Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Португалиядин шегьерар 0 2693 98347 97880 2026-06-06T12:56:33Z Ziv 11720 Отменена версия [[Special:Diff/97880|97880]], сделанная [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] ([[User talk:CommonsDelinker|обсуждение]]) 98347 wikitext text/x-wiki '''Португалиядин шегьерар'''. == Список == {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan=1 width="6%" |Герб ! rowspan=1 width="25%" |Шегьер ! rowspan=1 width="25%" |Португал чӀалал ! rowspan=1 width="20%" |Агьали ! rowspan=1 width="20%" |Бине эцигай чӀав |- | [[Файл:PRT Abrantes CoA.svg|50px]] || <center>'''[[Абрантиш]] ||<center>Abrantes ||align=center|18,600 ||<center>14 июнь 1916 |- | [[Файл:Agualva-Cacem.png|50px]] || <center>'''[[Агуалва-Касен]]'''||<center>Agualva-Cacém ||<center>121,000 || <center>12 июль 2001 |- | [[Файл:Brasão de município de Águeda.png|50px]] ||<center> '''[[Агеда]]''' ||<center>Águeda ||<center>11,357 ||<center>14 август 1985 |- | [[Файл:COA of Albufeira municipality (Portugal).png|50px]] ||<center> '''[[Албуфейра]]''' ||<center>Albufeira ||<center>16,237 ||<center> 20 август 1986 |- | [[Файл:ASL1.png|50px]] ||<center> '''[[Алкасер-ду-Сал]]'''||<center>Alcácer do Sal ||<center>9,118 ||<center>12 июль 1997 |- | [[Файл:ACB1.png|50px]] || <center>'''[[Алкобаса]]'''||<center>Alcobaça ||<center>15,800 ||<center>30 август 1995 |- | [[Файл:Brasão de Almada.png|50px]] || <center>'''[[Алмада]]'''||<center>Almada ||<center>101,500 ||<center>16 июнь 1973 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]]||<center> '''[[Алмейрин]]'''||<center>Almeirim ||<center>11,607 || <center>16 август 1991 |- | [[Файл:VFX-alverca1.png|50px]] ||<center> '''[[Алверка-ду-Рибатежу]]'''||<center>Alverca do Ribatejo ||<center>29,086 ||<center> 9 август 1990 |- | [[Файл:AMD.png|50px]] ||<center> '''[[Амадора]]''' || <center>Amadora||<center>151,500 ||<center> 17 сентябрь 1979 |- | [[Файл:AMT1.png|50px]] ||<center> '''[[Амаранти]]'''||<center>Amarante ||<center>11,000 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:SXL-amora.png|50px]] ||<center> '''[[Амора]]'''||<center>Amora ||<center>53,638 ||<center> 2 июль 1993 |- |||<center> '''[[Анадия]]''' ||<center>Anadia ||<center>3,533 ||<center>9 декабрь 2004 |- | [[Файл:AGH.png|50px]] ||<center> '''[[Ангра-ду-Эроишму]]''' ||<center>Angra do Heroísmo ||<center>21,200 ||<center> 21 август 1534 |- | [[Файл:AVR.png|50px]] ||<center> '''[[Авейру]]''' ||<center>Aveiro ||<center>67,003 ||<center> 11 апрель 1759 |- | [[Файл:BCL.png|50px]] ||<center> '''[[Барселуш]]''' ||<center>Barcelos ||<center>20,000 ||<center> 6 сентябрь 1928 |- | [[Файл:BRR1.png|50px]] ||<center> '''[[Барейру]]''' ||<center>Barreiro ||<center>50,232 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:BJA.png|50px]] ||<center> '''[[Бежа]]''' ||<center>Beja ||<center>23,475 ||<center> 10 апрель 1521 |- | [[Файл:Brasão de Braga.png|50px]] ||<center> '''[[Брага]]''' ||<center>Braga ||<center>170,250 ||<center> малум туш |- | [[Файл:Brasão de Bragança.png|50px]] ||<center> '''[[Браганса]]''' ||<center>Bragança ||<center>19,998 ||<center> 23 февраль 1464 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Валбон]]''' ||<center>Valbom ||<center>14,100 ||<center> 9 декабрь 2004 |- | [[Файл:VAC1.png|50px]] ||<center> '''[[Вали-ди-Камбра]]''' ||<center>Vale de Cambra ||<center>4,200 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:VLG1.png|50px]] ||<center> '''[[Валонгу]]''' ||<center>Valongo ||<center>27,900 ||<center> 10 август 1990 |- | [[Файл:VPC1.png|50px]] ||<center> '''[[Валпасуш]]''' ||<center>Valpaços ||<center>4,102 ||<center> 24 июнь 1999 |- | [[Файл:VND1.png|50px]] ||<center> '''[[Вендаш-Новаш]]''' ||<center>Vendas Novas ||<center>10,103 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:COA of Viana do Castelo.svg|50px]] ||<center> '''[[Виана ду Кащелу]]''' ||<center>Viana do Castelo ||<center>36,750 ||<center> 20 январь 1848 |- | [[Файл:VIS.png|50px]] ||<center> '''[[Визеу]]''' ||<center>Viseu ||<center>50,583 ||<center> малум туш |- | [[Файл:VIZ.png|50px]] ||<center> '''[[Визела]]''' ||<center>Vizela ||<center>10,100 ||<center> 1 сентябрь 1998 |- | [[Файл:PST1.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Балейра]]''' ||<center>Vila Baleira ||<center>4,475 ||<center> 2 август 1996 |- | [[Файл:VCD1.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-ду-Конди]]''' ||<center>Vila do Conde ||<center>32,257 ||<center> 1 февруари 1988 |- | [[Файл:Vila Nova de Gaia COA.svg|50px]] ||<center> '''[[Вила-Нова-ди-Гая]]''' ||<center>Vila Nova de Gaia ||<center>178,526 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:STC-sandre.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Нова-ди-Санту-Андре]]''' ||<center>Vila Nova de Santo André ||<center>12,123 ||<center> 26 август 2003 |- | [[Файл:VNF1.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Нова-ди-Фамиликан]]''' ||<center>Vila Nova de Famalicão ||<center>30,100 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:VLF1.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Нова-ди-Фош-Коа]]''' ||<center>Vila Nova de Foz Côa ||<center>3,303 ||<center> 12 июль 1997 |- | [[Файл:VRL.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Реал]]''' ||<center>Vila Real ||<center>27,250 ||<center> 20 июль 1925 |- | [[Файл:VRS1.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Реал-ди-Санту-Антониу]]''' ||<center>Vila Real de Santo António ||<center>11,000 ||<center> 19 апрель 1988 |- | [[Файл:VFX1.png|50px]] ||<center> '''[[Вила-Франка-ди-Шира]]'''||<center>Vila Franca de Xira ||<center>19,000 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Гандра]]''' ||<center>Gandra ||<center>5,200 ||<center>26 август 2003 |- | [[Файл:ILH-gafanhanazare1.png|50px]] ||<center> '''[[Гафанья-да-Назарэ]]''' ||<center>Gafanha da Nazaré ||<center>14,021 ||<center>21 июль 2001 |- | [[Файл:GMR.png|50px]] ||<center> '''[[Гимарайнш]]''' ||<center>Guimarães ||<center>52,181 ||<center>23 июнь 1853 |- | [[Файл:GVA1.png|50px]] ||<center> '''[[Говея]]''' ||<center>Gouveia ||<center>3,500 ||<center>1 февраль 1988 |- | [[Файл:GDM1.png|50px]] ||<center> '''[[Гондомар]]''' ||<center>Gondomar ||<center>25,000 ||<center>16 август 1991 |- | [[Файл:GRD.png|50px]] ||<center> '''[[Гуарда]]'''||<center>Guarda ||<center>32,274 ||<center> 27 ноември 1199 |- | [[Файл:EVR.png|50px]] ||<center> '''[[Эвора]]''' ||<center>Évora ||<center>46,417 ||<center>малум туш |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Эшмориш]]'''|| <center>Esmoriz||<center>11,200 ||<center> 2 юли 1993 |- | [[Файл:ELV.png|50px]] ||<center> '''[[Элваш]]''' ||<center>Elvas ||<center>28,106 ||<center> 3 апрель 1513 |- | [[Файл:ENT1.png|50px]] ||<center> '''[[Энтронкаменту]]''' ||<center>Entroncamento ||<center>20,065 ||<center> 16 август 1991 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Эрмезинде]]''' ||<center>Ermesinde ||<center>40,139 ||<center> 10 август 1990 |- | [[Файл:ESP1.png|50px]] ||<center> '''[[Эшпинью]]''' ||<center>Espinho ||<center>10,500 ||<center>16 июнь 1973 |- | [[Файл:EPS1.png|50px]] ||<center> '''[[Эшпозенди]]''' ||<center>Esposende ||<center>9,148 ||<center>2 июль 1993 |- | [[Файл:ETR.png|50px]] ||<center> '''[[Эштаррежа]]''' ||<center>Estarreja ||<center>7,000 ||<center>9 декабрь 2004 |- | [[Файл:ETZ.png|50px]] || <center>'''[[Эштремош]]''' ||<center>Estremoz ||<center>9,011 ||<center> 31 август 1926 |- | [[Файл:ILH1.png|50px]] ||<center> '''[[Ильяву]]''' ||<center>Ílhavo ||<center>17,200 ||<center>9 август 1990 |- | [[Файл:CLD.png|50px]] ||<center> '''[[Калдаш-да-Раинья]]''' ||<center>Caldas da Rainha ||<center>30,006 ||<center> 26 август 1927 |- | [[Файл:CMT1.png|50px]] ||<center> '''[[Камара-ди-Лобуш]]''' ||<center>Câmara de Lobos ||<center>16,842 ||<center> 2 август 1996 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Канису]]''' ||<center>Caniço ||<center>11,586 ||<center> 9 июнь 2005 |- | [[Файл:CNT1.png|50px]] ||<center> '''[[Кантаньеди]]''' ||<center>Cantanhede ||<center>7,066 ||<center> 16 август 1991 |- | [[Файл:CTX1.png|50px]] ||<center> '''[[Карташу]]''' ||<center>Cartaxo ||<center>10,115 ||<center> 30 август 1995 |- | [[Файл:LLE-quarteira1.png|50px]] ||<center> '''[[Картейра]]''' ||<center>Quarteira ||<center>21,000 ||<center> 24 юнь 1999 |- | [[Файл:CTB.png|50px]] ||<center> '''[[Каштелу-Бранку]]''' ||<center>Castelo Branco||<center>34,525 ||<center> 20 март 1771 |- | [[Файл:SNT-queluz.png|50px]] ||<center> '''[[Келуш]]''' ||<center>Queluz ||<center>116,124||<center> 24 июль 1997 |- | [[Файл:CVL.png|50px]] ||<center> '''[[Ковильян]]''' ||<center>Covilhã ||<center>36,147 ||<center> 20 октябрь 1870 |- | [[Файл:CBR.png|50px]]||<center> '''[[Коимбра]]''' ||<center>Coimbra ||<center>138,540 ||<center>малум туш |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Кошта-да-Капарика]]''' ||<center>Costa da Caparica ||<center>14,100 ||<center>9 декабрь 2004 |- | [[Файл:LGA1.png|50px]] ||<center> '''[[Лагоа]]''' ||<center>Lagoa ||<center>5,000 ||<center>12 июль 2001 |- | [[Файл:LGS.png|50px]] ||<center> '''[[Лагуш]]''' ||<center>Lagos ||<center>20,000|| <center>27 январь 1573 |- | [[Файл:LMG.png|50px]] ||<center> '''[[Ламегу]]''' ||<center>Lamego ||<center>12,000 ||<center>малум туш |- | [[Файл:Escudo de Leiria.svg|50px]] ||<center> '''[[Лейрия]]''' ||<center>Leiria ||<center>50,264 ||<center>13 июнь 1545 |- | [[Файл:LSB.png|50px]] ||<center> '''[[Лиссабон]]''' ||<center>Lisboa ||<center>508,209 ||<center>малу туш |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Лиша]]''' ||<center>Lixa ||<center>5,500 ||<center> 30 август 1995 |- | [[Файл:LLE1.png|50px]] ||<center> '''[[Лоле]]''' ||<center>Loulé ||<center>24,000||<center> 1 февраль 1988 |- | [[Файл:LRS.png|50px]] ||<center> '''[[Лореш]]''' ||<center>Loures ||<center>26,000||<center> <center>9 август 1990 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Лороза]]''' ||<center>Lourosa ||<center>11,300 ||<center> 12 июль 2001 |- | [[Файл:MAI1.png|50px]] ||<center> '''[[Майа (Порту)|Майа]]''' ||<center>Maia ||<center>40,000||<center> 23 август 1986 |- | [[Файл:MGL1.png|50px]] ||<center> '''[[Мангуалди]]''' ||<center>Mangualde ||<center>8,107 ||<center> 12 июль 2001 |- | [[Файл:MGR1.png|50px]] ||<center> '''[[Маринья-Гранди]]''' ||<center>Marinha Grande ||<center>29,100 ||<center> 19 апрель 1988 |- | [[Файл:MCN2.png|50px]] ||<center> '''[[Марку-ди-Канавезиш]]''' ||<center>Marco de Canaveses ||<center>9,000 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:MCD1.png|50px]] ||<center> '''[[Маседу-ди-Кавалейруш]]''' ||<center>Macedo de Cavaleiros ||<center>7,800 ||<center> 24 июнь 1999 |- | [[Файл:MTS1.png|50px]] ||<center> '''[[Матозиньюш]]''' ||<center>Matosinhos ||<center>47,703 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:MCH1.png|50px]] ||<center> '''[[Машику]]''' ||<center>Machico ||<center>13,700||<center> 2 август 1996 |- | [[Файл:MLD.png|50px]] ||<center> '''[[Меальяда]]''' ||<center>Mealhada ||<center>5,500 ||<center> 26 август 2003 |- | [[Файл:MDA-mêda.JPG|50px]] ||<center> '''[[Меда]]''' ||<center>Mêda ||<center>2,004 ||<center> 9 декабрь 2004 |- | [[Файл:Coat of arms of Miranda do Douro.svg|50px]] ||<center>'''[[Миранда-ду-Дору]]''' ||<center>Miranda do Douro ||<center>2,000 ||<center> 10 июль 1545 |- | [[Файл:MDL1.png|50px]] ||<center> '''[[Мирандела]]''' ||<center>Mirandela ||<center>11,000 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:MMN1.png|50px]] ||<center> '''[[Монтемор-у-Нову]]''' ||<center>Montemor-o-Novo ||<center>14,000 ||<center> 18 апрель 1988 |- | [[Файл:MTJ.png|50px]] ||<center> '''[[Монтижу]]''' ||<center>Montijo ||<center>30,486 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:MRA1.png|50px]] ||<center> '''[[Мора (Португалия)|Мора]]''' ||<center>Moura ||<center>10,000 ||<center> 1 февраль 1988 |- | [[Файл:Brasão de município de Ovar.png|50px]] ||<center> '''[[Овар]]''' ||<center>Ovar ||<center>18,900 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:ODV-odivelas.png|50px]] ||<center> '''[[Одивелаш]]''' ||<center>Odivelas ||<center>54,500 ||<center> 10 август 1990 |- | [[Файл:OAZ.png|50px]] ||<center> '''[[Оливейра-ди-Аземейш]]''' ||<center>Oliveira de Azeméis ||<center>15,000 ||<center> 16 май 1984 |- | [[Файл:OBR1.png|50px]] ||<center> '''[[Оливейра-ду-Байру]]''' ||<center>Oliveira do Bairro ||<center>5,005||<center> 26 август 2003 |- | [[Файл:OHP1.png|50px]] ||<center> '''[[Оливейра-ду-Ошпитал]]'''||<center>Oliveira do Hospital ||<center>4,400 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:OLH2.png|50px]] ||<center> '''[[Ольян]]-да-Рештаурасан''' ||<center>Olhão da Restauração ||<center>31,100 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:VNO1.png|50px]] ||<center> '''[[Орен (Португалия)|Орен]]''' ||<center>Ourém ||<center>11,100 ||<center> 16 август 1991 |- | [[Файл:HRT.png|35px]] ||<center> '''[[Орта]]''' ||<center>Horta||<center>9,000 ||<center>4 июль 1833 |- | [[Файл:PRD1.png|50px]] ||<center> '''[[Паредеш]]''' ||<center>Paredes ||<center>12,500 ||<center> 16 август 1991 |- | [[Файл:PFR1.png|50px]] ||<center> '''[[Пасуш-ди-Феррейра]]''' ||<center>Paços de Ferreira ||<center>9,000 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:PRG.png|50px]] ||<center> '''[[Пезу-да-Регуа]]''' ||<center>Peso da Régua ||<center>10,000 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:Brasão de Penafiel.png|50px]] ||<center> '''[[Пенафиел]]''' ||<center>Penafiel ||<center>10,000 ||<center> 3 март 1770 |- |||<center> '''[[Пениши]]''' ||<center>Peniche ||<center>17,500 ||<center> 1 февраль 1988 |- | [[Файл:PNH.png|50px]] ||<center> '''[[Пиньел]]''' ||<center>Pinhel ||<center>3,500 ||<center> 25 август 1770 |- | [[Файл:VFX-povoasiria1.png|50px]] ||<center> '''[[Повуа-ди-Санта-Ирия]]''' ||<center>Póvoa de Santa Iria||<center>28,000 ||<center> 24 июнь 1999 |- | [[Файл:PVZ2.png|50px]] ||<center> '''[[Повуа-ди-Варзин]]''' ||<center>Póvoa de Varzim ||<center>38,257 ||<center> 16 июнь 1973 |- | [[Файл:PBL1.png|50px]] ||<center> '''[[Помбал]]''' ||<center>Pombal ||<center>18,500 ||<center> 16 август 1991 |- | [[Файл:PDL.png|50px]] ||<center> '''[[Понта-Делгада]]''' ||<center>Ponta Delgada ||<center>46,102||<center> 2 апрель 1546 |- | [[Файл:PSR.png|50px]] ||<center> '''[[Понти-ди-Сор]]''' ||<center>Ponte de Sor ||<center>11,000||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:PTG.png|50px]] ||<center> '''[[Порталегри]]''' ||<center>Portalegre ||<center>15,700||<center> 23 май 1550 |- | [[Файл:PTM.png|50px]] ||<center> '''[[Портиман]]''' ||<center>Portimão ||<center>40,700||<center> 11 декабрь 1924 |- | [[Файл:PRT.png|50px]] ||<center> '''[[Порту]]''' ||<center>Porto ||<center>240,227||<center>малум туш |- | [[Файл:VPV1.png|50px]] ||<center> '''[[Прая-да-Витория]]'''||<center>Praia da Vitória ||<center>6,500 ||<center> 20 июнь 1981 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Ребордоза]]''' ||<center>Rebordosa ||<center>12,100 ||<center> 26 август 2003 |- | [[Файл:RMZ.png|50px]] ||<center> '''[[Регенгуш-ди-Монсараш]]'''||<center>Reguengos de Monsaraz ||<center>7,900 ||<center> 9 декабрь 2004 |- | [[Файл:RGR1.png|50px]] ||<center> '''[[Рибейра-Гранди]]''' ||<center>Ribeira Grande ||<center>6,350 ||<center> 29 июнь 1981 |- | [[Файл:RMR1.png|50px]] ||<center> '''[[Риу-Майор]]''' ||<center>Rio Maior ||<center>11,102 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Риу-Тинту]]''' ||<center>Rio Tinto ||<center>61,227 ||<center> 30 август 1995 |- | [[Файл:SBG.png|50px]] ||<center> '''[[Сабугал]]''' ||<center>Sabugal ||<center>2,300 ||<center> 9 декабрь 2004 |- | [[Файл:LRS-sacavem.png|50px]] ||<center> '''[[Сакавен]]''' ||<center>Sacavém ||<center>17,000 ||<center> 4 июнь 1997 |- | [[Файл:SCD1.png|50px]] ||<center> '''[[Санта-Комба-Дан]]''' ||<center>Santa Comba Dão ||<center>3,200 ||<center> 24 июнь 1999 |- | [[Файл:SCR1.png|50px]]||<center> '''[[Санта-Круш]]''' ||<center>Santa Cruz ||<center>6,500 ||<center> 2 август 1996 |- | [[Файл:VFR1.png|50px]] ||<center> '''[[Санта-Мария-да-Фейра]]''' ||<center>Santa Maria da Feira ||<center>16,900 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:STN1.png|50px]] ||<center> '''[[Сантана (Португалия)|Сантана]]''' ||<center>Santana ||<center>3,300 ||<center> 1 январь 2001 |- | [[Файл:STR.png|50px]] ||<center> '''[[Сантарен]]''' ||<center>Santarém ||<center>30,100 ||<center> 24 декабрь 1868 |- | [[Файл:STC1.png|50px]] ||<center> '''[[Сантьягу-ду-Касен]]''' ||<center>Santiago do Cacém ||<center>7,753 ||<center> 16 август 1991 |- | [[Файл:STS1.png|50px]] ||<center> '''[[Санту-Тирсу]]''' ||<center>Santo Tirso ||<center>14,100 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:Brasão de São João da Madeira.png|50px]] ||<center> '''[[Сан-Жуан-да-Мадейра]]''' ||<center>São João da Madeira ||<center>21,102 ||<center> 28 июнь 1984 |- | [[Файл:MTS-smamedeinfesta1.png|50px]] ||<center> '''[[Сан-Мамеди-ди-Инфешта]]''' ||<center>São Mamede de Infesta ||<center>27,000 ||<center> 12 июль 2001 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Сан-Салвадор-ди-Лорделу]]''' ||<center>São Salvador de Lordelo||<center>11,000 ||<center> 26 август 2003 |- | [[Файл:SEI1.png|50px]] ||<center> '''[[Сея]]''' ||<center>Seia ||<center>7,000 ||<center> 23 август 1986 |- | [[Файл:SRP.png|50px]] ||<center> '''[[Серпа]]''' ||<center>Serpa ||<center>9,990||<center> 26 август 2003 |- | [[Файл:Coat of arms of Setúbal.svg|50px]] ||<center> '''[[Сетубал]]'''||<center>Setúbal ||<center>120,636||<center> 19 апрель 1860 |- | [[Файл:Brasão de Seixal.png|50px]] ||<center> '''[[Сейшал]]''' ||<center>Seixal ||<center>31,101 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:SLV.png|50px]] ||<center> '''[[Силвиш]]''' ||<center>Silves ||<center>11,000 ||<center>малум туш |- | [[Файл:SNS1.png|50px]] ||<center> '''[[Синиш]]''' ||<center>Sines ||<center>15,555 ||<center> 12 июль 1997 |- | [[Файл:TRC.png|50px]] ||<center> '''[[Тарока]]''' ||<center>Tarouca ||<center>3,200 ||<center> 9 декабрь 2004 |- | [[Файл:TVR.png|50px]] ||<center> '''[[Тавира]]''' ||<center>Tavira ||<center>13,300 ||<center> 16 март 1520 |- | [[Файл:TMR.png|50px]] ||<center> '''[[Томар]]''' ||<center>Tomar ||<center>20,000 ||<center> 12 февраль 1844 |- | [[Файл:TND1.png|50px]] ||<center> '''[[Тондела]]''' ||<center>Tondela ||<center>10,120 ||<center> 1 февраль 1988 |- | [[Файл:TVD1.png|50px]] ||<center> '''[[Ториш-Ведраш]]''' || <center>Torres Vedras||<center>27,200 ||<center> 3 февраль1979 |- | [[Файл:TNV1.png|50px]] ||<center> '''[[Ториш-Новаш]]''' ||<center>Torres Novas ||<center>14,900 ||<center> 14 август 1985 |- | [[Файл:TCS.png|50px]] ||<center> '''[[Транкозу]]''' ||<center>Trancoso||<center>3,350 ||<center> 9 декабрь 2004 |- | [[Файл:TRF.png|50px]] ||<center> '''[[Трофа]]''' ||<center>Trofa ||<center>22,000 ||<center> 2 июль 1993 |- | [[Файл:Faroarms.svg|50px]] ||<center> '''[[Фару]]''' ||<center>Faro ||<center>43,757 ||<center> 7 сентябрь 1540 |- | [[Файл:Coat of Arms Fatima.svg|50px]] ||<center> '''[[Фатима (шегьер)|Фатима]]'''||<center>Fátima ||<center>10,302 ||<center> 12 июль 1997 |- | [[Файл:FAF1.png|50px]] ||<center> '''[[Фафи]]''' ||<center>Fafe ||<center>15,323 ||<center> 23 август 1986 |- | [[Файл:FLG1.png|50px]] ||<center> '''[[Фелгейраш]]''' ||<center>Felgueiras ||<center>15,100||<center>10 август 1990 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Фиайнш (Санта-Мария-да-Фейра)|Фиайнш]]''' ||<center>Fiães ||<center>13,100 ||<center>12 июль 2001 |- | [[Файл:FIG.png|50px]] ||<center> '''[[Фигейра-да-Фош]]''' ||<center>Figueira da Foz ||<center>36,500 ||<center>20 сентябрь 1882 |- | [[Файл:Blank pt CoA city.png|50px]] ||<center> '''[[Фреамунди]]''' ||<center>Freamunde ||<center>7,452 ||<center>12 июль 2001 |- | [[Файл:FND1.png|50px]] ||<center> '''[[Фундан]]''' ||<center>Fundão ||<center>8,957 ||<center>19 апрель 1988 |- | [[Файл:FNC.png|50px]] ||<center> '''[[Фуншал]]''' ||<center>Funchal ||<center>100,526 ||<center>21 август 1508 |- | [[Файл:CHV.png|50px]] ||<center> '''[[Шавиш]]''' ||<center>Chaves ||<center>19,307 ||<center> 18 март 1929 |} == ЭлячӀунар == * {{commons|Cities in Portugal}} [[Категория:Португалия|*]] [[Категория:Португалиядин шегьеррин сиягь|*]] 4udtoh43baanridlc2m1opab7jz7oj1 Астрономия 0 3014 98351 97484 2026-06-06T18:18:27Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98351 wikitext text/x-wiki [[Файл:Crab Nebula.jpg|thumb|right|251px|Гьаббл космосдин телескопдалди чӀугунвай Крабдиз ухшар циф алайвилин суьрет]] '''Астроно́мия''' — [[Цавун тело]]йрин ва абуралди туькӀуьр хьайи системайрин алай чка, [[механикадин юзун]], туькӀуьр хьанвай тегьерни виликфин чирзавай [[Чилер-цавар|каинатдикай]] илим я <ref name="Kononovich-2004-0.1">{{книга|автор=Кононович Э. В., Мороз В. И.|ссылка=http://astro-archive.prao.ru/books/showBook.php?idBook=137|часть=§ 0.1. Предмет и задачи астрономии|заглавие=Общий курс Астрономии|ответственный=Под ред. С. Н. Яшкина, А. А. Соловьёва.|место=М.|издательство=Едиториал УРСС|год=2004|страницы=5|страниц=544}}{{v|2011|08|05}}</ref>. [[Файл:USA.NM.VeryLargeArray.02.jpg|thumb|right|250px|[[Радиотелескоп]]ыар ]] Гьа гьисабдикай яз, астрономияди [[Рагъ]]ни [[Гъед|гъетер]], [[Ракъинин система]]дин [[планета]]ярни абурун [[планетрин спутникар|спутникар]], [[экзопланета|ракъинин къеце авай планетаяр]] (экзопланеты), [[астероид]]ар, [[комета]]яр, [[алпан (астрономия)|алпанар]], [[вакуум|планетринарадин вещество]], [[Циф алайвал|циф алайвилер]], [[гъетеринарадин среда|гъетеринарадин вещество]], [[галактика]]р ва абурун [[галактикайрин кӀватӀалар|кӀватӀалар]], [[пульсар]]ар, [[квазар]]ар, [[ЧӀулав хъалхъам]]ар ва мадни гзаф затӀар чирзава<ref name="Kononovich-2004-0.1" />. == Астрономиядин предметар == * [[Астрометрия]] ** [[Гъетерин кӀватӀалар]] ** [[Цавун сфера]] ** [[Цавун координатрин системаяр]] ** [[Вахт]] * [[Цавун механика]] * [[Астрофизика]] ** [[Гъетерин эволюция]] ** [[Нейтрон гъетер]] а [[ЧӀулав хъалхъамар]] * [[Галактика]]р ** [[Карванд Рехъ]] ** [[Галактикайрин туькӀуьр хьанвай тегьер]] ** [[Галактикайрин эволюция]] * [[Космология]] ** [[Яру алудун]] ** [[Реликт чукӀурун]] ** [[ЧӀехи хъиткьинун|ЧӀехи хъиткьинунин теория]] ** [[Чуьньухай масса|МичӀи вещество]] ** [[МичӀи энергия]] * [[Астрономиядин тарих]] * [[Астрономрин сиягь|Астрономар]] * [[Гьевескаррин астрономия]] * [[Астрономиядин инструментар]] * [[Астрономиядин обсерваторияр]] * [[Астрономиядин символар]] * [[Космонавтика|Космос чирун]] * [[Планетология]] * [[Космонавтика]] == Эдебият == * {{книга |автор = Стивен Маран. |заглавие = Астрономия для «чайников» |оригинал = Astronomy For Dummies |ссылка = |место = М. |издательство = [[Диалектика (издательство)|«Диалектика»]] |год = 2006 |страницы = 256 |isbn = 0-7645-5155-8 }} * {{книга|автор=Повитухин Б. Г.