Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Португалия 0 2679 98344 97860 2026-06-03T23:47:59Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98344 wikitext text/x-wiki {{Гьукумат | тӀвар = Португалия | тамам тӀвар = República Portuguesa | тӀвар-род = Португалиядин | пайдах = Flag_of_Portugal.svg | пайдахдин кьадар = 125px | герб = Coat of arms of Portugal.svg | гербдин кьадар = 125px | карта = EU-Portugal with islands circled.svg | гимн = A Portuguesa | аудио = A Portuguesa.ogg | кьилин шегьер = [[Лиссабон]]<ref>[http://www.igeo.pt/atlas/Cap2/Cap2d_2.html UMA POPULAÇÃO QUE SE URBANIZA, Uma avaliação recente — Cidades, 2004]. Instituto Geográfico Português. Página visitada em 20 de Abril de 2010.</ref> | шегьерар = [[Лиссабон]], [[Порту]] | аслутуширвал = [[1143 йис]]ан [[5 октябрдиз]] | аслутуширвал девирда = [[Леон пачагьвал]] | чӀал = [[португал чӀал]], [[миранд чӀал]] | идара авунин тегьер = [[Парламентвилин республика]] | кьил = [[Ребелу де Соуза, Марселу|Марселу Ребелу де Соуза]] ([[Португалиядин президент|президент]]) <br />[[Кошта, Антониу|Антониу Кошта]] ([[Португалиядин премьер-министр|премьер-министр]]) | чил = 92 225,61<ref name="CIA World Factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html|title=[[The World Factbook]]|author=[[ЦРУ]]|lang=en|accessdate=2012-07-06}}</ref> | цин кьадар = 0,5 | чилдин чка = 109 | агьалияр = 10 347 892 | халкьдин чка = 88 | агьалидин чуькьуьнвал = 114 | пул = [[евро]] | КъВБ = 372,5<ref name="FMI">{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2011/01/weodata/weorept.aspx?sy=2008&ey=2011&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=182&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=40&pr.y=5 |title=Portugal|author=International Monetary Fund|accessdate=[[2011 йис]]уз [[6 май]]диз}}</ref> | КъВБдин чка = 51 | агьалийрин са касдал къвезвай КъВБ = 36 246<ref name="FMI" /> | ИПВИ = 0,850 | ИПВИ чка = 38 | интернет-домен = [[.pt]], [[.eu]] | телефондин код = +351 | сятдин чӀул = +0 / +1 }} '''Португалия''' ({{lang-pt|Portugal}}, [[Миранд чӀал|миранд]]. ''Pertual''), официал тӀвар '''Португалиядин Республика''' ({{lang-pt|República Portuguesa}}) — [[Европа]]дин виридалайни рагъакӀидай пата авай гьукумат. [[Пиреней зуростров]]дин кьиблединни — рагъакӀидай пата чка кьунва. Кефер ва рагъэкъечӀдай пата Испаниядихъ галаз са сергьятра ава, кьибле ва рагъакӀидай патарай [[Атлантик океан]]дин ятари кьунва. Гьукуматдин тӀвар [[Порту]] шегьердин тӀварцӀикай арадал атана, [[латин чӀал]]ал ''Portus Cale'' — «чими порт» мана гузва<ref>{{cite web|url=http://www.instituto-camoes.pt/CVC/bdc/etnologia/opusculos/vol05/opusculos05_28_38.pdf|title=Cale e Portucale. Opúsculos Vol. V — Etnologia (Parte I).|last=Leite de Vasconcelos|first=José|date=1938|publisher=[[Лиссабон]]. Imprensa Nacional|lang=pt|accessdate=2012-07-06}}</ref>. Португалиядин чилерал дегь чӀавалай инсанри уьмуьр авурди малум я. [[Галияр]], [[кельтар]], [[лузитанар]], [[кинетар]], [[финикияр]], [[римвияр]] ва [[дегь немец халкьар]]икай [[свевар]], [[бурияр]], [[вестготар]] хьтин дегь тайифайри Португалиядин харусенятда, медениятда ва тарихда чӀехи гел тунва. Гилан Португалиядин майдандик акатзавай [[Лузитания провинция]] [[Рим империя]]диз талукь тир. Португал чӀалан арадал атуниз римдин культуради чӀехи таъсир ганва: [[португал чӀал]], римвийрин [[латин чӀал]]аз пара мукьва я. 8 виш йисан эхирда [[Кеферпатан Африка]]дин мусурман тайифа [[маврар|маврри]], саки вири [[Пиреней зуростров]]да чка кьунвай [[Лузитания]] провинция чпиз муьтӀуьгъарун паталди иниз куьч жез эгечӀнай. Гуьгъуьнин виш йисуз Португалиядай мусурманарни христианар чукурзавай, ва [[Галиция Королвал]]дин къене чпиз [[Португалиядин Графвал]] тукӀуьрнай. [[1139 йис]]уз и графвал Галиция Королвалдикай чара хьана ва кьилдин [[Португалиядин Королвал]] арадал атана. XV—XVI виш йисарин береда гьуьлерин къекъуьнрин куьмекдалди Поргугалияди [[Африка]]да, [[Азия]]да ва [[Кьиблепатан Америка]]да колонияяр авуна, вичиз зурба империя туькӀуьрнай, гьа чӀавуз Португалия полидикадин ва яракьвилин къуватрин крара дуьнья гьукуматрин арада кӀвенкӀе аваз физвай<ref>Melvin Eugene Page, Penny M. Sonnenburg, p. 481</ref>. [[1755 йис]]уз [[Лиссабон]]да хьанвай зурзунин ва виридалай чӀехи колония [[Бразилия]] Португалиядин гъиликай акъатунин себебдал Португалиядин экономикадизни политикадин кӀеви зиянар галукьна. [[1910 йис]]уз [[монархия]] алудна, [[диктатор]]вилин гьукумдин [[республика]] арадал атанвай. Португалия вилик фенвай уьлквейрикай я<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html Appendix B — International Organizations and Groups: developed countries (DCs)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080409033504/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/appendix/appendix-b.html |date=2008-04-09 }}, CIA&nbsp;— The World Factbook&nbsp;— Appendix B, [[The World Factbook]]</ref>, яшамиш тегьердин рейтингда дуьньяда 19-лагьай чка кьунва<ref>{{Cite web|url=http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf|title=Quality-of-life Survey|accessdata=2008-й 6 октябрдиз}}, [[The Economist]] {{ref-en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.visionofhumanity.org/wp-content/uploads/2011/05/2011-GPI-Results-Report-Final.pdf |title=Global Peace Index — 2011 |author=Vision of Humanity |date=2011 |accessdata=2011-й 19 декабрдиз}} {{ref-en}}</ref>. [[Европа Садвал]]дин ва [[Садхьанвай халкьарин Организация]]дин член я, Португалия гьакӀни [[Латин садвал]], [[Латин Америкадин уьлквейрин организация]], [[ОЭСР]], [[НАТО]], Португал чӀалан уьлквейрин садвал, евродин зона ва [[Шенгендин зона]] хьтин организацияриз бине эцигнай уьлкве я<ref>[http://www.cumbresiberoamericanas.com/ Cupulas Ibero-Americanos] {{ref-es}}</ref>. == Этимология == Португалия тӀвар, чи эрадин 930-й йисалай 950-й йисарин къене арадал атанва, ва цӀудлагьай виш йисан эрирда и тӀвар фад-фад кардик кутузвай. ЧӀехиди лакӀаб авай, Леондин ва Кастилиядин король Фердинанд I-да, 1067 йисуз вичин хва II Дон Гарсияди королвилин гьукумдиз атайла, Португалиядин ччилериз официал тӀвар ганвай<ref name="reis-rainhas 23">{{книга|автор=Sousa, Manuel|заглавие=Reis e Rainhas de Portugal|издательство=SporPress|место=[[Mem Martins]]|год=2000|страницы=23-24|id=ISBN 972-97256-9-1}}</ref>. Вадлагьай виш йисуз, и чилера [[швабар|швабри]] гьукумвал тухузвай чӀавуз, [[Идасио де Чейвс]]ди, Реквиарио катнавай ''Portucale'' тӀвар авай чкадикай кхьизвай: <blockquote>''Реквиарио, абуру Portucale лугьузвай, чкадиз катнавай, гьина [[Теодорих II]] корольди ам есир кьунвай ва къаравулдин гуьзетуник эцигнай. Чан аламаз амукьнай маса [[свесар|свесри]] гуьгъуьнин женгина рей ганвай, садбур кьенвай. И тегьерда свесрин королвал терг хьанвай.''<ref>{{cite web|url=http://www.thelatinlibrary.com/hydatiuschronicon.html|title=Crónica de Idácio de Chaves|lang=la|accessdate=2008-й 5 октябрдиз|archiveurl=http://www.webcitation.org/643ih4zsa|archivedate=2011-й 19 декабрдиз}}</ref></blockquote> Масабурун фикирдай, Португалия гаф ''Portogatelo'' гафуникай арадал атанвайди я. Дегь чӀавалай гилалди ина порт авайвиляй и тӀвар иниз вигьинар ийизвай грекри ганвай<ref>{{Книга|заглавие=Europa Portuguesa|часть=Tomo I, capítulo 6|страниц=104}}</ref>. Садлагьай сефер и тӀвар геральдикадин кьилин элемент яз, 1129 йисуз Пак Варфоломей Кампелудин клисади Д. Афонсу Энрикесдиз кхьенвай чарчел кьунвай<ref name="reis-rainhas 23"/>. == Тарих == {{Асул макъала|Португалиядин тарих}} === Лап дегь чӀав === [[Файл:Evora roman-temple daylight.jpg|thumb|right|250px|[[Рум империя]]дин ибадат ([[Эвора]]).]] Тахминан агъзур йис идлай вилик Юкьван Европадай иниз кельтар куьч хьанвай, ва ина яшамиш жезвай иберрик галаз акахьнавай, грекрин жугъурна — чирзавай крар тухузвай ксари и ччилериз «''Ofiussa''» (дегь грек. Гуьрзедин ччил) тӀвар ганвай, вучиз лагьайтӀа гьа чӀавуз и ччилерин агьалиийри кобрадиз ибадат авун мумкин я<ref name="Britannica">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/471439/Portugal/93710/History?anchor=ref233804| title=Portugal—History| author=| publicado=Britannica Online Encyclopedia| lang=en| accessdate=[[2012 йис]]уз [[22 январь|22 январдиз]]}}</ref>. Ч.э.вилик 814 йисуз [[финикияр|финикийри]] [[Карфаген]] колония туькӀуьрнай, и колониядик Пирненей зуростровда чка кьунвай Португалиядин кьибле падни акатнай. Гуьгъуьнлай, [[Дору]] ва [[Тежу]] вацӀарин арада яшамиш жезвай са шумуд тайифарикай виридалай чӀехи [[лузитанар|лузитан]] тайифади гьукум чпин гъилик чӀугнай. Ч.э.вилик 219 йисуз Римдинни Карфагендин арада дяве эгечӀнай. 200 йисан къене римдин кьушунри Пиреней зуростровдин чӀехи пай кьунвай<ref name="Britannica" />. Ч.э.в IV—III виш йисара Португалиядин ччилерин чӀехи пайда [[лузитанар]] яшамиш жезвай. Ч.э.в 1 виш йисан эхирда Римди Португалия муьтӀуьгъарнай<ref name="Britannica" />. Ч.э. V—V виш йисарин 2-лагьай зур пайда Португалия [[вестготар|вестготри]] кьунвай, 713—718 йисарани [[арабар|арабри]]. Реконкистадин финифда 1095 йисуз Португалядин графвал туькӀуьрнай, 1139 ийсуз (официал 1143 йисуз) ада короллвал хьана. [[XV]] виш йисалай дяведин рекьелди ччара пачагьлугъар кьаз коллонияяр туькӀуьрунин кӀвалахар эгечӀнавай<ref>{{книга|автор=Sousa, Manuel|заглавие=Reis e Rainhas de Portugal|место=Mem Martins|издательство=SporPress|год=2000|страницы=31-35|isbn=972-97256-9-1}} {{ref-pt}}</ref>. Къуватар лап хкаж хьайи дережадиз португалиядин колониалвилин империя [[XVI виш йис]]ан 1-лагьай зур пайда агакьнава. [[1581 йис]]уз [[Испания]]диз муьтӀуьгъ хьанвай<ref>{{книга|автор=Mattoso, António; Henriques, Antonino|заглавие=História Geral e Pátria|часть=II volume: Idade Moderna e Contemporânea|издательство=Bertrand, Lda.|место=[[Лиссабон]]|год=[[1965]]|страницы=21 a 33}}</ref>. Дяведин финифда [[1703 йис]]уз Лиссабондин ва Метуэндин икьрарар къабул авур Португалия, [[ЧӀехибритания]]дин экономикадинни политикадин аслувилик акатзва. [[1807 йис]]уз Португалиядиз [[I Наполеон]] кьушунар гьахьзава, [[1808 йис]]узни [[англия]]дин кьушунри португалиядин патриотрин кьумекдалди абур чукурнай. [[XIX виш йис]] Португалиядин кьиспесда революциярин виш йис хьиз лишан кьунва (1820 йисан [[Португалиядин революция]], [[1836 йис]]ан [[Сентябрьдин революция]]), гражданвилин дявеяр ([[Мигелист дявеяр]], [[Мария да Фронтедин дяве]]), ва гьакӀни конституциядин пад хуьзвайбурунни аксиниз къарагънавайбурун арада хьанвай кӀеви женг<ref>{{книга|autor=Mattoso, António; Henriques, Antonino|заглавие=História Geral e Pátria|часть=II volume: Idade Moderna e Contemporânea|издательство=Bertrand, Lda.|место=[[Лиссабон]]|год=1965|страницы=207-209}}</ref>. XIX виш йисан 2-лагьай зур пайдилай гькуматвилинни социалвилин гьерекат гегьенш жезвай<ref>[http://www.cozumel12stepsupportgroups.com/index03.htm Португалиядин тарих] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921082308/http://www.cozumel12stepsupportgroups.com/index03.htm |date=2011-09-21 }} {{ref-ru}}</ref>. === XX виш йис === [[Файл:Rei D. Manuel II.jpg|thumb|190px|right|[[Мануэль II де Португал|Мануэль II]] Португалиядин эхиримжи король тир.]] [[1910 йис]]уз Португалияда хьанвай революциядин нетижада, Португалияди республика статус къачуна<ref>{{книга|автор=Sousa, Manuel|заглавие=Reis e Rainhas de Portugal|место=Mem Martins|издательство=SporPress|год=2000|страницы=157-158|isbn=972-97256-9-1}}</ref>. Уьлкве [[Дуьньядин садлагьай дяве]]дани [[Антанта]]дин пад кьуна иштиракнай, дяведиз 100 000 солдат рекье ттунвай, абурукай 7000 кас кьенвай. [[Дуьньядин кьведлагьай дяве]]дин финифда [[Адольф Гьитлер|Гьитлердихъ]] галаз мукьва дуствилин алакъаяр авайди тир. Амма [[ЧӀехибритания]]дихъ галазни санал крар ийизвайвиляй и дяве чӀавуз нейтрал гьукумат яз амукьнай. Дяве береда Португалия пара къадарда [[вольфрам]] маса гудай уьлкве тир, ва гьа идалди зурба пулар къачунай, вучиз лагьайтӀа сад садахъ галаз женг тухузвай немецарини англичанри гьар са бицӀи твар хьайитӀани къачуз гьазур тир, тек душмандиз гьат тавурай лугьуз<ref>{{книга|autor=Mattoso, António; Henriques, Antonino|заглавие=História Geral e Pátria|часть=II volume: Idade Moderna e Contemporânea|издательство=Bertrand, Lda.|место=[[Лиссабон]]|год=1965|страницы=304-305}}</ref>. [[1926 йис]]уз уьлкведа гьукуматдин '''«элкъуьн»''' хьана, ва ина дяведин диктатура эцигнай. Гьа идалди «ЦӀуру Уьлкведин» гьукум куьтягь хьанвай. [[1932 йис]]уз саки вири гьукум премьер-министр [[Антониу ди Оливейра Салазар]]дин гъилик гьатна, [[1933 йис]]уз ада уьлкведа авторитар къайдадин режим эцигнай, са бязи совет жугъурна — чирдай ксари и режимдиз «фашиствилин» режим тӀвар ганвай. Кьилди са ''«Халкьдин садвал»'', ''«Халкьдин жегьилрин садвал»'' ва ''«Чинебан полиция»'' ([[PIDE]]) партиярри кьиливал ийизвай, ин масакӀаяр «ЦӀийи Уьлкве» туькӀуьрунин мураддалди авунвай<ref>{{cite web|url=http://www.historiadeportugal.info/antonio-de-oliveira-salazar/|title=António de Oliveira Salazar|publisher=HistóriadePortugal.info|accessdate=2012-07-06|archiveurl=http://www.webcitation.org/643iw1veU|archivedate=19.12.2011}}</ref>. [[Дуьньядин кьведлагьай дяве]]да нейтралвал хуьнайтӀани, дуствилин уьлквейриз [[Азор островар|Азор островра]] дяверин базаяр туькӀуьриз ихтияр ганвай, ахпа дяведилай къулухъ Португалия [[НАТО]]диз гьатнай. Диктатор Оливейрадин таъсир гилани акваз жеда, ада уьлкведа политикадин стабилвилвал авунвай, экономика хкажна кӀеви авунай ва Дуьньядин кьведлагьай дяведилай къерехда амукьиз куьмекнай. [[1960]] Португалиядин Африкада авай [[Ангола]], [[Гвинея-Бисау]] ва [[Мозамбик]] колонияра регьим авачирвилин дявеяр гатӀуна. [[1968]] ийсуз Салазар сагъвалдин усалвиляй къуллугъдай экъечӀна, ва адан крар давам ийиз Каэтано Марчелло атанай. Дяверин себебдай гьукуматдин буржар ва инфляция хкаж жезва. Дяве кьиле тухузвайбуру фад гъавурда гьатна хьи и дяведа абур кӀаник акатда, ва и месэлада политиквилин гьял жагъуриз хьаначирвиляй [[1975 йис]]уз дяве ислягьвилелди акьалтӀун паталай Португалияди вичин колонияриз аслу туширвал гана, ва виш йисарин къене тухузвай колониалвилин политикадиз эхир эцигна<ref>{{книга|автор=vários autores|заглавие=História 9|издательство=Porto Editora|local=[[Порту]]|год=2004|страницы=168-174|id=ISBN 972-0-31405-2}}</ref>. 1975 йисан 25 ноябрьдиз ихьтин хабарар чир хьанвай радикал чапла кӀеретӀри (асул яз десантникар ва Лиссабондин дявевилин полиция) гьукуматдин '''«элкъуьн»''' кьилиз акъудиз алахъна. Гьа чӀавузни «[[КӀуьдар группа]]ди» кьилел Рамалью Эаниш алаз абурун къаншардиз активдаказ дявевилин план — жаваб туькӀуьрна абуру радикал кӀеретӀар кӀаник кутуна. Гъуьгъуьнин йисуз уьлкведа демократия кӀеви ийиз куьмек авунай. 1976 йисан 14 июньдиз [[Рамалью Эаниша]] президентвилиз вичин кандидатура эцигзава ва хкягъунра вирида ван гунин нетижада португалиядин президент къуллугъдиз къвезва. Ада демократиядин конституция тестикьарзава ва уьлкве, гьардаз вичин гьукум кьиле тухудай кас авай, муниципалитетриз пайзава ва Азор ва Мадейра островриз автономиядин регионал гьукумат статус гузва. 1949 йисуз Португалия НАТОдик акатзава, адан член ва санал крар тухузвайди жезва, 1960 йисуз [[Европадин Ада Савдадин Садвал]]дик акатзава, 1961 йисуз [[Экономикадин ва Вилик финин крара Санал кӀвалахунин Организация]]дик ва 1986 йисуз [[Европадин Экономикадин КӀапӀал]]дик акатзава. 1999 йисуз Португалия эвро зонадиз гьахьзава, гьакӀни и йисуз Китай Халкь Республикадин гьукумдик [[Макао]] вугузва.<ref>[https://web.archive.org/web/20120103212742/http://www.fd.ul.pt/Portals/0/Docs/Institutos/ICJ/LusCommune/AscensaoJoseOliveira3.pdf Макаодин къанунар, Португалия гьукум тухузвай эхиримжи чӀавара]</ref> [[Европадин Садвал]]дик гьахьай чӀавалай, уьлкве пудра председетельвал кьиле тухузвай, 2008 йисуз [[Лиссабондин икьрар]] къабулнавай<ref>[http://www.eu2007.pt/UE/vPT/Presidencia_Conselho/A_Presidencia/default_.htm Европадин Садвалда Португалиядин председательство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110522100415/http://www.eu2007.pt/UE/vPT/Presidencia_Conselho/A_Presidencia/default_.htm |date=2011-05-22 }}</ref>. == Политикадин тукӀуьрунар == Португалия парламентвилин гьукумат я. 5 йисан президент виридан ван гуналди хкягъзава<ref name="pol">{{cite web |url=http://www.lusoafrica.net/v2/index.php?option=com_content&view=article&id=131&Itemid=139 |title=Política de Portugal |accessdate=[[2008 йис]]уз 15 октябрдиз}}</ref>. Португалияда гзафпартиядин система кардик ква<ref name="pol" />. == Административ ччара авунар == [[Файл:Portugal municipalities districts2.png|thumb|330px|right|Португалиядин округарни районар]] {{Асул макъала|Португалиядин административ ччара авунар}} Португалиядин округарни автономдин регионар<ref>[http://www.distritosdeportugal.com/ Distritos de Portugal.] {{ref-pt}}</ref>: {| class="wikitable sortable" |- ! Округ / Авт. регион ! № |- |- |1. [[Авейру (округ)|Авейру]] ||align="center"|'''19''' |- |2. [[Бежа (округ)|Бежа]] ||align="center"|'''14''' |- |3. [[Брага (округ)|Брага]] ||align="center"|'''14''' |- |4. [[Браганса (округ)|Браганса]] ||align="center"|'''12''' |- |5. [[Каштелу-Бранку (округ)|Каштелу-Бранку]] ||align="center"|'''11''' |- |6. [[Коимбра (округ)|Коимбра]] ||align="center"|'''17''' |- |7. [[Эвора (округ)|Эвора]] ||align="center"|'''14''' |- |8. [[Фару (округ)|Фару]] ||align="center"|'''16''' |- |9. [[Гуарда (округ)|Гуарда]] ||align="center"|'''14''' |- ||10. [[Лейрия (округ)|Лейрия]] ||align="center"|'''16''' |- ||11. [[Лиссабон (округ)|Лиссабон]] ||align="center"|'''16''' |- ||12. [[Порталегри (округ)|Порталегри]] ||align="center"|'''15''' |- ||13. [[Порту (округ)|Порту]] ||align="center"|'''18''' |- ||14. [[Сантарен (округ)|Сантарен]] ||align="center"|'''21''' |- ||15. [[Сетубал (округ)|Сетубал]] ||align="center"|'''13''' |- ||16. [[Виана-ду-Каштелу (округ)|Виана-ду-Каштелу]] ||align="center"|'''10''' |- ||17. [[Вила-Реал (округ)|Вила-Реал]] ||align="center"|'''14''' |- ||18. [[Визеу (округ)|Визеу]] ||align="center"|'''24''' |- |19. [[Азор островар]] ||align="center"|'''19''' |- ||20. [[Мадейра]] ||align="center"|'''11''' |} === Кьилин шегьер === {{Асул макъала|Португалиядин шегьерар}} <div align=center> {| class="toc" cellpadding=0 cellspacing=2 width=250px style="float:right; margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5e text-align:left;clear:all; margin-left:10px; font-size:90%" |colspan=5 style="background:#black; color:white;" align=center bgcolor=black |'''Португалиядин хъсан шегьерар''' |- |colspan=5 align=center|[[Файл:Lisboa - Marquês de Pombal.jpg|250px|Vista de Lisboa]] |- align=center style="background:#efefef;" | Номер | Шегьер | Регион | Агьали (2006) |-bgcolor="#efefef" | 01 || [[Лиссабон]] || [[Регион Лиссабон|Лиссабон]] || align=right| 508,209 |- | 02 || [[Порту]] || [[Кефер Регион(Португалия)|Кефер]] || align=right| 246,264 |-bgcolor="#efefef" | 03 || [[Амадора]] ||Лиссабон || align=right| 179,486 |- | 04 || [[Брага]] || Кефер || align=right| 123,367 |-bgcolor="#efefef" | 05 || [[Сетубал]] || Лиссабон || align=right| 118,056 |- | 06 || [[Коимбра]] || [[Юкьван Регион (Portugal)|Юкьван]] || align=right| 107,506 |-bgcolor="#efefef" | 07 || [[Квелуз (Синтра)|Квелуз]] || Лиссабон|| align=right| 107,328 |- | 08 || [[Агуалва-Касем]] || Лиссабон || align=right| 97,431 |-bgcolor="#efefef" | 09 || [[Фуншал]] || [[Мадейра автономиядин регион|Мадейра]] || align=right| 96,893 |- | 10 || [[Айлерган - Мен Мартинш]] || Лиссабон || align=right| 77,994 |- |colspan=5 style="background:#e9e9e9;" align=left|<small>2006 йисан агьали сиягьдиз къачунин нетижайриз килигна.</small> |- |} </div> * [[Лиссабон]] — [[Тежу вацӀ]]ун къерехда чка кьунва. Шегьердин майдан — 84 км². Агьали — 556 797 кас. [[ЧӀехи Лиссабон]] (кьилин шегьердин мукьув гвай чкайрихъ галаз) — 2750 км² ва агьали 2,1 млн кас. 1976 йисал кьван Португалия провинциярриз пай хьанвай. Административвилин масакӀайрин гуьгъуьнлай Португалиядин ччилер 18 округдиз пай хьана, гьа округарни 308 районриз пай жезвай. Островрин ччилериз ([[Азор остров]]ар ва [[Мадейра]]) автоном регионрин статус къачуна. == География == {{Асул макъала|Португалиядин география}} [[Файл:Portugal topographic map-pt.png|thumb|left|210px|Португалиядин [[топографиядин карта]]. ]] === Алай чка === Португалия [[Евразия]] континентда виридалай рагъакӀидай патан гьукумат я. Пиреней зуростровдин кьиблединни — рагъакӀидай пата чка кьунва. Къураматда кьилди са Испаниядихъ галаз сергятда ава (1 214 км). ГьакӀни [[Азор остров]]арни [[Мадейра]]остров Португализ талукь я. Азор островар [[Атлантик океан]]дин кӀане авай хъиткьердин юкьва арадал атана, островрикай бязибур са тӀимил вилик вулканиквилинбур тир. Португалиядин виридалай кьакьан чка [[Пико остров]]да авай [[Пико]] сув — [[вулкан]] я, гьуьлелай 2351 м кьакьанда ава. Вулкандин эхиримжи [[гадрун]] 6000 йис къван идлай вилик хьанвай. Гилан береда вулкандин гадрунар, ччилин кӀаникай экъечӀзавай чими ятарин ва газрин гьалда гьалтзава. Португалиядиз океандин къерехда авай гзаф гегьенш ччилер ава. Материкда авай Португалиядин къерех ччилерин яргъивал — 1230 км, [[Азор остров]]рин къерех ччилер — 667 км ва [[Мадейра остров]]дин къерех ччилерин яргъивал — 250 км я, иниз гьакӀни касни яшамиш тежезвай [[Селваженш остров]] ва [[Порту-Санту]] остров талукь я<ref>{{книга|url=http://estudogeral.sib.uc.pt/bitstream/10316/12826/12/CapVI%20-%20Acontecimentos%20Hist%C3%B3ricos%20%20na%20Regi%C3%A3o%20Aut%C3%B3noma%20da%20Mad.pdf |автор=Mariela Justina Pio Fernandes |заглавие=Riscos no Concelho da Ribeira Brava. Movimentos de vertente. Inundações/Cheias Rápidas |часть=Cap. VI — Acontecimentos Históricos na Região Autónoma da Madeira |язык=pt |место=[[Коимбра]]|издательство=Faculdade de Economia |год=2009 |страницы=132}}</ref>. Порту-Сантру островдин къерехра авай 9 км яргъивилин къумадин кӀунтӀар асулдай органикадинбур я (континентдин Португалиядин асулдай минералрикай арадал атанвай къумадин кӀунтӀарилай тафават аваз я) ва туристрин арада пара тӀвар — ван авай чка я. Португалиядин океандин къерехда авай ччилериз кьетӀенвал гузвай чка [[Авейру]] шегьердин мукьва авай [[Вогу вацӀ]]ун сивик чка кьунвай [[Риа ди Авейру]] тӀвар авай къенепатан вир я, яргъивилиз 45 км ва гьяркьуьвилиз 11 км авай вир кьери гъетерив ва гуьлуьн нуькӀверив бул я<ref>{{книга|автор=Vários autores|заглавие=Enciclopédia Geográfica|издательство=Selecções do Reader's Digest|место=[[Лиссабон]]|год=1987|страницы=82}}</ref>. === Климат === Субтропикни [[аравилин гуьл]]уьн климат ава<ref name="IM">{{cite web|url=http://www.meteo.pt/pt/areaeducativa/otempo.eoclima/clima.pt/index.html|title=Clima de Portugal Continental|date=1961–1990|publisher=[[Португалиядин метеорологиядин Институт]]|accessdate=2012 йисуз 10 июлдиз|archiveurl= http://www.webcitation.org/643jP1kDD |archivedate=2011 йисуз 19 декабрдиз}}</ref>. ХъуьтӀуьн юкьван температура 5-10&nbsp;°C, гатун 20-27&nbsp;°C. Португалия, хъуьтуьл гьавадин жуьре авай Европадин уьлквейрикай сад я, йисан юкьван температура кефер пата суварин чкайра 13&nbsp;°C , кьибле пата [[Гвадиана вацӀ]]ун гьавизда 18 ° С я<ref name="IM" />. Уьлкведин кефер патан сувара ва юкьван районра гад хъутуьл я. ХъуьтӀуьнни зулун гьава адетдалди чӀимел ва къайи я, кефер патан районра и мекьи береда аязар алукьзава. Амма Португалиядин кьибле патан районра хъуьтӀуьн температура адетдалди 5° С кьван жезва, ва 0&nbsp;°C кьван кьериз агакьзава<ref name="autogenerated2004">{{книга|автор=Rodrigues, Arinda|заглавие=Novas Viagens — O Meio Natural|издательство=Texto Editora|издание=1.ª edição|место=[[Лиссабон]]|год=2004|страницы=32|isbn=972-47-2357-7}}</ref>. Къайдадалди, гатунни гатфарин береда виридалай кьуру ва яргъи ракьинин йикьар авай июнь ва август варцара, уьлкведин пара патара кьетӀендиз [[Алентежу]] регионда чимивал 40&nbsp;°C кьван агакьун мумкин я<ref name="PorVirt">{{cite web|url=http://www.portugal-virtual.net/portuguese/general/climate.htm|title=Clima de Portugal|author=Portugal Virtual|date=|publisher=Portugal — Clima|accessdate=2010 йисуз 21 апрелдиз|archiveurl=http://www.webcitation.org/643jS4VIb |archivedate=2011 йисуз 19 декабрдиз}}</ref>. [[Соа вацӀ]]ун дугунда авай археологиядин паркуна тухванвай жугъурна — чирунрин нетижада малум хьана хьи ина чимивал 50&nbsp;°C дережадиз хкаж хьанвай. Тахо ва [[Дору]] вацӀарин гьавизра чка кьунвай районра, йисан юкьван температура 20&nbsp;°C кьван хкаж жен мумкин я<ref>{{cite web|url=http://issuu.com/fabiocguerra/docs/portugal_-_guia|title=Uma janela para Portugal|date=2011 йисуз 22 февралдиз|accessdate=2011 йисуз 19 декабрдиз|archiveurl=http://www.webcitation.org/643jig5ZP|archivedate=2011 йисуз 19 декабрдиз}}</ref>. Виридалай максимал чимивилин температура [[Риудадеш]] региондин [[Сан-Жуан-да-Пешкейра]] шегьерда малум хьанвай — 50,5&nbsp;°C. Уьлкведа, йисан юкьван къваларин къадар суварин кефер районра — 3000 мм, кьибле [[Алентежу]] регионда — 600 мм<ref name="IM" />. ХъуьтӀуьз рагъ авай сятерин къадар 4-6 сят, гатуз 10-12 сят. Са йисан къене рагъ авай сятерин къадар 2500—3200 сят я. Жив гьамиша къайдадалди уьлкведин кьуд районра къвазва: [[Гуарда]], [[Браганса]], [[Вила-Реал]], [[Визеу]], ва кьибле патаз фидалди тӀимил жезва, [[Алгавре]] региондин чӀехи пайда кьуьд жив галачиз алатзава. [[Серра-да-Эштрела]], [[Серра-ду-Жеров]] ва [[Серра Монтешинью]] хьтин кьакьан сувавилин чкайра хъуьтӀуьз температура — 10&nbsp;°C кьван агъуз жезва, ва пара живер къвазва, ина живер октябрьдилай майдал кьван амукьзава<ref name="autogenerated2004" />. === Рельеф === [[Файл:Algarve-1.jpg|thumb|240px|Португалиядин кьибле пад]] [[Дору]] вацӀун кефер пата кча кьунвай, Португалиядин рагъакӀидай пата авай [[Минью ва Алту-Тразуж-Монтиш]], рагъэкъечӀдай пата авай [[Алту-Дору]] провинциярин рельеф лекъвер, синер, кӀамар авай сувавилин чкаяр я. Дору вацӀалай [[Тежу вацӀ]]ун вини патал кьван фенвай [[Бейра]] провинцияни сувавилин чкайри кьунва. И провинциядин юкьван пата материкда Португалиядин виридалай кьакьан чка — [[Эштрела]] сув ава (1993 м). Тежу вацӀун агъа пата ва къерхдив гвай [[Лиссабон]] шегьердин кеферни кьибле патара авай мублагь дуьзенвал [[Эштремадура]] провинциядиз талукь я. Эштремадурадилай рагъэкъчӀдайни кьибле патара кӀунтӀар авай ччилерин [[Алентежу]] провинция физва, амма Португалиядин вири кьибле пад, [[Кефер Африка]]да хьиз аравилин гуьлуьн тӀебиатдин гьал авай, [[Алгавре]] региондин дуьзенвалри кьунва<ref>{{книга|автор=Vários autores|заглавие=Enciclopédia Geográfica|издательство=Selecções do Reader's Digest|место=[[Лиссабон]]|год=1987|страницы=257}}</ref>. Португалиядин ччилера [[Дору]] ва [[Тежу]] вацӀарин дугунар ачух тафават аваз я. Вини патан авахьунра вацӀар гуьтӀуьни дерин я, [[Атлантик океан]]дин мукьув вацӀар гьяркьуь хьана дуьз дугунриз элкъуьр хъжезва. Ин вацӀари Португалиядин ругуд штатрикай вад штат тӀебии сергьятриз пайзава. === Набататринни гьайванрин дуьнья === [[Файл:Geres1.jpg|thumb|left|220px|Халкьдин парк Пенеда — Жереш.]] Инсадин эсер чӀехи хьайитӀани Португалиядин флорани фаунади тӀебии гьал авайвал хуьнва. Къерех патара набататрикай [[нарат ттар]] гзаф битмишзава. Гьукуматдин кефер ва юкьван патан къерех чкаяр [[мегъуьн ттар]]арин тамари ва [[цӀивелин ттар]]арин кӀапӀалри кьунва. Кьурагь чкайрин чими гьава [[пробка ттар]]арин ва къванцин мегъуьн ттарарин экъечӀуниз хъсан таъсирзава. Вири санлай къачурла — Португалиядин майдандин тахминан 1/5 пай тамари кӀевирза. Тамарин 50 % цацар хьтин пешерин ттарари кьунва (чӀехи пай [[нарат ттар]]ар). [[Пробкадин мегъун ттар]] 607 агъз. га майданда битмишзава. Гьавиляй Португалияди вири дуьньядиз 50 % къван пробкадин мегъуьн ттарцин чкал гузва. [[Эвкалипт ттар]]арин плантацияяр битмишзава — целлюлозадинни — чарчин промышленностьдин асул ва чӀехи метлеб авай чешме я, ттарар маса эвкалипт ттарарикай фад чӀехи хьунивди тафават аваз я. Португалиядин экономика гзафни — гзаф тамарикай аслу я лугьузни жеда<ref>{{cite web |url=http://ambiente.maiadigital.pt/ambiente/floresta-1/mais-informacao-1/sobre-as-florestas-em-portugal |title=Evolução da floresta portuguesa e comparação com a Europa |publisher=Portal do Ambiente e do Cidadão |accessdate=2011 йисуз 21 декабрдиз}}</ref>. Португалиядин фауна маса Юкьван Европадин гьукуматра авай хьиз я. Некхъвадай гьайванрин фауна пара жуьреба — жуьре я: ина [[сикӀ]], [[барсук]], [[ибериядин машах]], [[ибериядин жанавур]], [[чӀуру кьун]], [[чӀуру кацӀ]], [[кӀвалин къуьр]], [[цӀуцӀулар]], [[мангуст]], [[генетта]], кьеридиз [[Миньо вацӀ]]ун мукьув [[шуьтруь сев]]ни гьалтзава. Португалия, куьч жезвай нуькӀверин рехъерин кьилин рехъе ава лугьуз ини зурба къадарда нуькӀверин жуьрейриз гьалтиз жеда. Ина нуькӀверин тахминан 600 жуьре ава, ва гьар йисуз цӀийибур сиягьдиз кхьизва<ref>{{cite web|url=http://portal.icnb.pt/ICNPortal/vPT2007/O+ICNB/Estudos+e+Projectos/Atlas_aves.htm |title=Atlas_aves — ICNB | accessdate=2010 йисуз 5 октябрдиз| archiveurl= http://www.webcitation.org/643jv5N6c | archivedate=2011 йисуз 19 декабрдиз}}</ref>. УьцӀуь тушир цин гъедерикай ина 100 жуьре ава. Абурикай садбур пара кьетӀен, кьери, яшамиш жезвай чкаяр квахьунин, кьурагьвал галукьунин ва тӀебиат кьацӀунин себебдалди терг жезвай жуьреярни авайди я. Гуьлуьн гъедерин жуьреба — жуьревилерай Португалия дуьньяда садлагьай чкайра ава, ина гуьлуьн гъедерин 1000 жуьре ава, абурикай виринриз магьшурбур — [[сардин]]ар, [[тунец]], [[атлантикадин скумбрия]]<ref>{{cite web |url=http://www.cartapiscicola.org/# |title=Carta Piscícola Nacional |publisher=Autoridade Florestar Nacional |date=2009 йисуз 22 июндиз|accessdate=2011 йисуз 21 декабрдиз}}</ref> . Португалияда кьетӀендаказ хуьзвай тӀебиатдин ччилер — [[халкьдин парк]]диз акатзава, уьлкведа 13 халкьдин парк ава (эхиримжи парк 2005 — й йисуз туькӀуьрнавай), кӀуьд [[къадагъа алаз хуьзвай чка]]яр, вад [[тӀебиатдин имарат]]ар ава<ref>[https://web.archive.org/web/20100228031307/http://portal.icnb.pt/ICNPortal/vPT2007/O+ICNB/%C3%81reas+Protegidas/Parque+Nacional/ Португалиядин халькдин паркар]</ref>. Накьвадин винел алай къат: асул гьисабдали Португалиядин накьв къумадинни кислота квай я, кьетӀендиз вулкандин жинсиникай арадал атанвайди я. == Экономика == {{Асул макъала|Португалиядин экономика}} [[Файл:Régua Douro 4.JPG|thumb|right|250px|ЦипицӀрин плантацияр]] 1985 йисалай Португалияди вичин экономика вилик тхунин ва кӀеви хъувунин процессриз эгечӀнай, ахпа 1986 йисуз [[ЕС]]дик акатнай. Сада сад дегишарзавай гьакимри португалиядин экономикадиз пара цӀийикӀаяр ттунвай, уьлкведа крар кьиле тухузвай пара къадарда фирмаяр, телекоммуникациядин идараяр ва пуларин такьатрин къуллугъар яни финансированияр чпин гъилиз къачунвай. 