Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 20 98634 98606 2026-06-21T14:04:35Z Хьажидауд 12986 98634 wikitext text/x-wiki {{Кас}} '''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — Совет гьукум паталай актив женг тухванвай лезги иштиракчи. == Биография == [[Дагъустан]] республикадин Самур округдин [[Ахцегь]] хуьре, кесиб — лежбердин кӀвале хьана. 1898 йисалай, Бакуда нафтадин промышленностда кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядин касарикай сад жезва. «Гуммет» социал — демократик кӀеретӀдин, нафтадин промышленностда кӀвалахзвабрин садвалдин ва 1906 йисуз — «Фаррук» — социал — демократик кӀретӀдин актив иштиракчи хьанва. Пачагьлугъ паталай са шумуд сфер жазарих галукьнвайдия. 1917 йисалай Бакудин РСДРП(б) комитетдин, 1917 октябрьдлай Баку советдин кас я. 1918 йисуз Дагъустандин кьибле районра, революциявилерин кӀвалахар тухвазвай. 1918 йисан зулуз, мусаватчияр паталай кьуна кьейиди я. == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] mbpmyfo6vctlebptuqyi4eem6rztrs8 98635 98634 2026-06-21T14:05:13Z Хьажидауд 12986 98635 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}} '''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — Совет гьукум паталай актив женг тухванвай лезги иштиракчи. == Биография == [[Дагъустан]] республикадин Самур округдин [[Ахцегь]] хуьре, кесиб — лежбердин кӀвале хьана. 1898 йисалай, Бакуда нафтадин промышленностда кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядин касарикай сад жезва. «Гуммет» социал — демократик кӀеретӀдин, нафтадин промышленностда кӀвалахзвабрин садвалдин ва 1906 йисуз — «Фаррук» — социал — демократик кӀретӀдин актив иштиракчи хьанва. Пачагьлугъ паталай са шумуд сфер жазарих галукьнвайдия. 1917 йисалай Бакудин РСДРП(б) комитетдин, 1917 октябрьдлай Баку советдин кас я. 1918 йисуз Дагъустандин кьибле районра, революциявилерин кӀвалахар тухвазвай. 1918 йисан зулуз, мусаватчияр паталай кьуна кьейиди я. == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] lav2old1z9y1d3e4v0l934k6j8ivgu1 98638 98635 2026-06-21T14:11:45Z Хьажидауд 12986 98638 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}} '''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Абдул-Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. Лезгийрин юкьа Фарукъ жамаатвал ктвана, чиб большевик хьиз къалуриз Къуран чирзвай к1ват1ал туькуьрнвай кас. == Биография == [[Дагъустан]] республикадин Самур округдин [[Ахцегь]] хуьре, кесиб — лежбердин кӀвале хьана. 1898 йисалай, Бакуда нафтадин промышленностда кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядин касарикай сад жезва. «Гуммет» социал — демократик кӀеретӀдин, нафтадин промышленностда кӀвалахзвабрин садвалдин ва 1906 йисуз — «Фаррук» — социал — демократик кӀретӀдин актив иштиракчи хьанва. Пачагьлугъ паталай са шумуд сфер жазарих галукьнвайдия. 1917 йисалай Бакудин РСДРП(б) комитетдин, 1917 октябрьдлай Баку советдин кас я. 1918 йисуз Дагъустандин кьибле районра, революциявилерин кӀвалахар тухвазвай. 1918 йисан зулуз, мусаватчияр паталай кьуна кьейиди я. == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] kxxmdhvg78egdn84zwkuhshyebrz98c 98639 98638 2026-06-21T14:22:43Z Хьажидауд 12986 /* Биография */ 98639 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}} '''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Абдул-Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. Лезгийрин юкьа Фарукъ жамаатвал ктвана, чиб большевик хьиз къалуриз Къуран чирзвай к1ват1ал туькуьрнвай кас. == Биография == [[Дагъустан]] республикадин Самур округдин [[Ахцегь]] хуьре, кесиб — лежбердин кӀвале хьана. 1898 йисалай, Бакуда нафтадин промышленностда кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядин касарикай сад жезва. «Гуммет» социал — демократик кӀеретӀдин, нафтадин промышленностда кӀвалахзвабрин садвалдин ва 1906 йисуз — «Фаррук» — социал — демократик кӀретӀдин актив иштиракчи хьанва. Пачагьлугъ паталай са шумуд сфер жазарих галукьнвайдия. 1917 йисалай Бакудин РСДРП(б) комитетдин, 1917 октябрьдлай Баку советдин кас я. 1918 йисуз Дагъустандин кьибле районра, революциявилерин кӀвалахар тухвазвай. 1918 йисан зулуз, мусаватчияр паталай кьуна кьейиди я. == Биография == Мукьтадир Айдинбегов 1884 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана, абрун хъизан кесиб тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1898 йисалай гатӀумна ада [[Баку]] шегьердин нафтӀадин промыслара кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядик экечӀна, амма дин чинеба хвена. Ада «Гьуммет» социал-демократиядин к1ват1алдихъ ва нафтӀадин промысларин квалахъанрихъ акатна. 1906 йисуз Лезгийрин юкьа «Фарукъ» социал-демократиядин группа туькуьрнвайбурукай сад хьана, абру ана социал партия хьуниз килиг тавуна Къуръан чирзавай чинеба. Цардин гьукуматдин паталай репрессия хьана. 1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) ам дустагъ авуна ва 3 йисан вахтунда Баку шегьердай акъудна. 1917 йисуз ам Бакудин НафтӀадин машатдин квалахъанрин Профсоюздин правлениедин член яз хкягъна. 1917 йисан июнь вацралай — РСДРП(б)-дин Бакудин комитетдин член, октябрь вацралай — Бакудин Советдин член хьана. 1918 йисан гатфарилай гатӀумна Дагъустандин кьиблепатан районра партиядин квалах тухвана. ЧӀехи советрин энциклопедиядин малуматрив кьурвал, 1918 йисан зулничӀавуз Къуба районда мусаватистри ам дустагъ авуна ва Къуба шегьердин зинданда кьена. == ЭлячӀунар == * [https://wikipedia.org Урус Википедияда авай макъала] == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] q4wwmd569rfwcli4o6rw02bbyc094tv 98640 98639 2026-06-21T14:22:59Z Хьажидауд 12986 /* Биография */ 98640 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}}'''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Абдул-Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. Лезгийрин юкьа Фарукъ жамаатвал ктвана, чиб большевик хьиз къалуриз Къуран чирзвай к1ват1ал туькуьрнвай кас. == Биография == Мукьтадир Айдинбегов 1884 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана, абрун хъизан кесиб тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1898 йисалай гатӀумна ада [[Баку]] шегьердин нафтӀадин промыслара кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядик экечӀна, амма дин чинеба хвена. Ада «Гьуммет» социал-демократиядин к1ват1алдихъ ва нафтӀадин промысларин квалахъанрихъ акатна. 1906 йисуз Лезгийрин юкьа «Фарукъ» социал-демократиядин группа туькуьрнвайбурукай сад хьана, абру ана социал партия хьуниз килиг тавуна Къуръан чирзавай чинеба. Цардин гьукуматдин паталай репрессия хьана. 1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) ам дустагъ авуна ва 3 йисан вахтунда Баку шегьердай акъудна. 1917 йисуз ам Бакудин НафтӀадин машатдин квалахъанрин Профсоюздин правлениедин член яз хкягъна. 1917 йисан июнь вацралай — РСДРП(б)-дин Бакудин комитетдин член, октябрь вацралай — Бакудин Советдин член хьана. 1918 йисан гатфарилай гатӀумна Дагъустандин кьиблепатан районра партиядин квалах тухвана. ЧӀехи советрин энциклопедиядин малуматрив кьурвал, 1918 йисан зулничӀавуз Къуба районда мусаватистри ам дустагъ авуна ва Къуба шегьердин зинданда кьена. == ЭлячӀунар == * [https://wikipedia.org Урус Википедияда авай макъала] == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] 8ky9pu57lnn9a958xlf278ek59uhj3k 98641 98640 2026-06-21T14:23:54Z Хьажидауд 12986 98641 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}}'''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Абдул-Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. Лезгийрин юкьа Фарукъ жамаатвал ктвана, чиб большевик хьиз къалуриз [[Къуръан]] чирзвай к1ват1ал туькуьрнвай кас. == Биография == Мукьтадир Айдинбегов 1884 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана, абрун хъизан кесиб тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1898 йисалай гатӀумна ада [[Баку]] шегьердин нафтӀадин промыслара кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядик экечӀна, амма дин чинеба хвена. Ада «Гьуммет» социал-демократиядин к1ват1алдихъ ва нафтӀадин промысларин квалахъанрихъ акатна. 1906 йисуз Лезгийрин юкьа «Фарукъ» социал-демократиядин группа туькуьрнвайбурукай сад хьана, абру ана социал партия хьуниз килиг тавуна Къуръан чирзавай чинеба. Цардин гьукуматдин паталай репрессия хьана. 1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) ам дустагъ авуна ва 3 йисан вахтунда Баку шегьердай акъудна. 1917 йисуз ам Бакудин НафтӀадин машатдин квалахъанрин Профсоюздин правлениедин член яз хкягъна. 1917 йисан июнь вацралай — РСДРП(б)-дин Бакудин комитетдин член, октябрь вацралай — Бакудин Советдин член хьана. 1918 йисан гатфарилай гатӀумна Дагъустандин кьиблепатан районра партиядин квалах тухвана. ЧӀехи советрин энциклопедиядин малуматрив кьурвал, 1918 йисан зулничӀавуз Къуба районда мусаватистри ам дустагъ авуна ва Къуба шегьердин зинданда кьена. == ЭлячӀунар == * [https://wikipedia.org Урус Википедияда авай макъала] == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] 0y78ulk8yo5wi9n5b19m2vchpz5m6rk 98644 98641 2026-06-21T14:42:07Z Хьажидауд 12986 /* ЭлячӀунар */ 98644 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}}'''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Абдул-Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. Лезгийрин юкьа Фарукъ жамаатвал ктвана, чиб большевик хьиз къалуриз [[Къуръан]] чирзвай к1ват1ал туькуьрнвай кас. == Биография == Мукьтадир Айдинбегов 1884 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана, абрун хъизан кесиб тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1898 йисалай гатӀумна ада [[Баку]] шегьердин нафтӀадин промыслара кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядик экечӀна, амма дин чинеба хвена. Ада «Гьуммет» социал-демократиядин к1ват1алдихъ ва нафтӀадин промысларин квалахъанрихъ акатна. 1906 йисуз Лезгийрин юкьа «Фарукъ» социал-демократиядин группа туькуьрнвайбурукай сад хьана, абру ана социал партия хьуниз килиг тавуна Къуръан чирзавай чинеба. Цардин гьукуматдин паталай репрессия хьана. 