Тлибишо

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lez">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>lezwiki</dbname>
    <base>https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.14</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Веревирд авун</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Уртах</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Уртахдин веревирд авун</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия веревирд авун</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл веревирд авун</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki веревирд авун</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблон веревирд авун</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Справка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Обсуждение справки</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория веревирд авун</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Тлибишо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7800</id>
    <revision>
      <id>98884</id>
      <parentid>98871</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T00:31:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>98884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11094" sha1="5mr14zu7ytc4nox9yur7qnrh4pvuofj" xml:space="preserve">{{ЯШЧ2+
|тӀвар=ТлибишоT 
|статус= Хуьр
 |вичин чӀалал тӀвар    =
 |ЯШЧдин статус        = 
 |уьлкве             = Урусат
 | lat_deg                42  = 42|lat_min = 33|lat_sec = 30 
 | lon_deg             4   6  = 46|lon_min = 18|lon_sec = 04
  |CoordAddon             = 
  |CoordScale             = 
 |гьукуматдин картадин алцум 0 =0
 |региондин картадин алцум    300=300
 |райондин картадин алцум  3  00 =300
 |региондин жуьре         = Федерациядин субъект
 |регион                  = Дагъустан
 |регион таблицада        = Дагъустан
 |райондин жуьре          = Муниципал район
 |район                   = Ахвах район
 |район таблицада         = Ахвах район{{!}}Ахвах
 |C в регион               = нет
 |жемятдин жуьре          = Хуьруьнсовет
 |жемят                   = [[Тлибишо хуьруьнсовет|«Тлибишо»]]
 |жемят таблицада         =
 |къенепатан паюнар       = 
 |кьилин жуьре            = 
 |кьил                    = 
 |бине эцигай тарих       = 
 |статус йисалай          = 
 |майдан                  = 
 |кьакьанвилин жуьре      = 
 |ЯШЧдин кьакьанвал       = 
 |климат                  = 
 |официал чӀал             = 
 |виликан тӀварар         =Хлипиши
 |агьалияр             9 41  = {{гзаф хьун1}} 941
  |сиягьдиз къачур йис    2010= 2010
  |къалинвал              = 
  |агломерация            = 
  |миллетар               = [[багулалар]], [[каратаяр]]
  |динар                  = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
  |чпи-чпиз гузвай тӀвар  = 
 |сятдин чӀул         +   3  = +3
 |DST                     = 
 |телефондин код          +787260= +7 87260
 |почтунин индекс         = 
 |почтайрин индексар  3  68993  = 368993
 |автомобилдин код        05 = 05
 |идентификатордин жуьре  = Код ОКАТО
 |цифрадин идентификатор  82205855001= 82 205 855 001
 |Commons-ра категория    = 
 |сайт                    = 
 |сайтдин чӀал            = 
 |add1n                   = Космосдай акунар
 |add1                    = [http://wikimapia.org/#lang=ru&amp;lat=42.560003&amp;lon=46.300764&amp;z=15&amp;m=b www.wikimapia.org]
 }}
Wikipedia.Org
'''Тлибишо''' — [[Дагъустан]] республикадин [[Ахвах район]]да авай хуьр. [[Тлибишо хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.

== География ==
Хуьр [[Ахвах район]]дин юкьван пата, райондин администрациядин юкь тир [[Карата]] хуьрелай 13 км яргъал, [[Ахвах вацӀ]]ал ала.

==Тарих==
[[XIX виш йис]]уз Тлибишо хуьр вири [[Анди округ]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатнавай. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин [[Анди округ]]дин [[Карата наибвал]]диз талукь тир. 

==Агьалияр==
Йисариз килигна Тлибишо хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:

{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0&quot;
|-
|'''Йис'''
'''1886'''|'''[[1886 йис|1886]]'''
'''2002'''|'''[[2002 йис|2002]]'''
2010|'''[[2010 йис|2010]]'''
-|-
|'''Агьалияр'''
287&lt;ref&gt;[http://www.Ethno-kavkaz.narod.ru/karata1886.html Hacez|287 &lt;ref&gt;[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/karata1886.html Население Каратинского наибства в 1886 году]&lt;/ref&gt; 
838 |{{гзаф хьун1}} 838 &lt;ref&gt;[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]&lt;/ref&gt;
941|{{гзаф хьун1}} 941 
33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f08
|}

[[2010 йис]]ан агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна хуьре 941 касди уьмуьр ийизвай. Вири [[багулалар]] ва [[каратаяр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я.

