Nofollgerin gëtt d'[[Ülle Madise]], déi den 12. Oktober 2026 vereedegt gëtt. == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://www.etis.ee/CV/Alar_Karis/est?tabId=CV_ENG Säin CV] op etis.ee {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Karis Alar}} [[Kategorie:Estnesch Biologen]] [[Kategorie:Politiker (Estland)]] [[Kategorie:Gebuer 1958]] [[Kategorie:Presidente vun Estland]] 78fsych6vin0arcfkmv3o282yw1jxih 2711705 2711665 2026-10-12T08:14:11Z Les Meloures 580 [[Wikipedia:HotCat|HC]]: [[Kategorie:Politiker (Estland)]] ewechgeholl 2711705 wikitext text/x-wiki {{Infobox Minister | Funktioun1 = 6. President vun Estland | Amtszäit1 = 11. Oktober 2021 – ''12. Oktober 2026'' | Virgänger = [[Kersti Kaljulaid]] | Nofollger = ''[[Ülle Madise]]'' }} Den '''Alar Karis''', gebuer de [[26. Mäerz]] [[1958]] zu [[Tartu]], an der deemoleger [[Estnesch Sozialistesch Sowjetrepublik|Estnescher SSR]], ass en [[Estland|estnesche]] Biolog a [[Politiker]] (ouni Partei). Hie gouf den 31. August 2021 zum 6. Staatspresident vun der Republik Estland gewielt. Virdru war hie Professer fir [[Entwécklungsbiologie]] op der [[Universitéit Tartu]], vun 2007 bis 2012 där hire Rekter, vun 2013 bis 2018 President vum estnesche Rechnungshaff ''(Riigikontrolör)'' a vun 2018 bis 2021 Direkter vum [[Estneschen Nationalmusée]]. An den 1990er Joren huet hien als Wëssenschaftler op der [[Universitéit Hamburg]] (1991), um [[National Institute for Medical Research]] bei [[London]] (1992/93) an op der [[Erasmus-Universitéit Rotterdam]] (1993 bis 1998) geschafft. Säi Schwéierpunkt louch vun do un an der [[Molekulargenetik]]. Den 11. Oktober 2021 gouf hien als President vereedegt. Seng Nofollgerin gëtt d'[[Ülle Madise]], déi den 12. Oktober 2026 vereedegt gëtt. == Um Spaweck == {{Commonscat}} *[https://www.etis.ee/CV/Alar_Karis/est?tabId=CV_ENG Säin CV] op etis.ee {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}} {{DEFAULTSORT:Karis Alar}} [[Kategorie:Estnesch Biologen]] [[Kategorie:Gebuer 1958]] [[Kategorie:Presidente vun Estland]] 435g5jcmoxlk1ugxxuy1mpvnmicjten 0 158950 2711701 2430137 2026-10-12T07:51:10Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711701 wikitext text/x-wiki {{Cycling race/infobox|Q98043180}} Den '''Tour de France 2022''' war déi 109. Editioun vum [[Tour de France]] am [[Cyclissem]], am Kader vum [[UCI World Tour 2022]]. E gouf tëscht dem 1. an dem 24. Juli 2022 gefuer. De Grand-Départ war zu [[Kopenhagen]] (dat hätt scho sollen dat viregt Joer de Fall sinn, ma gouf wéinst der [[COVID-19-Pandemie]] op 2022 verréckelt). No 3 Deeg an Dänemark goung den Tour a Frankräich, mat ''Ausflich'' an d'Belsch an an d'Schwäiz. D'Arrivée war zu [[Paräis]] op der [[Avenue des Champs-Élysées]]. D'Schlussvictoire goung un den Dän [[Jonas Vingegaard]], mat enger Avance am General vun 3 Minutte 34 Sekonne virum [[Tadej Pogačar]], an 8 Min. 13 Sek. virum [[Geraint Thomas]]. De [[Bob Jungels]] koum op déi 12. Plaz, an de [[Kevin Geniets]] op déi 48. == Parcours == De Parcours war am Ganzen 3350,1 [[Kilometer|km]] laang a bestoung aus 21 Etappen. <!-- Dovu waren der ... am flaache Land, ...hs mat Koppen, ...s an de Bierger, an ... wou am individuelle [[Contre-la-montre]]. Beschreiwung Bierger etc. --> ===Etappen=== {{Cycling race/listofstages|Q98043180 | after row 3 : date : 4 Jul. | after row 3 : text : Roudag | after row 3 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Roudag]] | after row 9 : date : 11. Jul. | after row 9 : text : Roudag | after row 9 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Roudag]] | after row 15 : date : 18. Jul. | after row 15 : text : Roudag | after row 15 : icon : [[Fichier:Stage rest day.svg|Roudag]] }} ==Ekippen== Et waren 22 Ekippen um Depart, dorënner déi 18 mat [[UCI World Tour]] Lizenz. {{Cycling race/listofteams|Q98043180}} ==Generalklassement == {{Cycling race/generalclassification|Q98043180}} == Um Spaweck == * [http://www.letour.fr letour.fr] {{Commonscat}} {{Navigatioun Tour de France}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Tour de France|2022]] [[Kategorie:Vëlossport 2022]] c13uwsdm7jihti8og9rqv35qwka68ld 0 159126 2711702 2639583 2026-10-12T07:51:37Z GilPeBot 65660 (via JWB) 2711702 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Vëlosummer 2022 (102).jpg|thumb|Den [[CR105]] tëscht [[Habscht]] a [[Simmer]], deen de Weekend vu [[Léiffrawëschdag]] 2022 fir d'Cycliste reservéiert war.]] [[Fichier:Vëlosummer_-_panneau.jpg|thumb|Weeweiser fir d'Cyclo-Tier vum Vëlosummer]] De '''Vëlosummer''' ass eng Manifestatioun uechter d'[[Lëtzebuerg (Land)|Land]], déi zanter 2020 vum [[Ministère de la Mobilité et des Travaux publics|Mobilitéitsministère]] an Zesummenaarbecht mat der Generaldirektioun fir [[Tourismus]] vum [[Ministère de l'Économie|Wirtschaftsministère]] am Summer organiséiert gëtt. Et geet drëm fir d'Lëtzebuerger Land an d'Vëlofueren z'entdecken an awer och fir den Tourismus ze fërderen. == Geschicht == === 2020 === Déi éischt Editioun gouf 2020 an d'Liewe geruff, nodeems d'Vëlofuere besonnesch zanter dem Ufank vun der [[COVID-19-Pandemie zu Lëtzebuerg|Covid-19-Kris]] vu ville Leit nei entdeckt gouf. De Staat wollt doropshin en Akzent setze fir de [[Cyclissem]] z'ënnerstëtzen an ze stäerken<ref>{{Citation|URL=http://pch.gouvernement.lu/fr/support/recherche.html|Titel=François Bausch et Lex Delles présentent le "Vëlosummer 2020"|Gekuckt=31.07.2022|Datum=06.05.2020|Wierk=pch.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Et goufe sechs Strecke vum [[Staatsstrooss|staatleche Stroossereseau]] erausgesicht, op deenen am August 2020 just [[Cyclist]]en, [[Awunner]] an [[Régime général des transports routiers|RGTR-Busse]] fuere konnten. Ënner anerem ware follgend Strecke betraff<ref>{{Citation|URL=http://pch.gouvernement.lu/fr/support/recherche.html|Titel=François Bausch et Lex Delles présentent le "Vëlosummer 2020"|Gekuckt=01.08.2022|Datum=06.05.2020|Wierk=|Editeur=pch.gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>: * [[Alzeng]] – [[Siren]] * [[Mamer]] – [[Schëndels]] * [[Munneref]] – [[Elleng]] * [[Kéideng]] – [[Guedber]] * [[Wilwerdang]] - [[Wäiswampech]] * [[Steesel]] – [[Hënsdref]] – [[Pretten]] – [[Gousseldeng]] – [[Miersch]]. === 2021 === Bei der zweeter Editioun hu ronn 20.000 Vëlosfuerer matgemaach<ref name=":0">{{Citation|URL=http://gouvernement.lu/fr/actualites/toutes_actualites/communiques/2022/07-juillet/29-bausch-velosummer.html|Titel=Lancement du "Vëlosummer 2022"|Gekuckt=01.08.2022|Datum=29.07.2022|Wierk=|Editeur=gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>. === 2022 === Fir d'2022er Editioun déi vum 30. Juli bis den 28. August gaangen ass, waren um Territoire vu 56 Gemengen am Ganzen 11 cyclotouristesch Tier mat enger Streck vun iwwer 450 Kilometer a mat verschiddene Schwieregkeetsgraden erausgesicht ginn<ref>{{Citation|URL=https://gouvernement.lu/dam-assets/documents/actualites/2022/07-juillet/04-bausch-velosummer/velosummer-2022.pdf|Titel=Vëlosummer 2022 – Conférence de presse du 4 juillet 2022|Gekuckt=01.08.2022|Datum=04.07.2022|Editeur=gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref>. Mam Programm „[[Move we carry]]“ konnten d'Cyclisten bei méi laangen Tier hiert Gepäck vun enger Etapp op déi aner transportéiere loossen<ref name=":0" />. Déi 11 Strecke waren: {{Div col|cols=3}} * Mam [[Jangli|Jangeli]] bei d'[[D'Maus Ketti|Kätti]] * [[Sir (Baach)|Sir]]-[[Uelzecht]]dall-Tour * Family Tour am [[Minettsgéigend|Süden]] * [[Lëtzebuerg (Stad)|City]]-Tour * [[Stauséi Uewersauer|Uewersauer]]-Tour * Dräi Däller-Tour * VëloViaNorden * [[Mëllerdall]]-Tour * [[Äischdall]]-Tour * Wëlle Westen-Tour * [[Mamer (Baach)|Mamerdall]]-Tour {{Div col end}} === 2023 === Vum 29. Juli bis de 27. August 2023 konnten zwielef Tier tëscht 14 an 93&nbsp;km entdeckt ginn<ref>{{Citation|URL=https://gouvernement.lu/dam-assets/documents/actualites/2023/06-juin/30-velosummer/annexe.pdf|Titel=Vëlosummer 2023|Gekuckt=12.06.2023|Sprooch=fr}}</ref>. === 2024 === Bei der Editioun 2024 (27. Juli bis 25. August) si ronn 31.000 Leit matgefuer.<ref name=":1" /> Et goufen 13 Tier duerch 67 Gemengen (inklusiv zwou op franséischem Territoire) ugebueden.<ref>{{Citation|URL=http://gouvernement.lu/fr/gouvernement/delles-lex/actualites.html|Titel=La 5e édition du "Vëlosummer" sera lancée le samedi 27 juillet 2024|Gekuckt=2025-06-12|Datum=2024-07-26|Wierk=gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref> === 2025 === Op der 6. Editioun vum Vëlosummer gouf et tëscht dem 19. Juli an dem 24. August 17 verschidden Tier an 59 Gemengen z'entdecken.<ref name=":1">{{Citation|URL=http://gouvernement.lu/fr/actualites/agenda.html|Titel=Yuriko Backes et Eric Thill ont présenté la 6e édition du "Vëlosummer" ainsi que les prochains développements du réseau cyclable national|Gekuckt=2025-06-12|Datum=2025-06-12|Wierk=gouvernement.lu|Sprooch=fr}}</ref> Bei de 14 proposéierten Tier gouf et der dräi, bei deenen et eng kleng an eng grouss Variant gëtt. {| class="wikitable mw-collapsible" |+Vëlosummer 2025 !Tour !Numm !Distanz (km) !Vëloen déi gezielt goufen<ref>{{Citation|URL=https://gouvernement.lu/dam-assets/images-documents/actualites/2025/10/08-backes-thill-velosummer/doc/dossier-de-presse.pdf|Titel=Vëlosummer 2025 – Synthèse finale|Gekuckt=09.10.2025|Wierk=« Vëlosummer 2025 » Comptages|Editeur=gouvernement.lu|Säiten=S. 49|Sprooch=fr}}</ref> |- |'''A''' |Mamerdall‑Tour | align="right" |19,67 | align="right" |6.386 |- |'''B''' |Äischdall‑Tour | align="right" |18,96 | align="right" |2.386 |- |'''C1''' |Wëlle Westen‑Tour | align="right" |52,68 | rowspan="2" align="right" |1.787 |- |'''C2''' |Wëlle Westen Family‑Tour | align="right" |10,61 |- |'''D1''' |Mëllerdall‑Tour | align="right" |48,19 | rowspan="2" align="right" |2.922 |- |'''D2''' |Mëllerdall‑Initiation‑Tour | align="right" |15,88 |- |'''E''' |Sir‑Uelzechtdall‑Tour | align="right" |59,70 | align="right" |1.693 |- |'''F''' |Castle‑Tour | align="right" |44,42 | align="right" |3.009 |- |'''G1''' |VëloViaNorden | align="right" |36,27 | rowspan="2" align="right" |2.812 |- |'''G2''' |VëloViaNorden | align="right" |92,85 |- |'''H''' |Péckvillchen-Tour | align="right" |20,91 | align="right" |2.008 |- |'''I''' |Uewersauer-Tour | align="right" |19,35 | align="right" |3.190 |- |'''J''' |Réimertour | align="right" |15,82 | align="right" |3.507 |- |'''K''' |Circuit des Terres rouges | align="right" |31,75 | align="right" |3.507 |- |'''L''' |City-Discovery-Tour | align="right" |23,98 | align="right" |3.064 |- |'''M''' |Mam Jangeli bei d'Kätti | align="right" |25,16 | align="right" |2.049 |- |'''N''' |Mam Vëlo iwwer Kopp an Dall | align="right" |23,12 | align="right" |5.384 |- | |'''Total''' | align="right" |'''559,32''' | align="right" |'''43.704''' |} == Um Spaweck == {{Commonscat}} * Promotiounsvideo [https://www.youtube.com/watch?v=34s_P7nI8qU Vëlosummer 2022 - Lëtzebuerg, dat ass Vakanz] op [[YouTube|youtube]] * Websäit [https://www.visitluxembourg.com/velosummer Vëlosummer] op visitluxembourg.com * [http://g-o.lu/3/8RsR Iwwersiichtskaart vum Vëlosummer 2025] op geoportail.lu * [https://gouvernement.lu/fr/actualites/toutes_actualites/communiques/2025/10-octobre/08-backes-thill-velosummer.html Le Vëlosummer 2025 franchit un nouveau cap avec une hausse de 40% du nombre de cyclistes à l'arrivée] {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Tourismus zu Lëtzebuerg]] [[Kategorie:Vëlossport]] surubhckz94j8iwefq4j3mai4kz7neu 0 166161 2711704 2600827 2026-10-12T08:13:57Z Mobby 12 60927 k 2711704 wikitext text/x-wiki {{Infobox Radiosender}} D'''American Broadcasting Company''' ('''ABC''') ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] Fernseh- a [[Radiosender]] am Besëtz vun der [[The Walt Disney Company|Walt Disney Company]]. En huet säi Sëtz zu [[Manhattan]], [[New York City]].<ref>{{Citation|Titel=Company Info|URL=https://abc.com/info|Editeur=abc.com|Gekuckt=28.05.2023}}</ref> == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:US-amerikanesch Televisiounssenderen]] [[Kategorie:Radiossenderen]] auy2pob0izie2uc937hvz7pd9z1synt 0 168531 2711709 2640766 2026-10-12T09:08:38Z Mischnachtreisr 25152 2 nei an aktuell LU-Quellen zu Desinformatioun bäigesat 2711709 wikitext text/x-wiki D''''Meenungsfräiheet''' ass e fundamentaalt [[Mënscherechter|Mënscherecht]] an e wesentleche Bestanddeel vun demokratesche Gesellschaften. Si ëmfaasst d'Recht vum Eenzelen, seng Meenungen an Usiichte fräi auszedrécken, ze verbreeden an z'empfänken, ouni dobäi Forme vu staatlecher [[Zensur (Kontroll)|Zensur]] oder [[Repressioun]] ausgesat ze sinn. Dëst Recht ass a villen internationalen Ofkommessen an och an nationale Verfassunge verankert. D'Meenungsfräiheet erstreckt sech op verschidden Ausdrocksformen, dorënner geschwaten a geschriwwe Sprooch, kënschtleresch Duerstellungen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/radio/face-a-face/a/2251564.html|Titel=Face-à-face - Fred Keup vs Serge Tonnar: Fakten, Meenung oder Interpretatioun|Gekuckt=20.11.2024|Auteur=François Aulner|Familljennumm=Aulner|Virnumm=François|Datum=20.11.2024|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.wort.lu/politik/fred-keup-und-serge-tonnar-liefern-sich-schlagabtausch/27136934.html|Titel=Fred Keup und Serge Tonnar liefern sich Schlagabtausch|Gekuckt=20.11.2024|Auteur=Simone Molitor|Familljennumm=Molitor|Virnumm=Simone|Datum=20.11.2024|Editeur=Wort.lu|Sprooch=de}}</ref> an digital Kommunikatioun. Si ass enk mat der [[Pressefräiheet]] an der [[Informatiounsfräiheet]] verbonnen an ass eng wichteg Grondlag fir d'ëffentlech Diskussioun, fir politesch Bedeelegung a gesellschaftleche Fortschrëtt. == Iwwer den Ënnerscheed tëscht Tatsaachen a Meenungen == Eng Tatsaachebehaaptung ass net dat selwecht wéi eng Meenung. Et kann nëmme vun enger Tatsaachebehaaptung rieds goen, wann den Inhalt sech beleeë léisst. D'Ausso ''"D´[[Musel]] leeft vu [[Waasserbëlleg]] Richtung [[Schengen]]"'' léisst sech net beweisen (well et an der Realitéit ëmgekéiert ass, wéi sech liicht op der Plaz mat eegenen Ae beobachte léisst), an ass deemno och keng Tatsaach. Eng falsch Behaaptung wéi "Den Hitler war e Kommunist" ze widderleeën, setzt d'Erunzéie vu méi geschichtlechen a politeschen Hannergrondinformatioune viraus, an ass méi opwenneg.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2280844.html|Titel="Den Hitler war e Kommunist". Si Lige geschützt? Wéi wäit geet d'Meenungsfräiheet?|Gekuckt=5. Mäerz 2025|Auteur=Annick Goerens, François Aulner|Familljennumm=Goerens/Aulner|Virnumm=Annick/François|Datum=4. Mäerz 2025|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Esou Géigebeweisféierunge sinn ëmmer méi heefeg a Form vu sougenannte "Fakten-Checks" ze fannen, wou mam Zil vun der [[Objektivitéit]] all méiglech iwwerpréifbar Informatiounen erugezu ginn, fir kloer ze weise wat wouer ass a wat net.<ref>{{Citation|URL=https://www.dw.com/de/faktencheck-warum-hitler-kein-kommunist-war/a-71266088|Titel=Faktencheck: Warum Hitler kein Kommunist war|Gekuckt=5. Mäerz 2025|Auteur=Kathrin Wesolowski, Tetyana Klug|Familljennumm=Wesolowski/Klug|Virnumm=Kathrin/Tetyana|Datum=10. Januar 2025|Editeur=Deutsche Welle|Sprooch=de}}</ref> Meenunge si vu [[Subjektivitéit]]e markéiert. Wann eng Persoun seet ''"Ech fanne Waasserbëlleg méi schéi wéi Schengen"'', dann ass dat där Persoun hir Meenung, an dréckt just eng perséinlech Präferenz aus, déi een deele kann oder och net<ref>{{Citation|URL=https://www.wbs.legal/medienrecht/persoenlichkeitsrecht/schutz-der-ehre/|Titel=Unwahre Tatsachenbehauptung und Schmähkritik. Schutz der persönlichen Ehre vor rechtswidrigen Äußerungen|Gekuckt=16.11.2024|Datum=2024|Editeur=WBS.LEGAL Rechtsanwaltsgesellschaft mbH & Co. KG|Sprooch=de}}</ref>. == Meenungsfräiheet zu Lëtzebuerg a seng Limitten == Allerdéngs ass d'Meenungsfräiheet an deene meeschte Rechtssystemer net absolut; si kann duerch Gesetzer ageschränkt ginn, déi beispillsweis [[Diffamatioun]], [[Haassried]] oder d'Verbreedung vu falschen [[Informatioun]]e<ref name=":2">{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Geziilt-Falschinformatioun-Wei-erkennt-een-Desinformatioun-A-wei-verbreet-se-sech?pd=radio|Titel=Geziilt Falschinformatioun: Wéi erkennt een Desinformatioun? A wéi verbreet se sech?|Gekuckt=12. Oktober 2026|Familljennumm=Di Santolo|Virnumm=Luca|Datum=12.10.2026|Editeur=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref> verbidden. An der [[Lëtzebuerger Constitutioun|Lëtzebuerger Verfassung]] ass d'Meenungsfräiheet generell mam Artikel 23 gereegelt<ref>{{Citation|URL=http://data.legilux.public.lu/eli/etat/leg/constitution/1868/10/17/n1|Titel=Verfassung vum Grand-Duché vu Lëtzebuerg – Konsolidéiert Versioun, applicabel ab dem 01/07/2023|Gekuckt=25.06.2025|Datum=01.07.2023|Editeur=Etat du Luxembourg|Sprooch=lb}}</ref>, woubäi awer och aner Artikelen (cf. Art. 15 (5) bei Kanner, Art. 84 bei Deputéierten<ref>{{Citation|URL=https://100komma7.lu/news/Invite-e-vum-Dag-Claude-Wiseler|Titel=Claude Wiseler: D'Responsabilitéit vum Chamberpresident ass net engagéiert|Gekuckt=16.02.2025|Datum=13.02.2025|Wierk=https://www.100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref>, Art. 94 bei Membere vun der Regierung) dëst Thema beréieren: <blockquote>Art. 23<br>D'Meenungsfräiheet an d'Pressefräiheet si garantéiert, ofgesi vun de Strofdoten, déi am Zesummenhang mam Ausübe vun dëse Fräiheeten begaange ginn. Et dierf keng Zensur agefouert ginn.</blockquote> Deputéiert sinn opgrond vun der Verfassung nëmmen an hire Meenungsäusserunge geschützt, wann dës bei der Ausübung vun hire politesche Funktioune geschéien.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2277691.html|Titel=Sanktioune géint Tom Weidig? : Adr-Nationalkommitee ënner Drock|Gekuckt=2025-02-18|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Déi méiglech Aschränkungen zu Lëtzebuerg vun der Meenungsfräiheet ergi sech aus dem Artikel 10 vun der [[Universal Deklaratioun vun de Mënscherechter|Mënscherechtsdeklaratioun]], déi nom [[Zweete Weltkrich]]<ref>Haassried hat am Drëtte Räich d'Grondlag geluecht, fir d'Entmënschlechung an d'Verfollege vu Minoritéite, besonnesch Judden, andeems duerch systematesch Propaganda an Hetz an de Medien, d'Akzeptanz fir d'Diskriminéierung - an a leschter Konsequenz och fir den Holocaust - geschafe gi war.</ref> vun de [[Vereent Natiounen|Vereenten Natiounen]] opgestallt gouf an där Lëtzebuerg sech ugeschloss huet<ref>{{Citation|URL=https://legilux.public.lu/eli/etat/leg/loi/1953/08/29/n1/jo|Titel=Loi du 29 août 1953 portant approbation de la Convention de sauvegarde des droits de l’homme et des libertés fondamentales, signée à Rome, le 4 novembre 1950, et du Protocole additionnel, signé à Paris, le 20 mars 1952.