Иогьанн Себастьян Бах

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lez">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>lezwiki</dbname>
    <base>https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.13</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Веревирд авун</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Уртах</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Уртахдин веревирд авун</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия веревирд авун</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл веревирд авун</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki веревирд авун</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблон веревирд авун</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Справка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Обсуждение справки</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория веревирд авун</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Иогьанн Себастьян Бах</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4920</id>
    <revision>
      <id>98832</id>
      <parentid>98513</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T12:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4416" sha1="9llg82dqysbkt4pvq4yqss3jjx5xz0u" xml:space="preserve">{{Мани лугьудайди
|тӀвар = Иогьанн Себастьян Бах
|тамам тӀвар = Johann Sebastian Bach
|фотография = JSBach.jpg
|кьадар = 200px
|къул = 1746-й йисан шикил
|хьайила ганвай тӀвар = 
|лакӀабар = 
|дидедиз хьайи чӀав = {{Дидедиз дата|31|3|1685}}
|дидедиз хьайи чка = [[Айзенах]], [[Тюрингия]], [[Саксен-Эйзенах]]
|кьиникьин тарих = {{Кьена дата|28|7|1750}}
|кьиникьин чка = [[Лейпциг]], [[Саксония]]
|гьукумат = {{Пак тир Рим империядин пайдах}} [[Пак тир Рим империя]]
|пеше = [[композитор]], устад
|йисар = 1710—1750
|макьамрин алатар = [[оргъан]], [[клавесин]], [[скрипка]]
|жанрар = [[барокко]] ва мас классик музыка
|кӀеретӀар = &lt;!-- группы --&gt;
|санал кӀвалахун = &lt;!-- совместная работа--&gt;
|лейблар =
|пишкешар = &lt;!-- Награды--&gt;
|сайт =
|commonscat =Johann Sebastian Bach
}}
'''Иогьанн Себастьян Бах''' ({{lang-de|Johann Sebastian Bach}}; дидедиз хьана {{Дидедиз дата|31|3|1685}}, [[Айзенах]], [[Саксен-Эйзенах]] (гилан вахтунин [[Тюрингия]]) — кьена {{Кьена дата|28|7|1750}}, [[Лейпциг]], [[Саксония]]) — [[германия]]дин зурба бароккодин [[композитор]] ва музыкадин устад я.

== Музыкадин чешнеяр ==
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
{{Listen
| Файлдин_тӀвар = Johann Sebastian Bach - Klavierkonzert d-moll - 1. Allegro.ogg
| ТӀвар = Клавирдин концерт «ре минор»
| Къул = 
}}
|
{{Listen
| Файлдин_тӀвар = Bach - cantata 140. 1. chorus.ogg
| ТӀвар = 140-й кантата я, хор
| Къул = 
}}
|}
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|
{{Listen
| Файлдин_тӀвар = J.S.Bach – BWV 578.oga
| ТӀвар = Фуга соль-минор
| Къул =
}}
|}

== Зарият ==
* {{книга|автор=Ph. Spitta|заглавие=Johann Sebastian Bach.|место=[[Лейпциг]]|издательство=|год=1880}} {{ref-de}}
* {{книга|автор=K. Wolff|заглавие=Johann Sebastian Bach: the learned musician.|место=[[Нью-Йорк]]|издательство=Norton|год=2001|isbn=0-393-32256-4}} {{ref-en}}
* {{книга|автор=[[Михаил Семёнович Друскин|М. С. Друскин]]|заглавие=Иоганн Себастьян Бах.|место=М.|издательство=Музыка|год=1982}} {{ref-ru}}
* {{книга|автор=С. А. Морозов|заглавие=Бах. (Биография И. С. Баха в серии [[ЖЗЛ]])|место=М.|издательство=Молодая гвардия|год=1975}} {{ref-ru}}