|заглавие=Астрометрия. Небесная механика: Учебное пособие|место=Бийск|издательство=НИЦ БиГПИ|год=1999|страниц=90}} * [http://www.literature.at/elib/index.php5?title=Astronomy_-_A_History_-_George_Forbes_-_1909 Astronomy — A History — G. Forbes — 1909 (eLib Project)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011150832/http://www.literature.at/elib/index.php5?title=Astronomy_-_A_History_-_George_Forbes_-_1909 |date=2008-10-11 }} * [http://tapemark.narod.ru/miroved/index.html К.&nbsp;Л.&nbsp;Баев, В.&nbsp;А&nbsp; Шишаков. «Начатки мироведения» (1947)] * {{книга|автор=[[Фламмарион, Камиль|К. Фламмарион]]|заглавие=Живописная астрономия|ссылка=http://books.google.com/books?id=RtQbHQAACAAJ|место=Санкт-Петербург|год=1900}} * {{книга|автор=[[Фламмарион, Камиль|К. Фламмарион]]|заглавие=[[s:Жители небесных миров (Фламмарион)|Жители небесных миров]]|место=С.-Пб|издательство=Типография А. Траншели|год=1876|том=1-2}} *Forbes, George (1909). History of Astronomy. London: Plain Label Books. ISBN 1-60303-159-6. Available at Project Gutenberg,Google books *Harpaz, Amos (1994). Stellar Evolution. A K Peters, Ltd. ISBN 978-1-56881-012- == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == *[http://www.astronomy2009.org International Year of Astronomy 2009] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200613094238/https://www.astronomy2009.org/ |date=2020-06-13 }} IYA2009 Main website *[http://www.aip.org/history/cosmology/index.htm Cosmic Journey: A History of Scientific Cosmology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081021070242/http://www.aip.org/history/cosmology/index.htm |date=2008-10-21 }} from the American Institute of Physics *[http://www.astronomy.net.nz Southern Hemisphere Astronomy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119030529/http://astronomy.net.nz/ |date=2019-01-19 }} *[http://www.celestiamotherlode.net/catalog/educational.php/ Celestia Motherlode] Educational site for Astronomical journeys through space *[http://www.literature.at/elib/index.php5?title=Astronomy_-_A_History_-_George_Forbes_-_1909 Astronomy – A History – G. Forbes – 1909 (eLibrary Project – eLib Text)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011150832/http://www.literature.at/elib/index.php5?title=Astronomy_-_A_History_-_George_Forbes_-_1909 |date=2008-10-11 }} *[http://www.vega.org.uk/video/subseries/16 Prof. Sir Harry Kroto, NL], Astrophysical Chemistry Lecture Series. 8 Freeview Lectures provided by the Vega Science Trust. *[http://ads.harvard.edu/books/clab/ Core books] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827225704/http://ads.harvard.edu/books/clab/ |date=2007-08-27 }} and [http://ads.harvard.edu/books/claj/ core journals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070827060031/http://ads.harvard.edu/books/claj/ |date=2007-08-27 }} in Astronomy, from the Smithsonian/NASA [[Astrophysics Data System]] {{1000}} [[Категория:Астрономия]] m5ym56p76drrjuqqb270783dp1n5n35 Хунзах район 0 3921 98364 93700 2026-06-07T00:38:49Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98364 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=Хунзах район |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Хунзахский район}} <br /> {{lang-av|Хунзахъ район}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00 |lat_sec =00 |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =0 |райондин картадин алцум = 300 |герб = Coat of Arms of Hunzah district (Dagestan).png |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 120 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Hunzahsky_district_locator_map.png |картадин алцум = |атдин карта = |атдин картадин алцум = |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = |жемятдин жуьре = Администрациядин юкь |жемят = [[Хунзах]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 24 муниципалитетар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Юсупов Саид Камилович |бине эцигай тарих = 1929 йис |статус йисалай = |майдан = 551,91 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 31 908 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +7 87233 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = Khunzakhsky_District |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Хунзах район''' ({{lang-av|Хунзахъ район}}) — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Дагъустан республика]]да авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — [[Хунзах]] хуьр я. == География == Район [[Дагъустан]]дин лап рагъакӀидай пата ала ва [[Гьумбет район|Гьумбет]], [[Ботлих район|Ботлих]], [[Ахвах район|Ахвах]], [[Шамил район|Шамил]], [[Гуниб район|Гуниб]], [[Гергебиль район|Гергебиль]] ва [[Унцукул район|Унцукул]] районрихъ галаз са сергьятра ава. Райондин майдан 551,91 км² я. == Тарих == == Агьалияр == Йисариз килигна Хунзах райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''Йис''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2011 йис|2011]]''' |'''[[2012 йис|2012]]''' |'''[[2013 йис|2013]]''' |'''[[2014 йис|2014]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''Агьалияр''' |30 203 <ref name="Даг2002">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Этносостав населения Дагестана. 2002]</ref> |{{гзаф хьун1}} 31 685 <ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Оценка численности постоянного населения на 1 января]</ref> |{{гзаф хьун1}} 31 685 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 31 798 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 31 856 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |date=2014-04-07 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 31 908 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174528/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=2016-03-05 }}</ref> |} [[2010 йис]]ан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Хунзах райондин миллетрин сиягь:<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |date=2017-10-11 }}</ref> {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- !Халкь !Кьадар, <br />кас. !Пай <br />вири агьалийрикай, % |- |[[аварар]] | align="right" | 30 891 | align="right" | 97 % |- |масабур | align="right" | 800 | align="right" | 3 % |- |вири санлай | align="right" | 31 691 | align="right" | 100,00 % |} == Администрациядин паюнар == Райондик 59 хуьр ва 24 муниципалитетар акатзава ('''къалин''' шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref> # [[Амишта хуьруьнсовет|«Амишта»]] хуьруьнсовет — '''[[Амишта]]''', [[Гондокори]], [[Джалатури]] # [[Амущи Большое хуьруьнсовет|«Амущи Большое»]] хуьруьнсовет — '''[[Амущи Большое]]''', [[Амущи Малое]], [[Аркида]] # [[Ахалчи хуьруьнсовет|«Ахалчи»]] хуьруьнсовет — '''[[Ахалчи]]''', [[Ахтини]], [[Матлас]], [[Тумагари]], [[Химакоро]], [[Цалкита]] # [[Батлаич хуьруьнсовет|«Батлаич»]] хуьруьнсовет — [[Батлаич]], [[Арада]] # [[Буцра хуьруьнсовет|«Буцра»]] хуьруьнсовет — '''[[Буцра]]''' # [[Гацалух хуьруьнсовет|«Гацалух»]] хуьруьнсовет — '''[[Гацалух]]''' # [[Гоцатль Большой хуьруьнсовет|«Гоцатль Большой»]] хуьруьнсовет — '''[[Гоцатль Большой]]''', [[Гоцатль Малый]] # [[Мочох хуьруьнсовет|«Мочох»]] хуьруьнсовет — '''[[Мочох]]''' # [[Мушули хуьруьнсовет|«Мушули»]] хуьруьнсовет — '''[[Мушули]]''' # [[Обода хуьруьнсовет|«Обода»]] хуьруьнсовет — '''[[Обода]]''', [[Гозолоколо]], [[Гортколо]], [[Квами]], [[Нуси]] # [[Оркачи хуьруьнсовет|«Оркачи»]] хуьруьнсовет — '''[[Оркачи]]''' # [[Орота хуьруьнсовет|«Орота»]] хуьруьнсовет — '''[[Орота]]''' # [[Очло хуьруьнсовет|«Очло»]] хуьруьнсовет — [[Очло]], [[Архида]] # [[Самилах хуьруьнсовет|«Самилах»]] хуьруьнсовет — '''[[Самилах]]''', [[Акаро]] # [[Сиух хуьруьнсовет|«Сиух»]] хуьруьнсовет — '''[[Сиух]]''', [[Сентух]] # [[Тануси хуьруьнсовет|«Тануси»]] хуьруьнсовет — '''[[Тануси]]''', [[Хачта]], [[Эбута]] # [[Тлайлух хуьруьнсовет|«Тлайлух»]] хуьруьнсовет — '''[[Тлайлух]]''', [[Текита]], [[Цельмес]] # [[Уздалросо хуьруьнсовет|«Уздалросо»]] хуьруьнсовет — '''[[Уздалросо]]''', [[Кахикал]], [[Тагада]] # [[Харахи хуьруьнсовет|«Харахи»]] хуьруьнсовет — '''[[Харахи]]''' # [[Хариколо хуьруьнсовет|«Хариколо»]] хуьруьнсовет — '''[[Хариколо]]''', [[Ках (Дагъустан)|Ках]], [[Красное Село (Дагъустан)|Красное Село]] # [[Хиндах хуьруьнсовет|«Хиндах»]] хуьруьнсовет — '''[[Хиндах]]''', [[Коло (Дагъустан)|Коло]] # [[Хунзах хуьруьнсовет|«Хунзах»]] хуьруьнсовет — '''[[Хунзах]]''', [[Арани (Хунзах район)|Арани]], [[Баитль]], [[Геничутль]], [[Гонох]], [[Заиб]], [[Накитль (Хунзах район)|Накитль]], [[Хини (Дагъустан)|Хини]], [[Чондотль]] # [[Цада хуьруьнсовет|«Цада»]] хуьруьнсовет — '''[[Цада]]''' # [[Шотода хуьруьнсовет|«Шотода»]] хуьруьнсовет — '''[[Шотода]]''' ==Культура== ==ТӀебиятдин ва тарихдин чкаяр== * Мочох вир. * Тобот чарчар. * [[Цадаса Гьемзет]]а уьмуьр гьалай кӀвал-музей. * Арани кӀеле — XIX виш йисан минара. * «Матлас» (къвезмай чӀаувз Къавкъаздин виридалайни чӀехи курортрикай сад жеда) ==ТӀвар-ван авай ксар== * Дибир-Кади Хунзахви (1742 — 1817) — алим, лингвист ва зари. Араб чӀалан илимрин корифей, зурба алим, авар кхьинар туькӀуьрай кас. * Умма-хан IV — Аваристандин регьбер. * Ахбердил Мугьаммед (1804 — 1843) — [[Имам Шамил]]ан садлагьай муьрид. * Гьемзет-бек (1789 — 1834) — Дагъустандин имам. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/hunzahskiy-rayon Муниципалитеты Дагестана МО "Хунзахский район"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906224742/http://dagmo.ru/hunzahskiy-rayon |date=2014-09-06 }} * [http://khunzakh.ru/ Сайт Хунзахского района] * [http://khunzakh.3dn.ru/ Официальный сайт администрации района] * [http://president.e-dag.ru/component/k2/content/74-hunzahskiy-rayon/ Официальный сайт Президента Республики Дагестан: Хунзахский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402104321/http://president.e-dag.ru/component/k2/content/74-hunzahskiy-rayon/ |date=2015-04-02 }} * [http://tryjenik.3dn.ru/ Хунзахская газета «Сельский труженик»] {{Хунзах райондин агьалийрин пунктар}} {{Дагъустан}} [[Категория:Хунзах район|*]] [[Категория:Дагъустандин районар]] 2oby43iys5nux71kldbzjfoqnklp1wg Физика 0 4230 98362 96639 2026-06-07T00:19:39Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98362 wikitext text/x-wiki [[Файл:CollageFisica.jpg|thumb|Физикадин жуьреба — жуьре гьаларин мисалар]] '''Физика''' (дегь.