|Gekuckt=15.11.2024|Datum=29.08.1953|Editeur=Etat du Luxembourg|Sprooch=fr}}</ref>: wann et ëm d'national Sécherheet, ëm d'Erhale vum Land als Territoire, ëm d'ëffentlech Sécherheet, ëm d'Oprechterhale vun der ëffentlecher Uerdnung, ëm d'Bekämpfe vu Verbriechen, ëm de Schutz vun der Gesondheet oder der Moral, ëm de Schutz vum Ruff oder de Rechter vu Persounen, a weider, wann et fir ze verhënneren ass, datt vertraulech Informatioune verbreet ginn, a schlussendlech, wann et gëllt ze garantéieren, datt d'Onparteilechkeet an d'Autoritéit vun der Justiz erhale bleiwen, da sinn Aschränkunge vun der Meenungsfräiheet ubruecht, déi dann duerch Gesetzer musse geholl ginn. Zu Lëtzebuerg ass et ënner anerem verbuede [[Genozid]]en ze verharmlosen<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/2275827.html|Titel=Video: Zolidd Kritik um Tom Weidig: Chamber stëmmt eestëmmeg Resolutioun géint Gewalt, Haass an Diskriminatioun|Gekuckt=16.02.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> oder d'[[Negatioun]] dovun ze bedreiwen, dorënner fält och d'Leegne vum [[Holocaust]]<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/national/a/1005572.html|Titel=Revisiounismus: Mann wéint Minimiséiere vum Holocaust viru Geriicht|Gekuckt=21.11.2024|Datum=16.02.2024|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.100komma7.lu/article/wessen/negationismus|Titel=Negationismus: Wéi wäit musse mir eis beschränken, fir fräi ze sinn?|Gekuckt=21.11.2024|Auteur=Thomas Koenig|Familljennumm=Koenig|Virnumm=Thomas|Datum=26.02.2019|Editeur=100komma7.lu|Sprooch=lb}}</ref>. === Besonnesche Schutz vu Persounen === Bedroungen ze formuléieren a mat Behaaptungen eng Persoun ze diffaméieren, fir nëmmen déi Beispiller ze nennen, si Verstéiss géint Gesetzer a sinn domat Strofdoten. D'Verbreedung vun Haass (englesch "Hate Speech", franséisch "incitation à la haine") fällt zu Lëtzebuerg ënner d'Bestëmmunge vum [[Code pénal (Lëtzebuerg)|Code pénal]], a gëtt vum Artikel 442-2 (obsessiivt Nostellen) ofgedeckt, souwéi vun den Artikele 443 bis 452 (ëffentlech Beleidegungen an Diffamation) a 454 bis 457-4 (Kapitel VI iwwer [[Rassismus]], [[Revisionismus]] an aner [[Diskriminatioun]]en)<ref name=":1">{{Citation|URL=https://www.bee-secure.lu/wp-content/uploads/2020/02/73_was-sagt-das-luxemburgische-gesetz-zu-hate-speech.pdf|Titel="Hate Speech" und das Gesetz|Gekuckt=16.11.2024|Auteur=BEE Secure|Datum=Juni 2017|Editeur=BEE Secure|Sprooch=de}}</ref>. Generell si Persoune besonnesch geschützt am Zesummenhank mat der Meenungsfräiheet, woubäi d'[[Intimsphär]], d'[[Privatsphär]] an d'[[Ëffentlechkeet]] ënnerschiddlech bewäert ginn<ref>{{Citation|URL=https://www.bpb.de/themen/recht-justiz/persoenlichkeitsrechte/244835/das-sphaerenmodell-zur-bemessung-von-persoenlichkeitsrechtsverletzungen/|Titel=Das Sphärenmodell zur Bemessung von Persönlichkeitsrechtsverletzungen|Gekuckt=17.11.2024|Auteur=Autorenteam iRights.Lab|Datum=17.03.2017|Editeur=Bundeszentrale für politische Bildung|Sprooch=de}}</ref>. === Sachlech Kritik vu Meenungen ass erlabt === Am politeschen Debat kënnt et duerchaus méi oft vir, datt eng Kritik vun enger scho geäusserter Meenung vun de Kritiséierten oder hire Sympathisanten als direkten Ugrëff op d'Meenungsfräiheet selwer duergestallt gëtt. Dobäi gëtt dee Moment vun der sachlecher Diskussioun ofgelenkt, an d'Persoun déi kritiséiert gëtt selwer zum Thema gemaach, mam Versuch se politesch, gesellschaftlech asw. ze diskreditéieren.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/radio/invite-vun-der-redaktioun/a/2346300.html|Titel=Invité vun der Redaktioun (16. Oktober) - Sam Tanson: Meenungsfräiheet ass "schreiwe wat ee wëll", mee och "geäntwert kréien"|Gekuckt=16. Oktober 2025|Auteur=François Aulner|Familljennumm=Aulner|Virnumm=François|Datum=16. Oktober 2025|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Wann déi geäussert Kritik sachlech argumentéiert ass - ëmmer am Respekt vun de Limitte vun der Meenungsfräiheet -, an esou eng begrënnte Géigemeenung duerstellt, dann ass se awer ausdrécklech als Bestanddeel vum ëffentlechen Debat erlaabt, an déi Kritiséiert mussen dermat liewen oder entspriechend drop reagéieren. Eng Kritik vun enger Meenung ass net dat selwecht wéi Zensur dervun. === De gesellschaftlechen a politeschen Debat === D’[[Overton-Fënster]] beschreift als intellektuellt Konzept de Beräich vu politeschen oder sozialen Iddien, déi zu engem bestëmmte Moment an der Gesellschaft als akzeptabel oder normal ugesi ginn. Iddien, déi dobäi bausse leien, ginn dacks als extrem oder radikal betruecht. Am politeschen Debat gëtt oft vu lénks- a rietsextremen Iddien geschwat. D’Grenze vun dëser Fënster beweegen sech mat der Zäit, wa sech d’Meenungen an d’Norme vun enger Gesellschaft änneren.<ref>{{Citation|URL=https://downloads.webis.de/theses/papers/hanslischeck_2022.pdf|Titel=Eine computergestützte Analyse über die Grenzen und Dynamik des Overton-Fensters. BACHELORARBEIT|Gekuckt=16. Oktober 2025|Auteur=David Hanslischeck|Familljennumm=Hanslischeck|Virnumm=David|Datum=4. Abrëll 2022|Editeur=Universität Leipzig|Sprooch=de}}</ref> == Meenungsfräiheet an der Online-Welt == An der haiteger, digitaliséierter Welt, steet d'Meenungsfräiheet virun neien Erausfuerderungen an Debatten. Déi massiv Verbreedung vun [[Desinformatioun]] an [[Haassried]] op [[Soziaalt Netzwierk|sozialen Netzwierker]] huet zu Diskussiounen iwwer d'Grenze vun der fräier Äusserung vu Meenungen am [[Internet]] gefouert.<ref name=":2" /><ref>{{Citation|URL=https://www.uni.lu/fhse-fr/news/comprendre-les-medias-a-lere-de-la-desinformation/|Titel=Comprendre les médias à l’ère de la désinformation [Exposition interactive « À la recherche de la vérité – Le journalisme et nous » du 22 septembre au 30 octobre 2026]|Gekuckt=12. Oktober 2026|Auteur=Uni.lu: Faculté des Sciences Humaines, des Sciences de l’Éducation et des Sciences Sociales (FHSE)|Datum=28. September 2026|Sprooch=fr}}</ref> Op där aner Säit bidden digital Plattformen nei Méiglechkeete fir de weltwäiten Austausch vun Iddien an d'Mobiliséierung vu Biergerinitiativen. De Schutz an de verantwortungsvolle Gebrauch vun der Meenungsfräiheet bleiwen zentral Themen an der gesellschaftlecher a politescher Diskussioun vum jonken 21. Joerhonnert.<ref>{{Citation|URL=https://lequotidien.lu/a-la-une/les-fake-news-inquietent-a-la-veille-des-elections/|Titel=Les fake news inquiètent à la veille des élections|Gekuckt=15.11.2024|Auteur=Geneviève Montaigu|Familljennumm=Montaigu|Virnumm=Geneviève|Datum=10.12.2022|Editeur=Le Quotidien|Sprooch=fr}}</ref><ref name=":0">{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/radio/dir-hutt-d-wuert/a/2249770.html|Titel=Dir hutt d'Wuert: Geet Iech d'Meenungsfräiheet hautdesdaags net wäit genuch oder ze wäit?|Gekuckt=15.11.2024|Auteur=Annick Goerens|Familljennumm=Goerens|Virnumm=Annick|Datum=15.11.2024|Editeur=RTL.lu|Sprooch=lb}}</ref> === Moderatioun === Op Online-Plattforme gëtt et eng Responsabilitéit vun de Bedreiwer, fir ze moderéieren<ref name=":0" />. D'Moderatioun besteet doranner, d'Inhalter vun enger Plattform z'iwwerwaachen, a problematesch Inhalter (Illegales oder Verstéiss géint spezifesch Benotzerreegelen vun der Plattform) ze läschen, an ënner Ëmstänn den Auteur ze spären. Déi Moderatioun, déi am Prinzip op d'Oprechterhale vun de gesetzlechen Aschränkunge vun der Meenungsfräiheet begrenzt ass, ass ausdrécklech net mat [[Zensur (Kontroll)|Zensur]] ze verwiesselen.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/radio/dir-hutt-d-wuert/a/2249770.html|Titel=Dir hutt d'Wuert: Geet Iech d'Meenungsfräiheet hautdesdaags net wäit genuch oder ze wäit?|Gekuckt=15. Oktober 2025|Auteur=Annick Goerens|Familljennumm=Goerens|Virnumm=Annick|Datum=15. Oktober 2025|Editeur=rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> Ëmgekéiert bedeit d'Feele vun enger Moderatioun op enger Plattform, datt d'Inhalter déi do ze fanne sinn, jee nodeem, strofbar kéinte sinn: et gëtt deemno och eng Eegeresponsabilitéit vun de Leit, déi um Internet Informatioune weiderverbreeden oder derzou bäidroen<ref>{{Citation|URL=https://www.anwalt.org/fake-news/|Titel=Fake News: Wenn von der Wahrheit kein Körnchen übrig bleibt|Gekuckt=16.11.2024|Datum=16.08.2024|Editeur=anwalt.org|Sprooch=de}}</ref>. Et gëtt wéinst e puer Grënn weltwäit keng eenheetlech Standarde fir Moderatioun vun Inhalter um Internet. D'Bedreiwer vu Plattformen, déi weltwäit opruffbar sinn, hunn hire Sëtz meeschtens am Ausland a sinn do anere Gesetzer ënnerworf. Déi selwecht Bedreiwer kënne méi oder manner beméit sinn, Moderatioun op hire Plattformen ëmzesetzen. Méiglecherweis leeë si Gesetzer och ënnerschiddlech aus, wann se Moderatioun praktizéieren<ref>{{Citation|URL=https://www.deutschlandfunk.de/section-230-haftung-sozialer-medien-duerfen-sich-twitter-co-100.html|Titel=Section 230 – Haftung Sozialer Medien. Dürfen sich Twitter & Co. selbst regulieren?|Gekuckt=16.11.2024|Auteur=Peter Weissenburger|Familljennumm=Weissenburger|Virnumm=Peter|Datum=25.05.2021|Editeur=deutschlandfunk.de|Sprooch=de}}</ref>. Meenungsäusserungen um Internet wieren, well déi grouss Plattformen ([[Facebook]], [[X (Soziaalt Netzwierk)|X]], [[Instagram]] asw.) aus de [[Vereenegt Staate vun Amerika|Vereenegte Staate]] kommen, net méiglech ouni de ''Communications Decency Act'', och bekannt als ''Section 230'': dës Reegelung betrëfft d'Haftung vun de Plattformbedreiwer fir Inhalter vun hire Benotzer<ref>{{Citation|URL=https://www.eff.org/issues/cda230|Titel=47 U.S.C. § 230|Gekuckt=16.11.2024|Editeur=Electronic Frontier Foundation|Sprooch=en}}</ref>. === Bewosst Falschmeldungen === Falschmeldungen, dacks och als "[[Fake news]]" (englesch) bezeechent, sinn u sech näischt Neies. Allerdéngs krute se wéinst der Méiglechkeet s'um Internet séier a wäit ze verbreeden, e ganz neie Stellewäert a stelle Gesellschaft a Politik virun eng grouss Erausfuerderung<ref>{{Citation|URL=https://www.bundestag.de/resource/blob/494418/4321d229204080dce488ebd0356b5db2/wd-10-067-16-pdf-data.pdf|Titel=Der Umgang mit Fake-News. Rechtslage und Reformansätze|Gekuckt=16.11.2024|Datum=2016|Editeur=Deutscher Bundestag, Wissenschaftliche Dienste|Sprooch=de}}</ref><ref>{{Citation|URL=https://www.bundestag.de/resource/blob/502158/99feb7f3b7fd1721ab4ea631d8779247/wd-10-003-17-pdf-data.pdf|Titel=Fake-News. Definition und Rechtslage|Gekuckt=16.11.2026|Datum=2017|Editeur=Deutscher Bundestag, Wissenschaftliche Dienste|Sprooch=de}}</ref>. Eng Moderatioun ass praktesch quasi net méi méiglech. Bestëmmt Tatsaachebehaaptungen kënnen, och wann se noweislech falsch sinn oder express wesentlech Informatiounen ewechloossen, heiansdo awer net illegal sinn. Wann esou Behaaptunge bewosst verbreet ginn, beispillsweis aus politesche Grënn, da geet et ganz heefeg ëm d'Verbreede vun Desinformatioun oder och ëm Haassried. Wann d'Auteuren vun esou Falschmeldungen argumentativ widderluecht ginn, da riede se sech dacks mam Schäinargument<ref name=":1" /><ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/commentaire/a/2290268.html|Titel=Tëscheruff vum Céline Eischen: Meenungsfräiheet: Liblingsschutzschëld vun de Populisten|Gekuckt=2025-03-31|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref> vun der Meenungsfräiheet eraus. E Grenzthema sinn an dësem Zesummenhank Fakteniwwerpréiwungen duerch [[Kënschtlech Intelligenz|KI]]-[[Chatbot|Chatbots]]. Net sielen ieren dës sech schonn emol bei enger Informatioun. Eng Méiglechkeet ass, datt se d'Fro vum mënschleche Fakteniwwerpréiwer esou tendenziéis gestallt kréien, datt d'Äntwert an eng bestëmmte Richtung ausfält, och wann déi net korrekt ass. Och méiglech ass, datt de KI-Chatbot bei der Fakteniwwerpréiwung - wann e soss näischt fënnt - op mannerwäertegt Quellmaterial zougräift, dat inkorrekt Informatiounen (verkleet als "Fakten") enthält. Schlussendlech kann de KI-Chatbot och bewosst esou manipuléiert gi sinn, datt e bei bestëmmten Theme mat bestëmmten Aussoen (am Sënn vu Meenungen) reagéiert, och wann dës inkorrekt, problematesch oder net iwwerpréifbar sinn.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/faktencheck/a/2313982.html|Titel=KI "iwwerpréift Fakten" a verbreet Falschinformatiounen|Gekuckt=25.06.2025|Auteur=AFP|Datum=24.06.2025|Editeur=AFP|Sprooch=lb}}</ref> == Zesummefaassung an Ausbléck == Meenungen an Tatsaache sinn net dat selwecht. Meenungen, déi ëffentlech geäussert ginn, kënnen ënner Ëmstänn géint Gesetzer verstoussen. Wa Leit sech an deem Fall beschwéieren datt ''"een haut net méi alles soe kann"'', da läit dat méiglecherweis dorun datt hir Aussoe virun den Zäite vu Soziale Medien och scho problematesch waren, mä datt et just kengem opgefall ass, deen dorobber hin aktiv gi wier (Widdersproch, Moderatioun oder Klo virum Geriicht). Dobäi kënnt och eng gesellschaftlech Entwécklung, déi mécht datt d'Leit eng Tendenz hunn, fir vill méi genee ze liesen, wie wat gesot oder geschriwwen huet: wann d'Grenz tëscht Tatsaachebehaaptung a Meenung net eendeiteg ass, kann et zu Problemer kommen. An der Online-Welt ass am Ament net kloer a wéi eng Richtung d'Entwécklung geet: wäert et méi oder manner Reguléierung ginn, dat och besonnesch am Hibléck op den Asaz vu [[Kënschtlech Intelligenz|kënschtlecher Intelligenz]]? Mat K.I. kann een haut schonn theoretesch jidder Eenzelem seng perséinlech [[Filterblos]] bauen<ref>Harari, Yuval Noah (2024). Nexus: A Brief History of Information Networks from the Stone Age to AI. New York: Random House. <nowiki>ISBN 9780593467169</nowiki>.</ref>, wou deem seng Meenung ëmmer bestätegt a verstäerkt gëtt<ref>{{Citation|URL=https://www.nbcnews.com/tech/internet/republican-bot-campaign-trump-x-twitter-elon-musk-fake-accounts-rcna173692|Titel=An AI-powered bot army on X spread pro-Trump and pro-GOP propaganda, research shows|Gekuckt=17.11.2024|Auteur=Kevin Collier|Familljennumm=Collier|Virnumm=Kevin|Datum=16.10.2024|Editeur=NBC News|Sprooch=en}}</ref>. Dat ass eng ganz grouss Gefor fir d'Demokratie, well sou Filterblosen e staarken Afloss op d'Meenung duerstellen. Eng fräi Meenungsbildung setzt viraus, datt een all wesentlech Informatiounen (Tatsaachen) iwwer en Thema kann zur Kenntnis huelen, a net just eng tendenziéis Auswiel dovunner oder glat gefälscht, respektiv manipuléiert Informatiounen.<ref>{{Citation|URL=https://www.rtl.lu/news/faktencheck/a/2276574.html|Titel=Faktencheck: KI, eng nei Front vun Desinformatioun|Gekuckt=16.02.2025|Wierk=www.rtl.lu|Sprooch=lb}}</ref>{{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Rechtsstaat]] [[Kategorie:Grondrechter]] [[Kategorie:Mënscherechter]] 8ugpb9httjpwkpjww4qdh2jjmdsoxn1 10 171058 2711651 2624154 2026-10-11T18:37:40Z Volvox 4050 + Kategorie 2711651 wikitext text/x-wiki <!-- ARTIKEL AN TEASER MUSSEN AKTUALISEIERT GINN --> [[Fichier:FCI Logo4.jpg|110px|left]] Den '''[[FC Blo-Wäiss Izeg]] a.s.b.l.''' ass e [[lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergesche]] [[Foussball]]veräin vun [[Izeg]]. E gouf 1941 als "FC Blô-Weiss Itzég" gegrënnt, a gläich drop an "FK Blau-Weiß Itzig" zwangsëmbenannt. 1944 gouf dësen nees an "FC Blo-Weiss Itzeg" zeréckbenannt. Vun 1919-1923 an eng zweet Kéier vun 1926-1928 gouf et e weidere Foussballclub zu Izeg, dësst ënnert dem Numm "FC Excelsior Itzig". Den FC Blo-Wäiss Izeg huet 850 Memberen, dovu 716 lizenzéiert Sportler (281 Senioren/Veteranen, 76 Dammen, 359 Jugendlizenzen). E spillt seng Heem-Matcher um [[Stade Albert-Kongs]]. D'Clubfaarwe si blo a wäiss. An der Saison 2022/23 spillt d'1. Ekipp vun de Männer an der 1. Divisioun / 2. Bezierk, an d'Dammenekipp an der 1. Liga. D'Izeger Dammenekipp huet sech zanter 2006 e puermol mat anere Veräiner zesummegedoen an als Entente um Championnat deelgeholl... '''[[FC Blo-Wäiss Izeg| > méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW T1]]</noinclude> pydp3saj5qy1q58brsrt0gv9tek76r4 10 171706 2711652 2630247 2026-10-11T18:38:12Z Volvox 4050 + Kategorie 2711652 wikitext text/x-wiki [[Fichier: Sabs.jpg|130px|left]] '''''[[Black Sabbath]]''''' war eng englesch [[Rockmusek|Rock-]] an [[Heavy Metal|Heavy-Metal]]-Band, déi 1968 vum Gittarist Tony Iommi, dem Bassist Geezer Butler, dem Sänger [[Ozzy Osbourne]] an dem Drummer Bill Ward gegrënnt gouf. Am Laf vun de Joren hunn d'Membere vun der Band reegelméisseg gewiesselt an nëmmen den Tony Iommi war permanent dobäi. D'Originalbesetzung ass 1997 erëm mam Osbourne zesummekomm an huet de Livealbum ''Reunion'' opgeholl. D'Band huet sech 2017 offiziell opgeléist, mee war 2025 nach eng Kéier fir e leschte gemeinsame Concert zesumme komm. Black Sabbath ginn dacks als Pionéier vun der Heavy-Metal-Musek bezeechent. D'Band huet mat Placke wéi ''Black Sabbath'' (1970), ''Paranoid'' (1970) a ''Master of Reality'' (1971) gehollef de Genre ze definéieren. Si huet weltwäit iwwer 70 Millioune Placke verkaaft an zwéi [[Grammy Award]]s gewonnen... '''[[Black Sabbath|>&nbsp;méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW T2]]</noinclude> h1vjic34pzbwrz32sl36qdcn7iz19wm 0 172510 2711647 2711625 2026-10-11T18:21:45Z Les Meloures 580 /* Pedologie */ k 2711647 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Écaussinnes | Wopen = Blason ville be Ecaussinnes.svg | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}} | Provënz = {{Provënz Hainaut}} | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]] | Gemeng = | Telefonszon = 071 | Postcode = 7190 / 7191 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch =3 486 ha | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | Kaarttext = }} '''Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Les Scåssenes'') ass eng belsch Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. D'Gemeng ass bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] duerch d'Fusioun vun de fréiere Gemengen [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Écaussinnes-Lalaing]] a [[Marche-lez-Écaussinnes]] entstanen. ==Geographie== ===Nopeschgemengen === {{Nopeschgemengen |ville = Écaussinnes |nord = [[Braine-le-Comte]] |nord-est = [[Braine-le-Comte]]/[[Seneffe]] |est = [[Seneffe]] |sud-est = [[Seneffe]] |sud = [[Le Rœulx]]/[[La Louvière]]/[[Seneffe]] |sud-ouest = [[Le Rœulx]] |ouest = [[Soignies]] |nord-ouest = [[Braine-le-Comte]] }} ===Allgemenges=== Den Territoire vun der Gemeng dee keng grouss Héichtenënnerscheeder opweises huet (100-150 m) gesäit awer wéinst de villen Däll vun de Baachen éischter hiwweleg aus, sou datt sech zoue Landschafte mat oppenen ofwiesselen. Déi oppen Deeler gi vun der Landwirtschaft benotzt, déi éischter zouen Däll si mat [[Pëppel]]en, [[Kappweiden]] a Traisch, dacks [[Wäissdar]], bewuess. D'''Crète de la Houssière'' ass mat 150&nbsp;m eng vun den héije Plazen, souwéi d'Uertschaft [[Henripont]] déi op 140&nbsp;m läit. Deen hiwwelegen Aspekt huet awer näischt mat den ''Ardennes brabanconnes'' ze dinn, en Ausdrock dee sech just op d'Ëmgéigend vun Henripont a Ronquières bezitt. ===Hydrographie=== Duerch d'Gemeng zitt sech an Nord-Ostrichtung de schmuelen Dall vun der [[Sennette]] (och nach als ''Marka'' a ''Petite Senne'' bekannt), déi zu [[Clabecq]] an d'[[Senne (Floss)|Senne]] leeft. Se huet als Nieweflëss um Gebitt vun der Gemeng e puer Baachen, wéi de ''Ruisseau de Brabant'', de ''Ruisseau de Bouleng'' an de ''Ruisseau de Payelle'' zu Marche-lez-Écaussinnes, de ''Ruisseau de Mignault'', de ''Ruisseau de Waugenée'' an de ''Ruisseau de la Dîme'' zu Écaussinnes-d'Enghien an de ''Ruisseau des Robinettes'' an de ''Ruisseau des Gueux'' zu Écaussinnes-Lalaing. Iwwer de Réck tëscht [[Ronquières]] a Marche-lez-Écaussinnes, op dem [[Wasserscheet]] vun der [[Samme]] an der Seneffe, leeft de Scheetbaseng vum [[Kanal Bréissel-Charleroi]] deen do mat 166&nbsp;m säin héchste Punkt huet. ===Geologie=== Écaussinnes läit am grousse Ganzen op Fielsformationen aus dem [[Paleozoikum]] dem seng Couchë vum [[Devon (Geologie)|Devon]] a vum [[Karbon]], déi bei den [[Variszesch Orogenese|herzynesche]] Plissementer, erausgehuewe goufen a liicht no Süden offalen, zum nërdleche Bord vum Baseng vun Namouer gehéieren. Doriwwer hate sech tertiär a Quartär-Formatiounen ofgelagert, déi lues a lues erodéiert goufen, sou datt elo am Dall vun der Sennette primär Fielsen ustinn, besonnesch [[Kallek]], [[Dolomit]] a [[Psammit]]. Déi Fielse goufen och plazeweis exploitéiert sou datt ee laanscht d'Senette nach en ettlech kleng Steekaule fënnt déi net méi a Betrib sinn. Tëscht ''La Folie'' a ''Watiamont'' kann ee gutt geologesch Uschnëtter vun de verschiddene Couchë vum ieweschten Devon gesinn. ===Pedologie=== ====Landwirtschaftleche Wäert==== =====Leembiedem===== =====Sandeg Biedem===== =====Leem-Kisel-Biedem===== ===Bëscher=== Mat 37 Hektar ass d'Bëschfläch relativ kleng a besteet haaptsächlech aus Pëppelen an Nolenhëlzer. Aner Bamaarte gëtt et just an de Parke vun den zwee Schlässer. ==Geschicht== Déi éischt Uertschaften op déi d’Gemeng zeréckgeet waren zwou grouss ''Seigneurerien'' an zwar d<nowiki>'</nowiki>''Franchise d'Hubersart'' an de ''Franc-fief Moreau'', sou wéi eng Enclave mam Numm ''Héripont en Écaussinnes'' an d'Héichbuerge vu Mortier a vun Tassenières an d'Herrschaft vu Cambron. Wéi am [[12. Joerhonnert]] den Afloss vun der Kierch méi grouss gouf, goufen op deem Gebitt zwou Paren installéiert, mat den Nimm ''Écaussinnes-Saint-Remy'' an ''Écaussinnes-Sainte Aldegonde''. Écaussines-Saint-Remy gouf am Laf vum [[14. Joerhonnert]] an Écaussinnes-d'Enghien ëmgedeeft wéi de Wicard d'Écaussinnes dem Englebert d'Enghien d'Herrschaft ''Follie'' verkaaft huet. Bei der selwechter Geleeënheet gouf well den Englebert mat enger gewësser Marie de Lalaing bestuet war, Écaussinnes–Sainte-Aldegonde an Écaussinnes-Lalaing ëmgenannnt. Marche-lez-Écaussinnes krut säin Numm wéinst der Baach ''Marka'' déi haut Sennette heescht, an déi deemools d’Grenz tëscht dem [[Hainaut]] an dem [[Brabant]] gmaach huet. Déi Grenzsituatioun erkläert och firwat datt net manner wéi 4 Schlässer do gebaut goufen. ===Wopen=== {|class =wikitable |[[Fichier:Blason ville be Ecaussinnes.svg|80px]]|| Beschreiwung am Originaltext: Écartelé : aux 1 et 4 écartelé aux a et b de de gueules à dix losanges d'agent posées 3, 3, 3 et 1 qui est Lalaing et aux b et c d'or à trois lions de gueules qui est Rœulx dit d'Écaussines, aux 2 et 3 de sinople au lion d'argent armé, lampassé et couronné d'or, au chef d'argent chargé de trois aiglettes de sable. Sur le tout écartelé : aux 1 et 4 d'argent à cinq fasces d'azur, au lion de gueules à la queue fourchue armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout qui est Luxembourg-Houffalize, aux 2 et 3 d'argent à deux pals de gueules, qui est Orley et sur le tout gironné d'argent et de sable de dix pièces, chaque giron de sable chargé de trois croix recroisettées au pied fiché d'or, les pieds dirigés vers le cœur de l'écu qui est Enghien. De Wopen ass entstanen, wéi no der Fusioun vun den dräi fréiere Gemengen no enger neier ''Carte d'identité'' gesicht gouf. De ''Cercle d'histoire et d'information locale'' huet dunn e Wope proposéiert an deem d'Wope vun de fréiere Gemenge sollten zesummegefaasst ginn. Déi Propositioun gouf den 20. Februar 1978 vum Gemengerot ugeholl an de 7. Juni 1979 mat engem Arrêté royal confirméiert. De Wope besteet deemno aus de Wope vun Écaussinnes-Lalaing (1 a 4), Marche-lez-Écaussinnes (2 an 3) an Écaussinnes-d'Enghien (an der Mëtt) |} ==Kuckeswäertes== ===Monumenter a klasséiert Plazen=== {|class = wikitable |align="center" width="150px"| Plaz ||align="center"| Bezeechnung||align="center"| Datum vum Klassement |- |rowspan="2"|Écaussines-d'Enghien ||D'Waassermille vu Combreuil, mam Rad an den Opleeër<br>Den Ëmrank dervun||align="center"| 27.04.1990<br>04.07.1991 |- |D'Schlass ''Château de la Follie'' mat den Dependancen souwéi verschidden Deeler am Schlass|| align="center"| 07.07.1976 |- |rowspan="4"|Écaussinnes-Lalaing|| D'Kierch ''Sainte-Aldgonde''<br>De Parvis an en Deel vum Kierfecht|| align="center"|10.11.1955<br>30.03.1990 |- |D'Paschtoueschhaus an de Gaart ||align="center"|30.03.1990 |- |D'Kapell ''Notre Dame de Liesse ||align="center"|28.05.1973 |- |D'Buerg, d'Gäert, de befestegten Haff mat Ëmrank sou wéi en Deel vum Laf vun der Sennette an de Millendäich.|| align="center" |08.09.1983 |} ===Kierchen=== * Kierch ''Saint-Remy'' * Kierch ''Sacré-Coeur'' * Kierch ''Saint-Géry'' * Kierch ''Sainte-Aldegonde'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Hainaut}} ==Quellen== Informatiounen iwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.). [[Kategorie:Gemengen an der Provënz Hainaut]] jpf2f7mkzsupg9ssngl1yaj28o9rmnx 2711648 2711647 2026-10-11T18:30:01Z Les Meloures 580 /* Geologie */ .... 2711648 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Écaussinnes | Wopen = Blason ville be Ecaussinnes.svg | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}} | Provënz = {{Provënz Hainaut}} | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]] | Gemeng = | Telefonszon = 071 | Postcode = 7190 / 7191 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch =3 486 ha | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | Kaarttext = }} '''Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Les Scåssenes'') ass eng belsch Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. D'Gemeng ass bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] duerch d'Fusioun vun de fréiere Gemengen [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Écaussinnes-Lalaing]] a [[Marche-lez-Écaussinnes]] entstanen. ==Geographie== ===Nopeschgemengen === {{Nopeschgemengen |ville = Écaussinnes |nord = [[Braine-le-Comte]] |nord-est = [[Braine-le-Comte]]/[[Seneffe]] |est = [[Seneffe]] |sud-est = [[Seneffe]] |sud = [[Le Rœulx]]/[[La Louvière]]/[[Seneffe]] |sud-ouest = [[Le Rœulx]] |ouest = [[Soignies]] |nord-ouest = [[Braine-le-Comte]] }} ===Allgemenges=== Den Territoire vun der Gemeng dee keng grouss Héichtenënnerscheeder opweises huet (100-150 m) gesäit awer wéinst de villen Däll vun de Baachen éischter hiwweleg aus, sou datt sech zoue Landschafte mat oppenen ofwiesselen. Déi oppen Deeler gi vun der Landwirtschaft benotzt, déi éischter zouen Däll si mat [[Pëppel]]en, [[Kappweiden]] a Traisch, dacks [[Wäissdar]], bewuess. D'''Crète de la Houssière'' ass mat 150&nbsp;m eng vun den héije Plazen, souwéi d'Uertschaft [[Henripont]] déi op 140&nbsp;m läit. Deen hiwwelegen Aspekt huet awer näischt mat den ''Ardennes brabanconnes'' ze dinn, en Ausdrock dee sech just op d'Ëmgéigend vun Henripont a Ronquières bezitt. ===Hydrographie=== Duerch d'Gemeng zitt sech an Nord-Ostrichtung de schmuelen Dall vun der [[Sennette]] (och nach als ''Marka'' a ''Petite Senne'' bekannt), déi zu [[Clabecq]] an d'[[Senne (Floss)|Senne]] leeft. Se huet als Nieweflëss um Gebitt vun der Gemeng e puer Baachen, wéi de ''Ruisseau de Brabant'', de ''Ruisseau de Bouleng'' an de ''Ruisseau de Payelle'' zu Marche-lez-Écaussinnes, de ''Ruisseau de Mignault'', de ''Ruisseau de Waugenée'' an de ''Ruisseau de la Dîme'' zu Écaussinnes-d'Enghien an de ''Ruisseau des Robinettes'' an de ''Ruisseau des Gueux'' zu Écaussinnes-Lalaing. Iwwer de Réck tëscht [[Ronquières]] a Marche-lez-Écaussinnes, op dem [[Wasserscheet]] vun der [[Samme]] an der Seneffe, leeft de Scheetbaseng vum [[Kanal Bréissel-Charleroi]] deen do mat 166&nbsp;m säin héchste Punkt huet. ===Geologie=== Écaussinnes läit am grousse Ganzen op Fielsformationen aus dem [[Paleozoikum]] dem seng Couchë vum [[Devon (Geologie)|Devon]] a vum [[Karbon]], déi bei den [[Variszesch Orogenese|herzynesche]] Plissementer, erausgehuewe goufen a liicht no Süden offalen, zum nërdleche Bord vum Baseng vun Namouer gehéieren. Doriwwer hate sech tertiär a Quartär-Formatiounen ofgelagert, déi lues a lues erodéiert goufen, sou datt elo am Dall vun der Sennette primär Fielsen ustinn, besonnesch [[Kallek]], [[Dolomit]] a [[Psammit]]. Déi Fielse goufen och plazeweis exploitéiert sou datt ee laanscht d'Senette nach en ettlech kleng Steekaule fënnt déi net méi a Betrib sinn. Tëscht ''La Folie'' a ''Watiamont'' kann ee gutt geologesch Uschnëtter vun de verschiddene Couchë vum ieweschten Devon gesinn. Ronderëm eng vun deene Stekaulen, der ''Carrière de Restaumont'' gouf 2014 e ronn 57 ha grousst Natureservat ugeluecht<ref>[https://wallex.wallonie.be/files/pdfs/6/11852_Arr%C3%AAt%C3%A9_du_Gouvernement_wallon_cr%C3%A9ant_la_r%C3%A9serve_naturelle_domaniale_de_%C2%AB_La_Carri%C3%A8re_de_Restaumont_%C2%BB_%C3%A0_Ecaussinnes_04-07-2017-.pdf. 24 avril 2014 - Arrêté du Gouvernement wallon créant la réserve naturelle domaniale de « La Carrière de Restaumont » à Ecaussinnes]</ref> ===Pedologie=== ====Landwirtschaftleche Wäert==== =====Leembiedem===== =====Sandeg Biedem===== =====Leem-Kisel-Biedem===== ===Bëscher=== Mat 37 Hektar ass d'Bëschfläch relativ kleng a besteet haaptsächlech aus Pëppelen an Nolenhëlzer. Aner Bamaarte gëtt et just an de Parke vun den zwee Schlässer. ==Geschicht== Déi éischt Uertschaften op déi d’Gemeng zeréckgeet waren zwou grouss ''Seigneurerien'' an zwar d<nowiki>'</nowiki>''Franchise d'Hubersart'' an de ''Franc-fief Moreau'', sou wéi eng Enclave mam Numm ''Héripont en Écaussinnes'' an d'Héichbuerge vu Mortier a vun Tassenières an d'Herrschaft vu Cambron. Wéi am [[12. Joerhonnert]] den Afloss vun der Kierch méi grouss gouf, goufen op deem Gebitt zwou Paren installéiert, mat den Nimm ''Écaussinnes-Saint-Remy'' an ''Écaussinnes-Sainte Aldegonde''. Écaussines-Saint-Remy gouf am Laf vum [[14. Joerhonnert]] an Écaussinnes-d'Enghien ëmgedeeft wéi de Wicard d'Écaussinnes dem Englebert d'Enghien d'Herrschaft ''Follie'' verkaaft huet. Bei der selwechter Geleeënheet gouf well den Englebert mat enger gewësser Marie de Lalaing bestuet war, Écaussinnes–Sainte-Aldegonde an Écaussinnes-Lalaing ëmgenannnt. Marche-lez-Écaussinnes krut säin Numm wéinst der Baach ''Marka'' déi haut Sennette heescht, an déi deemools d’Grenz tëscht dem [[Hainaut]] an dem [[Brabant]] gmaach huet. Déi Grenzsituatioun erkläert och firwat datt net manner wéi 4 Schlässer do gebaut goufen. ===Wopen=== {|class =wikitable |[[Fichier:Blason ville be Ecaussinnes.svg|80px]]|| Beschreiwung am Originaltext: Écartelé : aux 1 et 4 écartelé aux a et b de de gueules à dix losanges d'agent posées 3, 3, 3 et 1 qui est Lalaing et aux b et c d'or à trois lions de gueules qui est Rœulx dit d'Écaussines, aux 2 et 3 de sinople au lion d'argent armé, lampassé et couronné d'or, au chef d'argent chargé de trois aiglettes de sable. Sur le tout écartelé : aux 1 et 4 d'argent à cinq fasces d'azur, au lion de gueules à la queue fourchue armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout qui est Luxembourg-Houffalize, aux 2 et 3 d'argent à deux pals de gueules, qui est Orley et sur le tout gironné d'argent et de sable de dix pièces, chaque giron de sable chargé de trois croix recroisettées au pied fiché d'or, les pieds dirigés vers le cœur de l'écu qui est Enghien. De Wopen ass entstanen, wéi no der Fusioun vun den dräi fréiere Gemengen no enger neier ''Carte d'identité'' gesicht gouf. De ''Cercle d'histoire et d'information locale'' huet dunn e Wope proposéiert an deem d'Wope vun de fréiere Gemenge sollten zesummegefaasst ginn. Déi Propositioun gouf den 20. Februar 1978 vum Gemengerot ugeholl an de 7. Juni 1979 mat engem Arrêté royal confirméiert. De Wope besteet deemno aus de Wope vun Écaussinnes-Lalaing (1 a 4), Marche-lez-Écaussinnes (2 an 3) an Écaussinnes-d'Enghien (an der Mëtt) |} ==Kuckeswäertes== ===Monumenter a klasséiert Plazen=== {|class = wikitable |align="center" width="150px"| Plaz ||align="center"| Bezeechnung||align="center"| Datum vum Klassement |- |rowspan="2"|Écaussines-d'Enghien ||D'Waassermille vu Combreuil, mam Rad an den Opleeër<br>Den Ëmrank dervun||align="center"| 27.04.1990<br>04.07.1991 |- |D'Schlass ''Château de la Follie'' mat den Dependancen souwéi verschidden Deeler am Schlass|| align="center"| 07.07.1976 |- |rowspan="4"|Écaussinnes-Lalaing|| D'Kierch ''Sainte-Aldgonde''<br>De Parvis an en Deel vum Kierfecht|| align="center"|10.11.1955<br>30.03.1990 |- |D'Paschtoueschhaus an de Gaart ||align="center"|30.03.1990 |- |D'Kapell ''Notre Dame de Liesse ||align="center"|28.05.1973 |- |D'Buerg, d'Gäert, de befestegten Haff mat Ëmrank sou wéi en Deel vum Laf vun der Sennette an de Millendäich.|| align="center" |08.09.1983 |} ===Kierchen=== * Kierch ''Saint-Remy'' * Kierch ''Sacré-Coeur'' * Kierch ''Saint-Géry'' * Kierch ''Sainte-Aldegonde'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Hainaut}} ==Quellen== Informatiounen iwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.). [[Kategorie:Gemengen an der Provënz Hainaut]] 7so40nqh3247ms43txacifec6750cqc 2711649 2711648 2026-10-11T18:30:57Z Les Meloures 580 /* Quellen */ k 2711649 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Écaussinnes | Wopen = Blason ville be Ecaussinnes.svg | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}} | Provënz = {{Provënz Hainaut}} | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]] | Gemeng = | Telefonszon = 071 | Postcode = 7190 / 7191 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch =3 486 ha | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | Kaarttext = }} '''Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Les Scåssenes'') ass eng belsch Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. D'Gemeng ass bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] duerch d'Fusioun vun de fréiere Gemengen [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Écaussinnes-Lalaing]] a [[Marche-lez-Écaussinnes]] entstanen. ==Geographie== ===Nopeschgemengen === {{Nopeschgemengen |ville = Écaussinnes |nord = [[Braine-le-Comte]] |nord-est = [[Braine-le-Comte]]/[[Seneffe]] |est = [[Seneffe]] |sud-est = [[Seneffe]] |sud = [[Le Rœulx]]/[[La Louvière]]/[[Seneffe]] |sud-ouest = [[Le Rœulx]] |ouest = [[Soignies]] |nord-ouest = [[Braine-le-Comte]] }} ===Allgemenges=== Den Territoire vun der Gemeng dee keng grouss Héichtenënnerscheeder opweises huet (100-150 m) gesäit awer wéinst de villen Däll vun de Baachen éischter hiwweleg aus, sou datt sech zoue Landschafte mat oppenen ofwiesselen. Déi oppen Deeler gi vun der Landwirtschaft benotzt, déi éischter zouen Däll si mat [[Pëppel]]en, [[Kappweiden]] a Traisch, dacks [[Wäissdar]], bewuess. D'''Crète de la Houssière'' ass mat 150&nbsp;m eng vun den héije Plazen, souwéi d'Uertschaft [[Henripont]] déi op 140&nbsp;m läit. Deen hiwwelegen Aspekt huet awer näischt mat den ''Ardennes brabanconnes'' ze dinn, en Ausdrock dee sech just op d'Ëmgéigend vun Henripont a Ronquières bezitt. ===Hydrographie=== Duerch d'Gemeng zitt sech an Nord-Ostrichtung de schmuelen Dall vun der [[Sennette]] (och nach als ''Marka'' a ''Petite Senne'' bekannt), déi zu [[Clabecq]] an d'[[Senne (Floss)|Senne]] leeft. Se huet als Nieweflëss um Gebitt vun der Gemeng e puer Baachen, wéi de ''Ruisseau de Brabant'', de ''Ruisseau de Bouleng'' an de ''Ruisseau de Payelle'' zu Marche-lez-Écaussinnes, de ''Ruisseau de Mignault'', de ''Ruisseau de Waugenée'' an de ''Ruisseau de la Dîme'' zu Écaussinnes-d'Enghien an de ''Ruisseau des Robinettes'' an de ''Ruisseau des Gueux'' zu Écaussinnes-Lalaing. Iwwer de Réck tëscht [[Ronquières]] a Marche-lez-Écaussinnes, op dem [[Wasserscheet]] vun der [[Samme]] an der Seneffe, leeft de Scheetbaseng vum [[Kanal Bréissel-Charleroi]] deen do mat 166&nbsp;m säin héchste Punkt huet. ===Geologie=== Écaussinnes läit am grousse Ganzen op Fielsformationen aus dem [[Paleozoikum]] dem seng Couchë vum [[Devon (Geologie)|Devon]] a vum [[Karbon]], déi bei den [[Variszesch Orogenese|herzynesche]] Plissementer, erausgehuewe goufen a liicht no Süden offalen, zum nërdleche Bord vum Baseng vun Namouer gehéieren. Doriwwer hate sech tertiär a Quartär-Formatiounen ofgelagert, déi lues a lues erodéiert goufen, sou datt elo am Dall vun der Sennette primär Fielsen ustinn, besonnesch [[Kallek]], [[Dolomit]] a [[Psammit]]. Déi Fielse goufen och plazeweis exploitéiert sou datt ee laanscht d'Senette nach en ettlech kleng Steekaule fënnt déi net méi a Betrib sinn. Tëscht ''La Folie'' a ''Watiamont'' kann ee gutt geologesch Uschnëtter vun de verschiddene Couchë vum ieweschten Devon gesinn. Ronderëm eng vun deene Stekaulen, der ''Carrière de Restaumont'' gouf 2014 e ronn 57 ha grousst Natureservat ugeluecht<ref>[https://wallex.wallonie.be/files/pdfs/6/11852_Arr%C3%AAt%C3%A9_du_Gouvernement_wallon_cr%C3%A9ant_la_r%C3%A9serve_naturelle_domaniale_de_%C2%AB_La_Carri%C3%A8re_de_Restaumont_%C2%BB_%C3%A0_Ecaussinnes_04-07-2017-.pdf. 24 avril 2014 - Arrêté du Gouvernement wallon créant la réserve naturelle domaniale de « La Carrière de Restaumont » à Ecaussinnes]</ref> ===Pedologie=== ====Landwirtschaftleche Wäert==== =====Leembiedem===== =====Sandeg Biedem===== =====Leem-Kisel-Biedem===== ===Bëscher=== Mat 37 Hektar ass d'Bëschfläch relativ kleng a besteet haaptsächlech aus Pëppelen an Nolenhëlzer. Aner Bamaarte gëtt et just an de Parke vun den zwee Schlässer. ==Geschicht== Déi éischt Uertschaften op déi d’Gemeng zeréckgeet waren zwou grouss ''Seigneurerien'' an zwar d<nowiki>'</nowiki>''Franchise d'Hubersart'' an de ''Franc-fief Moreau'', sou wéi eng Enclave mam Numm ''Héripont en Écaussinnes'' an d'Héichbuerge vu Mortier a vun Tassenières an d'Herrschaft vu Cambron. Wéi am [[12. Joerhonnert]] den Afloss vun der Kierch méi grouss gouf, goufen op deem Gebitt zwou Paren installéiert, mat den Nimm ''Écaussinnes-Saint-Remy'' an ''Écaussinnes-Sainte Aldegonde''. Écaussines-Saint-Remy gouf am Laf vum [[14. Joerhonnert]] an Écaussinnes-d'Enghien ëmgedeeft wéi de Wicard d'Écaussinnes dem Englebert d'Enghien d'Herrschaft ''Follie'' verkaaft huet. Bei der selwechter Geleeënheet gouf well den Englebert mat enger gewësser Marie de Lalaing bestuet war, Écaussinnes–Sainte-Aldegonde an Écaussinnes-Lalaing ëmgenannnt. Marche-lez-Écaussinnes krut säin Numm wéinst der Baach ''Marka'' déi haut Sennette heescht, an déi deemools d’Grenz tëscht dem [[Hainaut]] an dem [[Brabant]] gmaach huet. Déi Grenzsituatioun erkläert och firwat datt net manner wéi 4 Schlässer do gebaut goufen. ===Wopen=== {|class =wikitable |[[Fichier:Blason ville be Ecaussinnes.svg|80px]]|| Beschreiwung am Originaltext: Écartelé : aux 1 et 4 écartelé aux a et b de de gueules à dix losanges d'agent posées 3, 3, 3 et 1 qui est Lalaing et aux b et c d'or à trois lions de gueules qui est Rœulx dit d'Écaussines, aux 2 et 3 de sinople au lion d'argent armé, lampassé et couronné d'or, au chef d'argent chargé de trois aiglettes de sable. Sur le tout écartelé : aux 1 et 4 d'argent à cinq fasces d'azur, au lion de gueules à la queue fourchue armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout qui est Luxembourg-Houffalize, aux 2 et 3 d'argent à deux pals de gueules, qui est Orley et sur le tout gironné d'argent et de sable de dix pièces, chaque giron de sable chargé de trois croix recroisettées au pied fiché d'or, les pieds dirigés vers le cœur de l'écu qui est Enghien. De Wopen ass entstanen, wéi no der Fusioun vun den dräi fréiere Gemengen no enger neier ''Carte d'identité'' gesicht gouf. De ''Cercle d'histoire et d'information locale'' huet dunn e Wope proposéiert an deem d'Wope vun de fréiere Gemenge sollten zesummegefaasst ginn. Déi Propositioun gouf den 20. Februar 1978 vum Gemengerot ugeholl an de 7. Juni 1979 mat engem Arrêté royal confirméiert. De Wope besteet deemno aus de Wope vun Écaussinnes-Lalaing (1 a 4), Marche-lez-Écaussinnes (2 an 3) an Écaussinnes-d'Enghien (an der Mëtt) |} ==Kuckeswäertes== ===Monumenter a klasséiert Plazen=== {|class = wikitable |align="center" width="150px"| Plaz ||align="center"| Bezeechnung||align="center"| Datum vum Klassement |- |rowspan="2"|Écaussines-d'Enghien ||D'Waassermille vu Combreuil, mam Rad an den Opleeër<br>Den Ëmrank dervun||align="center"| 27.04.1990<br>04.07.1991 |- |D'Schlass ''Château de la Follie'' mat den Dependancen souwéi verschidden Deeler am Schlass|| align="center"| 07.07.1976 |- |rowspan="4"|Écaussinnes-Lalaing|| D'Kierch ''Sainte-Aldgonde''<br>De Parvis an en Deel vum Kierfecht|| align="center"|10.11.1955<br>30.03.1990 |- |D'Paschtoueschhaus an de Gaart ||align="center"|30.03.1990 |- |D'Kapell ''Notre Dame de Liesse ||align="center"|28.05.1973 |- |D'Buerg, d'Gäert, de befestegten Haff mat Ëmrank sou wéi en Deel vum Laf vun der Sennette an de Millendäich.|| align="center" |08.09.1983 |} ===Kierchen=== * Kierch ''Saint-Remy'' * Kierch ''Sacré-Coeur'' * Kierch ''Saint-Géry'' * Kierch ''Sainte-Aldegonde'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Hainaut}} ==Quellen== Informatiounen iwwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.). [[Kategorie:Gemengen an der Provënz Hainaut]] 4smbbrfevwl7eh8xzzqywvluz0ttn53 2711693 2711649 2026-10-12T07:47:30Z Les Meloures 580 /* Pedologie */ k 2711693 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Écaussinnes | Wopen = Blason ville be Ecaussinnes.svg | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}} | Provënz = {{Provënz Hainaut}} | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]] | Gemeng = | Telefonszon = 071 | Postcode = 7190 / 7191 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch =3 486 ha | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | Kaarttext = }} '''Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Les Scåssenes'') ass eng belsch Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. D'Gemeng ass bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] duerch d'Fusioun vun de fréiere Gemengen [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Écaussinnes-Lalaing]] a [[Marche-lez-Écaussinnes]] entstanen. ==Geographie== ===Nopeschgemengen === {{Nopeschgemengen |ville = Écaussinnes |nord = [[Braine-le-Comte]] |nord-est = [[Braine-le-Comte]]/[[Seneffe]] |est = [[Seneffe]] |sud-est = [[Seneffe]] |sud = [[Le Rœulx]]/[[La Louvière]]/[[Seneffe]] |sud-ouest = [[Le Rœulx]] |ouest = [[Soignies]] |nord-ouest = [[Braine-le-Comte]] }} ===Allgemenges=== Den Territoire vun der Gemeng dee keng grouss Héichtenënnerscheeder opweises huet (100-150 m) gesäit awer wéinst de villen Däll vun de Baachen éischter hiwweleg aus, sou datt sech zoue Landschafte mat oppenen ofwiesselen. Déi oppen Deeler gi vun der Landwirtschaft benotzt, déi éischter zouen Däll si mat [[Pëppel]]en, [[Kappweiden]] a Traisch, dacks [[Wäissdar]], bewuess. D'''Crète de la Houssière'' ass mat 150&nbsp;m eng vun den héije Plazen, souwéi d'Uertschaft [[Henripont]] déi op 140&nbsp;m läit. Deen hiwwelegen Aspekt huet awer näischt mat den ''Ardennes brabanconnes'' ze dinn, en Ausdrock dee sech just op d'Ëmgéigend vun Henripont a Ronquières bezitt. ===Hydrographie=== Duerch d'Gemeng zitt sech an Nord-Ostrichtung de schmuelen Dall vun der [[Sennette]] (och nach als ''Marka'' a ''Petite Senne'' bekannt), déi zu [[Clabecq]] an d'[[Senne (Floss)|Senne]] leeft. Se huet als Nieweflëss um Gebitt vun der Gemeng e puer Baachen, wéi de ''Ruisseau de Brabant'', de ''Ruisseau de Bouleng'' an de ''Ruisseau de Payelle'' zu Marche-lez-Écaussinnes, de ''Ruisseau de Mignault'', de ''Ruisseau de Waugenée'' an de ''Ruisseau de la Dîme'' zu Écaussinnes-d'Enghien an de ''Ruisseau des Robinettes'' an de ''Ruisseau des Gueux'' zu Écaussinnes-Lalaing. Iwwer de Réck tëscht [[Ronquières]] a Marche-lez-Écaussinnes, op dem [[Wasserscheet]] vun der [[Samme]] an der Seneffe, leeft de Scheetbaseng vum [[Kanal Bréissel-Charleroi]] deen do mat 166&nbsp;m säin héchste Punkt huet. ===Geologie=== Écaussinnes läit am grousse Ganzen op Fielsformationen aus dem [[Paleozoikum]] dem seng Couchë vum [[Devon (Geologie)|Devon]] a vum [[Karbon]], déi bei den [[Variszesch Orogenese|herzynesche]] Plissementer, erausgehuewe goufen a liicht no Süden offalen, zum nërdleche Bord vum Baseng vun Namouer gehéieren. Doriwwer hate sech tertiär a Quartär-Formatiounen ofgelagert, déi lues a lues erodéiert goufen, sou datt elo am Dall vun der Sennette primär Fielsen ustinn, besonnesch [[Kallek]], [[Dolomit]] a [[Psammit]]. Déi Fielse goufen och plazeweis exploitéiert sou datt ee laanscht d'Senette nach en ettlech kleng Steekaule fënnt déi net méi a Betrib sinn. Tëscht ''La Folie'' a ''Watiamont'' kann ee gutt geologesch Uschnëtter vun de verschiddene Couchë vum ieweschten Devon gesinn. Ronderëm eng vun deene Stekaulen, der ''Carrière de Restaumont'' gouf 2014 e ronn 57 ha grousst Natureservat ugeluecht<ref>[https://wallex.wallonie.be/files/pdfs/6/11852_Arr%C3%AAt%C3%A9_du_Gouvernement_wallon_cr%C3%A9ant_la_r%C3%A9serve_naturelle_domaniale_de_%C2%AB_La_Carri%C3%A8re_de_Restaumont_%C2%BB_%C3%A0_Ecaussinnes_04-07-2017-.pdf. 24 avril 2014 - Arrêté du Gouvernement wallon créant la réserve naturelle domaniale de « La Carrière de Restaumont » à Ecaussinnes]</ref> ===Pedologie=== =====Leembiedem===== Leemeg Biedem gëtt et praktesch an der ganzer Gemeng, dacks a schmuele Sträifen a gesonnesch am Um Baord vum Dall vun der Sennette. De landwirtschaftlechen Ertrag op deee Biedem ass relativ héich, den natierlechen Drainage ass gutt, a se kënne genuch Wasser späicheren fir eng normal Fiichtegkeet iwwer d'Joer ze garantéieren. Se sinn déifgrënneg genuch fir den Ubau vu Kärefriichten, Rommelen, a Fluess ze favoriséieren. Do wou se net sou déifgrënnech sinn, besonnech an den Häng vum Dall laanscht Sennette, geet de Rendement erof, soudatt een do haaptsächlech Wise fënnt a plazeweis Gromperefelder, an och alt mol Huewer- oder Geeschtstécker. =====Sandeg Biedem===== =====Leem-Kisel-Biedem===== ===Bëscher=== Mat 37 Hektar ass d'Bëschfläch relativ kleng a besteet haaptsächlech aus Pëppelen an Nolenhëlzer. Aner Bamaarte gëtt et just an de Parke vun den zwee Schlässer. ==Geschicht== Déi éischt Uertschaften op déi d’Gemeng zeréckgeet waren zwou grouss ''Seigneurerien'' an zwar d<nowiki>'</nowiki>''Franchise d'Hubersart'' an de ''Franc-fief Moreau'', sou wéi eng Enclave mam Numm ''Héripont en Écaussinnes'' an d'Héichbuerge vu Mortier a vun Tassenières an d'Herrschaft vu Cambron. Wéi am [[12. Joerhonnert]] den Afloss vun der Kierch méi grouss gouf, goufen op deem Gebitt zwou Paren installéiert, mat den Nimm ''Écaussinnes-Saint-Remy'' an ''Écaussinnes-Sainte Aldegonde''. Écaussines-Saint-Remy gouf am Laf vum [[14. Joerhonnert]] an Écaussinnes-d'Enghien ëmgedeeft wéi de Wicard d'Écaussinnes dem Englebert d'Enghien d'Herrschaft ''Follie'' verkaaft huet. Bei der selwechter Geleeënheet gouf well den Englebert mat enger gewësser Marie de Lalaing bestuet war, Écaussinnes–Sainte-Aldegonde an Écaussinnes-Lalaing ëmgenannnt. Marche-lez-Écaussinnes krut säin Numm wéinst der Baach ''Marka'' déi haut Sennette heescht, an déi deemools d’Grenz tëscht dem [[Hainaut]] an dem [[Brabant]] gmaach huet. Déi Grenzsituatioun erkläert och firwat datt net manner wéi 4 Schlässer do gebaut goufen. ===Wopen=== {|class =wikitable |[[Fichier:Blason ville be Ecaussinnes.svg|80px]]|| Beschreiwung am Originaltext: Écartelé : aux 1 et 4 écartelé aux a et b de de gueules à dix losanges d'agent posées 3, 3, 3 et 1 qui est Lalaing et aux b et c d'or à trois lions de gueules qui est Rœulx dit d'Écaussines, aux 2 et 3 de sinople au lion d'argent armé, lampassé et couronné d'or, au chef d'argent chargé de trois aiglettes de sable. Sur le tout écartelé : aux 1 et 4 d'argent à cinq fasces d'azur, au lion de gueules à la queue fourchue armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout qui est Luxembourg-Houffalize, aux 2 et 3 d'argent à deux pals de gueules, qui est Orley et sur le tout gironné d'argent et de sable de dix pièces, chaque giron de sable chargé de trois croix recroisettées au pied fiché d'or, les pieds dirigés vers le cœur de l'écu qui est Enghien. De Wopen ass entstanen, wéi no der Fusioun vun den dräi fréiere Gemengen no enger neier ''Carte d'identité'' gesicht gouf. De ''Cercle d'histoire et d'information locale'' huet dunn e Wope proposéiert an deem d'Wope vun de fréiere Gemenge sollten zesummegefaasst ginn. Déi Propositioun gouf den 20. Februar 1978 vum Gemengerot ugeholl an de 7. Juni 1979 mat engem Arrêté royal confirméiert. De Wope besteet deemno aus de Wope vun Écaussinnes-Lalaing (1 a 4), Marche-lez-Écaussinnes (2 an 3) an Écaussinnes-d'Enghien (an der Mëtt) |} ==Kuckeswäertes== ===Monumenter a klasséiert Plazen=== {|class = wikitable |align="center" width="150px"| Plaz ||align="center"| Bezeechnung||align="center"| Datum vum Klassement |- |rowspan="2"|Écaussines-d'Enghien ||D'Waassermille vu Combreuil, mam Rad an den Opleeër<br>Den Ëmrank dervun||align="center"| 27.04.1990<br>04.07.1991 |- |D'Schlass ''Château de la Follie'' mat den Dependancen souwéi verschidden Deeler am Schlass|| align="center"| 07.07.1976 |- |rowspan="4"|Écaussinnes-Lalaing|| D'Kierch ''Sainte-Aldgonde''<br>De Parvis an en Deel vum Kierfecht|| align="center"|10.11.1955<br>30.03.1990 |- |D'Paschtoueschhaus an de Gaart ||align="center"|30.03.1990 |- |D'Kapell ''Notre Dame de Liesse ||align="center"|28.05.1973 |- |D'Buerg, d'Gäert, de befestegten Haff mat Ëmrank sou wéi en Deel vum Laf vun der Sennette an de Millendäich.|| align="center" |08.09.1983 |} ===Kierchen=== * Kierch ''Saint-Remy'' * Kierch ''Sacré-Coeur'' * Kierch ''Saint-Géry'' * Kierch ''Sainte-Aldegonde'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Hainaut}} ==Quellen== Informatiounen iwwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.). [[Kategorie:Gemengen an der Provënz Hainaut]] d3i42hrkv0icuoanr1q7idexclbn8bd 2711696 2711693 2026-10-12T07:49:29Z Les Meloures 580 /* Leembiedem */ k 2711696 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Écaussinnes | Wopen = Blason ville be Ecaussinnes.svg | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}} | Provënz = {{Provënz Hainaut}} | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]] | Gemeng = | Telefonszon = 071 | Postcode = 7190 / 7191 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch =3 486 ha | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | Kaarttext = }} '''Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Les Scåssenes'') ass eng belsch Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. D'Gemeng ass bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] duerch d'Fusioun vun de fréiere Gemengen [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Écaussinnes-Lalaing]] a [[Marche-lez-Écaussinnes]] entstanen. ==Geographie== ===Nopeschgemengen === {{Nopeschgemengen |ville = Écaussinnes |nord = [[Braine-le-Comte]] |nord-est = [[Braine-le-Comte]]/[[Seneffe]] |est = [[Seneffe]] |sud-est = [[Seneffe]] |sud = [[Le Rœulx]]/[[La Louvière]]/[[Seneffe]] |sud-ouest = [[Le Rœulx]] |ouest = [[Soignies]] |nord-ouest = [[Braine-le-Comte]] }} ===Allgemenges=== Den Territoire vun der Gemeng dee keng grouss Héichtenënnerscheeder opweises huet (100-150 m) gesäit awer wéinst de villen Däll vun de Baachen éischter hiwweleg aus, sou datt sech zoue Landschafte mat oppenen ofwiesselen. Déi oppen Deeler gi vun der Landwirtschaft benotzt, déi éischter zouen Däll si mat [[Pëppel]]en, [[Kappweiden]] a Traisch, dacks [[Wäissdar]], bewuess. D'''Crète de la Houssière'' ass mat 150&nbsp;m eng vun den héije Plazen, souwéi d'Uertschaft [[Henripont]] déi op 140&nbsp;m läit. Deen hiwwelegen Aspekt huet awer näischt mat den ''Ardennes brabanconnes'' ze dinn, en Ausdrock dee sech just op d'Ëmgéigend vun Henripont a Ronquières bezitt. ===Hydrographie=== Duerch d'Gemeng zitt sech an Nord-Ostrichtung de schmuelen Dall vun der [[Sennette]] (och nach als ''Marka'' a ''Petite Senne'' bekannt), déi zu [[Clabecq]] an d'[[Senne (Floss)|Senne]] leeft. Se huet als Nieweflëss um Gebitt vun der Gemeng e puer Baachen, wéi de ''Ruisseau de Brabant'', de ''Ruisseau de Bouleng'' an de ''Ruisseau de Payelle'' zu Marche-lez-Écaussinnes, de ''Ruisseau de Mignault'', de ''Ruisseau de Waugenée'' an de ''Ruisseau de la Dîme'' zu Écaussinnes-d'Enghien an de ''Ruisseau des Robinettes'' an de ''Ruisseau des Gueux'' zu Écaussinnes-Lalaing. Iwwer de Réck tëscht [[Ronquières]] a Marche-lez-Écaussinnes, op dem [[Wasserscheet]] vun der [[Samme]] an der Seneffe, leeft de Scheetbaseng vum [[Kanal Bréissel-Charleroi]] deen do mat 166&nbsp;m säin héchste Punkt huet. ===Geologie=== Écaussinnes läit am grousse Ganzen op Fielsformationen aus dem [[Paleozoikum]] dem seng Couchë vum [[Devon (Geologie)|Devon]] a vum [[Karbon]], déi bei den [[Variszesch Orogenese|herzynesche]] Plissementer, erausgehuewe goufen a liicht no Süden offalen, zum nërdleche Bord vum Baseng vun Namouer gehéieren. Doriwwer hate sech tertiär a Quartär-Formatiounen ofgelagert, déi lues a lues erodéiert goufen, sou datt elo am Dall vun der Sennette primär Fielsen ustinn, besonnesch [[Kallek]], [[Dolomit]] a [[Psammit]]. Déi Fielse goufen och plazeweis exploitéiert sou datt ee laanscht d'Senette nach en ettlech kleng Steekaule fënnt déi net méi a Betrib sinn. Tëscht ''La Folie'' a ''Watiamont'' kann ee gutt geologesch Uschnëtter vun de verschiddene Couchë vum ieweschten Devon gesinn. Ronderëm eng vun deene Stekaulen, der ''Carrière de Restaumont'' gouf 2014 e ronn 57 ha grousst Natureservat ugeluecht<ref>[https://wallex.wallonie.be/files/pdfs/6/11852_Arr%C3%AAt%C3%A9_du_Gouvernement_wallon_cr%C3%A9ant_la_r%C3%A9serve_naturelle_domaniale_de_%C2%AB_La_Carri%C3%A8re_de_Restaumont_%C2%BB_%C3%A0_Ecaussinnes_04-07-2017-.pdf. 24 avril 2014 - Arrêté du Gouvernement wallon créant la réserve naturelle domaniale de « La Carrière de Restaumont » à Ecaussinnes]</ref> ===Pedologie=== =====Leembiedem===== Leemeg Biedem gëtt et praktesch an der ganzer Gemeng, dacks a schmuele Sträifen a besonnesch um Bord vum Dall vun der Sennette. De landwirtschaftlechen Ertrag op deene Biedem ass relativ héich, den natierlechen Drainage ass gutt, a se kënne genuch Wasser späicheren, fir eng normal Fiichtegkeet iwwer d'Joer ze garantéieren. Se sinn déifgrënneg genuch fir den Ubau vu Kärefriichten, Rommelen, a Fluess ze favoriséieren. Do wou se net sou déifgrënneg sinn, besonnesch op Häng vum Dall laanscht Sennette, geet de Rendement erof, soudatt een do haaptsächlech Wise fënnt a plazeweis Gromperefelder, an och alt mol Huewer- oder Geeschtstécker. =====Sandeg Biedem===== =====Leem-Kisel-Biedem===== ===Bëscher=== Mat 37 Hektar ass d'Bëschfläch relativ kleng a besteet haaptsächlech aus Pëppelen an Nolenhëlzer. Aner Bamaarte gëtt et just an de Parke vun den zwee Schlässer. ==Geschicht== Déi éischt Uertschaften op déi d’Gemeng zeréckgeet waren zwou grouss ''Seigneurerien'' an zwar d<nowiki>'</nowiki>''Franchise d'Hubersart'' an de ''Franc-fief Moreau'', sou wéi eng Enclave mam Numm ''Héripont en Écaussinnes'' an d'Héichbuerge vu Mortier a vun Tassenières an d'Herrschaft vu Cambron. Wéi am [[12. Joerhonnert]] den Afloss vun der Kierch méi grouss gouf, goufen op deem Gebitt zwou Paren installéiert, mat den Nimm ''Écaussinnes-Saint-Remy'' an ''Écaussinnes-Sainte Aldegonde''. Écaussines-Saint-Remy gouf am Laf vum [[14. Joerhonnert]] an Écaussinnes-d'Enghien ëmgedeeft wéi de Wicard d'Écaussinnes dem Englebert d'Enghien d'Herrschaft ''Follie'' verkaaft huet. Bei der selwechter Geleeënheet gouf well den Englebert mat enger gewësser Marie de Lalaing bestuet war, Écaussinnes–Sainte-Aldegonde an Écaussinnes-Lalaing ëmgenannnt. Marche-lez-Écaussinnes krut säin Numm wéinst der Baach ''Marka'' déi haut Sennette heescht, an déi deemools d’Grenz tëscht dem [[Hainaut]] an dem [[Brabant]] gmaach huet. Déi Grenzsituatioun erkläert och firwat datt net manner wéi 4 Schlässer do gebaut goufen. ===Wopen=== {|class =wikitable |[[Fichier:Blason ville be Ecaussinnes.svg|80px]]|| Beschreiwung am Originaltext: Écartelé : aux 1 et 4 écartelé aux a et b de de gueules à dix losanges d'agent posées 3, 3, 3 et 1 qui est Lalaing et aux b et c d'or à trois lions de gueules qui est Rœulx dit d'Écaussines, aux 2 et 3 de sinople au lion d'argent armé, lampassé et couronné d'or, au chef d'argent chargé de trois aiglettes de sable. Sur le tout écartelé : aux 1 et 4 d'argent à cinq fasces d'azur, au lion de gueules à la queue fourchue armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout qui est Luxembourg-Houffalize, aux 2 et 3 d'argent à deux pals de gueules, qui est Orley et sur le tout gironné d'argent et de sable de dix pièces, chaque giron de sable chargé de trois croix recroisettées au pied fiché d'or, les pieds dirigés vers le cœur de l'écu qui est Enghien. De Wopen ass entstanen, wéi no der Fusioun vun den dräi fréiere Gemengen no enger neier ''Carte d'identité'' gesicht gouf. De ''Cercle d'histoire et d'information locale'' huet dunn e Wope proposéiert an deem d'Wope vun de fréiere Gemenge sollten zesummegefaasst ginn. Déi Propositioun gouf den 20. Februar 1978 vum Gemengerot ugeholl an de 7. Juni 1979 mat engem Arrêté royal confirméiert. De Wope besteet deemno aus de Wope vun Écaussinnes-Lalaing (1 a 4), Marche-lez-Écaussinnes (2 an 3) an Écaussinnes-d'Enghien (an der Mëtt) |} ==Kuckeswäertes== ===Monumenter a klasséiert Plazen=== {|class = wikitable |align="center" width="150px"| Plaz ||align="center"| Bezeechnung||align="center"| Datum vum Klassement |- |rowspan="2"|Écaussines-d'Enghien ||D'Waassermille vu Combreuil, mam Rad an den Opleeër<br>Den Ëmrank dervun||align="center"| 27.04.1990<br>04.07.1991 |- |D'Schlass ''Château de la Follie'' mat den Dependancen souwéi verschidden Deeler am Schlass|| align="center"| 07.07.1976 |- |rowspan="4"|Écaussinnes-Lalaing|| D'Kierch ''Sainte-Aldgonde''<br>De Parvis an en Deel vum Kierfecht|| align="center"|10.11.1955<br>30.03.1990 |- |D'Paschtoueschhaus an de Gaart ||align="center"|30.03.1990 |- |D'Kapell ''Notre Dame de Liesse ||align="center"|28.05.1973 |- |D'Buerg, d'Gäert, de befestegten Haff mat Ëmrank sou wéi en Deel vum Laf vun der Sennette an de Millendäich.