Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 13600 98659 93167 2026-06-22T15:38:39Z Samur dere 12989 98659 wikitext text/x-wiki {{Кас}} Михаи́л Влади́миран хва Мишу́стин (1966 йисан 3 мартдиз, [[Лобня]], [[Москва вилаят]]) — Урусатдин гьукуматдинни сиясатдин крархъан, экономист я. 2020-лагьай йисан 16-лагьай январдилай гатӀумна Урусатдин Федерациядин Гьакиматдин Кьил я. == Уьмьурдин рехъ == Михаил Мишустин Михаил 1966-лагьай йисан 3-лагьай мартдиз [[Лобня]] шегьерда дидедиз хьана<ref>Алексей Алексеевич Мухин, Правители России: Старая площадь и Белый дом. Элита России, Алгоритм, 2005, ISBN 5-9265-0177-6, [https://books.google.bg/books?id=S5siAQAAIAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB+%D0%9C%D0%B8%D1%88%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD+%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D1%8F&dq=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB+%D0%9C%D0%B8%D1%88%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD+%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D1%8F&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjz1e6IuZLnAhVutIsKHSR8A4cQ6AEIJzAA стр. 275.]</ref><ref>Алексей Мухин, Кабинет Михаила Фрадкова, 2006: неофициальный взгляд на официальных людей, Центр политической информации, 2006, стр. 116.</ref><ref>Федеральная и региональная элита России 2004: кто есть кто в политике и экономике, Центр политической информаци, ГНОМ и Д, 2004, стр. 453.</ref><ref>[http://www.rosez.ru/persona/mishustin.html Мишустин Михаил Владимирович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628092640/http://www.rosez.ru/persona/mishustin.html |date=2010-06-28 }}. — ROSEZ.RU — Российские особые экономические зоны.</ref>. Адан буба, Владимир Моисеян хва, Шереметьево аэропортунин хатасузвилин службада<ref>[https://www.fontanka.ru/2020/01/16/145/ Кто связывает нового премьер-министра России с клубом миллиардеров]</ref> (гуьгъуьнлай ЗАО «Аэромаш — Авиациядин хатасузвал»<ref>[http://zavtra.ru/events/maloizvestnie_podrobnosti_o_novom_prem_er-ministre_rossii_i_ego_sem_e Малоизвестные подробности о новом премьер-министре России и его семье]</ref>, гила АО «Шереметьево Хатасузвал») ВЛКСМ-дин комитетдин секретарвиле кӀвалахзвай тир<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4221106 «Государство — это здорово»]</ref>, диде — аэропортунин медслужбада<ref>{{Cite web|url=https://sobesednik.ru/politika/20200303-nash-misha-daleko-poshel|title=Хоккеист, гитарист, кавээнщик: каким был в юности новый российский премьер|publisher=sobesednik.ru|lang=ru|accessdate=2020-03-09}}</ref><ref name="Mishust22">{{cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2020/01/15/novyy-premer-mishustin-polnaya-protivopolozhnost-medvedevu.html|title=Новый премьер Мишустин - полная противоположность Медведеву|author=М. Ростовский|quote=|date=2020-01-15|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2020-01-16}}</ref>. Лобняда авай № 7 мектеб Михаила саки «тафаватлувилелди» акьалтӀарна<ref name="kp2">[https://www.kp.ru/daily/27079/4150781/ «Ну наш Миша дает!»: Школьные учителя Мишустина в шоке от того, куда забрался их ученик]</ref>. 1983-лагьай йисуз ам [[Станкин|Москвадин станкоинструментал институтдин]] («Станкин») нянин хилек экечӀна. Са тӀимил вахтунилай кӀелунин рекьяй агалкьунрин нетижада ам йикъан кӀелунин формадиз экъечӀна<ref name="Mishust2">{{cite web |url= https://www.mk.ru/politics/2020/01/15/novyy-premer-mishustin-polnaya-protivopolozhnost-medvedevu.html |title= Новый премьер Мишустин - полная противоположность Медведеву |author= М. Ростовский |publisher= [[Московский комсомолец]] |date= 2020-01-15 |accessdate= 2020-01-16 |quote= }}</ref>. Гьакъикъи дяведин къуллугъдиз эверначир («Станкина» студентриз «кьеркь» гузвай тир). 1989-лагьай йисуз «автоматизациядин проект расунин системаяр» пешедай кӀелун акьалтӀарна, ада «инженер-системотехник» лугьудай пешекарвал къачуна<ref name="nalog" />. 1992-лагьай йисуз ада гьа и институтдихъ галай аспирантура акьалтӀарна<ref name="nalog">{{Cite web |url=http://www.nalog.ru/mnsrus/mns_pages/pages_ca/leader/ |title=Руководитель Федеральной налоговой службы. Краткая биографическая справка |accessdate=2011-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427063302/http://www.nalog.ru/mnsrus/mns_pages/pages_ca/leader/ |archivedate=2011-04-27 |deadlink=no }}</ref>. 1998-лагьай йисуз УФ-дин Гьукуматдин налогрин къуллугъдин регьбердин куьмекчи яз кӀвалахна. 1998-лагьай йисан 22-лагьай августдилай гуьгъуьниз — УФ-дин Гьукуматдин налогрин къуллугъдин регьбердин эвез тир. 1998-лагьай йисан 23-лагьай декабрдиз Гьукуматдин налогрин къуллугъдин бинедал Налогрин ва кӀватӀунрин рекьяй министрвал туькӀуьрна. 1999-лагьай йисан мартдилай 2004-лагьай йисан мартдал кьван — Налогрин ва кӀватӀунрин рекьяй министрдин эвез тир. 2004-лагьай йиса 22-лагьай мартдилай 2006-лагьай 18-лагьай декабрдал кьван — Роснедвижимостдин кьил тир (ам 2009-лагьай йисан мартдиз терг авуна). 2006-лагьай йисан 18-лагьай декабрдилай 2008-лагьай йисан 29-лагьай февралдал кьван — КьетӀен экономикадин зонайриз регьбервал ийизвай Федерал агентвилин кьил тир (РосОЭЗ, ам 2009-лагьай йисан октябрдиз терг авуна)<ref>{{Cite web |url=http://www.rg.ru/2006/12/20/mishustin-anons.html |title=Михаил Мишустин пошёл на зоны |accessdate=2010-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329015319/http://www.rg.ru/2006/12/20/mishustin-anons.html |archivedate=2013-03-29 |deadlink=no }}</ref>. 2009-лагьай йисан апрелдилай гуьгъуьниз Мишустин Федерал налогрин къуллугъдин тир<ref name="nalog" />. Урусатдин Президент [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путина]] 2020-лагьай йисан 15-лагьай январдиз УФ-дин премьер-министрвиле Мишустинан кандидатура теклифна<ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/62587 Указ о Правительстве Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115183543/http://kremlin.ru/events/president/news/62587 |date=2020-01-15 }}, ''Президент России'' (15 января 2020)</ref><ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/62586 Президент внёс кандидатуру Михаила Мишустина на должность Председателя Правительства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115183529/http://kremlin.ru/events/president/news/62586 |date=2020-01-15 }}, ''Президент России'' (15 января 2020)</ref><ref>[https://tass.ru/politika/7529395 Путин внес кандидатуру главы ФНС на должность премьер-министра], ''ТАСС'' (15 января 2020)</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/15/01/2020/5e1f39ac9a7947e8338a19bf Путин предложил Мишустина на пост премьер-министра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115204756/https://www.rbc.ru/politics/15/01/2020/5e1f39ac9a7947e8338a19bf |date=2020-01-15 }}, ''РБК'' (15 января 2020)</ref>. 16-лагьай январдиз Гьукуматдин Думадин адан кандидатуриз разивал гана<ref>[https://ria.ru/20200116/1563499812.html Госдума одобрила кандидатуру Мишустина на пост премьера]</ref>. == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:МГТУ Станкин акьалтӀарнавайбур]] [[Категория:Урусатдин политикар]] [[Категория:УФ-дин Гьакиматдин Кьилер]] 5tkv0ttf9ga14rz31os5xwwmsinl5ll 98660 98659 2026-06-22T15:39:19Z Samur dere 12989 98660 wikitext text/x-wiki {{Кас}} Михаи́л Влади́миран хва Мишу́стин (1966 йисан 3 мартдиз, [[Лобня]], [[Москва вилаят]]) — Урусатдин гьукуматдинни сиясатдин крархъан, экономист я. 2020-лагьай йисан 16-лагьай январдилай гатӀумна Урусатдин Федерациядин Гьакиматдин Кьил я. == Уьмьурдин рехъ == Михаил Мишустин Михаил 1966-лагьай йисан 3-лагьай мартдиз [[Лобня]] шегьерда дидедиз хьана<ref>Алексей Алексеевич Мухин, Правители России: Старая площадь и Белый дом. Элита России, Алгоритм, 2005, ISBN 5-9265-0177-6, [https://books.google.bg/books?id=S5siAQAAIAAJ&q=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB+%D0%9C%D0%B8%D1%88%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD+%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D1%8F&dq=%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB+%D0%9C%D0%B8%D1%88%D1%83%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BD+%D0%BB%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D1%8F&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjz1e6IuZLnAhVutIsKHSR8A4cQ6AEIJzAA стр. 275.]</ref><ref>Алексей Мухин, Кабинет Михаила Фрадкова, 2006: неофициальный взгляд на официальных людей, Центр политической информации, 2006, стр. 116.</ref><ref>Федеральная и региональная элита России 2004: кто есть кто в политике и экономике, Центр политической информаци, ГНОМ и Д, 2004, стр. 453.</ref><ref>[http://www.rosez.ru/persona/mishustin.html Мишустин Михаил Владимирович.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100628092640/http://www.rosez.ru/persona/mishustin.html |date=2010-06-28 }}. — ROSEZ.RU — Российские особые экономические зоны.</ref>. Адан буба, Владимир Моисеян хва, Шереметьево аэропортунин хатасузвилин службада<ref>[https://www.fontanka.ru/2020/01/16/145/ Кто связывает нового премьер-министра России с клубом миллиардеров]</ref> (гуьгъуьнлай ЗАО «Аэромаш — Авиациядин хатасузвал»<ref>[http://zavtra.ru/events/maloizvestnie_podrobnosti_o_novom_prem_er-ministre_rossii_i_ego_sem_e Малоизвестные подробности о новом премьер-министре России и его семье]</ref>, гила АО «Шереметьево Хатасузвал») ВЛКСМ-дин комитетдин секретарвиле кӀвалахзвай тир<ref>[https://www.kommersant.ru/doc/4221106 «Государство — это здорово»]</ref>, диде — аэропортунин медслужбада<ref>{{Cite web|url=https://sobesednik.ru/politika/20200303-nash-misha-daleko-poshel|title=Хоккеист, гитарист, кавээнщик: каким был в юности новый российский премьер|publisher=sobesednik.ru|lang=ru|accessdate=2020-03-09}}</ref><ref name="Mishust22">{{cite web|url=https://www.mk.ru/politics/2020/01/15/novyy-premer-mishustin-polnaya-protivopolozhnost-medvedevu.html|title=Новый премьер Мишустин - полная противоположность Медведеву|author=М. Ростовский|quote=|date=2020-01-15|publisher=[[Московский комсомолец]]|accessdate=2020-01-16}}</ref>. Лобняда авай № 7 мектеб Михаила саки «тафаватлувилелди» акьалтӀарна<ref name="kp2">[https://www.kp.ru/daily/27079/4150781/ «Ну наш Миша дает!»: Школьные учителя Мишустина в шоке от того, куда забрался их ученик]</ref>. 