-грек. φύσις — тӀебиат) — тӀебиатдикай макитрин (илимрин) са хел, материал затӀарин аламдин эволюция, вилик финиф ва туькӀуьрун тайинарзавай, гзафни — гзаф умуми ва асул дибдин къанунар чирзавай макит (илим). == Физикадин хилер == === Макроскопик физика === * [[Механика]] ** [[Классик механика]] ** [[Релятивист механика]] ** [[Механика сплошных сред]] *** [[Гидродинамика]] *** [[Акустика]] * [[Термодинамика]] * [[Оптика]] ** [[Физикадин оптика]] ** [[Кристаллооптика]] ** [[Молекуляр оптика]] ** [[Нелинейная оптика]] * [[Электродинамика]] ** [[Электродинамика сплошных сред]] ** [[Магнитогидродинамика]] ** [[Электрогидродинамика]] === Микроскопик физика === [[Файл:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|thumb|right|250px|Схематическое изображение [[атом]]а [[Литий|лития]].]] * [[Статистикадин физика]] ** [[Статистикадин механика]] * [[Физика конденсированных сред]] ** [[Физика твёрдого тела]] ** [[Физика жидкостей]] ** [[Физика атомов и молекул]] ** [[Физика наноструктур]] * [[Квантовая физика]] ** [[Квантовая механика]] ** [[Квантовая теория поля]] ** [[Квантовая электродинамика]] ** [[Квантовая хромодинамика]] ** [[Теория струн]] * [[Ядерная физика]] ** [[Физика гиперядер]] * [[Физика высоких энергий]] * [[Физика элементарных частиц]] === Разделы физики на стыке наук === * [[Агрофизика]] * [[Акустооптика]] * [[Астрофизика]] * [[Биофизика]] * [[Геофизика]] * [[Космология]] * [[Математическая физика]] * [[Материаловедение]] * [[Медицинская физика]] * [[Радиофизика]] * [[Техническая физика]] * [[Теория колебаний]] * [[Теория динамических систем]] * [[Химическая физика]] * [[Физика атмосферы]] * [[Физика плазмы]] * [[Физическая химия]] * [[Физика Земли]] == Виридалай метлеб авай журналар == Урусатдин * [[Успехи физических наук (журнал)|Успехи физических наук]] (УФН) * [[Журнал экспериментальной и теоретической физики]] (ЖЭТФ) * [[Письма в Журнал экспериментальной и теоретической физики|Письма в ЖЭТФ]] * [http://www.mathnet.ru/php/journal.phtml?jrnid=tmf&option_lang=rus Теоретическая и математическая физика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121014234154/http://www.mathnet.ru/php/journal.phtml?jrnid=tmf&option_lang=rus |date=2012-10-14 }} Гъурбатдин * [[Nature Physics]] * [[Журналы Американского физического общества]] ** [[Physics]] — короткие обзорные статьи по результатам, опубликованным в других журналах общества. ** [[Reviews of Modern Physics]] (RMP) Публикует обзорные статьи по большим разделам физики ** [[Physical Review Letters]] (PRL) Наиболее престижный (после [[Nature]] и [[Science]]) журнал: короткие статьи по новейшим исследованиям ** [[Physical Review]] (A,B,C,D,E) Статьи разного формата, более подробные, но менее оперативно публикуемые, чем в Phys. Rev. Lett. ** [http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/622784/description#description Annals of Physics] * Журналар [[Американский институт физики|Американского института физики]] ** [[Physics Today]] ** [[Applied Physics Letters]] (APL) ** [[Journal of Applied Physics]] * Европадин журналар ** Journal of Physics (A, B, C …) *** [http://www.iop.org/EJ/journal/JPhysA Journal of Physics A: Mathematical and Theoretical] *** [http://www.iop.org/EJ/journal/JPhysCM Journal of Physics: Condensed Matter] ** [http://www.iop.org/EJ/njp New Journal of Physics] ** Physica (A, B, C …) *** [http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/505702/description#description Physica A] ** [http://www.elsevier.com/wps/find/journaldescription.cws_home/505705/description#description Physics Letters A] ** Europhysics Letters ** Zeitschrift für Physik Именно в этом журнале публиковались Эйнштейн, Гейзенберг, Планк… ** Nuovo cimento (A, B, C …) ** [http://www.springer.com/physics/journal/10701 Foundations of Physics] * Макитдин (илимдин) журналар ** [[Квант (журнал)|Квант]] ** [http://physicsweb.org/ Physics World]{{Deadlink|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{1000}} [[Категория:Физика| ]] 1teid5pnaau9fr6lftc75sp1qat8w8f Шамил район 0 7586 98367 94016 2026-06-07T01:15:51Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98367 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=Шамил район |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Шамильский район}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00 |lat_sec =00 |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =0 |райондин картадин алцум = 300 |герб = Coat_of_Arms_of_Shamilsky_rayon_(Dagestan).jpg |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 120 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Shamilsky_district_locator_map.png |картадин алцум = |атдин карта = |атдин картадин алцум = |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = |жемятдин жуьре = Администрациядин юкь |жемят = [[Хебда]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 25 муниципалитетар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Асиятилов Магомед Суракатович |бине эцигай тарих = 1929 йис |статус йисалай = |майдан = 920 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 28 767 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]], [[ахвахар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +7 87259 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = Shamilsky_District |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Шамил район''' (1960 йисал кьван — Кахиб район, 1994 йисал кьван — Советский район) — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Дагъустан республика]]да авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — [[Хебда]] хуьр я. == География == Район [[Дагъустан]]дин рагъакӀидай пата ала ва [[Ахвах район|Ахвах]], [[Хунзах район|Хунзах]], [[Гуниб район|Гуниб]], [[ЧӀарода район|ЧӀарода]], [[Тлярата район|Тлярата]] ва [[ЦӀумада район|ЦӀумада]] районрихъ галаз са сергьятра ава. Райондин майдан 920 км² я. == Тарих == ЦИК ДАССР-дин Президиумдин [[1928 йис]]ан 22 ноябрьдин къарардив, виликан [[Авар округ|Авар]], [[Анди округ|Анди]] ва [[Гуниб округ|Гуниб]] округар алай чилерал, администрациядин юкь [[Урада (Дагъустан)|Урада]] хуьр алаз '''Кахиб район''' арадал гъанвай. [[1932 йис]]уз райондин администрация [[Кахиб]] хуьруьз тухванай. [[1960 йис]]уз РСФСР ПВС-дин къарардалди райондин тӀвар '''Советскийдиз''' дегишарнай ва администрациядин юкь хьиз Советское хуьр тайинарнай. [[1994 йис]]уз Дагъустан Республикадин Вини Советдин Президиумдин къарардалди райондиз Шамил район тӀвар эцигнай ва Советское хуьруьн тӀвар [[Хебда]]диз дегишарнай. == Агьалияр == Йисариз килигна Шамил райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''Йис''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2011 йис|2011]]''' |'''[[2012 йис|2012]]''' |'''[[2013 йис|2013]]''' |'''[[2014 йис|2014]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''Агьалияр''' |26 053 <ref name="Даг2002">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Этносостав населения Дагестана. 2002]</ref> |{{гзаф хьун1}} 28 187 <ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Оценка численности постоянного населения на 1 января]</ref> |{{гзаф хьун1}} 28 251 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 28 348 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 28 457 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |date=2014-04-07 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 28 767 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174528/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=2016-03-05 }}</ref> |} [[2010 йис]]ан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Шамил райондин миллетрин сиягь:<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |date=2017-10-11 }}</ref> {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- !Халкь !Кьадар, <br />кас. !Пай <br />вири агьалийрикай, % |- |[[аварар]] | align="right" | 27 744 | align="right" | 99 % |- |* [[ахвахар]] | align="right" | … | align="right" | … |- |масабур | align="right" | 378 | align="right" | 1 % |- |вири санлай | align="right" | 28 122 | align="right" | 100,00 % |} Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла ахвахар аварар хьиз къейд авунай. == Администрациядин паюнар == Райондик 25 муниципалитетар (хуьруьнсоветар) ва 52 хуьр акатзава ('''яцӀу''' шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref> # [[Андых хуьруьнсовет|«Андых»]] хуьруьнсовет — '''[[Андых]]''' # [[Ассаб хуьруьнсовет (Дагъустан)|«Ассаб»]] хуьруьнсовет — '''[[Ассаб]]''' # [[Вини Батлух хуьруьнсовет|«Вини Батлух»]] хуьруьнсовет — '''[[Вини Батлух]]''' # [[Батлух хуьруьнсовет|«Батлух»]] хуьруьнсовет — '''[[Агъа Батлух]]''', [[Заната]] # [[Гента хуьруьнсовет|«Гента»]] хуьруьнсовет — '''[[Гента]]''' # [[Гоготль хуьруьнсовет|«Гоготль»]] хуьруьнсовет — '''[[Гоготль]]''' # [[Голотль хуьруьнсовет|«Голотль»]] хуьруьнсовет — '''[[Голотль]]''', [[Датуна]] # [[Гоор хуьруьнсовет|«Гоор»]] хуьруьнсовет — '''[[Гоор (Дагъустан)|Гоор]]''', [[Гоор-Хиндах]] # [[Дагбаш хуьруьнсовет|«Дагбаш»]] хуьруьнсовет — '''[[Дагбаш]]''' # [[Кахиб хуьруьнсовет|«Кахиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Кахиб]]''', [[Вини Колоб]], [[Агъа Колоб]], [[Бакдаб]], [[Мокода]], [[Ракутли]], [[Хамакал]], [[Киэних]], [[Хорода (Шамил район)|Хорода]] # [[Куаниб хуьруьнсовет|«Куаниб»]] хуьруьнсовет — '''[[Куаниб]]''', [[Нитаб]] # [[Могох хуьруьнсовет (Шамил район)|«Могох»]] хуьруьнсовет — '''[[Могох (Шамил район)|Могох]]''' # [[Мачада хуьруьнсовет|«Мачада»]] хуьруьнсовет — '''[[Мачада]]''' # [[Ратлуб хуьруьнсовет|«Ратлуб»]] хуьруьнсовет — '''[[Ратлуб]]''' # [[Ругельда хуьруьнсовет|«Ругельда»]] хуьруьнсовет — '''[[Ругельда]]''', [[Мусрух]], [[Хиндах (Шамил район)|Хиндах]], [[Сомода]], [[Хонох (Шамил район)|Хонох]], [[Урчух]] # [[Телетль хуьруьнсовет|«Телетль»]] хуьруьнсовет — '''[[Телетль]]''', [[Тлезда]], [[Геницуриб]] # [[Тидиб хуьруьнсовет|«Тидиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Тидиб]]''', [[Накитль (Шамил район)|Накитль]] # [[Тлянуб хуьруьнсовет|«Тлянуб»]] хуьруьнсовет — '''[[Тлянуб]]''' # [[Тогох хуьруьнсовет|«Тогох»]] хуьруьнсовет — '''[[Вини Тогох]]''', [[Агъа Тогох]], [[Зиуриб]], [[Митлиуриб]] # [[Урада хуьруьнсовет|«Урада»]] хуьруьнсовет — '''[[Урада (Дагъустан)|Урада]]''', [[Тлях]], [[Гидатлинский Мост]], [[Урадаколоб]], [[Равкватль]] # [[Уриб хуьруьнсовет|«Уриб»]] хуьруьнсовет — '''[[Уриб]]''' # [[Хебда хуьруьнсовет|«Хебда»]] хуьруьнсовет — '''[[Хебда]]''' # [[Хотода хуьруьнсовет|«Хотода»]] хуьруьнсовет — '''[[Хотода]]''' # [[Хучада хуьруьнсовет|«Хучада»]] хуьруьнсовет — '''[[Хучада]]''' # [[Цекоб хуьруьнсовет|«Цекоб»]] хуьруьнсовет — '''[[Цекоб]]''' ==Экономика== Райондин экономикадин асул хилерикай сад хуьруьн майишат я. ==Тарихдин чкаяр== [[File:24-1 (копия)1. Старый Кахиб.JPG|thumb|right|200px|ЦӀуру Кахиб]] Районда республикадин метлеб авай 25 тарихдин имаратар ава: XII — XVII виш йисарин сурар, чилин кӀаник галай дараматар, шейгьрин сурун къванер, XI — XV виш йисариз талукь тир [[петроглифар]]. Районда 80 архитектурадин имаратар ава, абурукай 17 федерал, амайбурни республикадин метлеб авайбур я. Абурун арада XVI — XVII виш йисарин къаравулдин минараяр, ХӀ виш йисан [[Датун клиса]] ва мсб. Районда XVII — XVIII виш йисарин къене эцигнай 20 кьван мискӀинар ава. 30 пара археологиядин имаратар ава: Гинчи сурар, Занати сурар, Хотодинское поселение, Росох ва Чолод инсанар яшамиш хьайи чкаяр ва мсб. ==ТӀвар-ван авай ксар== == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://president.e-dag.ru/component/k2/content/78-shamilskiy-rayon/ Официальный сайт президента Республики Дагестан: Шамильский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306045117/http://president.e-dag.ru/component/k2/content/78-shamilskiy-rayon/ |date=2021-03-06 }} * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon Шамильский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} {{Дагъустан}} [[Категория:Шамил район|*]] [[Категория:Дагъустандин районар]] 6nqe41dlgdk2csg95bgb2dfyiwy28e9 ЧӀарода район 0 7588 98366 94011 2026-06-07T01:10:33Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98366 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=ЧӀарода район |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Чародинский район}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00 |lat_sec =00 |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =0 |райондин картадин алцум = 300 |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 120 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Charodinsky_district_locator_map.png |картадин алцум = |атдин карта = |атдин картадин алцум = |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = |жемятдин жуьре = Администрациядин юкь |жемят = [[Цуриб]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 13 муниципалитетар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Ибрагимов Магомедгаджи Ибрагимович |бине эцигай тарих = 1929 йис |статус йисалай = |майдан = 1010 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 12 149 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]], [[арчияр]], [[даргияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +7 87266 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = Charodinsky_District |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''ЧӀарода район''' ({{lang-ru|Чародинский район}}, {{lang-av|ЧӀарада район}}) — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Дагъустан республика]]да авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — [[Цуриб]] хуьр я. == География == Район [[Дагъустан]]дин рагъакӀидай пата ала ва [[Гуниб район|Гуниб]], [[Лак район|Яхул]], [[Тлярата район|Тлярата]], [[Рутул район|Рутул]] ва [[Шамил район|Шамил]] районрихъ галаз са сергьятра ава. Райондин майдан 1010 км² я. == Тарих == Райодин бине ВЦИК ДАССР-дин Президиумдин 03.06.1929 тарихдин къарардив [[1929 йис]]уз кутунай. == Агьалияр == Йисариз килигна ЧӀарода райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''Йис''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2011 йис|2011]]''' |'''[[2012 йис|2012]]''' |'''[[2013 йис|2013]]''' |'''[[2014 йис|2014]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''Агьалияр''' |11 792 <ref name="Даг2002">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Этносостав населения Дагестана. 