|| align="center" |08.09.1983 |} ===Kierchen=== * Kierch ''Saint-Remy'' * Kierch ''Sacré-Coeur'' * Kierch ''Saint-Géry'' * Kierch ''Sainte-Aldegonde'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Hainaut}} ==Quellen== Informatiounen iwwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.). [[Kategorie:Gemengen an der Provënz Hainaut]] hykpe8xgqm4yv7zrunbjgkknnzekooc 2711703 2711696 2026-10-12T08:10:31Z Les Meloures 580 /* Sandeg Biedem */ k 2711703 wikitext text/x-wiki {{Skizz}} {{Infobox Uertschaft Belsch | Numm = Écaussinnes | Wopen = Blason ville be Ecaussinnes.svg | Regioun = {{Wallounien}} | Communautéit = {{Franséisch Communautéit}} | Provënz = {{Provënz Hainaut}} | Arrondissement = [[Arrondissement Soignies|Soignies]] | Gemeng = | Telefonszon = 071 | Postcode = 7190 / 7191 | Koordinaten = {{Coor dms|50|34|00|N|04|10|00|O|Haaptkoordinaten=jo}} | Fläch =3 486 ha | Bevëlkerung = | Bevëlkerungsdatum = | Kaart = Écaussinnes Hainaut Belgium Map.svg | Kaarttext = }} '''Écaussinnes''' ({{wa}}: ''Les Scåssenes'') ass eng belsch Gemeng an der [[Provënz Hainaut]]. D'Gemeng ass bei der [[Belsch Gemengefusiounen 1977|belscher Gemengereform vun 1977]] duerch d'Fusioun vun de fréiere Gemengen [[Écaussinnes-d'Enghien]], [[Écaussinnes-Lalaing]] a [[Marche-lez-Écaussinnes]] entstanen. ==Geographie== ===Nopeschgemengen === {{Nopeschgemengen |ville = Écaussinnes |nord = [[Braine-le-Comte]] |nord-est = [[Braine-le-Comte]]/[[Seneffe]] |est = [[Seneffe]] |sud-est = [[Seneffe]] |sud = [[Le Rœulx]]/[[La Louvière]]/[[Seneffe]] |sud-ouest = [[Le Rœulx]] |ouest = [[Soignies]] |nord-ouest = [[Braine-le-Comte]] }} ===Allgemenges=== Den Territoire vun der Gemeng dee keng grouss Héichtenënnerscheeder opweises huet (100-150 m) gesäit awer wéinst de villen Däll vun de Baachen éischter hiwweleg aus, sou datt sech zoue Landschafte mat oppenen ofwiesselen. Déi oppen Deeler gi vun der Landwirtschaft benotzt, déi éischter zouen Däll si mat [[Pëppel]]en, [[Kappweiden]] a Traisch, dacks [[Wäissdar]], bewuess. D'''Crète de la Houssière'' ass mat 150&nbsp;m eng vun den héije Plazen, souwéi d'Uertschaft [[Henripont]] déi op 140&nbsp;m läit. Deen hiwwelegen Aspekt huet awer näischt mat den ''Ardennes brabanconnes'' ze dinn, en Ausdrock dee sech just op d'Ëmgéigend vun Henripont a Ronquières bezitt. ===Hydrographie=== Duerch d'Gemeng zitt sech an Nord-Ostrichtung de schmuelen Dall vun der [[Sennette]] (och nach als ''Marka'' a ''Petite Senne'' bekannt), déi zu [[Clabecq]] an d'[[Senne (Floss)|Senne]] leeft. Se huet als Nieweflëss um Gebitt vun der Gemeng e puer Baachen, wéi de ''Ruisseau de Brabant'', de ''Ruisseau de Bouleng'' an de ''Ruisseau de Payelle'' zu Marche-lez-Écaussinnes, de ''Ruisseau de Mignault'', de ''Ruisseau de Waugenée'' an de ''Ruisseau de la Dîme'' zu Écaussinnes-d'Enghien an de ''Ruisseau des Robinettes'' an de ''Ruisseau des Gueux'' zu Écaussinnes-Lalaing. Iwwer de Réck tëscht [[Ronquières]] a Marche-lez-Écaussinnes, op dem [[Wasserscheet]] vun der [[Samme]] an der Seneffe, leeft de Scheetbaseng vum [[Kanal Bréissel-Charleroi]] deen do mat 166&nbsp;m säin héchste Punkt huet. ===Geologie=== Écaussinnes läit am grousse Ganzen op Fielsformationen aus dem [[Paleozoikum]] dem seng Couchë vum [[Devon (Geologie)|Devon]] a vum [[Karbon]], déi bei den [[Variszesch Orogenese|herzynesche]] Plissementer, erausgehuewe goufen a liicht no Süden offalen, zum nërdleche Bord vum Baseng vun Namouer gehéieren. Doriwwer hate sech tertiär a Quartär-Formatiounen ofgelagert, déi lues a lues erodéiert goufen, sou datt elo am Dall vun der Sennette primär Fielsen ustinn, besonnesch [[Kallek]], [[Dolomit]] a [[Psammit]]. Déi Fielse goufen och plazeweis exploitéiert sou datt ee laanscht d'Senette nach en ettlech kleng Steekaule fënnt déi net méi a Betrib sinn. Tëscht ''La Folie'' a ''Watiamont'' kann ee gutt geologesch Uschnëtter vun de verschiddene Couchë vum ieweschten Devon gesinn. Ronderëm eng vun deene Stekaulen, der ''Carrière de Restaumont'' gouf 2014 e ronn 57 ha grousst Natureservat ugeluecht<ref>[https://wallex.wallonie.be/files/pdfs/6/11852_Arr%C3%AAt%C3%A9_du_Gouvernement_wallon_cr%C3%A9ant_la_r%C3%A9serve_naturelle_domaniale_de_%C2%AB_La_Carri%C3%A8re_de_Restaumont_%C2%BB_%C3%A0_Ecaussinnes_04-07-2017-.pdf. 24 avril 2014 - Arrêté du Gouvernement wallon créant la réserve naturelle domaniale de « La Carrière de Restaumont » à Ecaussinnes]</ref> ===Pedologie=== =====Leembiedem===== Leemeg Biedem gëtt et praktesch an der ganzer Gemeng, dacks a schmuele Sträifen a besonnesch um Bord vum Dall vun der Sennette. De landwirtschaftlechen Ertrag op deene Biedem ass relativ héich, den natierlechen Drainage ass gutt, a se kënne genuch Wasser späicheren, fir eng normal Fiichtegkeet iwwer d'Joer ze garantéieren. Se sinn déifgrënneg genuch fir den Ubau vu Kärefriichten, Rommelen, a Fluess ze favoriséieren. Do wou se net sou déifgrënneg sinn, besonnesch op Häng vum Dall laanscht Sennette, geet de Rendement erof, soudatt een do haaptsächlech Wise fënnt a plazeweis Gromperefelder, an och alt mol Huewer- oder Geeschtstécker. =====Sandeg Biedem===== D'Sandbiedem bestinn haaptsächlech aus enger Couche vu Sand dee liicht leemeg ass oder plazeweis e gewëssen Toungehalt huet. Et si liicht Biedem vu mëttelméisseger Qualitéit déi am Summer séier dréche ginn, an dowéinst net fir all Kulturen ze gebrauche sinn. Grompere, Kar an Huewer, ginn awer eenegermoossen. Se mussen dofir [[Dünger|gedüngt]] ginn, an zwar dacks a mat klengen Dosen. Déi Biedem limitéiere sech op d'Ëmgéigend vun den Dierfercher ''Triherée'' a ''Belle-Tête''. =====Leem-Kisel-Biedem===== ===Bëscher=== Mat 37 Hektar ass d'Bëschfläch relativ kleng a besteet haaptsächlech aus Pëppelen an Nolenhëlzer. Aner Bamaarte gëtt et just an de Parke vun den zwee Schlässer. ==Geschicht== Déi éischt Uertschaften op déi d’Gemeng zeréckgeet waren zwou grouss ''Seigneurerien'' an zwar d<nowiki>'</nowiki>''Franchise d'Hubersart'' an de ''Franc-fief Moreau'', sou wéi eng Enclave mam Numm ''Héripont en Écaussinnes'' an d'Héichbuerge vu Mortier a vun Tassenières an d'Herrschaft vu Cambron. Wéi am [[12. Joerhonnert]] den Afloss vun der Kierch méi grouss gouf, goufen op deem Gebitt zwou Paren installéiert, mat den Nimm ''Écaussinnes-Saint-Remy'' an ''Écaussinnes-Sainte Aldegonde''. Écaussines-Saint-Remy gouf am Laf vum [[14. Joerhonnert]] an Écaussinnes-d'Enghien ëmgedeeft wéi de Wicard d'Écaussinnes dem Englebert d'Enghien d'Herrschaft ''Follie'' verkaaft huet. Bei der selwechter Geleeënheet gouf well den Englebert mat enger gewësser Marie de Lalaing bestuet war, Écaussinnes–Sainte-Aldegonde an Écaussinnes-Lalaing ëmgenannnt. Marche-lez-Écaussinnes krut säin Numm wéinst der Baach ''Marka'' déi haut Sennette heescht, an déi deemools d’Grenz tëscht dem [[Hainaut]] an dem [[Brabant]] gmaach huet. Déi Grenzsituatioun erkläert och firwat datt net manner wéi 4 Schlässer do gebaut goufen. ===Wopen=== {|class =wikitable |[[Fichier:Blason ville be Ecaussinnes.svg|80px]]|| Beschreiwung am Originaltext: Écartelé : aux 1 et 4 écartelé aux a et b de de gueules à dix losanges d'agent posées 3, 3, 3 et 1 qui est Lalaing et aux b et c d'or à trois lions de gueules qui est Rœulx dit d'Écaussines, aux 2 et 3 de sinople au lion d'argent armé, lampassé et couronné d'or, au chef d'argent chargé de trois aiglettes de sable. Sur le tout écartelé : aux 1 et 4 d'argent à cinq fasces d'azur, au lion de gueules à la queue fourchue armé, lampassé et couronné d'or, brochant sur le tout qui est Luxembourg-Houffalize, aux 2 et 3 d'argent à deux pals de gueules, qui est Orley et sur le tout gironné d'argent et de sable de dix pièces, chaque giron de sable chargé de trois croix recroisettées au pied fiché d'or, les pieds dirigés vers le cœur de l'écu qui est Enghien. De Wopen ass entstanen, wéi no der Fusioun vun den dräi fréiere Gemengen no enger neier ''Carte d'identité'' gesicht gouf. De ''Cercle d'histoire et d'information locale'' huet dunn e Wope proposéiert an deem d'Wope vun de fréiere Gemenge sollten zesummegefaasst ginn. Déi Propositioun gouf den 20. Februar 1978 vum Gemengerot ugeholl an de 7. Juni 1979 mat engem Arrêté royal confirméiert. De Wope besteet deemno aus de Wope vun Écaussinnes-Lalaing (1 a 4), Marche-lez-Écaussinnes (2 an 3) an Écaussinnes-d'Enghien (an der Mëtt) |} ==Kuckeswäertes== ===Monumenter a klasséiert Plazen=== {|class = wikitable |align="center" width="150px"| Plaz ||align="center"| Bezeechnung||align="center"| Datum vum Klassement |- |rowspan="2"|Écaussines-d'Enghien ||D'Waassermille vu Combreuil, mam Rad an den Opleeër<br>Den Ëmrank dervun||align="center"| 27.04.1990<br>04.07.1991 |- |D'Schlass ''Château de la Follie'' mat den Dependancen souwéi verschidden Deeler am Schlass|| align="center"| 07.07.1976 |- |rowspan="4"|Écaussinnes-Lalaing|| D'Kierch ''Sainte-Aldgonde''<br>De Parvis an en Deel vum Kierfecht|| align="center"|10.11.1955<br>30.03.1990 |- |D'Paschtoueschhaus an de Gaart ||align="center"|30.03.1990 |- |D'Kapell ''Notre Dame de Liesse ||align="center"|28.05.1973 |- |D'Buerg, d'Gäert, de befestegten Haff mat Ëmrank sou wéi en Deel vum Laf vun der Sennette an de Millendäich.|| align="center" |08.09.1983 |} ===Kierchen=== * Kierch ''Saint-Remy'' * Kierch ''Sacré-Coeur'' * Kierch ''Saint-Géry'' * Kierch ''Sainte-Aldegonde'' == Um Spaweck == {{Commonscat}} * [https://www.ecaussinnes.be/ Internetsäit vun der Gemeng Écaussinnes] {{Autoritéitskontroll}} {{Navigatioun Stied a Gemengen an der Provënz Hainaut}} ==Quellen== Informatiounen iwwer Geschicht, Geologie a Pediologie baséiere gréisstendeels op der Publikatioun ''Histoire des Écaussinnes'' vum Claude Brismé, publizéiert am ''Recueil N°15'' vum Cercle d'Information et d'histoire locale des Écaussinnes et Henripont (C.I.H.L.). [[Kategorie:Gemengen an der Provënz Hainaut]] 0npv9d4wend252k4xjbwia2kxrdb74x 0 175102 2711631 2677153 2026-10-11T13:41:07Z Connaissancesol 73327 Publikatiounen: Numm vun der Co-Autorin korrigéiert, Verlag, ISBN a Google-Books-Link derbäigesat 2711631 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Daniel Atz''', gebuer den [[1. September]] [[1988]] zu [[Omaha]] am [[Nebraska]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]]-[[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Entreprener, Fuerscher a Filmmécher. Hien ass bekannt als Grënner vu Berodungsfirmen iwwer de Recouvrement vun der [[Lëtzebuerger Nationalitéit]] an als Expert fir d'[[Lëtzebuerger Diaspora]]. Hien gëtt reegelméisseg an der lëtzebuergescher an internationaler Press zitéiert am Kontext vum zouhuelenden Interessi vu US-Bierger un der lëtzebuergescher Nationalitéit duerch Ofstamung.<ref name="Wort2025">{{de}} Karier, Jeff. [https://www.wort.lu/panorama/wie-trump-einen-an-sturm-auf-die-luxembourger-staatsbuergerschaft-ausloest/50613333.html „Wie Trump einen Ansturm auf die luxemburgische Staatsbürgerschaft auslöst“]. Luxemburger Wort, 23. Mäerz 2025.</ref><ref name="SaarbruckerZeitung">{{de}} Maillasson, Hélène. [https://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/blick-in-die-nachbarschaft/luxemburg/immer-mehr-us-amerikaner-beantragen-luxemburger-staatsbuergerschaft_aid-120935579 „Immer mehr US-Amerikaner beantragen Luxemburger Staatsbürgerschaft“]. Saarbrücker Zeitung, 8. November 2024.</ref> == Liewen a Formatioun == Den Daniel Atz huet e Bachelor an Internationale Studie^{'''''[wat fir een?]'''''} vun der [[Loyola University Chicago]] an e Certificat am ''Advanced Business Chinese'' vun der [[University of International Business and Economics]] zu [[Peking]]. Seng Verbindung mat Lëtzebuerg kënnt iwwer seng Groussmamm. Am Joer 2014 huet hien d'Lëtzebuerger Nationalitéit iwwer seng Virfaren zeréckkritt an duerno perséinlech Kontakter mat Familljememberen am Grand-Duché opgebaut.<ref name="RTL2026">{{lb}} Dickes, Raphaëlle. [https://www.rtl.lu/news/national/dmotivatioune-fir-letzebuerger-ze-ginn-hu-geannert-1263686792 „D'Motivatiounen, fir Lëtzebuerger ze ginn, hu geännert“]. RTL Lëtzebuerg, 22. Februar 2026.</ref> == Aktivitéiten == === Berodung an Nationalitéit === 2016 huet den Atz d'Firma ''LuxCitizenship'' gegrënnt, fir Leit aus der lëtzebuergescher Diaspora ze hëllefen, hir Nationalitéit erëmzekréien. Laut Pressenoriichte hu bis 2026 méi wéi 2.500 Leit, virun allem aus den USA an aus [[Brasilien]], vun dëser Berodung profitéiert.<ref name="SaarbruckerZeitung"/> Mat ''Citizenship.EU'' huet hien zousätzlech eng Plattform mat [[Kënschtlech Intelligenz|Kënschtlecher Intelligenz]] entwéckelt, fir d'Nationalitéitskrittäre vun den 27 EU-Memberstaaten ze analyséieren. Hien analyséiert dobäi den „Exit Mindset“, eng psychologesch Verännerung bei US-Bierger, déi eng zweet Nationalitéit als „Versécherung“ géint politesch Onstabilitéit sichen.<ref name="MediumExitMindset">{{en}} Atz, Daniel. [https://danielatz.medium.com/the-exit-mindset-what-our-citizenship-data-reveals-about-the-american-psyche-9a25203767a6 „The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche“]. American Emigration Revue, 15. Februar 2025.</ref> === Fuerschung an Diaspora === Den Atz ass den Auteur vun der ''LuxCitizenship Study'', enger Rei vu wëssenschaftleche Studien iwwer d'lëtzebuergesch Diaspora an Amerika. Seng Aarbecht gouf vum Lëtzebuerger Staat iwwer de Portal ''Data Public Luxembourg'' am Kader vun Analysen iwwer d'Lëtzebuerger am Ausland ernimmt.<ref>{{fr}} Service d'information et presse. [https://data.public.lu/fr/posts/sur-la-trace-des-luxembourgeois-outre-atlantique/ „Sur la trace des Luxembourgeois outre-Atlantique“]. Data Public Luxembourg, 3. Juli 2023.</ref> Am Joer 2022 huet hien eng Delegatioun op [[Rio Negro (Paraná)|Rio Negro]] a Brasilie geleet, fir d'Bindung mat der lokaler lëtzebuergescher Communautéit (ACLUX) ze stäerken.<ref name="PrefRioNegro">{{pt}} [https://rionegro.pr.gov.br/noticias/prefeitura-de-rio-negro-apresenta-potencialidades-do-municipio-para-comitiva-de-luxemburgo/ „Prefeitura de Rio Negro apresenta potencialidades do município para comitiva de Luxemburgo“]. Prefeitura de Rio Negro, 21. Oktober 2022.</ref> === Film === Hien ass de Realisateur a Produzent vum Dokumentarfilm ''[[Lëtzebuerger an Argentinien (Film)|Lëtzebuerger an Argentinien]]'', deen d'Geschicht vun der lëtzebuergescher Emigratioun an d'Neientdeckung vun dësen Originen thematiséiert. De Film gouf op [[RTL Lëtzebuerg]] gewisen.<ref>{{lb}} Zwally, Fabienne. [https://www.rtl.lu/news/panorama/en-ableck-an-dletzebuerger-communauteit-an-argentinien-1002709429 „En Abléck an d'Lëtzebuerger Communautéit an Argentinien“]. RTL Lëtzebuerg, 18. Februar 2026.</ref><ref name="WortArg">{{de}} Weyrich, Frank. [https://www.wort.lu/panorama/daniel-atz-entdeckte-luxemburger-wurzeln-in-argentinien/107701280.html „Daniel Atz entdeckte Luxemburger Wurzeln in Argentinien“]. Luxemburger Wort, 26. November 2025.</ref> == Publikatiounen == * Zesumme mat der Lauren Lowell: ''The LuxCitizenship Study 2024: A Study of the Luxembourgish Dual Nationals in the Americas''. New York: Connaissance Solutions LLC, 2024, 118 S. ISBN 979-8-9982322-1-3 (E-Book); ISBN 979-8-9982322-0-6 (Pabeierausgab). [https://books.google.com/books?id=2pgQEgAAQBAJ Virschau op Google Books].<ref name="CDMHAtz">[https://www.cdmh.lu/db/1/1405761114109/0 „The LuxCitizenship Study 2024“]. Centre de Documentation sur les Migrations Humaines (CDMH), 2024.</ref> * ''The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche'' (2025). == Um Spaweck == * [https://www.luxcitizenship.com/ Offiziell Websäit vu LuxCitizenship] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Atz Daniel}} [[Kategorie:Gebuer 1988]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entrepreneren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Entrepreneren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Fuerscher]] [[Kategorie:Lëtzebuerger an den USA]] q7r13esgkux0k4j4zb9ncu1b26um6dl 2711632 2711631 2026-10-11T14:02:36Z Connaissancesol 73327 Publikatiounen: Entrée vereinfacht 2711632 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Daniel Atz''', gebuer den [[1. September]] [[1988]] zu [[Omaha]] am [[Nebraska]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]]-[[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Entreprener, Fuerscher a Filmmécher. Hien ass bekannt als Grënner vu Berodungsfirmen iwwer de Recouvrement vun der [[Lëtzebuerger Nationalitéit]] an als Expert fir d'[[Lëtzebuerger Diaspora]]. Hien gëtt reegelméisseg an der lëtzebuergescher an internationaler Press zitéiert am Kontext vum zouhuelenden Interessi vu US-Bierger un der lëtzebuergescher Nationalitéit duerch Ofstamung.<ref name="Wort2025">{{de}} Karier, Jeff. [https://www.wort.lu/panorama/wie-trump-einen-an-sturm-auf-die-luxembourger-staatsbuergerschaft-ausloest/50613333.html „Wie Trump einen Ansturm auf die luxemburgische Staatsbürgerschaft auslöst“]. Luxemburger Wort, 23. Mäerz 2025.</ref><ref name="SaarbruckerZeitung">{{de}} Maillasson, Hélène. [https://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/blick-in-die-nachbarschaft/luxemburg/immer-mehr-us-amerikaner-beantragen-luxemburger-staatsbuergerschaft_aid-120935579 „Immer mehr US-Amerikaner beantragen Luxemburger Staatsbürgerschaft“]. Saarbrücker Zeitung, 8. November 2024.