1983-лагьай йисуз ам [[Станкин|Москвадин станкоинструментал институтдин]] («Станкин») нянин хилек экечӀна. Са тӀимил вахтунилай кӀелунин рекьяй агалкьунрин нетижада ам йикъан кӀелунин формадиз экъечӀна<ref name="Mishust2">{{cite web |url= https://www.mk.ru/politics/2020/01/15/novyy-premer-mishustin-polnaya-protivopolozhnost-medvedevu.html |title= Новый премьер Мишустин - полная противоположность Медведеву |author= М. Ростовский |publisher= [[Московский комсомолец]] |date= 2020-01-15 |accessdate= 2020-01-16 |quote= }}</ref>. Гьакъикъи дяведин къуллугъдиз эверначир («Станкина» студентриз «кьеркь» гузвай тир). 1989-лагьай йисуз «автоматизациядин проект расунин системаяр» пешедай кӀелун акьалтӀарна, ада «инженер-системотехник» лугьудай пешекарвал къачуна<ref name="nalog" />. 1992-лагьай йисуз ада гьа и институтдихъ галай аспирантура акьалтӀарна<ref name="nalog">{{Cite web |url=http://www.nalog.ru/mnsrus/mns_pages/pages_ca/leader/ |title=Руководитель Федеральной налоговой службы. Краткая биографическая справка |accessdate=2011-04-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427063302/http://www.nalog.ru/mnsrus/mns_pages/pages_ca/leader/ |archivedate=2011-04-27 |deadlink=no }}</ref>. 1998-лагьай йисуз УФ-дин Гьукуматдин налогрин къуллугъдин регьбердин куьмекчи яз кӀвалахна. 1998-лагьай йисан 22-лагьай августдилай гуьгъуьниз — УФ-дин Гьукуматдин налогрин къуллугъдин регьбердин эвез тир. 1998-лагьай йисан 23-лагьай декабрдиз Гьукуматдин налогрин къуллугъдин бинедал Налогрин ва кӀватӀунрин рекьяй министрвал туькӀуьрна. 1999-лагьай йисан мартдилай 2004-лагьай йисан мартдал кьван — Налогрин ва кӀватӀунрин рекьяй министрдин эвез тир. 2004-лагьай йиса 22-лагьай мартдилай 2006-лагьай 18-лагьай декабрдал кьван — Роснедвижимостдин кьил тир (ам 2009-лагьай йисан мартдиз терг авуна). 2006-лагьай йисан 18-лагьай декабрдилай 2008-лагьай йисан 29-лагьай февралдал кьван — КьетӀен экономикадин зонайриз регьбервал ийизвай Федерал агентвилин кьил тир (РосОЭЗ, ам 2009-лагьай йисан октябрдиз терг авуна)<ref>{{Cite web |url=http://www.rg.ru/2006/12/20/mishustin-anons.html |title=Михаил Мишустин пошёл на зоны |accessdate=2010-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130329015319/http://www.rg.ru/2006/12/20/mishustin-anons.html |archivedate=2013-03-29 |deadlink=no }}</ref>. 2009-лагьай йисан апрелдилай гуьгъуьниз Мишустин Федерал налогрин къуллугъдин тир<ref name="nalog" />. Урусатдин Президент [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путина]] 2020-лагьай йисан 15-лагьай январдиз УФ-дин премьер-министрвиле Мишустинан кандидатура теклифна<ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/62587 Указ о Правительстве Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115183543/http://kremlin.ru/events/president/news/62587 |date=2020-01-15 }}, ''Президент России'' (15 января 2020)</ref><ref>[http://kremlin.ru/events/president/news/62586 Президент внёс кандидатуру Михаила Мишустина на должность Председателя Правительства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115183529/http://kremlin.ru/events/president/news/62586 |date=2020-01-15 }}, ''Президент России'' (15 января 2020)</ref><ref>[https://tass.ru/politika/7529395 Путин внес кандидатуру главы ФНС на должность премьер-министра], ''ТАСС'' (15 января 2020)</ref><ref>[https://www.rbc.ru/politics/15/01/2020/5e1f39ac9a7947e8338a19bf Путин предложил Мишустина на пост премьер-министра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200115204756/https://www.rbc.ru/politics/15/01/2020/5e1f39ac9a7947e8338a19bf |date=2020-01-15 }}, ''РБК'' (15 января 2020)</ref>. 16-лагьай январдиз Гьукуматдин Думадин адан кандидатуриз разивал гана<ref>[https://ria.ru/20200116/1563499812.html Госдума одобрила кандидатуру Мишустина на пост премьера]</ref>. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{Къецепатан элячӀунар}} [[Категория:МГТУ Станкин акьалтӀарнавайбур]] [[Категория:Урусатдин политикар]] [[Категория:УФ-дин Гьакиматдин Кьилер]] 0kg8o19u7wmboigh8xzwnxstozw5b9n 0 17411 98661 2026-06-22T16:03:21Z Samur dere 12989 Новая страница: «'''Сергей Викторан хва Лавров''' ([[Урус чӀал|урус]] ''Сергей Викторович Лавров'', [[1950 йис]]ан [[21 март]]диз, [[Москва]]) — [[Урусат]]дин гьукуматдинни сиясатдин деятель, 2004 йисан 9 мартдилай инихъ Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федер...» 98661 wikitext text/x-wiki '''Сергей Викторан хва Лавров''' ([[Урус чӀал|урус]] ''Сергей Викторович Лавров'', [[1950 йис]]ан [[21 март]]диз, [[Москва]]) — [[Урусат]]дин гьукуматдинни сиясатдин деятель, 2004 йисан 9 мартдилай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] я. Урасатдин Федерациия хатасузвилин советдин гьамишан уртах я. АкьалтӀай ва тамам ихтияр авай посол я. Урусатдин Федерациядин Зегьметдин Игит я. == Биография == Сергей Лавров 1950 йисан 21 мартдиз [[Москва]]да дидедиз хьана. Буба — Виктор Калантаров (Калантарян) — [[Эрменияр|эрмени]], [[Тбилиси]] шегьердай тир. С. Лаврован гафаралди, адан буба эрменийрикайни [[Гуржияр|гуржийрикай]] тир<ref>https://iz.ru/1948746/2025-09-04/sergei-lavrov-ministr-inostrannykh-del-rossii-biografiia</ref>. Диде — Калерия Лаврова — урус, ада [[ССРГ-дин къецепатан алишверишдин министерство]]да кӀвалахзавай тир<ref name=":0">https://www.rbc.ru/person/617bf30d9a7947f92ee2d266</ref>. 1972 йисуз ада ССРГ-дин КъКМ-дин [[Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт]] акьалтӀарна<ref name=":1">http://government.ru/gov/persons/15/bio/</ref>. Вичин кӀвалах ада 1972 йисуз [[Шри-Ланка]]да авай СССГ-дин посольствода эгечӀна. 1976 йисалай 1980 йисал кьван ада ССРГ-дин КъКМ-ди Халкьарин арада авай тешкилатрин хиле кӀвалахзавай тир. 1981 йисуз Лавров [[Садхьанвай миллетрин тешкилатдихъ галай Урусатдин Федерациядин гьамишан векил|СМТ-дихъ галай ССРГ-дин гьамишан векилвилиз]] экъечӀна, ана ада 1-й секретар, советник ва чӀехи советник яз кӀвалахна<ref name=":0" />. 1988—1990 йисарин арада ам ССРГ-дин КъКМ-дин Халкьарин арада авай экономикадин алакъайрин управлениедин кьилин эвез тир<ref>https://mid.ru/ru/about/structure/minister/</ref>. 1990 йисалай гатӀумна Сергей Лавров Урусатдин КъКМ-дин Халкьарин арада авай тешкилатрин управлениедин начальник, Халкьарин арада авай тешкилатрин ва глобал проблемайрин департамендин директор тир. 1992 йисуз Лавров УФ-дин Къецепатан крарин министрдин эвез яз тайинарна<ref name=":1" />. 1994 йисалай гатӀумна ам СМТ-дин галай УФ-дин гьамишан векил тир. 2004 йисалай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] язва<ref>https://ria.ru/person/sergey-lavrov/</ref>. == Хизан == Адаз пабни кьве аял ава. == Баянар == {{Баянар}} [[Категория:Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] [[Категория:Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт акьалтIарнавайбур]] [[Категория:Урасатдин хатасузвилин советдин уртахар]] c4z7xj3x3a92u8oca96l60afo5prjbk 98662 98661 2026-06-22T16:25:44Z Samur dere 12989 98662 wikitext text/x-wiki {{Гьукуматдин кар ийизвайди |лезги тӀвар = Сергей Викторан хва Лавров |тамам тӀвар = {{lang-ru|Сергей Викторович Лавров}} |портрет = Сергей Лавров (21-01-2022) (cropped).jpg |кьадар = 230px |къул чӀугун = Сергей Лавров 2022 йисуз |герб = |гербдин тӀвар = |гербдин гьяркьуьвал = <!-- ИНФОРМАЦИЯ О ТИТУЛАХ --> |титул = |тӀвар алаз = |пайдах = |пайдах2 = |девиз = |девирэвел = <!-- если не заполнен параметр «идара авунин девир» --> |девирэхир = <!-- если не заполнен параметр «идара авунин девир» --> |идара авунин девир = <!-- если не заполнены параметры «девирэвел» и «девирэхир» --> |вилик хьайи кас = |чкадал акъвазнавайди = |тахтдин тӀвар = |таж алукӀун = |идара авуникай элкъуьн = |варис = |уртахгьаким1 = |уртахгьаким1девирэвел = |уртахгьаким1девирэхир = |регент1 = |регент1девирэвел = |регент1девирэхир = |премьер = [[Фрадков, Михаил Ефимович|Михаил Фрадков]]<br>[[Зубков, Виктор Алексеевич|Виктор Зубков]]<br>[[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<br>[[Зубков, Виктор Алексеевич|Виктор Зубков]] ({{и. о.}})<br>[[Медведев, Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]]<br>[[Мишустин, Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]]<br>[[Белоусов, Андрей Рэмович|Андрей Белоусов]] ({{и. о.}})<br>[[Мишустин, Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]] |вице-президент = |президент = [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<br>[[Медведев, Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]]<br>[[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] |монарх = |губернатор = |вице-губернатор = |къейд = <!-- До 8 титулов: «титул», «пайдах», «пайдах2», «вилик хьайи кас», «регент1», «уртахгьаким1», … — первый титул, «титул_2», «флаг_2», «пайдах2_2», «вилик хьайи кас_2», «регент1_2», «уртахгьаким1_2», … — второй титул, «титул_3», «пайдах_3», «пайдах2_2», «вилик хьайи кас_3», «регент1_2», «уртахгьаким1_3», … — третий титул, … До 4 регентов на один титул: «регент1» … «регент4» для первого титула, «регент1_2» … «регент4_2» для второго титула, … До 5 соправителей на один титул: «уртахгьаким1» … «уртахгьаким5» для первого титула, «уртахгьаким1_2» … «уртахгьаким5_2» для второго титула, … --> <!-- ЛИЧНЫЕ ДАННЫЕ / ВИЧИКАЙ МАЛУМАТ --> |дидедиз хьайи чӀав = 1950 йисан 21 мартдиз |дидедиз хьайи чка = Москва |кьиникьин чӀав = |кьиникьин чка = |кучукнава = |династия = |хьайила ганвай тӀвар = |буба = Виктор Калантаров |диде = Калерия Борисовна Лаврова |гъуьл = |паб = Мария Александровна Лаврова |аялар = Екатерина Винокурова <!-- НАУЧНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ / ИЛИМДИН КӀВАЛАХ --> |илимдин хел = |кӀвалахдай чка = |малумвал = <!