2002]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 11 749 <ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Оценка численности постоянного населения на 1 января]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 11 741 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 11 754 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 11 911 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |date=2014-04-07 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 12 149 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174528/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=2016-03-05 }}</ref> |} [[2010 йис]]ан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, ЧӀарода райондин миллетрин сиягь:<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |date=2017-10-11 }}</ref> {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- !Халкь !Кьадар, <br />кас. !Пай <br />вири агьалийрикай, % |- |[[аварар]] | align="right" | 11 459 | align="right" | 97 % |- |* [[арчияр]] | align="right" | … | align="right" | … |- |[[яхулар]] | align="right" | 179 | align="right" | 1,5 % |- |масабур | align="right" | 120 | align="right" | 1 % |- |вири санлай | align="right" | 11 777 | align="right" | 100,00 % |} Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла арчияр аварар хьиз къейд авунай. == Администрациядин паюнар == Райондик 13 муниципалитетар (хуьруьнсоветар) ва 53 хуьр акатзава ('''къалин''' шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref> # [[Арчиб хуьруьнсовет|«Арчиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Арчиб]]''', [[Алчуниб]], [[Калиб]], [[Кесериб]], [[Кубатль]], [[Хилих]], [[Хитаб]] # [[Гилиб хуьруьнсовет|«Гилиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Гилиб]]''', [[Гоаб]], [[Доронуб]], [[Карануб]], [[Кутих]], [[Ритляб]], [[Тляробазутль]], [[Цемер]] # [[Гочада хуьруьнсовет|«Гочада»]] хуьруьнсовет — '''[[Гочада]]''', [[Гунух]], [[Мурух]], [[Талух]], [[Тлярош]] # [[Гочоб хуьруьнсовет|«Гочоб»]] хуьруьнсовет — '''[[Гочоб]]''', [[Урух-Сота]] # [[Дусрах хуьруьнсовет|«Дусрах»]] хуьруьнсовет — '''[[Дусрах]]''', [[Косрода]], [[Могроб]], [[Чанаб]], [[Чвадаб]], [[Чильдаб]], [[Читаб]] # [[Ириб хуьруьнсовет|«Ириб»]] хуьруьнсовет — '''[[Ириб]]''', [[Нукуш]], [[Рульдаб]], [[Хинуб]] # [[Магар хуьруьнсовет|«Магар»]] хуьруьнсовет — '''[[Магар (Дагъустан)|Магар]]''', [[Багинуб]], [[Кучраб]], [[Мукутль]], [[Хурух]], [[Ценеб]], [[Чуниб]] # [[Мугурух хуьруьнсовет|«Мугурух»]] хуьруьнсовет — '''[[Мугурух]]''' # [[Сумета хуьруьнсовет|«Сумета»]] хуьруьнсовет — '''[[Сумета]]''', [[Гонтлоб]], [[Сачада]], [[Утлух]], [[Цулда]] # [[Шалиб хуьруьнсовет|«Шалиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Шалиб]]''' # [[Цадах хуьруьнсовет|«Цадах»]] хуьруьнсовет — '''[[Цадах]]''' # [[Цуриб хуьруьнсовет|«Цуриб»]] хуьруьнсовет — '''[[Цуриб]]''' # [[Чарода хуьруьнсовет|«Чарода»]] хуьруьнсовет — '''[[Чарода]]''' ==Экономика== ==Тарихдин чкаяр== ==ТӀвар-ван авай ксар== * Абдулмеджидов Ахмед Дибирович (1923—1944) — СССР-дин кьегьал. * Гайдарбеков Гайдарбек Абдулаевич (род 1976) — Олимпиядин чемпион (бокс, Афинар 2004) * Шарип Шарипов — Олимпиядин чемпион (азад кьуршахар, Лондон 2012) * Курбанов Тинамагомед Алиевич (1925—1996) — Социалист Зегьметдин кьегьал. *Садулаев Абдулрашид Булачевич ( род 1993 ) — Дуьньядин чемпион (азад кьуршахар 2014 ) == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://president.e-dag.ru/component/k2/content/77-charodinskiy-rayon/ Официальный сайт президента Республики Дагестан: Чародинский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210920053444/http://president.e-dag.ru/component/k2/content/77-charodinskiy-rayon/ |date=2021-09-20 }} * [http://dagmo.ru/charodinskiy-rayon ЧӀарода район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140906223438/http://dagmo.ru/charodinskiy-rayon |date=2014-09-06 }} {{ЧӀарода райондин агьалийрин пунктар}} {{Дагъустан}} [[Категория:ЧӀарода район|*]] [[Категория:Дагъустандин районар]] cjvuchl6usssjk9id765flaf1qni7ir Цунта район 0 7590 98365 93706 2026-06-07T00:50:20Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98365 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=Цунта район |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Цунтинский район}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00 |lat_sec =00 |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =0 |райондин картадин алцум = 300 |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 120 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Tsuntinsky_district_locator_map.png |картадин алцум = |атдин карта = |атдин картадин алцум = |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = |жемятдин жуьре = Администрациядин юкь |жемят = [[Кидеро]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 8 муниципалитетар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Магомединов Пахрудин Шахбанович |бине эцигай тарих = 1930 йис |статус йисалай = |майдан = 1327 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 19 093 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[дидояр]], [[бежтаяр]], [[гунзибар]], [[гинухар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +7 87273 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = Tsuntinsky_District |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Цунта район''' — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Дагъустан республика]]да авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — [[Кидеро]] хуьр я. == География == Район [[Дагъустан]]дин лап рагъакӀидай пата ала ва [[ЦӀумада район|ЦӀумада]], [[Тлярата район|Тлярата]] районрихъ, [[Бежта белген]]дихъ ва [[Гуржистан]]дихъ галаз са сергьятра ава. Райондин майдан 1327 км² я. == Тарих == СССР-дин ВЦИК-дин Президиумдин [[1930 йис]]ан 25 декабрь тарихдин къарардалди, [[ЦӀумада район]]дин ирид хуьруьнсоветрикай администрациядин юкь [[Кидеро]] хуьре аваз Цунта район арадал гъанай. [[1935 йис]]уз райцентр [[Шаури]] хуьруьз акъуднай. [[Чеченрин ва ингушрин депортация]]дилай кьулухъ, [[1944 йис]]уз райондин вири агьали [[ЧИАССР]]-дин [[Ведено район]]диз акъудна куьчарнай ва КПСС Дагобкоман къарардалди Цунта район терг авунай ва адан чилер ЦӀумада райондин ихтиярдиз вуганвай. Гуьгъуьнлай, Чеченарни ингушар элкъвена чпин хайи чилер хтайла, [[1955 йис]]ан 15 ноябрьда РСФСР-дин Вини Советдин Президиумдин Къарардалди администрациядин юкь [[Бежта]] хуьре аваз Цунта район гуьнгуьна хъхтунай. [[1992 йис]]уз райондин администрациядин юкь [[Кидеро]] хуьруьз акъуднай. [[2013 йис]]уз Дагъустандин Халкьдин КӀватӀалди кьабулай къарардалди Цунта районда ва Бежта белгенда цӀийи хуьрер арадал гъанай: Цунта районда — [[Цунта]] хуьр, Бежта белгенда — [[Балакури]], [[Жамод]], [[Исоо]]. == Агьалияр == Йисариз килигна Цунта райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''Йис''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2011 йис|2011]]''' |'''[[2012 йис|2012]]''' |'''[[2013 йис|2013]]''' |'''[[2014 йис|2014]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''Агьалияр''' |17 466 <ref name="Даг2002">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Этносостав населения Дагестана. 2002]</ref> |{{гзаф хьун1}} 18 368 <ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Оценка численности постоянного населения на 1 января]</ref> |{{гзаф хьун1}} 18 476 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 18 622 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 18 771 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |date=2014-04-07 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 19 093 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174528/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=2016-03-05 }}</ref> |} [[2010 йис]]ан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Цунта райондин миллетрин сиягь:<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |date=2017-10-11 }}</ref> {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- !Халкь !Кьадар, <br />кас. !Пай <br />вири агьалийрикай, % |- |[[дидояр]] | align="right" | 10 389 | align="right" | 57 % |- |[[бежтаяр]] | align="right" | 5 924 | align="right" | 32 % |- |[[гунзибар]] | align="right" | 901 | align="right" | 5 % |- |[[аварар]] | align="right" | 527 | align="right" | 3 % |- |[[гинухар]] | align="right" | 433 | align="right" | 2 % |- |[[андияр]] | align="right" | 3 | align="right" | 0,2 % |- |[[даргияр]] | align="right" | 10 | align="right" | 0,2 % |- |[[къумукьар]] | align="right" | 8 | align="right" | 0,2 % |- |[[урусар]] | align="right" | 5 | align="right" | 0,2 % |- |масабур | align="right" | 14 | align="right" | 1 % |- |вири санлай | align="right" | 18 282 | align="right" | 100,00 % |} Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла дидояр, бежтинар, гунзибар, гинухар, андияр, аварар хьиз къейд авунай. == Администрациядин паюнар == Райондик 12 муниципалитетар (хуьруьнсоветар) ва 57 хуьр акатзава ('''къалин''' шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref> # [[Кидеро хуьруьнсовет|«Кидеро»]] хуьруьнсовет — '''[[Кидеро]]''', [[Генух]], [[Гутатли]], [[Зехида]] # [[Кимятли хуьруьнсовет|«Кимятли»]] хуьруьнсовет — '''[[Ретлоб]]''', [[Ицирах]], [[Кимятли]], [[Чалях]] # [[Терутли хуьруьнсовет|«Терутли»]] хуьруьнсовет — '''[[Терутли]]''', [[Акды]], [[Асах]], [[Геназох]], [[Иха]], [[Махалотли]], [[Удок]], [[Хора]], [[Цохок]], [[Чаатли]], [[Шия]] # [[Тляцуда хуьруьнсовет|«Тляцуда»]] хуьруьнсовет — '''[[Тляцуда]]''', [[Митлуда]], [[Сагада]], [[Хамаитли]] # [[Хибиятль хуьруьнсовет|«Хибиятль»]] хуьруьнсовет — '''[[Хибиятль]]''', [[Вициятль]], [[Хупри]], [[Эльбок]] # [[Шаитли хуьруьнсовет|«Шаитли»]] хуьруьнсовет — '''[[Гениятль]]''', [[Китури]], [[Шаитли]] # [[Шапих хуьруьнсовет|«Шапих»]] хуьруьнсовет — '''[[Шапих]]''', [[Шапих]], [[Китлярта]], [[Халах]], [[Хутрах]], [[Цицимах]] # [[Шаури хуьруьнсовет|«Шаури»]] хуьруьнсовет — '''[[Мокок]]''', [[Азилта]], [[Берих]], [[Галатли]], [[Хебатли]], [[Хенох]], [[Хетох]], [[Хунтли]], [[Цехок]], [[Цибари]], [[Шаури]] ==Культура== [[Шаитли]] хуьре гьар йисуз февраль вацра [[дидояр|дидо]] халкьдин «игби» сувар кьиле тухузвайди я. ==Тарихдин чкаяр== ==ТӀвар-ван авай ксар== == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon Сайт муниципалитета Республики Дагестан "Цунтинский район"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012233210/http://dagmo.ru/cuntinskiy-rayon |date=2014-10-12 }} * [http://www.cunta.ru/ Официальный сайт МР "Цунтинского района"] {{Цунта райондин агьалийрин пунктар}} {{Дагъустан}} [[Категория:Цунта район|*]] [[Категория:Дагъустандин районар]] 23e7xt3i05q72yet3unf52qg0lzc9qv Хасавюрт район 0 7603 98363 93989 2026-06-07T00:29:02Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98363 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=Хасавюрт район |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Хасавюртовский район}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00 |lat_sec =00 |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =0 |райондин картадин алцум = 300 |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 150 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Khasavyurtovsky district locator map.png |картадин алцум =310px |атдин карта = |атдин картадин алцум = |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = |жемятдин жуьре = Администрациядин юкь |жемят = [[Хасавюрт]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 42 муниципалитетар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Салавов Джамбулат Шапиевич |бине эцигай тарих = 1929 йисуз |статус йисалай = |майдан =1425 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = 149 293 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]], [[къумукьар]], [[чеченар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +7 87244 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82255000000 |Commons-ра категория = Khasavyurtovsky_District |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Хасавюрт район''' ({{lang-ru|Хасавюртовский район}}) — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Дагъустан]] республикада авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — [[Хасавюрт]] шегьер я. == География == Хасавюрт район [[Дагъустан Республика]]дин рагъакӀидай пата ала ва [[ЦӀийи Лак район|ЦӀийи Лак]], [[Къазбек район|Къазбек]], [[Кизилюрт район|Кизилюрт]] ва [[Бабаюрт район|Бабаюрт]] районрихъ са сергьятра ава. Чилерин майдан — 1425 км². == Тарих == [[1921 йис]]уз [[Терек вилаят]]дин [[Хасавюрт округ]]дин чилерал Хасавюрт кантон арадал гъанай. [[1929 йис]]уз кантон райондиз элкъуьрнай. [[1941 йис]]уз [[Гьукуматдин Хуьнуьхин Комитет|ГКО]]-дин (Гьукуматдин Хуьнуьхин Комитет) № 827 къарардалди районда уьмуьр гьалзавай немецрин вири акъудна [[Къазахстан]]диз ва [[Азия]]дин маса уьлквейриз куьчарнай. [[1944 йис]]уз, [[СССР]] -дин Гьукуматдин Хуьнуьхин Комитетдин «Чеченрин ва ингушрин Юкьван Азиядиз депортация авунин» № 5073 къарардалди, райондин чечен ва ингуш агьалияр акъудна Къазахстандин ва Киргизиядин ССР-риз куьчарнай. == Агьалияр == Йисариз килигна Хасавюрт райондин агьалийрин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''Йис''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2011 йис|2011]]''' |'''[[2012 йис|2012]]''' |'''[[2013 йис|2013]]''' |'''[[2014 йис|2014]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''Агьалияр''' |125 454 <ref name="Даг2002">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Этносостав населения Дагестана. 2002]</ref> |{{гзаф хьун1}} 142 636 <ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Оценка численности постоянного населения на 1 января]</ref> |{{гзаф хьун1}} 143 677 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 145 098 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 146 806 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |date=2014-04-07 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 149 293 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174528/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=2016-03-05 }}</ref> |} [[2010 йис]]ан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Хасавюрт райондин миллетрин сиягь:<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |date=2017-10-11 }}</ref> {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- !Халкь !Кьадар, <br />кас !Пай % |- |[[аварар]] | align="right" | 44 360 | align="right" | 31 % |- |[[къумукьар]] | align="right" | 43 321 | align="right" | 31 % |- |[[чеченар]] | align="right" | 36 391 | align="right" | 26 % |- |[[даргияр]] | align="right" | 7 613 | align="right" | 5 % |- |[[лезгияр]] | align="right" | 7 475 | align="right" | 5 % |- |маса халкьар | align="right" | 2 072 | align="right" | 2 % |- |вири санал | align="right" | 141 232 | align="right" | 100,00 % |} == Администрациядин паюнар == Райондик 42 муниципалитет ва 59 хуьр акатзава ('''къалин''' шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref> # [[Аджимажагатюрт хуьруьнсовет|«Аджимажагатюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Аджимажагатюрт]]''' # [[Адильотар хуьруьнсовет|«Адильотар»]] хуьруьнсовет — '''[[Адильотар]]''', [[Кадыротар]], [[Тутлар]] # [[Акбулатюрт хуьруьнсовет|«Акбулатюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Акбулатюрт]]''' # [[Байрамаул хуьруьнсовет|«Байрамаул»]] хуьруьнсовет — '''[[Байрамаул]]''', [[Шулькевич (Дагъустан)|Шулькевич]], [[Генжеаул]] # [[Бамматюрт хуьруьнсовет|«Бамматюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Бамматюрт]]''' # [[Баташюрт хуьруьнсовет|«Баташюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Баташюрт]]''' # [[Батаюрт хуьруьнсовет|«Батаюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Батаюрт]]''', [[Умашаул]] # [[Борагангечув хуьруьнсовет|«Борагангечув»]] хуьруьнсовет — '''[[Борагангечув]]''' # [[Дзержинское хуьруьнсовет|«Дзержинское»]] хуьруьнсовет — '''[[Дзержинское (Дагъустан)|Дзержинское]]''' # [[Казмааул хуьруьнсовет|«Казмааул»]] хуьруьнсовет — '''[[Казмааул]]''', [[Умаротар]] # [[Кандаураул хуьруьнсовет|«Кандаураул»]] хуьруьнсовет — '''[[Кандаураул]]''' # [[Карланюрт хуьруьнсовет|«Карланюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Карланюрт]]''', [[Станция Байрам]] # [[Кокрек хуьруьнсовет|«Кокрек»]] хуьруьнсовет — '''[[Кокрек]]''', [[Станция Карланюрт]] # [[Костек хуьруьнсовет|«Костек»]] хуьруьнсовет — '''[[Костек]]''', [[Пятилетка (Дагъустан)|Пятилетка]], [[Лаклакюрт]] # [[ЦӀийи Къурушрин хуьруьнсовет|«ЦӀийи Къуруш»]] хуьруьнсовет — '''[[ЦӀийи Къуруш]]''' # [[Могилевское хуьруьнсовет|«Могилевское»]] хуьруьнсовет — '''[[Могилевское (Дагъустан)|Могилевское]]''', [[Петраковское (Дагъустан)|Петраковское]] # [[Моксоб хуьруьнсовет|«Моксоб»]] хуьруьнсовет — '''[[Моксоб]]''' # [[Муцалаул хуьруьнсовет|«Муцалаул»]] хуьруьнсовет — '''[[Муцалаул]]''' # [[ЦӀийи Костек хуьруьнсовет|«ЦӀийи Костек»]] хуьруьнсовет — '''[[ЦӀийи Костек]]''' # [[ЦӀийи Гагатли хуьруьнсовет|«ЦӀийи Гагатли»]] хуьруьнсовет — '''[[ЦӀийи Гагатли]]''' # [[Новосельское хуьруьнсовет|«Новосельское»]] хуьруьнсовет — '''[[Новосельское (Дагъустан)|Новосельское]]''', [[Кемсиюрт]] # [[ЦӀийи Соситли хуьруьнсовет|«ЦӀийи Соситли»]] хуьруьнсовет — '''[[ЦӀийи Соситли]]''' # [[Нурадилово хуьруьнсовет|«Нурадилово»]] хуьруьнсовет — '''[[Нурадилово]]''' # [[Октябрьское хуьруьнсовет|«Октябрьское»]] хуьруьнсовет — '''[[Октябрьское (Хасавюрт район)|Октябрьское]]''', [[Гребенской Мост]] # [[Османюрт хуьруьнсовет|«Османюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Османюрт]]''', [[Симсир (Дагъустан)|Симсир]] # [[Первомайское хуьруьнсовет|«Первомайское»]] хуьруьнсовет — '''[[Первомайское (Дагъустан)|Первомайское]]''' # [[Покровское хуьруьнсовет|«Покровское»]] хуьруьнсовет — '''[[Покровское (Дагъустан)|Покровское]]''', [[Абдурашид-Отар]] # [[Садовое хуьруьнсовет|«Садовое»]] хуьруьнсовет — '''[[Садовое (Дагъустан)|Садовое]]''' # [[Сиух хуьруьнсовет|«Сиух»]] хуьруьнсовет — '''[[Сиух (Хасавюрт район)|Сиух]]''' # [[Советское хуьруьнсовет|«Советское»]] хуьруьнсовет — '''[[Советское (Хасавюрт район)|Советское]]''' # [[Солнечное хуьруьнсовет|«Солнечное»]] хуьруьнсовет — '''[[Солнечное (Дагъустан)|Солнечное]]''' # [[Сулевкент хуьруьнсовет|«Сулевкент»]] хуьруьнсовет — '''[[Сулевкент]]''' # [[Темираул хуьруьнсовет|«Темираул»]] хуьруьнсовет — '''[[Темираул]]''', [[Гоксув]] # [[Теречное хуьруьнсовет|«Теречное»]] хуьруьнсовет — '''[[Теречное]]''' # [[Тукита хуьруьнсовет|«Тукита»]] хуьруьнсовет — '''[[Тукита (Хасавюрт район)|Тукита]]''' # [[Тотурбийкала хуьруьнсовет|«Тотурбийкала»]] хуьруьнсовет — '''[[Тотурбийкала]]''' # [[Хамавюрт хуьруьнсовет|«Хамавюрт»]] хуьруьнсовет — '''[[Хамавюрт]]''' # [[Цияб Ичичали хуьруьнсовет|«Цияб Ичичали»]] хуьруьнсовет — '''[[Цияб Ичичали]]''' # [[Чагаротар хуьруьнсовет|«Чагаротар»]] хуьруьнсовет — '''[[Чагаротар]]''' # [[Шагада хуьруьнсовет|«Шагада»]] хуьруьнсовет — '''[[Шагада]]''' # [[Эндирей хуьруьнсовет|«Эндирей»]] хуьруьнсовет — '''[[Эндирей]]''' == Экономика == == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/hasavyurtovskiy-rayon Муниципалитеты Республики Дагестан МО "Хасавюртовский район"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085042/http://dagmo.ru/hasavyurtovskiy-rayon |date=2014-10-16 }} * [http://prd.e-dag.ru/component/k2/content/71-hasavyurtovskiy-rayon/ Официальный сайт Президента Республики Дагестан: Хасавюртовский район] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306225127/http://prd.e-dag.ru/component/k2/content/71-hasavyurtovskiy-rayon/ |date=2016-03-06 }} {{Хасавюрт райондин агьалийрин пунктар}} {{Дагъустан}} [[Категория:Хасавюрт район|*]] [[Категория:Дагъустандин районар]] r9q27wj0hueubwsxt0u7iv0m3yggopz Тлярата район 0 7618 98361 93672 2026-06-06T23:46:09Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98361 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=Тлярата район |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Тляратинский район}} <br /> {{lang-av|ЛъаратӀа район}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_dir = |lat_deg =00 |lat_min =00 |lat_sec =00 |lon_dir = |lon_deg =00 |lon_min =00 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =0 |райондин картадин алцум = 300 |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 150 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Tlyaratinsky_district_locator_map.png |картадин алцум =310px |атдин карта = |атдин картадин алцум = |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = |жемятдин жуьре = Администрациядин юкь |жемят = [[Тлярата]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 18 муниципалитетар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Алиханов Магомед Джаватханович |бине эцигай тарих = 1926 йисуз |статус йисалай = |майдан =1611,5 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = 22 882 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +7 87265 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82251000000 |Commons-ра категория = Tlyaratinsky_District |сайт = |сайтдин чӀал = }} '''Тлярата район''' ({{lang-ru|Тляратинский район}}, {{lang-av|ЛъаратӀа район}}) — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Дагъустан]] республикада авай муниципалитетдин район. Администрациядин юкь — [[Тлярата]] хуьр я. == География == Тлярата район [[Дагъустан Республика]]дин юкьван пата ала ва [[Бежта белген|Бежта]], [[Цунта район|Цунта]], [[ЦӀумада район|ЦӀумада]], [[Шамил район|Шамил]] ва [[ЧӀарода район|ЧӀарода]] районрихъ са сергьятра ава. Чилерин майдан — 1611,5 км². == Тарих == [[1926 йис]]уз ДАССР ЦИК-дин къарардалди, виликан [[Гуниб округ]]дин Анчух-Капучи ва Бахнада участокрин чилерал Анчух-Капучи район арадал гъанай. 1926 йисан 10 октябрьдиз райондин тӀвар дегишарна Тлярата эцигнай. == Агьалияр == Йисариз килигна Тлярата райондин агьалийрин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:600px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''Йис''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2011 йис|2011]]''' |'''[[2012 йис|2012]]''' |'''[[2013 йис|2013]]''' |'''[[2014 йис|2014]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''Агьалияр''' |22 108 <ref name="Даг2002">[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rndaghestan.html Этносостав населения Дагестана. 