1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) ам дустагъ авуна ва 3 йисан вахтунда Баку шегьердай акъудна. 1917 йисуз ам Бакудин НафтӀадин машатдин квалахъанрин Профсоюздин правлениедин член яз хкягъна. 1917 йисан июнь вацралай — РСДРП(б)-дин Бакудин комитетдин член, октябрь вацралай — Бакудин Советдин член хьана. 1918 йисан гатфарилай гатӀумна Дагъустандин кьиблепатан районра партиядин квалах тухвана. ЧӀехи советрин энциклопедиядин малуматрив кьурвал, 1918 йисан зулничӀавуз Къуба районда мусаватистри ам дустагъ авуна ва Къуба шегьердин зинданда кьена == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаз райондин, шегьервилин [[Мукьтадир|Мукьтадир посёлок]] ава. * [[КцӀар]] шегьерда куьче. * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] 5omvtk7us3k2e24itoilkkwcee82q6v 98646 98644 2026-06-21T14:48:07Z Хьажидауд 12986 /* Амукьвайбур */ 98646 wikitext text/x-wiki {{Кас|тӀвар=Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва}}'''Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва''' ({{lang-ru|Абдул-Мухтадир Айдинбеков}} {{Дидедиз дата|||1884}}—{{Кьена дата|||1918}}) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. Лезгийрин юкьа Фарукъ жамаатвал ктвана, чиб большевик хьиз къалуриз [[Къуръан]] чирзвай к1ват1ал туькуьрнвай кас. == Биография == Мукьтадир Айдинбегов 1884 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана, абрун хъизан кесиб тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1898 йисалай гатӀумна ада [[Баку]] шегьердин нафтӀадин промыслара кӀвалахзва. 1904 йисуз Коммунист партиядик экечӀна, амма дин чинеба хвена. Ада «Гьуммет» социал-демократиядин к1ват1алдихъ ва нафтӀадин промысларин квалахъанрихъ акатна. 1906 йисуз Лезгийрин юкьа «Фарукъ» социал-демократиядин группа туькуьрнвайбурукай сад хьана, абру ана социал партия хьуниз килиг тавуна Къуръан чирзавай чинеба. Цардин гьукуматдин паталай репрессия хьана. 1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) ам дустагъ авуна ва 3 йисан вахтунда Баку шегьердай акъудна. 1917 йисуз ам Бакудин НафтӀадин машатдин квалахъанрин Профсоюздин правлениедин член яз хкягъна. 1917 йисан июнь вацралай — РСДРП(б)-дин Бакудин комитетдин член, октябрь вацралай — Бакудин Советдин член хьана. 1918 йисан гатфарилай гатӀумна Дагъустандин кьиблепатан районра партиядин квалах тухвана. ЧӀехи советрин энциклопедиядин малуматрив кьурвал, 1918 йисан зулничӀавуз Къуба районда мусаватистри ам дустагъ авуна ва Къуба шегьердин зинданда кьена == Амукьвайбур == * Адан тӀварунихъ [[Азербайжан|Азербайжан республикада]], Хъачмаза [[Истису (Хъачмаз)|Мукьтадир]] хуьр авай тир. * [[КцӀар]] шегьерда ккам (куьче). * Ахцегь хьуре парк ва имарат ава. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:Лезгияр]] [[Категория:Ахцегьда дидедиз хьанвайбур]] [[Категория:Къубада кьенвайбур]] 66e3mjactkgusf6fjg3af9830ulbi0y 0 6501 98649 98624 2026-06-21T15:13:47Z Хьажидауд 12986 98649 wikitext text/x-wiki {{Кас |тӀвар = Имам Гьажи Дауд |тамам тӀвар = |шикил = |кьадар = |къул = |хьайила ганвай тӀвар = |лакӀабар = |дидедиз хьайи чӀав = |дидедиз хьайи чка = [[Дедели (Хъачмаз)|Т1ит1ел]] хуьр, Муьшкуьр |кьиникьин чӀав = |кьиникьин чка =Гелиболу, Усманият |гьукумат = |пеше = |карьера = |буба = Мухьаммад Чпир |диде = <!-- Мать--> |гъуьл = <!-- Супруг--> |паб = <!-- Супруга --> |мукьвади = <!-- Родственники, родные --> '''Гадаяр:'''<br>Мухьаммад<br>ТIагьир<br>Сулейман<br>Абдулкарим<br>'''Рушар:'''<br>Зайнаб<br>Пекер |пишкешар = <!-- Награды--> |сайт = |жуьреба-жуьре = |commonscat = }} '''Гьажи Дауд Муьшкуьрви''' — [[Лезгияр|Лезги]] имам, [[Ислам|Исламдин]] алим, 1710-йисалай Ширвандин амир<ref name="Bakihanov">[https://drevlit.ru/texts/b/b_bakihanov4.php Аббас-Кули-Ага Бакиханов. Гюлистан-и Ирам.]</ref> <ref name="ReferenceB">''Гербер И. Г.'' Описание стран и народов вдоль западного берега Каспийского моря // История, география и этнография Дагестана ХVIII-XIX вв. Архивные материалы. М.: Изд. вост. лит-ры, 1958.</ref>, лезги ччилер санал кӀватӀна Шариат низамдихъ ктвана мухъ туькӀуьрнвай,18 йис имамвал тхванвай кас. Лезгийрин нухан викIегь кьегьал. ==Амукьиникай== Лезгийрин имам Хьажи Дауд 1680<ref>{{Cite web|access-date=2015-10-27|title=История лезгин XVI -XVII вв|url=http://alpan365.ru/xronologiya-istorii-lezgin/istoriya-lezgin-xvi-xvii-vv/|publisher=alpan365.ru|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022858/http://alpan365.ru/xronologiya-istorii-lezgin/istoriya-lezgin-xvi-xvii-vv/|url-status=live}}</ref>-лагьай йисуз Муьшкуьр(Мажгар) мухъан Т1ит1ел(игилан Дедели)<ref name="gadzhiev">{{книга|часть=Дагестан в первой трети XVIII века|ссылка часть=|автор=[[Гаджиев, Владилен Гадисович|Гаджиев В. Г.]]|заглавие=История Дагестана|ответственный=Отв. ред. [[Гаджиев, Владилен Гадисович|В. Г. Гаджиев]]|ссылка=https://instituteofhistory.ru/library/publications/istoriya-dagestana-t1|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1967|том=I|страниц=433|страницы=342|isbn=|ref=Гаджиев}}</ref> хуьре дидедиз хьанва. Кц1арин [[Чпир|''чипирар'']] лугьудай [[Сихил|сихилдай]] тир. Эрби ч1алал ''الجبيري'' (''Ал-Джибири), لزگی (Ал-Лекзи), مشکوری (Ал-Машкури)'' нисбу алай'''<ref>[https://books.google.com/books?id=p6CfAAAAMAAJ&q=%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF+%D9%84%D8%B2%DA%AF%DB%8C&dq=%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF+%D9%84%D8%B2%DA%AF%DB%8C&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi7ip2V8f6LAxUvD1kFHY9cFpMQ6AF6BAgLEAM#%D8%AF%D8%A7%D9%88%D8%AF%20%D9%84%D8%B2%DA%AF%DB%8C .مركز اسناد و تاريخ ديپلماسى. جهان ايرانى و توران مجموعه مقالات ISBN 9789643611354, 9643611353. — С. 108. {{Цитата|داود لزگی مشکوری}}]</ref>''', яни сихил - Чипирар, нух - Лезги, мухъ - Муьшкуьр (Мажгар). Гъвечи ч1авалай ам [[Къуръан]] чирна хьафиз хьана вичиз хъсан кӀел-кхьинар чирзва<ref>Магомедов, 2013, 30 чар</ref>. Ахпа ч1ехи хьайила Маккадиз зиярат авуна «хьажи» тӀвар къачуна Исламдин илим чирна «алим» тӀвар къачузва. Хтана Агьлу-Сунна мадраса акъайна шейхвал айизва<ref>''Ф. М. Алиев''. Антииранское выступление и борьба против турецкой оккупации в Азербайджане в первой половине XVIII века. — Академия наук Азербайджанской ССР. Баку, 1975. — С. 22.</ref>. Маса къачун-гунвилел хъсан девлетлу хьана «бег» тӀвар къачузва. 1711-лагьай йисуз имам хьана 7 йисуз Ширванда Шариятдин низам туькуьрна амирвал айизва<ref name="gadzhiev2">{{книга|часть=Дагестан в первой трети XVIII века|ссылка часть=|автор=[[Гаджиев, Владилен Гадисович|Гаджиев В. Г.]]|заглавие=История Дагестана|ответственный=Отв. ред. [[Гаджиев, Владилен Гадисович|В. Г. Гаджиев]]|ссылка=https://instituteofhistory.ru/library/publications/istoriya-dagestana-t1|место=М.|издательство=[[Наука (издательство)|Наука]]|год=1967|том=I|страниц=433|страницы=342|isbn=|ref=Гаджиев}}</ref>. Адаз вичин хайи [[Лезги чӀал|Лезги]] ч1аллай маса лезгийрин юкьа ч1ехи т1алабвал авай Къурандин ч1ал [[Араб чӀал|эрби]] ч1ални чидай, ва гьак1ани [[Туьрк чӀал|мугъул (туьрк]]) ва [[Фарси|къажар(фарс)]] чӀаларни чидай.<ref name=":12">{{Книга|ссылка=https://alpan365.ru/dvizhenie-xadzhi-davuda-v-lezginskom-folklore-i-literature/#_ftn5_8394|автор=А.А. Бутаев|заглавие=Народно-освободительное движение на Восточном Кавказе под руководством Хаджи-Давуда Мюшкюр-ского: первая треть XVIII века|год=2006|место=Махачкала|издательство=Мавел|страницы=127}} «Судя по источникам и другим материалам, Хаджи-Давуд был достаточно образованным для своего времени человеком, владевшим, кроме своего родного лезгинского, также и тюркским, арабским и персидским языками»</ref> Адан хъизан: Дах - Чпир Мухьаммад хьажи, Стха - Ахьмад хьажи Хваяр: Мухьаммад, Абдул-Карим, Сулейман ва Т1агьир. Рушар: Зайнаб ва Пекер. == Гъазват == 1711-лагьай йисуз [[Шиияр|шиг1а]] тий [[Иран|Къажарччилин (Иран)]] чаз [[Сунияр|Агьлу Сунна]] тир Лезгийриз гекъи хьайи ч1авуз, Лезги мусурманрин кьиле имам хьана Хьажи Дауд.1722-лагьай йисан 12-декабрдиз Хьажи Даудаз вичин "диндин стха" чизвай [[Яхулар|Яхул]] Сурхайхана маса гузва яни хаинвал айизва.<ref>Алиев Ф. М. Антииранские выступления и борьба против турецкой оккупации в Азербайджане в первой половине XVIII в. Баку: Элм. 1975. С.37.</ref> === К1уьк1е ч1ав === XVIII виш йисан кьилерал шиг1а къажар Иран лугьудай гьукуматдиз мусурман лезги агьлу-сунна нух хьараждал эцигиз к1ан хьана, яни чавай къачунар (ясакъ, налуг) къачуз к1ан хьана. Лезгири юкьа гъулгъула хьана, кьил хкажна чӀехи къарагъунар хьунал к1уф ктуна ин к1валахди. Чпин хазина ацӀурун патал къажаршахдин гьукуматди цӀийи къачунар (хьаражар) туькуьрна. [[Эрменияр|Хачпаш эрмли]] Есаи Хьасан-Джалаляна кхьизва: «1698—1701-лагьай йисара къачунар чӀехи авунвайтӀани, 1702-лагьай йисуз къачунар ц1ийикъаллай хкажна кӀватӀиз к1анзвай, сад-кьвед йисни алатнач, къажаршахди мухъа мад цӀийи къачунар тун патал гужетзва».<ref name="ReferenceE">Есаи Асан Джалалян. Краткая история страны Албанской (1702-1722 гг.). Баку: Элм. 1989.</ref> И кӀвалахар т1имил хьиз,1705—1707-лагьай йисара гъезилпаш-шиг1ари Агьлу-сунна тир Лезгийриз гекъи йикь-зулум гуз къарагъна. Нухан(халкь) рези тахьунвал т1имил-т1имил ч1ехи хьана, кьажарин гьукуматаз гъиле чк1ул гваз гьепIесунрал (кук1унрал) элкъвена. 1707-лагьай йисуз Лезгийрин гъезпашриз (гъезилпаш) гекъи ч1ехи кьилхкажун хьана. Лезгийри Шемахьа — Ширвандин кьилин къала чпин гъилиз къана анин ч1ехид Гьасан-Али метерал эцигна киц хьиз ягъана кьена.