1999 йисуз еропадин «[[евро]]» валютадиз бине эцигунин кӀвалахда цӀусад уьлквейрихъ галаз Португалияни иштиракнай<ref>[http://www.bbc.co.uk/portuguese/economia/020101_eurodb.shtml Евро Европадин 12 уьлкведа къекъвез эгечӀзава.] {{ref-en}}</ref>. [[1990-лагьай йисар]]а экономикадин хкаж хьунин дережада [[Европадин ГалкӀ|ЕГ]]да авай уьлквейрин арада Португалия кьакьан чкада авай. Агьалидин са касдиз къвезвай ВВП 76 % къван я. [[2005 йис]]уз [[Виридуьнья Экономикадин Форум]]ди тухузвай сиягьда Потугалия 22 — лагьай чкадиз эцигзава, ва экономикада [[Испания]], [[Ирландия]], [[Франция]], [[Бельгия]] уьлквейрилай алудна<ref name="CIA World Factbook" /><ref>[http://www.portugal.gov.pt/pt/GC17/Governo/Ministerios/PCM/MEAI/Documentos/Pages/20090520_PM_Doc_Competitividade.aspx Кьибле Европада Португалия женг тухуз алахъдай уьлкверикай сад язва.] {{ref-en}}</ref>. Португалиядин гьава, рельеф ва накьв виже къвезвайвиляй хуьруьн майишат пара вилик фена. КӀвалах алакьдай агьалидин 12 % хуьруьн майишатра кӀвалахзава. Гзаф чӀехи кьадарда зейтундин ттарар (4000 км²), ципицӀ салар (3750 км²), къуьл (3000 км²) ва хархар (гьажибугъда) (2680 км²) гьасилзава. Чехирдизни (кьетӀендиз [[портвейн]] ва [[мадейра]]) зейтундин чӀемдиз хас тир вини дережадин еридиз виринра кьимет аваз гьисабзава. ГьакӀни Португалия хъсан еридин емишар гьасилзавай уьлкве я, гьабрун арада [[Алгавре]]дин апельсинар, рагъакӀидай региондин [[роч-чуьхвер]], [[Гардунгьа]] цӀиргъина битмиш жезвай шурван пӀини ва [[Мадейра]]дин банан<ref name="Робинсон">Rodrigues, Arinda. Novas Viagens — Actividades Económicas, Лиссабон: 2004</ref>. Португалия — индустриални-аграрвилин гьукумат я. Промышленностьдин адетдин хелерикай пара метлеб авай хелер — хрун (памбагъдикай парчаяр), цун, чехир авун, зейтундин чӀем гьасил авун, гъедерин консервар гьасил авун, пробкадин чкал расун (дуьньяда кӀвенкӀве чкада ава). ЧӀулав ва рангадин металлар расун, [[машинар туькӀуьрун]] (гимияр туькӀуьрун ва кӀватӀун), ва гакӀни химиядин, [[нафтӀ расун]], нафтӀадинни — химиядин, [[цементдин]], [[шуьшединни-хъенчӀин]] промышленностяр гегьенш жезва. Хуьруьн майишатра [[лежбервал]] вини я. Расзавай ччилерин зур пай къван [[кьуьгъвер]]ри кьунва. Хуьруьн майишатда вине физвай хелерикай сад [[малдарвал]] я — карч алай чӀехи малар хуьн, [[хпехъанвал]], [[вакӀарбанвал]], [[гъедерхъанвал]]. Экономикада гъедерхъанвалдин метлеб агъуз хьана, и хиле гьукуматдин кӀвалахдай къуватдин 1 % кардик ква. Португалиядин флотди [[кьетӀен Португалиядин экономикадин зона]]да гъедер кьазва. Умуман, и ятара и жуьре гъедер гьалтзава: сардин, макрель, осьминог, тур — гъед ва тунец. Виридалай пара метлеб авай промышленностьдин хел — [[пробка]] расун я. Дуьнядиз къвезвай пробкадин 57 % Португалияди расзава. Португалияди вири дуьньядиз маса гузвай минералрин ресурсар — [[цур]], [[литий]], [[вольфрам]], [[къеле]], [[уран]], [[никӀин шпатар|никӀин шпат]], [[къванцин кьел]], [[тальк]] ва [[мармар]]<ref name="Павлова">Португалия и интеграционные процессы в современном мире: политические аспекты. Е. Б. Павлова, СПб: 2001</ref>. Экспортдиз гузвай асул затӀар: парча, партал, техника, электрикадин алатар, транспортдин алатар, кӀвачин къапар, тумаж, кӀарас, пробка, чар ва мсб. Уьлкведи асул гьисабдалди Евросадвалдин Испания, Германия, Франция, Италия ва ЧӀехибритания хьтин уьлквейриз экспорт ийизвай<ref name="CIA World Factbook" />. == ИнфратуькӀуьрунар == === Чирвилер === [[Файл:Coimbra December 2011-19a.jpg|thumb|350px|left|1290 йисуз бине эцигай португалиядин [[Коимбра Университет]]дин минара; [[дуьньядин виридалай цӀуру университетрин сиягь]]да физва]] Португалиядин чивилерин система [[чирвилерин министерство]]дин ва макитдин, технологияринни чӀехи чирвилерин министрдин къайдадик ква<ref>[http://www.mctes.pt/Чирвилерин министерство]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Гьукуматдин чирвилерин система мадни кьиле физва ва гегьенш кардик ктузва, амма ина чирвилерин гьар са дережадин кьилдин ксарин (хсуси) мектебарни ава. Аялар ругуд йисалай мектебдиз физ эгечӀзава. Мажбури яз 12 йис кӀелзава. Чирвилерин сад лагьай дережа — базадин дережа са шумуд циклриз ччара жезва: 1-й цикл (1 йис — 4 йис), 2-й цикл (5 йис — 6 йис), 3-й цикл (7 йис — 9 йис)<ref>[http://www.portugal.gov.pt/pt.aspx Португалиядин чирвилер]</ref>. Гьар циклдилай къулухъ студентри португал чӀаланни математикадин тестар гузва. Гуьгъуьнин дережа — чӀехи дережадин чирвилер я, 10, 11, 12 классар кьунва. Студентриз гьакӀни чирвилерин курсариз ва профессионал курсариз физ жеда. Квалификация гилигун паталай, студентди професионалвилин сертификат къачузва. Португалиядин университетар 1290 йисалай аваз я, абурилай виридлай цӀуру [[Коимбра Университет]] я, [[Коимбра]] шегьерда амукьдалди вилик ам [[Лиссабон]]да туькӀуьрнавай. Адетдалди университетар факультетрикай, институтрикай ва мектебрикай ибарат я. Португалиядин университетри [[Болониядин декларация]] 2006-й йисалай къабулнавай. Гила уьлкведа виридалай чӀехи [[Университет Порту]] я, ина 31 000 кьван студентар кӀелзава, ва адан [[Порту университетдин инженериядин факультет|инженериядин факультет]] Европада виридалай чӀехиди я. Ина университетрин цӀийи дараматар эцигун планра ава, ва къведай береда [[Иберия зуростров]]дин уьмирдикай макитдин зурба юкь жеда<ref>[http://sigarra.up.pt/up/web_base.gera_pagina?P_pagina=122225 Порту университетдикай куьруь малуматар]</ref>. Статистикадиз килигайла, 15 йисарилай вини, кӀелиз — кхьиз жезвай агьалидин чирвилерин юкьван дережа — 93,3 % я, итимрин арада — 95,5 %, папарин арада — 91,3 % ([[2003 йис]]ан къиметар). Кьилин мектеб акьалтӀнавайбур 100 % я, агьалидин саки 20 % — диз чӀехи дережадин чирвилер ава. Португалиядиз ччара уьлквейрай пара кьван студентар кӀелиз къвезва, ва 2005 лагьай исуз ччара уьлквейрай атанвай студентрин къадар 380 000 — диз агакьнай<ref>[http://www.pordata.pt/Tema/Portugal/Educacao-17 Гилан бередин Португалиядин малуматрин база]</ref>. === Сагъвал === [[Файл:Edifício Egas Moniz.JPG|thumb|230px|right|[[Лиссабон]]да Санта-Мария начагьхана]] [[Сагъвал]]дин система [[Сагъвалдин халкьдин система]]ди (NHS) кьиле тухузва. Европадин маса уьлквейра хьиз Португалиядани кьиникьрин чӀехи пай [[инфекциятушир начагьвал]]рин себебдай жезва. Ина [[рикӀинни хъиртишрин начагьвал]]рикай жезвай кьиникьрин къадар [[еврозона]]дилай пара я, гьакӀни кьиникьрин 17 % [[цереброваскуляр начагьвалрикай]] жезва<ref name="асул_суалар">[https://web.archive.org/web/20100314065847/http://www.euro.who.int/document/chh/por_highlights.pdf Португалиядин сагъвалдикай асул суалар]</ref>. Агьалидин 12 % [[пахлахан начагьвал]]дикай рекьизва, им Европадилай са тӀимил агъуз я. Пахлахан фад — фад аялрик ва 44 йисарилай агъа папарик гьалтзава. Дишегьлийрин арада [[жигер]]рин пахлахан гегьенж жезва, ва [[никӀедин цӀумаруф]]дин пахлахандин дережа фад агъуз жезва. 1980 йисалай Европада, [[шекердин диабет]] начагьвалдикай рекьизвайбурун къадардай Португалияди сад лагьай чка кьунва<ref name="асул_суалар" />. [[1980 йис]]алай [[аялрин кьиникь]] агъуз хьана, гьа чӀавуз 1000 цӀийиз хайи аялрикай 24 аял рекьизвай, амма гила 1000 аялрикай 3 кьиникьин вакъия жен мумкин я. Инсаниятдин гегьеншвалдин къедрин нетижада, 2006 йисуз Португалияда агьалидин уьмуьрдин юкьван яш 77.9 йис тир<ref name="асул_суалар" />. === Энергия === Португалия, энергия бегьем тушир уьлкве я, маса уьлквейрай къачузвай [[ччиликай хкуддай мядендин менфятдин затӀар]] вири энергия гьасилун паталай харж ийизва. 2005-й йисуз Португалияди 4657 [[ГВт/с]] энергия гьасил авунай, асул гьисабдалди кьве чешне кардик ктунвай: акьалтӀ жезвай — 80,8 % ([[цӀивин]] — 32,7 %, [[тӀебии газ]] — 29,2 %, [[нафтӀ]] — 18,9 %) ва акьалтӀ тежезвай чешмеяр — 19,2 % ([[яд]] — 11 %, [[гар]]- 3,8 % , [[биомасса]] — 3,0 %, масабур — 1,4 %). Португалиядин гьукуматди, 2010 йисуз вири энергиядин 45 % акьалтӀ тежезвай чешмейрикай хкудиз къаст авуна. Гьавиляй Алентежу региондин [[Алкева хуьр]]уьн мукьув РагъакӀидай Европада виридалай чӀехи [[ЦЭС]] туькӀуьрна кардик ктунвай. 2007 йисуз [[Бриншеш]] райондин [[Серпа]] хуьре, дуьньяда чӀехибурукай сад 11 МВтдин [[ракьинин батарея]] эцигнай. Идалай гъейри улькведа кар ийизвай [[гарун станция]]рин кьуват, 2012 йисуз 5100 МВтдал кьван хкажиз къаст авунва. === Улакьар === [[Файл:Metro-Almada-Portugal3.jpg|thumb|right|230px|Португалиядин метрополитен]] Автомобиляр ва маса транспортдин улакьар гегьеншдаказ кардик квайвиляй [[1990 - й йисар]]а Португалияда транспортдиз чӀехи метлеб гузвай. Дуьньяда садлагьай [[автомагистрал]]яр туькӀуьрнавай уьлквейрикай сад Португалия я. Ина [[1944 йис]]уз [[Лисcабон]]ни [[Оэйраш]] шегьерда авай вири дуьньядиз тӀвар — ван авай «[[Халкьдин майдан]]» футболдин майдандиз физвай Португалияда садлагьай автомагистраль рехъ ахъайнавай, гуьгъуьнлай [[1991 йис]]уз эцигна куьтягьнавай [[Лиссабон]]ни — [[Кашкайш]] автомагистраль рехъ ахъайнавай (гилан А5). [[1980 йис|1980-й йисалай]] ина авто — рехъер эцигунин кӀвалахар йигин ккамаралди гегьенш жез эгечӀнай. Гила Португалиядин автомагистральдин [[чил]] пара вилик фенвайди я ва саки вири уьлкве кьунва, вири чӀехи шегьерар ва цин къерехда авай шегьерар сад — садахъ гилигзава, чилин умуман яргъивал 3000 км кьван я<ref name="CIA World Factbook" />. Уьлкведин чӀехи районра метрополитендин системаяр ава: [[Лиссабондин метрополитен]], [[Метро Сул до Тежу]] ва [[Портодин метрополитен]], гьар садан яргъивал 35 км — дилай пара я<ref>[http://www.metrodoporto.pt/PageGen.aspx?WMCM_PaginaId=16290 Португалиядин метрополитендикай малуматар]</ref>. Инсанрин тухунар ва парарин чӀугунар 3319 км яргъивилин ракьун рекьин куьмекдалди кьилиз акъудзава, гьисятда 1 430 электик кьуватдалди кӀвалахзавай поезда кардик ква, абурукай 900 поезд кьакьан йигинвалдинбур я ва сятда 120 км йигинвал кӀватиз алакьзава. Ракьун рекьин хилериз REFER компанияди килигзава, амма инсанар тухун ва парар чӀугун Португалиядин Ракьун Рекь компаниядин везифа я. 2006 йисуз компанияди 133 000 0000 кас ва 9 750 000 тонн пар тухванвай. === Массайрин информациядин такьатарни алакъа === {{Асул макъала|Португалиядин МИТни алакъа}} [[Файл:J852-012.jpg|thumb|200px|left|Португалиядин 2007 йисуз бине эцигнай телевидениединни радио гегьеншунин юкь]] Португалиядин алакьадихъ — телефон, тв ва радио гегьеншвал, почтадин алакъа, интернетдиз экъечӀун акатзава. Дуьньяда [[мобил телефон]]ар гьатунин темпда Португалия кьакьан чкада ава ва мобил телефонрин къадар уьлкведин агьалийрин къадардилай виниз экъечӀнай (2007 йисуз мобил телефонрикай менфят къачузвайбурун кьадар 13 413 000 000 тир). ;Газетар * [http://porturusso.pt// Газета Слово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120618012234/http://www.porturusso.pt/ |date=2012-06-18 }} — «[[Слово (газет, Португалия)|Слово]]» — урус чӀалал газет, урус чӀалал рахазвай туристриз ва Европада амукьзавай ксариз. * [http://maiak.org// Маяк Португалии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905151623/http://maiak.org/ |date=2012-09-05 }} — «[[Маяк Португалии]]» — РагъэкъечӀдай Европадай куьч хьанвай иммигрантриз талукь тир урус чӀалал газет. * [http://www.correiomanha.pt/ Correio da Manhã] — Корею да Маньян * [http://www.dn.pt/ Diario de Notícias] — Диарио ди Нотисиаш * [http://www.expresso.pt/ Expresso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424064709/http://www.expresso.pt/ |date=2006-04-24 }} — Эспресу * [http://www.publico.pt/ Publico] — Публику * [http://jornaldecoimbra.pt/ Jornal de Coimbra] — Журнал ди Коимбра<ref>Periódicos de Portugal: http://www.mediatico.com/es/periodicos/europa/portugal/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720175316/http://www.mediatico.com/es/periodicos/europa/portugal/ |date=2008-07-20 }}</ref> == Агьалияр == [[Файл:Districts and Autonomous Regions of Portugal by population dencity.svg|right|250px|thumb|Португалиядин агьалидин къалинвал]] ''' Ксарин къадар ''' * [[1911 йис]] — 5,97 млн кас * [[1920 йис]] — 6,03 млн кас * [[1930 йис]] — 6,82 млн кас * [[1940 йис]] — 7,72 млн кас * [[1950 йис]] — 8,51 млн кас * [[1960 йис]] — 8,85 млн кас * [[1970 йис]] — 8,65 млн кас * [[1981 йис]] — 9,83 млн кас * [[1991 йис]] — 9,86 млн кас * [[2001 йис]] — 10,35 млн кас * [[2011 йис]] — 10,56 млн кас Яшдин туькӀуьрун: 0 йисалай — 14 йисарал къван: 16,4 % (итимар — 912.995 агъз. / папар — 835.715 агъз.), 15 йисалай — 64 йисарал къван: 66,2 % (итимар — 3.514.905 мил. / папар — 3.555.097 мил.), 65 йисалай: 17,4 % (итимар — 764.443 агъз. / папар — 1.093.755 мил.)<ref name="CIA World Factbook" />. Португалия, аялвилин кьиникьрин къадардин коэфициент виридалай агъада авай уьлквейрикай сад я<ref>[http://www.unicef.org/health/files/The_State_of_the_Worlds_Children_2008.pdf 2008 йисан аялрин хунин лишан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303191721/http://www.unicef.org/health/files/The_State_of_the_Worlds_Children_2008.pdf |date=2016-03-03 }} {{ref-en}}</ref>. Агьалийрин уьумьурдин юкьван яш — 77,9 йис я. Йисан гзаф хьун 0,305 %. Аялар хунинвал — 10,45 (агъзур касдиз). Кьиникьар — 10,62 (агъзур касдиз)<ref name="CIA World Factbook" />. КӀелиз — кхьиз чирвилерай, агьалидин 93,3 % кхьзни кӀелиз жезва, савад авачирвал йисарин финифда агъуз жезва. Португалия вилик фенвай гьукумат хьайитӀани уьлкведин бязи чкайра инсанриз цин гунгарриз ва электричестводиз гилани рехъ атӀана. Санитарвилин алакьа гьеле уьлкведин вири майдан кьунвач, ва канализацияр авачир кӀвалер пара къадарда ава. Медицинадин къуллугъриз ва дарманар къачунин рехъ гьукуматди саки вири 95-100 % агьалидиз замин авуна. Португалияда 451 000 къван [[иммигрант]]ар яшамиш жезва (2009), им вири агьалидин 5 % къван я, идалайни гъейри иммигрантрин чӀехи пай [[Бразилия]] (115 882), [[Украина]] (52253), [[Кабо-Верде]] (48417) ва гьакӀни [[Молдова]], [[Румыния]], [[Гвинея-Бисау]], [[Ангола]], [[РагъэкъчӀдай Тимор]], [[Мозамбик]], [[Сан-Томени Принсипи]] ва [[Урусат]] хьтин уьлквейрай куьч хьанвайбур я<ref>[http://www.pordata.pt/azap_runtime/?n=4 Гилан Португалиядин малуматрин база.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110711001535/http://www.pordata.pt/azap_runtime/?n=4 |date=2011-07-11 }}</ref>. === ЧӀал === Португалиядин оффициал чӀал — [[португал чӀал|португал]] ва 1999 йисалай [[миранд чӀал]]ар я. Дуьньядин пуд континентда: [[Евразия]]да, [[Африка]]да ва [[Кьиблепатан Америка]]да и чӀалал рахазвайбурун къадар 210 миллиондалай пара я, гегьеншвиликай дуьньяда вадлагьай чкада ва [[рагъакӀидай дуьнья]]да пудлагьай чкада ава. Португал чӀал, [[роман чӀалар]]ин группадин [[иберни-роман агъагруппа]]дин чӀалариз талукьвиляй [[испан чӀал]]аз пара ухшар я, вучиз лагьайтӀа испан чӀални иберни — роман агъагруппадиз акатзава. Португал чӀалан гьасилуниз зурба таъсир герман ва араб ([[маврар]]) тайифайри ганвай, гьинай португал чӀалдик гафарин чӀехи пай акатнавай. 1999 йисалай официалвал кьачунвай миранд чӀалал Португалиядин кеферни рагъэкъечӀдай патан [[Миранда-ду-Дору]], [[Вимиозу]], [[Могадору]] муниципалитетрин гъвечи агьалиди рахазва. И чӀалал, агъадихъай тӀвар кьунвай муниципалитетрин мектебра тарсар гузва. Амма адан адавилелди кардик кутуниз, гьукумат паталай кьадар эцигна, ва гила активистри, Португалияда яшамиш жезвай инсанрин адавилелди хайи чӀалал рахаз ихтияр гузвай къанунрив, жемят таъминариз алахъзава. == Меденият == {{Асул макъала|Португалиядин меденият}} Португалиядин культура [[Аравилин гуьл]]уьн а патай ва европадин континентдай атанвай культурайрин таъсирдай арадал атанвай акахьнавай культура я. ЦӀуд йисарин къене, 1990 ва 2000 йисара Португалияди вичин культурадин объектар гегьеншарна вилик тухузвай, ва [[1956 йис]]уз [[Галуст Гуьлбенкян]]ан Фонд туькӀуьрнавай. ГьакӀни уьлкведин пара районра общество — культурадин кӀвалер, улубханаяр ва концертрин дараматар эцигна ва я гуьнгуьна хтунвай, абурикай виридалайни гзаф тӀвар — ван авай Лиссабонда [[Культурадин юкь Белем]] ва Порту шегьерда [[Серралвс фонд]] ва [[музыкадин КӀвал]] я. === Суварарни ял ялдай йикъар === * ''ЦӀийи йис'' — 1 январь; * ''Карнавалдин саласа'' — февраль/март, Руьхъведин Арбе йикъан вилик квай югъ, ЧӀехи Сив хуьн сувардин садлагьай югъ; * ''Зурба Жуьме'' — март/апрель, Ашервилин Гьафтедин жуьме; * ''Адавилин югъ'' — 25 апрель, 1974 йисан революциядин йис тамам хьайи югъ ; * ''Зегьметдин югъ'' — 1 май; * ''Христова бедендин сувар'' — май/июнь, Пасхадилай къулухъ кӀуьдлагьай югъ; * ''Португалиядин югъ'' — 10 июнь; * ''Пак Богородицадин кьиникьин югъ'' — 15 август; * ''Республикадин югъ'' — 5 октябрь, 1910 йисуз Португалия республика хьиз малумарнай югъ; * ''Вири Пакбурун югъ'' — 1 ноябрь; * ''Аслутуширвилин югъ'' — 1 декабрь, 1640 йисуз Испаниядилай ада хьунин йис тамам хьайи югъ; * ''Рехне квачиз аял кьунин югъ'' — 8 декабрь; * ''Рождество'' — 25 декабрь<ref>[http://www.retira.de/kalender/feiertage.php?land=pt&lang=pt Feriados da Alemanha 2010 — Calendário de feriados 2010<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. === Зарият === [[Файл:Camões, por Fernão Gomes.jpg|thumb|240px|right|[[Луис де Камоэнса]], португалиядин [[зарият]]да виридалай зурба ксарикай сад.]] [[Реннесанс бере]]да португалиядин зариятда чӀехи метлеб авай ва машгьур эсеррин арадай [[Луис де Камоэнса|Луис де Камоэнс]]дин эпосдиз талукь тир «[[Лузиадаяр]]» поэма хкягъиз жеда. Им [[географиядин ахъаюнрикай]] кхьенвай садлагьай эсер я. Португалиядин маса тӀвар — ван авай а чӀаван зарийрикай сад — [[Са ди Миранда]] я. [[XVI виш йис]]ан португалиядин театордин харусенятдиз чӀехи метлеб авай крар — драмматург [[Жил Висенте]]ди кутунвай. Ада вичин эсерар португал ва испан чӀалал кхьизвай. XIX виш йисан португалиядин литературадин зурба векил реалист — зари [[Жозе Мария Эса ди Кейруш]] тир. Авантюрист ва португалиядин кьиспесда виридалай чӀехи зари [[Луис де Камоэнс]]ди, [[Вергилий Марон]]дин [[Энеида]] эсердай менфят къачуна ва а тегьерда кхьенвай [[Луизиадаяр]], португалиядин гилан бередин зариятдиз пара хъсан таъсир гана. Португалиядин гилан бередин зариятдин тӀвар — ван авай векилар: [[Алмейда Гаррет]], [[Камило Кастелу Бранку]], [[Еса ди Кейруш]], [[София ди Мелу Брейнер]], [[Антониу Лобу Антунеш]] ва [[Мигел Торга]] я. ГьакӀни зариятдин и стильда мадни магьшур 1998 йисуз [[Нобелдин зарият премия]] къачур зари [[Жозе Сарамаго]] я. Португалиядин виридалай чӀехи [[Луиш ди Камойнс]] ва [[Фернанду Песоа]] зарийрин береда, португалиядин зариятдин поэззия хелда кӀвалахзавай [[Антеру де Кентал]], [[Эужениу ди Андраде]], [[София ди Мелу Брейнер]], [[Флорбела Эспанса]], [[Цезариу Верди]], [[Антониу Рамуш Роза]], [[Мария Цезарину]], [[Жерберту Элдер]], [[Ал Берту]], [[Алешанду Онил]], [[Руй Белу]] хьтин зарияр къалуриз жеда<ref>[http://www.portaldaliteratura.com/literatura.php Португалиядин зарият] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917002941/http://www.portaldaliteratura.com/literatura.php |date=2008-09-17 }}</ref>. === Музыка === {{Асул макъала|Португалиядин музыка}} Португалиядин умуман культурадиз ва гьакӀни музыкадиз диб эцигнавайди романрин культура я, Португалияди кьунвай маса халкьарин ва маса халкьари португалиядин ччилер гъилериз чӀугунин алахъунрин финифда арадал атанвай культурайрин пара компонентар гвай музыка я. Португалиядин музыкадиз [[испаниядин музыка]]дихъ галаз са дувулар ава ва виш йисаралди санал вилик физвай, амма португалиядин музыка къати кьетӀенвилелди тафават аваз я. Португалияда, музыкадин жанрикай виридалай гегьенш жанр — [[фаду]] ([[португал чӀал|порт.]] ''кьисмет'') я. Ин жанр португалиядин виликан колонияр хьайи [[Кабо-Верде]]да ва [[Бразилия]]да гилани вилик физва. === Харусенят === Европадин уьлквейрин арада Португалия харусенятдин карда са чӀавузни кӀвекӀве аваз фидайди тушир. Гьатта Ренессанс береда уьлкве лап вини дережада вилик физвай чӀавуз, португалиядин чӀугварар европадин харусенят вилик фининда къерехда акъвазнай. Гьа береда португалиядин чӀехи чӀугвар [[Нуну Гонсалвиш]] тир. [[XIX виш йис]]уз португалиядин чӀугварвалдин тӀвар — ван авай векилар ва гилан бередин халкьдин чӀугварвалдиз бине эцигай ксар [[Жозе Мальоа]] ва [[Колумбану Бордалу Пиньейру]] тир. Мадни машгьур чӀугвар, [[Франция]]да чӀугварвилин чирвилер къачунвай, 30 йисар хьайила кьейи [[Амадеу ди Соза-Кардозу]] я. === Дин === [[Файл:Santuario di Fatima 2.JPG|thumb|right|200px|[[Фатима]]да авай Дева Мариядин собор, [[католиквилин клиса]] ]] Португалиядин конституцияди [[адавилин дин|гьар са диндихъ адавилелди чӀалахъ жез]] ва динрин барабарвал заминарзва. Уьлкведин агьалидин 84,6 % [[католицизм]] диндихъ чӀалах я. Эвелимжи нубатда им тарихдикай ва [[Испания]]дихъ галаз мукьвавиликай галкӀанва. Клиса гуькуматдикай ччара я, ва гьукумат паталай са финансвилин куьмекни кьвезвач. Вири агьалидин 1 % [[протестант]]ар я. [[Лассабон]]дани [[Порту]]да, санал 200 агъз. кас кьазвай чувудрин жемиятар ава. Хабар кьунин нетижарикай, агьалидин 4,5 % чеб [[атеист]]ар гьисабзава. 50 000 къван [[Иеговадин шагьидар]]ни ава, уьлкведа и дин 1925 йисалай ава. 1961—1974 йисарин арада къадагъа авунай ва чпин крар абуру чинебан кьле тухузвай. 1974 йисан декабрьдиз Иеговадин Шагьидрин Ассоциация гьукумат паталай тестикьарнай, ва Алкабидеше шегьерда штаб ччара авуна тайинарнай. ТӀимил пай 2 % [[ислам]] (15000 кас), [[буддизм]] ва маса динар я, кьетӀендиз [[иммигрант]]рикай ибарат я. 1496 йисан 5 декабрьдиз король Мануэль I ганвай къарардал ина яшамиш жезвай [[чувуд]]ар уьлкведай чукуриз эгечӀнай, абуруз кьве хкягъунин ихтияр ганвай, я амукьна мажбурвилелди ийидай кӀвалахар авун ятӀани уьлкведай депортация хиве кьун. Гьар гьикӀ хьайитӀани Португалияда авай чувудрин жемятди чпи чеб хуьна ва гилани ина чпин диндин кӀвалахар кьиле тухузва. 1506 йисуз [[1506 йисан Лиссабондин тарашун|Лиссабонда чувудрин кьиникьар]] эгечӀнай, гьа чӀавуз 2000 — 4000 къван чувуд кьенай, им Европада хьайи а бередин виридалай кӀеви тарашун тир. Гила [[Бельмонти]] хуьре чпиз туькӀуьрнавай актив жемят, чувудрин кӀеви къастар ва садвал къалурзавай чешне я. == Яракьавай къуватар == Португалиядин яракьавай къуватариз бине эцигай пуд хел: [[аскервал]], [[флот]] ва [[Португалиядин дявединни гьавадин къуватар]] я. И къуватар уьлкведин майдан сагъдиз хьуьн, гуманитар куьмек, уьлкведа ва сергьятдилай къеце авай уьлквейра саламатвал хьуьн патахъай къуллугъдик ква. [[2000 йис|2000-й йисарилай]] ина [[мажбури тир аскервилин къуллугъ]] кардик квач. Гуьгьуьлавазвилелди тир эскервилиз эверун 18 йисал кьван я<ref>[http://www.portugal.gov.pt/pt.aspx Португалияда аскервилиз эверун]</ref>. Къад лагьай виш йисуз, Португалия кьве чӀехи дяведик акатнай: [[Дуьньядин садлагьай дяве]] ва [[португалиядин колониалвилин дяве]]. == Спорт == [[Файл:Euro2004OpeningCeremony.jpg|thumb|right|250px|2004 йисан европадин чемпионат]] Уьлкведа спортдин виридалай машгьур жуьре — [[футбол]] я<ref>{{cite web |url=http://desporto.publico.pt/noticia.aspx?id=1472876 |title=Portugal ainda é quase só um país de futebol |author=Marco Vaza |published=[[Diário de Notícias (Portugal)|Diário de Notícias]] |acessdate=6 de Novembro de 2011 |archiveurl=http://www.webcitation.org/64LWTvVQV |archivedate=31 de Dezembro de 2011}}</ref>. Португалия дуьньядиз пара кьван зурба тӀвар — ван авай футболистар ганва: * [[Эйсебио]] — 1960-й йисара дуьньяда кӀвенкӀве аваз физвай бомбардир тир. * 1990—2000 йисара дуьнья футболдин гъетериз португалжув [[Луиш Фигу]], [[Руй Кошта]], [[Педру Паулета]], [[Криштиану Роналду]] хьтин футболистар талукь тир. Уьлкведин кӀвенкӀве аваз физвай футболдин клубар лиссабондин «[[Бенфика (футболдин клуб)|Бенфика]]» ва «[[Спортинг Лиссабон|Спортинг]]», гьакӀни ФК «[[Порту (футболдин клуб)|Порту]]» я. 1966 йисан футболдай дуьнья чемпионатда Португалиядин халкьдин кӀватӀал пуд лагьай чка кьунвай, 2006 йисуз — кьудлагьай чка. 2004 йисуз Европадин кӀвалин чемпионатда Португалия финалдиз экъечӀнай. ГьакӀ ятӀани чӀехи дивизионда Португалиядин «[[Спортинг Брага]]», «[[Академика Коимбра]]» ва «[[Витория Гимарайнш]]» хьтин тарихдин клубарни ава<ref>{{cite web |url=http://www.lpfp.pt/Pages/Inicio.aspx |title=Início |publisher=[[Португалиядин футболдай чемпионат]] |acessdate=2011-й 20 декабрдиз |archiveurl=http://www.webcitation.org/64LWgV8N5 |archivedate=31 de Dezembro de 2011}}</ref>. Футболдай гъейри Португалияда гьакӀни [[мини-футбол]] ([[футзал]]), гьуьлуьн футбол, [[регби]], елкендин спорт, балкӀандал финиф, [[дзюдо]], велоспорт, фехтование, хоккей бицӀи чархарал, къезил атлетика ва тфенгар ягъун. 1912 йисалай Португалия Олимпиядин къугъунра иштиракзава<ref>{{cite web |url=http://www.incm.pt/site/noticias/101420080626160610978.pdf |title=Moeda Comemorativa da Participação Portuguesa nos Jogos Olímpicos de Pequim |publisher=[[Imprensa Nacional-Casa da Moeda]] |lang=pt |acessdate=2011-й 6 ноябрдиз}}</ref>. Португалиядин спортсменри къезил атлетикадай кьуд къизил олимпия медаль ва спортдин маса жуьрейрай пара кьван гимишдин ва кишпирдин медалар къачунвай. == Баянар == {{Баянар|2}} == ЭлячӀунар == {{Навигация |Тема = Португалия |Проект = География |Викисклад = Portugal }} * [http://sradio.ru/country/%CF%EE%F0%F2%F3%E3%E0%EB%E8%FF FM Португалиядай радио] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120503221024/http://sradio.ru/country/%CF%EE%F0%F2%F3%E3%E0%EB%E8%FF |date=2012-05-03 }} — Португалиядай хабарар гузвай радиостанцияр * [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/po.html cia.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515222033/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook//geos/po.html |date=2016-05-15 }} * [http://www.missionofportugal.org/pmop/ Permanent Mission of Portugal to the United Nations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120423054727/http://www.missionofportugal.org/pmop/ |date=2012-04-23 }} * [http://www.theportugalnews.com/ Милли инглис чӀалан газет] === Гьукумат === * [http://www.portugal.gov.pt/ Portal do Governo]&nbsp;— Португалиядин гьукуматдин портал * [http://www.parlamento.pt/ Assembleia da República]&nbsp;— парламентдин официал сайт * [http://www.presidenciarepublica.pt/ Presidência da República Portuguesa]&nbsp;— Португалиядин президентдин официал сайт * [http://www.exercito.pt/portal/exercito/_specific/public/allbrowsers/asp/projurecenseamento.asp Exercito Portugues] — Португалиядин Яракьавай къуватрин сайт * [http://www.cm-lisboa.pt/?id_categoria=26 Camara Municipal da Lisboa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515215213/http://www.cm-lisboa.pt/?id_categoria=26 |date=2008-05-15 }} — Лиссабондин мэриядин сайт === Туризм === * [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Сиягьатдинни туризмдин официал вебсайт] * [http://www.insideportugaltravel.com/ Португалиядин гьукуматдин официал сиягьатдин/медиа вебсайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201017122003/http://www.insideportugaltravel.com/ |date=2020-10-17 }} {{Къецепатан элячӀунар}} {{Европадин гьукуматар}} {{1000}} {{Хкягъай макъала|География}} [[Категория:Португалия|*]] bi0e35gl10c93s95vhfsdrfpqfq3yvn Яд 0 3610 98345 97747 2026-06-04T02:40:10Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98345 wikitext text/x-wiki [[Файл:Splash 2 color.jpg|thumb|Цин лешреш]] [[Файл:Water molecule dimensions.svg|thumb|Цин молекуладин кьадарар]] [[Файл:Water molecule 3D.svg|thumb|ЗD акунра цин молекула]] '''Яд''' ({{IPA|jad}}) ([[гьидроген]]дин [[оксид]]) — экв аквадай жимивилин тегьерда авай, ранггалачир (гъвечӀи кьадарда), ни авачир ва тӀям авачир (нормал ва стандарт шартӀара) химиядин вещество. [[Химиядин формула]]: [[гьидроген|H]]<sub>2</sub>[[оксиген|O]]. КӀеви гьалда авай циз [[мурк]], жив ва я къирав лугьуда, газдин гьалда лагьайтӀа — [[цин бугъ]] лугьуда. [[Чил (планета)|Ччилин]] ччинин тахминан 71 % цив кьунва ([[океан]]ар, [[гуьл]]ер, [[вир]]ер, [[вацӀ]]ар, [[мурк]]ар). Хъсан [[Ковалент алакъа|гзафполяр]] [[цӀурурдайди]] я. ТӀебиатдин шартӀара це гьамиша цӀранавай веществояр ава.([[кьелер]], [[газ]]ар). Цин яшамишвал арадиз гъин ва хуьн патал рол чӀехи я, ва гьакӀни, чан алай организмрин химиядин туькӀуьр хьанвай тегьерда, климатдинни гьавадин туькӀуьруна. == Цин жуьреяр == Ччиле авай яд пуд асул гьалда жезва — жими, газдин ва кӀеви, ва жуьреба-жуьре кӀалубар къачуз жезва. А кӀалубривай савахтунда сад садахъ галаз къуншивал ийиз жеда : цин бугъни цава авай цифер, [[гуьлуьн яд]]ни [[айсберг]]ар, [[муркӀадин гьамбар]]арни ччилин ччина авай [[вацӀ]]ар, ччилин [[яд квай горизонт|яд квай къатар]]. Ци жуьреба-жуьре тӀямар къачуна гзаф веществояр цӀуруриз жеда. Цин «уьмуьрдин чешме» хьиз важиблувиляй, ам фад-фад жуьреба-жуьре принципралди ччара-ччара типриз пайзава. Арадиз атун, квайбурни кардиз кутун принципдалди: * [[Хъуьтуьл яд]]ни [[кӀеви яд]] — кальцийдинни и магнийдин катиорин кьадардиз килигна * Молекулдин изотоприз килигна: ** [[Кьезил яд]] (квайбуруз (составдиз) килигна гьакӀан цив саки кьазва) ** [[Залан яд]] (дейтерийдин) ** [[АкьалтӀай залан яд]] (тритийдин) * [[УьцӀуьтушир яд]] * [[Марфадин яд]] * [[Гуьлуьн яд]] * [[Ччилин кӀаник квай ятар]] * [[Минерал яд]] * [[УьцӀуьвал квай яд]] ([[:en:Brackish water]]) * [[Хъвадай яд]], [[Водопроводдин яд]] * [[Дистилляция хьанвай яд]]ни [[деионизация хьанвай яд]] * [[Авахьдай ятар]] * [[Юргъдин яд]] а я [[ччинин ятар]] * [[Кьейи яд]]ни [[Чан алай яд]] — махара дуьшуьш жезвай цин жуьреяр (махарин кӀетӀенвилер авай) * [[Мурк-кӀуьд (гьакъикъатда авачир материал)]] * [[Пак яд]] — диндин чирвилериз килигна цин хсуси жуьре * [[Полид]] * [[Структура хьанвай яд]] — ччар-ччара [[Псевдоилим|академиктушир теорийра]] кардик кутазвай термин. == Цин химиядин тӀварар == Формалдаказ цин са шумуд илимдин жигьетдай дуьз тир [[химия]]диндин тӀварар авайди: * Гьидрогендин оксид * Гьидрогендин гьидрооксид * [[Дигьидрогендин монооксид]] * Гидроксил цурувал * Оксидан * Дигьидромонооксид == Хсусивилер == === Физикадин хсусивилер === Нормал атмосфер шартӀара яд жими гьалда жезва. ==== Агрегат гьалар ==== Цин пуд агрегат гьал авайди я: * КӀеви — [[мурк]] * Жими — яд * Газдин гьалда авай — [[цин бугъ]] Фазадин диаграммадин элемент — пуд къатан точкаяр: {| class="wikitable" |- ! rowspan=2|№ !!colspan=3 rowspan=2|Фазаяр !! Чуькьуьн!!colspan=2|Температура ! rowspan=2| Къейд |- !МПа !!°C!!K |- align="center" | 1 ||Бугъ ||Яд ||[[Мурк Ih]] || 611,657 Па|| 0,01 ||273,16 || <ref>{{статья | автор = L. A.Guildner, D. P. Johnson, and F. E. Jones | заглавие = Vapor pressure of water at its triple point | ссылка = http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/191/4233/1261 | язык = en | издание = J. Res. Nat. Bur. Stand. | тип = | год = 1976 | volume = 80A | номер = | pages = 505—521 }}</ref> |- align="center" | 2 ||Бугъ ||Мурк Ih ||[[Мурк XI]] || 0 || −201,0 ||72,15 || <ref>{{статья | автор = M. J. Francis, N. Gulati and R. M. Pashley | заглавие = The dispersion of natural oils in de-gassed water | ссылка = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6WHR-4JD0FCD-1&_user=10&_coverDate=07/15/2006&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d | язык = en | издание = J. Colloid Interface Sci. | тип = | год = 2006 | volume = 299 | номер = | pages = 673—677 }}</ref><ref>{{статья | автор = R. M. Pashley, M. Rzechowicz, L. R. Pashley and M. J. Francis | заглавие = De-gassed water Is a better cleaning agent | ссылка = http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16851085 | язык = en | издание = J. Phys. Chem. | тип = | год = 2005 | volume = 109 | номер = | pages = 1231—1238 }}</ref><ref>{{статья | автор = R. M. Pashley, M. J. Francis and M. Rzechowicz | заглавие = The hydrophobicity of non-aqueous liquids and their dispersion in water under de-gassed conditions | ссылка = http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VRY-4P9SNF3-1&_user=10&_coverDate=08/31/2008&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=e2c9818acfd01c67a3ba6b4a1a49c95f&searchtype=a | язык = en | издание = Curr. Opin. Colloid Interface Sci. | тип = | год = 2008 | volume = 13 | номер = | pages = 236—244 }}</ref> |- align="center" | 3 ||Яд ||Мурк Ih ||[[Мурк III]]|| 209,9 || −21,985||251,165 || <ref name="537-1">[http://www.iapws.org/relguide/meltsub.pdf Release on the pressure along the melting and the sublimation curves of ordinary water substance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041207132148/http://www.iapws.org/relguide/meltsub.pdf |date=2004-12-07 }}. IAPWS, 1993.</ref><ref name="537-2">''P. W. Bridgman'' [http://www.jstor.org/pss/20022754 Water, in the liquid and five solid forms, under pressure]. Proc. Am. Acad. Arts Sci. 47, 1912, 439—558.