Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 5557 98311 98305 2026-05-26T06:51:29Z Soul Train 117 Отменена версия [[Special:Diff/98305|98305]], сделанная [[Special:Contributions/~2026-29932-32|~2026-29932-32]] ([[User talk:~2026-29932-32|обсуждение]]) Для других названий необходимы АИ. 98311 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2 |тӀвар=Арабляр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Арабляр}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =56|lat_sec =06 |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =22|lon_sec =59 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =0 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = Кьурагь район |район таблицада = Кьурагь район |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Муллахуьруьнсовет|«Муллахуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = ЯШЧдин кьакьанвал |ЯШЧдин кьакьанвал = гьуьлуьн дережадилай <br>-21 |климат = |официал чӀал = |агьалияр = 549 |сиягьдиз къачур йис = 2002 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] (96 %) |динар = [[суьннияр|суьнни]]-[[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4 |DST = |телефондин код = +7 87262 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 230 856 002 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Арабляр''' ({{lang-ru|Арабляр}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[Дербент район]]дин чилерал алай [[Кьурагь район]]дин хуьр. [[Муллахуьр]]уьхъ галаз [[Муллахуьруьнсовет|"Муллахуьруьнсовет"дик]] акатзава. == География == Хуьр [[Дагъустан Республика]]дин [[Каспий гьуьл]]уьн кьерин [[кьулувал|кьулувиле]], Дербент райондин кьибле пата, [[Рубас вацӀ]]ал, [[Дербент]] шегьердилай 16 км кьибле пата чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьр: [[Муллахуьр]]. == Агьалияр == [[2002 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 549 касди уьмуьр гьалзавай<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/itogi/perepis_tom1.htm|title=11. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений|work=Итоги Всероссийской переписи населения 2010. Том 1. Численность и размещение населения|publisher=[[Росстат]]|date=2012|accessdate=2012-04-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/686E7ASHt|archivedate=2012-06-01}}</ref>. Агьалидин чӀехи пай [[лезгияр]], тӀимил пай [[азербайжанар]] я, [[суьннияр|суьнни]] — [[мусурманар]] я<ref>[http://flnka.ru/obsh_kuraxskiy_rayon.html Кьурагь район. ФЛНК]</ref>. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{Кьурагь райондин уьмуьр гьалзавай чкаяр}} [[Категория:Кьурагь райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] ng9tdq83cv1mtax5bn8jvfgo4j8l6wj 98312 98311 2026-05-26T06:52:33Z Soul Train 117 98312 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2 |тӀвар=Арабляр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Арабляр}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =56|lat_sec =06 |lon_dir = |lon_deg =48 |lon_min =22|lon_sec =59 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =0 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = Кьурагь район |район таблицада = Кьурагь район |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Муллахуьруьнсовет|«Муллахуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = ЯШЧдин кьакьанвал |ЯШЧдин кьакьанвал = гьуьлуьн дережадилай <br>-21 |климат = |официал чӀал = |агьалияр = 549 |сиягьдиз къачур йис = 2002 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] (96 %) |динар = [[суьннияр|суьнни]]-[[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4 |DST = |телефондин