<ref>Письма и донесения иезуитов о России. СПб., 1904. С. 106</ref> 1711 йисуз цӀийикъаллай [[Шиияр|шиг1а]] [[Фарси|къажар (фарс, перс)]] ва [[Иран|ц1апаш (гъезилпаш)]] зулумдиз гекъи Лезгийри к1валахар аквазва кьил хкажна. МуьтӀегьвал акъатна, къарагъунар вири лезги чилерал чкӀана, гьакӀни гъил гуз, Ччардай(Билкъан-Закатала) [[ЦӀахурар|лезги-ц1ахурар]], [[аварар]], Шекидай агьлу-сунна [[Азербайжанар|мугъуларни (азербайжанарни)]] къвезва. === Имамвализ рехъ === И ч1авуз Хьажи Даудан лезгийрин имам ва амир, гьак1ани лезгийрин агьлу-сунна мадрасадин алим ва муфти хьиз кьиле жезва. Адавай сад-садаз чара тир жамаатар санал к1ват1ин алакьзва. Вичиз ин к1валахда Аллагь патал стхаяр жагъурун патал Хьажи-Дауд Дагъустандиз физва кумек к1анз Аллагь патал санал ягъири галаз к1ук1ун патал. Гьана ада вичин патахъ са кьадар ч1ехибур гъизва, гьабрун къене ЦӀахурай Али-Султан, Хайдакъай Агьмад-хан ва Яхулрикай Сурхай-хан I. 1711-лагьай йисуз Хьажи-Дауда Ширвандин чӀехи къалаяр тир Шабран ва [[Къуба|Къала (Къуба)]] вилаятрин кьилин къала — [[Худат|Хтар (игилан Худат)]] вичиз гъахчуна<ref>{{Книга|ссылка=https://www.google.ru/books/edition/Взаимоотношения_народов_Южного_Дагестана/rMgiAQAAIAAJ?hl=ru&gbpv=1|автор=Н.А Магомедов|заглавие=Взаимоотношения народов Южного Дагестана и Азербайджана в XVIII - первой половине XIX в экономический, политический и культурный аспекты|год=2004|место=Махачкала|издательство=Эпоха|страницы=199|страниц=63}}</ref>. Шиг1а тир Къубадавай Султан-Агьмад-хан ва адан вири мукьва-кьилириз жаза гана яни кьена нух зулумдикай къуьтехна. Са адан гъвечӀи хва Гьусейн-Али-хан чанлаз амукьзва. Зулухъ Хьажи-Дауда, вичин диндин-стхайри к1ват1алри галаз сад хьана, Шемахьа элкъуьрна кьуна вичин гъилиз, амма чӀехи шиг1арин гекъивал хьайивиляй элкъуьрна хтана. 1712-лагьай йисан гатфариз Хьажи-Даудан ва Яхул Сурхай-хан санал мадни Шемахьадиз физва. Шемахадин ч1ехид шиг1а Гьасан-хана вичин був (кьушун, кк1унин к1ват1ал) къана къаладай къецихъ экъечӀна Лезгияр къулухъай чкӀуруз к1ан хьана, амма алакьнач. Къаладиз яргъа тушиз хьайи кӀеви кук1уеа сефеви був (кьушунар) кьиле-кьилди лезгирин кӀаник акатна (руг-руг хьана): персерни къизилбашрин буван (кьушундин) са пад гьа кук1ун чкадлай зверна гаатна, муькуь пад кьена, ибрун ч1ехил Гьасанхан вични кьена. Гаатзавайбурун кьулухъ гьатна Лезгияр Шемахьа къаладин къенез гьахьна. Шемаха къачуниникай Петр I-дин 1712-лагьай йисан манифестда икӀ кхьенва: «1712-лагьай йисуз лезгийрин ч1ехид Давуд бег ва яхулрин ч1ехид Сурхай, шахдиз гекъи гъулгъула ктвана гъазват гана, Шемаха къала кьуватдин гъилиз къачуна, гьана зат1ар къачуз гузвай урусарини кьилиз къаз гана абурун 4 миллион рубльдин чпиз гахчуна»<ref>{{Cite web|url=https://runivers.ru/bookreader/book433217/#page/34/mode/1up|title=Исторический очерк Кавказских войн от их начала до присоединения Грузии|access-date=2020-07-08|archive-date=2020-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808091421/https://runivers.ru/bookreader/book433217/#page/34/mode/1up|url-status=live}}</ref>. Шемаха къала къачур чӀавуз, лезгияр сефевириз к1ивирнвай чкайрал фад-фад гьепIесунар айидамаз, чпин гъиле авай къала к1ивирин рик1алай алатнвай. === Сефевияр === Сефевирин ч1ехибуру чпин патай Лезги мусурманриз гекъи к1валахъар чӀугун патал алакьзвай. 1719-йисан эхирда абурувай Гьажи Давуд кьуна, Дербентдин зиндандиз ктуваз хьана, амма ана хвех хьанач, лезгири адаз гъил гана ам анай зверна. Къажарин къен пад чиз, вичин тежрибадалди ам гьар вичин агалкьунриз критик къимет гуз ва дяведин операцияр кӀевиз хъсан гьазуриз чирнвай. И вакъиадикай XVIII виш йисан урус ц1урургъан П. Буткова кхьизва: "Сурхаян виликан гъазватра патав гвай лезги ч1ехид Давуд-бег Дербентдин зиндандай звернай"<ref>{{Cite web|url=https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01006766661?page=20&rotate=0&theme=white|title=''П.Г. Бутков.'' Материалы для новой истории Кавказа, с 1722 по 1893 год. Санкт-Петербург: Типография Императорской академии наук, 1869. — С.8.|access-date=2022-02-19|archive-date=2022-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219150444/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01006766661?page=20&rotate=0&theme=white|url-status=live}}</ref>. Гьажи Давудан Сефевириз гекъи тир таблигъатдин вичин нетижа гуз хьана. МуьтӀиь хьайи ч1ехибурук кваз Куьредай, Табасарандай, Самурдай, Цахурдай, Ччарай, Шекидай, ва гьак1ани Бардадай ва маса чкайрай к1ват1алар атана. Шиг1а къажариз гекъи Ширвандин са гьикван ханар акахьна, масал хьиз Къажар Шахдин эмирдалди Кьудкьушан Ибрахьиман мукьва кьелид вири кьенвай, гьамани гьавилай Хьажи Давудан пата хьана. 1720-йисан кьамуг (июнь) вацра Гьажи Давудан кьушунди Шабран элкъуьрна кьуна ва ам ягьуналди (штурмдалди) къачуна. Чиле (июль) вацра Хтар (Худат) къачуна. И агалкьунрилай кьулухъ Гьажи Давуддин патав чпин к1ват1алар гваз Хайдакьан Агьмад-хан ва Яхулдин I Сурхай-хан атана. Пашч (август) вацра абурун сад хьайи кьушунди пуд лагьай сеферда Шемахьа элкъуьрна кьуна, амма ам къачуз абурувай хьанач''<ref>{{Cite web|url=https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Zubov_P_P/text41.htm|title=ЗУБОВ П. П. КАРТИНА КАВКАЗСКОГО КРАЯ ПРИНАДЛЕЖАЩЕГО РОССИИ И СОПРЕДЕЛЬНЫХ ОНОМУ ЗЕМЕЛЬ; ЧАСТЬ IV. 1835.|access-date=2023-06-27|archive-date=2023-06-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20230627010654/https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/XIX/1820-1840/Zubov_P_P/text41.htm|url-status=live}}</ref>.'' Зулаз Гьажи Давудани Яхул Сурхай-хана Бакудин патаз рехъ кьуна. Амма Бакудин кьиле авай ч1ехид Дергагm-К]ули-хана Бакудилай яргъал тушиз авай «Ивидин кӀунтӀ» (Къанлытепе) лугьудай чкадал хьайи кукӀунив абур тхвана:{{Цитата|XVIII виш йисан 20-йисара сувавириз чпин кьиле авай Давуд-бегани Яхул Сурхай-хана Баку къачуз кӀанзавай, — кхьизва А. Бакиханова, — амма Дергягь-хана абурун кьушунар къаладай зур алцум яргъал авай гъвечӀи суван патав кьуна тхвана. Гьавиляй и чкадиз инсанри гьа и вахтундани Канлытепе лугьузва...|автор=<ref>{{книга |автор = [[Агаян, Цатур Павлович|Агаян Ц. П.]] |заглавие = А. Бакиханов |издательство = Издательство АН Азербайджанской ССР |том = |место = Б. |год = 1948 |страницы = 28 |isbn = }}</ref>.}} === Дербент === Зулун кьана (эхирда) Гьажи Давуда вичин к1ват1алрин (кьушунрин) кӀеретӀар, Къалани (Къубани) Цал (Дербент) къачудай кьилигъ (фикир) гваз, кефер патариз ракъурна. Амма инани Гьажи Давудаз агалкьун хьанач. Чуран (Дербентдин) наиб Имамкъули-бега къала хвена ва вири гьужумар кьулухъ чӀугуна. Са шумуд йикъан къене къала къачуз тахьана гьава мекьи хьайила, Гьажи Давуд, кьуьд мукьва хьунни кьилигъна, элкъуьрна к1ват1ал кьулухъ чӀугуна Муьшкуьрдиз хтана. 1720-йисан кьаниз (эхирдиз) сефевирин чӀехивалин кӀаник авай инсанрин ч1ехи пай абруз гекъи хьана. Къажаррин кьушунарни къизилбашар чпин-чпин къалара к1евиз хьана амуктнвай кч1ез къецик акъатиз. Лап кӀевиз Шемахада, Бакуда ва Дербентда к1евна амукьнавай. Вилик хьайи вахтунилай гекъигайла, къарагъунин кьилер тек са кьезил ва акъвазин гьужумралди акъваззавачир, абуру шахдин гьукумдарвал, шиг1ияр ва къизилбашар авай къалаярни хуьрер чпин гъилик хуьз ва чкайра чпин чӀехивалин кӀиникар туькӀуьриз хьана. === Урусар === Урусатдин Къавкъазда авай чпин-акъудунар(хийир къучунар) чиз Хьажи Давуда I Пётравай са гаф къачуз к1анзвай. 1721-йисан апрель вацралай Гьажи Давуда са шумудра Астраханагь авай урусрин чӀехибуруз кхьунар кхьена ракъурнвай. Астраханин губернатор А. П. Волынскидин патав гвайди И. В. Кикиназ ракъурай кхьуна, Гьажи Давуда урусрин масагунар айизвайбуруз Лезги чилериз атана кӀуьркӀуьм ва ракь гъиз, чнани аюруз лазим тий йепер ва маса зат1ар гудай патакай чӀална. Яни чи юкьа къачун гун хьурай, квезни хъсан я, чазни. Амма абрун къилигъ масад тир, Волынскиди вичин патай Гьажи Давудаз кхьена, ада урусрин чӀехивалин кӀаник акатдай кьиле кьилигъ авани лагьана жузуна, ва гьадлай ахпа ада I Пётраз икӀ кхьена:{{Цитата|Заз аквазвайвал, Давуд-бег (лезги гьукумдар) са кардизни лазим туш, ада заз жаваб гузва хьи, вичин фикир лап гьакъикъатда куь чӀехивализ къуллугъ авун я, амма куьне вичин патав кьушунарни лазим тир кьадардин тупар ракъурун кӀанзава, амма вичи къажараривай къалаяр къахчуда, вичиз лазим тирбур (гьа гьисабдай Дербентни Шемаха) вичиз туна, амайбур куь чӀехивалин к1иник гуда, гьамни Куьр вацӀун а паталай эгечӀна Исфагъандал кьван жеда, им ак1ет1ани адан гъиле садрани жедай туш, гьавиляй вичиз кӀанзава хьи, зегьмет куьн патай хьун, акъудунар (менфят) — вичин...|автор=[[Волынский, Артемий Петрович|А. П. Волынский]] <ref>Соловьёв С.М. История России. Кн.IX. Т.17-18. С.362</ref>.}}Урусат гьукуматди Гьажи Давудаз са гъилни ганач. == Ширвандин имам == 1721-йисан пашч (август) вацран 10-да Гьажи Давуда, Яхул I Сурхай-хан, Ц1ахур Али-Султан, Кьудкъушан Ибрагим, хайдакьар ва маса стха к1ват1алрин кӀеретӀар галаз санал мад Шемахьа вичиз кьуна. Пашч вацран 25-да къала кукӀуналди къачуна.<ref>{{Статья|автор=Абдулгалимов А.Р.|заглавие=СОЮЗНИКИ И СПОДВИЖНИКИ ХАДЖИ – ДАВУДА|год=2017|издание=ВЕСТНИК СОЦИАЛЬНО-ПЕДАГОГИЧЕСКОГО ИНСТИТУТА|номер=2 (22)|страницы=41}}</ref>. Зиндандиз къанвай Гусейн-ханан кбил ат1ана хкадаврзва. Вири шиг1ияр чкурзва<ref name="Иран">{{книга |автор=|заглавие=История Ирана с древнейших времен до конца XVIII века|том=|место=Л.|издательство=Издательство Ленинградского университета|ответственный=Под ред. Струве В. В.|год=1958|страницы=310|isbn=}}</ref>. Амма [[Христианар|хачпаш]] эрмлияр, [[чувудар]] ва масанай атанвай инсанарик(масала [[Ингилисар|инглисар]]) ктадзвач, ин к1валахъ Есаи Гьасан-Джалаляна ва инглиз чиллер экъвезвай кас Джонас Хенвея хве къазва<ref>Алиев Ф. М. Антииранские выступления и борьба против турецкой оккупации в Азербайджане в первой половине XVIII в. Баку: Элм. 1975. С.33.</ref>. Амма хаинвал авуйбур, девлетлу шиг1ар чуьнуьхарна хвей ва чахъ галаз шиг1ири галаз санал кик1ай 300 урус масагунар айизвайбурун кьенин, им Хенвеяна, Къажарчиле авай урусрин илчи С. Аврамова ва Мугъулчиле (Турция) авай урусрин илчи И. И. Неплюеван лугьузва. Кхьени чрара лугьузва хьи<ref>Соловьёв С. М. История России. Кн. IX. Т.18. С.381</ref>,:{{Цитата|Лезгийрилай ва казикумухрилай кьулухъ, абуру 1721-йисан къене авунвай гьужумри урусрин сурсатар (складар) пуч авуна ва тек са савдагар Евреиноваз вири санлай сад виш ва гьадан паталай пудкъад цӀуд агъзур (170 000) рублдин зарар гана...|автор=Джонас Хенвей<ref>''К.