-- ПРОЧЕЕ --> |партия = |чирвал = |илимдин дережа = |пеше = |кӀвалах = [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] |диндин талукьвал = |пишкешар = |къул = Sergey Lavrov’s signature.svg |монограмма = |сайт = https://mid.ru/ |Commons = Sergey Lavrov }} '''Сергей Викторан хва Лавров''' ([[Урус чӀал|урус]] ''Сергей Викторович Лавров'', [[1950 йис]]ан [[21 март]]диз, [[Москва]]) — [[Урусат]]дин гьукуматдинни сиясатдин деятель, 2004 йисан 9 мартдилай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] я. Урасатдин Федерациия хатасузвилин советдин гьамишан уртах я. АкьалтӀай ва тамам ихтияр авай посол я. Урусатдин Федерациядин Зегьметдин Игит я. == Биография == Сергей Лавров 1950 йисан 21 мартдиз [[Москва]]да дидедиз хьана. Буба — Виктор Калантаров (Калантарян) — [[Эрменияр|эрмени]], [[Тбилиси]] шегьердай тир. С. Лаврован гафаралди, адан буба эрменийрикайни [[Гуржияр|гуржийрикай]] тир<ref>https://iz.ru/1948746/2025-09-04/sergei-lavrov-ministr-inostrannykh-del-rossii-biografiia</ref>. Диде — Калерия Лаврова — урус, ада [[ССРГ-дин къецепатан алишверишдин министерство]]да кӀвалахзавай тир<ref name=":0">https://www.rbc.ru/person/617bf30d9a7947f92ee2d266</ref>. 1972 йисуз ада ССРГ-дин КъКМ-дин [[Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт]] акьалтӀарна<ref name=":1">http://government.ru/gov/persons/15/bio/</ref>. Вичин кӀвалах ада 1972 йисуз [[Шри-Ланка]]да авай СССГ-дин посольствода эгечӀна. 1976 йисалай 1980 йисал кьван ада ССРГ-дин КъКМ-ди Халкьарин арада авай тешкилатрин хиле кӀвалахзавай тир. 1981 йисуз Лавров [[Садхьанвай миллетрин тешкилатдихъ галай Урусатдин Федерациядин гьамишан векил|СМТ-дихъ галай ССРГ-дин гьамишан векилвилиз]] экъечӀна, ана ада 1-й секретар, советник ва чӀехи советник яз кӀвалахна<ref name=":0" />. 1988—1990 йисарин арада ам ССРГ-дин КъКМ-дин Халкьарин арада авай экономикадин алакъайрин управлениедин кьилин эвез тир<ref>https://mid.ru/ru/about/structure/minister/</ref>. 1990 йисалай гатӀумна Сергей Лавров Урусатдин КъКМ-дин Халкьарин арада авай тешкилатрин управлениедин начальник, Халкьарин арада авай тешкилатрин ва глобал проблемайрин департамендин директор тир. 1992 йисуз Лавров УФ-дин Къецепатан крарин министрдин эвез яз тайинарна<ref name=":1" />. 1994 йисалай гатӀумна ам СМТ-дин галай УФ-дин гьамишан векил тир. 2004 йисалай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] язва<ref>https://ria.ru/person/sergey-lavrov/</ref>. == Хизан == Адаз пабни са аял ава. == Баянар == {{Баянар}} [[Категория:Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] [[Категория:Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт акьалтIарнавайбур]] [[Категория:Урасатдин хатасузвилин советдин уртахар]] d0debv9bjze9s720sxvlskw40xndj4m 98663 98662 2026-06-22T16:36:43Z Samur dere 12989 98663 wikitext text/x-wiki {{Гьукуматдин кар ийизвайди |лезги тӀвар = Сергей Викторан хва Лавров |тамам тӀвар = {{lang-ru|Сергей Викторович Лавров}} |портрет = Сергей Лавров (21-01-2022) (cropped).jpg |кьадар = 230px |къул чӀугун = Сергей Лавров 2022 йисуз |герб = |гербдин тӀвар = |гербдин гьяркьуьвал = <!-- ИНФОРМАЦИЯ О ТИТУЛАХ --> |титул = |тӀвар алаз = |пайдах = |пайдах2 = |девиз = |девирэвел = <!-- если не заполнен параметр «идара авунин девир» --> |девирэхир = <!-- если не заполнен параметр «идара авунин девир» --> |идара авунин девир = <!-- если не заполнены параметры «девирэвел» и «девирэхир» --> |вилик хьайи кас = |чкадал акъвазнавайди = |тахтдин тӀвар = |таж алукӀун = |идара авуникай элкъуьн = |варис = |уртахгьаким1 = |уртахгьаким1девирэвел = |уртахгьаким1девирэхир = |регент1 = |регент1девирэвел = |регент1девирэхир = |премьер = [[Фрадков, Михаил Ефимович|Михаил Фрадков]]<br>[[Зубков, Виктор Алексеевич|Виктор Зубков]]<br>[[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<br>[[Зубков, Виктор Алексеевич|Виктор Зубков]] ({{и. о.}})<br>[[Медведев, Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]]<br>[[Мишустин, Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]]<br>[[Белоусов, Андрей Рэмович|Андрей Белоусов]] ({{и. о.}})<br>[[Мишустин, Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]] |вице-президент = |президент = [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<br>[[Медведев, Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]]<br>[[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] |монарх = |губернатор = |вице-губернатор = |къейд = <!-- До 8 титулов: «титул», «пайдах», «пайдах2», «вилик хьайи кас», «регент1», «уртахгьаким1», … — первый титул, «титул_2», «флаг_2», «пайдах2_2», «вилик хьайи кас_2», «регент1_2», «уртахгьаким1_2», … — второй титул, «титул_3», «пайдах_3», «пайдах2_2», «вилик хьайи кас_3», «регент1_2», «уртахгьаким1_3», … — третий титул, … До 4 регентов на один титул: «регент1» … «регент4» для первого титула, «регент1_2» … «регент4_2» для второго титула, … До 5 соправителей на один титул: «уртахгьаким1» … «уртахгьаким5» для первого титула, «уртахгьаким1_2» … «уртахгьаким5_2» для второго титула, … --> <!-- ЛИЧНЫЕ ДАННЫЕ / ВИЧИКАЙ МАЛУМАТ --> |дидедиз хьайи чӀав = 1950 йисан 21 мартдиз |дидедиз хьайи чка = Москва |кьиникьин чӀав = |кьиникьин чка = |кучукнава = |династия = |хьайила ганвай тӀвар = |буба = Виктор Калантаров |диде = Калерия Борисовна Лаврова |гъуьл = |паб = Мария Александровна Лаврова |аялар = Екатерина Винокурова <!-- НАУЧНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ / ИЛИМДИН КӀВАЛАХ --> |илимдин хел = |кӀвалахдай чка = |малумвал = <!-- ПРОЧЕЕ --> |партия = |чирвал = |илимдин дережа = |пеше = |кӀвалах = [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] |диндин талукьвал = |пишкешар = |къул = Sergey Lavrov’s signature.svg |монограмма = |сайт = https://mid.ru/ |Commons = Sergey Lavrov }} '''Сергей Викторан хва Лавров''' ([[Урус чӀал|урус]] ''Сергей Викторович Лавров'', [[1950 йис]]ан [[21 март]]диз, [[Москва]]) — [[Урусат]]дин гьукуматдинни сиясатдин деятель, 2004 йисан 9 мартдилай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] я. Урасатдин Федерациия хатасузвилин советдин гьамишан уртах я. АкьалтӀай ва тамам ихтияр авай посол я. Урусатдин Федерациядин Зегьметдин Игит я. == Биография == Сергей Лавров 1950 йисан 21 мартдиз [[Москва]]да дидедиз хьана. Буба — Виктор Калантаров (Калантарян) — [[Эрменияр|эрмени]], [[Тбилиси]] шегьердай тир<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/617bf30d9a7947f92ee2d266|title=Лавров Сергей Викторович|lang=ru|website=РБК}}</ref>. С. Лаврован гафаралди, адан буба эрменийрикайни [[Гуржияр|гуржийрикай]] тир<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1948746/2025-09-04/sergei-lavrov-ministr-inostrannykh-del-rossii-biografiia|title=Сергей Лавров, министр иностранных дел России. Биография|lang=ru|first=Марина|last=Мароховская|website=Известия|date=2025-09-04|access-date=2026-06-22}}</ref>. 1972 йисуз ада ССРГ-дин КъКМ-дин [[Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт]] акьалтӀарна<ref name=":0">{{Cite web|url=http://government.ru/gov/persons/15/bio/|title=Сергей Викторович Лавров - Правительство России|website=government.ru|access-date=2026-06-22}}</ref>. Вичин кӀвалах ада 1972 йисуз [[Шри-Ланка]]да авай СССГ-дин посольствода эгечӀна. 1976 йисалай 1980 йисал кьван ада ССРГ-дин КъКМ-ди Халкьарин арада авай тешкилатрин хиле кӀвалахзавай тир. 1981 йисуз Лавров [[Садхьанвай миллетрин тешкилатдихъ галай Урусатдин Федерациядин гьамишан векил|СМТ-дихъ галай ССРГ-дин гьамишан векилвилиз]] экъечӀна, ана ада 1-й секретар, советник ва чӀехи советник яз кӀвалахна. 1988—1990 йисарин арада ам ССРГ-дин КъКМ-дин Халкьарин арада авай экономикадин алакъайрин управлениедин кьилин эвез тир<ref>{{Cite web|url=https://mid.ru/ru/about/structure/minister|title=https://mid.ru/ru/about/structure/minister/|website=mid.ru|archive-url=http://web.archive.org/web/20250720133149/https://mid.ru/ru/about/structure/minister|archive-date=2025-07-20|access-date=2026-06-22}}</ref>. 1990 йисалай гатӀумна Сергей Лавров Урусатдин КъКМ-дин Халкьарин арада авай тешкилатрин управлениедин начальник, Халкьарин арада авай тешкилатрин ва глобал проблемайрин департамендин директор тир. 1992 йисуз Лавров УФ-дин Къецепатан крарин министрдин эвез яз тайинарна. 1994 йисалай гатӀумна ам СМТ-дин галай УФ-дин гьамишан векил тир<ref name=":0" />. 2004 йисалай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] язва<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/person/sergey-lavrov/|title=Сергей Лавров: биография министра иностранных дел, последние новости|lang=ru-RU|website=РИА Новости|archive-url=http://web.archive.org/web/20260618002330/https://ria.ru/person/sergey-lavrov/|archive-date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Хизан == Адаз пабни са аял ава. == Баянар == {{Баянар}} [[Категория:Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] [[Категория:Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт акьалтIарнавайбур]] [[Категория:Урасатдин хатасузвилин советдин уртахар]] 59sar4d8hlfoc6x1lm1q83s5l2ewik5 98664 98663 2026-06-23T09:32:30Z Samur dere 12989 98664 wikitext text/x-wiki {{Гьукуматдин кар ийизвайди |лезги тӀвар = Сергей Викторан хва Лавров |тамам тӀвар = {{lang-ru|Сергей Викторович Лавров}} |портрет = Сергей Лавров (21-01-2022) (cropped).jpg |кьадар = 230px |къул чӀугун = Сергей Лавров 2022 йисуз |герб = |гербдин тӀвар = |гербдин гьяркьуьвал = <!-- ИНФОРМАЦИЯ О ТИТУЛАХ --> |титул = |тӀвар алаз = |пайдах = |пайдах2 = |девиз = |девирэвел = <!-- если не заполнен параметр «идара авунин девир» --> |девирэхир = <!-- если не заполнен параметр «идара авунин девир» --> |идара авунин девир = <!-- если не заполнены параметры «девирэвел» и «девирэхир» --> |вилик хьайи кас = |чкадал акъвазнавайди = |тахтдин тӀвар = |таж алукӀун = |идара авуникай элкъуьн = |варис = |уртахгьаким1 = |уртахгьаким1девирэвел = |уртахгьаким1девирэхир = |регент1 = |регент1девирэвел = |регент1девирэхир = |премьер = [[Фрадков, Михаил Ефимович|Михаил Фрадков]]<br>[[Зубков, Виктор Алексеевич|Виктор Зубков]]<br>[[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<br>[[Зубков, Виктор Алексеевич|Виктор Зубков]] ({{и. о.