2002]</ref> |{{гзаф хьун1}} 22 177 <ref>[http://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst82/DBInet.cgi Оценка численности постоянного населения на 1 января]</ref> |{{гзаф хьун1}} 22 245 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/bul_dr/mun_obr2012.rar Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 22 365 <ref>[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 22 614 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407085238/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2014+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D0%BF%D0%BE%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%D0%BC.xls |date=2014-04-07 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 22 882 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305174528/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/47f511004382eac7a3f7f3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F+%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+1+%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F+2015+%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B0.htm |date=2016-03-05 }}</ref> |} [[2010 йис]]ан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Тлярата райондин миллетрин сиягь:<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171011191513/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/cafa4e00421f0cb8805fcc2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC3.rar |date=2017-10-11 }}</ref> {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- !Халкь !Кьадар, <br />кас !Пай % |- |[[аварар]] | align="right" | 21 820 | align="right" | 99 % |- |масабур | align="right" | 345 | align="right" | 1 % |- |вири санал | align="right" | 22 165 | align="right" | 100,00 % |} == Администрациядин паюнар == Райондик 18 муниципалитет ва 89 хуьр акатзава ('''къалин''' шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazazru/texts06/txt06121.htm Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»]</ref> # [[Герель хуьруьнсовет|«Герель»]] хуьруьнсовет — '''[[Герель]]''', [[Бетельда]], [[Гортноб]], [[Ульгеб]] # [[Гведыш хуьруьнсовет|«Гведыш»]] хуьруьнсовет — '''[[Гведыш]]''', [[Тихаб]], [[Гендух]] # [[Ибрагимотар хуьруьнсовет|«Ибрагимотар»]] хуьруьнсовет — '''[[Ибрагимотар]]''', [[Калининаул (Тлярата район)|Калининаул]] # [[Камилух хуьруьнсовет|«Камилух»]] хуьруьнсовет — '''[[Камилух]]''', [[Генеколоб]] # [[Кардиб хуьруьнсовет|«Кардиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Кардиб]]''', [[Гиндиб]] # [[Колоб хуьруьнсовет|«Колоб»]] хуьруьнсовет — '''[[Колоб (Тлярата район)|Колоб]]''', [[Тлянада]], [[Цимгуда]], [[Гагар]] # [[Кособ хуьруьнсовет|«Кособ»]] хуьруьнсовет — '''[[Кособ]]''', [[Гидатли]], [[Магитль]], [[Бусутли]], [[Хорода (Тлярата район)|Хорода]] # [[Кутлаб хуьруьнсовет|«Кутлаб»]] хуьруьнсовет — '''[[Кутлаб]]''' # [[Мазада хуьруьнсовет|«Мазада»]] хуьруьнсовет — '''[[Мазада]]''', [[Тамуда]], [[Шидиб]], [[Роста (Дагъустан)|Роста]], [[Хобох]], [[Синида]], [[Нойрух]], [[Никлида]] # [[Начада хуьруьнсовет|«Начада»]] хуьруьнсовет — '''[[Начада]]''' [[Бежуда]], [[Хотлоб]], [[Тинчуда]], [[Жажада]] # [[Саниорта хуьруьнсовет|«Саниорта»]] хуьруьнсовет — '''[[Цумилух]]''', [[Талсух]], [[Гараколоб]], [[Нитилсух]], [[Росноб]] # [[Тлярата хуьруьнсовет|«Тлярата»]] хуьруьнсовет — '''[[Тлярата]]''', [[Тилутль]], [[Укал]], [[Тох-Орда]], [[Надар (Дагъустан)|Надар]], [[Хамар (Дагъустан)|Хамар]], [[Барнаб]] # [[Тохота хуьруьнсовет|«Тохота»]] хуьруьнсовет — '''[[Тохота]]''', [[Саниорта]] # [[Хадиял хуьруьнсовет|«Хадиял»]] хуьруьнсовет — '''[[Хадиял]]''', [[Никар]], [[Тадиял]], [[Сикар (Тлярата район)|Сикар]] # [[Хидиб хуьруьнсовет|«Хидиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Хидиб]]''', [[Гебгуда]], [[Хорта]], [[Анада]], [[Тлобзода]], [[Чилда]] # [[Хиндах хуьруьнсовет|«Хиндах»]] хуьруьнсовет — '''[[Хиндах (Тлярата район)|Хиндах]]''', [[Кверсатль]], [[Кишдатль]], [[Микдатль]], [[Сабда]], [[Тиланиб]], [[Чарах (Тлярата район)|Чарах]], [[Жалда]], [[Изта]] # [[Чадаколоб хуьруьнсовет|«Чадаколоб»]] хуьруьнсовет — '''[[Чадаколоб]]''', [[Кабасида]], [[Сифар]], [[Мачар]], [[Чодода]], [[Катросо]], [[Анцух]] # [[Чорода хуьруьнсовет|«Чорода»]] хуьруьнсовет — '''[[Чорода]]''', [[Салда (Дагъустан)|Салда]] # [[Шидиб хуьруьнсовет|«Шидиб»]] хуьруьнсовет — '''[[Ланда (Дагестан)|Ланда]]''', [[Нухотколоб]], [[Шидиб]], [[Карадла]], [[Хантаколоб]], [[Санта (Дагъустан)|Санта]], [[Бочох]], [[Хинтида]], [[Тох (Дагъустан)|Тох]], [[Хадаколоб]], [[Харада (Дагъустан)|Харада]] == Экономика == Райондин экономика асул гьисабдалди хуьруьн майишатдал бинеламиш хьанва. Райоди гьасилзавай продукциядин 85% - лай пара малдарвилел къвезва. == ТӀвар-ван авай ксар== == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/tlyaratinskiy-rayon Муниципалитеты Республики Дагестан МО "Тляратинский район"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016074711/http://dagmo.ru/tlyaratinskiy-rayon |date=2014-10-16 }} * [http://tlarataruo.dagschool.com/ Образовательные учреждения района] * [http://www.odnoselchane.ru/?com=photogallery&page=photos_of_category&sect=1090 Тляратинский район: фотографии] {{Тлярата райондин агьалийрин пунктар}} {{Дагъустан}} [[Категория:Тлярата район|*]] [[Категория:Дагъустандин районар]] 0kh6nl97j4xde9j3ienmlm5hxirc85f Андых 0 8326 98349 92831 2026-06-06T18:07:04Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98349 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Андых |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg =42 |lat_min =30 |lat_sec = 49 |lon_deg =46 |lon_min =35 |lon_sec =40 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Андых хуьруьнсовет|«Андых»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 970 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368432 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 000 002 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/UwB3Q8MLdND2 Google Map] }} '''Андых''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Андых хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 8 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Андых (Андик) хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Андых хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 557 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 853<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 970<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 970<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222152946/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. ==ТӀвар-ван авай ксар== * [[Магомедов, Муса Магомедович|М. М. Магомедов]] — Дагъустандин халкьдин кхьираг. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] jlev50nibty5tmzqt5zs2t3ppzd8q4d Агъа Батлух 0 8331 98348 92772 2026-06-06T17:36:24Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98348 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Агъа Батлух |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-av|Бакълъухъ}} [[File:С-Нижний Батлух, Шамильского района Республики Дагестан- 2013-04-05 20-16.jpg|290px]] <br />'''Агъа Батлух хуьр''' |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат | lat_deg = 42 |lat_min =29 |lat_sec = | lon_deg = 46 |lon_min =31 |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Батлух хуьруьнсовет|«Батлух»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{тӀимил хьун1}} 1 327 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368441 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 815 001 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/G2gruk4HoyT2 Google Map] }} '''Агъа Батлух''' ({{lang-ru|Нижний Батлух}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Батлух хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 8 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Агъа Батлух хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Агъа Батлух хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 469 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 1 653<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 1 327<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] knnbkfc0g56s08hfhfi7jpqvk2eejwp Вини Батлух 0 8332 98352 92918 2026-06-06T18:58:36Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98352 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Вини Батлух |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-av|Бакълъухъ}} |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg =42 |lat_min =29 |lat_sec = 47 |lon_deg =46 |lon_min =30 |lon_sec =8 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вини Батлух хуьруьнсовет|«Вини Батлух»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 554 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368441 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 000 004 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/X5N9HsctaS92 Google Map] }} '''Вини Батлух''' ({{lang-ru|Верхний Батлух}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Вини Батлух хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, Батлухтляр вацӀун кьерел, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 7 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Вини Батлух хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Вини Батлух хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 234 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 543<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 451<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 554<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222152946/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] eypapcqf0123707hf7yuf4mj13v7vc3 Гоготль 0 8333 98353 92958 2026-06-06T19:20:52Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98353 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Гоготль |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg =42 |lat_min =27 |lat_sec = 11 |lon_deg =46 |lon_min =46 |lon_sec =3 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Гоготль хуьруьнсовет|«Гоготль»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 486 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368433 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 000 006 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/vTfyddMu1qK2 Google Map] }} '''Гоготль''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Гоготль хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин рагъэкъечӀдай пата, [[Гоготляр вацӀ]]ун кьерел, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 17 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Гоготль хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Гуниб округ]]дин [[Тилитль-Гидатли наибвал|Тилитль-Гидатли наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Гоготль хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 450 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/tilitlgidatl1886.html Тилитль-Гидатли наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 476<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 463<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 486<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222152946/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] kpmv4ocdqffupkft8ncgt54llcbj70h Заната 0 8334 98356 93001 2026-06-06T20:07:32Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98356 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Заната |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg = 42|lat_min = 29|lat_sec = 3 |lon_deg = 46|lon_min = 33|lon_sec = 13 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Батлух хуьруьнсовет|«Батлух»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 201 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368437 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 815 003 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/WbYiuYmXPED2 Google Map] }} '''Заната''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Батлух хуьруьнсовет]]дик акатзава. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 4 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Заната хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Заната хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 200 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 156 <ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 201 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] 6sgm7du5xcj42p3tdx0871nyby3tn4t Куаниб 0 8335 98357 93079 2026-06-06T20:59:45Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98357 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Куаниб |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg = 42.508556|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 46.612255|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Куаниб хуьруьнсовет|«Куаниб»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 452 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368432 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 850 001 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/sciVV2HJaGk Google Map] }} '''Куаниб''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Куаниб хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 9 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Куаниб хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Куаниб хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 287<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 410<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 452<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] ijpsao8cgagq0awe0xk39jd2jik00va Могох (Шамил район) 0 8336 98358 93170 2026-06-06T22:12:02Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98358 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Могох |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg =42 |lat_min =29 |lat_sec = 58 |lon_deg =46 |lon_min =34 |lon_sec =29 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Могох хуьруьнсовет|«Могох»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 373 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368440 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 000 008 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/n1FmwZcihk92 Google Map] }} '''Могох''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Могох хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 6 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Могох хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Могох хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 226 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 308 <ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 363 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 373 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222152946/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] 502cm2603f8y82dxeg2td5vysad7t6n Накитль (Шамил район) 0 8337 98359 93187 2026-06-06T22:25:22Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98359 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Накитль |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg = 42.398000|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 46.608663|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Тидиб хуьруьнсовет|«Тидиб»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{тӀимил хьун1}} 195 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368433 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 875 002 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/tYXVB4XfS652 Google Map] }} '''Накитль''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Тидиб хуьруьнсовет]]дик акатзава. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кьулан пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 7 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Накитль хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Накитль хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 118 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 200<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 195<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] 93d2ag1y6q681w2am3fndm6go8w81t3 Датуна 0 8338 98355 92977 2026-06-06T19:46:14Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98355 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Датуна |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg = 42|lat_min = 28|lat_sec = 35 |lon_deg = 46|lon_min = 38|lon_sec = 35 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Голотль хуьруьнсовет|«Голотль»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{тӀимил хьун1}} 174 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368433 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 830 002 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/5iqJkB3TbkF2 Google Map] }} '''Датуна''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Голотль хуьруьнсовет]]дик акатзава. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 8 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Датуна хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Датуна хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 67<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 179 <ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{тӀимил хьун1}} 174 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] jfmi7g9l0momlhkrj6gxtwjpiat2lj2 Нитаб 0 8339 98360 93194 2026-06-06T22:31:22Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98360 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Нитаб |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg = 42.518461|lat_min = |lat_sec = |lon_deg = 46.629764|lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Куаниб хуьруьнсовет|«Куаниб»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 234 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368432 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 850 002 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/XcpLnoynhSG2 Google Map] }} '''Нитаб''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Куаниб хуьруьнсовет]]дик акатзава. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 11 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Нитаб хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Нитаб хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 161 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 180 <ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 234 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] c2jtmnaij73g9rlce7w08nbufwnwewz Голотль 0 8342 98354 92961 2026-06-06T19:21:34Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98354 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Голотль |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат |lat_deg = 42|lat_min = 29|lat_sec = 20 |lon_deg = 46|lon_min = 44|lon_sec = 10 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Голотль хуьруьнсовет|«Голотль»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 1 491 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368433 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 830 001 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/fPjgAD1ttGt Google Map] }} '''Голотль''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Голотль хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, [[Авар Къойсу]] вацӀун кьерел, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 16 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Голотль хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Авар округ]]дин [[Бактлук наибвал|Бактлук наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Голотль хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 714 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/baktluk1886.html Бактлук наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 1 363 <ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 1 491 <ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] 0unkhn17f5193lzf9st822jry2cxssu Ассаб 0 8346 98350 92848 2026-06-06T18:17:06Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 98350 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Ассаб |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Урусат | lat_deg = 42 |lat_min =28 |lat_sec = 10 | lon_deg = 46 |lon_min =29 |lon_sec =58 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =0 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = Федерациядин субъект |регион = Дагъустан |регион таблицада = Дагъустан |райондин жуьре = Муниципал район |район = Шамил район |район таблицада = Шамил район{{!}}Шамил |C в регион = нет |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Ассаб хуьруьнсовет|«Ассаб»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |статус йисалай = |майдан = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |виликан тӀварар = |агьалияр = {{тӀимил хьун1}} 1 649 |сиягьдиз къачур йис = 2015 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[аварар]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +3 |DST = |телефондин код = +7 87260 |почтунин индекс = |почтайрин индексар = 368433 |автомобилдин код = 05 |идентификатордин жуьре = Код ОКАТО |цифрадин идентификатор = 82 246 000 003 |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/wnjYDTxznUu Google Map] }} '''Ассаб''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Шамил район]]да авай хуьр. [[Ассаб хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[Шамил район]]дин кефер пата, [[Ассабтляр вацӀ]]ун кьерел, райондин администрациядин юкь тир [[Хебда]] хуьрелай 5 км яргъал ала. ==Тарих== [[1864 йис]]уз [[Къавкъаздин Дяве]]дин финифра Ассаб хуьр вири [[Дагъустан]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Гуниб округ]]дин [[Тилитль-Гидатли наибвал|Тилитль-Гидатли наибвилиз]] талукь тир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Ассаб хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[1886 йис|1886]]''' |'''[[2002 йис|2002]]''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |'''[[2015 йис|2015]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 946 <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/tilitlgidatl1886.html Тилитль-Гидатли наибвилин агьалияр 1886 йисуз]</ref> |{{гзаф хьун1}} 1 413<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref> |{{гзаф хьун1}} 1 641<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref> |{{гзаф хьун1}} 1 649<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222152946/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf |date=2018-12-22 }}</ref> |} Агьалидин вири [[аварар]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon «Шамил райондин» администрациядин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141016085028/http://dagmo.ru/shamilskiy-rayon |date=2014-10-16 }} {{Шамил райондин агьалийрин пунктар}} [[Категория:Шамил райондин хуьрер]] [[Категория:Авар хуьрер]] c51dy4lb19k85n9dnla8ygr52xjzv5s