</ref> == Liewen a Formatioun == Den Daniel Atz huet e Bachelor an Internationale Studie^{'''''[wat fir een?]'''''} vun der [[Loyola University Chicago]] an e Certificat am ''Advanced Business Chinese'' vun der [[University of International Business and Economics]] zu [[Peking]]. Seng Verbindung mat Lëtzebuerg kënnt iwwer seng Groussmamm. Am Joer 2014 huet hien d'Lëtzebuerger Nationalitéit iwwer seng Virfaren zeréckkritt an duerno perséinlech Kontakter mat Familljememberen am Grand-Duché opgebaut.<ref name="RTL2026">{{lb}} Dickes, Raphaëlle. [https://www.rtl.lu/news/national/dmotivatioune-fir-letzebuerger-ze-ginn-hu-geannert-1263686792 „D'Motivatiounen, fir Lëtzebuerger ze ginn, hu geännert“]. RTL Lëtzebuerg, 22. Februar 2026.</ref> == Aktivitéiten == === Berodung an Nationalitéit === 2016 huet den Atz d'Firma ''LuxCitizenship'' gegrënnt, fir Leit aus der lëtzebuergescher Diaspora ze hëllefen, hir Nationalitéit erëmzekréien. Laut Pressenoriichte hu bis 2026 méi wéi 2.500 Leit, virun allem aus den USA an aus [[Brasilien]], vun dëser Berodung profitéiert.<ref name="SaarbruckerZeitung"/> Mat ''Citizenship.EU'' huet hien zousätzlech eng Plattform mat [[Kënschtlech Intelligenz|Kënschtlecher Intelligenz]] entwéckelt, fir d'Nationalitéitskrittäre vun den 27 EU-Memberstaaten ze analyséieren. Hien analyséiert dobäi den „Exit Mindset“, eng psychologesch Verännerung bei US-Bierger, déi eng zweet Nationalitéit als „Versécherung“ géint politesch Onstabilitéit sichen.<ref name="MediumExitMindset">{{en}} Atz, Daniel. [https://danielatz.medium.com/the-exit-mindset-what-our-citizenship-data-reveals-about-the-american-psyche-9a25203767a6 „The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche“]. American Emigration Revue, 15. Februar 2025.</ref> === Fuerschung an Diaspora === Den Atz ass den Auteur vun der ''LuxCitizenship Study'', enger Rei vu wëssenschaftleche Studien iwwer d'lëtzebuergesch Diaspora an Amerika. Seng Aarbecht gouf vum Lëtzebuerger Staat iwwer de Portal ''Data Public Luxembourg'' am Kader vun Analysen iwwer d'Lëtzebuerger am Ausland ernimmt.<ref>{{fr}} Service d'information et presse. [https://data.public.lu/fr/posts/sur-la-trace-des-luxembourgeois-outre-atlantique/ „Sur la trace des Luxembourgeois outre-Atlantique“]. Data Public Luxembourg, 3. Juli 2023.</ref> Am Joer 2022 huet hien eng Delegatioun op [[Rio Negro (Paraná)|Rio Negro]] a Brasilie geleet, fir d'Bindung mat der lokaler lëtzebuergescher Communautéit (ACLUX) ze stäerken.<ref name="PrefRioNegro">{{pt}} [https://rionegro.pr.gov.br/noticias/prefeitura-de-rio-negro-apresenta-potencialidades-do-municipio-para-comitiva-de-luxemburgo/ „Prefeitura de Rio Negro apresenta potencialidades do município para comitiva de Luxemburgo“]. Prefeitura de Rio Negro, 21. Oktober 2022.</ref> === Film === Hien ass de Realisateur a Produzent vum Dokumentarfilm ''[[Lëtzebuerger an Argentinien (Film)|Lëtzebuerger an Argentinien]]'', deen d'Geschicht vun der lëtzebuergescher Emigratioun an d'Neientdeckung vun dësen Originen thematiséiert. De Film gouf op [[RTL Lëtzebuerg]] gewisen.<ref>{{lb}} Zwally, Fabienne. [https://www.rtl.lu/news/panorama/en-ableck-an-dletzebuerger-communauteit-an-argentinien-1002709429 „En Abléck an d'Lëtzebuerger Communautéit an Argentinien“]. RTL Lëtzebuerg, 18. Februar 2026.</ref><ref name="WortArg">{{de}} Weyrich, Frank. [https://www.wort.lu/panorama/daniel-atz-entdeckte-luxemburger-wurzeln-in-argentinien/107701280.html „Daniel Atz entdeckte Luxemburger Wurzeln in Argentinien“]. Luxemburger Wort, 26. November 2025.</ref> == Publikatiounen == * ''The LuxCitizenship Study 2024: A Study of the Luxembourgish Dual Nationals in the Americas''. New York: Connaissance Solutions LLC, 2024, 118 S. ISBN 979-8-9982322-1-3 (E-Book); ISBN 979-8-9982322-0-6 (Pabeierausgab). [https://books.google.com/books?id=2pgQEgAAQBAJ Virschau op Google Books].<ref name="CDMHAtz">[https://www.cdmh.lu/db/1/1405761114109/0 „The LuxCitizenship Study 2024“]. Centre de Documentation sur les Migrations Humaines (CDMH), 2024.</ref> * ''The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche'' (2025). == Um Spaweck == * [https://www.luxcitizenship.com/ Offiziell Websäit vu LuxCitizenship] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Atz Daniel}} [[Kategorie:Gebuer 1988]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entrepreneren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Entrepreneren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Fuerscher]] [[Kategorie:Lëtzebuerger an den USA]] 003slos6f3zipl8ewikkg6u4bcoxmj9 2711642 2711632 2026-10-11T16:55:21Z ~2026-50886-87 73250 Co-Auteure solle schonn ernimmt ginn .. 2711642 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Daniel Atz''', gebuer den [[1. September]] [[1988]] zu [[Omaha]] am [[Nebraska]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]]-[[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Entreprener, Fuerscher a Filmmécher. Hien ass bekannt als Grënner vu Berodungsfirmen iwwer de Recouvrement vun der [[Lëtzebuerger Nationalitéit]] an als Expert fir d'[[Lëtzebuerger Diaspora]]. Hien gëtt reegelméisseg an der lëtzebuergescher an internationaler Press zitéiert am Kontext vum zouhuelenden Interessi vu US-Bierger un der lëtzebuergescher Nationalitéit duerch Ofstamung.<ref name="Wort2025">{{de}} Karier, Jeff. [https://www.wort.lu/panorama/wie-trump-einen-an-sturm-auf-die-luxembourger-staatsbuergerschaft-ausloest/50613333.html „Wie Trump einen Ansturm auf die luxemburgische Staatsbürgerschaft auslöst“]. Luxemburger Wort, 23. Mäerz 2025.</ref><ref name="SaarbruckerZeitung">{{de}} Maillasson, Hélène. [https://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/blick-in-die-nachbarschaft/luxemburg/immer-mehr-us-amerikaner-beantragen-luxemburger-staatsbuergerschaft_aid-120935579 „Immer mehr US-Amerikaner beantragen Luxemburger Staatsbürgerschaft“]. Saarbrücker Zeitung, 8. November 2024.</ref> == Liewen a Formatioun == Den Daniel Atz huet e Bachelor an Internationale Studie^{'''''[wat fir een?]'''''} vun der [[Loyola University Chicago]] an e Certificat am ''Advanced Business Chinese'' vun der [[University of International Business and Economics]] zu [[Peking]]. Seng Verbindung mat Lëtzebuerg kënnt iwwer seng Groussmamm. Am Joer 2014 huet hien d'Lëtzebuerger Nationalitéit iwwer seng Virfaren zeréckkritt an duerno perséinlech Kontakter mat Familljememberen am Grand-Duché opgebaut.<ref name="RTL2026">{{lb}} Dickes, Raphaëlle. [https://www.rtl.lu/news/national/dmotivatioune-fir-letzebuerger-ze-ginn-hu-geannert-1263686792 „D'Motivatiounen, fir Lëtzebuerger ze ginn, hu geännert“]. RTL Lëtzebuerg, 22. Februar 2026.</ref> == Aktivitéiten == === Berodung an Nationalitéit === 2016 huet den Atz d'Firma ''LuxCitizenship'' gegrënnt, fir Leit aus der lëtzebuergescher Diaspora ze hëllefen, hir Nationalitéit erëmzekréien. Laut Pressenoriichte hu bis 2026 méi wéi 2.500 Leit, virun allem aus den USA an aus [[Brasilien]], vun dëser Berodung profitéiert.<ref name="SaarbruckerZeitung"/> Mat ''Citizenship.EU'' huet hien zousätzlech eng Plattform mat [[Kënschtlech Intelligenz|Kënschtlecher Intelligenz]] entwéckelt, fir d'Nationalitéitskrittäre vun den 27 EU-Memberstaaten ze analyséieren. Hien analyséiert dobäi den „Exit Mindset“, eng psychologesch Verännerung bei US-Bierger, déi eng zweet Nationalitéit als „Versécherung“ géint politesch Onstabilitéit sichen.<ref name="MediumExitMindset">{{en}} Atz, Daniel. [https://danielatz.medium.com/the-exit-mindset-what-our-citizenship-data-reveals-about-the-american-psyche-9a25203767a6 „The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche“]. American Emigration Revue, 15. Februar 2025.</ref> === Fuerschung an Diaspora === Den Atz ass den Auteur vun der ''LuxCitizenship Study'', enger Rei vu wëssenschaftleche Studien iwwer d'lëtzebuergesch Diaspora an Amerika. Seng Aarbecht gouf vum Lëtzebuerger Staat iwwer de Portal ''Data Public Luxembourg'' am Kader vun Analysen iwwer d'Lëtzebuerger am Ausland ernimmt.<ref>{{fr}} Service d'information et presse. [https://data.public.lu/fr/posts/sur-la-trace-des-luxembourgeois-outre-atlantique/ „Sur la trace des Luxembourgeois outre-Atlantique“]. Data Public Luxembourg, 3. Juli 2023.</ref> Am Joer 2022 huet hien eng Delegatioun op [[Rio Negro (Paraná)|Rio Negro]] a Brasilie geleet, fir d'Bindung mat der lokaler lëtzebuergescher Communautéit (ACLUX) ze stäerken.<ref name="PrefRioNegro">{{pt}} [https://rionegro.pr.gov.br/noticias/prefeitura-de-rio-negro-apresenta-potencialidades-do-municipio-para-comitiva-de-luxemburgo/ „Prefeitura de Rio Negro apresenta potencialidades do município para comitiva de Luxemburgo“]. Prefeitura de Rio Negro, 21. Oktober 2022.</ref> === Film === Hien ass de Realisateur a Produzent vum Dokumentarfilm ''[[Lëtzebuerger an Argentinien (Film)|Lëtzebuerger an Argentinien]]'', deen d'Geschicht vun der lëtzebuergescher Emigratioun an d'Neientdeckung vun dësen Originen thematiséiert. De Film gouf op [[RTL Lëtzebuerg]] gewisen.<ref>{{lb}} Zwally, Fabienne. [https://www.rtl.lu/news/panorama/en-ableck-an-dletzebuerger-communauteit-an-argentinien-1002709429 „En Abléck an d'Lëtzebuerger Communautéit an Argentinien“]. RTL Lëtzebuerg, 18. Februar 2026.</ref><ref name="WortArg">{{de}} Weyrich, Frank. [https://www.wort.lu/panorama/daniel-atz-entdeckte-luxemburger-wurzeln-in-argentinien/107701280.html „Daniel Atz entdeckte Luxemburger Wurzeln in Argentinien“]. Luxemburger Wort, 26. November 2025.</ref> == Publikatiounen == * Zesumme mat der Lauren Lowell: ''The LuxCitizenship Study 2024: A Study of the Luxembourgish Dual Nationals in the Americas''. New York: Connaissance Solutions LLC, 2024, 118 S. ISBN 979-8-9982322-1-3 (E-Book); ISBN 979-8-9982322-0-6 (Pabeierausgab). [https://books.google.com/books?id=2pgQEgAAQBAJ Virschau op Google Books].<ref name="CDMHAtz">[https://www.cdmh.lu/db/1/1405761114109/0 „The LuxCitizenship Study 2024“]. Centre de Documentation sur les Migrations Humaines (CDMH), 2024.</ref> * ''The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche'' (2025). == Um Spaweck == * [https://www.luxcitizenship.com/ Offiziell Websäit vu LuxCitizenship] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Atz Daniel}} [[Kategorie:Gebuer 1988]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entrepreneren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Entrepreneren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Fuerscher]] [[Kategorie:Lëtzebuerger an den USA]] q7r13esgkux0k4j4zb9ncu1b26um6dl 2711643 2711642 2026-10-11T16:58:05Z ~2026-50886-87 73250 /* Publikatiounen */ 2711643 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie}} Den '''Daniel Atz''', gebuer den [[1. September]] [[1988]] zu [[Omaha]] am [[Nebraska]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesch]]-[[Lëtzebuerg (Land)|lëtzebuergeschen]] Entreprener, Fuerscher a Filmmécher. Hien ass bekannt als Grënner vu Berodungsfirmen iwwer de Recouvrement vun der [[Lëtzebuerger Nationalitéit]] an als Expert fir d'[[Lëtzebuerger Diaspora]]. Hien gëtt reegelméisseg an der lëtzebuergescher an internationaler Press zitéiert am Kontext vum zouhuelenden Interessi vu US-Bierger un der lëtzebuergescher Nationalitéit duerch Ofstamung.<ref name="Wort2025">{{de}} Karier, Jeff. [https://www.wort.lu/panorama/wie-trump-einen-an-sturm-auf-die-luxembourger-staatsbuergerschaft-ausloest/50613333.html „Wie Trump einen Ansturm auf die luxemburgische Staatsbürgerschaft auslöst“]. Luxemburger Wort, 23. Mäerz 2025.</ref><ref name="SaarbruckerZeitung">{{de}} Maillasson, Hélène. [https://www.saarbruecker-zeitung.de/saarland/blick-in-die-nachbarschaft/luxemburg/immer-mehr-us-amerikaner-beantragen-luxemburger-staatsbuergerschaft_aid-120935579 „Immer mehr US-Amerikaner beantragen Luxemburger Staatsbürgerschaft“]. Saarbrücker Zeitung, 8. November 2024.</ref> == Liewen a Formatioun == Den Daniel Atz huet e Bachelor an Internationale Studie^{'''''[wat fir een?]'''''} vun der [[Loyola University Chicago]] an e Certificat am ''Advanced Business Chinese'' vun der [[University of International Business and Economics]] zu [[Peking]]. Seng Verbindung mat Lëtzebuerg kënnt iwwer seng Groussmamm. Am Joer 2014 huet hien d'Lëtzebuerger Nationalitéit iwwer seng Virfaren zeréckkritt an duerno perséinlech Kontakter mat Familljememberen am Grand-Duché opgebaut.<ref name="RTL2026">{{lb}} Dickes, Raphaëlle. [https://www.rtl.lu/news/national/dmotivatioune-fir-letzebuerger-ze-ginn-hu-geannert-1263686792 „D'Motivatiounen, fir Lëtzebuerger ze ginn, hu geännert“]. RTL Lëtzebuerg, 22. Februar 2026.</ref> == Aktivitéiten == === Berodung an Nationalitéit === 2016 huet den Atz d'Firma ''LuxCitizenship'' gegrënnt, fir Leit aus der lëtzebuergescher Diaspora ze hëllefen, hir Nationalitéit erëmzekréien. Laut Pressenoriichte hu bis 2026 méi wéi 2.500 Leit, virun allem aus den USA an aus [[Brasilien]], vun dëser Berodung profitéiert.<ref name="SaarbruckerZeitung"/> Mat ''Citizenship.EU'' huet hien zousätzlech eng Plattform mat [[Kënschtlech Intelligenz|Kënschtlecher Intelligenz]] entwéckelt, fir d'Nationalitéitskrittäre vun den 27 EU-Memberstaaten ze analyséieren. Hien analyséiert dobäi den „Exit Mindset“, eng psychologesch Verännerung bei US-Bierger, déi eng zweet Nationalitéit als „Versécherung“ géint politesch Onstabilitéit sichen.<ref name="MediumExitMindset">{{en}} Atz, Daniel. [https://danielatz.medium.com/the-exit-mindset-what-our-citizenship-data-reveals-about-the-american-psyche-9a25203767a6 „The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche“]. American Emigration Revue, 15. Februar 2025.</ref> === Fuerschung an Diaspora === Den Atz ass den Auteur vun der ''LuxCitizenship Study'', enger Rei vu wëssenschaftleche Studien iwwer d'lëtzebuergesch Diaspora an Amerika. Seng Aarbecht gouf vum Lëtzebuerger Staat iwwer de Portal ''Data Public Luxembourg'' am Kader vun Analysen iwwer d'Lëtzebuerger am Ausland ernimmt.<ref>{{fr}} Service d'information et presse. [https://data.public.lu/fr/posts/sur-la-trace-des-luxembourgeois-outre-atlantique/ „Sur la trace des Luxembourgeois outre-Atlantique“]. Data Public Luxembourg, 3. Juli 2023.</ref> Am Joer 2022 huet hien eng Delegatioun op [[Rio Negro (Paraná)|Rio Negro]] a Brasilie geleet, fir d'Bindung mat der lokaler lëtzebuergescher Communautéit (ACLUX) ze stäerken.<ref name="PrefRioNegro">{{pt}} [https://rionegro.pr.gov.br/noticias/prefeitura-de-rio-negro-apresenta-potencialidades-do-municipio-para-comitiva-de-luxemburgo/ „Prefeitura de Rio Negro apresenta potencialidades do município para comitiva de Luxemburgo“]. Prefeitura de Rio Negro, 21. Oktober 2022.</ref> === Film === Hien ass de Realisateur a Produzent vum Dokumentarfilm ''[[Lëtzebuerger an Argentinien (Film)|Lëtzebuerger an Argentinien]]'', deen d'Geschicht vun der lëtzebuergescher Emigratioun an d'Neientdeckung vun dësen Originen thematiséiert. De Film gouf op [[RTL Lëtzebuerg]] gewisen.<ref>{{lb}} Zwally, Fabienne. [https://www.rtl.lu/news/panorama/en-ableck-an-dletzebuerger-communauteit-an-argentinien-1002709429 „En Abléck an d'Lëtzebuerger Communautéit an Argentinien“]. RTL Lëtzebuerg, 18. Februar 2026.</ref><ref name="WortArg">{{de}} Weyrich, Frank. [https://www.wort.lu/panorama/daniel-atz-entdeckte-luxemburger-wurzeln-in-argentinien/107701280.html „Daniel Atz entdeckte Luxemburger Wurzeln in Argentinien“]. Luxemburger Wort, 26. November 2025.</ref> == Publikatiounen == * Zesumme mat der Lauren Lowell: ''The LuxCitizenship Study 2024: A Study of the Luxembourgish Dual Nationals in the Americas''. New York: Connaissance Solutions LLC, 2024, 118 S. ISBN 979-8-9982322-1-3 (E-Book); ISBN 979-8-9982322-0-6 (Pabeierausgab). [https://books.google.com/books?id=2pgQEgAAQBAJ Virschau op Google Books].<ref name="CDMHAtz">[https://www.cdmh.lu/db/1/1405761114109/0 „The LuxCitizenship Study 2024“]. Centre de Documentation sur les Migrations Humaines (CDMH), 2024.</ref> * ''The Exit Mindset: What Our Citizenship Data Reveals About the American Psyche'' (2025).^{''[wou ass dat ze fannen?]''} == Um Spaweck == * [https://www.luxcitizenship.com/ Offiziell Websäit vu LuxCitizenship] {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen an Notten}} {{DEFAULTSORT:Atz Daniel}} [[Kategorie:Gebuer 1988]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Entrepreneren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Entrepreneren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmregisseuren]] [[Kategorie:Lëtzebuergesch Fuerscher]] [[Kategorie:Lëtzebuerger an den USA]] lca7335761ufyia8gtptwj7j3fqw5nv 10 175582 2711653 2676828 2026-10-11T18:38:25Z Volvox 4050 + Kategorie 2711653 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Kauno senamiestis by Augustas Didzgalvis.jpg|130px|left]]'''[[Kaunas]]''' ass mat eppes iwwer 300.000 Awunner déi zweetgréisst Stad, an nieft der Haaptstad [[Vilnius]], de wirtschaftlechen a kulturellen Zentrum vu [[Litauen]]. Se läit och geografesch am Zentrum vum Land, um Zesummefloss vun de Flëss [[Nemunas]] (op Däitsch: ''Memel'') an [[Neris]], op enger Héicht vun 30 bis 153 Meter iwwert dem Mier. D'Ëmgéigend ass vun Hiwwelen a Bëscher a vun engem grousse Stauséi am Oste vun der Stad markéiert. 1361 gouf Kaunas fir d'éischt an engem Dokument ernimmt, woubäi archeologesch Decouverten op eng méi fréi Besiidlung hiweisen. Am [[Mëttelalter]] huet d'Stad zum [[Groussherzogtum Litauen|Groussherzogtum Litaue]] gehéiert. Mat der Grënnung vum Staat [[Polen-Litauen]] am 16. Joerhonnert krut Kaunas als Handelszentrum nach méi Bedeitung, gouf awer bis an d'19. Joerhonnert duerch Kricher an Epidemien ëmmer nees zeréckgeworf. 1795 war d'Stad fir déi nächst 120 Joer e wichtege Militär- a Verwaltungsuert am [[Geschicht vu Russland|russesche Keeserräich]]. No der Onofhängegkeet vu Litauen, 1918, war Kaunas vun 1920 bis 1939 déi provisoresch Haaptstad. An där Period huet d'Stad vun enger kultureller an architektonescher Héichzäit am Stil vum [[Modernismus]] profitéiert. Zannter der neier Onofhängegkeet, 1990, ass d'Stad, mat hirer breetgefächert Ekonomie, e wichtege Wirtschaftszentrum vum Land. 2022 war Kaunas d'[[Europäesch Kulturhaaptstad]], nieft dem serbeschen [[Novi Sad]] an dem lëtzebuergeschen [[Esch 2022|Esch-Uelzecht]]... [[Kaunas|> '''méi''']] <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW T3]]</noinclude> 810vzc03o49ep1703jhruwsiz4466fi 10 175601 2711654 2677740 2026-10-11T18:38:38Z Volvox 4050 + Kategorie 2711654 wikitext text/x-wiki [[Fichier:BANANNEFABRIK.jpg|left|140px]] D''''''[[Banannefabrik]]''''', offiziell ''Centre de production et de création artistique'' (CPCA) ass e Kulturzenter zu [[Bouneweg]] an der [[Lëtzebuerg (Stad)|Stad Lëtzebuerg]]. E vun der [[Association sans but lucratif|ASBL]] ''Banannefabrik'' geréiert. Se ass an engem 1960 gebaute Gebai installéiert, an deem ufanks d'[[Uebst]]- a [[Geméis]]-Grousshandelsgesellschaft ''Coprilux'' hir Aktivitéiten hat, déi ë.