== ЭлячӀунар ==
* {{commons|Johann Sebastian Bach}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Бах, Иоганн Себастьян}} {{ref-ru}}
* [http://www.nototeka.ru/Bach_Johann_Sebastian/ Иогьанн Себастьян Бахдин нотаяр «Нототекада».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130129230624/http://www.nototeka.ru/Bach_Johann_Sebastian/ |date=2013-01-29 }}
* [https://www.bach-leipzig.de/de/neutral/wir-ueber-uns Bach-Archiv Leipzig] {{ref-de}}
* [http://www.jsbach.org/ J. S. Bach Home Page — зурба инглис чӀалан сайт] {{ref-en}}
* [http://www.bach.su/ bach.su — урус чӀалан сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523115114/http://bach.su/ |date=2013-05-23 }} {{ref-ru}}
* [http://bagira.hut2.ru/bach.htm Бах — Эхир авачир музыка] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126075821/http://bagira.hut2.ru/bach.htm |date=2013-01-26 }} {{ref-ru}}

{{1000}}

{{DEFAULTSORT:Бах, Иогьанн Себастьян}}
[[Категория:Алфавитдиз килигна композиторар]]
[[Категория:Германиядин композиторар]]
[[Категория:Германиядин оргъанистар]]
[[Категория:Германиядин устадар]]</text>
      <sha1>9llg82dqysbkt4pvq4yqss3jjx5xz0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тлибишо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7800</id>
    <revision>
      <id>98835</id>
      <parentid>98829</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T18:01:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9862" sha1="coezbwr0k8knif7yzk1zvpep4cm9d1i" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2+
|тӀвар=ТлибишоT 
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    =
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
 | lat_deg                42  = 42|lat_min = 33|lat_sec = 30 
 | lon_deg             4   6  = 46|lon_min = 18|lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум 0 =0
 |региондин картадин алцум    300=300
 |райондин картадин алцум  3  00 =300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = Дагъустан
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = Ахвах район
 |район таблицада         = Ахвах район{{!}}Ахвах
 |C в регион               = нет
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[Тлибишо хуьруьнсовет|«Тлибишо»]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    = 
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |майдан                  = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |виликан тӀварар         =Хлипиши
 |агьалияр             9 41  = {{гзаф хьун1}} 941
  |сиягьдиз къачур йис    2010= 2010
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[багулалар]], [[каратаяр]]
  |динар                  = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул         +   3  = +3
 |DST                     = 
 |телефондин код          +787260= +7 87260
 |почтунин индекс         = 
 |почтайрин индексар  3  68993  = 368993
 |автомобилдин код        05 = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  82205855001= 82 205 855 001
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 |add1n                   = Космосдай акунар
 |add1                    = [http://wikimapia.org/#lang=ru&amp;lat=42.560003&amp;lon=46.300764&amp;z=15&amp;m=b www.wikimapia.org]
 }}
Wikipedia.Org
'''Тлибишо''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Ахвах район]]да авай хуьр. [[Тлибишо хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

== География ==
Хуьр [[Ахвах район]]дин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир [[Карата]] хуьрелай 13 км яргъал, [[Ахвах вацӀ]]ал ала.

==Тарих==
[[XIX виш йис]]уз Тлибишо хуьр вири [[Анди округ]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнавай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Анди округ]]дин [[Карата наибвал]]диз талукь тир. 

==Агьалияр==
Йисариз килигна Тлибишо хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0&quot;
|-
|'''Йис'''
'''1886'''|'''[[1886 йис|1886]]'''
'''2002'''|'''[[2002 йис|2002]]'''
2010|'''[[2010 йис|2010]]'''
-|-
|'''Агьалияр'''
287&lt;ref&gt;[http://www.Ethno-kavkaz.narod.ru/karata1886.html Hacez|287 &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/karata1886.html Население Каратинского наибства в 1886 году]&lt;/ref&gt; 
838 |{{гзаф хьун1}} 838 &lt;ref&gt;[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]&lt;/ref&gt;
941|{{гзаф хьун1}} 941 
33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f08
|}

[[2010 йис]]ан агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна хуьре 941 касди уьмуьр ийизвай. Вири [[багулалар]] ва [[каратаяр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я.