Ф. Валишевский''. Петр Великий. Директмедия, 2016. — С. 402. ISBN 9785447569280, 5447569281.</ref>.}}Урус масагунар айизвайбурун гъилей девлетар хчун патал гзаф масак1авилер ава, масала: чӀехи пай алимри им 1721-йисуз хьайи кар я лугьузва; амма бязибуру, гьа вахтунда амукьнавай Ф. И. Соймонова<ref>Соймонов Ф. И. Описание Каспийского моря и чиненых на оном российских завоеваний, яко часть истории Государя императора Петра Великаго // Ежемесячные сочинения об ученых делах. СПб., 1763, январь. С.31.</ref>, XVIII виш йисан тарихчи И. И. Голикова<ref>Голиков И. И. Деяния Петра Великого, мудрого преобразователя России, собранные из достоверных источников, расположенных по годам. В 6 т. М., 1838. Т.6. С.37-38.</ref>, гьакӀни XIX виш йисан тарихчи Аббас-Кули-ага Бакиханова<ref>Аббас-Кули-Ага Бакиханов. Гюлистан-и Ирам</ref> ва П. Г. Буткова<ref name="Бутков">Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 год. СПб.: Тип. Императорской АН, 1869. Ч. 1.</ref> урус масагунарайизвайд 1712-йисуз Шемаха къачур вахтунда чуьнуьх авуна лугьузва. Шемаха кьуникъай тир хабар Сефевидрин кьилин шегьер тир Исфахандал агакьна. Амма Шах Солтан Гьусейна, элдин къарагъунар гегьенш жезвай, гьукумдин ва кьатӀундин упадкадин (аватунин) вахтунда, са кӀеви кхьуни кьабулиз хьанач. Есаи Гьасан-Джалаляна малумзава:{{Цитата|...Гянджадин ва Еревандин гьукумдарри и кардикай шахдиз малум авуна, гекъивал гана, а чпи вири кьушунар гваз Куьр вацӀун къерехда авай агванрин шегьер Партавдиз атана. Ана Еревандин хан вири районрин гьукумдаррини кваз, Гянджадин хан вири девлетлуйрини кваз ва амайбур лап гзаф кьушунралди — 30 000 касдал кьван кӀватӀ хьана. Амма пачагьдин (шахдин) патай кьушунар ва са куьмекни атанач, вучитуькӀни ам Кандагардин чилерал алай кукӀунрив лап алахънавай ва машгъул тир. Ада тек са гафаралди ва кагъазралди абуруз жедай вири серенжамар кьабул ая лагьана эмирзавачир...|автор=Есаи Гасан-Джалалян}}1721-йисан зулдиз Гьажи Давуда Еревандин ва Гянджадин беглербегрин 30 агъзур авай кьушунар Куьр вацӀалай элячӀдай чкадал лап кӀаник кутуна<ref>Тамай А. Восстание 1711—1722 гг. в Азербайджане // Учёные записки Института истории, языка и литературы им. Г. Цадасы. Махачкала, 1957. Т.3. С.87-88.</ref>:{{Цитата|...тежриба авай гъуьрчехъанар хьиз, секиндиз ва ванциз хьуниз атана, а чӀехи вацӀун а патан къерехдал кӀватӀ хьана ва са йифиз гьакӀ секиндиз а патан къерехдиз элячӀна... Абур (къажарар) т1имил-т1имил гьазур жедалди, ибру (лезгияр), абурал гьужумна, абур лап кӀаник кутуна, абурухъ галтугна, Къарабагъдин суварин кӀаник авай Трду ва Хачен вацӀарин дередиз кьван зверна. ИкӀ, къажарар лап уях хьана ва чпин умудрив алцур хьана, амма лезгияр, абрувай вири девлетар ва сурсатар хчуна, шадвал гваз чпин патариз хтана. Им 1170 (1721)-йисан зулдиз хьайи кар я...|автор=Есаи Гасан-Джалалян}}И агалкьунилай кьулухъ Гьажи Давуда Кавказдин Албаниядин дегь кьилин шегьер тир Барда (Партав) къачуна. Урусаидин патай са куьмекни тагваз, Гьажи Давуда I Сурхай Яхулдин Хан галаз санал, Крымдин хандин куьмекдалди Турциядин султан галаз кагъазар кхьинин кӀвалахар эгечӀна<ref>РГАДА. Ф. Кабинет Петра I. Отд.1. Кн.54. Л.667.</ref><ref>АВПРИ. Ф.89: Сношения России с Турцией. 1722. Д.6. Ч.1. Л.30.</ref>. 1721-йисан мара (сентябрь) вацра Волынскиди I Пётраз икӀ кхьена:{{Цитата|...виридалайни лап кӀевиз кичӀезва ва кьилигъзва (фикирзава) хьи, абуру (Гьажи Давудани Султан Сурхай-хана), лап гьакъикъатда Турциядин чӀехивал кӀанида, заз аквазвайвал, абуруз и кар авун патал дуьз себеб ава...|автор=[[Волынский, Артемий Петрович|А. П. Волынский]]}}Урусрин пачагьди Неплюеваз султандивай Гьажи Давуда<ref>АВПРИ. Ф.89: Сношения России с Турцией. 1722. Д.16. Л.2-3.</ref> вичин чӀехивалин кӀаник татун кӀан ая лагьана эмир гана. I Пётра канцлер Г. И. Головкиназ кхьенвай кагъатдай:{{Цитата|Ч1ехи тир канцлер! И вахтунда чаз Гребнидай Волынскидин кхьун атана, адаз Шемахадай лап дуьз хабар хьанва хьи, кьилхкажунин кьиле авай ч1ехид имам Давуд-бега Турциядин султандин патав кхьун ракъурнава, вич адан чӀехивалин кӀаник кьун патал. Квев куриер Истамбулдиз илчидин патав ракъурун лазим я, ана ада султандив ам вичин кӀаник татун лагьана фикир эциг ая, ада чаз гьикьван зарар ганатӀа малум авуна. 1722-йисан эвелни кьвед (февраль) вацран 22-да. Пётр|автор=[[Пётр I|I Пётр]] <ref>АВПРИ.Ф.89:Сношения России с Турцией.1722.Д.4.</ref><ref name=autogenerated3>Тер-Авакимова С. А. Армяно-русские отношения в период подготовки Персидского похода. Ереван: Изд. АН Арм. ССР. 1980. С.64.</ref>.}}1722-йисан нава (апрель) вацран 21-да Истамбулда авай урусрин илчи Неплюев ЧӀехи везир Ибрагим-пашадин патав атана ва адаз лагьана хьи, къарагънавай лезгийри Шемахада урус савдагаррал гьужумна ва абур пуч авуна, гьавиляй Урусиядин пачагьди шахдивай и кар патал жаваб кӀанзава. ЧӀехи везиради лагьана хьи, гьакъикъатда къарагънавайбуру Турциядин патав куьмек кӀан я лагьана кагъат ракъурнавай. Амма урус илчидин гафариз жаваб яз, ада икӀ лагьана умуд гана:{{Цитата|...куь пачагьдиз вири жаваб ва зарардин пулар агакьдалди, чуна абур хуьдач...|автор=Ибрагим-паша<ref>Соловьёв С. М. История России. Кн.IX. Т.17-18. С.381.</ref>.}}1722-йисан гатфариз Гьажи Давуда Гянджа элкъуьрна кьуна. Шегьердиз куьмек гун патал Урусиядин куьмек гвай Картлидин пачагь Вахтанг VI кьушунар гваз атана. И кар чизмаз, Гьажи Давуда Вахтанг VI-дин кьушунрихъ галаз кукӀуникай вич хуьна ва цӀикьвед лагьай йикъа Гянджа элкъуьрна кьун кьулухъ чӀугуна. Вахтанг VI адан кьулухъ галтугнач, гьатта шахдин патай Гьажи Давудан гьукуматдин кьилин шегьер хьанвай Шемахадиз гьужум ая лагьана са шумуд сеферда эмирар атанватӀани<ref>Ризванов З. Д., Ризванов Р. З. История лезгин. С.20.</ref><ref>Левиатов В. Н. Очерки из истории Азербайджана в XVIII в. Баку: Изд. АН Аз. ССР. 1948. С.74.</ref><ref>Алиев Ф. М. Антииранские выступления и борьба против турецкой оккупации в Азербайджане в первой половине XVIII в. Баку: Элм. 1975. С.35.</ref><ref>Маркова О. П. Россия, Закавказье и международные отношения в XVIII в. М.: Наука, 1966. С.104.</ref>. 1722-йисан тӀул (май) вацран 30-да, 17 йикъан къене элкъуьрна кьунуьлай кьулухъ, Гьажи Давудани Кайтагдин Ахмед-хана Ардебиль къачуна <ref name="Бутков2">Бутков П. Г. Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 год. СПб.: Тип. Императорской АН, 1869. Ч. 1.</ref><ref>«Каиме» Бедреддинзаде Али-бея // Известия АН Аз. ССР. Серия: История, философия, право. Баку,1988.№ 3. С.39.</ref><ref>Из донесения лейтенанта А. И. Лопухина Петру I от 31 июля 1722 г. // Русско-дагестанские отношения в XVIII — начале XIX вв.: Сб. док. / Сост. В. Г. Гаджиев, Д-М. С. Габиев, Н. А. Магомедов, Ф. З. Феодаева, Р. С. Шихсаидова. М.: Наука, 1988. С.34.</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/VI/Dag_chron/O_borbe/text.htm|title=О борьбе дагестанцев против иранских завоевателей // Дагестанские исторические сочинения|editor=пер. А. Р. Шихсаидова|website=www.vostlit.info|date=1993|publisher=М: Наука|access-date=2022-01-16|archive-date=2021-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20211105170755/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Kavkaz/VI/Dag_chron/O_borbe/text.htm|url-status=live}}</ref><ref name=":3">{{Книга|ссылка=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B3_%D0%B2_VIII_-_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5_XIX_%D0%B2..pdf|автор=[[Муртазаев, Арсен Омарович|Муртазаев А.О]]|заглавие=Кайтаг в VIII - первой половине XIX в. (Исследование политической истории и роли в системе политических структур Северо-Восточного Кавказа)|ответственный=[[Алиев, Багомед Гадаевич|Б.Г. Алиев]]|год=2015|место=Махачкала|издательство=ИИАЭ ДНЦ РАН|страницы=295—302|страниц=490|archive-date=2022-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220316051759/https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B3_%D0%B2_VIII_-_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%BE%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%BD%D0%B5_XIX_%D0%B2..pdf}}</ref><ref>{{Книга|ссылка=https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87._%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_1993.pdf|автор=Шихсаидов А.Р., Айтберов Т.М., Оразаев Г.М.-Р.|заглавие=Дагестанские исторические сочинения|год=1993|место=Москва|издательство=Издательская фирма «Восточная литература»|страницы=198|страниц=302|archive-date=2021-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20211211192741/https://instituteofhistory.ru/media/library/publication/files/%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87._%D1%81%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_1993.pdf}}</ref>. Октябрь вацра Гьажи Давуда, Яхулрин I Сурхай-хана ва Хайдакьдин Агьмад-хана са гьафтедин къене Дербент элкъуьрна кьуна <ref>«Лист» — перевод дербентского наиба к Петру I. 21 октября 1722 г. // РФ ИИАЭ ДНЦ РАН. Ф.1. Оп.1. Д.59. Л.175.</ref><ref>Рамазанов X. X., Шихсаидов А. Р. Очерки истории Южного Дагестана. Махачкала: Институт истории, языка и литературы им. Г. Цадасы. 1964. С.97.</ref><ref>Русско-дагестанские отношения XVII — первой четверти XVIII вв. С.277.</ref>. Гьажи Давуд виридалайни чӀехи имам яз Ширвандин, Шекидин, Лезгистандин ва Дагъустандин чилерал чӀехивал хвенва <ref>Гаджиев В. Г. Роль России в истории Дагестана. М.: Наука, 1965. С.62</ref><ref>Н. А. Сотавов. Крах «Грозы Вселенной» в Дагестане.</ref><ref>{{Cite web |url=https://lib.herzen.spb.ru/media/magazines/contents/1/34(74)1/khanarslanova_34_74_1_514_520.pdf|title=Б. Б. Ханарсланова. Дагестан и Ширван в русско-иранских, русско-турецких и ирано-турецких отношениях в период вхождения в состав России (1722—1735)|access-date=2018-05-25|archive-date=2018-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525133842/https://lib.herzen.spb.ru/media/magazines/contents/1/34(74)1/khanarslanova_34_74_1_514_520.pdf|url-status=live}}</ref>. == Сурхай-хан ва хаинвалар == Ширванда ва Шекида гьукум гьализ кIанзавай хаин Яхул Сурхай-хан I-а, Таркидин Адиль-Гиреян кумекдалди, 1722-й йисан 12-лагьай декабрдилай Урусатдихъ галаз рахунар айизва<ref>РФ ИИАЭ ДНЦ РАН. Ф.1. Оп.1. Д.387. Л.32.