}})<br>[[Медведев, Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]]<br>[[Мишустин, Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]]<br>[[Белоусов, Андрей Рэмович|Андрей Белоусов]] ({{и. о.}})<br>[[Мишустин, Михаил Владимирович|Михаил Мишустин]] |вице-президент = |президент = [[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]]<br>[[Медведев, Дмитрий Анатольевич|Дмитрий Медведев]]<br>[[Путин, Владимир Владимирович|Владимир Путин]] |монарх = |губернатор = |вице-губернатор = |къейд = <!-- До 8 титулов: «титул», «пайдах», «пайдах2», «вилик хьайи кас», «регент1», «уртахгьаким1», … — первый титул, «титул_2», «флаг_2», «пайдах2_2», «вилик хьайи кас_2», «регент1_2», «уртахгьаким1_2», … — второй титул, «титул_3», «пайдах_3», «пайдах2_2», «вилик хьайи кас_3», «регент1_2», «уртахгьаким1_3», … — третий титул, … До 4 регентов на один титул: «регент1» … «регент4» для первого титула, «регент1_2» … «регент4_2» для второго титула, … До 5 соправителей на один титул: «уртахгьаким1» … «уртахгьаким5» для первого титула, «уртахгьаким1_2» … «уртахгьаким5_2» для второго титула, … --> <!-- ЛИЧНЫЕ ДАННЫЕ / ВИЧИКАЙ МАЛУМАТ --> |дидедиз хьайи чӀав = 1950 йисан 21 мартдиз |дидедиз хьайи чка = Москва |кьиникьин чӀав = |кьиникьин чка = |кучукнава = |династия = |хьайила ганвай тӀвар = |буба = Виктор Калантаров |диде = Калерия Борисовна Лаврова |гъуьл = |паб = Мария Александровна Лаврова |аялар = Екатерина Винокурова <!-- НАУЧНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ / ИЛИМДИН КӀВАЛАХ --> |илимдин хел = |кӀвалахдай чка = |малумвал = <!-- ПРОЧЕЕ --> |партия = |чирвал = |илимдин дережа = |пеше = |кӀвалах = [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] |диндин талукьвал = |пишкешар = |къул = Sergey Lavrov’s signature.svg |монограмма = |сайт = https://mid.ru/ |Commons = Sergey Lavrov }} '''Сергей Викторан хва Лавров''' ([[Урус чӀал|урус]] ''Сергей Викторович Лавров'', [[1950 йис]]ан [[21 март]]диз, [[Москва]]) — [[Урусат]]дин гьукуматдинни сиясатдин деятель, 2004 йисан 9 мартдилай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министр]] я. Урасатдин Федерациия хатасузвилин советдин гьамишан уртах я. АкьалтӀай ва тамам ихтияр авай посол я. Урусатдин Федерациядин Зегьметдин Игит я. == Биография == Сергей Лавров 1950 йисан 21 мартдиз [[Москва]]да дидедиз хьана. Буба — Виктор Калантаров (Калантарян) — [[Эрменияр|эрмени]], [[Тбилиси]] шегьердай тир<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/person/617bf30d9a7947f92ee2d266|title=Лавров Сергей Викторович|lang=ru|website=РБК}}</ref>. С. Лаврован гафаралди, адан буба эрменийрикайни [[Гуржияр|гуржийрикай]] тир<ref>{{Cite web|url=https://iz.ru/1948746/2025-09-04/sergei-lavrov-ministr-inostrannykh-del-rossii-biografiia|title=Сергей Лавров, министр иностранных дел России. Биография|lang=ru|first=Марина|last=Мароховская|website=Известия|date=2025-09-04|access-date=2026-06-22}}</ref>. 1972 йисуз ада ССРГ-дин КъКМ-дин [[Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт]] акьалтӀарна<ref name=":0">{{Cite web|url=http://government.ru/gov/persons/15/bio/|title=Сергей Викторович Лавров - Правительство России|website=government.ru|access-date=2026-06-22}}</ref>. Вичин кӀвалах ада 1972 йисуз [[Шри-Ланка]]да авай СССГ-дин посольствода эгечӀна. 1976 йисалай 1980 йисал кьван ада ССРГ-дин КъКМ-ди Халкьарин арада авай тешкилатрин хиле кӀвалахзавай тир. 1981 йисуз Лавров [[Садхьанвай миллетрин тешкилатдихъ галай Урусатдин Федерациядин гьамишан векил|СМТ-дихъ галай ССРГ-дин гьамишан векилвилиз]] экъечӀна, ана ада 1-й секретар, советник ва чӀехи советник яз кӀвалахна. 1988—1990 йисарин арада ам ССРГ-дин КъКМ-дин Халкьарин арада авай экономикадин алакъайрин управлениедин кьилин эвез тир<ref>{{Cite web|url=https://mid.ru/ru/about/structure/minister|title=https://mid.ru/ru/about/structure/minister/|website=mid.ru|archive-url=http://web.archive.org/web/20250720133149/https://mid.ru/ru/about/structure/minister|archive-date=2025-07-20|access-date=2026-06-22}}</ref>. 1990 йисалай гатӀумна Сергей Лавров Урусатдин КъКМ-дин Халкьарин арада авай тешкилатрин управлениедин начальник, Халкьарин арада авай тешкилатрин ва глобал проблемайрин департамендин директор тир. 1992 йисуз Лавров УФ-дин Къецепатан крарин министрдин эвез яз тайинарна. 1994 йисалай гатӀумна ам СМТ-дин галай УФ-дин гьамишан векил тир<ref name=":0" />. 2004 йисалай инихъ [[Урусатдин Федерация Къецепатан крарир министрар|Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] язва<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/person/sergey-lavrov/|title=Сергей Лавров: биография министра иностранных дел, последние новости|lang=ru-RU|website=РИА Новости|archive-url=http://web.archive.org/web/20260618002330/https://ria.ru/person/sergey-lavrov/|archive-date=2026-06-18|access-date=2026-06-22}}</ref>. == Хизан == Адаз пабни са аял ава. Сергей Лаврова шиирар кхьизва. Адаз пара футбол кӀанда. РикӀ алай команда — «Спартак» (Москва). == Баянар == {{Баянар}} [[Категория:Урасатдин Федерациядин Къецепатан крарин министр]] [[Категория:Москвадин гьукуматдин халкьарин арада авай алакъайрин институт акьалтIарнавайбур]] [[Категория:Урасатдин хатасузвилин советдин уртахар]] hyfomncvor0i85jmyu0oyzrsiyi310y 2 17412 98665 2026-06-23T11:05:40Z Гелхенжув 12992 Новая страница: «{{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Тип региона = Республика |Регион = Д...» 98665 wikitext text/x-wiki {{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Тип региона = Республика |Регион = [[Дагъустан] |Алай чкадин тIвар = город |Алай чка = Дербент |Адрес = |lat_dir =N|lat_deg = 42|lat_min = 3|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg = 48|lon_min = 16|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = |Статус = {{Культурное наследие народов РФ|051410039670006|мини=1}}<br><small>объект культурного наследия [[ЮНЕСКО]]</small> |Архитектурадин стиль = [[Исламдин архитектура#Арабский тип|Исламская архитектура, арабский тип мечети]] |Эцигуник сифте кьин кутур кас = {{s|[[Маслама ибн Абдул-Малик]]}} |Эцигиз гатIунна = 733 |Эцигиз куьтягьна = 734 |Гьал = действующая |Кьадарар = 68х28 |КIвалери кьазвай ччилин кьадар = около 1900 м² |Гьакьзавай ксарин кьадар = |Къуббайрин кьадар = 1 |Кьакьанвал = |Къуббадин кьакьанвал = 17 м |Элкъвей кIукван диаметр = |Минарайрин кьадар = |Минарадин кьакьанвал = |Материал = |Ифтарни сухур = + |Ктабхана = |Медреса = + |Сайт =https://t.me/djumamechet }} }} Дербентдин Жуьмя мискӀин Россияда ва СНГ-да виридалайни къадим мискӀин я. МискӀин [[Дербент]] шегьердин куьгьне паюнин юкьва ава. == Тарих == МискӀиндин къадим элементри ам цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувунвай хашпарайрин ибадатхана тирди фикирда кьадай мумкинвал гузва, и кар Закавказьедин хашпарайрин уьлквейрин диндин имаратриз хас тир дараматдин эцигунрин кьетӀенвилери ва базиликадин планди субутзава. МискӀиндин алай аямдин къамат XIV асирдин эхирра арадал атанвайди я. Залзалади хасаратвал гайи мискӀин 1368-йисуз цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувур устӀар Таж-ад-Дин ал-Бакуи я. Дуьайрин кIвал (70×20 м) хьелер алай тагъралди сад-садахъ галкӀурнавай колоннайрин кьве жергедиз пайнавайди я. КукIурна эхциг хъувунвай к1вен1 алай элкъвей къуббадин к1аник квай кьуд пипӀен к1вале мигьраб ава. Адан гигинай юкьван нефда авай къуббадин кӀвални чара авунва – Ширваншагьрин векилрин ва я чкадин феодалрин чка – максура - я жеди. МискӀин къванцин плитайралди акъуднавай гегьенш майдандал экъечӀзава, къаншар пата XV асирда вичихъ хьелер алай тагъарин жергедалди элкъвенвай чӀехи медреса эцигнава <ref>АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА XIII—XIV вв. /Том 8 : Архитектура стран Средиземноморья, Африки и Азии. VІ—XIX вв. / Под редакцией Ю. С. Яралова (ответственный редактор) /Всеобщая история архитектуры в 12 томах / Государственный комитет по гражданскому строительству и архитектуре при Госстрое СССР, Научно-исследовательский институт теории, истории и перспективных проблем советской архитектуры. — Ленинград ; Москва : Издательство литературы по строительству, 1966—1977.</ref>. 1474-1475-йисара медреса эцигунив эгечӀна{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. Шегьерда мискӀинрин кьадар къвердавай дегиш хьана, гьеле 1796-йисуз Дербентда 15 мискӀин авай. 1815-йисуз мискӀиндин вири комплекс гегьеншарун ва арадал гъун куьтягь хьана. 1930-йисара вири [[СССР]]-да чукӀурай атеизмдин кампаниядик акатна мискӀин агална{{sfn|Религия в Казахстане}}. 1938-йисалай 1943-йисалди шегьердин дустагъханадиз туькӀуьр хъувурди я. 1943-йисуз Москвадай акъуднавай къарардалди мискӀин шегьердин динэгьлийрив ам идалай кьулухъ дуьз метлеб тирвал кардик кутунин ихтияр гваз вахкана. Советрин йисара Жуьмя мискӀин Кеферпатан Кавказда виридалайни чӀехиди тир, эхиримжи йисаралди ам вири Кьиблепатан Дагъустанда авай сад яз амукьна. И кар себеб яз, жуьмядин капӀ ийиз Дербентдиз Кьиблепатан Дагъустандин жуьреба-жуьре районрай динэгьлияр къвезвай{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. МискӀин вахкайдалай кьулухъ, 1940-йисара мискӀиндин устав туькӀуьрна ва 20 касдикай ибарат тир идара хкяна. Жуьмя мискӀиндин правленидин сад лагьай председатель Мешеди Али-Гьуьсейн хьана. Шегьердин суннитрин ва шиитрин жемятриз чпин имамар авайди я{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 2015-йисуз, Дербентдин 2000 йис тамам хьунин сувариз гьазурвал акунин сергьятра аваз, мискӀинда реставрациядин кӀвалахар кьиле тухвана<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437|title=В Дербенте отреставрировали самую древнюю мечеть России|date=2015-07-13|publisher=Инткрфакс-религия|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714082529/http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437}}</ref>. == Архитектура == Къе Жуьмя мискӀиндин комплекс кьилин мискӀиндикай, медресадикай ва динэгьлийрин яшайишдин кӀвалерикай ибарат я. МискӀин эцигай вахтунда (733-734-йисар) ам шегьерда виридалайни чӀехи дарамат тир. МискӀиндин кьадарар: рагъакӀидай патахъай - рагъэкъечӀдай патахъ 68 м, кьибледихъай кеферпатахъай 28 м. Къуббадин кьакьанвал 17 метрдиз барабар я{{sfn|Религия в Казахстане}}. МискӀиндин къенепатан майдан профилироватнавай капителияр авай кьуд пип1ен шалманри - даяхри пайнавай пуд нефдикай ибарат я. Юкьван нефдин гьяркьуьвал 6,3 метрдиз, къваларихъ галайбур 4 метрдиз барабар я. Дестекрин арада хьелер алай тагъар вегьенва{{sfn|Религия в Казахстане}}. Вичихъ гзаф асиррин тарих аватӀани, мискӀин хъсандиз амукьна. Жуьмя мискӀин ЮНЕСКО-дин культурадин ирсинин реестрда гьатнава{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 1820-йисарин эхирра писатель-декабрист Александр Бестужев-Марлинскийди Жуьмя мискӀиндикай икӀ кхьенай: <blockquote> «...