[[1886 йис]]ан [[Урусатдин Империя]]дин агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна, хуьре 287 касди уьмуьр гьалзавай, абурукай 183 (63.8 %) — каратаяр, 104 (36.2 %) — багулалар тир.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon МО «Ахвах район» администрациядин официальный сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141015191920/http://dagmo.ru/ahvahskiy-rayon |date=2014-10-15 }}

{{Ахвах райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:Ахвах райондин хуьрер]]
[[Категория:Багалулрин хуьрер]]</text>
      <sha1>5mr14zu7ytc4nox9yur7qnrh4pvuofj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илисудин султӀанат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9456</id>
    <revision>
      <id>98885</id>
      <parentid>93008</parentid>
      <timestamp>2026-08-09T08:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43512-49</username>
        <id>13094</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>98885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14781" sha1="l0cd2d3dczzje6hrx7iodlk3azzekun" xml:space="preserve">'''Илису султӀанвал''', гьакӀни '''ЦӀахур-Илису султӀанвал''' — [[XVI виш йис]]алай – [[1844 йис]]алди [[Азербайжан]]да ва [[Дагъустан]]да хьайи феодал девлет я. Ам [[XVI виш йис]]ан кьведлагьай паюна [[Сефевияр|Сефевийри]] Илисудин гьакимриз «султӀан»-дин титул гунивди арадал атанвайди я. [[XVII виш йис|XVII]]–[[XVIII виш йис]]арин къене султӀанатди вичин аслутуширвал хвенай.

СултӀанатдин кьилин шегьерар сифте [[ЦӀахур]], гуьгъуьнлайни [[Илису]] хуьрер хьанай.

Кефер ва рагъэкъечӀдай патарай султӀанат [[Къавкъаздин Кьилин цӀиргъ]]инин сувари элкъуьрна юкьва тунвай, рагъакӀидай пата [[Алазан вацӀ]]ухъ галаз, кьиблединни-рагъакӀидай патайни [[Шекидин ханвал|Шекидин ханвилихъ]] галаз са сергьятра авай.

Илисудин султӀанат асул гьисабдалди кьве паярикай ибарат тир: султӀанатдин кефер пата авай сувун ва сувун ценерив галай чилериз ЦӀахур вилаят, ва я «Сувун магьал» лугьудай. И патаз [[Дагъустан]]дин чилер, [[ЦӀахур]] хуьр ва [[Самур вацӀ]]ун кӀамал кьван яргъи хьанвай цӀахур хуьрер акатзавай. Кьведлагьай пайни ЦӀахур вилаятдилай кьибледихъ галай чилер тир. Ина мусурманвал кьабулнавай гуржийрин этнос тир — [[ингилояр|ингилойри]] ва [[азербайжанар|азербайжанвийр]]и уьмуьр ийизвай.

==География==
Илисудин султӀанат алай чилерал къе [[Азербайжан]]дин [[Къах район]] ва [[Дагъустан]]дин [[Рутул район]]дин кьибле патахъ галай цӀахуррин хуьрер ала.

[[1904 йис]]уз акъатай «МуьтӀуьгъ хьанвай Къавкъаз» ктабда Илисудин султӀанатдин чилерикай ва сергьятрикай икӀ кхьенва &lt;ref&gt;{{книга
|автор        = [[Ибрагимов, Гарун Халилович|Ибрагимов Г.Х]].
|заглавие     = Цахурский язык
|издательство = Наука
|место =М.
|год          = 1990
|страницы     = 10
|isbn         = 5-02-010989-4
}}&lt;/ref&gt;:

&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding:3px 15px 3px 15px; border:thin solid #e0e0e0&quot;&gt; [[Файл:Aquote1.png|30px|&quot;|link=]]''Кефердинни-рагъакӀидай пата [[Жар-Белокан]]дихъ галаз са сергьятра авай Илисудин султӀанат [[Шекидин ханвал|Шекидин ханвиливай]] Салават сувари, [[Кахетия]]дивай ва [[Генжедин ханвал|Генжедин ханвиливай]] [[Алазан]] ва [[Куьре вацӀ]]ари чара ийизвай. Кефердинни-рагъэкъечӀдай патай султӀанат [[Рутулдин азад жемиятар|Рутулдин]], [[Ахцегьпара]]дин, Серчидин ва Дарчидин азад жемиятрихъ галаз са сергьятра авай. СултӀанатдин вири рагъакӀидай пад ЧӀехи Къавкъаздин сувари кьунва. Ина авай виридалайни метлеблу вацӀ — [[Кап-вацӀ]] я.''[[Файл:Aquote2.png|30px|&quot;|link=]]&lt;/blockquote&gt;

==Тарих==
===Арадал атун===
Илису султӀанатдин арадал атунин тарих [[ЦӀахур]] хуьруьн мулкарихъ галаз кӀевиз алакъалу я. [[XV виш йис]]алай эгечӀна и чилерал феодал уьлкве тир [[ЦӀахурдин ханвал]] алай. Вахтар финивай цӀахурар кьиблепатавай [[Къах]]дин ва [[Жар-Белокан]]дин чилерал куьч хьана ана цӀийи хуьрер кутунай.