</ref><ref>АВПРИ. Ф.77: Сношения России с Персией. 1723. Д.1. Л.123.</ref><ref>Русско-дагестанские отношения XVII — первой четверти XVIII вв. С.273-274.</ref><ref>Сотавов Н. А. Северный Кавказ в русско-иранских и русско-турецких отношениях в XVIII в. М.: Наука, 1991. С. 65.</ref>. 1723-й йисуз ам Хажи Давудахъ галаз дяведал экъечIна, Лезги чилерал чапхунар ийиз хьана<ref>Алиев Ф. М. Антииранские выступления и борьба против турецкой оккупации в Азербайджане в первой половине XVIII в. Баку: Элм. 1975. С.37.</ref>. 1722-1723-й йисарин эхирда, Хьажи Давудан алахъунралди арадал атанвай Лезги имамрин Сефевириз гекъи коалиция, сад-садахъ галаз чIах хьана (чукIуна). ЧIехи имамрикай тек са ЦIахурдин Али-Султана гъил гузва. Коалиция чукIунин шартIара Хажи Давуда маса имамрин вичин патаг чIугваз алахъзавай, бязи вахтунда кичIерар гунив ва чапхунрив эгечIиз. Масала, урус кьушунриз гекъи экъечIун патал рази тахьайвиляй, 1722 ва 1723-й йисара араб тир Табасарандин майсум ва адан резиденция тир Хучни хуьр чукIурна.<ref>РГАДА. Ф.: Коллегия иностранных дел. Сношения России с Персией. 1722. Д.23. Гл.2.</ref><ref>Рамазанов X. X., Шихсаидов А. Р. Очерки истории Южного Дагестана. Махачкала: Институт истории, языка и литературы им. Г. Цадасы. 1964. С.175.</ref>. == Эхир == 1723-йисан тӀул (май) вацра Гьажи Давуд Турциядин султанди Гянджадиз веревирдриз (кӀвалахрикай кагъазар тухуз) эверна. Гьажи Давуда и эверун кьабулна ва вичин хзанни — кьуд гадани кьве стхани кваз — ва вичин мукьва инсанар галаз анай атана. Амма вичин кьилдин гьукум тухунин фикирри ва чӀехибурув муьтӀиь тахьуни Турциядин гьукумдарар лап кичӀе авуна. Гьавиляй ам Гянджадиз атайла, зинданда туваз хьана, а октябрь вацран 5-да вичин хзанни мукьва инсанар галаз санал Турциядиз гьаладна. Сифтегьан вахтунда ам Родос<ref>{{Статья|ссылка=https://openaccess.firat.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11508/16181/188397.pdf?sequence=1&isAllowed=y|автор=Prof. Dr. Orhan Kiliç, Zeynep Kurt|заглавие=13 Numarali Ve 1727–1730 Tarihli Mühimme Zeyli Defteri (Değerlendirme- Transkripsiyon- Dizin). Yüksek Lisans Tezi. Danişman Hazirlayan|год=2005|язык=тур.|издание=Danişman Hazirlayan|страницы=24—223}}</ref><ref>{{Статья|ссылка=http://adudspace.adu.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11607/724/UĞURÜNEN.pdf?sequence=3&isAllowed=n|автор=Uğur Ünen|заглавие=XVIII. Yüzyilda Osmanli İdaresinde Rodos Adasi|год=2013|язык=neh/|издание=Aydin|страницы=68–69}}</ref>, вацӀал яргъал гьукумдиз ракъурна, анай кьулухъ Гелиболудиз<ref>{{Cite web|url=http://www.ekevakademi.org/Makaleler/962607_29%20Yasar%20BAS.pdf|title=Gelbolu‘da vefat etmiş olması muhtemeldir|author=|work=|date=|publisher=|access-date=2015-10-27|archive-date=2015-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222145428/http://www.ekevakademi.org/Makaleler/962607_29%20Yasar%20BAS.pdf|url-status=live}}</ref> ракъурна. Маса кхьинра малумзавайвал, Гьажи Давуд Кипр вацӀал яргъал гьукумдиз ракъурнавай. Ам 1735—1736-йисарин патав кьена. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://lekia.ru/chapter6_2.htm 6.2. ХАДЖИ-ДАУД-БЕК МЮШКЮРСКИЙ И ВОССТАНОВЛЕНИЕ ЛЕЗГИНСКОГО ГОСУДАРСТВА]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://lezgi-yar.ru/news/najden_proekt_pamjatnika_velikomu_khadzhi_davudu/2013-07-05-1493 Найден проект памятника великому Хаджи-Давуду]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://realcaucasus.org/6349 Хаджи-Давуд – герой, имам и полководец]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.ansar.ru/history/2013/03/04/38388 Архив Али Каяева и фетва Хаджи-Давуда] * [http://www.kavkazweb.net/forum/topic/42206-khadzhi-davud-miushkiurskii/ Хаджи-Давуд Мюшкюрский] [[Категория:Лезги кьегьалар]] [[Категория:Лезги тарих]] 5qy6dlexqkn3boja2g6oigt8zwqv5xh 0 9596 98650 80624 2026-06-21T15:42:52Z Хьажидауд 12986 98650 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) —[[Лезгияр|Лезги]] тир, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] 58j7dl65k9apxfg5ss1fiv23bxzxgjd 98651 98650 2026-06-21T15:43:30Z Хьажидауд 12986 98651 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) —[[Лезгияр|Лезги]] тир, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] lwanxyt90zrf9tqwxrp0qwzww3706jk 98652 98651 2026-06-21T15:46:14Z Хьажидауд 12986 /* Амукьиникай */ 98652 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) —[[Лезгияр|Лезги]] тир, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедлай хьанва. Адан буба — Панагь-Ражаб Эфендидин хва тир. Ада 1913 йисуз Иркутскдин сувдинни-техникадин училище куьтягьна лугьудай малуматар авай[2]. Амма цӀийи архивдин документра авай малуматрив кьурвал, ада Иркутскда техникум куьтягьуникай ва партиядин членвиликай ганвай малуматар дуьз туш — им тахсир (подлог) я. Самурскийди вичи ЦКК-дин Комиссиядиз (Минковни-Щеболдаев) и кар кьабулна (и кар 1927 йисуз С. Габиеван арзадалди ахтармишзавай). 1928 йисуз, Дагъустандин Обкомдин Пленумдин къарардалди ам вичин пис квалахриз (отрицательные мотивы) килигна Дагъустандин ЦИК-дин председательвилин везифадилай алудна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] 33siz3a5ix38ghqer722hxkth2v1plt 98653 98652 2026-06-21T15:47:06Z Хьажидауд 12986 /* Амукьиникай */ 98653 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) —[[Лезгияр|Лезги]] тир, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедлай хьанва. Адан буба — Панагь-Ражаб Эфендидин хва тир. Ада 1913 йисуз Иркутскдин сувдинни-техникадин училище куьтягьна лугьудай малуматар авай. Амма цӀийи архивдин документра авай малуматрив кьурвал, ада Иркутскда техникум куьтягьуникай ва партиядин членвиликай ганвай малуматар дуьз туш — им тахсир (подлог) я. Самурскийди вичи ЦКК-дин Комиссиядиз (Минковни-Щеболдаев) и кар кьабулна (и кар 1927 йисуз С. Габиеван арзадалди ахтармишзавай). 1928 йисуз, Дагъустандин Обкомдин Пленумдин къарардалди ам вичин пис квалахриз (отрицательные мотивы) килигна Дагъустандин ЦИК-дин председательвилин везифадилай алудна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] nd1jayi5mt2biesgorr5eu0y4bq2uk3 98654 98653 2026-06-21T15:48:28Z Хьажидауд 12986 /* Амукьиникай */ 98654 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) —[[Лезгияр|Лезги]] тир, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедлай хьанва. Адан буба — Панагь-Ражаб Эфендидин хва тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. Ада 1913 йисуз Иркутскдин сувдинни-техникадин училище куьтягьна лугьудай малуматар авай. Амма цӀийи архивдин документра авай малуматрив кьурвал, ада Иркутскда техникум куьтягьуникай ва партиядин членвиликай ганвай малуматар дуьз туш — им тахсир (подлог) я. Самурскийди вичи ЦКК-дин Комиссиядиз (Минковни-Щеболдаев) и кар кьабулна (и кар 1927 йисуз С. Габиеван арзадалди ахтармишзавай). 1928 йисуз, Дагъустандин Обкомдин Пленумдин къарардалди ам вичин пис квалахриз (отрицательные мотивы) килигна Дагъустандин ЦИК-дин председательвилин везифадилай алудна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] 1jfxz5oxk8pkbi23dmo8z8sv9m8luka 98655 98654 2026-06-21T15:49:00Z Хьажидауд 12986 98655 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) — [[Лезгияр|Лезги]] политик, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедлай хьанва. Адан буба — Панагь-Ражаб Эфендидин хва тир. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. Ада 1913 йисуз Иркутскдин сувдинни-техникадин училище куьтягьна лугьудай малуматар авай. Амма цӀийи архивдин документра авай малуматрив кьурвал, ада Иркутскда техникум куьтягьуникай ва партиядин членвиликай ганвай малуматар дуьз туш — им тахсир (подлог) я. Самурскийди вичи ЦКК-дин Комиссиядиз (Минковни-Щеболдаев) и кар кьабулна (и кар 1927 йисуз С. Габиеван арзадалди ахтармишзавай). 1928 йисуз, Дагъустандин Обкомдин Пленумдин къарардалди ам вичин пис квалахриз (отрицательные мотивы) килигна Дагъустандин ЦИК-дин председательвилин везифадилай алудна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] 2igwmcs2bwk773qidl5o3692oymbox2 98656 98655 2026-06-21T16:25:33Z Хьажидауд 12986 /* Амукьиникай */ 98656 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) — [[Лезгияр|Лезги]] политик, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Тарихдин илимрин кандидат (1933) Адан кандидатдин диссертациядин тема: «Турция зурколониядилай нухан(миллетдин) жув-жуввилихъ (азадвал) хьун» я. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Нажмудин Эфендиев 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедиз хьана. Адан буба — Панагь-Ражаб диндин чирвалар авай кас тир, тӀвар-ван авай Шейх Эфендидин хва тир. Нажмудинан чӀехи буба, Шейх-Эфенди, [[Хъуьлуьхъ Гъази Мугьаммад|Гъази-Мугьаммад Хъуьлуьхъвидин]] имамвилин кьиле фейи гъазаватдин вахтунда кук1унра шагьид хьанвай. Абрун хъизан, гьа чӀаван вири лезгияр хьиз, Урус гьукуматдин паталай диндин къадагариз ва зулумриз дучар хьанвай; адан чӀехи бубади эцигнавай миск1ини галаз абру чк1урнвай. Нажмудина вичи аял вахтунилай Ислам дин чирна ва Къуръандин гьафиз хьана. Амма атеист каммунистрин Исламдиз душманвал виляй,гьан чӀавуз, вичин ва вичин хъизан хуьн патал, ада вичин дин чинеба хуьз мажбур хьана. == Сиясатдин квалах ва диндин кьатӀунар == И к1валахар акваз, Нажмуддин вич Коммунистрин партиядик экечӀунив такъия айизва. Партиядин аппаратда квалахуни адаз коммунистрин планар вахтунда чириз кумек айизва. Ада жуван нухаз (халкьдиз) гъулгъулаяр ктван тайинал эверзвай, вучлагьайтӀа адаз большевистрин сиясат хъсан чизвай ва чаз идакай пис нетижаяр жедин ч1ал чизвай. Адан гафарив кьурвал, гъвечӀи-гъвечӀи къарагъунри халкьдин гьал мадни пис ийидай ва гьакӀан иви агъудуниз гъидай. Самурвиди дяведилай гъейри маса рекьер жагъурун герек тирди мецел гъидай, вучлагьайтӀа адаз халкьдин гьал аквазвай— йатим амукьнавай аялар ва гъуьл галачиз амукьнавай дишегьлияр, ик1 чи хлакь квахьна физвай. Урусри вичин ч1ехи-бубайриз ва халкьдиз ганвай зулум чиз, ада инсанар цӀийи гъулгъуладикай хуьз алахъна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] p20nw195dsfi7a87gks6ede1iosyniq 98657 98656 2026-06-21T16:26:40Z Хьажидауд 12986 98657 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) — [[Лезгияр|Лезги]] политик, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Нажмудин Эфендиев 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедиз хьана. Адан буба — Панагь-Ражаб диндин чирвалар авай кас тир, тӀвар-ван авай Шейх Эфендидин хва тир. Нажмудинан чӀехи буба, Шейх-Эфенди, [[Хъуьлуьхъ Гъази Мугьаммад|Гъази-Мугьаммад Хъуьлуьхъвидин]] имамвилин кьиле фейи гъазаватдин вахтунда кук1унра шагьид хьанвай. Абрун хъизан, гьа чӀаван вири лезгияр хьиз, Урус гьукуматдин паталай диндин къадагариз ва зулумриз дучар хьанвай; адан чӀехи бубади эцигнавай миск1ини галаз абру чк1урнвай. Нажмудина вичи аял вахтунилай Ислам дин чирна ва Къуръандин гьафиз хьана. Амма атеист каммунистрин Исламдиз душманвал виляй,гьан чӀавуз, вичин ва вичин хъизан хуьн патал, ада вичин дин чинеба хуьз мажбур хьана. == Сиясатдин квалах ва диндин кьатӀунар == И к1валахар акваз, Нажмуддин вич Коммунистрин партиядик экечӀунив такъия айизва. Партиядин аппаратда квалахуни адаз коммунистрин планар вахтунда чириз кумек айизва. Ада жуван нухаз (халкьдиз) гъулгъулаяр ктван тайинал эверзвай, вучлагьайтӀа адаз большевистрин сиясат хъсан чизвай ва чаз идакай пис нетижаяр жедин ч1ал чизвай. Адан гафарив кьурвал, гъвечӀи-гъвечӀи къарагъунри халкьдин гьал мадни пис ийидай ва гьакӀан иви агъудуниз гъидай. Самурвиди дяведилай гъейри маса рекьер жагъурун герек тирди мецел гъидай, вучлагьайтӀа адаз халкьдин гьал аквазвай— йатим амукьнавай аялар ва гъуьл галачиз амукьнавай дишегьлияр, ик1 чи хлакь квахьна физвай. Урусри вичин ч1ехи-бубайриз ва халкьдиз ганвай зулум чиз, ада инсанар цӀийи гъулгъуладикай хуьз алахъна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] 8xnfhlyye6ywt2x939865zg4qpg9838 98658 98657 2026-06-21T16:54:51Z Хьажидауд 12986 98658 wikitext text/x-wiki {{Кас|буба=Панагь-Ражаб|тӀвар=Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин}} '''Самурви Эфендийрин Панагь-Ражабан хва Нажмуддин''' (урус. ''Нажмутдин Панах-Эфендиевич Самурский'' ; 1891 йисуз, [[Къуруш]] хуьре, Самур округ, Дагъустандин вилаят — 1938 йисан 1 августдиз, [[Коммунарка (полигон)|Коммунарка]], Московский вилаят, ССРГ) — [[Лезгияр|Лезги]] политик, [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, Дагъустандин мухъан ва к1ват1алдин къвалахар аквазвайд, ВКП(б)-дин Дагъустандин обкомдин Садлагьай секретарьдин везифа кьунвай садлагьай чиновник. ССРГ-дин НКВД-дин кьетӀен пуд касдин (тройкадин) кьат1рукь(иштиракчи) яз хьана. Дагъустандин АССР-дин тарихда садлагьай илимрин кандидат ва ДАССР-да садлагьай тарихдин илимрин кандидат яз гьатнава<ref>{{Статья|ссылка=https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|автор=Ханбабаев К.м|заглавие=Вклад Нажмутдина Самурского в религиоведение и исламоведение|год=2010|издание=Исламоведение|выпуск=4|issn=2077-8155|archive-date=2023-02-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20230220090300/https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie|url-status=live}}</ref>. == Амукьиникай == Нажмудин Эфендиев 1891 йисуз Дагъустандин вилаятдин Къуруш хуьре лезги хъизанда дидедиз хьана. Адан буба — Панагь-Ражаб диндин чирвалар авай кас тир, тӀвар-ван авай Шейх Эфендидин хва тир. Нажмудинан чӀехи буба, Шейх-Эфенди, [[Хъуьлуьхъ Гъази Мугьаммад|Гъази-Мугьаммад Хъуьлуьхъвидин]] имамвилин кьиле фейи гъазаватдин вахтунда кук1унра шагьид хьанвай. Абрун хъизан, гьа чӀаван вири лезгияр хьиз, Урус гьукуматдин паталай диндин къадагариз ва зулумриз дучар хьанвай; адан чӀехи бубади эцигнавай миск1ини галаз абру чк1урнвай. Нажмудина вичи аял вахтунилай Ислам дин чирна ва Къуръандин гьафиз хьана<ref>https://cyberleninka.ru/article/n/vklad-nazhmutdina-samurskogo-v-religiovedenie-i-islamovedenie/viewer</ref>. Амма атеист каммунистрин Исламдиз душманвал виляй,гьан чӀавуз, вичин ва вичин хъизан хуьн патал, ада вичин дин чинеба хуьз мажбур хьана. == Сиясатдин квалах ва диндин кьатӀунар == И к1валахар акваз, Нажмуддин вич Коммунистрин партиядик экечӀунив такъия айизва. Партиядин аппаратда квалахуни адаз коммунистрин планар вахтунда чириз кумек айизва. Ада жуван нухаз (халкьдиз) гъулгъулаяр ктван тайинал эверзвай, вучлагьайтӀа адаз большевистрин сиясат хъсан чизвай ва чаз идакай пис нетижаяр жедин ч1ал чизвай. Адан гафарив кьурвал, гъвечӀи-гъвечӀи къарагъунри халкьдин гьал мадни пис ийидай ва гьакӀан иви агъудуниз гъидай. Самурвиди дяведилай гъейри маса рекьер жагъурун герек тирди мецел гъидай, вучлагьайтӀа адаз халкьдин гьал аквазвай— йатим амукьнавай аялар ва гъуьл галачиз амукьнавай дишегьлияр, ик1 чи хлакь квахьна физвай. Урусри вичин ч1ехи-бубайриз ва халкьдиз ганвай зулум чиз, ада инсанар цӀийи гъулгъуладикай хуьз алахъна. == Эдебият == * Л. С. Еремина, А. Б. Рогинский. [http://books.google.com/books?id=LOFoAAAAMAAJ&q=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&dq=%D0%BD%D0%B0%D0%B6%D0%BC%D1%83%D0%B4%D0%B8%D0%BD+%D1%8D%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2&ei=jRRPS7HMFabAzQTP0NjlCw&hl=ru&output=html&cd=2 Книга памяти жертв политических репрессий]. — Мемориал, 2000. — С. 362. — ISBN 5787000447, 9785787000443. [[Категория:Дагъустандин кьилер]] [[Категория:Лезги политикар]] 2y676jnwb5ersuxozauracysi7rvnx6 0 17408 98628 2026-06-21T13:43:26Z Хьажидауд 12986 Новая страница: «{{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, У...» 98628 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат }} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' (1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — Лезги [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Салам Айдинбегов 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана. Хайи чӀал — лезги чӀал я. 1948 йисалай 1951 йисал кьван Дагъустандин АССР-дин Минстририн Советдин Председатель яз квалахна. 1967 йисуз Баку шегьерда кьена. == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] 612mlgq8ok1m8w8eh0l2benxsgi9tcp 98629 98628 2026-06-21T13:44:41Z Хьажидауд 12986 98629 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат }} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}};1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — Лезги [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Салам Айдинбегов 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана. Хайи чӀал — лезги чӀал я. 1948 йисалай 1951 йисал кьван Дагъустандин АССР-дин Минстририн Советдин Председатель яз квалахна. 1967 йисуз Баку шегьерда кьена. == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] kxce27ak1eyy9dx5j2ujh7a330xghu8 98630 98629 2026-06-21T13:44:57Z Хьажидауд 12986 98630 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат }} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}}; 1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — Лезги [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Салам Айдинбегов 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана. Хайи чӀал — лезги чӀал я. 1948 йисалай 1951 йисал кьван Дагъустандин АССР-дин Минстририн Советдин Председатель яз квалахна. 1967 йисуз Баку шегьерда кьена. == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] 325oqctkqynmhj2dlovv8a1o6hkaajf 98631 98630 2026-06-21T13:45:23Z Хьажидауд 12986 98631 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат }} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}}; 1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Салам Айдинбегов 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре дидедиз хьана. Хайи чӀал — лезги чӀал я. 1948 йисалай 1951 йисал кьван Дагъустандин АССР-дин Минстририн Советдин Председатель яз квалахна. 1967 йисуз Баку шегьерда кьена. == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] jh5qkkm56g90efa6erwpu83z8qcs60r 98632 98631 2026-06-21T13:52:31Z Хьажидауд 12986 /* Биография */ 98632 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат }} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}}; 1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Мугьаммад-Салам Айдунбегарин 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре, тӀвар-ван авай революционер Абдул-Мукьтадир Айдинбеган хвадин (1884—1918) хъизанда дидедиз хьана. Адав 7 йис хьайила, адан бубадин чинеба к1ап1унар чир хьана диндал ала лугьуз комунистари ягъана кьена, адан дидедин стха Гьажи-Шафидин ам вичин к1вализ гъана ч1ехи авуна. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. Ахпа ада Дербентдин педагогикадин техникумдик акатна. Техникум куьтягьайдалай кьулухъ ада Ялама ва Лежет хуьрера муаллим яз, гьакӀни Ахцегь райондин РайОНО-дин кьил яз квалахна. 20 йисан яшда аваз ВКП(б)-дин кас хьана ва Азербайжандин ЦК КП(б) аппаратра чӀехи везифаяр кьуна. 1945 йисуз ЦК ВКП(б)-дин Вини Къатдин Партиядин Школадик экечӀна, ахпа са йисалай обкомадин пропагандадин ва агитациядин секретарь хьана. 1948 йисан декабрь вацра адаз Дагъустандин АССР-дин Министрин Советдин Председательдин везифа гана. Адан регьбервал авай йисара Дагъустандин АССР-ди вахтундалай вилик вири чӀехи квалахрин ва машатдин вахтар (пятилетка) кьилиз акъудна. Дагъустандин АССР-дин 2-й кӀватӀалдин Верховный Советдин ва ССРГ-дин 3-й кӀватӀалдин Верховный Советдин (1950—1953) депутат яз хьана. Дагъустандин обкомдин бюродин член яз хьана. Обкомдин садлагьай секретарь, авар тир Абдурахман Данияловахъ галаз яргъал вахтунда хьайи гьужетдин ва конфликтдин гъиляй вичин везифарай хъфена. 1953 йисалай гатӀумна — Азербайжандин ССР-дин савдагарвилин министр яз квалахна. 