[[1886 йис]]ан [[Урусатдин Империя]]дин агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна, хуьре 287 касди уьмуьр гьалзавай, абурукай 183 (63.8 %) — каратаяр, 104 (36.2 %) — багулалар тир.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon МО «Ахвах район» администрациядин официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }}

{{Ахвах райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:Ахвах райондин хуьрер]]
[[Категория:Багалулрин хуьрер]]</text>
      <sha1>coezbwr0k8knif7yzk1zvpep4cm9d1i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>98836</id>
      <parentid>98835</parentid>
      <timestamp>2026-07-30T04:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9974" sha1="frazxbdx5z3y9yby7y55be2dfmjehb8" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2+
|тӀвар=ТлибишоT 
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    =
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
 | lat_deg                42  = 42|lat_min = 33|lat_sec = 30 
 | lon_deg             4   6  = 46|lon_min = 18|lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум 0 =0
 |региондин картадин алцум    300=300
 |райондин картадин алцум  3  00 =300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = Дагъустан
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = Ахвах район
 |район таблицада         = Ахвах район{{!}}Ахвах
 |C в регион               = нет
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[Тлибишо хуьруьнсовет|«Тлибишо»]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    = 
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |майдан                  = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |виликан тӀварар         =Хлипиши
 |агьалияр             9 41  = {{гзаф хьун1}} 941
  |сиягьдиз къачур йис    2010= 2010
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[багулалар]], [[каратаяр]]
  |динар                  = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул         +   3  = +3
 |DST                     = 
 |телефондин код          +787260= +7 87260
 |почтунин индекс         = 
 |почтайрин индексар  3  68993  = 368993
 |автомобилдин код        05 = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  82205855001= 82 205 855 001
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 |add1n                   = Космосдай акунар
 |add1                    = [http://wikimapia.org/#lang=ru&amp;lat=42.560003&amp;lon=46.300764&amp;z=15&amp;m=b www.wikimapia.org]
 }}
Wikipedia.Org
'''Тлибишо''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Ахвах район]]да авай хуьр. [[Тлибишо хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

== География ==
Хуьр [[Ахвах район]]дин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир [[Карата]] хуьрелай 13 км яргъал, [[Ахвах вацӀ]]ал ала.

==Тарих==
[[XIX виш йис]]уз Тлибишо хуьр вири [[Анди округ]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнавай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Анди округ]]дин [[Карата наибвал]]диз талукь тир. 

==Агьалияр==
Йисариз килигна Тлибишо хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0&quot;
|-
|'''Йис'''
'''1886'''|'''[[1886 йис|1886]]'''
'''2002'''|'''[[2002 йис|2002]]'''
2010|'''[[2010 йис|2010]]'''
-|-
|'''Агьалияр'''
287&lt;ref&gt;[http://www.Ethno-kavkaz.narod.ru/karata1886.html Hacez|287 &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/karata1886.html Население Каратинского наибства в 1886 году]&lt;/ref&gt; 
838 |{{гзаф хьун1}} 838 &lt;ref&gt;[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]&lt;/ref&gt;
941|{{гзаф хьун1}} 941 
33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f08
|}

[[2010 йис]]ан агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна хуьре 941 касди уьмуьр ийизвай. Вири [[багулалар]] ва [[каратаяр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я.

[[1886 йис]]ан [[Урусатдин Империя]]дин агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна, хуьре 287 касди уьмуьр гьалзавай, абурукай 183 (63.8 %) — каратаяр, 104 (36.2 %) — багулалар тир.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon МО «Ахвах район» администрациядин официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }}