[[XVI виш йис|XVI]]–[[XVII виш йис]]арин къене [[ЦӀахур]] ва [[Илису]] хуьрер ва абурун мулкар [[Ширван]]дин вилаятдин гъилик акатнай. А девирда [[Кьиблепатан Къавкъаз]]дин винел гьукумдин ихтиярар гагь [[Сефевияр|Сефевийрин]], гагь [[Усманрин империя|Усманрин]] гъилиз физвай ва гьар сеферда цӀийи гьакимри Къавкъаздин Кьилин цӀиргъинилай анихъ галай цӀахур хуьрерин винел цӀахур мулкдаррин ихтиярар тестикьарзавай. [[Иран]]дин шагь [[I-й Тахмасип]]а [[1562 йис]]уз [[ЦӀахур]]дин мулкдар Ади-Куьркуьл бегдиз ракъурай фармандай, цӀахур мулкар Ирандин гьакимривай аслу тирди малум жезва: — ''«и мулкдар чаз вафалу къуллугъэгьлийрикай сад я»''. Са кьадар геж, ЦӀахур Сефевийрин гъиликай хкатна Усманрин эсердик акатнай.

[[XVII виш йис]]уз цӀахуррин [[Дагъустан]]дай [[Азербайжан]]диз куьч хуьнин процесс куьтягь хьанай. [[XVIII виш йис]]ан сифте кьилериз Азербайжан пата цӀахуррин ва аваррин азад жемиятар (мес. [[Жар-Белокан]]) там арадал атанай. Гьа девирда цӀахур мулкдаррин пачагьд-кӀвалер ЦӀахур хуьряй Илису хуьруьз тухванай ва цӀийи регьбер яз I-й Алибег хкянай, гуьгъуьнлай ада султӀандин титул къачунай.

===Илисудин султӀанат XVIII виш йисуз===
[[XVIII виш йис]]ан эвелра Кьиблепатан Къавкъаздин чӀехи пай [[Сефевийрин гьукумат]]дин гьукумдик галай. [[1707 йис]]уз сифте Жар-Белокандин ва ЦӀахурдин жемиятар, [[1711 йис]]узни Къавкъазда [[Иран]]дин аксиниз гатӀумай женгиниз вири [[лезги миллетар]] къарагънай. Сиясатдин жигьетдай, суни ва шии мусурманрин арада дяве эгечӀнай. Кьиблепатан Къавкъазда къарагъунин регьберрикай сад II-й Али-султӀан ЦӀахурви хьанай. Ада Жар-Белокандин аваррихъ галаз [[Шеки]], [[Къепеле]], [[Къазах]], [[Загам]], [[Шамхор]] вилаятар кьуна Генже вилаятдив агакьнай. Усманрин султӀана [[1722 йис]]уз акъудай фармандив кьурвал, ада Шекидин мулкуник ЦӀахур санжак гилигна адан кьилин везифадал Али-султӀан тайинарнай ва адаз «беглербег» тӀвар ганай.

1720-й йисарин эхирда Ирандин сиясатдин сегьнедал Надир-шагь акъатнай. Вичин гзаф-кьадардин ва къуватлу кьушунрив ада [[1735 йис]]уз Къавкъазда авай туьрк-усманрин гьукум терг авуна [[Ширван]]дин ва [[Дагъустан]]дин винел рекье гьатнай. Дяведин кампания акьалтӀарна ам [[Мугъан]]диз элкъвенай ва ана ам вири Ирандин шагь яз малумарнай. [[Фарсар]]ин чӀехи пай кьушунар хъфейдалай кьулухъ, Кьиблепатан Къавкъазда ирандин гьукумдин аксиниз къалабулухар эгечӀнай. [[1738 йис]]уз кӀвенкӀве Жар-Белокандин ругуд азад жемиятар къарагънай, абурук ЦӀахурдин мулкдардин хва Мугьамед-бегни агатнай. Жар-Белокандин жемиятар муьтӀуьгъарун паталди [[Надир-шагь]]а аниз вичин стха Ибрагьим-хан ракъурнай, сувахъанрихъ галаз женгина ам кьенай. Гуьгъуьнин йисара Надир-шагь сакӀани муьтӀуьгъ тежезвай сувавийрин винел са шумудра дяведин финифар кьиле тухванай ва гьар сеферда адан барбатӀ хьанвай кьушунар кӀаник акатна кьулухъ элкъвезвай.