1967 йисуз Баку шегьерда кьена. Бакудин Къадрилу ксар кучукнавай аллеяда кучукнава. == ЭлячӀунар == == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] 615bkxw1h0e8sup9ihme3ag49z7zrlr 98633 98632 2026-06-21T13:53:54Z Хьажидауд 12986 98633 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат |буба=[[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мухътедир Айдунбекан хва]]}} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}}; 1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Мугьаммад-Салам Айдунбегарин 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре, тӀвар-ван авай революционер Абдул-Мукьтадир Айдинбеган хвадин (1884—1918) хъизанда дидедиз хьана. Адав 7 йис хьайила, адан бубадин чинеба к1ап1унар чир хьана диндал ала лугьуз комунистари ягъана кьена, адан дидедин стха Гьажи-Шафидин ам вичин к1вализ гъана ч1ехи авуна. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. Ахпа ада Дербентдин педагогикадин техникумдик акатна. Техникум куьтягьайдалай кьулухъ ада Ялама ва Лежет хуьрера муаллим яз, гьакӀни Ахцегь райондин РайОНО-дин кьил яз квалахна. 20 йисан яшда аваз ВКП(б)-дин кас хьана ва Азербайжандин ЦК КП(б) аппаратра чӀехи везифаяр кьуна. 1945 йисуз ЦК ВКП(б)-дин Вини Къатдин Партиядин Школадик экечӀна, ахпа са йисалай обкомадин пропагандадин ва агитациядин секретарь хьана. 1948 йисан декабрь вацра адаз Дагъустандин АССР-дин Министрин Советдин Председательдин везифа гана. Адан регьбервал авай йисара Дагъустандин АССР-ди вахтундалай вилик вири чӀехи квалахрин ва машатдин вахтар (пятилетка) кьилиз акъудна. Дагъустандин АССР-дин 2-й кӀватӀалдин Верховный Советдин ва ССРГ-дин 3-й кӀватӀалдин Верховный Советдин (1950—1953) депутат яз хьана. Дагъустандин обкомдин бюродин член яз хьана. Обкомдин садлагьай секретарь, авар тир Абдурахман Данияловахъ галаз яргъал вахтунда хьайи гьужетдин ва конфликтдин гъиляй вичин везифарай хъфена. 1953 йисалай гатӀумна — Азербайжандин ССР-дин савдагарвилин министр яз квалахна. 1967 йисуз Баку шегьерда кьена. Бакудин Къадрилу ксар кучукнавай аллеяда кучукнава. == ЭлячӀунар == == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] anpc8s9k9fg81ef0rvwlkp9835qyhbu 98636 98633 2026-06-21T14:08:15Z Хьажидауд 12986 98636 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат |буба=[[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мухътедир Айдунбекан хва]]}} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}}; 1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Мугьаммад-Салам Айдунбегарин 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре, тӀвар-ван авай революционер [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мукьтадир Айдинбеган хвадин]] (1884—1918) хъизанда дидедиз хьана. Адав 7 йис хьайила, адан бубадин чинеба к1ап1унар чир хьана диндал ала лугьуз комунистари ягъана кьена, адан дидедин стха Гьажи-Шафидин ам вичин к1вализ гъана ч1ехи авуна. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. Ахпа ада Дербентдин педагогикадин техникумдик акатна. Техникум куьтягьайдалай кьулухъ ада [[Ялама|Алам(Ялама)]] ва [[Лечет (Хъачмаз район)|Лечет]] хуьрера муаллим яз, гьакӀни Ахцегь райондин РайОНО-дин кьил яз квалахна. 20 йисан яшда аваз ВКП(б)-дин кас хьана ва Азербайжандин ЦК КП(б) аппаратра чӀехи везифаяр кьуна. 1945 йисуз ЦК ВКП(б)-дин Вини Къатдин Партиядин Школадик экечӀна, ахпа са йисалай обкомадин пропагандадин ва агитациядин секретарь хьана. 1948 йисан декабрь вацра адаз Дагъустандин АССР-дин Министрин Советдин Председательдин везифа гана. Адан регьбервал авай йисара Дагъустандин АССР-ди вахтундалай вилик вири чӀехи квалахрин ва машатдин вахтар (пятилетка) кьилиз акъудна. Дагъустандин АССР-дин 2-й кӀватӀалдин Верховный Советдин ва ССРГ-дин 3-й кӀватӀалдин Верховный Советдин (1950—1953) депутат яз хьана. Дагъустандин обкомдин бюродин член яз хьана. Обкомдин садлагьай секретарь, авар тир Абдурахман Данияловахъ галаз яргъал вахтунда хьайи гьужетдин ва конфликтдин гъиляй вичин везифарай хъфена. 1953 йисалай гатӀумна — Азербайжандин ССР-дин савдагарвилин министр яз квалахна. 1967 йисуз [[Баку]] шегьерда кьена. Бакудин Къадрилу ксар кучукнавай аллеяда кучукнава. == ЭлячӀунар == == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] st827ub7kbkil03dg5cuhtkj8zp0rbo 98637 98636 2026-06-21T14:09:45Z Хьажидауд 12986 98637 wikitext text/x-wiki {{Кас |намус = Айдинбегрин Салам Мукьтадиран хва |оригиналдин тӀвар = Салам Мухтадирович Айдинбеков |чуькьуьн = хъсан крархъан |дидедиз хьайи тарих = 1912 |дидедиз хьайи чка = [[Ахцегь]], [[Самур округ]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя |кьейи тарих = 1967 |кьейи чка = [[Баку]], Азербайжандин ССР, ССРГ |гражданвал = {{Flag/ССРГ}} |кеспи = сиясатдин крархъан, дипломат |буба=[[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мухътедир Айдунбекан хва]]}} '''Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран хва Мугьаммад-Салам''' ({{lang-ru|Салам Мухтадирович Айдинбеков}}; 1912 йисуз, [[Ахцегь]] хуьр— 1967 йисуз, [[Баку]] къала) — [[Лезгияр|Лезги]] [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]], [[Дагъустан|Дагъустандин]] ва [[Азербайжан|Азербайжандин]] сиясатдинни партийдин крархъан, Дагъустандин гьукуматдин ва жемиятдин крархъан, дипломат. [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз. [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Айдунбегрин Абдул-Мухътедиран]] хва. == Биография == Мугьаммад-Салам Айдунбегарин 1912 йисуз Самур округдин Ахцегь хуьре, тӀвар-ван авай революционер [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мукьтадир Айдинбеган хвадин]] (1884—1918) хъизанда дидедиз хьана. Адав 7 йис хьайила, адан бубадин чинеба к1ап1унар чир хьана диндал ала лугьуз комунистари ягъана кьена, адан дидедин стха Гьажи-Шафидин ам вичин к1вализ гъана ч1ехи авуна. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. Ахпа ада Дербентдин педагогикадин техникумдик акатна. Техникум куьтягьайдалай кьулухъ ада [[Ялама|Алам(Ялама)]] ва [[Лечет (Хъачмаз район)|Лечет]] хуьрера муаллим яз, гьакӀни Ахцегь райондин РайОНО-дин кьил яз квалахна. 20 йисан яшда аваз ВКП(б)-дин кас хьана ва Азербайжандин ЦК КП(б) аппаратра чӀехи везифаяр кьуна. 1945 йисуз ЦК ВКП(б)-дин Вини Къатдин Партиядин Школадик экечӀна, ахпа са йисалай обкомадин пропагандадин ва агитациядин секретарь хьана. 1948 йисан декабрь вацра адаз Дагъустандин АССР-дин Министрин Советдин Председательдин везифа гана. Адан регьбервал авай йисара Дагъустандин АССР-ди вахтундалай вилик вири чӀехи квалахрин ва машатдин вахтар (пятилетка) кьилиз акъудна. Дагъустандин АССР-дин 2-й кӀватӀалдин Верховный Советдин ва ССРГ-дин 3-й кӀватӀалдин Верховный Советдин (1950—1953) депутат яз хьана. Дагъустандин обкомдин бюродин член яз хьана. Обкомдин садлагьай секретарь, авар тир Абдурахман Данияловахъ галаз яргъал вахтунда хьайи гьужетдин ва конфликтдин гъиляй вичин везифарай хъфена. 1953 йисалай гатӀумна — Азербайжандин ССР-дин савдагарвилин министр яз квалахна. 1967 йисуз [[Баку]] шегьерда кьена. Бакудин Къадрилу ксар кучукнавай аллеяда кучукнава. == ЭлячӀунар == == Къачунвай пишкешар == * [[Ленинан орден]] * [[Уруждин ЧӀехи Ватандин дяведин 1-й дережадин орден]] * [[Къалхандин Яру ТӀаратӀдин орден]] == ЭлячӀунар == * [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2,_%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%9C%D1%83%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 Урус Википедияда авай макъала] pcies5o8uyuzdv8w3wrjnm7rzbx5kbl 0 17409 98642 2026-06-21T14:33:13Z Хьажидауд 12986 Новая страница: «{{Кас|намус=Агасирин Къази-Мегьамед|оригиналдин тӀвар=Кази-Магомед Агасиев|шикил=|шигьре=|шикилдин кхьин=|дидедиз хьайи тарих=1882|дидедиз хьайи чка=[[Ахцегь]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|кьейи тарих=19.09.1918|кьейи чка=[[Кьасумхуьр]] хуьре, Да...» 98642 wikitext text/x-wiki {{Кас|намус=Агасирин Къази-Мегьамед|оригиналдин тӀвар=Кази-Магомед Агасиев|шикил=|шигьре=|шикилдин кхьин=|дидедиз хьайи тарих=1882|дидедиз хьайи чка=[[Ахцегь]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|кьейи тарих=19.09.1918|кьейи чка=[[Кьасумхуьр]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|буба=|диде=|дивандин иеси=|паб=|аялар=|партия=[[РСДРП(б)]]|кеспи=[[Революционер]]|кӀелнавай чка=|лишан=|пишкешар=}} [[Файл:Жандармская карточка на Кази-Магомет Агаси оглы (1).jpg|мини|1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) Бакудин губерниядин жандармериядин паталай Гъази-Мугьаммад Агъасидин хва тӀварунихъ кьунвай карточка.]] '''Агъасидин хва Гъази-Мугьаммад''' ([[Ахцегь]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя — Кьасумхуьр, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя) — [[Лезгияр|Лезги]] тий [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, гьак1ани [[Революционер|революционер]], [[Азербайжан]]да ва [[Дагъустан]]да [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]] гьакимвал патал кьиле фейи кук1унрихъ хьайи кас<ref>{{Cite web|url=https://proza.ru|title=Лезгинские революционеры (Али Албанви) / Проза.ру|publisher=www.proza.ru|access-date=2019-10-15|archive-date=2019-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015191647/https://proza.ru|url-status=live}}</ref>. ea83xlfpsu43to7ls1ul09dx0q8oywl 98643 98642 2026-06-21T14:41:34Z Хьажидауд 12986 98643 wikitext text/x-wiki {{Кас|намус=Агасирин Къази-Мегьамед|оригиналдин тӀвар=Кази-Магомед Агасиев|шикил=|шигьре=|шикилдин кхьин=|дидедиз хьайи тарих=1882|дидедиз хьайи чка=[[Ахцегь]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|кьейи тарих=19.09.1918|кьейи чка=[[Кьасумхуьр]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|буба=|диде=|дивандин иеси=|паб=|аялар=|партия=[[РСДРП(б)]]|кеспи=[[Революционер]]|кӀелнавай чка=|лишан=|пишкешар=}} [[Файл:Жандармская карточка на Кази-Магомет Агаси оглы (1).jpg|мини|1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) Бакудин губерниядин жандармериядин паталай Гъази-Мугьаммад Агъасидин хва тӀварунихъ кьунвай карточка.]] '''Агъасидин хва Гъази-Мугьаммад''' ([[Ахцегь]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя — Кьасумхуьр, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя) — [[Лезгияр|Лезги]] тий [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, гьак1ани [[Революционер|революционер]], [[Азербайжан]]да ва [[Дагъустан]]да [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]] гьакимвал патал кьиле фейи кук1унрихъ хьайи кас<ref>{{Cite web|url=https://proza.ru|title=Лезгинские революционеры (Али Албанви) / Проза.