{{Ахвах райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:Ахвах райондин хуьрер]]
[[Категория:Багалулрин хуьрер]]</text>
      <sha1>frazxbdx5z3y9yby7y55be2dfmjehb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Суьник марз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12876</id>
    <revision>
      <id>98834</id>
      <parentid>93973</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T17:43:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14644" sha1="oss6vttpalshhhc6qjo2d6fji6hci8i" xml:space="preserve">{{Административ тек
|тӀвар = Суьник марз
|тамам тӀвар ={{lang-hy|Սյունիքի մարզ}}
|пайдах =Flag of None.svg
|пайдахдин кьадар = 125px
|герб =Coats of arms of None.svg
|гербдин кьадар = 90px
|карта = Syunik.svg
|уьлкве = Эрменистан
|административ паюн =5 шегьердин ва 3 хуьруьн муниципалитетар
|кьилин шегьер = [[Капан]]
|шегьерар = Капан, [[Горис]], [[Сисиан]]
|кьилин жуьре = [[Марзпет]]
|кьил =Унан Погосян
|майдан =4 505
|ччилдин чка =
|чӀал = [[эрмен чӀал|эрмен]]
|агьалияр =141 771
|агьалийрин чка =8
|агьалидин чуькьуьнвал =31,46
|сятдин чӀул = [[UTC+4:00]]
|ISO =AM.SU
|телефондин код =
|автомобилдин код =
|сайт =http://syunik.mtad.am/
|commonscat =
}}
'''Суьник вилаят''', '''Суьник марз''' ({{lang-hy|Սյունիքի մարզ}}) — [[Эрменистан]]дин кьибле пата авай вилаят ([[Эрмени чӀал|эрм.]] մարզ [марз]) я.

Чилин кьадар — 4 505 км² я. Агьалийрин кьадар — 141 771 кас я. Агьалийрин къалинвал — 31,46 кас/км².

Административ юкь — [[Капан]] шегьер я.

Гилан вилаятдин кьил Унан Погосян я, ам 2018-лагьай йисан 16-лагьай октябрдиз тайинарна&lt;ref&gt;[https://www.gov.am/ru/regions/923/ Эрменистан гьакиматдин сайт — Унан Погосян]&lt;/ref&gt;.

== География ==
Суьник марзди рагъакӀидай патахъай [[Азербайжан]]дик акатзавай [[Нахичеван Республика]]дин ва рагъэкъечӀдай патахъай де-факто аслу тушир Суван-Къарабагъ Республикадин арада чка кьунва.

Кефердин пата адаз [[Вайоц Дзор марз]]дихъ галаз умуми сергьят ава. Кьибледин пата Аракс вацӀу ам [[Иран]]дивай чара ийизва.

Вилаятдин чилин кьадар 4506 км², (вири гилан Эрменистадин майдандикай адал 15 % гьалтзава), и къалурзавай лишандиз килигна ам уьлкведа кьведлагьай чкадал ала, [[Гехаркуник марз|Гегъаркуникдилай]] гуьгъуьниз.

Тарихдалди, гилан вилаятди Сур Эрменистандин тарихдин Суьник региондин чилер чӀехи пай кьунва.

Суьник — суван араяр я, асул гьисабдалди ам къалин къацу тамарив девлетлу я. Вичин чилерин чӀехи пай Зангезур сувари кьунва. Марздин виридалайни кьакьан кукӀвар — Капутджух (3905 м) ва Газанасар (3828 м) сувар я. Зангезур сувари ам Нахичевандивай чара ийизва.

Пара Суьник марзда авай тамар гьакиматди хуьдайбуря, гьа гьисабдик Аревик милли парк, Шикахог гьукуматдин заповедник, Бокахар пак тир, Горис пак тир чка, Кьулусуван пак тир чка, Сев вирен пак тир ва Зангезур пак тир чка.

Воротан, Вохчи, Сисиан, Мегри ва Вачаган вацӀари вилаятдин асул цин бассейн туькӀуьрзава. Гатун температура 40 ° C-див агакьзава, акӀ ятӀани юкьван гьалдин температура 22° C кьван я, хъуьтӀуьн −12,5 ° C-дал аватизни жеда.

== Тарих ==
Тарихдалди [[Суьник]] (адаз гьакӀни «Сисакан» лугьузвай тир) — ЧӀехи Эрменистандин 15 вилаятдикай сад я. Къейд ийин хьи, сур Суьник нахангдик (вилаятдик), гилан Суьник (гуьгъуьнлай [[Зангезур]]) квачиз, мад Севан вирен къвалав гвай ва Аракс вацӀалай пара кьиблепатахъ галай чилер, акатзавай тир.
РагъкъечӀдай пата ам [[Арцах]]дихъ галаз, рагъакӀидай патахъ [[Айрарат]] нахангдихъ галаз са сергьятра авай тир. ЧӀехи Эрменистан пай авурдалай кьулухъ 387-лагьай йисуз ам Эрмени Марзпанвилин сергьятдин къене аваз Сасанидрин Ирандик акатна, VII-лагьай виш йисуз Сасанидрин гьукуматдихъ галаз ам арабри дяведалди къачуна.