</ref> |- align="center" | 4 ||Мурк Ih ||[[Мурк II]] ||Мурк III|| 212,9 || −34,7 ||238,45 ||<ref name="537-1" /><ref name="537-2" /><ref>''J. L. F. Abascal, E. Sanz, R. G. Fernández, and C. Vega'' [http://www.ucm.es/info/molecsim/pdf/cvegapaper101.pdf A potential model for the study of ices and amorphous water: TIP4P/Ice]. J. Chem. Phys. 122 (2005) 234511.</ref> |- align="center" | 5 ||Мурк II ||Мурк III ||[[Мурк V]] || 344,3 || −24,3 ||248,85 ||<ref name="537-1" /><ref name="537-2" /> |- align="center" | 6 ||Мурк II ||[[Мурк VI]] ||[[Мурк XV]] || ~ 800 || −143 ||130 || D<sub>2</sub>O патал<ref name="D2O">''C. G. Salzmann, P. G. Radaelli, E. Mayer and J. L. Finney'' [http://arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/0906/0906.2489v1.pdf Ice XV: a new thermodynamically stable phase of ice]. arXiv:0906.2489v1, cond-mat.mtrl-sci (2009).</ref> |- align="center" | 7 ||Яд ||Мурк III ||Мурк V || 350,1 || −16,986||256,164 ||<ref name="537-1" /><ref name="537-2" /> |- align="center" | 8 ||Яд ||[[Мурк IV]] ||[[Мурк XII]] || ~ 500—600 || ~ −6 ||~ 267 || <ref>''E. A. Zheligovskaya, G. G. Malenkov'' [http://www.turpion.org/php/paper.phtml?journal_id=rc&paper_id=1184 Crystalline water ices] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060928053551/http://www.turpion.org/php/paper.phtml?journal_id=rc&paper_id=1184 |date=2006-09-28 }}. Russian Chem. Rev. 75 (2006) 57-76.</ref> |- align="center" | 9 ||Мурк II ||Мурк V ||[[Мурк VI]] || ~ 620 || ~ −55 ||~ 218 ||<ref>''L. Mercury, P. Vieillard and Y. Tardy'' [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VDG-41J694S-2&_user=10&_coverDate=02/28/2001&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_origin=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=f15ba5be1db77b0b8dc723685c15b82d&searchtype=a Thermodynamics of ice polymorphs and `ice-like' water in hydrates and hydroxides]. Appl. Geochem. 16 (2001) 161—181.</ref> |- align="center" |10 ||Яд ||Мурк V ||Мурк VI || 632,4 || 0.16 ||273,32 ||<ref name="537-1" /><ref name="537-2" /> |- align="center" |11 ||Мурк VI ||[[Мурк VIII]]||Мурк XV || ~ 1500 || −143 ||130 || D<sub>2</sub>O патал<ref name="D2O" /> |- align="center" |12 ||Мурк VI ||[[Мурк VII]] ||Мурк VIII|| 2100 || ~ 5 ||~ 278 ||<ref>''D. Eisenberg and W. Kauzmann'' [http://reslib.com/book/50705 The structure and properties of water] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424033555/http://reslib.com/book/50705 |date=2014-04-24 }}. Oxford University Press, London, 1969.</ref><ref>''L. Pauling'' The structure of water. В кн.: Hydrogen bonding, Ed. ''D. Hadzi and H. W. Thompson'', Pergamon Press Ltd, London, 1959, pp 1-6.</ref> |- align="center" |13 ||Яд ||Мурк VI ||Мурк VII || 2216 || 81,85 || 355 ||<ref name="537-1" /><ref name="537-2" /> |- align="center" |14 ||Мурк VII||Мурк VIII||[[Мурк X]] || 62 000 || −173 || 100 ||<ref>''M. Song, H. Yamawaki, H. Fujihisa, M. Sakashita and K. Aoki'' [http://prb.aps.org/abstract/PRB/v68/i1/e014106 Infrared investigation on ice VIII and the phase diagram of dense ices]{{Deadlink|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Phys. Rev. B 68 (2003) 014106.</ref> |- align="center" |15 ||Яд ||Мурк VII ||Мурк X || 47 000 || ~ 727 || ~ 1000 ||<ref>''B. Schwager, L. Chudinovskikh, A. Gavriliuk and R. Boehler'' [http://iopscience.iop.org/0953-8984/16/14/028 Melting curve of H2O to 90 GPa measured in a laser-heated diamond cell]. J. Phys: Condens. Matter 16 (2004) S1177-S1179.]</ref><ref>''A. F. Goncharov, N. Goldman, L. E. Fried, J. C. Crowhurst, I-F. W. Kuo, C. J. Mundy and J. M. Zaug'' [http://electron.physics.buffalo.edu/weinsteinlab/webpage/papers/papers/high_pressure_water.pdf Dynamic ionization of water under extreme conditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130731003149/http://electron.physics.buffalo.edu/weinsteinlab/webpage/papers/papers/high_pressure_water.pdf |date=2013-07-31 }}. Phys. Rev. Lett. 94 (2005)125508.</ref> |} ==== Цин изотопдин модификацияр ==== Цин молекулада авай гьидрогендин [[изотоп]]дин типдиз килигна, гуьгъуьнлай авай цин жуьреяр ччар ийизва: * [[Кьезил яд]] (гьакӀан цин (хъвадай цин) асул компонент) <math>H_2O</math>. * [[Залан яд]] ([[Залан яд|дейтерийдин]]) <math>D_2O</math>. * [[АкьалтӀай залан яд]] ([[Тритийдин яд|тритийдин]]) <math>T_2O</math>. * тритий-дейтерийдин яд <math>TDO</math> * тритий-протийдин яд <math>THO</math> * дейтерий-протийдин яд <math>DHO</math> ТӀебиатдин цин къене изотопологрин гьисабнавай молекуляр массаяр, халкьаринарадин SMOW (юкьван молекуляр масса = 18,01528873) ва SLAP (юкьван молекуляр масса = 18,01491202) стандартрив кьадайвал<ref>[http://www1.fips.ru/fips_servl/fips_servlet?DB=RUPAT&rn=6221&DocNumber=2295493&TypeFile=pdf Патент RU 2295493. «Способ и установка для производства лёгкой воды». Соловьев С. П.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424033132/http://www1.fips.ru/fips_servl/fips_servlet?DB=RUPAT&rn=6221&DocNumber=2295493&TypeFile=pdf |date=2014-04-24 }}</ref>. {| class="wikitable" |- ! Цин изотополог ! Молекуляр масса ! colspan=2 | Квайбур, г/кг |- ! ! ! SMOW ! SLAP |- ! <sup>1</sup>H<sub>2</sub><sup>16</sup>O ! 18,01056470 ! 997,032536356 ! 997,317982662 |- ! <sup>1</sup>HD<sup>16</sup>O ! 19,01684144 ! 0,328000097 ! 0,187668379 |- ! D<sub>2</sub><sup>16</sup>O ! 20,02311819 ! 0,000026900 ! 0,000008804 |- ! <sup>1</sup>H<sub>2</sub><sup>17</sup>O ! 19,01478127 ! 0,411509070 ! 0,388988825 |- ! <sup>1</sup>HD<sup>17</sup>O ! 20,02105801 ! 0,000134998 ! 0,000072993 |- ! D<sub>2</sub><sup>17</sup>O ! 21,02733476 ! 0,000000011 ! 0,000000003 |- ! <sup>1</sup>H<sub>2</sub><sup>18</sup>O ! 20,01481037 ! 2,227063738 ! 2,104884332 |- ! <sup>1</sup>HD<sup>18</sup>O ! 21,02108711 ! 0,000728769 ! 0,000393984 |- ! D<sub>2</sub><sup>18</sup>O ! 22,02736386 ! 0,000000059 ! 0,000000018 |} === Химиядин кьетӀенвилер === КӀвалин температурада яд агъадихъ къалурнавайбурухъ галаз химиядин реакция арадал гъизва:: * актив [[Металлар|металлрихъ]] галаз ([[натрий]], [[калий]], [[кальций]], [[барий]] ва мсб.) :: <math>\mathsf{2H_2O + 2Na \xrightarrow{\ } 2NaOH + H_2\uparrow}</math> * [[Гьалогены|гьалогенрихъ]] галаз (фторо, хлор галаз) ва гьалоидарадин галкӀурунар галаз :: <math>\mathsf{H_2O + Cl_2 \rightleftarrows \ HCl + HClO}</math> * [[кьелер]]ихъ галаз, зайиф цурувал ва зайиф основание арадиз гъана абурун тамам гидролиз арадиз гъизва * карбон ва органикатушир цурувилерин ангидридрихъ ва гьалогенангидридрихъ галаз * актив металлорганикадин галкӀурунрихъ галаз (диэтилцинк, Гринйардин реактивар, метилнатрий и икӀ мад) * актив металлрин (кальцийдин, натрийдин, литийдин ва мсб.) [[Карбидар|карбидрихъ]], [[Нитридар|нитридрихъ]], [[Фосфидар|фосфидрихъ]], [[Силанар|силицидрихъ]], [[Гидридар|гидридрихъ]] галаз * гзаф кьелерихъ галаз, гидратар арадиз гъана * боранар, силанрихъ галаз * кетенар, карбондин бегьемтушир окисьдихъ галаз * инерт газрин фторидрихъ галаз Чими авурла ци химиядин реакция арадал гъизва: * [[ракь]], [[магний]]дихъ галаз :: <math>\mathsf{3H_2O + 3Fe = \ Fe_3O_4 + H_2}</math> * карбон, [[метан]]дихъ галаз :: <math>\mathsf{H_2O + C \rightleftarrows \ CO + H_2}</math> * са бязи алкилгалогенидрихъ галаз Катализатор алай чкадал ци химиядин реакция арадал гъизва: * амидар, карбон цурувилерин эфиррихъ галаз * ацетилен ва маса [[Алкинар|алкинрихъ]] галаз * алкенрихъ галаз * нитрилрих галаз == Эдебият == * {{Книга|заглавие=Вода|автор=Лосев К.С.|издательство=Гидрометеоиздат|год=1989|место=Л.|страниц=272}} * [[Жорес Медведев]]. ''[http://www.2000.net.ua/c/46033 Какая вода лучше] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080130143111/http://www.2000.net.ua/c/46033 |date=2008-01-30 }}'' * Гидробионты в самоочищении вод и биогенной миграции элементов. М.: МАКС-Пресс. 2008. 200 с. Предисловие члена-корр. РАН В. В. Малахова. (Серия: Наука. Образование. Инновации. Выпуск 9). ISBN 978-5-317-02625-7. * О некоторых вопросах поддержания качества воды и ее самоочищения // Водные ресурсы. 2005. т. 32. № 3. С. 337—347. * Андреев В. Г. Влияние протонного обменнного взаимодействия на строение молекулы воды и прочность водородной связи. Материалы V Международной конференции «Актуальные проблемы науки в России», Кузнецк 2008, т.3 с.58-62. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * {{commons|Water}} {{Къецепатан элячӀунар}} {{1000}} [[Категория:Яд]] 5ul2f157m2o5bsm1g7jo3iswvvbwa7a Урусатдин шегьеррин сиягь 0 7965 98346 97116 2026-06-04T11:49:12Z Ardaikh 12942 98346 wikitext text/x-wiki [[Урусат]]дин шегьеррин сиягьдик Урусатдин Федерациядин вири шегьерар ква. Агьалийрин сан-гьисаб 2010-лагьай йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрив кьурвал ганвайди я. ГьакӀни сиягьди шегьеррин диб эцигунин йис тахьайтӀа тарихдин чешмейра садлагьай тӀвар кьун къалурзавайди я. Федерал метлеб авай шегьерарни вилаятрин юкьвар (кьилин шегьерар) яцӀу шрифтдив къалурнава. 2014-лагьай йисуз Урусатдин Федерациядик акатнавай Крым Республикадин шегьеррин агьалийрин са-гьисаб [[Украина]]дин гьукуматдин статистикадин къуллугъдин 2012-лагьай йисан малуматриз килигна къалурнава<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis_krim/perepis_krim.html Перепись населения в Крымском федеральном округе]</ref>. {| class="wikitable sortable" |- ! Герб !! Шегьер !! Вилаят !! Федерал округ !! Агьалияр !! Диб эцигун тахьайтӀа<br>садлагьай тӀвар кьун |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Adygeysk (Adygeya).png|50px]] || [[Адыгейск]] || [[Адыгея]] || Кьибледин || 12248 || [[1973]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Maikop (Adygea).png|50px]] || '''[[Майкоп]]''' || Адыгея || Кьибледин || 144246 || [[1857]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gornoaltaysk (Altai Republic).png|50px]] || '''[[Горно-Алтайск]]''' || Алтай Республика || Сибирдин || 56928 || [[1830]] |- | align=center|[[Файл:RUS Алейск COA.gif|50px]] || [[Алейск]] || Алтай край || Сибирдин || 29512 || [[1913]] |- | align=center|[[Файл:Barnaul coat of arms.jpg|50px]] || '''[[Барнаул]]''' || Алтай край || Сибирдин || 612091 || [[1730]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belokurikha.svg|50px]] || [[Белокуриха]] || Алтай край || Сибирдин || 14660 || [[1803]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Biysk (Altai krai) (1804).png|50px]] || [[Бийск]] || Алтай край || Сибирдин || 210055 || [[1709]] |- | align=center|[[Файл:Gornyak Coat of Arms.svg|50px]] || [[Горняк (Алтай край)|Горняк]] || Алтай край || Сибирдин || 13924 || [[1942]] |- | align=center|[[Файл:Zarinsk coat of arms.svg|50px]] || [[Заринск]] || Алтай край || Сибирдин || 48456 || [[1979]] |- | align=center|[[Файл:Zmeinogorsk Coat of Arms.jpg|50px]] || [[Змеиногорск]] || Алтай край || Сибирдин || 10955 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kamen-na-Obi (Altai kray).png|50px]] || [[Камень-на-Оби]] || Алтай край || Сибирдин || 43880 || [[1751]] |- | align=center|[[Файл:Novoaltaisk Coat of Arms.png|50px]] || [[Новоалтайск]] || Алтай край || Сибирдин || 70438 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Rubtsovsk coat of arms.png|50px]] || [[Рубцовск]] || Алтай край || Сибирдин || 147008 || [[1892]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Slavgorod (Altai krai).png|50px]] || [[Славгород (Урусат)|Славгород]] || Алтай край || Сибирдин || 32390 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yarovoe (Altai krai).png|50px]] || [[Яровое]] || Алтай край || Сибирдин || 18605 || [[1943]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belogorsk (Amur oblast).png|50px]] || [[Белогорск (Амур вилаят)|Белогорск]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 68220 || [[1860]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Blagoveshchensk (Amur oblat).png|50px]] || '''[[Благовещенск]]''' || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 214397 || [[1856]] |- | align=center| || [[Завитинск]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 11481 || [[1906]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zeya (Amur oblast).png|50px]] || [[Зея (шегьер)|Зея]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 25042 || [[1879]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Raychikhinsk (Amur oblast).png|50px]] || [[Райчихинск]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 20499 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Svobodny (Amur oblast).png|50px]] || [[Свободный (шегьер)|Свободный]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 58594 || [[1912]] |- | || [[Сковородино]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 9561 || [[1908]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tynda (Amur oblast) (2006).png|50px]] || [[Тында]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 35574 || [[1907]] |- | || [[Шимановск]] || Амур вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 19815 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Arkhangelsk.svg|50px]] || '''[[Архангельск]]''' || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 348716 || [[1584]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Velsk (Arkhangelsk oblast).png|50px]] || [[Вельск]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 23885 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kargopol (Arkhangelsk oblast) (1781).png|50px]] || [[Каргополь]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10148 || [[1146]] |- | align=center||| [[Коряжма]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 39629 || [[1535]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kotlas (Arkhangelsk oblast) 2007.png|50px]] || [[Котлас]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 60562 || [[1890]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mezen (Arkhangelsk oblast) (1780).png|50px]] || [[Мезень (шегьер)|Мезень]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 3599 || [[XVI век|16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mirny (Arkhangelsk oblast).png|50px]] || [[Мирный (шегьер, Архангелск вилаят)|Мирный]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 30259 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Герб города Новодвинска-2007-2.jpg|50px]] || [[Новодвинск]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 40612 || [[1936]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nyandoma city (Arkhangelsk oblast).png|50px]]|| [[Няндома]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 22354 || [[1898]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Onega (Arkhangelsk oblast) (1998).gif|50px]] || [[Онега (шегьер)|Онега]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 21359 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Severodvinsk.svg|50px]] || [[Северодвинск]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 192265 || [[1936]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Solvychegodsk (Arkhangelsk oblast) (1780).png|50px]] || [[Сольвычегодск]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 2460 || [[XIV век|14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shenkursk (Arkhangelsk oblast) (1780).png|50px]] || [[Шенкурск]] || Архангелск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 5702 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Astrakhan.png|50px]] || '''[[Астрахань]]''' || Астрахан вилаят || Кьибледин || 520662 || [[1558]] |- | align=center|[[Файл:Gerb-Akhtubinsk-new.jpg|50px]] || [[Ахтубинск]] || Астрахан вилаят || Кьибледин || 41898 || [[1959]] |- | align=center|[[Файл:RUS Знаменск COA.gif|50px]] || [[Знаменск (Астрахан вилаят)|Знаменск]] || Астрахан вилаят || Кьибледин || 29357 || [[1948]] |- | align=center|[[Файл:Герб Камызяк.svg|50px]] || [[Камызяк]] || Астрахан вилаят || Кьибледин || 16291 || [[1560]] |- | || [[Нариманов (шегьер)|Нариманов]] || Астрахан вилаят || Кьибледин || 11386 || [[1963]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kharabali (Astrakhan oblast).png|50px]] || [[Харабали]] || Астрахан вилаят || Кьибледин || 18209 || [[1789]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Agidel (Bashkortostan).png|50px]] || [[Агидель (шегьер)|Агидель]] || Башкъортостан || Приволжский || 16365 || [[1980]] |- | || [[Баймак]] || Башкъортостан || Приволжский || 17710 || [[1748]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belebei (Bashkortostan).png|50px]] || [[Белебей]] || Башкъортостан || Приволжский || 60183 || [[1715]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Beloretsk (Bashkortostan).png|50px]] || [[Белорецк]] || Башкъортостан || Приволжский || 68804 || [[1762]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Birsk (Bashkortostan).png|50px]] || [[Бирск]] || Башкъортостан || Приволжский || 41637 || [[1663]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Blagoveschensk (Bashkortostan).png|50px]] || [[Благовещенск (Башкъортостан)|Благовещенск]] || Башкъортостан || Приволжский || 34246 || [[1756]] |- | || [[Давлеканово]] || Башкъортостан || Приволжский || 24040 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Durtuli.png|50px]] || [[Дюртюли]] || Башкъортостан || Приволжский || 31272 || [[1795]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ishimbai (Bashkortostan).png|50px]] || [[Ишимбай]] || Башкъортостан || Приволжский || 66259 || [[1815]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kumertau (Bashkortostan).png|50px]] || [[Кумертау]] || Башкъортостан || Приволжский || 62854 || [[1947]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mezhgorie (Bashkortostan).png|50px]] || [[Межгорье (Башкъортостан)|Межгорье]] || Башкъортостан || Приволжский || 17353 || [[1979]] |- | || [[Мелеуз]] || Башкъортостан || Приволжский || 61408 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Neftekamsk (Bashkortostan).png|50px]] || [[Нефтекамск]] || Башкъортостан || Приволжский || 121757 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Oktyabrsky (Bashkortostan).png|50px]] || [[Октябрьский (шегьер)|Октябрьский]] || Башкъортостан || Приволжский || 109379 || [[1946]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Salavat.png|50px]] || [[Салават]] || Башкъортостан || Приволжский || 156085 || [[1948]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sibai (Bashkortostan).png|50px]] || [[Сибай]] || Башкъортостан || Приволжский || 62732 || [[1913]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sterlitamak (Bashkortostan).png|50px]] || [[Стерлитамак]] || Башкъортостан || Приволжский || 273432 || [[1766]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tuimazy rayon (Bashkortostan).png|50px]] || [[Туймазы]] || Башкъортостан || Приволжский || 66849 || [[1912]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Ufa.svg|50px]] || '''[[Уфа]]''' || Башкъортостан || Приволжский || 1062300 || [[1574]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Uchaly rayon (Bashkortostan).png|50px]] || [[Учалы]] || Башкъортостан || Приволжский || 37771 || [[1955]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yanaul rayon (Bashkortostan).png|50px]] || [[Янаул]] || Башкъортостан || Приволжский || 26988 || [[1914]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Alekseevka (Belgorod oblast).png|50px]] || [[Алексеевка (шегьер, Белгород вилаят)|Алексеевка]] || Белгород вилаят || Юкьван || 39026 || [[1685]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belgorod.svg|50px]] || '''[[Белгород]]''' || Белгород вилаят || Юкьван || 356426 || [[1596]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Biryuch.svg|50px]] || [[Бирюч (шегьер)|Бирюч]] || Белгород вилаят || Юкьван || 7842 || [[1705]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Valuyki (Belgorod oblast).png|50px]] || [[Валуйки]] || Белгород вилаят || Юкьван || 35322 || [[1593]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Graivoron (Belgorod oblast).svg|50px]] || [[Грайворон]] || Белгород вилаят || Юкьван || 6234 || [[1678]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gubkin (Belgorod oblast).svg|50px]] || [[Губкин (шегьер)|Губкин]] || Белгород вилаят || Юкьван || 88562 || [[1939]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Korocha (Belgorod oblast).svg|50px]] || [[Короча]] || Белгород вилаят || Юкьван || 5877 || [[1637]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novy Oskol (Belgorod oblsat).png|50px]] || [[Новый Оскол]] || Белгород вилаят || Юкьван || 19530 || [[1647]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Stary Oskol (Belgorod oblast)2008.svg|50px]] || [[Старый Оскол]] || Белгород вилаят || Юкьван || 221163 || [[1593]] |- | || [[Строитель (шегьер)|Строитель]] || Белгород вилаят || Юкьван || 23933 || [[1958]] |- | align=center|[[Файл:Lob Coats of arms Shebekino.svg|50px]] || [[Шебекино]] || Белгород вилаят || Юкьван || 44277 || [[1713]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Bryansk (Bryansk Oblast).svg|50px]] || '''[[Брянск]]''' || Брянск вилаят || Юкьван || 415640 || [[985]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dyatkovo (Bryansk oblast) (1982).gif|50px]] || [[Дятьково]] || Брянск вилаят || Юкьван || 29438 || [[1626]] |- | align=center|[[Файл:Герб города Жуковка.jpg|50px]] || [[Жуковка (шегьер)|Жуковка]] || Брянск вилаят || Юкьван || 18269 || [[1871]] |- | || [[Злынка]] || Брянск вилаят || Юкьван || 5507 || [[1702]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Karachev (Oryol oblast) (1781).png|50px]] || [[Карачев]] || Брянск вилаят || Юкьван || 19715 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Klintsy (Bryansk oblast) (1985).png|50px]] || [[Клинцы]] || Брянск вилаят || Юкьван || 62510 || [[1707]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mglin (Bryansk oblast) (1782).png|50px]] || [[Мглин]] || Брянск вилаят || Юкьван || 7916 || [[1387]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novozybkov (Bryansk oblast).png|50px]] || [[Новозыбков]] || Брянск вилаят || Юкьван || 40552 || [[1701]] |- | align=center|[[Файл:Герб Почепа.jpg|50px]] || [[Почеп]] || Брянск вилаят || Юкьван || 17933 || [[1447]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sevsk (Bryansk oblast) (1781).png|50px]] || [[Севск]] || Брянск вилаят || Юкьван || 7282 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Seltco (Bryansk oblast).gif|50px]] || [[Сельцо (шегьер)|Сельцо]] || Брянск вилаят || Юкьван || 17933 || [[1870-е]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Starodub (Bryansk oblast) (1782).png|50px]] || [[Стародуб]] || Брянск вилаят || Юкьван || 19010 || [[1080]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Surazh (Bryansk oblast) (1782).png|50px]] || [[Сураж]] || Брянск вилаят || Юкьван || 11640 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Trubchevsk (Oryol oblast) (1781).png|50px]] || [[Трубчевск]] || Брянск вилаят || Юкьван || 15014 || [[975]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Unecha (Bryansk oblast) (1986).png|50px]] || [[Унеча]] || Брянск вилаят || Юкьван || 26196 || [[1887]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Fokino (Bryansk oblast) (1984).gif|50px]] || [[Фокино (Брянск вилаят)|Фокино]] || Брянск вилаят || Юкьван || 13874 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Babushkin (Buryatia).png|50px]] || [[Бабушкин (Бурятия)|Бабушкин]] || Бурятия || Сибирдин || 4839 || [[1760-е]] |- | || [[Гусиноозёрск]] || Бурятия || Сибирдин || 24603 || [[1939]] |- | || [[Закаменск]] || Бурятия || Сибирдин || 11530 || [[1934]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kyakhta (Buryatia) (1861).png|50px]] || [[Кяхта]] || Бурятия || Сибирдин || 20041 || [[1727]] |- | || [[Северобайкальск]] || Бурятия || Сибирдин || 24935 || [[1974]] |- | align=center|[[Файл:Gerb u u.jpg|50px]] || '''[[Улан-Удэ]]''' || Бурятия || Сибирдин || 404357 || [[1666]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Aleksandrov (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] || [[Александров (шегьер)|Александров]] || Владимир вилаят || Юкьван || 61544 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vladimir (Vladimir oblast).svg|50px]] || '''[[Владимир (шегьер)|Владимир]]''' || Владимир вилаят || Юкьван || 348256 || [[990]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vyazniki (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] || [[Вязники]] || Владимир вилаят || Юкьван || 41252 || [[1608]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gorokhovets (Vladimirskaya oblast).png|50px]] || [[Гороховец]] || Владимир вилаят || Юкьван || 14015 || [[1158]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gus-Khrustalny (Vladimir oblast).png|50px]] || [[Гусь-Хрустальный]] || Владимир вилаят || Юкьван || 60773 || [[1756]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kamechkovo (Vladimir oblast).gif|50px]] || [[Камешково]] || Владимир вилаят || Юкьван || 13113 || [[1892]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Karabanovo.gif|50px]] || [[Карабаново]] || Владимир вилаят || Юкьван || 14868 || [[1630]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirzhach (Vladimirskaya oblast).png|50px]] || [[Киржач]] || Владимир вилаят || Юкьван || 30044 || [[1332]] |- | align=center|[[Файл:Герб Коврова (с 2012 года).jpg|50px]] || [[Ковров]] || Владимир вилаят || Юкьван || 145492 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kolchugino (Vladimir oblast).png|50px]] || [[Кольчугино]] || Владимир вилаят || Юкьван || 45804 || [[1871]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kosteryovo.png|50px]] || [[Костерёво]] || Владимир вилаят || Юкьван || 9136 || [[1890]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kurlovo (Vladimir oblast).png|50px]] || [[Курлово]] || Владимир вилаят || Юкьван || 6791 || [[1811]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lakinsk (Vladimir oblast).png|50px]] || [[Лакинск]] || Владимир вилаят || Юкьван || 15707 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Melenki (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] || [[Меленки]] || Владимир вилаят || Юкьван || 15208 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Murom (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] || [[Муром]] || Владимир вилаят || Юкьван || 116078 || [[862]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Petushki (Vladimir oblast).gif|50px]] || [[Петушки (шегьер)|Петушки]] || Владимир вилаят || Юкьван || 15167 || [[1861]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pokrov (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] || [[Покров (шегьер)|Покров]] || Владимир вилаят || Юкьван || 17762 || [[1506]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Raduzhny (Vladimir oblast).png|50px]] || [[Радужный (Владимир вилаят)|Радужный]] || Владимир вилаят || Юкьван || 18212 || [[1971]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sobinka.gif|50px]] || [[Собинка]] || Владимир вилаят || Юкьван || 19482 || [[1858]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Strunino city.gif|50px]] || [[Струнино]] || Владимир вилаят || Юкьван || 14372 || [[1492]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sudogda (Vladimir oblast) (1781).png|50px]] || [[Судогда]] || Владимир вилаят || Юкьван || 11848 || [[1552]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Suzdal.png|50px]] || [[Суздаль]] || Владимир вилаят || Юкьван || 10535 || [[999]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yuriev-Polsky (Vladimir oblast).png|50px]] || [[Юрьев-Польский]] || Владимир вилаят || Юкьван || 19588 || [[1152]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Volgograd city.svg|50px]] || '''[[Волгоград]]''' || Волгоград вилаят || Кьибледин || 1021244 || [[1589]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volzhsky (Volgograd oblast).png|50px]] || [[Волжский]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 314436 || [[1951]] |- | align=center|[[Файл:Dubovka coat of arms (Volgograd region).png|50px]] || [[Дубовка]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 14345 || [[1732]] |- | align=center|[[Файл:Г Жирновск герб.jpg|50px]] || [[Жирновск]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 16890 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Kalach na donu gerb.png|50px]] || [[Калач-на-Дону]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 26892 || [[1708]] |- | align=center|[[Файл:Kamyshin gerb big.jpg|50px]] || [[Камышин]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 119924 || [[1668]] |- | align=center|[[Файл:Gerb Kotelnikovo.png|50px]] || [[Котельниково]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 20441 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kotovo (Volgograd oblast) (1994).png|50px]] || [[Котово]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 24104 || [[1710-е]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Krasnoslobodsk, Volgograd Oblast (2010).png|50px]] || [[Краснослободск (Волгоград вилаят)|Краснослободск]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 16007 || [[1870]] |- | || [[Ленинск (Волгоград вилаят)|Ленинск]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 15527 || [[1802]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mikhaylovka (Volgograd Oblast) 2009.png|50px]] || [[Михайловка (шегьер)|Михайловка]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 59153 || [[1762]] |- | || [[Николаевск (Волгоград вилаят)|Николаевск]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 15081 || [[1747]] |- | || [[Новоаннинский]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 17911 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Pallasovka 2008 (official).png|50px]] || [[Палласовка]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 15984 || [[1907]] |- | || [[Петров Вал]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 13264 || [[1942]] |- | || [[Серафимович (шегьер)|Серафимович]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 9368 || [[1589]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Surovikino without a crown (2008).png|50px]] || [[Суровикино]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 20527 || [[1744]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Uryupinsk 1994.png|50px]] || [[Урюпинск]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 41594 || [[1618]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Frolovo 02.png|50px]] || [[Фролово]] || Волгоград вилаят || Кьибледин || 39489 || [[1859]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Babaevo rayon (Vologda oblast).png|50px]] || [[Бабаево]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12074 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Belozersky District, Vologda Oblast.png|50px]] || [[Белозерск]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9614 || [[862]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Velikiy Ustyug (Vologda oblast) (2000).png|50px]] || [[Великий Устюг]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 31664 || [[1147]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vologda (Vologda oblast) (1780).png|50px]] || '''[[Вологда]]''' || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 301642 || [[1147]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vytegra (Vologda oblast) (1781).png|50px]] || [[Вытегра]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10490 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gryazovets (Vologda oblast) (1781).png|50px]] || [[Грязовец]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 