Нубатдин сеферда Илисудин винел дяведалди фейила илисудин бегрикай сада — Усми-бега жуванбуруз хиянат авуна Надир-шагьан кьушунриз варар ахъайнай. СултӀанатдин кьилин Илису хуьруьз гьахьайла чкадин бегар душмандин гъиляй чпин хзанрихъ галаз Вини Мьагьалдиз хъфенай. Надир-шагьан эмирдалди аскерри Вини магьалдиз цӀай яна канай. Вичиз куьмек авур виляй Надир-шагьа и уьлкведин даим регьбер яз Усми-бег эцигнай. Усми-бегани вичин руш Надир-шагьаз гъуьлуьз ганай.

Са кьадар геж, и уьлкве фарсарин гьукумдикай хкъечӀайдалай кьулухъ, катай бегар Илисудиз элкъвенай ва чпиз вафалу халкьдин куьмекдалди гьукум гъилериз къачунай. Абуру Усми-бег ва адан гъилибанар амукьзавай Илисудин Агъа магьалдиз цӀай янай. Адалай кьулухъ, халкьдин разивилелди Илисудин султӀанвиле анжах гьа бегрин несилрикай хкязавай.

==Агьалияр==
Илисудин султӀанат агьалидин чӀехи пай [[цӀахурар]], тӀимил пай — [[ингилояр]] ва [[азербайжанар]] (мугъулар) тир. ЦӀахурри сувун ва сувун ценерив галай пад кьунай, кьибле патани ингилойрини азербайжанари уьмуьр ийизвай &lt;ref&gt;Кавказский календарь на 1917 год. стр. 307&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;БСЭ&quot;&gt;{{книга
|автор        = 
|заглавие     = Большая советская энциклопедия
|издательство = Государственное научное издательс︣тв
|место =М.
|том =17
|год          = 1950
|страницы     = 532
|isbn         = 
}}.&lt;/ref&gt;

Ина дипломатикадин ва сиясат тухунин крара [[араб чӀал]]акай менфят къачузвай.

[[Закатала округ]]дин [[Илисудин наибвал|Илису наибвилин]] агьалияр сиягьриз къачунин малуматриз килигна, наибвилин 23 хуьрера 11 836 касди уьмуьрзавай. Агьалидин кьилин пай 8 269 кьадардавай [[цӀахурар|цӀахурри]] туькӀуьрзавай, ахпа [[ингилояр]] (2 167 кас), пудлагьай чкадални [[азербайжанар]] акъвазнай (1 400 кас).

==Эдебият==
* ''[[Магомедов Р. М.]]'' История Дагестана: Учебное пособие; 8 кл. — Махачкала: Изд-во НИИ педагогики, 2002 г.
* ''Гусейнов Ф. М.'' К истории цахуров. Махачкала, 1998 г.
* ''Мусаев Г. М.'' Цахуры. Историко-этнографическое исследование XVIII—XIX вв. Часть I. Махачкала, 2009 г.
* ''Мусаев Г. М.'' Цахуры в политике Ирана и Турции в XV—XVIII вв. Махачкала, 2010 г. — 39 страница

==Баянар==
{{баянар}}

==ЭлячӀунар==
* [http://aksakal.info/dag/wikidagestan/13405-cahurskoe-elisuyskoe-sultanstvo.html Цахурское султанство]
* [http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281578340 Э.Летифова: Кавказская Албания. Территория и население Илисуйского Султаната] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402131734/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281578340 |date=2015-04-02 }}
* [http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281578340 Территория и население Илисуйского Султаната (часть I)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402131734/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1281578340 |date=2015-04-02 }}
* [http://www.turkishnews.com/ru/content/2010/08/11/территория-и-население-илисуйского-с/ Территория и население Илисуйского Султанства (часть II)]
* [http://www.turkishnews.com/ru/content/2010/09/02/территория-и-население-илисуйского-с-2/ Территория и население Илисуйского Султанства (Часть III)]

[[Категория:Дагъустандин тарихдин гьукуматар]]
[[Категория:Азербайжандин тарихдин гьукуматар]]
[[Категория:ЦӀахуррин тарих]]</text>
      <sha1>l0cd2d3dczzje6hrx7iodlk3azzekun</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>