VI-лагьай виш йисан эрмени географ [[Анания Ширакаци]]ди вилаятдикай агъадихъ галай къайдада лугьузвай тир:

&lt;blockquote&gt;Айраратдилай рагъэкъечӀдай патахъ галай, Ераксдинни (Араксдин) Арцахдин арада авай Суьникдиз 12 вилаят ава: 1. Ернджак, 2. Чагук, 3. Вайоц-дзор, 4. Гелакуни с морем, 5. Сотк, 6. Агахечк, 7. Цгак, 8. Габанд, 9. Багк или Балк, 10. Дзорк, 11. Аревик, 12. Кусакан. Вилаятда пара мирт, герери ва анардин тарар экъечӀзава. Ина пара суван чкаяр ава&lt;ref name=&quot;Ширакаци&quot;&gt;[http://vehi.net/istoriya/armenia/geographiya/04.html Анания Ширакаци. Эрменистандин география]&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;

IX-лагьай гуьгъуьниз — Багратидрин эрмени гьукуматдин вилаят я. 904-лагьай йисалай гуьгъуьниз Суьникдик гьакӀни Нахичеван акатна, виликра [[Васпуракан]]дин пай тирди. 987-лагьай йисуз ина Суьник пачагьвал арадал акъатна, абуру эрменийрин Багратидрин лап кьилин гьакиматвал хиве кьазвай тир. Суьникдиз регьбервал авур эрмени сихилрикай виридалайни чӀехи метлеб авайбур Орбелянринни Прошиянрин сихилар тир.

XV-лагьай виш йисан испаниядин тариххъанди Тохтамышанан гужалди гьахьуникай икӀа лугьузвай тир:

&lt;blockquote&gt;Гьа чӀавалди вичи барбатӀнавай чиляй тӀуз векилар фенава, им — Колмарин (Суьрмари) шегьер, эрменийрин чилера авай тирди, гьакӀни Сисакания (Сисакан) шегьр ва адан мулкар, ва пара маса чилер&lt;ref&gt;Гонсалес Де Клавихо. [http://www.vostlit.info/Texts/rus8/Klavicho/frametext4.htm Руи Дневник путешествия в Самарканд ко двору Тимура. Часть 4]&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;


Геж Юкьван виш йисариз Суьник (Зангезур) суван вилаятриз эрменийрин меликри регьбервал ийизвай тир, абур мусурманрин гьакимрин гъилик квай тир. Гуьгъуьнлай регион Къарабагъ ханвилик акатзавай тир.

1828-лагьай йисалай гуьгъуьниз Суьник — Урусатдин Империядик квай тир.

Урусатдин 1917-лагьай йисан инкъилаб, Кьибледин Къавкъаз Урусатдин Империядикай хкечӀун ва адан чилерал пуд милли гьукумат туькӀуьрун хьайидлай кьулухъ, 1919-1920-лагьай йисарин къене Суьник Эрменистан Республикадик акатзавай тир.

Эрменистандинни Туьркиядин арада 1920-лагьай йисан 2-лагьай октябрдиз кутӀуннавай Александрополдин икърардалди, Эрменистанди акахьай агьалияр авай (эрмениярни мусурманар) Суьник (Зангезурни Нахичеван) вугун хиве кьуна. Амма Зангезурда эрменийри Гарегин Нжде кьиле аваз икърар ва гуьгъуьнлай атай Эрменистандин большевизация хиве кьуначир. Абуру Суван Эрменистан Республика малумарна. 1921-лагьай йисан гатфариз Яру армияди яракьар гвай дашнакрин дестеяр Ирандиз чуькьвена акъудна. ГьакӀ ятӀани, Москвади Зангезур Эрменистандин ибаратдик кваз туна.