15528 || [[1538]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kadnikov (Vologda oblast) (1781).png|50px]] || [[Кадников]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4797 || [[1492]] |- | align=center|[[Файл:Kirillov Coat Of Arms.png|50px]] || [[Кириллов (шегьер)|Кириллов]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 7735 || [[1397]] |- | || [[Красавино]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 7003 || [[1848]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nikolsk (Vologda oblast).png|50px]] || [[Никольск (Вологда вилаят)|Никольск]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 8515 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:35 sokol.png|50px]] || [[Сокол (шегьер)|Сокол]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 38454 || [[1615]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Totma (Vologda oblast).png|50px]] || [[Тотьма]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9784 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Ustyuzhna and Ustugnovsky District (Vologda Region).png|50px]] || [[Устюжна]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9478 || [[1252]] |- | || [[Харовск]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10078 || [[1903]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Cherepovets (Vologda oblast) (1811).png|50px]] || [[Череповец]] || Вологда вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 312311 || [[1777]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bobrov (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Бобров (шегьер)|Бобров]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 19738 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Boguchar (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Богучар]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 11811 || [[1704]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Borisoglebsk (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Борисоглебск]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 65585 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Buturlinovka (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Бутурлиновка]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 27208 || [[1740]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Voronezh.png|50px]] || '''[[Воронеж]]''' || Воронеж вилаят || Юкьван || 889680 || [[1586]] |- | || [[Калач (шегьер)|Калач]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 20046 || [[1716]] |- | align=center|[[Файл:Liski coa.png|50px]] || [[Лиски]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 55864 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novovoronezh (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Нововоронеж]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 32635 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novohopersk (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Новохопёрск]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 6849 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ostrogozhsk (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Острогожск]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 33842 || [[1652]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pavlovsk (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Павловск (Воронеж вилаят)|Павловск]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 25126 || [[1709]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Povorino (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Поворино]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 17692 || [[1870]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rossosh (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Россошь]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 62865 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Semiluki (Voronezh oblast).png|50px]] || [[Семилуки]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 26025 || [[1615]] |- | align=center|[[Файл:Ertil.png|50px]] || [[Эртиль]] || Воронеж вилаят || Юкьван || 11387 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Dagestan Oblast 1878.svg|50px]] || [[Буйнакск]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 65735 || [[1834]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dagestanskie Ogni.png|50px]] || [[Дагъустандин ЦӀаяр]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 30671 || [[1914]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Derbent (Dagestan) (1843).png|50px]] || [[Дербент]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 119961 || [[438]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Izberbash.png|50px]] || [[Избербаш]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 56301 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Gerb kaspiska.gif|50px]] || [[Каспийск]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 103914 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kiziljurt.png|50px]] || [[Кизилюрт]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 36187 || [[1963]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kizlyar (Dagestan) (1842).png|50px]] || [[Кизляр]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 49169 || [[1735]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Makhachkala.png|50px]] || '''[[Магьачкъала]]''' || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 577990 || [[1844]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Khasavyurt.png|50px]] || [[Хасавюрт]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 133929 || [[1846]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Jujno-Sukhokumsk.png|50px]] || [[Кьибле-Сухокумск]] || Дагъустан || Кеферпатан Къавкъаздин || 10048 || [[1958]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Birobidzhan.svg|50px]] || '''[[Биробиджан]]''' || Чувудрин АО || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 75419 || [[1915]] |- | || [[Облучье (Еврейская автономная область)|Облучье]] || Чувудрин АО || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 9379 || [[1911]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arm baley.jpg|50px]] || [[Балей]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 12536 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Borzya (Chita oblast).png|50px]] || [[Борзя]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 31376 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnokamensk (Chita oblast).png|50px]] || [[Краснокаменск]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 55668 || [[1967]] |- | || [[Могоча]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 13228 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nerchinsk (Chita oblast) (1790).png|50px]] || [[Нерчинск]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 14976 || [[1653]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Petrovsk-Zabaikalsky (Chita oblast) (1984).png|50px]] || [[Петровск-Забайкальский]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 18555 || [[1789]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sretenskoe (Zabaykalskiy kray) (2011).png|50px]] || [[Сретенск]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 6850 || [[1689]] |- | align=center|[[Файл:Герб г. Хилок.gif|50px]] || [[Хилок (шегьер)|Хилок]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 11530 || [[1895]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chita (Chita oblast).png|50px]] || '''[[Чита]]''' || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 323964 || [[1653]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shilka (Chita oblast).png|50px]] || [[Шилка (шегьер)|Шилка]] || Забайкалский вилаят || Сибирдин || 13947 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vichuga.png|50px]] || [[Вичуга]] || Иваново вилаят || Юкьван || 37609 || [[1925]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gavrilov Posad (Ivanovo oblast) (1989).png|50px]] || [[Гаврилов Посад]] || Иваново вилаят || Юкьван || 6434 || [[1434]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zavolzhsk.png|50px]] || [[Заволжск]] || Иваново вилаят || Юкьван || 12045 || [[19 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ivanovo (Ivanovo oblast).png|50px]] || '''[[Иваново]]''' || Иваново вилаят || Юкьван || 409277 || [[1561]] |- | align=center|[[Файл:Gerb kineshma ivanovskaya oblast.jpg|50px]] || [[Кинешма]] || Иваново вилаят || Юкьван || 88113 || [[1429]] |- | || [[Комсомольск (Иваново вилаят)|Комсомольск]] || Иваново вилаят || Юкьван || 8693 || [[1931]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kokhma (Ivanovo oblast).png|50px]] || [[Кохма]] || Иваново вилаят || Юкьван || 29408 || [[1619]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Navoloki (Ivanovo oblast).png|50px]] || [[Наволоки]] || Иваново вилаят || Юкьван || 10207 || [[1775]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Plyos (Ivanovo oblast) (1779).png|50px]] || [[Плёс (шегьер)|Плёс]] || Иваново вилаят || Юкьван || 2341 || [[1410]] |- | || [[Приволжск]] || Иваново вилаят || Юкьван || 16749 || [[1484]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Puchezh (Ivanovo oblast).png|50px]] || [[Пучеж]] || Иваново вилаят || Юкьван || 8583 || [[1594]] |- | || [[Родники (шегьер)|Родники]] || Иваново вилаят || Юкьван || 26318 || [[1606]] |- | align=center|[[Файл:Gerb-Teikovo.jpg|50px]] || [[Тейково]] || Иваново вилаят || Юкьван || 34993 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Furmanov (Ivanovo oblast).png|50px]] || [[Фурманов (шегьер)|Фурманов]] || Иваново вилаят || Юкьван || 36149 || [[1918]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Shuya (Ivanovo oblast).svg|50px]] || [[Шуя]] || Иваново вилаят || Юкьван || 58528 || [[1394]] |- | || [[Южа]] || Иваново вилаят || Юкьван || 14170 || [[1628]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yurievets (Ivanovo oblast).png|50px]] || [[Юрьевец]] || Иваново вилаят || Юкьван || 10205 || [[1225]] |- | || [[Карабулак (шегьер)|Карабулак]] || Ингушетия || Кеферпатан Къавкъаздин || 31081 || [[1859]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Magas (Ingushetia).png|50px]] || '''[[Магас]]''' || Ингушетия || Кеферпатан Къавкъаздин || 2505 || [[1995]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Malgobek.svg|50x50пкс]]|| [[Малгобек]] || Ингушетия || Кеферпатан Къавкъаздин || 31076 || [[1934]] |- | align=center|[[Файл:Coat_of_Arms_of_Nazran_(2016,SVG).svg|61x61пкс]]|| [[Назрань]] || Ингушетия || Кеферпатан Къавкъаздин || 93357 || [[1781]] |- | || [[Алзамай]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 6751 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Angarsk.svg|50px]] || [[Ангарск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 233765 || [[1948]] |- | || [[Байкальск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 13589 || [[1961]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Biryusinsk (Irkutsk oblast) (1977).png|50px]] || [[Бирюсинск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 8981 || [[1967]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bodaibo (Irkutsk oblast).svg|50px]] || [[Бодайбо (шегьер)|Бодайбо]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 15331 || [[1864]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bratsk (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Братск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 246348 || [[1631]] |- | || [[Вихоревка]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 22528 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Zhelegorsk ilimski gerb.png|50px]] || [[Железногорск-Илимский]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 26134 || [[1948]] |- | align=center|[[Файл:Zima g.gif|50px]] || [[Зима (шегьер)|Зима]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 32522 || [[1743]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Irkutsk.png|50px]] || '''[[Иркутск]]''' || Иркутск вилаят || Сибирдин || 587225 || [[1661]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirensk (Irkutsk oblast) (1790).png|50px]] || [[Киренск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 12652 || [[1630]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhneudinsk (Irkutsk oblast) (1790).png|50px]] || [[Нижнеудинск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 37056 || [[1648]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sayansk (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Саянск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 40786 || [[1970]] |- | align=center|[[Файл:Svirsk g.gif|50px]] || [[Свирск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 13649 || [[19 век]] |- | align=center|[[Файл:Slyudyanka coat of arms.jpg|50px]] || [[Слюдянка (шегьер)|Слюдянка]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 18542 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of tayshet.png|50px]] || [[Тайшет]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 35481 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tulun (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Тулун]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 44603 || [[1735]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ussolie-Sibirskoye (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Усолье-Сибирское]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 83364 || [[1669]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ust-Ilimsk (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Усть-Илимск]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 86591 || [[1966]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ust-Kut 2009.png|50px]] || [[Усть-Кут]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 45061 || [[1631]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Cheremkhovo (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Черемхово (Иркутск вилаят)|Черемхово]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 52650 || [[1772]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shelehov (Irkutsk oblast).png|50px]] || [[Шелехов (шегьер)|Шелехов]] || Иркутск вилаят || Сибирдин || 47960 || [[1953]] |- | align=center|[[Файл:Gerb-Baksan-1968.gif|50px]] || [[Баксан (шегьер)|Баксан]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 36857 || [[1891]] |- | || [[Майский (Къабарда-Балкъар)|Майский]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 26755 || [[19 век]] |- |align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nalchik since 2011.gif|50px]] || '''[[Нальчик]]''' || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 240095 || [[1724]] |- | || [[Нарткала]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 31679 || [[1913]] |- | align=center|[[Файл:Coats of arms of Prokhladny (Kabardino-Balkaria).png|50px]] || [[Прохладный]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 59595 || [[1765]] |- | || [[Терек (шегьер)|Терек]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 19170 || [[1876]] |- | || [[Тырныауз]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 21000 || [[1934]] |- | || [[Чегем (шегьер)|Чегем]] || Къабарда-Балкъар || Кеферпатан Къавкъаздин || 17988 || [[1822]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bagrationovsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Багратионовск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 6399 || [[1336]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Baltiysk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Балтийск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 32670 || [[1626]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gvardeisk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Гвардейск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 13888 || [[1255]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Guryevsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Гурьевск (Калининград вилаят)|Гурьевск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12433 || [[1262]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gusev (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Гусев (шегьер)|Гусев]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 28260 || [[16 век]] |- | || [[Зеленоградск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 13015 || [[1252]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Kaliningrad.svg|50px]] || '''[[Калининград]]''' || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 431491 || [[1255]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoznamensk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Краснознаменск (Калининград вилаят)|Краснознаменск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 3522 || [[1576]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ladushkin (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Ладушкин]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 3788 || [[1314]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mamonovo (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Мамоново]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 7757 || [[1301]] |- | align=center|[[Файл:Неман, герб.jpg|50px]] || [[Неман (шегьер)|Неман]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11794 || [[1277]] |- | align=center|[[Файл:Gerb nesterov.jpg|50px]] || [[Нестеров (Калининград вилаят)|Нестеров]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4584 || [[1539]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ozyorsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Озёрск (Калининград вилаят)|Озёрск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4740 || [[1539]] |- | || [[Пионерский (шегьер)|Пионерский]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11017 || [[1254]] |- | align=center|[[Файл:Labiawa COA.png|50px]] || [[Полесск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 7580 || [[1258]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pravdinsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Правдинск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4323 || [[1312]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Svetlogorsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Светлогорск (Калининград вилаят)|Светлогорск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10775 || [[1258]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Svetly (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Светлый (Калининград вилаят)|Светлый]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 21380 || [[1640]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Slavsk (Kaliningrad oblast).png|50px]] || [[Славск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4614 || [[1292]] |- | align=center|[[Файл:Gerb Sovetsk.png|50px]] || [[Советск (Калининград вилаят)|Советск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 41709 || [[1288]] |- | align=center|[[Файл:RUS Chernyakhovsk COA (achievement).svg|50px]] || [[Черняховск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 40464 || [[1336]] |- | align=center|[[Файл:Rybaki COA.png|50px]] || [[Приморск (Калининград вилаят)|Приморск]] || Калининград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 1956 || [[1268]] |- | || [[Городовиковск]] || Калмыкия || Кьибледин || 9565 || [[1872]] |- | || [[Лагань]] || Калмыкия || Кьибледин || 14323 || [[1870]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Elista (Kalmykia) (2004).png|50px]] || '''[[Элиста]]''' || Калмыкия || Кьибледин || 103728 || [[1865]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Balabanovo (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Балабаново]] || Калуга вилаят || Юкьван || 26337 || [[1584]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belousovo (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Белоусово (Калуга вилаят)|Белоусово]] || Калуга вилаят || Юкьван || 8432 || [[1962]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Borovsk (Kaluga oblast) (1777).png|50px]] || [[Боровск]] || Калуга вилаят || Юкьван || 12283 || [[1358]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ermolino (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Ермолино (Калуга вилаят)|Ермолино]] || Калуга вилаят || Юкьван || 10409 || [[неизвестно]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zhizdra (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Жиздра (шегьер)|Жиздра]] || Калуга вилаят || Юкьван || 5585 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zhukov (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Жуков (шегьер)|Жуков]] || Калуга вилаят || Юкьван || 12150 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kaluga.svg|50px]] || '''[[Калуга]]''' || Калуга вилаят || Юкьван || 325185 || [[1371]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirov (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Киров (Калуга вилаят)|Киров]] || Калуга вилаят || Юкьван || 31888 || [[1745]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kozelsk (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Козельск]] || Калуга вилаят || Юкьван || 18203 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Герб Кондрово.PNG|50px]] || [[Кондрово]] || Калуга вилаят || Юкьван || 16672 || [[1615]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kremenki (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Кремёнки]] || Калуга вилаят || Юкьван || 11617 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lyudinovo town (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Людиново]] || Калуга вилаят || Юкьван || 40550 || [[1626]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Maloyaroslavets (Kaluga region).svg|50px]] || [[Малоярославец]] || Калуга вилаят || Юкьван || 30401 || [[1402]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Medyn (Kaluga oblast) (1777).png|50px]] || [[Медынь]] || Калуга вилаят || Юкьван || 8298 || [[1386]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Meshchovsk (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Мещовск]] || Калуга вилаят || Юкьван || 4101 || [[1238]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mosalsk (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Мосальск]] || Калуга вилаят || Юкьван || 4285 || [[1231]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Obninsk (Kaluga oblast) proposal (2003 N2).png|50px]] || [[Обнинск]] || Калуга вилаят || Юкьван || 104798 || [[1946]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sosensky (Kaluga oblast).png|50px]] || [[Сосенский]] || Калуга вилаят || Юкьван || 12394 || [[1952]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Spas-Demensk (Kaluga oblast) (2008).png|50px]] || [[Спас-Деменск]] || Калуга вилаят || Юкьван || 4904 || [[1446]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sukhinichi (Kaluga oblast) (1842).png|50px]] || [[Сухиничи]] || Калуга вилаят || Юкьван || 16295 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tarusa (Kaluga oblast) (1777).png|50px]] || [[Таруса (шегьер)|Таруса]] || Калуга вилаят || Юкьван || 9656 || [[1246]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yukhnov (Kaluga oblast) (1780).png|50px]] || [[Юхнов]] || Калуга вилаят || Юкьван || 7056 || [[1410]] |- | align=center|[[Файл:Coats of Arms of Viluchinsk.svg|50px]] || [[Вилючинск]] || Камчатский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 22905 || [[1968]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Elizovo (2009) (Kamchatka krai).png|50px]] || [[Елизово]] || Камчатский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 39548 || [[1848]] |- | align=center|[[Файл:Gerb pk.jpg|50px]] || '''[[Петропавловск-Камчатский]]''' || Камчатский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 179526 || [[1740]] |- | || [[Карачаевск]] || Къарачай-Черкес|| Кеферпатан Къавкъаздин || 23848 || [[1926]] |- | || [[Теберда]] || Къарачай-Черкес|| Кеферпатан Къавкъаздин || 9097 || [[1868]] |- | || [[Усть-Джегута]] || Къарачай-Черкес|| Кеферпатан Къавкъаздин || 30602 || [[1868]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Cherkessk (Karachay-Cherkessia).png|50px]] || '''[[Черкесск]]''' || Къарачай-Черкес|| Кеферпатан Къавкъаздин || 121439 || [[1825]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belomorsk (Karelia).jpg|50px]] || [[Беломорск]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11217 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kem (Karelia) (1788).png|50px]] || [[Кемь (шегьер)|Кемь]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 13061 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kondopoga (Karelia).JPG|50px]] || [[Кондопога]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 32978 || [[1563]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kostomuksha.gif|50px]] || [[Костомукша]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 28433 || [[1977]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lahdenpohja (Karelia).png|50px]] || [[Лахденпохья]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 7818 || [[1600]] |- | align=center|[[Файл:Герб Медвежьегорского муниципального образования.jpg|50px]] || [[Медвежьегорск]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 15536 || [[1916]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Olonets (Karelia) (1781).png|50px]] || [[Олонец]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9060 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Petrozavodsk (Karelia).png|50px]] || '''[[Петрозаводск]]''' || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 263540 || [[1703]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pitkyaranta (Karelia).png|50px]] || [[Питкяранта]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11484 || [[19 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pudozh (Karelia) (1788).png|50px]] || [[Пудож]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9698 || [[1382]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Segezha.png|50px]] || [[Сегежа]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 29660 || [[1914]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sortavala (Karelia).png|50px]] || [[Сортавала]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 19215 || [[1468]] |- | align=center|[[Файл:Суоярви герб.gif|50px]] || [[Суоярви]] || Карелия || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9763 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Anzhero-Sudzhensk (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Анжеро-Судженск]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 76669 || [[1896]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belovo (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Белово]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 76752 || [[1726]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Berezovsky (Kemerovo Oblast).png|50px]] || [[Берёзовский (Кемерово вилаят)|Берёзовский]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 47292 || [[1965]] |- | align=center|[[Файл:Gurevsk coat of arms.png|50px]] || [[Гурьевск (Кемерово вилаят)|Гурьевск]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 24816 || [[1816]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kaltan (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Калтан (Кемерово вилаят)|Калтан]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 21893 || [[1946]] |- | align=center|[[Файл:Kemerovo COA.svg|50px]] || '''[[Кемерово]]''' || Кемерово вилаят || Сибирдин || 532884 || [[1918]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kiselyovsk (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Киселёвск]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 98382 || [[1917]] |- | || [[Ленинск-Кузнецкий]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 101666 || [[1763]] |- | align=center|[[Файл:Mariinsk-herb.png|50px]] || [[Мариинск]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 40522 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mezhdurechensk (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Междуреченск]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 101995 || [[1946]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Myski (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Мыски]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 43029 || [[1826]] |- | align=center|[[Файл:Wapen Novokoeznetsk.png|50px]] || [[Новокузнецк]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 547885 || [[1618]] |- | || [[Осинники]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 45997 || [[1926]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Polysaevo (Kemerovskaya oblast).gif|50px]] || [[Полысаево]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 27624 || [[1989]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Prokopyevsk.jpg|50px]] || [[Прокопьевск]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 210150 || [[1650]] |- | || [[Салаир]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 8263 || [[1626]] |- | align=center|[[Файл:Taiga coat of arms.png|50px]] || [[Тайга (шегьер)|Тайга]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 25330 || [[1896]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Tastagol.png|50px]] || [[Таштагол]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 23114 || [[1939]] |- | align=center|[[Файл:Topki coat of arms.png|50px]] || [[Топки (Кемерово вилаят)|Топки]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 28642 || [[1914]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yurga (Kemerovo oblast).png|50px]] || [[Юрга]] || Кемерово вилаят || Сибирдин || 81536 || [[1886]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belaya Holunitsa.png|50px]] || [[Белая Холуница]] || Киров вилаят || Приволжский || 11232 || [[1764]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vyatskie Polyany (Kirov oblast).png|50px]] || [[Вятские Поляны]] || Киров вилаят || Приволжский || 35159 || [[1596]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zuevka (Kirov region).png|50px]] || [[Зуевка]] || Киров вилаят || Приволжский || 11198 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Kirov.svg|50px]] || '''[[Киров (Киров вилаят)|Киров]]''' || Киров вилаят || Приволжский || 473668 || [[1181]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirovo-Chepetsk (2004).png|50px]] || [[Кирово-Чепецк]] || Киров вилаят || Приволжский || 80920 || [[1935]] |- | || [[Кирс]] || Киров вилаят || Приволжский || 10420 || [[1729]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kotelnich (Kirov oblast).png|50px]] || [[Котельнич]] || Киров вилаят || Приволжский || 24979 || [[1143]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Luza (1984).png|50px]] || [[Луза (шегьер)|Луза]] || Киров вилаят || Приволжский || 11262 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Malmyzh.png|50px]] || [[Малмыж]] || Киров вилаят || Приволжский || 8265 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Murashy (Kirov oblast, 1988).png|50px]] || [[Мураши]] || Киров вилаят || Приволжский || 6752 || [[1895]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nolinsk (Kirov oblast) (1781).png|50px]] || [[Нолинск]] || Киров вилаят || Приволжский || 9556 || [[1668]] |- | || [[Омутнинск]] || Киров вилаят || Приволжский || 23618 || [[1773]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Orlov (Kirov oblast) (1781).png|50px]] || [[Орлов (шегьер)|Орлов]] || Киров вилаят || Приволжский || 6959 || [[1459]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Slobodskoy (town).png|50px]] || [[Слободской]] || Киров вилаят || Приволжский || 33983 || [[1505]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sovetsk (Kirov oblast).png|50px]] || [[Советск (Киров вилаят)|Советск]] || Киров вилаят || Приволжский || 16592 || [[12 век]] |- | || [[Сосновка (Киров вилаят)|Сосновка]] || Киров вилаят || Приволжский || 11960 || [[1699]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Urzhum.png|50px]] || [[Уржум]] || Киров вилаят || Приволжский || 10213 || [[1584]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yaransk.png|50px]] || [[Яранск]] || Киров вилаят || Приволжский || 17252 || [[1584]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vorkuta.svg|50px]] || [[Воркута]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 70551 || [[1936]] |- | || [[Вуктыл]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12357 || [[1968]] |- | || [[Емва]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 14574 || [[1941]] |- | || [[Инта]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 32021 || [[1940]] |- | || [[Микунь]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10732 || [[1937]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pechora (Komia) (1983).png|50px]] || [[Печора (шегьер)|Печора]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 43458 || [[1940]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sosnogorsk (Komia).png|50px]] || [[Сосногорск]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 27809 || [[1939]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Syktyvkar (Komi) (2005).png|50px]] || '''[[Сыктывкар]]''' || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 235006 || [[1780]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Usinsk (Komia).png|50px]] || [[Усинск]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 41100 || [[1966]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ukhta (Komia) (1979).png|50px]] || [[Ухта]] || Коми || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 99642 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Buy (Kostroma oblast).svg|50px]] || [[Буй (шегьер)|Буй]] || Кострома вилаят || Юкьван || 25763 || [[1536]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volgorechensk (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Волгореченск]] || Кострома вилаят || Юкьван || 17108 || [[1964]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Galich (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Галич (Кострома вилаят)|Галич]] || Кострома вилаят || Юкьван || 17346 || [[1159]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kologriv (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Кологрив]] || Кострома вилаят || Юкьван || 3314 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kostroma.svg|50px]] || '''[[Кострома]]''' || Кострома вилаят || Юкьван || 268617 || [[1152]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Makariev (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Макарьев]] || Кострома вилаят || Юкьван || 7114 || [[1439]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Manturovo (Kostroma oblast) coat fof arms.png|50px]] || [[Мантурово]] || Кострома вилаят || Юкьван || 17479 || [[1617]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nerekhta (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Нерехта (шегьер)|Нерехта]] || Кострома вилаят || Юкьван || 22817 || [[1214]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Neya (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Нея (шегьер)|Нея]] || Кострома вилаят || Юкьван || 9827 || [[1906]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Soligalich (Kostroma oblast) (1779).png|50px]] || [[Солигалич]] || Кострома вилаят || Юкьван || 6438 || [[1335]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chukhloma (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Чухлома]] || Кострома вилаят || Юкьван || 5209 || [[1381]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sharya (Kostroma oblast).png|50px]] || [[Шарья]] || Кострома вилаят || Юкьван || 23668 || [[1906]] |- | || [[Абинск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 34926 || [[1863]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Anapa (Krasnodar krai).svg|50px]] || [[Анапа]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 58983 || [[1781]] |- | || [[Апшеронск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 40229 || [[1863]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Armavir (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Армавир (Россия)|Армавир]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 188897 || [[1839]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belorechensk (Krasnodar krai) (1970s).png|50px]] || [[Белореченск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 53891 || [[1862]] |- | align=center|[[Файл:Gelendzhik.svg|50px]] || [[Геленджик]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 54813 || [[1831]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Goryachy Klyuch (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Горячий Ключ]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 30093 || [[1868]] |- | || [[Гулькевичи]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 35225 || [[1875]] |- | align=center|[[Файл:Герб города Ейска.png|50px]] || [[Ейск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 87771 || [[1848]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Korenovsk (Krasnodar krai) (2000).png|50px]] || [[Кореновск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 41179 || [[1794]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|50px]] || '''[[Краснодар]]''' || Краснодар вилаят || Кьибледин || 744933 || [[1793]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kropotkin (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Кропоткин (шегьер)|Кропоткин]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 80743 || [[1879]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krymsk (Krasnodar krai) f (1999).png|50px]] || [[Крымск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 57370 || [[1862]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kurganinsk (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Курганинск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 47974 || [[1855]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Labinsk.png|50px]] || [[Лабинск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 62822 || [[1841]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novokubansk (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Новокубанск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 34847 || [[1867]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novorossiysk (Krasnodar kray) (2006).png|50px]] || [[Новороссийск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 241788 || [[1838]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Primorsko-Akhtarsk (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Приморско-Ахтарск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 32253 || [[1854]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Slavyansk-na-Kubani (Krasnodar krai) (12-2006).png|50px]] || [[Славянск-на-Кубани]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 63768 || [[1865]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sochi (Krasnodar krai).svg|50px]] || [[Сочи]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 343285 || [[1838]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Temryuk (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Темрюк]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 38014 || [[1860]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Timashevsk.gif|50px]] || [[Тимашёвск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 53921 || [[1794]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tikhoretsk (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Тихорецк]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 61825 || [[1895]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tuapse (Krasnodar krai).png|50px]] || [[Туапсе]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 63233 || [[1838]] |- | align=center|[[Файл:Ust labinsk city coa 2010.gif|50px]] || [[Усть-Лабинск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 43268 || [[1794]] |- | || [[Хадыженск]] || Краснодар вилаят || Кьибледин || 21580 || [[1864]] |- | || [[Артёмовск (Россия)|Артёмовск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 2180 || [[1700]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Achinsk (2006).png|50px]] || [[Ачинск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 109156 || [[1683]] |- | align=center|[[Файл:Bogotol city gerb.png|50px]] || [[Боготол (шегьер)|Боготол]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 21029 || [[1893]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Borodino (Krasnoyarsk krai) (2006).png|50px]] || [[Бородино (шегьер)|Бородино]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 17423 || [[1949]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Divnogorsk (Krasnoyarsk krai) (vector).svg|50px]] || [[Дивногорск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 28271 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dudinka.svg|50px]] || [[Дудинка]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 22207 || [[1667]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Eniseisk.svg|50px]] || [[Енисейск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 18769 || [[1619]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zheleznogorsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] || [[Железногорск (Красноярск вилаят)|Железногорск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 85559 || [[1950]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zaozyorny (Krasnoyarsk krai).png|50px]] || [[Заозёрный]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 10683 || [[1776]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zelenogorsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] || [[Зеленогорск (Красноярск вилаят)|Зеленогорск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 66018 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Igarka.svg|50px]] || [[Игарка]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 6183 || [[1929]] |- | || [[Иланский]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 16108 || [[1646]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kansk (Krasnoyarsk krai) (1855).png|50px]] || [[Канск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 94230 || [[1636]] |- | align=center|[[Файл:Kodinsk city.gif|50px]] || [[Кодинск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 14835 || [[1977]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoyarsk (Krasnoyarsk krai).svg|50px]] || '''[[Красноярск]]''' || Красноярск вилаят || Сибирдин || 973826 || [[1628]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lesosibirsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] || [[Лесосибирск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 61146 || [[1975]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Minusinsk (1854).png|50px]] || [[Минусинск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 71171 || [[1739]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nazarovo (Krasnoyarsk krai).gif|50px]] || [[Назарово (Красноярск вилаят)|Назарово]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 52829 || [[1700]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Norilsk (Krasnoyarsk kray).svg|50px]] || [[Норильск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 175301 || [[1935]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sosnovoborsk (Krasnoyarsk krai).png|50px]] || [[Сосновоборск (Красноярск вилаят)|Сосновоборск]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 33090 || [[1971]] |- | || [[Ужур]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 16079 || [[1760]] |- | || [[Уяр]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 12666 || [[1760]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Sharypovo.png|50px]] || [[Шарыпово]] || Красноярск вилаят || Сибирдин || 38570 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:COA Alupka, Yaltynska, Crimea.svg|50px]] || [[Алупка]] || Крым || Крымдин || 8497 || [[960]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Alushta.png|50px]] || [[Алушта]] || Крым || Крымдин || 28642 || [[6 век]] |- | align=center|[[Файл:COA Armiansk, Krym.svg|50px]] || [[Армянск]] || Крым || Крымдин || 22468 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:COA Bakhchysarai.svg|50px]] || [[Бахчисарай]] || Крым || Крымдин || 26363 || [[1532]] |- | align=center|[[Файл:COA Bilohirsk, Krym.svg|50px]] || [[Белогорск (Крым)|Белогорск]] || Крым || Крымдин || 18199 || [[13 век]] |- | align=center|[[Файл:UHT Dzhankoi.svg|50px]] || [[Джанкой]] || Крым || Крымдин || 35700 || [[1784]] |- | align=center|[[Файл:UHT Yevpatoriia, Crimea, Ukraine.svg|50px]] || [[Евпатория]] || Крым || Крымдин || 106840 || [[497 год до н. э.]] |- | align=center|[[Файл:COA Inkerman, Sevastopol.svg|50px]] || [[Инкерман]] || Севастополь || Крымдин || 11526 || [[11 век до н. э.]] |- | align=center|[[Файл:Kerch coat.svg|50px]] || [[Керчь]] || Крым || Крымдин || 144600 || [[7 век до н. э.]] |- | align=center|[[Файл:COA Krasnoperekopsk.svg|50px]] || [[Красноперекопск]] || Крым || Крымдин || 29564 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:COA Saky, Crimea, Ukraine.svg|50px]] || [[Саки (шегьер)|Саки]] || Крым || Крымдин || 23400 || [[1952]] |- | align=center|[[Файл:COA Simferopol.svg|50px]] || '''[[Симферополь]]''' || Крым || Крымдин || 362366 || [[1784]] |- | align=center|[[Файл:COA Staryi Krym, Krym, Ukraine.svg|50px]] || [[Старый Крым]] || Крым || Крымдин || 9485 || [[13 век]] |- | align=center||| [[Судак (шегьер)|Судак]] || Крым || Крымдин || 15368 || [[212]] |- | align=center|[[Файл:Feodosiya coat of arms.svg|50px]] || [[Феодосия]] || Крым || Крымдин || 69786 || [[6 век до н. э.]] |- | align=center|[[Файл:COA Shcholkine.svg|50px]] || [[Щёлкино]] || Крым || Крымдин || 11194 || [[1978]] |- | align=center|[[Файл:Yalta gerb.png|50px]] || [[Ялта]] || Крым || Крымдин || 78040 || [[1154]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dalmatovo (2006).png|50px]] || [[Далматово]] || Курган вилаят || Уралдин || 13913 || [[1644]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kataysk (Kurgan oblast).png|50px]] || [[Катайск]] || Курган вилаят || Уралдин || 14017 || [[1655]] |- | align=center|[[Файл:Kurgan coat of arms.png|50px]] || '''[[Курган (шегьер)|Курган]]''' || Курган вилаят || Уралдин || 333640 || [[1679]] |- | align=center|[[Файл:COA of Kurtamysh.png|50px]] || [[Куртамыш]] || Курган вилаят || Уралдин || 17098 || [[1745]] |- | || [[Макушино]] || Курган вилаят || Уралдин || 8337 || [[1797]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Petukhovo.png|50px]] || [[Петухово (Курган вилаят)|Петухово]] || Курган вилаят || Уралдин || 11291 || [[1779]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shadrinsk (2001).jpg|50px]] || [[Шадринск]] || Курган вилаят || Уралдин || 77744 || [[1662]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Shumikha (2005).png|50px]] || [[Шумиха (шегьер)|Шумиха]] || Курган вилаят || Уралдин || 17821 || [[1892]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Schuche (2013).jpg|50px]] || [[Щучье (Курган вилаят)|Щучье]] || Курган вилаят || Уралдин || 10971 || [[1750]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dmitriyev.svg|50px]] || [[Дмитриев (шегьер)|Дмитриев]] || Курск вилаят || Юкьван || 7721 || [[1779]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zheleznogorsk (Kursk oblast).png|50px]] || [[Железногорск (Курск вилаят)|Железногорск]] || Курск вилаят || Юкьван || 95057 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kursk.png|50px]] || '''[[Курск]]''' || Курск вилаят || Юкьван || 414595 || [[1032]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kurchatov (Kursk oblast).png|50px]] || [[Курчатов (Россия)|Курчатов]] || Курск вилаят || Юкьван || 42691 || [[1968]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lgov (Kursk oblast) (1780).png|50px]] || [[Льгов]] || Курск вилаят || Юкьван || 21452 || [[1152]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Oboyan (Kursk oblast) (1780).png|50px]] || [[Обоянь]] || Курск вилаят || Юкьван || 13562 || [[1639]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rylsk (Kursk oblast) (1893).png|50px]] || [[Рыльск]] || Курск вилаят || Юкьван || 15667 || [[1152]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sudzha (Kursk oblast) (1780).png|50px]] || [[Суджа]] || Курск вилаят || Юкьван || 6036 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Fatezh (Kursk oblast) (1780).png|50px]] || [[Фатеж]] || Курск вилаят || Юкьван || 5404 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Schigry (Kursk oblast) (1780).png|50px]] || [[Щигры]] || Курск вилаят || Юкьван || 17043 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Boksitogorsk (Leningrad oblast).svg|50px]] || [[Бокситогорск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 16593 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volosovo (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Волосово]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12162 || [[1870]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volkhov (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Волхов (шегьер)|Волхов]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 47344 || [[1918]] |- | align=center|[[Файл:Mo gorod vsevolozhsk.svg|50px]] || [[Всеволожск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 59689 || [[1892]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vyborg.jpg|50px]] || [[Выборг]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 80013 || [[1293]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vysotskoe GP.png|50px]] || [[Высоцк]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 1244 || [[1532]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gatchina (v. 1).svg|50px]] || [[Гатчина]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 92566 || [[1499]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ivangorod (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Ивангород]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9797 || [[1492]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kamennogorskoe GP.png|50px]] || [[Каменногорск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 6761 || [[1597]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kingisepp (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Кингисепп]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 48667 || [[1384]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirishi (Leningrad oblast).svg|50px]] || [[Кириши]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 52826 || [[1693]] |- | || [[Кировск (Ленинград вилаят)|Кировск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 25633 || [[1931]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kommunar (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Коммунар (шегьер)|Коммунар]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 20265 || [[1840-е]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lodeinoe Pole (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Лодейное Поле]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 21053 || [[1702]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Luga (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Луга]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 36409 || [[1777]] |- | || [[Любань (Ленинград вилаят)|Любань]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4188 || [[1499]] |- | || [[Никольское (Тосненский район)|Никольское]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 19345 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novoladozhskoe urban settlement (2011).png|50px]] || [[Новая Ладога]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 8890 || [[1704]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Otradnoe (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Отрадное (шегьер)|Отрадное]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 23874 || [[1708]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pikalyovo (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Пикалёво]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 21567 || [[1620]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Podporozhye (Leningrad oblast).gif|50px]] || [[Подпорожье]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 18729 || [[1936]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Primorsk (Leningrad oblast) (2007).jpg|50px]] || [[Приморск (Ленинград вилаят)|Приморск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 6122 || [[1268]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Priozersk (Leningrad oblast) (1788).png|50px]] || [[Приозерск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 18929 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Svetogorsk (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Светогорск]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 15973 || [[1887]] |- | || [[Сертолово (шегьер)|Сертолово]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 47854 || [[1936]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Slantsevo (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Сланцы (шегьер)|Сланцы]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 33587 || [[1934]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sosnovy Bor (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Сосновый Бор (шегьер)|Сосновый Бор]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 65901 || [[1958]] |- | align=center|[[Файл:Sjasstroy city coa.gif|50px]] || [[Сясьстрой]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 13747 || [[1926]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tikhvin (Leningrad oblast) (1773).png|50px]] || [[Тихвин]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 58843 || [[1383]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tosno (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Тосно]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 39127 || [[1500]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shlisselburg (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Шлиссельбург]] || Ленинград вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 13305 || [[1323]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gryazi (1992).png|50px]] || [[Грязи]] || Липецк вилаят || Юкьван || 46798 || [[1868]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dankov sity (Lipetsk oblast) 1862.png|50px]] || [[Данков]] || Липецк вилаят || Юкьван || 21056 || [[1563]] |- | align=center|[[Файл:Gerb of Elez.jpg|50px]] || [[Елец]] || Липецк вилаят || Юкьван || 108404 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zadonsk (Lipetsk oblast) (1781).png|50px]] || [[Задонск]] || Липецк вилаят || Юкьван || 9695 || [[1615]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lebedyan (Lipetsk oblast).png|50px]] || [[Лебедянь]] || Липецк вилаят || Юкьван || 20991 || [[1605]] |- | align=center|[[Файл:Gerb lip.png|50px]] || '''[[Липецк]]''' || Липецк вилаят || Юкьван || 508124 || [[1703]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Usman (Lipetsk oblast) (1781).png|50px]] || [[Усмань]] || Липецк вилаят || Юкьван || 18752 || [[1645]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chaplygin (Lipetsk oblast) (2005).png|50px]] || [[Чаплыгин (шегьер)|Чаплыгин]] || Липецк вилаят || Юкьван || 12656 || [[1638]] |- | align=center|[[Файл:COA Magadan, Russian Federation.svg|50px]] || '''[[Магадан]]''' || Магадан вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 95925 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Susuman (Magadan oblast).png|50px]] || [[Сусуман]] || Магадан вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 5865 || [[1938]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Volzhsk (Mariy El).jpg|50px]] || [[Волжск]] || Марий Эл || Приволжский || 55671 || [[16 век]] |- | || [[Звенигово]] || Марий Эл || Приволжский || 11945 || [[1860]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yoshkar-Ola (Mariy-El).png|50px]] || '''[[Йошкар-Ола]]''' || Марий Эл || Приволжский || 248688 || [[1584]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kozmodemiansk (Mariy El) (2005).png|50px]] || [[Козьмодемьянск]] || Марий Эл || Приволжский || 21262 || [[1583]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ardatov (Mordovia) (1778).png|50px]] || [[Ардатов (Мордовия)|Ардатов]] || Мордовия || Приволжский || 9400 || [[1671]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Insar (Mordovia) (1781).png|50px]] || [[Инсар (Мордовия)|Инсар]] || Мордовия || Приволжский || 8687 || [[1648]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kovylkino (Mordovia).png|50px]] || [[Ковылкино]] || Мордовия || Приволжский || 21307 || [[1892]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoslobodsk (Modovia) (1781).png|50px]] || [[Краснослободск (Мордовия)|Краснослободск]] || Мордовия || Приволжский || 10151 || [[1571]] |- | || [[Рузаевка]] || Мордовия || Приволжский || 47529 || [[1631]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Saransk.svg|50px]] || '''[[Саранск]]''' || Мордовия || Приволжский || 297425 || [[1641]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Temnikov (Mordovia) (1781).png|50px]] || [[Темников]] || Мордовия || Приволжский || 7247 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Moscow.svg|50px]] || '''[[Москва]]''' || Москва || Юкьван || 11514330 || [[1147]] |- | align=center|[[Файл:Gerb Aprelevka.gif|50px]] || [[Апрелевка]] || Москва вилаят || Юкьван || 18467 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Герб Балашихи.svg|50px]] || [[Балашиха]] || Москва вилаят || Юкьван || 215353 || [[1830]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bronnitsy (Moscow oblast) (2005).png|50px]] || [[Бронницы]] || Москва вилаят || Юкьван || 21102 || [[1453]] |- | align=center|[[Файл:Verea2.gif|50px]] || [[Верея]] || Москва вилаят || Юкьван || 5368 || [[1371]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vidnoye (Moscow oblast) (1995).png|50px]] || [[Видное]] || Москва вилаят || Юкьван || 56798 || [[1949]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volokolamsk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Волоколамск]] || Москва вилаят || Юкьван || 23386 || [[1135]] |- | align=center|[[Файл:50voskresensk g.png|50px]] || [[Воскресенск]] || Москва вилаят || Юкьван || 91301 || [[1862]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vysokovsk (Moscow oblast) (1997).png|50px]] || [[Высоковск]] || Москва вилаят || Юкьван || 10642 || [[1864]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Golitsyno (Moscow oblast).png|50px]] || [[Голицыно]] || Москва вилаят || Юкьван || 17447 || [[1872]] |- | || [[Дедовск]] || Москва вилаят || Юкьван || 29280 || [[1911]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dzerzhinsky (Moscow oblast).png|50px]] || [[Дзержинский (шегьер)|Дзержинский]] || Москва вилаят || Юкьван || 47125 || [[1380-е]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms Dmitrov.png|50px]] || [[Дмитров]] || Москва вилаят || Юкьван || 61454 || [[1154]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dolgoprudny (Moscow oblast) (2003).png|50px]] || [[Долгопрудный]] || Москва вилаят || Юкьван || 90976 || [[1931]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Domodedovo (Moscow oblast).png|50px]] || [[Домодедово (шегьер)|Домодедово]] || Москва вилаят || Юкьван || 96123 || [[1900]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Drezna (Moscow oblast).png|50px]] || [[Дрезна]] || Москва вилаят || Юкьван || 11815 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Dubna.svg|50px]] || [[Дубна]] || Москва вилаят || Юкьван || 70569 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yegorievsk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Егорьевск]] || Москва вилаят || Юкьван || 70133 || [[1462]] |- | align=center|[[Файл:Герб Жуковского (шегьера Московской области).svg|50px]] || [[Жуковский (Москва вилаят)|Жуковский]] || Москва вилаят || Юкьван || 102729 || [[1947]] |- | align=center|[[Файл:Герб шегьерского поселения Зарайск.gif|50px]] || [[Зарайск]] || Москва вилаят || Юкьван || 24648 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zvenigorod (Moscow oblast).png|50px]] || [[Звенигород]] || Москва вилаят || Юкьван || 16395 || [[1152]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ivanteevka (Moscow oblast).png|50px]] || [[Ивантеевка]] || Москва вилаят || Юкьван || 58594 || [[1564]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Istra (2008).png|50px]] || [[Истра (шегьер)|Истра]] || Москва вилаят || Юкьван || 35106 || [[1589]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kashira (Moscow oblast) (1998).png|50px]] || [[Кашира]] || Москва вилаят || Юкьван || 41880 || [[1356]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Klimovsk (Moscow oblast) (2002).png|50px]] || [[Климовск]] || Москва вилаят || Юкьван || 56113 || [[1882]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gorodskoe poselenie Klin (Moscow oblast).png|50px]] || [[Клин (шегьер)|Клин]] || Москва вилаят || Юкьван || 80584 || [[1317]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kolomna (Moscow oblast).png|50px]] || [[Коломна]] || Москва вилаят || Юкьван || 144642 || [[1177]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kotelniki (Moscow oblast).png|50px]] || [[Котельники]] || Москва вилаят || Юкьван || 32347 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Korolyov (Moscow Oblast).svg|50px]] || [[Королёв (шегьер)|Королёв]] || Москва вилаят || Юкьван || 183452 || [[1938]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoarmeisk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Красноармейск (Москва вилаят)|Красноармейск]] || Москва вилаят || Юкьван || 26294 || [[1928]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnogorsk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Красногорск]] || Москва вилаят || Юкьван || 116738 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnozavodsk (Moscow oblast).gif|50px]] || [[Краснозаводск]] || Москва вилаят || Юкьван || 13432 || [[1916]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoznamensk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Краснознаменск (Москва вилаят)|Краснознаменск]] || Москва вилаят || Юкьван || 36057 || [[1952]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kubinka.png|50px]] || [[Кубинка]] || Москва вилаят || Юкьван || 22918 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kurovskoye (Moscow oblast).png|50px]] || [[Куровское]] || Москва вилаят || Юкьван || 21821 || [[1646]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Likino-Dulevo (Moscow oblast).png|50px]] || [[Ликино-Дулёво]] || Москва вилаят || Юкьван || 31331 || [[1930]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lobnya (Moscow oblast).png|50px]] || [[Лобня]] || Москва вилаят || Юкьван || 74350 || [[1902]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Losino-Petrovsky (Moscow oblast).png|50px]] || [[Лосино-Петровский]] || Москва вилаят || Юкьван || 22550 || [[1708]] |- | align=center|[[Файл:Gerb