ру|publisher=www.proza.ru|access-date=2019-10-15|archive-date=2019-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015191647/https://proza.ru|url-status=live}}</ref>. == Биография == Гъази-Мугьаммад 1882 йисуз Дагъустандин [[Ахцегь]] хуьре [[Лезгияр|Лезги]] устӀардин хъизанда дидедиз хьана<ref>{{статья|автор=[[Лайпанов, Кази Танаевич|Лайпанов К. Т.]]|заглавие=Общее и особенное в работе Советов Северного Кавказа в период Октябрьской революции|издание=Советы национальных районов России 1917—1922|издательство=Зинатне|год=1985|место=Рига|страницы=130}}</ref>. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1904 йисуз ада [[РСДРП]]-дик экечӀна. 1905 йисан варара Бакудин Советдихъ са кас яз хкяна. НафтӀадин промысларин квалахъанрин союздихъ хьана. Са шумудра ам зиндандиз фегьена ва [[Баку|Бакудай]] чкурна. [[Октябрьдин революция|Октябрьдин революциядилай]] кьулухъ ам [[Дербент|Дербентдин]] советдин председатель хьана. Бичерахован казакрин дестайри Дагъустан оккупация авур вахтунда, ада къачурбуруз гекъи яз абрек хьиз к1ук1ун тхвана. Са дяведин операциядин вахтунда ам кьуна ва Кьасумхуьрелай 3 км яргъал алай Хандин муьгьуьн патав ягъана кьена<ref>{{книга|ref=Даниялов|ссылка=https://instituteofhistory.ru/library/publications/stroitelstvo-socializma-v-dagestane-1918-1937-gg|автор=[[Даниялов, Гаджиали Даниялович|Даниялов Г. Д.]]|заглавие=Строительство socializma в Дагестане 1918—1937 гг|год=1988|часть=|издательство=Наука|страницы=25|город=М.|access-date=2024-03-29|archive-date=2024-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227081700/https://instituteofhistory.ru/library/publications/stroitelstvo-socializma-v-dagestane-1918-1937-gg|url-status=live}}</ref><ref>[http://a-u-l.narod.ru/Kashkaev-B-O_Vechen_v_serdce_naroda.html Б. О. Кашкаев. Вечен в сердце народа. — Махачкала. 1987] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018020536/http://a-u-l.narod.ru/Kashkaev-B-O_Vechen_v_serdce_naroda.html|date=2010-10-18}}</ref>. Тариххъан Гьажи Аликберован малуматрив кьурвал, Агасиев 1918 йисан август вацра «атеист пантюркистри» хабар мусурман тир ч1ал к1ап1ар айизвай ч1ал Къуръандин тарсар тхвазвай ч1ал хабар гана къуна, Куьре округдин кьил М. Такаетдиназ гана ада ам ягъа кьена<ref>{{Книга|ref=Очерки истории Дагестана|ссылка=https://instituteofhistory.ru/library/publications/ocherki-istorii-dagestana-tii|заглавие=Очерки истории Дагестана|ответственный=отв. ред. Даниялов Г. Д.|год=1957|место=Махачкала|издательство=Даг. кн. изд-во|том=II|страницы=62|страниц=479}}</ref>. Лезги мусурман халкьдиз зулум авай ч1авуз вичивай жединвал Ислам хуьн патал вири гъиле1 атайди авуна шагьид жезва. m84mt8ks5ertm8cm2ti0o957jco5lrq 98645 98643 2026-06-21T14:42:28Z Хьажидауд 12986 98645 wikitext text/x-wiki {{Кас|намус=Агасирин Къази-Мегьамед|оригиналдин тӀвар=Кази-Магомед Агасиев|шикил=|шигьре=|шикилдин кхьин=|дидедиз хьайи тарих=1882|дидедиз хьайи чка=[[Ахцегь]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|кьейи тарих=19.09.1918|кьейи чка=[[Кьасумхуьр]] хуьре, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя|буба=|диде=|дивандин иеси=|паб=|аялар=|партия=[[РСДРП(б)]]|кеспи=[[Революционер]]|кӀелнавай чка=|лишан=|пишкешар=}} [[Файл:Жандармская карточка на Кази-Магомет Агаси оглы (1).jpg|мини|1912 йисан 19 мартдиз (1 апрельдиз) Бакудин губерниядин жандармериядин паталай Гъази-Мугьаммад Агъасидин хва тӀварунихъ кьунвай карточка.]] '''Агъасидин хва Гъази-Мугьаммад''' ([[Ахцегь]], Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя — Кьасумхуьр, Дагъустандин вилаят, Урусатдин империя) — [[Лезгияр|Лезги]] тий [[Къуръан|Къуръандин]] гьафиз, гьак1ани [[Революционер|революционер]], [[Азербайжан]]да ва [[Дагъустан]]да [[Советрин Социализмдин Республикайрин ГалкӀ|Советрин]] гьакимвал патал кьиле фейи кук1унрихъ хьайи кас<ref>{{Cite web|url=https://proza.ru|title=Лезгинские революционеры (Али Албанви) / Проза.ру|publisher=www.proza.ru|access-date=2019-10-15|archive-date=2019-10-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191015191647/https://proza.ru|url-status=live}}</ref>. == Биография == Гъази-Мугьаммад 1882 йисуз Дагъустандин [[Ахцегь]] хуьре [[Лезгияр|Лезги]] устӀардин хъизанда дидедиз хьана<ref>{{статья|автор=[[Лайпанов, Кази Танаевич|Лайпанов К. Т.]]|заглавие=Общее и особенное в работе Советов Северного Кавказа в период Октябрьской революции|издание=Советы национальных районов России 1917—1922|издательство=Зинатне|год=1985|место=Рига|страницы=130}}</ref>. Гъвечи ч1авалай ам Къуръан чирна хьафиз хьана, к1ап айиз чирнвай амма камунистирин акун тавуй лугьуз им чуьнуьхриз межбур хьана. 1904 йисуз ада [[РСДРП]]-дик экечӀна. 1905 йисан варара Бакудин Советдихъ са кас яз хкяна. НафтӀадин промысларин квалахъанрин союздихъ хьана. Са шумудра ам зиндандиз фегьена ва [[Баку|Бакудай]] чкурна. [[Октябрьдин революция|Октябрьдин революциядилай]] кьулухъ ам [[Дербент|Дербентдин]] советдин председатель хьана. Бичерахован казакрин дестайри Дагъустан оккупация авур вахтунда, ада къачурбуруз гекъи яз абрек хьиз к1ук1ун тхвана. Са дяведин операциядин вахтунда ам кьуна ва Кьасумхуьрелай 3 км яргъал алай Хандин муьгьуьн патав ягъана кьена<ref>{{книга|ref=Даниялов|ссылка=https://instituteofhistory.ru/library/publications/stroitelstvo-socializma-v-dagestane-1918-1937-gg|автор=[[Даниялов, Гаджиали Даниялович|Даниялов Г. Д.]]|заглавие=Строительство socializma в Дагестане 1918—1937 гг|год=1988|часть=|издательство=Наука|страницы=25|город=М.|access-date=2024-03-29|archive-date=2024-02-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227081700/https://instituteofhistory.ru/library/publications/stroitelstvo-socializma-v-dagestane-1918-1937-gg|url-status=live}}</ref><ref>[http://a-u-l.narod.ru/Kashkaev-B-O_Vechen_v_serdce_naroda.html Б. О. Кашкаев. Вечен в сердце народа. — Махачкала. 1987] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101018020536/http://a-u-l.narod.ru/Kashkaev-B-O_Vechen_v_serdce_naroda.html|date=2010-10-18}}</ref>. Тариххъан Гьажи Аликберован малуматрив кьурвал, Агасиев 1918 йисан август вацра «атеист пантюркистри» хабар мусурман тир ч1ал к1ап1ар айизвай ч1ал Къуръандин тарсар тхвазвай ч1ал хабар гана къуна, Куьре округдин кьил М. Такаетдиназ гана ада ам ягъа кьена<ref>{{Книга|ref=Очерки истории Дагестана|ссылка=https://instituteofhistory.ru/library/publications/ocherki-istorii-dagestana-tii|заглавие=Очерки истории Дагестана|ответственный=отв. ред. Даниялов Г. Д.|год=1957|место=Махачкала|издательство=Даг. кн. изд-во|том=II|страницы=62|страниц=479}}</ref>. Лезги мусурман халкьдиз зулум авай ч1авуз вичивай жединвал Ислам хуьн патал вири гъиле1 атайди авуна шагьид жезва. == ЭлячӀунар == <references /> aa8dt2ojmjkh0dk0hwo9bf0jfp4roqr 0 17410 98647 2026-06-21T15:03:47Z Хьажидауд 12986 Новая страница: «'''«Фарукъ» социал-демократиядин группа'''<ref>[http://bikipedia.info/большая_советская_энциклопедия/фа/фарук Социал-демократическая группа «Фарук»]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref> — 1905—1907 йисара [[Баку|Бакуда]] к1валахъзвай Лезгирин юкьа марксизмд...» 98647 wikitext text/x-wiki '''«Фарукъ» социал-демократиядин группа'''<ref>[http://bikipedia.info/большая_советская_энциклопедия/фа/фарук Социал-демократическая группа «Фарук»]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref> — 1905—1907 йисара [[Баку|Бакуда]] к1валахъзвай Лезгирин юкьа марксизмдикай чирвалар гуда лагьана акъайнвай, амма халисан лезгирин чинеба Къуръан чирзвай к1ват1ал. Фарукъ (فَارُوق) эрби (араб) ч1алал гьакъ ч1урвиликай ччара айизвайди лагьай ч1ал я ва Фуркъан (فُرْقَان) Къурандин т1варчерикай сад я. «Фарукъ» к1ват1алдин кьиле [[Гъази-Мугьаммад Агъасидин хва]] ва [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва]] хьана. Кьилевайбурун чӀехи пай зинданриз вегьердлай кьулухъ к1ват1ал чкӀана. Амма 1918 йисан январь вацра ам мад сеферда гьазурна ва 1918 йисан август вацрал кьван Бакуда ва [[Кьиблепатан Дагъустан|Кьиблепатан Дагъустанда]] квалахъна. Фарукъ к1ват1алдин кьилевайбуру камунистарин Исламдиз гекъи сиясат чиз, чинеба Къуръандин илим чирзвай. == ЭлячӀунар == 2urkarvfdv3cwonv94sap2ep5dxvzud 98648 98647 2026-06-21T15:10:24Z Хьажидауд 12986 98648 wikitext text/x-wiki '''«Фарукъ» социал-демократиядин группа'''<ref>[http://bikipedia.info/большая_советская_энциклопедия/фа/фарук Социал-демократическая группа «Фарук»]{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019|bot=InternetArchiveBot}}</ref> — 1905—1907 йисара [[Баку|Бакуда]] к1валахъзвай Лезгирин юкьа марксизмдикай чирвалар гуда лагьана акъайнвай, амма халисан лезгирин чинеба Къуръан чирзвай к1ват1ал. Фарукъ (فَارُوق) эрби (араб) ч1алал гьакъ ч1урвиликай ччара айизвайди лагьай ч1ал я ва Фуркъан (فُرْقَان) Къурандин т1варчерикай сад я. «Фарукъ» к1ват1алдин кьиле [[Гъази-Мугьаммад Агъасидин хва]] ва [[Абдул Мухътедир Айдунбекви|Абдул-Мухътедир Айдунбеган хва]] хьана. Кьилевайбурун чӀехи пай зинданриз вегьердлай кьулухъ к1ват1ал чкӀана. Амма 1918 йисан январь вацра ам мад сеферда гьазурна ва 1918 йисан август вацрал кьван Бакуда ва [[Кьиблепатан Дагъустан|Кьиблепатан Дагъустанда]] квалахъна. Фарукъ к1ват1алдин кьилевайбуру камунистарин Исламдиз гекъи сиясат чиз, чинеба Къуръандин илим чирзвай. Абру такъия айизвай. Такъия им, эгер мусурмандин сагъламвалдиз ва я чандауз чӀехи хатавал (кьиникь, азиятрив гатарун, зулум) аваз хьайитӀа, вичин дин чинеба хуьниз, винелай ам кьул тавунив ва я къадагъа авунвай кар авуниз ихтияр гудай исламдин къайда я. Къайдадин асул шартӀ — мусурмандин рикӀ хуьнуьхра, ам вичин диндал кӀевиз амукьун я. == ЭлячӀунар == 0pxou9l4cc99narm8gl3dktdyv8ita3