Гилан Суьник вилаят 1995-лагьай йисан ноябрдин 7-лагьай йикъан административни территориал паюникай къанундалди арадал гъана. Ам [[Горис район|Горис]], [[Капан район|Капан]], [[Мегри район|Мегри]], [[Сисиан район]]ар сад авунин рекьелди туькӀуьрнава&lt;ref&gt;[http://www.parliament.am/legislation.php?sel=show&amp;ID=2243&amp;lang=rus Эрменистан республикадин административни территориал паюникай тир къанун]&lt;/ref&gt;.

== Экономика ==
Цур акъудунни расун — Суьник вилаятдин экономикадин бине я. Зурба индустриядин карханаяр — Зангезурдин цурунни молибдендин комбинат (Эрменистанди виридалайни чӀехи мяден-металлургиядин кархана), Агаракдин цурунни молибдендин комбинат ва Капандин ери хъасанардай комбинат я. ГьакӀни ина кьезил промышленностдин ва недай-хъвадай затӀарин карханаяр ава. Воротандин гидроэлектростанцийрин каскадди (Татевдин ГЭС, Спандаряндин ГЭС ва Шамбдин ГЭС) 2002-лагьай йисуз 1150 млн кВт/с акъудзавай тир. 2011-лагьай йисуз вири Эрменистандин ГЭС-ри акъудзавай энергиядикай зур кьван Воротандин каскаддал гьалтзавай тир&lt;ref&gt;[https://www.kavkaz-uzel.eu/articles/234249/ Кавказский Узел — Эрменистанди АСШ-рай тир компаниядиз пуд электростанция маса гана]&lt;/ref&gt;.

2015-лагьай йисуз Эрменистанди вичин Воротандин каскад американ тир ContourGlobal компаниядиз маса гана. Армения продала Воротанский каскад&lt;ref&gt;[https://www.vestifinance.ru/articles/56401 Вести. Экономика: Эрменистанди Воротандин ГЭС-рин каскад маса гана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191103232639/https://www.vestifinance.ru/articles/56401 |date=2019-11-03 }}&lt;/ref&gt;.

ГьакӀни Эрменистандини Иранди Аракс вацӀал Мегридин ГЭС эцигуникай икърар кутӀунна, патари и проект 2006-лагьай йисалай гуьгъуьниз веревирдзава, амма финансрин себебдай гьамиша кьулухъ вигьезва&lt;ref&gt;[https://ru.armeniasputnik.am/economy/20190918/20445587/Iran-v-techenie-10-15-let-budet-pokupat-vse-elektrichestvo-u-buduschey-Megrinskoy-GES.html Спутник. Армения — Иранди 10-15 йисан къене жезмай Мегридин ГЭС-ди акъудзавай вири электричество къачуда]&lt;/ref&gt;. Пландив кьурвал, объектдин къуват 100 МВт хьана кӀанзва, йисан къене станцияди 750—800 млн кВт*сят акъудна кӀанзава. Патара Аракс вацӀал кьве станция эцигун фикирнава — кьведлагьайди Иранда авай Карачилирда арадал акъатда&lt;ref&gt;[https://neftegaz.ru/news/energy/194041-armeniya-ishchet-sponsorov-dlya-stroitelstva-ges-v-megri/ Neftegaz.RU — Мегрида ГЭС эцигун патал Эрменистан спонсоррихъ къекъвезва]&lt;/ref&gt;.

2006-лагьай йисалай гуьгъуьниз Суьник марздиз Ирандай тӀебии газ къвезва. Мегрида газ пайдай станция ава.

Хуьруьн майишат асул гьисабдалди якӀун ва некӀедин индустриядал бинеламиш жезва. Капанда ири къушарин фабрика ава. Мегрида консерваяр акъудзавай завод ава. Ина тварцин магьсулар цана агакьрун вилик фенва.