Къуръандай са аят кьилин ракӀарал кузвайди я. Гьахь, садлагьана са хурушумвили куьн алчукда, гуьгьуьлсуз гьуьрметдин темягьди муьтӀуьгъарда... Секиндиз ванзава динэгьлийрин дуьади; метӀерал ацукьна ва я гамуник эгис хьана, абур еке гьуьрметдик акатнава; я япари, я вилери желбзавач абурун фикир маса затӀарал. ЭрчӀи патахъай ва чапла патахъай кьве-квье хьелер алай тагъарин жергеяр, чилел чпин хъенер какадариз, мич1ивилиз хъфизва. Инал-анал капӀ ийизвайбурун кӀунчӀарал винел алай гъвечӀи дакӀаррай рагъулдиз вегьенвай ламу нурари са тӀимил экв вегьезва. Чубарукар къуббадин кӀаникай лув гуз, дуьадин гафар хьиз, цавуз акъатзава; вири зат1ари аламдин нефес чӀугвазва... галатнавай рикӀик серинвилинни шадвилин гьиссер кутазва...»{{sfn|IslamOnline.ru, 2009}}.</blockquote> МискӀиндин гьаятдин кьадарар 55 метр 45 метрдал я. МискӀиндин гьаят Дербентдин гьи пипӀяй хьайитӀани Жуьмя мискӀин чир жедай кьуд куьгьне платанди иерарзава. Жуьмя мискӀиндин платанар 2012-йисуз Вирироссиядин метлеб авай жанлу тӀебиатдин памятникар яз гьисабна ва РФ-дин Федеральный Собранидин Федерациядин Советда миллетдин тӀебии ирс хуьнин рекьяй Советдин къаюмвилик кутуна<ref>{{cite web|url=http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|title=Дербентские платаны признаны памятниками живой природы|date=2012-09-25|publisher=Бабуль Абваб|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714083837/http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|url-status=live}}</ref>.. == Шикилар == <center> <gallery widths="230px" heights="170px"> Двор Джума мечети. Дербент.jpg| Двор Джума мечети 2. Дербент.jpg| Ворота Джума мечети. Дербент.jpg| Экскурсия в Дагестан (25).jpg|МискIиндин гьаятда Джума мечеть изнутри. Дербент.jpg|МискIиндин юкьван кIвал Внутри дербентской Джума-мечети.jpg| </gallery> </center> == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * {{cite web|url=http://www.kazreligiya.kz/?p=1324|title=Дербентская Джума-мечеть|publisher=Религия в Казахстане|access-date=2015-07-14|ref=Религия в Казахстане|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714080449/http://www.kazreligiya.kz/?p=1324|archive-date=2015-07-14|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/1321|title=Дербентская Джума-мечеть: отсюда пошел Ислам в России|date=2004-04-23|publisher= Islam.ru|access-date=2015-07-14|ref=Islam.ru, 2005}} * {{cite web|url=http://www.islamonline.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=200:2009-05-19-12-39-43&catid=14:2009-04-17-07-22-24 |title=Дербентская Джума-мечеть - самая древняя и самая крупная на Кавказе|date=2009-05-19|publisher= IslamOnline.ru |access-date=2015-07-14 |ref=IslamOnline.ru, 2009}} ttvqgf0zsbmrtik0uzcdkyio3myq32q 98666 98665 2026-06-23T11:33:01Z Гелхенжув 12992 98666 wikitext text/x-wiki {{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Тип региона = Республика |Регион = [[Дагъустан] |Алай чкадин тIвар = город |Алай чка = Дербент |Адрес = |lat_dir =N|lat_deg = 42|lat_min = 3|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg = 48|lon_min = 16|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = |Статус = {{Культурное наследие народов РФ|051410039670006|мини=1}}<br><small>объект культурного наследия [[ЮНЕСКО]]</small> |Архитектурадин стиль = [[Исламдин архитектура#Арабский тип|Исламская архитектура, арабский тип мечети]] |Эцигуник сифте кьин кутур кас = {{s|[[Маслама ибн Абдул-Малик]]}} |Эцигиз гатIунна = 733 |Эцигиз куьтягьна = 734 |Гьал = действующая |Кьадарар = 68х28 |КIвалери кьазвай ччилин кьадар = около 1900 м² |Гьакьзавай ксарин кьадар = |Къуббайрин кьадар = 1 |Кьакьанвал = |Къуббадин кьакьанвал = 17 м |Элкъвей кIукван диаметр = |Минарайрин кьадар = |Минарадин кьакьанвал = |Материал = |Ифтарни сухур = + |Ктабхана = |Медреса = + |Сайт =https://t.me/djumamechet }} }} Дербентдин Жуьмя мискӀин Россияда ва СНГ-да виридалайни къадим мискӀин я. МискӀин [[Дербент]] шегьердин куьгьне паюнин юкьва ава. == Тарих == МискӀиндин къадим элементри ам цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувунвай хашпарайрин ибадатхана тирди фикирда кьадай мумкинвал гузва, и кар Закавказьедин хашпарайрин уьлквейрин диндин имаратриз хас тир дараматдин эцигунрин кьетӀенвилери ва базиликадин планди субутзава. МискӀиндин алай аямдин къамат XIV асирдин эхирра арадал атанвайди я. Залзалади хасаратвал гайи мискӀин 1368-йисуз цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувур устӀар Таж-ад-Дин ал-Бакуи я. Дуьайрин кIвал (70×20 м) хьелер алай тагъралди сад-садахъ галкӀурнавай колоннайрин кьве жергедиз пайнавайди я. КукIурна эхциг хъувунвай к1вен1 алай элкъвей къуббадин к1аник квай кьуд пипӀен к1вале мигьраб ава. Адан гигинай юкьван нефда авай къуббадин кӀвални чара авунва – Ширваншагьрин векилрин ва я чкадин феодалрин чка – максура - я жеди. МискӀин къванцин плитайралди акъуднавай гегьенш майдандал экъечӀзава, къаншар пата XV асирда вичихъ хьелер алай тагъарин жергедалди элкъвенвай чӀехи медреса эцигнава <ref>АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА XIII—XIV вв. /Том 8 : Архитектура стран Средиземноморья, Африки и Азии. VІ—XIX вв. / Под редакцией Ю. С. Яралова (ответственный редактор) /Всеобщая история архитектуры в 12 томах / Государственный комитет по гражданскому строительству и архитектуре при Госстрое СССР, Научно-исследовательский институт теории, истории и перспективных проблем советской архитектуры. — Ленинград ; Москва : Издательство литературы по строительству, 1966—1977.</ref>. 1474-1475-йисара медреса эцигунив эгечӀна{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. Шегьерда мискӀинрин кьадар къвердавай дегиш хьана, гьеле 1796-йисуз Дербентда 15 мискӀин авай. 1815-йисуз мискӀиндин вири комплекс гегьеншарун ва арадал гъун куьтягь хьана. 1930-йисара вири [[СССР]]-да чукӀурай атеизмдин кампаниядик акатна мискӀин агална. 1938-йисалай 1943-йисалди шегьердин дустагъханадиз туькӀуьр хъувурди я. 1943-йисуз Москвадай акъуднавай къарардалди мискӀин шегьердин динэгьлийрив ам идалай кьулухъ дуьз метлеб тирвал кардик кутунин ихтияр гваз вахкана. Советрин йисара Жуьмя мискӀин Кеферпатан Кавказда виридалайни чӀехиди тир, эхиримжи йисаралди ам вири Кьиблепатан Дагъустанда авай сад яз амукьна. И кар себеб яз, жуьмядин капӀ ийиз Дербентдиз Кьиблепатан Дагъустандин жуьреба-жуьре районрай динэгьлияр къвезвай{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. МискӀин вахкайдалай кьулухъ, 1940-йисара мискӀиндин устав туькӀуьрна ва 20 касдикай ибарат тир идара хкяна. Жуьмя мискӀиндин правленидин сад лагьай председатель Мешеди Али-Гьуьсейн хьана. Шегьердин суннитрин ва шиитрин жемятриз чпин имамар авайди я{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 2015-йисуз, Дербентдин 2000 йис тамам хьунин сувариз гьазурвал акунин сергьятра аваз, мискӀинда реставрациядин кӀвалахар кьиле тухвана<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437|title=В Дербенте отреставрировали самую древнюю мечеть России|date=2015-07-13|publisher=Инткрфакс-религия|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714082529/http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437}}</ref>. == Архитектура == Къе Жуьмя мискӀиндин комплекс кьилин мискӀиндикай, медресадикай ва динэгьлийрин яшайишдин кӀвалерикай ибарат я. МискӀин эцигай вахтунда (733-734-йисар) ам шегьерда виридалайни чӀехи дарамат тир. МискӀиндин кьадарар: рагъакӀидай патахъай - рагъэкъечӀдай патахъ 68 м, кьибледихъай кеферпатахъай 28 м. Къуббадин кьакьанвал 17 метрдиз барабар я. МискӀиндин къенепатан майдан профилироватнавай капителияр авай кьуд пип1ен шалманри - даяхри пайнавай пуд нефдикай ибарат я. Юкьван нефдин гьяркьуьвал 6,3 метрдиз, къваларихъ галайбур 4 метрдиз барабар я. Дестекрин арада хьелер алай тагъар вегьенва. Вичихъ гзаф асиррин тарих аватӀани, мискӀин хъсандиз амукьна. Жуьмя мискӀин ЮНЕСКО-дин культурадин ирсинин реестрда гьатнава{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 1820-йисарин эхирра писатель-декабрист Александр Бестужев-Марлинскийди Жуьмя мискӀиндикай икӀ кхьенай: <blockquote> «...Къуръандай са аят кьилин ракӀарал кузвайди я. Гьахь, садлагьана са хурушумвили куьн алчукда, гуьгьуьлсуз гьуьрметдин темягьди муьтӀуьгъарда... Секиндиз ванзава динэгьлийрин дуьади; метӀерал ацукьна ва я гамуник эгис хьана, абур еке гьуьрметдик акатнава; я япари, я вилери желбзавач абурун фикир маса затӀарал. ЭрчӀи патахъай ва чапла патахъай кьве-квье хьелер алай тагъарин жергеяр, чилел чпин хъенер какадариз, мич1ивилиз хъфизва. Инал-анал капӀ ийизвайбурун кӀунчӀарал винел алай гъвечӀи дакӀаррай рагъулдиз вегьенвай ламу нурари са тӀимил экв вегьезва. Чубарукар къуббадин кӀаникай лув гуз, дуьадин гафар хьиз, цавуз акъатзава; вири зат1ари аламдин нефес чӀугвазва... галатнавай рикӀик серинвилинни шадвилин гьиссер кутазва...».