lukhovitsy.gif|50px]] || [[Луховицы]] || Москва вилаят || Юкьван || 29849 || [[1594]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lytkarino (Moscow oblast).png|50px]] || [[Лыткарино]] || Москва вилаят || Юкьван || 55147 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lyubertsy (Moscow oblast) (2007).png|50px]] || [[Люберцы]] || Москва вилаят || Юкьван || 171978 || [[1623]] |- | align=center|[[Файл:Mozhaysk.png|50px]] || [[Можайск]] || Москва вилаят || Юкьван || 31388 || [[1231]] |- | || [[Московский (шегьер)|Московский]] || Москва || Юкьван || 17363 || [[1969]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mytishchi rural settlement (Moscow Oblast).png|50px]] || [[Мытищи]] || Москва вилаят || Юкьван || 173341 || [[1460]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Naro-Fominsk (Moscow oblast).gif|50px]] || [[Наро-Фоминск]] || Москва вилаят || Юкьван || 64640 || [[1840]] |- | align=center|[[Файл:Noginskposel.gif|50px]] || [[Ногинск]] || Москва вилаят || Юкьван || 99762 || [[1389]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Odintsovo (Moscow oblast).png|50px]] || [[Одинцово]] || Москва вилаят || Юкьван || 139021 || [[1470]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ozherelye (Moscow oblast) (1989).png|50px]] || [[Ожерелье (шегьер)|Ожерелье]] || Москва вилаят || Юкьван || 10444 || [[1578]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ozyory (Moscow oblast).jpg|50px]] || [[Озёры]] || Москва вилаят || Юкьван || 25788 || [[1834]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Orekhovo-Zuevo (Moscow oblast).png|50px]] || [[Орехово-Зуево]] || Москва вилаят || Юкьван || 120620 || [[1917]] |- | || [[Павловский Посад]] || Москва вилаят || Юкьван || 63771 || [[1328]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Peresvet (Moscow oblast).svg|50px]] || [[Пересвет (шегьер)|Пересвет]] || Москва вилаят || Юкьван || 14142 || [[1948]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Podolsk (Moscow oblast).svg|50px]] || [[Подольск]] || Москва вилаят || Юкьван || 187956 || [[1559]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Protvino (Moscow oblast).png|50px]] || [[Протвино]] || Москва вилаят || Юкьван || 37308 || [[1960]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Pushkino (2010).png|50px]] || [[Пушкино]] || Москва вилаят || Юкьван || 102840 || [[1499]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pushchino (Moscow oblast).png|50px]] || [[Пущино]] || Москва вилаят || Юкьван || 20263 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ramenskoye (Moscow oblast).png|50px]] || [[Раменское]] || Москва вилаят || Юкьван || 96355 || [[1378]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Reutov (Moscow oblast).png|50px]] || [[Реутов]] || Москва вилаят || Юкьван || 87195 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Roshal (Moscow oblast).png|50px]] || [[Рошаль (шегьер)|Рошаль]] || Москва вилаят || Юкьван || 21265 || [[1916]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ruza (Moscow oblast).png|50px]] || [[Руза]] || Москва вилаят || Юкьван || 13495 || [[1328]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sergiev Posad (Moscow oblast).png|50px]] || [[Сергиев Посад]] || Москва вилаят || Юкьван || 110878 || [[1337 год|1337]] |- | align=center|[[Файл:Vector coat of arms Serpukhov.svg|50px]] || [[Серпухов]] || Москва вилаят || Юкьван || 126496 || [[1339]] |- | align=center|[[Файл:Solnech.png|50px]] || [[Солнечногорск]] || Москва вилаят || Юкьван || 52996 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Staraya Kupavna.png|50px]] || [[Старая Купавна]] || Москва вилаят || Юкьван || 21859 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Stupino (Moscow oblast).png|50px]] || [[Ступино]] || Москва вилаят || Юкьван || 66942 || [[1938]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Taldom (Moscow oblast).png|50px]] || [[Талдом]] || Москва вилаят || Юкьван || 13819 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Troitsk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Троицк (Москва вилаят)|Троицк]] || Москва || Юкьван || 39874 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Fryazino (Moscow oblast).svg|50px]] || [[Фрязино]] || Москва вилаят || Юкьван || 55449 || [[1584]] |- | align=center|[[Файл:Герб Химок.svg|50px]] || [[Химки]] || Москва вилаят || Юкьван || 207125 || [[1850]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Hotkovo.png|50px]] || [[Хотьково]] || Москва вилаят || Юкьван || 21612 || [[1308]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chernogolovka (Moscow oblast) (2001).png|50px]] || [[Черноголовка]] || Москва вилаят || Юкьван || 20986 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Chehov coa.png|50px]] || [[Чехов (Москва вилаят)|Чехов]] || Москва вилаят || Юкьван || 60677 || [[1175]] |- | align=center|[[Файл:Shatura city coa.gif|50px]] || [[Шатура]] || Москва вилаят || Юкьван || 32836 || [[1423]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shchelkovo (Moscow oblast).png|50px]] || [[Щёлково]] || Москва вилаят || Юкьван || 110380 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shcherbinka (Moscow oblast).png|50px]] || [[Щербинка]] || Москва || Юкьван || 32836 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Elektrogorsk (Moscow oblast).png|50px]] || [[Электрогорск]] || Москва вилаят || Юкьван || 22120 || [[1912]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Elektrostal (Moscow oblast).svg|50px]] || [[Электросталь]] || Москва вилаят || Юкьван || 155324 || [[1916]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Elektrougli (Moscow oblast).png|50px]] || [[Электроугли]] || Москва вилаят || Юкьван || 20120 || [[1899]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yakhroma (Moscow oblast) (1988).png|50px]] || [[Яхрома]] || Москва вилаят || Юкьван || 13248 || [[1841]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Apatity (Murmansk oblast) (2013).jpg|50px]] || [[Апатиты]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 59690 || [[1926]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gadzhievo.png|50px]] || [[Гаджиево]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11089 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zaozyorsk (Murmansk oblast) proposal.png|50px]] || [[Заозёрск]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11206 || [[1958]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zapolyarny (Murmansk oblast).jpg|50px]] || [[Заполярный]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 15835 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kandalaksha (Murmansk oblast) (2008).png|50px]] || [[Кандалакша]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 35659 || [[11 век]] |- | align=center|[[Файл:Kirovsk coa.png|50px]] || [[Кировск (Мурманск вилаят)|Кировск]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 28659 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kovdor (Murmansk oblast).png|50px]] || [[Ковдор]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 18836 || [[1953]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kola (Murmansk oblast) (1781).png|50px]] || [[Кола (шегьер)|Кола]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10447 || [[1517]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Monchegorsk (Murmansk oblast).png|50px]] || [[Мончегорск]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 45381 || [[1937]] |- | align=center|[[Файл:RUS Murmansk COA.svg|50px]] || '''[[Мурманск]]''' || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 307664 || [[1916]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Olenegorsk (Murmansk oblast).png|50px]] || [[Оленегорск]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 23079 || [[1949]] |- | align=center|[[Файл:Ostrovnoj gerb.png|50px]] || [[Островной]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 2177 || [[1611]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Polyarnye Zori (Murmansk oblast) (1995).png|50px]] || [[Полярные Зори]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 15106 || [[1968]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Polyarny (Murmansk oblast).png|50px]] || [[Полярный]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 17304 || [[1896]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Severomorsk (Murmansk oblast).png|50px]] || [[Североморск]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 50076 || [[1896]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Snezhnogorsk (Murmansk oblast) (1992).png|50px]] || [[Снежногорск (Мурманск вилаят)|Снежногорск]] || Мурманск вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12698 || [[1970]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Naryan-Mar.png|50px]] || '''[[Нарьян-Мар]]''' || Ненецкий Авт. Окр. || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 21296 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Arzamas (Nizhny Novgorod oblast).svg|50px]] || [[Арзамас]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 106367 || [[1552]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Balakhna (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] || [[Балахна]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 51526 || [[1399]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bogorodsk (N Novgorod oblast).png|50px]] || [[Богородск]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 25497 || [[1570]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bor (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Бор (шегьер, Агъа Новгород вилаят)|Бор]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 78079 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vetluga (Nizhny Novgorod oblast) (1779).png|50px]] || [[Ветлуга (шегьер)|Ветлуга]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 8956 || [[1606]] |- | || [[Володарск]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 9924 || [[1932]] |- | || [[Ворсма]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 11622 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vyksa (Nizhny Novgorod oblast) (1984).png|50px]] || [[Выкса]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 56196 || [[1757]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gorbatov 1781.jpg|50px]] || [[Горбатов (шегьер)|Горбатов]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 2278 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gorodets (Nizhny Novgorod).png|50px]] || [[Городец]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 30699 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dzerzhinsk.svg|50px]] || [[Дзержинск (Россия)|Дзержинск]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 240762 || [[1606]] |- | align=center|[[Файл:Zavolzh.png|50px]] || [[Заволжье (шегьер)|Заволжье]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 40265 || [[1950]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Knyaginin (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] || [[Княгинино]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 6708 || [[1569]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kstovo (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Кстово]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 66641 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kulebaki 1997 (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Кулебаки]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 35762 || [[1677]]—[[1678]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lukoyanov (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] || [[Лукоянов]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 14949 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Герб Лыскова (Нижешегьерская область).png|50px]] || [[Лысково]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 21882 || [[1410]] |- | || [[Навашино]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 16413 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhny Novgorod.svg|50px]] || '''[[Агъа Новгород]]''' || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 1250615 || [[1221]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pavlovo (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Павлово (шегьер, Агъа Новгород вилаят)|Павлово]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 60699 || [[1566]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pervomaysk (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Первомайск (Агъа Новгород вилаят)|Первомайск]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 14567 || [[19 век]] |- | align=center|[[Файл:Coats of arms of Perevoz.png|50px]] || [[Перевоз (Агъа Новгород вилаят)|Перевоз]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 9201 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sarov (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Саров]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 92073 || [[1691]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Semyonov (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] || [[Семёнов (шегьер)|Семёнов]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 24472 || [[1644]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sergach (Nizhny Novgorod oblast) (1781).png|50px]] || [[Сергач]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 21387 || [[1649]] |- | || [[Урень]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 12311 || [[1719]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chkalovsk (Nizhny Novgorod oblast).png|50px]] || [[Чкаловск (Агъа Новгород вилаят)|Чкаловск]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 12371 || [[12 век]] |- | align=center|[[Файл:Герб города Шахунья.jpg|50px]] || [[Шахунья]] || Агъа Новгород вилаят || Приволжский || 21337 || [[1921]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Borovichi (Novgorod oblast) (1772).png|50px]] || [[Боровичи]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 54731 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Valday (Novgorod oblast).png|50px]] || [[Валдай]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 16099 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Veliky Novgorod.svg|50px]] || '''[[Великий Новгород]]''' || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 218724 || [[8 век|8]]—[[9 век]]а |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Malaya Vishera.svg|50px]] || [[Малая Вишера]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12461 || [[1843]] |- | align=center|[[Файл:Okulov.png|50px]] || [[Окуловка]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12464 || [[1851]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pestovo (Novgorod oblast).gif|50px]] || [[Пестово]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 15911 || [[1918]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Soltsy.png|50px]] || [[Сольцы]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10317 || [[1390]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Staraya Russa.svg|50px]] || [[Старая Русса]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 32235 || [[1167]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kholm (Novgorod oblast) (1781).png|50px]] || [[Холм (шегьер)|Холм]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 3829 || [[1144]] |- | || [[Чудово]] || Новгород вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 16148 || [[16 век]] |- | || [[Барабинск]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 30250 || [[1893]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Berdsk (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Бердск]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 98809 || [[1944]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bolotnoe (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Болотное]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 16969 || [[1805]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Iskitim.png|50px]] || [[Искитим]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 60072 || [[1717]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Karasuk (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Карасук (шегьер)|Карасук]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 28929 || [[1912]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kargat (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Каргат (шегьер)|Каргат]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 10620 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:RUS Куйбышев COA.gif|50px]] || [[Куйбышев (Новосибирск вилаят)|Куйбышев]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 47278 || [[1722]] |- | || [[Купино (Новосибирск вилаят)|Купино]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 15448 || [[1886]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novosibirsk.svg|50px]] || '''[[Новосибирск]]''' || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 1498921 || [[1893]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ob (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Обь (шегьер)|Обь]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 26137 || [[1934]] |- | || [[Татарск]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 26114 || [[1894]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Toguchin (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Тогучин]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 21531 || [[1867]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Cherepanovo (Novosibirsk oblast).png|50px]] || [[Черепаново]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 19346 || [[1912]] |- | || [[Чулым (шегьер)|Чулым]] || Новосибирск вилаят || Сибирдин || 11964 || [[1762]] |- | || [[Исилькуль]] || Омск вилаят || Сибирдин || 25905 || [[1895]] |- | || [[Калачинск]] || Омск вилаят || Сибирдин || 24000 || [[1952]] |- | || [[Называевск]] || Омск вилаят || Сибирдин || 12119 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Omsk (2002).png|50px]] || '''[[Омск]]''' || Омск вилаят || Сибирдин || 1154000 || [[1716]] |- | align=center|[[Файл:Gerb tara fin.png|50px]] || [[Тара (шегьер)|Тара]] || Омск вилаят || Сибирдин || 26664 || [[1594]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tyukalinsk.png|50px]] || [[Тюкалинск]] || Омск вилаят || Сибирдин || 12050 || [[1759]] |- | || [[Абдулино]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 20663 || [[1795]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Buguruslan (Orenburg oblast) (1982).png|50px]] || [[Бугуруслан]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 52249 || [[1748]] |- | align=center|[[Файл:Buzuluk gerb.jpg|50px]] || [[Бузулук]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 82816 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Герб Гай.png|50px]] || [[Гай (шегьер)|Гай]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 38302 || [[1959]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kuvandyk (Orenburg oblast).png|50px]] || [[Кувандык]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 26176 || [[19 век]] |- | align=center|[[Файл:Mednogorsk coat of arms.png|50px]] || [[Медногорск]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 27253 || [[1933]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novotroitsk (Orenburg oblast).png|50px]] || [[Новотроицк]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 97914 || [[1920]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Orenburg.png|50px]] || '''[[Оренбург]]''' || Оренбург вилаят || Приволжский || 570329 || [[1743]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Orsk.jpg|50px]] || [[Орск]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 238006 || [[1735]] |- | align=center|[[Файл:Gerbsoliletska.gif|50px]] || [[Соль-Илецк]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 26308 || [[1754]] |- | align=center|[[Файл:Flag of Sorochinsk (Orenburg oblast).png|50px]] || [[Сорочинск]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 30136 || [[1737]] |- | align=center|[[Файл:Yasn.gif|50px]] || [[Ясный]] || Оренбург вилаят || Приволжский || 16082 || [[1961]] |- | align=center|[[Файл:Bolkhov COA (Oryol Governorate) (1781).png|50px]] || [[Болхов]] || Орел вилаят || Юкьван || 11421 || [[1196]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dmitrovsk-Olgovsky (Oryol oblast).png|50px]] || [[Дмитровск]] || Орел вилаят || Юкьван || 5956 || [[1711]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Livny (Oryol oblast).png|50px]] || [[Ливны]] || Орел вилаят || Юкьван || 50430 || [[1586]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Maloarkhangelsk (Oryol oblast) (1781).png|50px]] || [[Малоархангельск (Орел вилаят)|Малоархангельск]] || Орел вилаят || Юкьван || 3872 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Mtsensk.svg|50px]] || [[Мценск]] || Орел вилаят || Юкьван || 43216 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novosil (Oryol oblast) (1778).png|50px]] || [[Новосиль]] || Орел вилаят || Юкьван || 3799 || [[1155]] |- | align=center|[[Файл:Gerb orla 1988.jpg|50px]] || '''[[Орёл (шегьер)|Орёл]]''' || Орел вилаят || Юкьван || 317854 || [[1566]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belinsky (Penza oblast).png|50px]] || [[Белинский (Пенза вилаят)|Белинский]] || Пенза вилаят || Приволжский || 8567 || [[1708]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gorodishe (Penza oblast).png|50px]] || [[Шегьерище (Пенза вилаят)|Шегьерище]] || Пенза вилаят || Приволжский || 8102 || [[1681]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zarechny (Penza oblast).png|50px]] || [[Заречный (Пенза вилаят)|Заречный]] || Пенза вилаят || Приволжский || 63579 || [[1958]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kamenka (Penza oblast).png|50px]] || [[Каменка (Пенза вилаят)|Каменка]] || Пенза вилаят || Приволжский || 39579 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kuznetsk (Penza oblast).png|50px]] || [[Кузнецк (Пенза вилаят)|Кузнецк]] || Пенза вилаят || Приволжский || 88886 || [[1699]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhny Lomov (Penza oblast).png|50px]] || [[Агъа Ломов]] || Пенза вилаят || Приволжский || 22678 || [[1636]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nikolsk (Penza oblast).png|50px]] || [[Никольск (Пенза вилаят)|Никольск]] || Пенза вилаят || Приволжский || 22471 || [[1761]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Penza (Penza oblast) (2001).png|50px]] || '''[[Пенза]]''' || Пенза вилаят || Приволжский || 519592 || [[1663]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Serdobsk (Penza oblast).png|50px]] || [[Сердобск]] || Пенза вилаят || Приволжский || 35393 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bednodemianovsk (Penza oblast) (2001).png|50px]] || [[Спасск (Пенза вилаят)|Спасск]] || Пенза вилаят || Приволжский || 7442 || [[17 век]] |- | || [[Сурск]] || Пенза вилаят || Приволжский || 7032 || [[1849]] |- | align=center|[[Файл:Герб Александровского района.jpg|50px]] || [[Александровск (Перм вилаят)|Александровск]] || Перм вилаят || Приволжский || 15022 || [[1783]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Berezniki (Perm krai) (1981).png|50px]] || [[Березники]] || Перм вилаят || Приволжский || 156350 || [[1932]] |- | || [[Верещагино]] || Перм вилаят || Приволжский || 22760 || [[1898]] |- | || [[Горнозаводск (Перм вилаят)|Горнозаводск]] || Перм вилаят || Приволжский || 12334 || [[1947]] |- | || [[Гремячинск]] || Перм вилаят || Приволжский || 11005 || [[1941]] |- | || [[Губаха]] || Перм вилаят || Приволжский || 27544 || [[1755]] |- | align=center|[[Файл:Dobryanka City Coat (Perm Krai, 2006).png|50px]] || [[Добрянка]] || Перм вилаят || Приволжский || 35720 || [[1623]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kizel (Perm krai).png|50px]] || [[Кизел]] || Перм вилаят || Приволжский || 20277 || [[1750]] |- | || [[Красновишерск]] || Перм вилаят || Приволжский || 17129 || [[1894]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnokamsk (Perm krai) (1998).png|50px]] || [[Краснокамск]] || Перм вилаят || Приволжский || 52632 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kudymkar.png|50px]] || [[Кудымкар]] || Перм вилаят || Приволжский || 30711 || [[1579]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kungur.jpg|50px]] || [[Кунгур]] || Перм вилаят || Приволжский || 67857 || [[1663]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lysva (Perm krai).png|50px]] || [[Лысьва]] || Перм вилаят || Приволжский || 67712 || [[1785]] |- | || [[Нытва]] || Перм вилаят || Приволжский || 19041 || [[1756]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Osa (Perm krai) (2008).jpg|50px]] || [[Оса (шегьер)|Оса]] || Перм вилаят || Приволжский || 22420 || [[1591]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Okhansk (Perm krai) (2009).png|50px]] || [[Оханск]] || Перм вилаят || Приволжский || 7597 || [[1547]] |- | || [[Очёр]] || Перм вилаят || Приволжский || 15003 || [[1759]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Perm.svg|50px]] || '''[[Пермь]]''' || Перм вилаят || Приволжский || 1000679 || [[1723]] |- | align=center|[[Файл:Новый герб Соликамска.jpg|50px]] || [[Соликамск]] || Перм вилаят || Приволжский || 97239 || [[1430]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Usolie (Perm krai).png|50px]] || [[Усолье]] || Перм вилаят || Приволжский || 5694 || [[1606]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chaykovsky (2000).png|50px]] || [[Чайковский (шегьер)|Чайковский]] || Перм вилаят || Приволжский || 82933 || [[1955]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Cherdyn (Perm krai) (1783).png|50px]] || [[Чердынь]] || Перм вилаят || Приволжский || 4920 || [[1451]] |- | || [[Чёрмоз]] || Перм вилаят || Приволжский || 4017 || [[1701]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chernyshka (Perm krai).jpg|50px]] || [[Чернушка (шегьер)|Чернушка]] || Перм вилаят || Приволжский || 33275 || [[1854]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chusovoi (Perm krai).png|50px]] || [[Чусовой]] || Перм вилаят || Приволжский || 46740 || [[1878]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Arseniev (Primorsky kray).png|50px]] || [[Арсеньев (шегьер)|Арсеньев]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 56742 || [[1902]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Artyom (Primorsky kray).png|50px]] || [[Артём (шегьер)|Артём]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 102636 || [[1924]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bolshoy Kamen (Primorsky kray).png|50px]] || [[Большой Камень]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 39257 || [[1947]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vladivostok.svg|50px]] || '''[[Владивосток]]''' || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 592069 || [[1860]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dalnegorsk (Primorsky kray).png|50px]] || [[Дальнегорск]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 37503 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dalnerechensk (Primorsky kray).png|50px]] || [[Дальнереченск]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 27601 || [[1859]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lesozavodsk (Primorsky kray) (2006).png|50px]] || [[Лесозаводск]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 36975 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nakhodka (Primorsky kray).png|50px]] || [[Находка (шегьер)|Находка]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 159695 || [[1864]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Partizansk 2008 (Primorsky kray).png|50px]] || [[Партизанск]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 38648 || [[1896]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Spassk 2003 (Primorsky kray).png|50px]] || [[Спасск-Дальний]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 44166 || [[1886]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ussuriysk (Primorsky kray).png|50px]] || [[Уссурийск]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 157946 || [[1866]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Fokino (Primorsky kray).png|50px]] || [[Фокино (Приморский вилаят)|Фокино]] || Приморский вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 23683 || [[1891]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Velikie Luki (Pskov oblast).png|50px]] || [[Великие Луки]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 98778 || [[1166]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gdov (Pskov oblast) (1781).png|50px]] || [[Гдов]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4379 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dno (Pskov oblast).png|50px]] || [[Дно (шегьер)|Дно]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 9061 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nevel (Pskov oblast).png|50px]] || [[Невель]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 16324 || [[1562]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novorzhev (Pskov oblast) (1781).png|50px]] || [[Новоржев]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 3695 || [[1777]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novosokolniki (Pskov oblast).png|50px]] || [[Новосокольники]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 8119 || [[1901]] |- | align=center|[[Файл:Opochka city coa n7839.png|50px]] || [[Опочка]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 11601 || [[1414]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ostrov (Pskov oblast).png|50px]] || [[Остров (шегьер)|Остров]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 21670 || [[1341]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pechory (Pskov oblast).png|50px]] || [[Печоры]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12308 || [[1473]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Porkhov (Pskov oblast) (1781).png|50px]] || [[Порхов]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 10608 || [[1239]] |- | align=center|[[Файл:Pskovgfull.svg|50px]] || '''[[Псков]]''' || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 203974 || [[903]] |- | align=center|[[Файл:Pustoska gerb.gif|50px]] || [[Пустошка]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4619 || [[1901]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pytalovo (Pskov oblast).png|50px]] || [[Пыталово]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 5826 || [[1782]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sebezh.png|50px]] || [[Себеж]] || Псков вилаят || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 6375 || [[1414]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Azov.svg|50px]] || [[Азов]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 82882 || [[1067]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Aksai (Rostov oblast).png|50px]] || [[Аксай (Ростов вилаят)|Аксай]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 41984 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bataisk (Rostov oblast) (2003).png|50px]] || [[Батайск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 112400 || [[1938]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belaya Kalitva (Rostov oblast).png|50px]] || [[Белая Калитва]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 43688 || [[1703]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volgodonsk (Rostov