== Баянар ==
{{Баянар}}

{{Къецепатан элячӀунар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://syunik.mtad.am/ Официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191104142312/http://syunik.mtad.am/ |date=2019-11-04 }}{{ref-hy}}
{{Armenia-geo-stub}}
{{Эрменистандин административ паюн}}
[[Категория:Эрменистандин марзар]]</text>
      <sha1>oss6vttpalshhhc6qjo2d6fji6hci8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кеферпатан Македония</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14787</id>
    <revision>
      <id>98833</id>
      <parentid>85742</parentid>
      <timestamp>2026-07-29T13:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3876" sha1="iek6pncw7id2gxsdmu8tmzy66g8fz99" xml:space="preserve">{{Муькуь манаяр|Македония}}
{{Гьукумат
| тӀвар =Кеферпатан Македония
| официал тӀвар =Республика Кеферпатан Македония
| тамам тӀвар = {{lang-mk|Република Северна Македонија}} &lt;br&gt;{{lang-sq|Republika e Maqedonisë së Veriut}}
| тӀвар-род = Кеферпатан Македониядин
| пайдах = Flag of North Macedonia.svg
| пайдахдин кьадар = 135px
| герб = Coat of arms of North Macedonia.svg
| гербдин кьадар = 70px
| карта = Europe-Republic of North Macedonia.svg
| гимн = «Денес Над Македонија»
| кьилин шегьер = [[Скопье]]
| шегьерар = Скопье, [[Битола]], [[Куманово]], [[Прилеп]], [[Охрид]], [[Тетово]]
| аслутуширвал = [[1991 йис]]ан [[8 сентябрь|8 сентябрдиз]]
| аслутуширвал девирда = [[Югославия]]
| чӀал = [[македон чӀал]], [[албан чӀал]]
| идара авунин тегьер = [[Парламентдин республика]]
| кьил = [[Стево Пендаровский]] ([[Кеферпатан Македониядин президент|президент]]), &lt;br&gt;[[Димитр Ковачевский]] ([[Кеферпатан Македониядин премьер-министр|премьер-министр]])
| майдан = 25 333
| цин кьадар = 1,9
| чилдин чка = 145
| агьалияр = ↑ 2 073 702
| агьалийрин чка = 146
| агьалидин чуькьуьнвал = 81
| пул = [[Македониядин денар|денар]]
| КъВБ = 35,985
| КъВБдин чка = 128
| агьалийрин са касдал къвезвай КъВБ = 17 313
| ИПВИ = 0,759
| ИПВИ чка = 82
| интернет-домен = [[.mk]]
| телефондин код = +389
| сятдин чӀул = [[UTC+1]]
}}
'''Республика Кеферпатан Македония''' ва я '''Кеферпатан Македония''' ({{lang-mk|Република Северна Македонија}}, {{lang-sq|Republika e Maqedonisë së Veriut}}) — [[Балкан зуростров]]динни [[европа]]дин кьиблединни рагъэкъечӀдай пата авай гьукумат.

== География ==
Кефер пата [[Сербия]]дихъ галаз, рагъэкъечӀдай пата [[Болгария]]дихъ галаз, кьиблепатан пата [[Греция]]дихъ галаз, рагъакӀидай пата [[Албания]]дихъ галаз сергьятра ава.

Кеферпатан Македония — унитар республика я; 8 статистикадин регионар, 1 кьилин шегьер (Скопье) ва 84 жемият (''општина'') акатзава.

{| class=&quot;standard&quot;
! Кеферпатан Македониядин жемиятар
[[Файл:Opstini vo Makedonija.png|450px|center|Кеферпатан Македониядин жемиятар]]
|-
! Кеферпатан Македониядин статистикадин регионар
[[Файл:North Macedonia, administrative divisions - ru - monochrome.svg|400px|center|Кеферпатан Македониядин статистикадин регионар]]
| style=&quot;padding:0; border:none;&quot; |
|}

== ЭлячӀунар ==
* [https://vlada.mk/ Гьукуматдин сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200706145142/https://vlada.mk/ |date=2020-07-06 }}
* [http://data.un.org/en/iso/mk.html Статистика]{{ref-en}}

{{Европадин гьукуматар}}

[[Категория:Кеферпатан Македония|*]]</text>
      <sha1>iek6pncw7id2gxsdmu8tmzy66g8fz99</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>