</blockquote> МискӀиндин гьаятдин кьадарар 55 метр 45 метрдал я. МискӀиндин гьаят Дербентдин гьи пипӀяй хьайитӀани Жуьмя мискӀин чир жедай кьуд куьгьне платанди иерарзава. Жуьмя мискӀиндин платанар 2012-йисуз Вирироссиядин метлеб авай жанлу тӀебиатдин памятникар яз гьисабна ва РФ-дин Федеральный Собранидин Федерациядин Советда миллетдин тӀебии ирс хуьнин рекьяй Советдин къаюмвилик кутуна<ref>{{cite web|url=http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|title=Дербентские платаны признаны памятниками живой природы|date=2012-09-25|publisher=Бабуль Абваб|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714083837/http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|url-status=live}}</ref>.. == Шикилар == <center> <gallery widths="230px" heights="170px"> Двор Джума мечети. Дербент.jpg| Двор Джума мечети 2. Дербент.jpg| Ворота Джума мечети. Дербент.jpg| Экскурсия в Дагестан (25).jpg|МискIиндин гьаятда Джума мечеть изнутри. Дербент.jpg|МискIиндин юкьван кIвал Внутри дербентской Джума-мечети.jpg| </gallery> </center> == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/1321|title=Дербентская Джума-мечеть: отсюда пошел Ислам в России|date=2004-04-23|publisher= Islam.ru|access-date=2015-07-14|ref=Islam.ru, 2005}} 5we75kx9ohi4lh3jr3vntp4s1f92gja 98667 98666 2026-06-23T11:39:51Z Гелхенжув 12992 98667 wikitext text/x-wiki {{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Регион = [[Дагъустан] |Шегьер = Дербент |Адрес = |lat_dir =N|lat_deg = 42|lat_min = 3|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg = 48|lon_min = 16|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = |Архитектурадин стиль = Исламдин архитектура |Эцигуник сифте кьин кутур кас = Маслама ибн Абдул-Малик |Эцигиз гатIунна = 733 |Эцигиз куьтягьна = 734 |Гьал = действующая |Кьадарар = 68х28 |КIвалери кьазвай ччилин кьадар = около 1900 м² |Гьакьзавай ксарин кьадар = |Къуббайрин кьадар = 1 |Кьакьанвал = |Къуббадин кьакьанвал = 17 м |Элкъвей кIукван диаметр = |Минарайрин кьадар = |Минарадин кьакьанвал = |Материал = |Ифтарни сухур = + |Ктабхана = |Медреса = + |Сайт = https://t.me/djumamechet }} }} Дербентдин Жуьмя мискӀин Россияда ва СНГ-да виридалайни къадим мискӀин я. МискӀин [[Дербент]] шегьердин куьгьне паюнин юкьва ава. == Тарих == МискӀиндин къадим элементри ам цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувунвай хашпарайрин ибадатхана тирди фикирда кьадай мумкинвал гузва, и кар Закавказьедин хашпарайрин уьлквейрин диндин имаратриз хас тир дараматдин эцигунрин кьетӀенвилери ва базиликадин планди субутзава. МискӀиндин алай аямдин къамат XIV асирдин эхирра арадал атанвайди я. Залзалади хасаратвал гайи мискӀин 1368-йисуз цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувур устӀар Таж-ад-Дин ал-Бакуи я. Дуьайрин кIвал (70×20 м) хьелер алай тагъралди сад-садахъ галкӀурнавай колоннайрин кьве жергедиз пайнавайди я. КукIурна эхциг хъувунвай к1вен1 алай элкъвей къуббадин к1аник квай кьуд пипӀен к1вале мигьраб ава. Адан гигинай юкьван нефда авай къуббадин кӀвални чара авунва – Ширваншагьрин векилрин ва я чкадин феодалрин чка – максура - я жеди. МискӀин къванцин плитайралди акъуднавай гегьенш майдандал экъечӀзава, къаншар пата XV асирда вичихъ хьелер алай тагъарин жергедалди элкъвенвай чӀехи медреса эцигнава <ref>АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА XIII—XIV вв. /Том 8 : Архитектура стран Средиземноморья, Африки и Азии. VІ—XIX вв. / Под редакцией Ю. С. Яралова (ответственный редактор) /Всеобщая история архитектуры в 12 томах / Государственный комитет по гражданскому строительству и архитектуре при Госстрое СССР, Научно-исследовательский институт теории, истории и перспективных проблем советской архитектуры. — Ленинград ; Москва : Издательство литературы по строительству, 1966—1977.</ref>. 1474-1475-йисара медреса эцигунив эгечӀна{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. Шегьерда мискӀинрин кьадар къвердавай дегиш хьана, гьеле 1796-йисуз Дербентда 15 мискӀин авай. 1815-йисуз мискӀиндин вири комплекс гегьеншарун ва арадал гъун куьтягь хьана. 1930-йисара вири [[СССР]]-да чукӀурай атеизмдин кампаниядик акатна мискӀин агална. 1938-йисалай 1943-йисалди шегьердин дустагъханадиз туькӀуьр хъувурди я. 1943-йисуз Москвадай акъуднавай къарардалди мискӀин шегьердин динэгьлийрив ам идалай кьулухъ дуьз метлеб тирвал кардик кутунин ихтияр гваз вахкана. Советрин йисара Жуьмя мискӀин Кеферпатан Кавказда виридалайни чӀехиди тир, эхиримжи йисаралди ам вири Кьиблепатан Дагъустанда авай сад яз амукьна. И кар себеб яз, жуьмядин капӀ ийиз Дербентдиз Кьиблепатан Дагъустандин жуьреба-жуьре районрай динэгьлияр къвезвай{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. МискӀин вахкайдалай кьулухъ, 1940-йисара мискӀиндин устав туькӀуьрна ва 20 касдикай ибарат тир идара хкяна. Жуьмя мискӀиндин правленидин сад лагьай председатель Мешеди Али-Гьуьсейн хьана. Шегьердин суннитрин ва шиитрин жемятриз чпин имамар авайди я{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 2015-йисуз, Дербентдин 2000 йис тамам хьунин сувариз гьазурвал акунин сергьятра аваз, мискӀинда реставрациядин кӀвалахар кьиле тухвана<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437|title=В Дербенте отреставрировали самую древнюю мечеть России|date=2015-07-13|publisher=Инткрфакс-религия|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714082529/http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437}}</ref>. == Архитектура == Къе Жуьмя мискӀиндин комплекс кьилин мискӀиндикай, медресадикай ва динэгьлийрин яшайишдин кӀвалерикай ибарат я. МискӀин эцигай вахтунда (733-734-йисар) ам шегьерда виридалайни чӀехи дарамат тир. МискӀиндин кьадарар: рагъакӀидай патахъай - рагъэкъечӀдай патахъ 68 м, кьибледихъай кеферпатахъай 28 м. Къуббадин кьакьанвал 17 метрдиз барабар я. МискӀиндин къенепатан майдан профилироватнавай капителияр авай кьуд пип1ен шалманри - даяхри пайнавай пуд нефдикай ибарат я. Юкьван нефдин гьяркьуьвал 6,3 метрдиз, къваларихъ галайбур 4 метрдиз барабар я. Дестекрин арада хьелер алай тагъар вегьенва. Вичихъ гзаф асиррин тарих аватӀани, мискӀин хъсандиз амукьна. Жуьмя мискӀин ЮНЕСКО-дин культурадин ирсинин реестрда гьатнава{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 1820-йисарин эхирра писатель-декабрист Александр Бестужев-Марлинскийди Жуьмя мискӀиндикай икӀ кхьенай: <blockquote> «...Къуръандай са аят кьилин ракӀарал кузвайди я. Гьахь, садлагьана са хурушумвили куьн алчукда, гуьгьуьлсуз гьуьрметдин темягьди муьтӀуьгъарда... Секиндиз ванзава динэгьлийрин дуьади; метӀерал ацукьна ва я гамуник эгис хьана, абур еке гьуьрметдик акатнава; я япари, я вилери желбзавач абурун фикир маса затӀарал. ЭрчӀи патахъай ва чапла патахъай кьве-квье хьелер алай тагъарин жергеяр, чилел чпин хъенер какадариз, мич1ивилиз хъфизва. Инал-анал капӀ ийизвайбурун кӀунчӀарал винел алай гъвечӀи дакӀаррай рагъулдиз вегьенвай ламу нурари са тӀимил экв вегьезва. Чубарукар къуббадин кӀаникай лув гуз, дуьадин гафар хьиз, цавуз акъатзава; вири зат1ари аламдин нефес чӀугвазва... галатнавай рикӀик серинвилинни шадвилин гьиссер кутазва...».</blockquote> МискӀиндин гьаятдин кьадарар 55 метр 45 метрдал я. МискӀиндин гьаят Дербентдин гьи пипӀяй хьайитӀани Жуьмя мискӀин чир жедай кьуд куьгьне платанди иерарзава. Жуьмя мискӀиндин платанар 2012-йисуз Вирироссиядин метлеб авай жанлу тӀебиатдин памятникар яз гьисабна ва РФ-дин Федеральный Собранидин Федерациядин Советда миллетдин тӀебии ирс хуьнин рекьяй Советдин къаюмвилик кутуна<ref>{{cite web|url=http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|title=Дербентские платаны признаны памятниками живой природы|date=2012-09-25|publisher=Бабуль Абваб|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714083837/http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|url-status=live}}</ref>.. == Шикилар == <center> <gallery widths="230px" heights="170px"> Двор Джума мечети. Дербент.jpg| Двор Джума мечети 2. Дербент.jpg| Ворота Джума мечети. Дербент.jpg| Экскурсия в Дагестан (25).jpg|МискIиндин гьаятда Джума мечеть изнутри. Дербент.jpg|МискIиндин юкьван кIвал Внутри дербентской Джума-мечети.jpg| </gallery> </center> == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/1321|title=Дербентская Джума-мечеть: отсюда пошел Ислам в России|date=2004-04-23|publisher= Islam.ru|access-date=2015-07-14|ref=Islam.ru, 2005}} 0z12bwy7pxwju4yk3tlidercxae1l77 98668 98667 2026-06-23T11:41:16Z Гелхенжув 12992 /* Тарих */ 98668 wikitext text/x-wiki {{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Регион = [[Дагъустан] |Шегьер = Дербент |Адрес = |lat_dir =N|lat_deg = 42|lat_min = 3|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg = 48|lon_min = 16|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = |Архитектурадин стиль = Исламдин архитектура |Эцигуник сифте кьин кутур кас = Маслама ибн Абдул-Малик |Эцигиз гатIунна = 733 |Эцигиз куьтягьна = 734 |Гьал = действующая |Кьадарар = 68х28 |КIвалери кьазвай ччилин кьадар = около 1900 м² |Гьакьзавай ксарин кьадар = |Къуббайрин кьадар = 1 |Кьакьанвал = |Къуббадин кьакьанвал = 17 м |Элкъвей кIукван диаметр = |Минарайрин кьадар = |Минарадин кьакьанвал = |Материал = |Ифтарни сухур = + |Ктабхана = |Медреса = + |Сайт = https://t.me/djumamechet }} }} Дербентдин Жуьмя мискӀин Россияда ва СНГ-да виридалайни къадим мискӀин я. МискӀин [[Дербент]] шегьердин куьгьне паюнин юкьва ава. == Тарих == МискӀиндин къадим элементри ам цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувунвай хашпарайрин ибадатхана тирди фикирда кьадай мумкинвал гузва, и кар Закавказьедин хашпарайрин уьлквейрин диндин имаратриз хас тир дараматдин эцигунрин кьетӀенвилери ва базиликадин планди субутзава. МискӀиндин алай аямдин къамат XIV асирдин эхирра арадал атанвайди я. Залзалади хасаратвал гайи мискӀин 1368-йисуз цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувур устӀар Таж-ад-Дин ал-Бакуи я. Дуьайрин кIвал (70×20 м) хьелер алай тагъралди сад-садахъ галкӀурнавай колоннайрин кьве жергедиз пайнавайди я. КукIурна эхциг хъувунвай к1вен1 алай элкъвей къуббадин к1аник квай кьуд пипӀен к1вале мигьраб ава. Адан гигинай юкьван нефда авай къуббадин кӀвални чара авунва – Ширваншагьрин векилрин ва я чкадин феодалрин чка – максура - я жеди. МискӀин къванцин плитайралди акъуднавай гегьенш майдандал экъечӀзава, къаншар пата XV асирда вичихъ хьелер алай тагъарин жергедалди элкъвенвай чӀехи медреса эцигнава <ref>АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА XIII—XIV вв. /Том 8 : Архитектура стран Средиземноморья, Африки и Азии. VІ—XIX вв. / Под редакцией Ю. С. Яралова (ответственный редактор) /Всеобщая история архитектуры в 12 томах / Государственный комитет по гражданскому строительству и архитектуре при Госстрое СССР, Научно-исследовательский институт теории, истории и перспективных проблем советской архитектуры. — Ленинград ; Москва : Издательство литературы по строительству, 1966—1977.