&nbsp;a. aus dem Verkaf vun [[Orange (Fruucht)|Orangen]] a [[Banann|Bananne]] bestoungen. Nodeems an den 1970er Joren d'Firma ''La Provençale'' do dra war, stoung d'Gebai laang eidel, bis eng kleng Grupp vu Leit aus der Kulturbranche dat artistescht Potenzial vum Standuert entdeckt an en zu engem Kulturzentrum ëmgebaut hunn, deen hauthaaptsächlech fir Prouwen a Virbereedunge fir Konschtspektakele benotzt gëtt. Zënter Juni 2011 hu fënnef kulturell Vereenegungen hire Sëtz an der Banannefabrik: [[Trois C-L]], [[MASKéNADA]], de [[Kasemattentheater]], den [[Théâtre du Centaure]] an d'[[Fédération luxembourgeoise des théâtres professionnels|Theaterfederatioun]]. D'''Banannefabrik'' gëtt haaptsächlech als Prouf- a Produktionsraum fir d'performativ Konscht zu Lëtzebuerg benotzt. D'Gebai bitt Raim fir Theater, Danz an interdisziplinär Projeten, déi do entwéckelt, geprouft an deelweis och fir d'Bün virbereet ginn. Dobäi steet net nëmmen déi fäerdeg Opféierung am Mëttelpunkt, mee och de kreative Prozess selwer. Et ass eng wichteg Plaz fir Kënschtler a kulturell Initiativen zu Lëtzebuerg ... '''[[Banannefabrik| méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW T4]]</noinclude> 9l7x32sh40yzo2eaph81uvdt3krgj90 10 175925 2711650 2704249 2026-10-11T18:37:12Z Volvox 4050 2711650 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Luxembourg City Pfaffenthal plaque 1976.jpg|left|130px]]D''''[[Explosioun am Pafendall]]''' bezitt sech op eng Serie vun Explosiounen um Owend vum 30. Mee [[1976]] am Quartier [[Pafendall]] vun der Stad Lëtzebuerg. D'Ursaach vun där Katastroph war – wéi méi spéit festgestallt gouf – eng grouss Quantitéit Bensinn déi iertemlecherweis zu Zéissseng an d'ënnerierdesch Kanalisatioun lafe gelooss gouf, deenen hir Gase sech dann e Wee an d'Kellere vu verschiddenen Haiser am Pafendall gesicht hunn. E Fonke vun engem elektreschen Apparat, an dono Flamen, hunn se zu enger Rëtsch vun Explosioune bruecht. Doduerch ass en Haiserblock laanscht d'[[rue Laurent-Menager|Laurent-Ménager-Strooss]] an d'[[rue du Pont (Stad Lëtzebuerg)|Bréckergaass]] zerstéiert ginn. Dräi Awunner – dorënner e véier Joer ale Bouf – koumen ëm d'Liewen an tëscht 20 a 25 weider Leit goufe blesséiert. Ronn 20 Haiser an der direkter Ëmgéigend waren därmoosse beschiedegt ginn, datt se hu missten ofgerappt ginn, wouduerch bal 100 Leit den Daach iwwer dem Kapp verluer haten. Obwuel en Neiopbau zur Priortéit erkläert gi war, huet et bis 1982 gedauert, bis en definitve Projet vun 12 Eefamilljenhaiser, 17 Appartementer, 4 Studioen a Geschäftslokaler ugeholl gouf. De 25. Februar 1983 gouf de GRondstee geluecht, an den 20. September 1986, gutt zéng Joer no der Katastroph, war d'Awiungszeremonie. All d'Wunnenge goufe vun der Stad Lëtzebuerg, déi Bauhär war, als Sozialwunnengen zur Verfügung gestallt ... '''[[Explosioun am Pafendall|> méi]] <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW T5]]</noinclude> f09b6qowlx3e0t7b34z3ho5xfvhk2gf 10 177080 2711655 2709747 2026-10-11T18:38:50Z Volvox 4050 + Kategorie 2711655 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Machtum1.JPG|130px|left]]'''[[Meechtem]]''' ass eng Uertschaft an der [[Gemeng Wuermer]], um lénksen Uwänner vun der [[Musel]], déi do zwou Schleefe mécht, schréi vis-à-vis vum däitschen [[Nëttel]]. Dem [[Gaspard-Théodore-Ignace de la Fontaine]] no kéim den Numm Machtum fréier Machtumb, Machten, Machtem, vum keltesche Magh-Dun, dat „''befestegte Bierg am flaache Land''“ bedeit. An der réimescher Zäit féiert d'[[Réimerstrooss]] vu [[Bous]]-[[Lenneng]]-[[Nidderdonwen]] zu Meechtem an de Museldall bis op [[Tréier]]. D'Entdeckung, 1958, vu méi wéi 100 réimesche Mënze bestätegt d'Presenz vun de Réimer am [[4. Joerhonnert]]. Déi éischt sécher Spuere vun der aler Meechtemer Geschicht si fränkesch Griewer um Flouer "Boetsch", "Treil" an "Über dem Ort". 1330 gëtt Meechtem eng éischt Kéier ernimmt, an der „Taxa Generalis“, engem Regëster vun de kierchleche Besëtzer vum Äerzbistum Tréier. Wärend dem [[Drëssegjärege Krich]] goung d'Zuel vun de Meechtemer Famille vu 17 am Joer 1635 op nëmme méi 6, am Joer,1656, erof... '''[[Meechtem|> méi]]''' <noinclude>[[Kategorie:Artikele vun der Woch|AVDW T6]]</noinclude> 74v7u01vt7uxlywl7dboc5czlfkd025 0 177312 2711689 2710904 2026-10-12T07:05:36Z GilPe 14980 ëmgebaut zu enger Skizz vun engem Artikel deen zum Lemma passt 2711689 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}} {{Infobox Sportaart}} De '''Vëlossport''' oder '''Cyclissem''' ass e [[Sport]], deen a verschiddenen Disziplinnen existéiert; déi wichtegst dorënner sinn absënns: Vëloscourssen op der [[Vëlossport - Stroossecourse|Strooss]] oder op der [[Vëlossport - Pistecourse|Pist]], [[Cyclocross]], [[Vëlossport - BMX Racing|BMX Racing]], [[Vëlossport - BMX Fräistil|BMX Fräistil]] oder nach [[Vëlossport - Mountainbiking|Mountainbiking]]. De Vëlossport gëtt global vun der internationaler Vëlosunioun ([[Union cycliste internationale]], UCI) an op [[Europa (Kontinent)|europäeschem]] Niveau vun der europäescher Vëlosunioun ([[Union européenne de cyclisme]], UEC) reglementéiert. Verschidden Disziplinne vum Vëlossport zielen zu den [[Olympesch Sportaarten|olympesche Sportaarten]]. == Um Spaweck == {{Commonscat}} {{Autoritéitskontroll}} [[Kategorie:Vëlossport]] 38ofpe49n1tvk8bq9vba4jfy6m14zfq 10 177356 2711640 2711604 2026-10-11T16:33:31Z Zinneke 34 2711640 wikitext text/x-wiki [[Fichier:F11991V.jpg|left|110px]] De '''[[Lëtzebuerger Frang]]''' (ofgekierzt: '''LUF''') war tëscht 1854 an 1999 (ausser tëscht 1941 an 1944) déi offiziell [[Wärung]] zu [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. En ass bis 2002 an Zirkulatioun bliwwen, éier en dunn mam [[Euro]] ersat gouf. An der Period vun 1999 bis 2002 war de Lëtzebuerg Frang eng Subdivisioun vum Euro (1 Euro = 40,3399 Frang), obwuel den Euro dunn nach net zirkuléiert ass. De Lëtzebuerger Frang ass net iwwer Nuecht entstanen, mee huet sech iwwer Joerzéngten entwéckelt. Vu sengen Urspréng an enger renger Buchwärung mat engem feste Wiesselcours zum preiseschen Daler, iwwer d'Prägung vu klenge Wiesselmënzen, bis hin zu senger spéiderer Bindung un déi däitsch Goldmark. Eréischt nom Enn vum Éischte Weltkrich huet de Lëtzebuerger Frang seng ganz eege Gestalt ugeholl, éier en eng enk Allianz mam belsche Frang agaangen ass, fir schlussendlech vum Euro ofgeléist ze ginn... '''[[Lëtzebuerger Frang| > > méi]]''' 62ibfjb33aor9atj5jdpiomi6a2ns6q 0 177357 2711635 2026-10-11T15:23:21Z GilPe 14980 Nei Säit am Opbau 2711635 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} De '''Kanton Hesper''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Hesperange'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war [[Hesper]]. == Geschicht == De Kanton Hesper war den zweete vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|2. Hesperange, qui comprend Hesperange, Lendelange, Feutingen, Bonnevoie, Bevingen, Crauthem, Altzingen., Pepingen, Bettembourg, Bertrange, Strassen, Hollerich, Merl, Liwange, Abweiler, Roeser, Berchem, Finningen, Steinbruken, Bergem, Ehlingen, Limpach, Bettange, les deux Rekingen, Spinkingen, Dipach et leurs dépendances|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de Kanton Hesper bestoe bliwwen. Hien hat en eegent [[Friddensgeriicht]]. Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de Kanton Hesper zum zweeten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De Kanton Hesper gouf opgeléist a säin Territoire op aner Kantone vum Arrondissement Lëtzebuerg verdeelt.<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> <!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] jp6zd6ymbna7a25f3seshyiue83ovhf 2711638 2711635 2026-10-11T16:03:05Z GilPe 14980 2711638 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} De '''Kanton Hesper''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Hesperange'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war [[Hesper]]. == Geschicht == De Kanton Hesper war den zweete vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|2. Hesperange, qui comprend Hesperange, Lendelange, Feutingen, Bonnevoie, Bevingen, Crauthem, Altzingen, Pepingen, Bettembourg, Bertrange, Strassen, Hollerich, Merl, Liwange, Abweiler, Roeser, Berchem, Finningen, Steinbruken, Bergem, Ehlingen, Limpach, Bettange, les deux Rekingen, Spinkingen, Dipach et leurs dépendances|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de Kanton Hesper bestoe bliwwen. Hien hat en eegent [[Friddensgeriicht]]. Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de Kanton Hesper zum zweeten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De Kanton Hesper gouf opgeléist a säin Territoire op aner Kantone vum [[Arrondissement Lëtzebuerg]] verdeelt. Sou koumen z.&nbsp;B. Alzeng, Hesper an Hollerech an de [[Kanton Lëtzebuerg-Süd]], Bartreng, Stroossen a Märel an de [[Kanton Lëtzebuerg-Nord]] a Beetebuerg, Dippech a Leideleng an de [[Kanton Beetebuerg]].<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Enn vun der franséischer Herrschaft … Ënner der hollännescher Herrschaft (1818 bis 1831) bestoung nach eng Kéier e Kanton Hesper.<ref>{{Citation|URL=https://gfhesper.lu/?page_id=1890|Titel=Geschichte Gemeinde|Gekuckt=11.10.2026|Editeur=Geschichtsfrënn Hesper|Sprooch=de}}</ref> <!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] h3afz1iod1s5wbgbmzymg3hzb76neuk 2711641 2711638 2026-10-11T16:36:12Z GilPe 14980 2711641 wikitext text/x-wiki {{EnCours|GilPe}} De '''Kanton Hesper''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Hesperange'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war [[Hesper]]. == Geschicht == De Kanton Hesper war den zweete vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|2. Hesperange, qui comprend Hesperange, Lendelange, Feutingen, Bonnevoie, Bevingen, Crauthem, Altzingen, Pepingen, Bettembourg, Bertrange, Strassen, Hollerich, Merl, Liwange, Abweiler, Roeser, Berchem, Finningen, Steinbruken, Bergem, Ehlingen, Limpach, Bettange, les deux Rekingen, Spinkingen, Dipach et leurs dépendances|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de Kanton Hesper bestoe bliwwen. Hien hat en eegent [[Friddensgeriicht]]. 1796 an 1797 koum et tëscht der Kantonsverwaltung vun Hesper an der Stad Lëtzebuerg zu engem Sträit iwwer d'Organisatioun vun der [[Schueberfouer]] um [[Lampertsbierg]]. Well de Lampertsbierg baussent der Lëtzebuerg-Stad (um Gebitt vum Kanton Hesper) louch, huet d'Kantonsverwaltung vun Hesper d'Recht beusprocht, d'Fouer z'organiséieren. D'Zentralverwaltung vum Departement Forêts huet awer den 10. August 1797 decidéiert, datt d'Stad Lëtzebuerg d'Schueberfouer weider um Lampertsbierg organiséieren dierft, bis d'Grenze vun deenen zwee Kantonen definitiv festgeluecht wieren. Dës Entscheedung gouf den 11. August 1798 bestätegt a blouf bis zur Reorganisatioun vun de Kantonen am Joer 1802 a Kraaft.<ref>{{Citation|URL=https://fr.scribd.com/document/707378562/de-Buet-2023-12|Titel=Wussten sie schon, dass die Schobermesse fast einmal in Hesperingen errichtet worden wäre?|Gekuckt=11.10.2026|Auteur=Roland Schumacher|Auteurlink=|Datum=2023|Wierk=|Editeur=Gemeng Hesper (fr.scribd.com)|Sprooch=de}}</ref> Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de Kanton Hesper zum zweeten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De Kanton Hesper gouf opgeléist a säin Territoire op aner Kantone vum [[Arrondissement Lëtzebuerg]] verdeelt. Sou koumen z.&nbsp;B. Alzeng, Hesper an Hollerech an de [[Kanton Lëtzebuerg-Süd]], Bartreng, Stroossen a Märel an de [[Kanton Lëtzebuerg-Nord]] a Beetebuerg, Dippech a Leideleng an de [[Kanton Beetebuerg]].<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Ënner der hollännescher Herrschaft hat Hesper tëscht 1818 an 1831 nach eng Kéier de Status vun engem Kanton mat engem eegene Friddensgeriicht.<ref>{{Citation|URL=https://gfhesper.lu/?page_id=1890|Titel=Geschichte Gemeinde|Gekuckt=11.10.2026|Editeur=Geschichtsfrënn Hesper|Sprooch=de}}</ref><ref>De Rechtsakt, mat deem dës Andeelung festgeluecht gouf, an déi genee territorial Ofgrenzung sinn nach net gekläert.</ref><!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] bb90eyxgrdswau2ybbv5a8fdmqltp36 2711644 2711641 2026-10-11T16:58:13Z GilPe 14980 Nei Säit; enCours ewech 2711644 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kanton Lëtzebuerg}} De '''Kanton Hesper''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Hesperange'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war [[Hesper]]. == Geschicht == De Kanton Hesper war den zweete vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|2. Hesperange, qui comprend Hesperange, Lendelange, Feutingen, Bonnevoie, Bevingen, Crauthem, Altzingen, Pepingen, Bettembourg, Bertrange, Strassen, Hollerich, Merl, Liwange, Abweiler, Roeser, Berchem, Finningen, Steinbruken, Bergem, Ehlingen, Limpach, Bettange, les deux Rekingen, Spinkingen, Dipach et leurs dépendances|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de Kanton Hesper bestoe bliwwen. Hien hat en eegent [[Friddensgeriicht]]. 1796 an 1797 koum et tëscht der Kantonsverwaltung vun Hesper an der Stad Lëtzebuerg zu engem Sträit iwwer d'Organisatioun vun der [[Schueberfouer]] um [[Lampertsbierg]]. Well de Lampertsbierg baussent der Lëtzebuerg-Stad (um Gebitt vum Kanton Hesper) louch, huet d'Kantonsverwaltung vun Hesper d'Recht beusprocht, d'Fouer z'organiséieren. D'Zentralverwaltung vum Departement Forêts huet awer den 10. August 1797 decidéiert, datt d'Stad Lëtzebuerg d'Schueberfouer weider um Lampertsbierg organiséieren dierft, bis d'Grenze vun deenen zwee Kantonen definitiv festgeluecht wieren. Dës Entscheedung gouf den 11. August 1798 bestätegt a blouf bis zur Reorganisatioun vun de Kantonen am Joer 1802 a Kraaft.<ref>{{Citation|URL=https://fr.scribd.com/document/707378562/de-Buet-2023-12|Titel=Wussten sie schon, dass die Schobermesse fast einmal in Hesperingen errichtet worden wäre?|Gekuckt=11.10.2026|Auteur=Roland Schumacher|Auteurlink=|Datum=2023|Wierk=|Editeur=Gemeng Hesper (fr.scribd.com)|Sprooch=de}}</ref> Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de Kanton Hesper zum zweeten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De Kanton Hesper gouf opgeléist a säin Territoire op aner Kantone vum [[Arrondissement Lëtzebuerg]] verdeelt. Sou koumen z.&nbsp;B. Alzeng, Hesper an Hollerech an de [[Kanton Lëtzebuerg-Süd]], Bartreng, Stroossen a Märel an de [[Kanton Lëtzebuerg-Nord]] a Beetebuerg, Dippech a Leideleng an de [[Kanton Beetebuerg]].<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Ënner der hollännescher Herrschaft hat Hesper tëscht 1818 an 1831 nach eng Kéier de Status vun engem Kanton mat engem eegene Friddensgeriicht.<ref>{{Citation|URL=https://gfhesper.lu/?page_id=1890|Titel=Geschichte Gemeinde|Gekuckt=11.10.2026|Editeur=Geschichtsfrënn Hesper|Sprooch=de}}</ref><ref>De Rechtsakt, mat deem dës Andeelung festgeluecht gouf, an déi genee territorial Ofgrenzung sinn nach net gekläert.</ref><!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] ddkktpweyco7c12h2geuzpbd9ub7tnc 2711721 2711644 2026-10-12T11:55:36Z GilPe 14980 +Nav. 2711721 wikitext text/x-wiki {{Infobox Kanton Lëtzebuerg}} De '''Kanton Hesper''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Hesperange'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war [[Hesper]]. == Geschicht == De Kanton Hesper war den zweete vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|2. Hesperange, qui comprend Hesperange, Lendelange, Feutingen, Bonnevoie, Bevingen, Crauthem, Altzingen, Pepingen, Bettembourg, Bertrange, Strassen, Hollerich, Merl, Liwange, Abweiler, Roeser, Berchem, Finningen, Steinbruken, Bergem, Ehlingen, Limpach, Bettange, les deux Rekingen, Spinkingen, Dipach et leurs dépendances|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de Kanton Hesper bestoe bliwwen. Hien hat en eegent [[Friddensgeriicht]]. 1796 an 1797 koum et tëscht der Kantonsverwaltung vun Hesper an der Stad Lëtzebuerg zu engem Sträit iwwer d'Organisatioun vun der [[Schueberfouer]] um [[Lampertsbierg]]. Well de Lampertsbierg baussent der Lëtzebuerg-Stad (um Gebitt vum Kanton Hesper) louch, huet d'Kantonsverwaltung vun Hesper d'Recht beusprocht, d'Fouer z'organiséieren. D'Zentralverwaltung vum Departement Forêts huet awer den 10. August 1797 decidéiert, datt d'Stad Lëtzebuerg d'Schueberfouer weider um Lampertsbierg organiséieren dierft, bis d'Grenze vun deenen zwee Kantonen definitiv festgeluecht wieren. Dës Entscheedung gouf den 11. August 1798 bestätegt a blouf bis zur Reorganisatioun vun de Kantonen am Joer 1802 a Kraaft.<ref>{{Citation|URL=https://fr.scribd.com/document/707378562/de-Buet-2023-12|Titel=Wussten sie schon, dass die Schobermesse fast einmal in Hesperingen errichtet worden wäre?|Gekuckt=11.10.2026|Auteur=Roland Schumacher|Auteurlink=|Datum=2023|Wierk=|Editeur=Gemeng Hesper (fr.scribd.com)|Sprooch=de}}</ref> Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de Kanton Hesper zum zweeten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De Kanton Hesper gouf opgeléist a säin Territoire op aner Kantone vum [[Arrondissement Lëtzebuerg]] verdeelt. Sou koumen z.&nbsp;B. Alzeng, Hesper an Hollerech an de [[Kanton Lëtzebuerg-Süd]], Bartreng, Stroossen a Märel an de [[Kanton Lëtzebuerg-Nord]] a Beetebuerg, Dippech a Leideleng an de [[Kanton Beetebuerg]].<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Ënner der hollännescher Herrschaft hat Hesper tëscht 1818 an 1831 nach eng Kéier de Status vun engem Kanton mat engem eegene Friddensgeriicht.<ref>{{Citation|URL=https://gfhesper.lu/?page_id=1890|Titel=Geschichte Gemeinde|Gekuckt=11.10.2026|Editeur=Geschichtsfrënn Hesper|Sprooch=de}}</ref><ref>De Rechtsakt, mat deem dës Andeelung festgeluecht gouf, an déi genee territorial Ofgrenzung sinn nach net gekläert.</ref> <!