код = +7 87262 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 230 856 002 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Арабляр''' ({{lang-ru|Арабляр}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[Дербент район]]дин чилерал алай [[Кьурагь район]]дин хуьр. [[Муллахуьр]]уьхъ галаз «[[Муллахуьруьнсовет]]дик» акатзава. == География == Хуьр [[Дагъустан Республика]]дин [[Каспий гьуьл]]уьн кьерин [[кьулувал|кьулувиле]], Дербент райондин кьибле пата, [[Рубас вацӀ]]ал, [[Дербент]] шегьердилай 16 км кьибле пата чка кьунвайди я. Мукьвал алай хуьр: [[Муллахуьр]]. == Агьалияр == [[2002 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 549 касди уьмуьр гьалзавай<ref>{{cite web|url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/itogi/perepis_tom1.htm|title=11. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений|work=Итоги Всероссийской переписи населения 2010. Том 1. Численность и размещение населения|publisher=[[Росстат]]|date=2012|accessdate=2012-04-16|archiveurl=http://www.webcitation.org/686E7ASHt|archivedate=2012-06-01}}</ref>. Агьалидин чӀехи пай [[лезгияр]], тӀимил пай [[азербайжанар]] я, [[суьннияр|суьнни]] — [[мусурманар]] я<ref>[http://flnka.ru/obsh_kuraxskiy_rayon.html Кьурагь район. ФЛНК]</ref>. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{Кьурагь райондин уьмуьр гьалзавай чкаяр}} [[Категория:Кьурагь райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] o2qnqd7uxpbhzts82fgcsqshy8qlhtp 0 6086 98310 98309 2026-05-26T06:47:40Z Soul Train 117 98310 wikitext text/x-wiki {{Кас |дидедиз хьайи чӀав = 15.10.1834 |кьиникьин чӀав = 12.09.1910 |шикил=}} '''Гьаса́н-эфенди́ ибн Абдулла́гь ибн Къурбанали́ ал-Алкьвадари ад-Дагъистани́''' ([[1834 йис]]ан 15 октябрь, [[Авар округ]], [[Балахани]] — [[1910 йис]]ан 12 сентябрь, [[СтӀал Сулейман район]] [[Алкьвадар]]) — зурба лезги алим — тарихдар, инкъилабдилай виликан [[Дагъустан]]дин халкьдин арада чирвилер, илим чукӀурдай кас, ислам диндин устад, зари<ref name="Прозоров">{{книга|автор=[[Прозоров С.М.]]|часть=ал-Алкадари|ссылка часть=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/20459/|заглавие=Ислам на территории бывшей Российской империи. Энциклопедический словарь. Выпуск 2|ссылка= |место=М. |издательство= «Восточная литература» РАН|год=1998|страниц=159|isbn=5-02-018047-5}}</ref>. == Уьмуьрдикай == Гьасан эфенди [[1834 йис]]уз [[Авар округ]]дин [[Балахани]] хуьре [[Гьажи Абдуллагь-эфенди]]дин хизанда Муршид [[Мегьамед ал-Ярагъи]]дин руш Гьафисатаз хьана. Эвел вичин буба Абдуллагь-эфендидивай, ахпа халу [[Гьажи Исмаил-эфенди]]дивай чирвилер къачур Гьасана [[Ахцегь]]а [[Мирзе Али]]дин медресани акьалтӀарзава. Къвезмай чӀавуз чирвилер артухарун патал [[Кьагьир]]диз физ гьазурвилер акунвай Гьасаназ, бубадин меслятдалди, Куьредин гьаким Юсуф-хандин мирзевал авуниз ва адан аялриз тарсар гун кьисмет хьана. И кардикай Гьасана икӀ кхьизва: ''«Секиндиз медресада ктабар кӀелиз вердиш хьанвай заз дуванханада кӀвалахун кьадарсуз четин акъвазна.»'' Адан къуллугъдин идара [[Вини Ярагъ]]дал хьана. [[Куьредин ханвал]] кӀватайла, [[Куьре магьал]] арадал атана. Мирзе Гьасанакай суддин секретарь ва [[1866 йис]]алай [[Кьиблепатан Табасран]]дин найиб хьана. И къуллугъдал ам [[1877 йис]]ан бунтар къарагъдалди аламукьна. ТӀебии алакьунар авай Гьасана Алкьвадрал вичин бубадин, [[Ахцегь]]а Мирзе Али-эфендидин ва [[Вини Ярагъ]]дал Исмаил-эфенди халудин медресайра кӀелна, диндин ва тӀебии илимар, [[араб чӀал|араб]], [[фарс чӀал|фарс]] ва [[туьрк чӀал]]ар чирна. Алакьунар авай алим хьиз, Алкьвадар Гьасан зарини тир, ада вичиз Мамнун (рикӀ чӀехиди ва намус авайди) тӀвар хкяна. Гьасана-Мамнуна вичин эсерар лезги, араб, туьрк ва [[азербайжан чӀал]]арал теснифна. Адан пуд ктаб [[XX виш йис]]ан сифте йисара басмадай акъатна: «Асари Дагъустан» (1903), «Жараб ал-Мамнун» (1912) ва «Диван ал-Мамнун» (1913). Илимдин ва литературадин эсерри Гьасан-эфенди [[Лезгистан]]да, [[Дагъустан]]да, [[Азербайжан]]да, [[Турция]]да, [[Урусат]]да ва маса уьлквейрани машгьур авуна. А. Гьасанан эдебиятдин эсерар мукьва-кьилийриз ва дустариз кхьенвай шиирар-чарар («Абу-Муслимаз кагъаз», «Дустуниз» ва мсб.), уьмуьрдикай теснифнавай чӀалар («1896-йисан дуьньядин гьаларикай къасида», «1877-йисуз дустагъ авурла» ва мсб.), ясдин чӀалар («Бубадиз», «Паб Салигьат кьейила» ва мсб.) я. Абур дегьне мана-метлебдив ва гьиссерив аид хьанва, устаддаказ туькӀуьрнава. А. Гьасан-эфенди [[1910 йис]]уз рагьметдиз фена, ам [[Алкьвадар|Алкьвадрин]] сурара кучуднава. Алкьвадар Гьасана Дагъустандин тарихда ва литературада дегьне гелер туна, илим, литература ва культура вилик финиз таъсирна. === Дугурун === 1877-йисан бунтар къарагъаруниз акси тиртӀани, Гьасан-эфендидивай вичин халкь маса гана, урус пачагьлугъдин чиновникриз хабар ийиз алакьнач. Халкьди ийизвай бунт хаталуди тирдакай лагьай ам, чкадин бязи агьалийри, ''«Адаз вичин къуьнерал алай чинер вахчуз кичӀезва»'', — лагьайла, ада чинер алудна гадарзава. ГьакӀ ятӀани, Гьасан-эфенди суьргуьндиз акъудзава. [[1879 йис]]уз ам дустагъда туна, ахпа [[Тамбов губерния]]дин [[Спасск (Пензадин вилаят)|Спасск]] шегьердиз дугурнай. Ислам диндин ва шариатдин хъсан чирвилер авайвиляй Спасскда ам ана авай татар-мусурманрихъ галаз дуствилин алакъайра гьатна. Дугуруна авай чӀавуз Гьасан Алкьвадари дегьне чирвилер авай, тӀвар-ван авай татар алимрихъ, зарийрихъ, диндин кардаррихъ галаз таниш хьанвай. Кьуд йис акъуднавай чкадикай фикирар ва кьиле гьатай шикилар ада вичин «Диван аль-Мамнун» улубда вири бегьемдиз кхьенва<ref name="Асари-Дагестан" />. Пачагьдин тахтуниз [[III-й Александр]] атайла, регьимлувилин амнисиябик акатна, Гьасан-эфенди хизанни галаз Урусатдай хквезва ва вичин бубадин медреса кардик кутазва. Куьре округдин сергьятра диндин ва гьар са илимдин чирвилер гунуг давам хъувун патал, Гьасан-эфендиди виликай вичин ярар-дустарихъ, эфендийрихъ сигъ алакъа мягькемарзава. ИкӀ, Уллу Гъетягъай Агьмедан хва Абдуразакь, Агъ ЦӀинитӀдилай Абукаран хва Абдулгьамидахъ, Рухунай стхаяр тир Магьмудахъни Мегьамедахъ, Темирхан-шурадай еке меценат Талибов Абдурагьимахъ ва масабурухъ галаз меслятар ийиз, Куьредин халкь илимдин рекьяй уях авун патал бес кьадар зегьметар чӀугвазва. Лугьун лазим я хьи, Гьасан-эфенди вичин девирдин чӀехи алимрикай сад яз, халкьдин арада марифатдин регьбер, диндин дестек, тарихдин рекьяйни урусрин машгьур востоковедениедин илимрин академик Крачкова лагьайвал, араб илимдин тарихдин ва эдебиятдин хилерай вилик фенвай алимрикай сад хьана. Алкьвадар Мирзе-Гьасан-эфендидин сур — куьгьне хуьре зияратдин маканрикай сад хьана, халкьдин руьгьдин мягькем даяхрикай яз гьисабзава. == Зегьметар == [[1913 йис]]уз «Диван аль-Мамнун» улуб — 1877 йисан вакъиаяр къалурзавай шииррин кӀватӀал<ref name="Асари-Дагестан">''Алкадари Г.-Э.'' Асари-Дагестан: исторические сведения о Дагестане. Махачкала, 1994.</ref>. == РикӀел хуьн патал == == Теснифай улубар == * Китаб асари Дагъистан та’лиф ал-'аллама Мирза Хасан-афанди б. ал-Хаджж-'Абдаллах-афанди ал-Алкадари ад-Дагистани. Петербург, 1312 [1894/95] * ал-'Урда ал-махдийа ли-р-равда ан-надийа ли-л-фадилайн ад-Дагистанийайн. Сахиб ал-асл… 'Абд ал-Латиф-афанди ал-Хузи… ва-л-мухаммас… Мирза Хасан-афанди ал-Алкадари. Петровск [б./г., дозволено цензурой в 1905 г.] * Жараб ал-Мамнун та’лиф… Хасан-афанди ад-Дагъистани ал-Алкадари. Ту-би’а би-л-матба’а ал-исламийа. [[Темир-Хан-Шура]], 1912 * Диван ал-Мамнун. Ат-Табака ал-ула. [[Темир-Хан-Шура]], 1913. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://www.lezgichal.ru/kasar/zariyar/alkvadar-gasan.html Алкьвадар Гьасанакай лезги чӀалал малуматар]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{книга|автор=[[Прозоров С.М.]]|часть=ал-Алкадари|ссылка часть=http://www.kavkaz-uzel.ru/articles/20459/|заглавие=Ислам на территории бывшей Российской империи. Энциклопедический словарь. Выпуск 2|ссылка= |место=М. |издательство= «Восточная литература» РАН|год=1998|страниц=159|isbn=5-02-018047-5}} * ''Омаров М.'' [http://islamdag.ru/lichnosti/1901 Мыслитель постшамилевской эпохи (Гасан Алкадари (1834—1910))] — IslamDag.ru * [http://suleiman-stalskiy.ru/?com=pages&task=view&page=page&id=134 Гасан-эфенди Алкадарский] — сайт Сулейман-Стальского района * [http://lezgi-yar.ru/index/alkadari_gasan/0-366 Гасан Алкадари.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331064125/http://lezgi-yar.ru/index/alkadari_gasan/0-366 |date=2014-03-31 }} Lezgi-Yar.ru * ''Амрахов А.'' [http://flnka.ru/lichnosti/615-gasan-alkadari-vzglyad-v-buduschee-iz-glubin-vremen-cherez-prizmu-nauki.html Гасан Алкадари. Взгляд в будущее из глубин времен через призму науки] — [[ФНЛК]]. 8 июня 2012 года * {{книга|автор=Абдурагимов Г.А.|часть=Социально-экономическое и культурное развитие Лезгистана|ссылка часть=http://www.lekia.ru/str58.html|заглавие=Кавказская Албания — Лезгистан: История и современность|ссылка= |место=СПб.|издательство= Изд-во Дагестанского госпедуниверситета|год=1995 |страниц=607 |isbn=4803010205}} * [http://www.suleiman-stalskiy.ru/?com=pages&task=view&page=page&id=183 Музей Гасана-эфенди Алкадарского] сайт Сулейман-Стальского района. [[Категория:Лезги литература]] [[Категория:Лезги шаирар]] [[Категория:Тарихдар]] lcg3bgfem7toail56gcejuu1w65oh7q 10 14142 98313 85174 2026-05-26T11:17:49Z CommonsDelinker 3593 Replacing Flag_of_Shah_Tahmasp_I.svg with [[File:Naval_flag_of_Persia,_according_to_Encyclopedia_Britannica_1771.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · Cor 98313 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|флагификация/пайдах</noinclude>}}} | alias = Иран | flag alias = Flag of Iran.svg | flag alias-1964 state= State Flag of Iran (1964-1980).svg | flag alias-1964 = Flag of Iran (1964).svg | flag alias-1933 state= State Flag of Iran (1933-1964).svg | flag alias-1933 = Flag of Iran (1925).svg | flag alias-1910 state= Flag of Persia (1910-1925).svg | flag alias-1910 = Flag of Persia (1910).svg | flag alias-1907 = Flag of Persia (1907).svg | flag alias-1848 = Amir Kabir Flag.svg | flag alias-1797 = Fath Ali Shah Flag.svg | flag alias-1779 = Flag of Agha Mohammad Khan.svg | flag alias-1750 = Zand Dynasty flag.svg | flag alias-1737 = Flag of Persia 1665.svg | flag alias-1736 = Nadir Shah Flag.svg | flag alias-1735 = Safavid Flag.svg | flag alias-1524 = Naval flag of Persia, according to Encyclopedia Britannica 1771.svg | flag alias-1502 = Flag of Persia 1502-1524.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var16 = 1964 state | var15 = 1964 | var14 = 1933 state | var13 = 1933 | var12 = 1910 state | var11 = 1910 | var10 = 1907 | var9 = 1848 | var8 = 1797 | var7 = 1779 | var6 = 1750 | var5 = 1737 | var4 = 1736 | var3 = 1735 | var2 = 1524 | var1 = 1502 </noinclude> | размер = {{{размер|}}} }} bxcen1tt1b07sjitzd95i8gpbwl4rzg