oblast).png|50px]] || [[Волгодонск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 170621 || [[1950]] |- | || [[Гуково (шегьер)|Гуково]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 67268 || [[1878]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Donetsk (Rostov oblast).png|50px]] || [[Донецк (Ростов вилаят)|Донецк]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 50085 || [[1681]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zverevo (Rostov oblast).png|50px]] || [[Зверево]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 22416 || [[1819]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zernograd (Rostov oblast).png|50px]] || [[Зерноград]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 26850 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kamensk-Shakhtinsky (Rostov oblast).png|50px]] || [[Каменск-Шахтинский]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 95306 || [[1671]] |- | align=center|[[Файл:1211298549 konstantinovsk gerb.png|50px]] || [[Константиновск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 17926 || [[1864]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasny Sulin.png|50px]] || [[Красный Сулин]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 40866 || [[1797]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Millerovo.png|50px]] || [[Миллерово]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 36493 || [[1786]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Morozovsk (Rostov oblast).png|50px]] || [[Морозовск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 27644 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Novocherkassk.JPG|50px]] || [[Новочеркасск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 169039 || [[1805]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novoshakhtinsk (Rostov oblast).png|50px]] || [[Новошахтинск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 111087 || [[1910]] |- | || [[Пролетарск (шегьер)|Пролетарск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 20267 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rostov-on-Don.svg|50px]] || '''[[Ростов-на-Дону]]''' || Ростов вилаят || Кьибледин || 1091544 || [[1749]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Salsk (Rostov oblast).png|50px]] || [[Сальск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 61312 || [[1812]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Semikarakorsk.png|50px]] || [[Семикаракорск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 23884 || [[1672]] |- | align=center|[[Файл:Taganrog.png|50px]] || [[Таганрог]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 257692 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tsimlyansk.jpg|50px]] || [[Цимлянск]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 15029 || [[1672]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Shakhty.png|50px]] || [[Шахты (шегьер)|Шахты]] || Ростов вилаят || Кьибледин || 240152 || [[1805]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kasimov (Ryazan oblast).png|50px]] || [[Касимов]] || Рязан вилаят || Юкьван || 33494 || [[1152]] |- | || [[Кораблино]] || Рязан вилаят || Юкьван || 12657 || [[1676]] |- | align=center|[[Файл:Mihai79.gif|50px]] || [[Михайлов (шегьер)|Михайлов]] || Рязан вилаят || Юкьван || 11783 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Novomichurinsk (Ryazan oblast).png|50px]] || [[Новомичуринск]] || Рязан вилаят || Юкьван || 19309 || [[1968]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rybnoye (Ryazan obl).png|50px]] || [[Рыбное]] || Рязан вилаят || Юкьван || 18378 || [[1597]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ryazhsk (Ryazan oblast) (1779).png|50px]] || [[Ряжск]] || Рязан вилаят || Юкьван || 21676 || [[1502]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ryazan large.png|50px]] || '''[[Рязань]]''' || Рязан вилаят || Юкьван || 525062 || [[1095]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sasovo (Ryazan oblast).png|50px]] || [[Сасово]] || Рязан вилаят || Юкьван || 28117 || [[1642]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Skopin (Ryazan oblast).png|50px]] || [[Скопин]] || Рязан вилаят || Юкьван || 30374 || [[1676]] |- | || [[Спас-Клепики]] || Рязан вилаят || Юкьван || 5917 || [[16 век]] |- | || [[Спасск-Рязанский]] || Рязан вилаят || Юкьван || 7745 || [[1629]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shatsk (Ryazan oblast) (1781).png|50px]] || [[Шацк (Рязан вилаят)|Шацк]] || Рязан вилаят || Юкьван || 6562 || [[1553]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zhigulyovsk (Samara oblast).png|50px]] || [[Жигулёвск]] || Самара вилаят || Приволжский || 57565 || [[1949]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kinel (Samara oblast).png|50px]] || [[Кинель]] || Самара вилаят || Приволжский || 34472 || [[1837]] |- | align=center|[[Файл:63neftegorsk g.png|50px]] || [[Нефтегорск (Самара вилаят)|Нефтегорск]] || Самара вилаят || Приволжский || 18732 || [[1960]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novokuybyshevsk (Samara oblast).png|50px]] || [[Новокуйбышевск]] || Самара вилаят || Приволжский || 108449 || [[1946]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Oktyabrsk (Samara oblast).png|50px]] || [[Октябрьск (Самара вилаят)|Октябрьск]] || Самара вилаят || Приволжский || 27244 || [[1684]] |- | || [[Отрадный]] || Самара вилаят || Приволжский || 47709 || [[1920-е]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pokhvistnevo (Samara oblast).png|50px]] || [[Похвистнево]] || Самара вилаят || Приволжский || 28181 || [[1888]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Samara (Samara oblast).png|50px]] || '''[[Самара]]''' || Самара вилаят || Приволжский || 1164900 || [[1586]] |- | align=center|[[Файл:Syzran coa.png|50px]] || [[Сызрань]] || Самара вилаят || Приволжский || 178773 || [[1683]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Togliatti Samara oblast small.svg|50px]] || [[Тольятти]] || Самара вилаят || Приволжский || 719484 || [[1737]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chapaevsk (Samara oblast).png|50px]] || [[Чапаевск]] || Самара вилаят || Приволжский || 72689 || [[1909]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zelenogorsk (St Petersburg) (2000).png|50px]] || [[Зеленогорск (Санкт-Петербург)|Зеленогорск]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 12859 || [[1548]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kolpino 1999.png|50px]] || [[Колпино]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 138013 || [[1722]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoe Selo (municipality in St Petersburg).jpg|50px]] || [[Красное Село]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 44485 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kronshtadt (St Petersburg).png|50px]] || [[Кронштадт]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 42999 || [[1704]] |- | align=center|[[Файл:Lomonosov gerb2007.gif|50px]] || [[Ломоносов (шегьер)|Ломоносов]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 43002 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pavlovsk (municipality in St Petersburg).png|50px]] || [[Павловск (Санкт-Петербург)|Павловск]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 16058 || [[1777]] |- | align=center|[[Файл:Petergof city coa.png|50px]] || [[Петергоф]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 73154 || [[1711]] |- | align=center|[[Файл:Small Coat Pushkin (St Petersburg).jpg|50px]] || [[Пушкин (шегьер)|Пушкин]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 92721 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Saint Petersburg (2003).svg|50px]] || '''[[Санкт-Петербург]]''' || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 4848742 || [[1703]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sestroretsk (Leningrad oblast).png|50px]] || [[Сестрорецк]] || Санкт-Петербург || Кефердинни рагъакӀидайпатан || 36680 || [[1714]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Arkadak (Saratov oblast).png|50px]] || [[Аркадак]] || Саратов вилаят || Приволжский || 12846 || [[1721]] |- | || [[Аткарск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 25620 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Balakovo (Saratov oblast).png|50px]] || [[Балаково]] || Саратов вилаят || Приволжский || 199576 || [[1762]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Balashov (Saratov oblast).png|50px]] || [[Балашов (шегьер)|Балашов]] || Саратов вилаят || Приволжский || 82222 || [[17 век]] |- | || [[Вольск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 66520 || [[1780]] |- | align=center|[[Файл:Ershov gerb.png|50px]] || [[Ершов (шегьер)|Ершов]] || Саратов вилаят || Приволжский || 21447 || [[1893]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kalininsk (Saratov oblast).png|50px]] || [[Калининск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 16442 || [[1680]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoarmeysk (Saratov oblast).png|50px]] || [[Красноармейск (Саратов вилаят)|Красноармейск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 24362 || [[1765]] |- | || [[Красный Кут]] || Саратов вилаят || Приволжский || 14420 || [[1837]] |- | || [[Маркс (шегьер)|Маркс]] || Саратов вилаят || Приволжский || 31535 || [[1918]] |- | || [[Новоузенск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 17015 || [[1760]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Petrovsk (Saratov oblast).png|50px]] || [[Петровск (Саратов вилаят)|Петровск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 31158 || [[1698]] |- | || [[Пугачёв (шегьер)|Пугачёв]] || Саратов вилаят || Приволжский || 41705 || [[1764]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rtishchevo (Saratov oblast).png|50px]] || [[Ртищево]] || Саратов вилаят || Приволжский || 41295 || [[1666]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Saratov.png|50px]] || '''[[Саратов]]''' || Саратов вилаят || Приволжский || 836900 || [[1590]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Khvalynsk (Saratov oblast).png|50px]] || [[Хвалынск]] || Саратов вилаят || Приволжский || 13199 || [[1556]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shikhany (Saratov oblast).svg|50px]] || [[Шиханы (Саратов вилаят)|Шиханы]] || Саратов вилаят || Приволжский || 6067 || [[1928]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Engels (Saratov oblast).png|50px]] || [[Энгельс (шегьер)|Энгельс]] || Саратов вилаят || Приволжский || 202838 || [[1747]] |- | align=center|[[Файл:Aleksandrovsk.png|50px]] || [[Александровск-Сахалинский]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 10613 || [[1869]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Anivsky rayon (Sakhalinskaya oblast).gif|50px]] || [[Анива (шегьер)|Анива]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 8449 || [[1886]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dolinsky rayon (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Долинск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 12200 || [[1884]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Korsakov (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Корсаков (шегьер)|Корсаков]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 33526 || [[1853]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kurilsk (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Курильск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 2070 || [[18 век]] |- | || [[Макаров (шегьер)|Макаров]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 6788 || [[1892]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nevelsk (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Невельск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 11682 || [[1946]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Okha (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Оха]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 23007 || [[1908]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Poronaysk (Sakhalinskaya oblast).gif|50px]] || [[Поронайск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 16461 || [[1869]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Severo-Kurilsk rayon (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Северо-Курильск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 2381 ||''1875'' |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tomarinsky rayon (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Томари (Россия)|Томари]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 4537 || [[1870]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Uglegorsk (Sakhalin oblast).png|50px]] || [[Углегорск (Сахалинск вилаят)|Углегорск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 11880 || [[20 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kholmsk (Sakhalin oblast) coat fof arms.png|50px]] || [[Холмск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 30936 || [[1870]] |- | || [[Шахтёрск (Сахалинск вилаят)|Шахтёрск]] || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 8382 || [[20 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yuzhno-Sakhalinsk.png|50px]] || '''[[Южно-Сахалинск]]''' || Сахалинск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 181727 || [[1882]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Alapaevsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Алапаевск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 38198 || [[1639]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Aramil (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Арамиль]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 14227 || [[1675]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Artyomovsky (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Артёмовский]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 32878 || [[1665]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Asbest (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Асбест (шегьер)|Асбест]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 70067 || [[1889]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Berezovsky (Sverdlovsk oblast).svg|50px]] || [[Берёзовский (Свердловск вилаят)|Берёзовский]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 51583 || [[1748]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bogdanovich (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Богданович (шегьер)|Богданович]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 31752 || [[1885]] |- | || [[Верхний Тагил]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 11843 || [[1716]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhnyaya Pyshma (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Верхняя Пышма]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 58707 || [[1854]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhnyaya Salda (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Верхняя Салда]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 46240 || [[1778]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhnyaya Tura (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Верхняя Тура]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 9468 || [[1737]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhoturie (Sverdlovsk oblast) coat ot arms.png|50px]] || [[Верхотурье]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 8815 || [[1597]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Volchansk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Волчанск (Свердловск вилаят)|Волчанск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 10008 || [[1956]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Degtyarsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Дегтярск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 15521 || [[1914]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yekaterinburg (Sverdlovsk oblast).svg|50px]] || '''[[Екатеринбург]]''' || Свердловск вилаят || Уралдин || 1377738 || [[1723]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zarechny (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Заречный (Свердловск вилаят)|Заречный]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 26803 || [[1955]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of ivdel (russia).jpg|50px]] || [[Ивдель]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 17764 || [[1831]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Irbit (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Ирбит]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 38352 || [[1631]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kamensk-Uralsky (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Каменск-Уралдин]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 174710 || [[1682]] |- | align=center|[[Файл:Kamyshlov city coa.png|50px]] || [[Камышлов]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 26875 || [[1668]] |- | align=center|[[Файл:Герб ГО Карпинск.jpg|50px]] || [[Карпинск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 29118 || [[1759]] |- | align=center|[[Файл:COA of Sevastopol.svg|50px]] || '''[[Севастополь]]''' || Севастополь || Крымдин || 344479 || [[1783]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kachkanar (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Качканар]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 42563 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirovgrad (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Кировград]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 21959 || [[1661]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoturinsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Краснотурьинск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 59701 || [[1758]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnouralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Красноуральск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 24973 || [[1925]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasnoufimsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Красноуфимск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 80457 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kushva (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Кушва]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 33027 || [[1735]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lesnoy (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Лесной]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 52464 || [[1947]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mikhailovsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Михайловск (Свердловск вилаят)|Михайловск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 9215 || [[1805]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nevyansk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Невьянск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 25147 || [[1701]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhnie Sergi (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Агъа Серги]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 11217 || [[1743]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhny Tagil (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Агъа Тагил]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 361883 || [[1722]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhnyaya Salda (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Агъа Салда]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 17969 || [[1760]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhnyaya Tura (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Агъа Тура]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 21596 || [[1754]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novaya Lyalya (Sverdlovsk oblast).jpg|50px]] || [[ЦӀийи Ляля]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 12400 || [[1903]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novouralsk (Sverdlovsk oblast) (1979).png|50px]] || [[Новоуральск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 91813 || [[1941]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pervouralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Первоуральск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 149800 || [[1732]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Polevskoy.svg|50px]] || [[Полевской]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 64316 || [[1718]] |- | align=center|[[Файл:Revda and revdinski rayon coa.png|50px]] || [[Ревда (Свердловск вилаят)|Ревда]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 61713 || [[1734]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rezh (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Реж]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 38709 || [[1773]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Severouralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Североуральск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 29279 || [[1758]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Serov (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Серов (шегьер)|Серов]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 99381 || [[1893]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sredneuralsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Среднеуральск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 20357 || [[1931]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sukhoi Log (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Сухой Лог (Свердловск вилаят)|Сухой Лог]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 34836 || [[1710]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sysert (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Сысерть (шегьер)|Сысерть]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 20594 || [[1732]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tavda (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Тавда (шегьер)|Тавда]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 35421 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Talitsa (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Талица (шегьер)|Талица]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 18339 || [[1732]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Turinsk (Sverdlovsk oblast).png|50px]] || [[Туринск]] || Свердловск вилаят || Уралдин || 17990 || [[1600]] |- | || [[Алагир]] || Кефердин Осетия — Алания || Кеферпатан Къавкъаздин || 20949 || [[1850]] |- | || [[Ардон (шегьер)|Ардон]] || Кефердин Осетия — Алания || Кеферпатан Къавкъаздин || 18774 || [[1824]] |- | || [[Беслан]] || Кефердин Осетия — Алания || Кеферпатан Къавкъаздин || 36724 || [[1847]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Vladikavkaz.png|50px]] || '''[[Владикавказ]]''' || Кефердин Осетия — Алания || Кеферпатан Къавкъаздин || 311635 || [[1784]] |- | || [[Дигора]] || Кефердин Осетия — Алания || Кеферпатан Къавкъаздин || 10856 || [[1852]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mozdok (North Ossetia).png|50px]] || [[Моздок]] || Кефердин Осетия — Алания || Кеферпатан Къавкъаздин || 38748 || [[1763]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Velizh.png|50px]] || [[Велиж]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 7620 || [[1536]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vyazma (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] || [[Вязьма]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 57103 || [[1239]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gagarin city.png|50px]] || [[Гагарин (Смоленск вилаят)|Гагарин]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 31721 || [[1705]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Demidov (Porechie Smolensk oblast) (1780).png|50px]] || [[Демидов (шегьер)|Демидов]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 7333 || [[1499]] |- | || [[Десногорск]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 29677 || [[1974]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dorogobuzh (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] || [[Дорогобуж]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 10720 || [[1150]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dukhovshchina (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] || [[Духовщина]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 4370 || [[1675]] |- | || [[Ельня]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 10095 || [[1150]] |- | || [[Починок (шегьер)|Починок]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 8776 || [[1868]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Roslavl (Smolensk oblast) (1780).png|50px]] || [[Рославль]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 54898 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rudnya rayon (Smolensk oblast).png|50px]] || [[Рудня (шегьер)|Рудня]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 10029 || [[1363]] |- | align=center|[[Файл:Герб Сафоново.gif|50px]] || [[Сафоново (Смоленск вилаят)|Сафоново]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 46116 || [[1859]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Smolensk (Smolensk oblast) (2001).png|50px]] || '''[[Смоленск]]''' || Смоленск вилаят || Юкьван || 326863 || [[863]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sychyovka (Sychyovsk Smolensk oblast) (1780).png|50px]] || [[Сычёвка]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 8111 || [[1488]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yartsevo (Smolensk oblast).png|50px]] || [[Ярцево]] || Смоленск вилаят || Юкьван || 47853 || [[1610]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Blagodarny.png|50px]] || [[Благодарный]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 32736 || [[1782]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Budyonnovsk (Stavropol krai).png|50px]] || [[Будённовск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 64628 || [[1799]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Georgievsk (Stavropol kray).png|50px]] || [[Георгиевск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 72126 || [[1777]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Essentuki (Stavropol krai).png|50px]] || [[Ессентуки]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 100969 || [[1825]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zheleznovodsk (Stavropol kray).png|50px]] || [[Железноводск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 24496 || [[1810]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zelenokumsk.png|50px]] || [[Зеленокумск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 35790 || [[1781]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Izobilny (Stavropol krai) (1973).png|50px]] || [[Изобильный]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 40546 || [[1895]] |- | align=center|[[Файл:Герб города Ипатово.JPG|50px]] || [[Ипатово]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 26055 || [[1860]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kislovodsk (Stavropol kray).png|50px]] || [[Кисловодск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 128502 || [[1803]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lermontov.png|50px]] || [[Лермонтов (шегьер)|Лермонтов]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 22540 || [[1953]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mineralovodsky District (Stavropol Krai).png|50px]] || [[Минеральные Воды]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 76715 || [[1878]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mihaylovsk (SK).png|50px]] || [[Михайловск (Ставропол вилаят)|Михайловск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 71018 || [[1784]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nevinnomysk (Stavropol kray).png|50px]] || [[Невинномысск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 118351 || [[1825]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Neftekumsk.png|50px]] || [[Нефтекумск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 27700 || [[1958]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novoaleksandrovsk (Stavropol kray).png|50px]] || [[Новоалександровск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 26759 || [[1804]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novopavlovsk.png|50px]] || [[Новопавловск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 26556 || [[1777]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pyatigorsk (Stavropol kray) (1971).png|50px]] || [[Пятигорск]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 142397 || [[1780]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Svetlograd (Stavropol krai).png|50px]] || [[Светлоград]] || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 38520 || [[1786]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Stavropol (1994).png|50px]] || '''[[Ставрополь]]''' || Ставропол вилаят || Кеферпатан Къавкъаздин || 398266 || [[1777]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zherdevka (Tambov oblast).png|50px]] || [[Жердевка]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 15211 || [[1745]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kirsanov (Tambov oblast).png|50px]] || [[Кирсанов]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 17240 || [[1702]] |- | align=center|[[Файл:Kotovsk.png|50px]] || [[Котовск (Тамбов вилаят)|Котовск]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 31851 || [[1940]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Michurinsk (Tambov oblast) (2003).png|50px]] || [[Мичуринск]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 98758 || [[1635]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Morshansk (Tambov oblast) (1781).png|50px]] || [[Моршанск]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 41550 || [[1623]] |- | align=center||| [[Рассказово]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 45484 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tambov (Tambov oblast) (1781).png|50px]] || '''[[Тамбов]]''' || Тамбов вилаят || Юкьван || 280457 || [[1636]] |- | align=center|[[Файл:Uvarovo-city (Tambov oblast).png|50px]] || [[Уварово (Тамбов вилаят)|Уварово]] || Тамбов вилаят || Юкьван || 26829 || [[1699]] |- | || [[Агрыз]] || Татарстан || Приволжский || 19299 || [[1646]] |- | align=center|[[Файл:Aznakeevskii rayon gerb.gif|50px]] || [[Азнакаево]] || Татарстан || Приволжский || 34859 || [[1762]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Almetievsk (Tatarstan) (1987).png|50px]] || [[Альметьевск]] || Татарстан || Приволжский || 146309 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Arsk (Tatarstan).png|50px]] || [[Арск]] || Татарстан || Приволжский || 18114 || [[13 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bavly (Tatarstan).png|50px]] || [[Бавлы]] || Татарстан || Приволжский || 22109 || [[1658]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Spassk (Bolgar Tatarstan) (1781).png|50px]] || [[Болгар]] || Татарстан || Приволжский || 8650 ||1781 |- | align=center|[[Файл:Gerb v bugulme.gif|50px]] || [[Бугульма]] || Татарстан || Приволжский || 89144 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Buinsk (Tatarstan) (1778).png|50px]] || [[Буинск (Татарстан)|Буинск]] || Татарстан || Приволжский || 20342 || [[1691]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Elabuga (Tatarstan) (2006).png|50px]] || [[Елабуга]] || Татарстан || Приволжский || 70750 || [[11 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zainsk (Tatarstan).png|50px]] || [[Заинск]] || Татарстан || Приволжский || 41798 || [[1656]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zelenodolsk (Tatarstan).png|50px]] || [[Зеленодольск (Татарстан)|Зеленодольск]] || Татарстан || Приволжский || 97651 || [[1865]] |- | align=center| || [[Иннополис]] || Татарстан || Приволжский || 10 || [[2012]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kazan (Tatarstan) (2004).png|50px]] || '''[[Казань]]''' || Татарстан || Приволжский || 1143546 || [[1005]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Laishev (Tatarstan) (1781).png|50px]] || [[Лаишево]] || Татарстан || Приволжский || 7735 || [[1557]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Leninogorsk (Tatarstan).png|50px]] || [[Лениногорск (Татарстан)|Лениногорск]] || Татарстан || Приволжский || 64145 || [[1795]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mamadysh (Tatarstan) (1781).png|50px]] || [[Мамадыш]] || Татарстан || Приволжский || 14432 || [[1391]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mendeleyevsk (Tatarstan).png|50px]] || [[Менделеевск]] || Татарстан || Приволжский || 22075 || [[1868]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Menzelinsk (Tatarstan).png|50px]] || [[Мензелинск]] || Татарстан || Приволжский || 16474 || [[1586]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Naberezhnye Chelny (Tatarstan).svg|50px]] || [[Набережные Челны]] || Татарстан || Приволжский || 513242 || [[1626]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhnekamsk rayon (Tatarstan).png|50px]] || [[Нижнекамск]] || Татарстан || Приволжский || 234108 || [[1961]] |- | align=center|[[Файл:NurlatCoa2006.gif|50px]] || [[Нурлат]] || Татарстан || Приволжский || 32600 || [[1905]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tetiushi (Tatarstan) (1781).gif|50px]] || [[Тетюши]] || Татарстан || Приволжский || 11596 || [[1578]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chistopol (Tatarstan) (1781).png|50px]] || [[Чистополь]] || Татарстан || Приволжский || 60703 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Andreapol (Tver oblast).png|50px]] || [[Андреаполь]] || Твер вилаят || Юкьван || 8265 || [[1907]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bezhetsk (Tver oblast).png|50px]] || [[Бежецк]] || Твер вилаят || Юкьван || 24517 || [[1137]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bely (Tver oblast).png|50px]] || [[Белый (шегьер)|Белый]] || Твер вилаят || Юкьван || 3771 || [[1350]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bologoe (Tver oblast).png|50px]] || [[Бологое]] || Твер вилаят || Юкьван || 23499 || [[1495]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vesegonsk (Tver oblast).png|50px]] || [[Весьегонск]] || Твер вилаят || Юкьван || 7330 || [[1564]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Vyshny Volochek (Tver oblast).png|50px]] || [[Вышний Волочёк]] || Твер вилаят || Юкьван || 52326 || [[1471]] |- | || [[Западная Двина (шегьер)|Западная Двина]] || Твер вилаят || Юкьван || 9376 || [[1900]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zubtsov (Tver oblast).png|50px]] || [[Зубцов]] || Твер вилаят || Юкьван || 6937 || [[1216]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kalyazin (Tver oblast).png|50px]] || [[Калязин]] || Твер вилаят || Юкьван || 13870 || [[1434]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kashin (Tver oblast).png|50px]] || [[Кашин]] || Твер вилаят || Юкьван || 16174 || [[1238]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kimry (Tver Oblast).png|50px]] || [[Кимры]] || Твер вилаят || Юкьван || 49623 || [[1546]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms Konakovo (Tver oblast) Russia 2007.png|50px]] || [[Конаково]] || Твер вилаят || Юкьван || 41303 || [[1806]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Krasny Kholm (Tver oblast).png|50px]] || [[Красный Холм]] || Твер вилаят || Юкьван || 5608 || [[1518]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kuvshinovo (Tver oblast).png|50px]] || [[Кувшиново]] || Твер вилаят || Юкьван || 10008 || [[1910]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Likhoslavl (Tver oblast).png|50px]] || [[Лихославль]] || Твер вилаят || Юкьван || 12259 || [[1624]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nelidovo (Tver oblast).png|50px]] || [[Нелидово]] || Твер вилаят || Юкьван || 22886 || [[1900]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ostashkov (Tver oblast).png|50px]] || [[Осташков]] || Твер вилаят || Юкьван || 18073 || [[14 век]] |- | align=center|[[Файл:Герб Ржева (1996).png|50px]] || [[Ржев]] || Твер вилаят || Юкьван || 62026 || [[1216]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Staritsa (Tver oblast) (1780).png|50px]] || [[Старица (шегьер)|Старица]] || Твер вилаят || Юкьван || 8610 || [[1297]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tver (Tver oblast).png|50px]] || '''[[Тверь]]''' || Твер вилаят || Юкьван || 403726 || [[1135]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Torzhok (Tver oblast).png|50px]] || [[Торжок]] || Твер вилаят || Юкьван || 47702 || [[9 век|9]]-[[10 век]]а |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Toropets (Tver oblast).png|50px]] || [[Торопец]] || Твер вилаят || Юкьван || 13018 || [[1074]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Udomlya (Tver oblast).png|50px]] || [[Удомля]] || Твер вилаят || Юкьван || 31048 || [[1478]] |- | || [[Асино]] || Томск вилаят || Сибирдин || 25614 || [[1896]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Kedrovy (Tomsk oblast).jpg|50px]] || [[Кедровый (Томск вилаят)|Кедровый]] || Томск вилаят || Сибирдин || 2451 || [[1982]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kolpashevo (Tomsk oblast) (2006).png|50px]] || [[Колпашево]] || Томск вилаят || Сибирдин || 24126 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Seversk.svg|50px]] || [[Северск (Томск вилаят)|Северск]] || Томск вилаят || Сибирдин || 108466 || [[1949]] |- | align=center|[[Файл:Strezhevoy coat of arms.png|50px]] || [[Стрежевой]] || Томск вилаят || Сибирдин || 42216 || [[1966]] |- | align=center|[[Файл:Tomsk city coat of arms.png|50px]] || '''[[Томск]]''' || Томск вилаят || Сибирдин || 522940 || [[1604]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Aleksin (Tula oblast).png|50px]] || [[Алексин (шегьер)|Алексин]] || Тула вилаят || Юкьван || 61738 || [[1348]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Belyov (Tula oblast).png|50px]] || [[Белёв]] || Тула вилаят || Юкьван || 13918 || [[1147]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bogoroditsk (Tula oblast).png|50px]] || [[Бошегьерицк]] || Тула вилаят || Юкьван || 31897 || [[1663]] |- | || [[Болохово]] || Тула вилаят || Юкьван || 9619 || [[16 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Venyov (Tula oblast).png|50px]] || [[Венёв]] || Тула вилаят || Юкьван || 15220 || [[1371]] |- | align=center|[[Файл:Donskoy gerb.svg|50px]] || [[Донской (Тула вилаят)|Донской]] || Тула вилаят || Юкьван || 64561 || [[1773]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Efremov (Tula oblast).png|50px]] || [[Ефремов (шегьер)|Ефремов]] || Тула вилаят || Юкьван || 42350 || [[1637]] |- | align=center|[[Файл:Kimovsk gerb.gif|50px]] || [[Кимовск]] || Тула вилаят || Юкьван || 28493 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kireevsk (Tula oblast) (1990).png|50px]] || [[Киреевск (Тула вилаят)|Киреевск]] || Тула вилаят || Юкьван || 25585 || [[1762]] |- | || [[Липки]] || Тула вилаят || Юкьван || 8741 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novomoskovsk (Tula oblast).png|50px]] || [[Новомосковск (Тула вилаят)|Новомосковск]] || Тула вилаят || Юкьван || 131227 || [[1930]] |- | align=center|[[Файл:Gerb-Plavsky-region.gif|50px]] || [[Плавск]] || Тула вилаят || Юкьван || 16248 || [[1563]] |- | || [[Суворов (шегьер)|Суворов]] || Тула вилаят || Юкьван || 18975 || [[1949]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tula.png|50px]] || '''[[Тула]]''' || Тула вилаят || Юкьван || 501129 || [[1146]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Uzlovaya (Tula oblast).png|50px]] || [[Узловая]] || Тула вилаят || Юкьван || 55282 || [[1873]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chekalin (Likhvin Tula oblast) (1777).png|50px]] || [[Чекалин (шегьер)|Чекалин]] || Тула вилаят || Юкьван || 994 || [[1565]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Schyokino (Tula oblast).png|50px]] || [[Щёкино]] || Тула вилаят || Юкьван || 58154 || [[1870]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yasnogorsk (Tula oblast) (1987).png|50px]] || [[Ясногорск (Тула вилаят)|Ясногорск]] || Тула вилаят || Юкьван || 16804 || [[1578]] |- | || [[Советск (Тула вилаят)|Советск]] || Тула вилаят || Юкьван || 7537 || [[1949]] |- | || [[Ак-Довурак]] || Тыва || Сибирдин || 13469 || [[1964]] |- | align=center|[[Файл:Blason de Kyzyl.png|50px]] || '''[[Кызыл]]''' || Тыва || Сибирдин || 109906 || [[1914]] |- | || [[Туран (шегьер)|Туран]] || Тыва || Сибирдин || 4988 || [[1885]] |- | || [[Чадан]] || Тыва || Сибирдин || 9037 || [[1873]] |- | || [[Шагонар]] || Тыва || Сибирдин || 10958 || [[1888]] |- | align=center|[[Файл:Zavodoukovsk Coat of arms.jpg|50px]] || [[Заводоуковск]] || Туьмен вилаят || Уралдин || 25657 || [[1729]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ishim (Tyumen oblast).png|50px]] || [[Ишим]] || Туьмен вилаят || Уралдин || 69567 || [[1687]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tobolsk (Tyumen oblast) (2007).png|50px]] || [[Тобольск]] || Туьмен вилаят || Уралдин || 99698 || [[1587]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tyumen (Tyumen oblast) (2005).png|50px]] || '''[[Туьмен]]''' || Туьмен вилаят || Уралдин || 581758 || [[1586]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yalutorovsk (Tyumen oblast) (1785).png|50px]] || [[Ялуторовск]] || Туьмен вилаят || Уралдин || 36494 || [[1659]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Votkinsk (Udmurtia).png|50px]] || [[Воткинск]] || Удмуртия || Приволжский || 100034 || [[1759]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Glazov (Udmurtia).png|50px]] || [[Глазов]] || Удмуртия || Приволжский || 95835 || [[1678]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Izhevsk (Udmurtia).svg|50px]] || '''[[Ижевск]]''' || Удмуртия || Приволжский || 628117 || [[1760]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kambarka rayon (Udmurtia).svg|50px]] || [[Камбарка]] || Удмуртия || Приволжский || 11028 || [[1767]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mozhga (Udmurtia) (1980).png|50px]] || [[Можга]] || Удмуртия || Приволжский || 47959 || [[1835]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sarapul (Udmurtia) (1781).png|50px]] || [[Сарапул]] || Удмуртия || Приволжский || 101390 || [[1621]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Barysh.png|50px]] || [[Барыш (шегьер)|Барыш]] || Уляновск вилаят || Приволжский || 17149 || [[17 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Dimitrovgrad.png|50px]] || [[Димитровград (Россия)|Димитровград]] || Уляновск вилаят || Приволжский || 122549 || [[1698]] |- | align=center|[[Файл:Inza gerb.png|50px]] || [[Инза]] || Уляновск вилаят || Приволжский || 18547 || [[1897]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Novoulyanovsk.png|50px]] || [[Новоульяновск]] || Уляновск вилаят || Приволжский || 16032 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sengilei (Ulianovsk oblast) (1778).png|50px]] || [[Сенгилей]] || Уляновск вилаят || Приволжский || 6959 || [[1666]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Ulyanovsk.png|50px]] || '''[[Ульяновск]]''' || Уляновск вилаят || Приволжский || 613793 || [[1648]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Amursk (Khabarovsk krai) 2011.png|50px]] || [[Амурск]] || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 42977 || [[1958]] |- | || [[Бикин (шегьер)|Бикин]] || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 17156 || [[1895]] |- | || [[Вяземский (шегьер)|Вяземский]] || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 14556 || [[1894]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Komsomolsk-na-Amure (Khabarovsk kray) (1999).png|50px]] || [[Комсомольск-на-Амуре]] || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 263906 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nikolaevsk-na-Amure (Khabarovsk kray) (2002).png|50px]] || [[Николаевск-на-Амуре]] || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 22773 || [[1850]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sovietskaya Gavan (Khabarovsk krai).png|50px]] || [[Советская Гавань]] || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 27712 || [[1853]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Khabarovsk.svg|50px]] || '''[[Хабаровск]]''' || Хабаровск вилаят || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 577668 || [[1858]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Abaza (Khakassia).png|50px]] || [[Абаза (шегьер)|Абаза]] || Хакасия || Сибирдин || 17111 || [[1867]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Abakan (Khakassia).png|50px]] || '''[[Абакан]]''' || Хакасия || Сибирдин || 165183 || [[1931]] |- | align=center|[[Файл:Sayanogorsk gerb FRL-KEANE-RUSSIA.jpg|50px]] || [[Саяногорск]] || Хакасия || Сибирдин || 49889 || [[1975]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sorsk (Khakassia).png|50px]] || [[Сорск]] || Хакасия || Сибирдин || 12140 || [[1940-е]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chernogorsk (Khakassia).png|50px]] || [[Черногорск]] || Хакасия || Сибирдин || 72117 || [[1936]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Beloyarsky (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Белоярский (Ханты-Мансийский автономный округ)|Белоярский]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 20283 || [[1969]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kogalym (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Когалым]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 58192 || [[1975]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Langepas (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Лангепас]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 41675 || [[1980]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms ofLyantor.jpg|50px]] || [[Лянтор]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 38922 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Megion.svg|50px]] || [[Мегион]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 49471 || [[1810]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nefteyugansk (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Нефтеюганск]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 123276 || [[1961]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nizhnevartovsk (Khanty-Mansia).svg|50px]] || [[Нижневартовск]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 251860 || [[1909]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Nyagan.png|50px]] || [[Нягань]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 54903 || [[1965]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pokachi (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Покачи]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 17053 || [[1984]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pyt-Yakh (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Пыть-Ях]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 41453 || [[1968]] |- | align=center|[[Файл:Raduzhnyj gerb.jpg|50px]] || [[Радужный (Ханты-Мансийский автономный округ)|Радужный]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 43394 || [[1973]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sovetsky (Khanty-Mansyisky AO).png|50px]] || [[Советский (Ханты-Мансийский автономный округ)|Советский]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 26434 || [[1963]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Surgut (2003).png|50px]] || [[Сургут]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 306703 || [[1594]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Uray (Khanty-Mansia).png|50px]] || [[Урай]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 39435 || [[1922]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Khanty-Mansiysk.svg|50px]] || '''[[Ханты-Мансийск]]''' || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 79410 || [[1582]] |- | align=center|[[Файл:Yugorsk coat of arms.png|50px]] || [[Югорск]] || Ханты-Мансийский авт. окр. || Уралдин || 34066 || [[1962]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Asha (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Аша]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 31916 || [[1898]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bakal (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Бакал]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 20953 || [[1757]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhneuralsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Верхнеуральск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 9459 || [[1734]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhny Ufaley (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Верхний Уфалей]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 30504 || [[1761]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Emanzhelinsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Еманжелинск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 30218 || [[1931]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Zlatoust.svg|50px]] || [[Златоуст]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 174985 || [[1754]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Karabash (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Карабаш]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 13151 || [[1822]] |- | align=center|[[Файл:Kartaly city coat of arms.gif|50px]] || [[Карталы]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 29136 || [[1810]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kasli (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Касли]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 16998 || [[1747]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Katav-Ivanovsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Катав-Ивановск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 17640 || [[1755]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kopeysk (Chelyabinsk oblast) (2002).png|50px]] || [[Копейск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 137604 || [[1907]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Korkino (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Коркино]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 38950 || [[1795]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kusa (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Куса]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 18792 || [[1778]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Kyshtym (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Кыштым]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 38950 || [[1757]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Magnitogorsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Магнитогорск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 408401 || [[1929]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Miass (Chelyabinsk oblast) (2002).png|50px]] || [[Миасс]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 151812 || [[1773]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Minyar (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Миньяр]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 10195 || [[1771]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nyazepetrovsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Нязепетровск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 12452 || [[1747]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ozyorsk (Chelyabinsk oblast).svg|50px]] || [[Озёрск (Челябинск вилаят)|Озёрск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 82268 || [[1945]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Plast (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Пласт (шегьер)|Пласт]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 17344 || [[1940]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Satka (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Сатка]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 45465 || [[1758]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Sim (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Сим (Челябинск вилаят)|Сим]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 14465 || [[1759]] |- | align=center|[[Файл:Gerb Snezhinsk.svg|50px]] || [[Снежинск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 48896 || [[1957]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tryokhgorny (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Трёхгорный]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 33678 || [[1952]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Troitsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Троицк (Челябинск вилаят)|Троицк]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 78637 || [[1743]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Ust-Katav (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Усть-Катав]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 23586 || [[1758]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Chebarkul (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Чебаркуль (шегьер)|Чебаркуль]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 43405 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:CoA of Chelyabinsk (2000).svg|50px]] || '''[[Челябинск]]''' || Челябинск вилаят || Уралдин || 1130273 || [[1736]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yuzhnouralsk (Chelyabinsk oblast).png|50px]] || [[Южноуральск]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 37890 || [[1948]] |- | || [[Юрюзань (шегьер)|Юрюзань]] || Челябинск вилаят || Уралдин || 12568 || [[1758]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Argun (Chechnya).svg|50px]] || [[Аргун (шегьер)|Аргун]] || Чечня || Кеферпатан Къавкъаздин || 29528 || [[18 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Grozny (Chechnya).svg|50px]] || '''[[Грозный]]''' || Чечня || Кеферпатан Къавкъаздин || 271596 || [[1818]] |- | || [[Гудермес]] || Чечня || Кеферпатан Къавкъаздин || 45643 || [[19 век]] |- | || [[Урус-Мартан]] || Чечня || Кеферпатан Къавкъаздин || 49071 || [[18 век]] |- | || [[Шали]] || Чечня || Кеферпатан Къавкъаздин || 47715 || [[до 19 века]] |- | align=center|[[Файл:Coat of arms of Alatyr (Chuvashia).svg|66x66пкс]] || [[Алатырь]] || Чувашия || Приволжский || 38202 || [[1552]] |- | align=center|[[Файл:Герб Канаша 2017.png|63x63пкс]] || [[Канаш]] || Чувашия || Приволжский || 45608 || [[1892]] |- | align=center| || [[Козловка (Чувашия)|Козловка]] || Чувашия || Приволжский || 10355 || [[1671]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mariinsky Posad (Chuvashia).png|50px]] || [[Мариинский Посад]] || Чувашия || Приволжский || 10186 || [[1620]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novocheboksarsk (Chuvashia).svg|50px]] || [[Новочебоксарск]] || Чувашия || Приволжский || 124094 || [[1960]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tsivilsk (Chuvashia).png|50px]] || [[Цивильск]] || Чувашия || Приволжский || 13478 || [[1589]] |- | align=center|[[Файл:Chebgerb.svg|50px]] || '''[[Чебоксары]]''' || Чувашия || Приволжский || 447929 || 1469 |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Shumerlya (Chuvashia) (1976).png|50px]] || [[Шумерля]] || Чувашия || Приволжский || 33412 || [[1916]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yadrin (Chuvashia) (1781).png|50px]] || [[Ядрин]] || Чувашия || Приволжский || 9614 || [[1590]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Anadyr (Chukotka).png|50px]] || '''[[Анадырь]]''' || Чукотский авт. окр. || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 13053 || [[1889]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Bilibino (Chukotka).png|50px]] || [[Билибино]] || Чукотский авт. окр. || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 5504 || [[1955]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pevek (Chukotka).png|50px]] || [[Певек]] || Чукотский авт. окр. || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 4161 || [[1933]] |- | align=center| || [[Алдан (шегьер)|Алдан]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 21277 || [[1924]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Verkhoyansk (Yakutia) soviet.png|50px]] || [[Верхоянск]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 1311 || [[1638]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Viluysk (Yakutia).png|50px]] || [[Вилюйск]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 10233 || [[1634]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lensk (Yakutia).gif|50px]] || [[Ленск]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 24955 || [[1663]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Mirny (Yakutia) (2004).png|50px]] || [[Мирный (Якутия)|Мирный]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 37179 || [[1955]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Neryungri (Yakutia).png|50px]] || [[Нерюнгри]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 61746 || [[1975]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nyurba (Yakutia).png|50px]] || [[Нюрба]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 10156 || [[1824]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Olekminsk (Yakutia) (1790).png|50px]] || [[Олёкминск]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 9487 || [[1635]] |- | align=center|[[Файл:Pokrovsk coat of arms.gif|50px]] || [[Покровск (Якутия)|Покровск]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 9495 || [[1682]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Srednekolymsk (Yakutia).png|50px]] || [[Среднеколымск]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 3525 || [[1643]] |- | || [[Томмот]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 8054 || [[1923]] |- | align=center|[[Файл:Udachny coat of arms (2009).png|50px]] || [[Удачный]] || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 12611 || [[1967]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yakuts.png|50px]] || '''[[Якутск]]''' || Якутия || Яргъал тир рагъэкъечӀдайпатан || 269486 || [[1632]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gubkinsky (Yamal Nenetsia).png|50px]] || [[Губкинский]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 23340 || [[1986]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Labytnangi (Yamal Nenetsia).png|50px]] || [[Лабытнанги]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 26948 || [[1890]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Muravlenko (Yamal Nenetsia).png|50px]] || [[Муравленко]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 33401 || [[1984]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Nadym and Nadymsky rayon (Yamal Nenetsia).png|50px]] || [[Надым]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 46550 || [[1597]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Novy Urengoy (Yamal Nenetsia).png|50px]] || [[Новый Уренгой]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 104144 || [[1975]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Noyabrsk (Yamal Nenetsia).png|50px]] || [[Ноябрьск]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 110572 || [[1976]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Salekhard (Yamal Nenetsia).png|50px]] || '''[[Салехард]]''' || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 42494 || [[1595]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Tarko-Sale (Yamalo-Nenetsky AO).png|50px]] || [[Тарко-Сале]] || Ямало-Ненецкий авт. окр. || Уралдин || 20372 || [[1932]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Gavrilov-Yam (Yaroslavl oblast).svg|50px]] || [[Гаврилов-Ям]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 17792 || [[1545]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Danilov (Yaroslavl oblast) (2007).png|50px]] || [[Данилов (шегьер)|Данилов]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 15861 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Lyubim (Yaroslavl oblast) (1778).png|50px]] || [[Любим]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 5553 || [[1538]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Myshkin (2007).jpg|50px]] || [[Мышкин]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 5932 || [[15 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Pereslavl-Zalessky (Yaroslavl oblast).png|50px]] || [[Переславль-Залесский]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 41923 || [[1152]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Poshekhonye (Yaroslavl oblast) (1778).png|50px]] || [[Пошехонье (шегьер)|Пошехонье]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 6085 || [[1680]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rostov.png|50px]] || [[Ростов]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 31791 || [[912]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Rybinsk (Yaroslavl oblast).png|50px]] || [[Рыбинск]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 200771 || [[1071]] |- | align=center|[[Файл:Tutaev emblem.jpg|50px]] || [[Тутаев]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 41001 || [[13 век]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Uglich (Yaroslavl oblast).png|50px]] || [[Углич]] || Ярославл вилаят || Юкьван || 34505 || [[1148]] |- | align=center|[[Файл:Coat of Arms of Yaroslavl (1995).png|50px]] || '''[[Ярославль]]''' || Ярославл вилаят || Юкьван || 591486 || [[1010]] |} == Галерея == {{Gallery |title=Урусатдин виридалайни чӀехи шегьерар |width=180 |height=180 |lines=2 |align=center |File:ChristSaviourCathedral Views May 2012 13.jpg|[[Москва]], Урусатдин кьилин шегьер |File:Petersburg-square.jpg|[[Санкт-Петербург]] |File:Novosibirsk view.jpg|[[Новосибирск]] |File:Yekaterinburg skyline2.jpg|[[Екатеринбург]] |File:Nizhny Novgorod Kremlin from the roof.jpg|[[Агъа Новгород]] |File:A view from Kazan Kremlin.JPG|[[Казань]] |File:Samara 8-01-2009.jpg|[[Самара]] |File:Omsk (4).jpg|[[Омск]] |File:Chel 001.jpg|[[Челябинск]] |File:View Rostov.jpg|[[Ростов-Дондал]] |File:Ufa01.jpg|[[Уфа]] |File:Volgograd bridge construction 2007.jpg|[[Волгоград]] |File:Perm Russia.jpg|[[Пермь]] |File:Aerial view of Krasnoyarsk (city centre).jpg|[[Красноярск]] |File:Памятник_Петру_1.JPG|[[Воронеж]] |File:Krasnodar attraction.jpg|[[Краснодар]] |File:Золотой мост, июль 2013.jpg|[[Владивосток]] |Файл:Ерофей Хабаров 2.jpg|[[Хабаровск]] }} == ГьакӀни килиг == * [[Урусатдин шегьерар]] * [[Урусатдин агломерацияр]] * [[Шегьердин статус гвачир Урусатдин виридалайни чӀехи яшамиш жезвай чкайрин сиягь]] == Баянар == {{баянар}} [[Категория:Урусатдин шегьерар|*]] [[Категория:Урусатдин шегьеррин сиягьар| ]] 35ckrs0v7b0xpjb5lqfpp9f4u640jax