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Navigatioun Kantonen am Departement Forêts}} {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] efzrbpc7thmin37za322852lyc8r7ap 14 177358 2711645 2026-10-11T16:59:20Z GilPe 14980 Säit ugeluecht mat: '[[Kategorie:Departement Forêts| ]]' 2711645 wikitext text/x-wiki [[Kategorie:Departement Forêts| ]] cw9hyht99bir1iplut8u458z6t0vpkv 14 177359 2711660 2026-10-11T18:43:11Z Volvox 4050 Nei 2711660 wikitext text/x-wiki {{KategorieSezial|[[Peru]]anesch [[Affekot]]en}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Affekoten no Länner]] [[Kategorie:Peruanesch Juristen|Affekoten]] [[Kategorie:Peruanesch Persounen no Aktivitéit|Affekoten]] esa0zfq3cit9f7qp4e5xefl32so9xi9 2711661 2711660 2026-10-11T18:43:44Z Volvox 4050 2711661 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Peru]]anesch [[Affekot]]en}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Affekoten no Länner]] [[Kategorie:Peruanesch Juristen|Affekoten]] [[Kategorie:Peruanesch Persounen no Aktivitéit|Affekoten]] pp379kbfq1gw19685hre7e3doq0v6vi 14 177360 2711662 2026-10-11T18:44:26Z Volvox 4050 Nei 2711662 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Peru]]anesch [[Droit|Juristen]]}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Juristen no Länner]] [[Kategorie:Peruanesch Persounen no Aktivitéit|Juristen]] 5wydpuew256joxxyp2j7pswtwemdzoi 14 177361 2711663 2026-10-11T18:45:44Z Volvox 4050 Nei 2711663 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Brasilien|Brasilianesch]] [[Affekot]]en}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Affekoten no Länner]] [[Kategorie:Brasilianesch Juristen|Affekoten]] [[Kategorie:Brasilianesch Persounen no Aktivitéit|Affekoten]] 4p70zyd9ijegl8y3fkt7cvg4ut6hb1d 14 177362 2711664 2026-10-11T18:46:31Z Volvox 4050 Nei 2711664 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Brasilien|Brasilianesch]] [[Droit|Juristen]]}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Juristen no Länner]] [[Kategorie:Brasilianesch Persounen no Aktivitéit|Juristen]] d1kmt87bw51gg7ncsnv7fw3hs35cl4e 14 177363 2711666 2026-10-11T18:48:47Z Volvox 4050 Nei 2711666 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Estland|Estnesch]] [[Buergermeeschter]]en}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Buergermeeschteren no Länner]] [[Kategorie:Politiker (Estland)|Buergermeeschteren]] [[Kategorie:Estnesch Persounen no Aktivitéit|Buergermeeschteren]] e3335m7emqsbh4fg766vh239mldkqcc 14 177364 2711667 2026-10-11T18:50:07Z Volvox 4050 Nei 2711667 wikitext text/x-wiki {{KategorieSpezial|[[Kolumbien|Kolumbianesch]] [[Buergermeeschter]]en}} {{Commonscat}} [[Kategorie:Buergermeeschteren no Länner]] [[Kategorie:Politiker (Kolumbien)|Buergermeeschteren]] [[Kategorie:Kolumbianesch Persounen no Aktivitéit|Buergermeeschteren]] f50e5hhahlzeg1bbuprwgnfu6jhibdr 0 177365 2711673 2026-10-11T22:06:26Z Robby 393 emol en Ufank 2711673 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}}{{Infobox Biographie}} De '''Mathias Olesen''', gebuer den [[21. Mäerz]] [[2001]] zu [[Kopenhagen]], ass en dänesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.<ref>{{Citation|URL=https://www.kicker.de/mathias-olesen/spieler|Titel=Mathias Olesen {{!}} Sönderjyske Fodbold {{!}} 3F Superliga {{!}} 2026/27 {{!}} Spielerprofil|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=kicker|Sprooch=de-DE}}</ref> Zanter dem 11. November 2021 spillt hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]].<ref>{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=31745|Titel=Mathias Olesen|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=eu-football.info|Sprooch=en}}</ref> == Um Spaweck == {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}} [[Kategorie:Gebuer 2001]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ipwye4icaovm0yn9fdb1zedkle7yfpc 2711675 2711673 2026-10-11T22:21:48Z Robby 393 + Sozial Medien + Kat abc 2711675 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}}{{Infobox Biographie}} De '''Mathias Olesen''', gebuer den [[21. Mäerz]] [[2001]] zu [[Kopenhagen]], ass en dänesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.<ref>{{Citation|URL=https://www.kicker.de/mathias-olesen/spieler|Titel=Mathias Olesen {{!}} Sönderjyske Fodbold {{!}} 3F Superliga {{!}} 2026/27 {{!}} Spielerprofil|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=kicker|Sprooch=de-DE}}</ref> Zanter dem 11. November 2021 spillt hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]].<ref>{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=31745|Titel=Mathias Olesen|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=eu-football.info|Sprooch=en}}</ref> == Um Spaweck == {{Sozial Medien}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}}{{SORTIERUNG:Olesen Mathias}} [[Kategorie:Gebuer 2001]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] atx8l4b80elotfn4t0wqx66ssgo8u6g 2711677 2711675 2026-10-11T23:04:54Z Robby 393 tippo an der Referenz - Test 2711677 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}}{{Infobox Biographie}} De '''Mathias Olesen''', gebuer den [[21. Mäerz]] [[2001]] zu [[Kopenhagen]], ass en dänesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.<ref>{{Citation|URL=https://www.kicker.de/mathias-olesen/spieler|Titel=Mathias Olesen {{!}} Sönderjyske Fodbold {{!}} 3F Superliga {{!}} 2026/27 {{!}} Spielerprofil|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=kicker|Sprooch=de-DE}}</ref> Zanter dem 11. November 2021 spillt hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]].<ref>{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=31745|Titel=Mathias Olesen|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=eu-football.info|Sprooch=En}}</ref> == Um Spaweck == {{Sozial Medien}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}}{{SORTIERUNG:Olesen Mathias}} [[Kategorie:Gebuer 2001]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] ss2uq74hw90g7tojp74ivdc5o3h31hr 2711678 2711677 2026-10-11T23:08:12Z Robby 393 tippo an der Referenz - Test 2711678 wikitext text/x-wiki {{SkizzSport}}{{Infobox Biographie}} De '''Mathias Olesen''', gebuer den [[21. Mäerz]] [[2001]] zu [[Kopenhagen]], ass en dänesch-lëtzebuergesche Foussballspiller.<ref>{{Citation|URL=https://www.kicker.de/mathias-olesen/spieler|Titel=Mathias Olesen {{!}} Sönderjyske Fodbold {{!}} 3F Superliga {{!}} 2026/27 {{!}} Spielerprofil|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=kicker|Sprooch=de}}</ref> Zanter dem 11. November 2021 spillt hie fir déi [[lëtzebuergesch Foussballnationalekipp]].<ref>{{Citation|URL=https://eu-football.info/_player.php?id=31745|Titel=Mathias Olesen|Gekuckt=2026-10-11|Wierk=eu-football.info|Sprooch=en}}</ref> == Um Spaweck == {{Sozial Medien}} {{Autoritéitskontroll}} {{Referenzen}}{{SORTIERUNG:Olesen Mathias}} [[Kategorie:Gebuer 2001]] [[Kategorie:Spiller vun der lëtzebuergescher Foussballnationalekipp]] 7xd6yypmn5ezbb8n3jxk1y0gqxg69en 0 177366 2711679 2026-10-12T02:28:41Z ~2026-54917-07 73602 Säit ugeluecht mat: '[[Fichier:Jeff Bergman by Gage Skidmore.jpg|thumb|Den Jeff Bergman (2023)]] Den '''Jeffrey Allen''' "'''Jeff'''" '''Bergman''', gebuer den [[10. Juli]] [[1960]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Stand-up Comedy|Stand-up-Komiker]] a [[Schauspiller]]. ==Um Spaweck== {{commonscat|Jeff Bergman}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Jeff}} [[Kategorie:Gebuer 1960]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Komiker]] Kategori…' 2711679 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Jeff Bergman by Gage Skidmore.jpg|thumb|Den Jeff Bergman (2023)]] Den '''Jeffrey Allen''' "'''Jeff'''" '''Bergman''', gebuer den [[10. Juli]] [[1960]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Stand-up Comedy|Stand-up-Komiker]] a [[Schauspiller]]. ==Um Spaweck== {{commonscat|Jeff Bergman}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Jeff}} [[Kategorie:Gebuer 1960]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Komiker]] [[Kategorie:Oscar fir de beschte Schauspiller an enger Nieweroll]] m9fxqwmqb87jb6ajea6aof4pyzpdect 2711680 2711679 2026-10-12T02:34:03Z ~2026-54917-07 73602 2711680 wikitext text/x-wiki {{SkizzFilm}} {{Infobox Biographie}} Den '''Jeffrey Allen''' "'''Jeff'''" '''Bergman''', gebuer den [[10. Juli]] [[1960]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Stand-up Comedy|Stand-up-Komiker]] a [[Schauspiller]]. ==Um Spaweck== {{commonscat|Jeff Bergman}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Jeff}} [[Kategorie:Gebuer 1960]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Komiker]] [[Kategorie:Oscar fir de beschte Schauspiller an enger Nieweroll]] aec2vm3nqiq9is9dfkkj0musxwnqdxq 2711681 2711680 2026-10-12T02:35:35Z ~2026-54917-07 73602 2711681 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Jeff Bergman by Gage Skidmore.jpg|thumb|Den Jeff Bergman (2023)]] Den '''Jeffrey Allen''' "'''Jeff'''" '''Bergman''', gebuer den [[10. Juli]] [[1960]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Stand-up Comedy|Stand-up-Komiker]] a [[Schauspiller]]. ==Um Spaweck== {{commonscat|Jeff Bergman}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Jeff}} [[Kategorie:Gebuer 1960]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Komiker]] [[Kategorie:Oscar fir de beschte Schauspiller an enger Nieweroll]] m9fxqwmqb87jb6ajea6aof4pyzpdect 2711686 2711681 2026-10-12T06:29:45Z GilPe 14980 Iwwerschaffen + Läschen 2711686 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen + Läschen|Direkt-Läsch-Krittär 3 (Ukënnegunge vun Artikelen, quasi eidel Säiten); ech fannen néierens datt de Mann e Stand-up-Komiker sollt sinn; allgemeng Relevanz a Fro gestallt.}} [[Fichier:Jeff Bergman by Gage Skidmore.jpg|thumb|Den Jeff Bergman (2023)]] Den '''Jeffrey Allen''' "'''Jeff'''" '''Bergman''', gebuer den [[10. Juli]] [[1960]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Stand-up Comedy|Stand-up-Komiker]] a [[Schauspiller]]. ==Um Spaweck== {{commonscat|Jeff Bergman}} {{DEFAULTSORT:Bergman, Jeff}} [[Kategorie:Gebuer 1960]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Komiker]] [[Kategorie:Oscar fir de beschte Schauspiller an enger Nieweroll]] rdr4dnl2gi734ppzmxyg2fvaapjh6w4 2711713 2711686 2026-10-12T11:25:15Z Robby 393 /* Um Spaweck */ + Autoritéitskontroll 2711713 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen + Läschen|Direkt-Läsch-Krittär 3 (Ukënnegunge vun Artikelen, quasi eidel Säiten); ech fannen néierens datt de Mann e Stand-up-Komiker sollt sinn; allgemeng Relevanz a Fro gestallt.}} [[Fichier:Jeff Bergman by Gage Skidmore.jpg|thumb|Den Jeff Bergman (2023)]] Den '''Jeffrey Allen''' "'''Jeff'''" '''Bergman''', gebuer den [[10. Juli]] [[1960]], ass en [[Vereenegt Staate vun Amerika|US-amerikanesche]] [[Stand-up Comedy|Stand-up-Komiker]] a [[Schauspiller]]. ==Um Spaweck== {{commonscat|Jeff Bergman}} {{Autoritéitskontroll}} {{Sozial Medien}}{{DEFAULTSORT:Bergman, Jeff}} [[Kategorie:Gebuer 1960]] [[Kategorie:US-amerikanesch Filmschauspiller]] [[Kategorie:US-amerikanesch Komiker]] [[Kategorie:Oscar fir de beschte Schauspiller an enger Nieweroll]] fjo8eew4otma4mimjjv3gcpbj35a9v9 3 177367 2711687 2026-10-12T06:31:09Z GilPe 14980 Säit ugeluecht mat: '{{Iwwerschaffen Info|Jeff Bergman}}--~~~~' 2711687 wikitext text/x-wiki {{Iwwerschaffen Info|Jeff Bergman}}--[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 06:31, 12. Okt. 2026 (UTC) ii3eet8bpzc6cjk1jz1x718319k78sn 0 177368 2711690 2026-10-12T07:06:29Z GilPe 14980 Virugeleet op [[Vëlossport]] 2711690 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[Vëlossport]] l1cnhp0nq178nwnby4eo78cq51uq86z 0 177369 2711710 2026-10-12T09:51:27Z GilPe 14980 Nei Säit am Opbau 2711710 wikitext text/x-wiki {{EnCours|[[Benotzer:GilPe|GilPe]] ([[Benotzer Diskussioun:GilPe|Diskussioun]]) 09:51, 12. Okt. 2026 (UTC)}} {{Infobox Kanton Lëtzebuerg}} De '''{{PAGENAME}}''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Roedt'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war …. == Geschicht == De {{PAGENAME}} war den … vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|…|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de {{PAGENAME}} bestoe bliwwen; en hat en eegent [[Friddensgeriicht]]. Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de {{PAGENAME}} zum … ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert … war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De {{PAGENAME}} …<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> <!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] kzo0tchl2n2azh5shg6tcoqdm3zemwo 2711712 2711710 2026-10-12T11:07:31Z GilPe 14980 Nei Säit; enCours ewech 2711712 wikitext text/x-wiki {{Aner Bedeitungen op Mooss|mam fréiere Kanton am Departement Forêts|den haitege Lëtzebuerger Kanton mat engem änlechen Numm|Kanton Réiden}} {{Infobox Kanton Lëtzebuerg}} De '''{{PAGENAME}}''' ([[franséisch|fr.]]: ''canton de Roedt'') war wärend der [[Franséisch Revolutioun|franséischer Herrschaft]] e [[Franséisch Kantonen|Kanton]] am [[Departement Forêts]], um Territoire vum haitege [[Lëtzebuerg (Land)|Lëtzebuerg]]. Säi [[Chef-lieu]] war [[Réid]] (an der haiteger [[Gemeng Bous-Waldbriedemes]]). == Geschicht == De {{PAGENAME}} war den drëtte vun de 37 Kantonen, déi bei der [[Lëtzebuerger Kantonen#Andeelung vun 1795|éischter Kantonsandeelung]] vum Departement Forêts vum 31. August 1795 festgeluecht goufen<ref name=":google">{{Citation|URL=https://books.google.fr/books?id=SUhbAAAAQAAJ&dq=Auby%20Cugnon&hl=fr&pg=PA7#v=onepage&q&f=false|Titel=ARRÉTÉ du Comité de Salut Public de la Convention Nationale, portant une nouvelle division du Territoire de la Belgique, pays de Liège et autres pays adjacens du 14 Fructidor an III, mat den Detailer vun de Kantonen am Departement Forêts|Gekuckt=05.10.2026|Datum=31. August 1795|Wierk=Recueil des arrêtés des commissaires du gouvernement Français|Editeur=books.google.fr|Säiten=S. 38 – 45|Sprooch=fr}}</ref>. Am Originaltext si follgend Uertschaften opgezielt (''[[Verbatim]]''): {{Zitat|3. Roedt, qui comprend Roedt, Oetringen, Sandweiller, Monfort, Hamme, Conteren, Hassel, Syren, Itzig, Walbredimus, Weiler-la-Tour, Dahlem, Filsdorf, Aspelt, Frisange, Greweldingen, Welsringen, Altewiese, Trintingen et leurs dépendances.|Arrêté du Comité de Salut Public (…) du 14 fructidor an III – IX. Arrondisement ou département des Forêts.}} Bei der Reorganisatioun vun de Kantonen am Oktober 1796 ass de {{PAGENAME}} bestoe bliwwen. Nom Gesetz vum ''28 pluviôse an VIII'' (17. Februar 1800) huet de {{PAGENAME}} zum zweeten ''[[Arrondissement (Frankräich)|Arrondissement communal]]'' vum Departement Forêts gehéiert, deem säin Haaptuert [[Lëtzebuerg (Stad)|Lëtzebuerg]] war.<ref name=":1800division">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6534793j|Titel=Loi du 28 pluviôse an VIII concernant la division du territoire de la République et de l’administration|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=17.02.1800|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref> Mam Arrêté vum ''15 ventôse an X'' (6. Mäerz 1802) gouf d'Kantonsandeelung nei organiséiert. De {{PAGENAME}} gouf net méi als eegestännege Kanton opgefouert. Säin Territoire gouf op aner Kantone vum [[Arrondissement Lëtzebuerg]] verdeelt<ref name=":1802justices">{{Citation|URL=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6515730s|Titel=Arrêté du 15 ventôse an X (6 mars 1802) portant réduction des justices de paix du département des Forêts|Gekuckt=02.10.2026|Auteur=France|Datum=06.03.1802|Wierk=Bulletin des lois de la République française|Editeur=gallica.bnf.fr|Sprooch=fr}}</ref>. <!--== Um Spaweck == {{Commonscat}}--> {{Referenzen an Notten}} [[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts]] hungcp3lrzr3vuycgq6l5alchsafg8k 10 177370 2711720 2026-10-12T11:52:16Z GilPe 14980 Nei Navigatioun 2711720 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name= Navigatioun Kantonen am Departement Forêts |listclass = hlist |state=collapsed |title=Kantonen am [[Departement Forêts]] |group1=Kantone 1795 |list1= * [[Kanton Arel|Arel]] * [[Kanton Baaschtnech|Baaschtnech]] * [[Kanton Béibreg|Béibreg]] * [[Kanton Bertrix|Bertrix]] * [[Kanton Bettenfeld|Bettenfeld]] * [[Kanton Bieben|Bieben]] * [[Kanton Boufer|Boufer]] * [[Kanton Chenogne|Chenogne]] * [[Kanton Clierf|Clierf]] * [[Kanton Dikrech|Dikrech]] * [[Kanton Dudeldorf|Dudeldorf]] * [[Kanton Esch-Sauer|Esch-Sauer]] * [[Kanton Étalle|Étalle]] * [[Kanton Fäteler|Fäteler]] * [[Kanton Florenville|Florenville]] * [[Kanton Frällen|Frällen]] * [[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] * [[Kanton Haufelescht|Haufelescht]] * [[Kanton Hesper|Hesper]] * [[Kanton Iechternach|Iechternach]] * [[Kanton Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] * [[Kanton Lichtenborn|Lichtenborn]] * [[Kanton Menster|Menster]] * [[Kanton Miersch|Miersch]] * [[Kanton Nei-Habech|Nei-Habech]] * [[Kanton Neierbuerg|Neierbuerg]] * [[Kanton Neufchâteau|Neufchâteau]] * [[Kanton Rammerech|Rammerech]] * [[Kanton Réid|Réid]] * [[Kanton Réimech|Réimech]] * [[Kanton Steemich|Steemich]] * [[Kanton Stengefort|Stengefort]] * [[Kanton Useldeng|Useldeng]] * [[Kanton Veianen|Veianen]] * [[Kanton Virton|Virton]] * [[Kanton Wolz|Wolz]] * [[Kanton Zolwer|Zolwer]] | group2 = Kantone 1796 | list2 = * [[Kanton Arel|Arel]] * [[Kanton Arzfeld|Arzfeld]] * [[Kanton Baaschtnech|Baaschtnech]] * [[Kanton Béibreg|Béibreg]] * [[Kanton Clierf|Clierf]] * [[Kanton Dikrech|Dikrech]] * [[Kanton Dudeldorf|Dudeldorf]] * [[Kanton Étalle|Étalle]] * [[Kanton Fäteler|Fäteler]] * [[Kanton Florenville|Florenville]] * [[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] * [[Kanton Haufelescht|Haufelescht]] * [[Kanton Hesper|Hesper]] * [[Kanton Iechternach|Iechternach]] * [[Kanton Lëtzebuerg|Lëtzebuerg]] * [[Kanton Miersch|Miersch]] * [[Kanton Neierbuerg|Neierbuerg]] * [[Kanton Neufchâteau|Neufchâteau]] * [[Kanton Nidderkäerjeng|Nidderkäerjeng]] * [[Kanton Opser|Opser]] * [[Kanton Paliseul|Paliseul]] * [[Kanton Réid|Réid]] * [[Kanton Réimech|Réimech]] * [[Kanton Veianen|Veianen]] * [[Kanton Virton|Virton]] * [[Kanton Wolz|Wolz]] | group3 = Kantonen 1802 | list3 = * [[Kanton Arel|Arel]] * [[Kanton Arzfeld|Arzfeld]] * [[Kanton Baaschtnech|Baaschtnech]] * [[Kanton Beetebuerg|Beetebuerg]] * [[Kanton Béibreg|Béibreg]] * [[Kanton Betzder|Betzder]] * [[Kanton Clierf|Clierf]] * [[Kanton Dikrech|Dikrech]] * [[Kanton Dudeldorf|Dudeldorf]] * [[Kanton Étalle|Étalle]] * [[Kanton Fäteler|Fäteler]] * [[Kanton Florenville|Florenville]] * [[Kanton Gréiwemaacher|Gréiwemaacher]] * [[Kanton Haufelescht|Haufelescht]] * [[Kanton Iechternach|Iechternach]] * [[Kanton Lëtzebuerg-Nord|Lëtzebuerg-Nord]] * [[Kanton Lëtzebuerg-Süd|Lëtzebuerg-Süd]] * [[Kanton Miersch|Miersch]] * [[Kanton Neierbuerg|Neierbuerg]] * [[Kanton Neufchâteau|Neufchâteau]] * [[Kanton Nidderkäerjeng|Nidderkäerjeng]] * [[Kanton Osper|Osper]] * [[Kanton Paliseul|Paliseul]] * [[Kanton Réimech|Réimech]] * [[Kanton Sibret|Sibret]] * [[Kanton Veianen|Veianen]] * [[Kanton Virton|Virton]] * [[Kanton Wolz|Wolz]] }} <noinclude>[[Kategorie:Kantonen am Departement Forêts| ]] [[Kategorie:Navigatiounsläischte vun de Kantonen a Frankräich|Forets]][[Kategorie:Navigatiounsläischte vu fréiere Kantonen a Frankräich]]</noinclude> pmqmyidkqr7u92kc4a2t6an8owcdyx4