</ref>. 1474-1475-йисара медреса эцигунив эгечӀна{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. Шегьерда мискӀинрин кьадар къвердавай дегиш хьана, гьеле 1796-йисуз Дербентда 15 мискӀин авай. 1815-йисуз мискӀиндин вири комплекс гегьеншарун ва арадал гъун куьтягь хьана. 1930-йисара вири [[СССР]]-да чукӀурай атеизмдин кампаниядик акатна мискӀин агална. 1938-йисалай 1943-йисалди шегьердин дустагъханадиз туькӀуьр хъувурди я. 1943-йисуз Москвадай акъуднавай къарардалди мискӀин шегьердин динэгьлийрив ам идалай кьулухъ дуьз метлеб тирвал кардик кутунин ихтияр гваз вахкана. Советрин йисара Жуьмя мискӀин Кеферпатан Кавказда виридалайни чӀехиди тир, эхиримжи йисаралди ам вири Кьиблепатан Дагъустанда авай сад яз амукьна. И кар себеб яз, жуьмядин капӀ ийиз Дербентдиз Кьиблепатан Дагъустандин жуьреба-жуьре районрай динэгьлияр къвезвай{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. МискӀин вахкайдалай кьулухъ, 1940-йисара мискӀиндин устав туькӀуьрна ва 20 касдикай ибарат тир идара хкяна. Жуьмя мискӀиндин правленидин сад лагьай председатель Мешеди Али-Гьуьсейн хьана. Шегьердин суннитрин ва шиитрин жемятриз чпин имамар авайди я{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 2015-йисуз, Дербентдин 2000 йис тамам хьунин сувариз гьазурвал акунин сергьятра аваз, мискӀинда реставрациядин кӀвалахар кьиле тухвана<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437|title=В Дербенте отреставрировали самую древнюю мечеть России|date=2015-07-13|publisher=Инткрфакс-религия|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714082529/http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437}}</ref>. == Архитектура == Къе Жуьмя мискӀиндин комплекс кьилин мискӀиндикай, медресадикай ва динэгьлийрин яшайишдин кӀвалерикай ибарат я. МискӀин эцигай вахтунда (733-734-йисар) ам шегьерда виридалайни чӀехи дарамат тир. МискӀиндин кьадарар: рагъакӀидай патахъай - рагъэкъечӀдай патахъ 68 м, кьибледихъай кеферпатахъай 28 м. Къуббадин кьакьанвал 17 метрдиз барабар я. МискӀиндин къенепатан майдан профилироватнавай капителияр авай кьуд пип1ен шалманри - даяхри пайнавай пуд нефдикай ибарат я. Юкьван нефдин гьяркьуьвал 6,3 метрдиз, къваларихъ галайбур 4 метрдиз барабар я. Дестекрин арада хьелер алай тагъар вегьенва. Вичихъ гзаф асиррин тарих аватӀани, мискӀин хъсандиз амукьна. Жуьмя мискӀин ЮНЕСКО-дин культурадин ирсинин реестрда гьатнава{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 1820-йисарин эхирра писатель-декабрист Александр Бестужев-Марлинскийди Жуьмя мискӀиндикай икӀ кхьенай: <blockquote> «...Къуръандай са аят кьилин ракӀарал кузвайди я. Гьахь, садлагьана са хурушумвили куьн алчукда, гуьгьуьлсуз гьуьрметдин темягьди муьтӀуьгъарда... Секиндиз ванзава динэгьлийрин дуьади; метӀерал ацукьна ва я гамуник эгис хьана, абур еке гьуьрметдик акатнава; я япари, я вилери желбзавач абурун фикир маса затӀарал. ЭрчӀи патахъай ва чапла патахъай кьве-квье хьелер алай тагъарин жергеяр, чилел чпин хъенер какадариз, мич1ивилиз хъфизва. Инал-анал капӀ ийизвайбурун кӀунчӀарал винел алай гъвечӀи дакӀаррай рагъулдиз вегьенвай ламу нурари са тӀимил экв вегьезва. Чубарукар къуббадин кӀаникай лув гуз, дуьадин гафар хьиз, цавуз акъатзава; вири зат1ари аламдин нефес чӀугвазва... галатнавай рикӀик серинвилинни шадвилин гьиссер кутазва...».</blockquote> МискӀиндин гьаятдин кьадарар 55 метр 45 метрдал я. МискӀиндин гьаят Дербентдин гьи пипӀяй хьайитӀани Жуьмя мискӀин чир жедай кьуд куьгьне платанди иерарзава. Жуьмя мискӀиндин платанар 2012-йисуз Вирироссиядин метлеб авай жанлу тӀебиатдин памятникар яз гьисабна ва РФ-дин Федеральный Собранидин Федерациядин Советда миллетдин тӀебии ирс хуьнин рекьяй Советдин къаюмвилик кутуна<ref>{{cite web|url=http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|title=Дербентские платаны признаны памятниками живой природы|date=2012-09-25|publisher=Бабуль Абваб|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714083837/http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|url-status=live}}</ref>.. == Шикилар == <center> <gallery widths="230px" heights="170px"> Двор Джума мечети. Дербент.jpg| Двор Джума мечети 2. Дербент.jpg| Ворота Джума мечети. Дербент.jpg| Экскурсия в Дагестан (25).jpg|МискIиндин гьаятда Джума мечеть изнутри. Дербент.jpg|МискIиндин юкьван кIвал Внутри дербентской Джума-мечети.jpg| </gallery> </center> == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/1321|title=Дербентская Джума-мечеть: отсюда пошел Ислам в России|date=2004-04-23|publisher= Islam.ru|access-date=2015-07-14|ref=Islam.ru, 2005}} bk2f06dkw08t11ejseek9idkosa5cy1 98669 98668 2026-06-23T11:42:19Z Гелхенжув 12992 98669 wikitext text/x-wiki {{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Регион = [[Дагъустан] |Шегьер = Дербент |Адрес = |lat_dir =N|lat_deg = 42|lat_min = 3|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg = 48|lon_min = 16|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = |Архитектурадин стиль = Исламдин архитектура |Эцигуник сифте кьин кутур кас = Маслама ибн Абдул-Малик |Эцигиз гатIунна = 733 |Эцигиз куьтягьна = 734 |Гьал = действующая |Кьадарар = 68х28 |КIвалери кьазвай ччилин кьадар = около 1900 м² |Гьакьзавай ксарин кьадар = |Къуббайрин кьадар = 1 |Кьакьанвал = |Къуббадин кьакьанвал = 17 м |Элкъвей кIукван диаметр = |Минарайрин кьадар = |Минарадин кьакьанвал = |Материал = |Ифтарни сухур = + |Ктабхана = |Медреса = + |Сайт = https://t.me/djumamechet }} }} Дербентдин Жуьмя мискӀин Россияда ва СНГ-да виридалайни къадим мискӀин я. МискӀин [[Дербент]] шегьердин куьгьне паюнин юкьва ава. == Тарих == МискӀиндин къадим элементри ам цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувунвай хашпарайрин ибадатхана тирди фикирда кьадай мумкинвал гузва, и кар Закавказьедин хашпарайрин уьлквейрин диндин имаратриз хас тир дараматдин эцигунрин кьетӀенвилери ва базиликадин планди субутзава. МискӀиндин алай аямдин къамат XIV асирдин эхирра арадал атанвайди я. Залзалади хасаратвал гайи мискӀин 1368-йисуз цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувур устӀар Таж-ад-Дин ал-Бакуи я. Дуьайрин кIвал (70×20 м) хьелер алай тагъралди сад-садахъ галкӀурнавай колоннайрин кьве жергедиз пайнавайди я. КукIурна эхциг хъувунвай к1вен1 алай элкъвей къуббадин к1аник квай кьуд пипӀен к1вале мигьраб ава. Адан гигинай юкьван нефда авай къуббадин кӀвални чара авунва – Ширваншагьрин векилрин ва я чкадин феодалрин чка – максура - я жеди. МискӀин къванцин плитайралди акъуднавай гегьенш майдандал экъечӀзава, къаншар пата XV асирда вичихъ хьелер алай тагъарин жергедалди элкъвенвай чӀехи медреса эцигнава <ref>АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА XIII—XIV вв. /Том 8 : Архитектура стран Средиземноморья, Африки и Азии. VІ—XIX вв. / Под редакцией Ю. С. Яралова (ответственный редактор) /Всеобщая история архитектуры в 12 томах / Государственный комитет по гражданскому строительству и архитектуре при Госстрое СССР, Научно-исследовательский институт теории, истории и перспективных проблем советской архитектуры. — Ленинград ; Москва : Издательство литературы по строительству, 1966—1977.</ref>. 1474-1475-йисара медреса эцигунив эгечӀна{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. Шегьерда мискӀинрин кьадар къвердавай дегиш хьана, гьеле 1796-йисуз Дербентда 15 мискӀин авай. 1815-йисуз мискӀиндин вири комплекс гегьеншарун ва арадал гъун куьтягь хьана. 1930-йисара вири [[СССР]]-да чукӀурай атеизмдин кампаниядик акатна мискӀин агална. 1938-йисалай 1943-йисалди шегьердин дустагъханадиз туькӀуьр хъувурди я. 1943-йисуз Москвадай акъуднавай къарардалди мискӀин шегьердин динэгьлийрив ам идалай кьулухъ дуьз метлеб тирвал кардик кутунин ихтияр гваз вахкана. Советрин йисара Жуьмя мискӀин Кеферпатан Кавказда виридалайни чӀехиди тир, эхиримжи йисаралди ам вири Кьиблепатан Дагъустанда авай сад яз амукьна. И кар себеб яз, жуьмядин капӀ ийиз Дербентдиз Кьиблепатан Дагъустандин жуьреба-жуьре районрай динэгьлияр къвезвай{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. МискӀин вахкайдалай кьулухъ, 1940-йисара мискӀиндин устав туькӀуьрна ва 20 касдикай ибарат тир идара хкяна. Жуьмя мискӀиндин правленидин сад лагьай председатель Мешеди Али-Гьуьсейн хьана. Шегьердин суннитрин ва шиитрин жемятриз чпин имамар авайди я{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 2015-йисуз, Дербентдин 2000 йис тамам хьунин сувариз гьазурвал акунин сергьятра аваз, мискӀинда реставрациядин кӀвалахар кьиле тухвана<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437|title=В Дербенте отреставрировали самую древнюю мечеть России|date=2015-07-13|publisher=Инткрфакс-религия|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714082529/http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437}}</ref>. == Архитектура == Къе Жуьмя мискӀиндин комплекс кьилин мискӀиндикай, медресадикай ва динэгьлийрин яшайишдин кӀвалерикай ибарат я. МискӀин эцигай вахтунда (733-734-йисар) ам шегьерда виридалайни чӀехи дарамат тир. МискӀиндин кьадарар: рагъакӀидай патахъай - рагъэкъечӀдай патахъ 68 м, кьибледихъай кеферпатахъай 28 м. Къуббадин кьакьанвал 17 метрдиз барабар я. МискӀиндин къенепатан майдан профилироватнавай капителияр авай кьуд пип1ен шалманри - даяхри пайнавай пуд нефдикай ибарат я. Юкьван нефдин гьяркьуьвал 6,3 метрдиз, къваларихъ галайбур 4 метрдиз барабар я. Дестекрин арада хьелер алай тагъар вегьенва. Вичихъ гзаф асиррин тарих аватӀани, мискӀин хъсандиз амукьна. Жуьмя мискӀин ЮНЕСКО-дин культурадин ирсинин реестрда гьатнава{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 1820-йисарин эхирра писатель-декабрист Александр Бестужев-Марлинскийди Жуьмя мискӀиндикай икӀ кхьенай: <blockquote> «...Къуръандай са аят кьилин ракӀарал кузвайди я. Гьахь, садлагьана са хурушумвили куьн алчукда, гуьгьуьлсуз гьуьрметдин темягьди муьтӀуьгъарда... Секиндиз ванзава динэгьлийрин дуьади; метӀерал ацукьна ва я гамуник эгис хьана, абур еке гьуьрметдик акатнава; я япари, я вилери желбзавач абурун фикир маса затӀарал. ЭрчӀи патахъай ва чапла патахъай кьве-квье хьелер алай тагъарин жергеяр, чилел чпин хъенер какадариз, мич1ивилиз хъфизва. Инал-анал капӀ ийизвайбурун кӀунчӀарал винел алай гъвечӀи дакӀаррай рагъулдиз вегьенвай ламу нурари са тӀимил экв вегьезва. Чубарукар къуббадин кӀаникай лув гуз, дуьадин гафар хьиз, цавуз акъатзава; вири зат1ари аламдин нефес чӀугвазва... галатнавай рикӀик серинвилинни шадвилин гьиссер кутазва...».</blockquote> МискӀиндин гьаятдин кьадарар 55 метр 45 метрдал я. МискӀиндин гьаят Дербентдин гьи пипӀяй хьайитӀани Жуьмя мискӀин чир жедай кьуд куьгьне платанди иерарзава. Жуьмя мискӀиндин платанар 2012-йисуз Вирироссиядин метлеб авай жанлу тӀебиатдин памятникар яз гьисабна ва РФ-дин Федеральный Собранидин Федерациядин Советда миллетдин тӀебии ирс хуьнин рекьяй Советдин къаюмвилик кутуна<ref>{{cite web|url=http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|title=Дербентские платаны признаны памятниками живой природы|date=2012-09-25|publisher=Бабуль Абваб|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714083837/http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|url-status=live}}</ref>. == Шикилар == <center> <gallery widths="230px" heights="170px"> Двор Джума мечети. Дербент.jpg| Двор Джума мечети 2. Дербент.jpg| Ворота Джума мечети. Дербент.jpg| Экскурсия в Дагестан (25).jpg|МискIиндин гьаятда Джума мечеть изнутри. Дербент.jpg|МискIиндин юкьван кIвал Внутри дербентской Джума-мечети.jpg| </gallery> </center> == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/1321|title=Дербентская Джума-мечеть: отсюда пошел Ислам в России|date=2004-04-23|publisher= Islam.ru|access-date=2015-07-14|ref=Islam.ru, 2005}} pffvf9iddbpnfuu5f3nhz7265rz7aa7 98670 98669 2026-06-23T11:47:29Z Гелхенжув 12992 98670 wikitext text/x-wiki {{МискIин |Лезги тIвар = Дербентдин Жуьмя мискIин |Халисан тIвар = |Шикил = Grand mosque of Derbent.jpg |Подпись изображения = Дербентдин Жуьмя мискIин |Ширина изображения = 350 |Гьукумат = Россия |Регион = [[Дагъустан] |Шегьер = Дербент |Адрес = |lat_dir =N|lat_deg = 42|lat_min = 3|lat_sec =19 |lon_dir =E|lon_deg = 48|lon_min = 16|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = |Архитектурадин стиль = Исламдин архитектура |Эцигуник сифте кьин кутур кас = Маслама ибн Абдул-Малик |Эцигиз гатIунна = 733 |Эцигиз куьтягьна = 734 |Гьал = действующая |Кьадарар = 68х28 |КIвалери кьазвай ччилин кьадар = около 1900 м² |Гьакьзавай ксарин кьадар = |Къуббайрин кьадар = 1 |Кьакьанвал = |Къуббадин кьакьанвал = 17 м |Элкъвей кIукван диаметр = |Минарайрин кьадар = |Минарадин кьакьанвал = |Материал = |Ифтарни сухур = + |Ктабхана = |Медреса = + |Сайт = https://t.me/djumamechet }} }} Дербентдин Жуьмя мискӀин Россияда ва СНГ-да виридалайни къадим мискӀин я. МискӀин [[Дербент]] шегьердин куьгьне паюнин юкьва ава. == Тарих == МискӀиндин къадим элементри ам цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувунвай хашпарайрин ибадатхана тирди фикирда кьадай мумкинвал гузва, и кар Закавказьедин хашпарайрин уьлквейрин диндин имаратриз хас тир дараматдин эцигунрин кьетӀенвилери ва базиликадин планди субутзава. МискӀиндин алай аямдин къамат XIV асирдин эхирра арадал атанвайди я. Залзалади хасаратвал гайи мискӀин 1368-йисуз цӀийи кьилелай туькӀуьр хъувур устӀар Таж-ад-Дин ал-Бакуи я. Дуьайрин кIвал (70×20 м) хьелер алай тагъралди сад-садахъ галкӀурнавай колоннайрин кьве жергедиз пайнавайди я. КукIурна эхциг хъувунвай к1вен1 алай элкъвей къуббадин к1аник квай кьуд пипӀен к1вале мигьраб ава. Адан гигинай юкьван нефда авай къуббадин кӀвални чара авунва – Ширваншагьрин векилрин ва я чкадин феодалрин чка – максура - я жеди. МискӀин къванцин плитайралди акъуднавай гегьенш майдандал экъечӀзава, къаншар пата XV асирда вичихъ хьелер алай тагъарин жергедалди элкъвенвай чӀехи медреса эцигнава <ref>АРХИТЕКТУРА АЗЕРБАЙДЖАНА XIII—XIV вв. /Том 8 : Архитектура стран Средиземноморья, Африки и Азии. VІ—XIX вв. / Под редакцией Ю. С. Яралова (ответственный редактор) /Всеобщая история архитектуры в 12 томах / Государственный комитет по гражданскому строительству и архитектуре при Госстрое СССР, Научно-исследовательский институт теории, истории и перспективных проблем советской архитектуры. — Ленинград ; Москва : Издательство литературы по строительству, 1966—1977.</ref>. 1474-1475-йисара медреса эцигунив эгечӀна{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. Шегьерда мискӀинрин кьадар къвердавай дегиш хьана, гьеле 1796-йисуз Дербентда 15 мискӀин авай. 1815-йисуз мискӀиндин вири комплекс гегьеншарун ва арадал гъун куьтягь хьана. 1930-йисара вири [[СССР]]-да чукӀурай атеизмдин кампаниядик акатна мискӀин агална. 1938-йисалай 1943-йисалди шегьердин дустагъханадиз туькӀуьр хъувурди я. 1943-йисуз Москвадай акъуднавай къарардалди мискӀин шегьердин динэгьлийрив ам идалай кьулухъ дуьз метлеб тирвал кардик кутунин ихтияр гваз вахкана. Советрин йисара Жуьмя мискӀин Кеферпатан Кавказда виридалайни чӀехиди тир, эхиримжи йисаралди ам вири Кьиблепатан Дагъустанда авай сад яз амукьна. И кар себеб яз, жуьмядин капӀ ийиз Дербентдиз Кьиблепатан Дагъустандин жуьреба-жуьре районрай динэгьлияр къвезвай{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. МискӀин вахкайдалай кьулухъ, 1940-йисара мискӀиндин устав туькӀуьрна ва 20 касдикай ибарат тир идара хкяна. Жуьмя мискӀиндин правленидин сад лагьай председатель Мешеди Али-Гьуьсейн хьана. Шегьердин суннитрин ва шиитрин жемятриз чпин имамар авайди я{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 2015-йисуз, Дербентдин 2000 йис тамам хьунин сувариз гьазурвал акунин сергьятра аваз, мискӀинда реставрациядин кӀвалахар кьиле тухвана<ref>{{cite news|url=http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437|title=В Дербенте отреставрировали самую древнюю мечеть России|date=2015-07-13|publisher=Инткрфакс-религия|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714082529/http://www.interfax-religion.ru/?act=news&div=59437}}</ref>. == Архитектура == Къе Жуьмя мискӀиндин комплекс кьилин мискӀиндикай, медресадикай ва динэгьлийрин яшайишдин кӀвалерикай ибарат я. МискӀин эцигай вахтунда (733-734-йисар) ам шегьерда виридалайни чӀехи дарамат тир. МискӀиндин кьадарар: рагъакӀидай патахъай - рагъэкъечӀдай патахъ 68 м, кьибледихъай кеферпатахъай 28 м. Къуббадин кьакьанвал 17 метрдиз барабар я. МискӀиндин къенепатан майдан профилироватнавай капителияр авай кьуд пип1ен шалманри - даяхри пайнавай пуд нефдикай ибарат я. Юкьван нефдин гьяркьуьвал 6,3 метрдиз, къваларихъ галайбур 4 метрдиз барабар я. Дестекрин арада хьелер алай тагъар вегьенва. Вичихъ гзаф асиррин тарих аватӀани, мискӀин хъсандиз амукьна. Жуьмя мискӀин ЮНЕСКО-дин культурадин ирсинин реестрда гьатнава{{sfn|Ислам.ру, 2005}}. 1820-йисарин эхирра писатель-декабрист Александр Бестужев-Марлинскийди Жуьмя мискӀиндикай икӀ кхьенай: <blockquote> «...Къуръандай са аят кьилин ракӀарал кузвайди я. Гьахь, садлагьана са хурушумвили куьн алчукда, гуьгьуьлсуз гьуьрметдин темягьди муьтӀуьгъарда... Секиндиз ванзава динэгьлийрин дуьади; метӀерал ацукьна ва я гамуник эгис хьана, абур еке гьуьрметдик акатнава; я япари, я вилери желбзавач абурун фикир маса затӀарал. ЭрчӀи патахъай ва чапла патахъай кьве-квье хьелер алай тагъарин жергеяр, чилел чпин хъенер какадариз, мич1ивилиз хъфизва. Инал-анал капӀ ийизвайбурун кӀунчӀарал винел алай гъвечӀи дакӀаррай рагъулдиз вегьенвай ламу нурари са тӀимил экв вегьезва. Чубарукар къуббадин кӀаникай лув гуз, дуьадин гафар хьиз, цавуз акъатзава; вири зат1ари аламдин нефес чӀугвазва... галатнавай рикӀик серинвилинни шадвилин гьиссер кутазва...»<ref>{{cite web|url=https://derbentmuseum.ru/news/dzhuma-mechet-starejshaya-mechet-v-rossii/|title=Джума-мечеть — старейшая мечеть в России|date=2026-06-23|publisher=Дербентский государственный историко-архитектурный и археологический музей-заповедник|access-date=2026-06-23|url-status=live}}</ref>.</blockquote> МискӀиндин гьаятдин кьадарар 55 метр 45 метрдал я. МискӀиндин гьаят Дербентдин гьи пипӀяй хьайитӀани Жуьмя мискӀин чир жедай кьуд куьгьне платанди иерарзава. Жуьмя мискӀиндин платанар 2012-йисуз Вирироссиядин метлеб авай жанлу тӀебиатдин памятникар яз гьисабна ва РФ-дин Федеральный Собранидин Федерациядин Советда миллетдин тӀебии ирс хуьнин рекьяй Советдин къаюмвилик кутуна<ref>{{cite web|url=http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|title=Дербентские платаны признаны памятниками живой природы|date=2012-09-25|publisher=Бабуль Абваб|access-date=2015-07-14|archive-date=2015-07-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714083837/http://babulabvab.ru/content/novosti/v-dagestane/derbentskie-platanyi-priznanyi-pamyatnikami-zhivoy-prirodyi|url-status=live}}</ref>. == Шикилар == <center> <gallery widths="230px" heights="170px"> Двор Джума мечети. Дербент.jpg| Двор Джума мечети 2. Дербент.jpg| Ворота Джума мечети. Дербент.jpg| Экскурсия в Дагестан (25).jpg|МискIиндин гьаятда Джума мечеть изнутри. Дербент.jpg|МискIиндин юкьван кIвал Внутри дербентской Джума-мечети.jpg| </gallery> </center> == Баянар == {{Тистикьар}} == ЭлячӀунар == * {{cite web|url=http://www.islam.ru/content/history/1321|title=Дербентская Джума-мечеть: отсюда пошел Ислам в России|date=2004-04-23|publisher= Islam.ru|access-date=2015-07-14|ref=Islam.ru, 2005}} gbbuglxvein60dfjk8m5vrjyd4o18mu