Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 102 99266 93762 2026-08-27T00:07:10Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 99266 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2 | статус = Шегьер | тӀвар =Баку |вичин чӀалал тӀвар = {{lang-az|Bakı}} | фотография = Aerial View of Baku, May 2012.jpg | кьадар = 300px | къул = Бакудин шикилар | пайдах = | герб =Coat of arms of Baku.svg | региондин карта =<div style="position: relative; width: 300px;"> [[Файл:Azerbaijan location map.svg|300px|border]] {{метка изображения|x=0.815 |y=0.265 |scale=300|text=Баку<br />[[Файл:Red pog.png|10px|center]]}} </div> | координатар = |lat_deg= 40|lat_min=21 |lat_sec=59.96 |lon_deg= 49|lon_min=50 |lon_sec=06.66 |CoordAddon = type:city(2070000) |CoordScale = | уьлкве =Азербайжан | райондин жуьре = Азербайжандин административ паюн{{!}}Шегьер | район = Баку | регион = | хуьруьн жуьре = | хуьр = | кьенепатан паюнар = 11 районар | кьилин жуьре = Мэр | кьил = Елдар Азизов | бине эцигай тарих = [[V виш йис]] | садлагьай тӀвар кьун = <!-- 1е упоминан--> | виликан тӀварар =<!-- прежн. названия --> | статус йисалай = <!-- статус с --> | майдан = 2 130 | ЯШЧ кьакьанвал =12 м | гьава = субтропикрин, зур кьурай | агьалияр =2 600 100 | сиягьдиз къачур йис =2011 | къалинвал =982,3 | агломерация =2 600 100 | халкьар = | динар = | сятдин чӀул =+4 | телефондин код =+994 12 | почтунин индекс =AZ1000 | автомобилдин код =10,90,77 | сайт = http://www.bakucity.az | Commons-ра категория =Baku }} [[Файл:Panoramic Baku.jpg|thumb|300px|Бакудин шикил]] '''Баку''' ({{lang-az|Bakı}}, {{lang-lez|Паку}}) — Каспий гьуьлуьн къерехдихъ галай [[шегьер]]. [[Азербайжан]] республикадин кьилин шегьер. 2012 йисуз Бакуда [[Манидин конкурс Евровидение 2012]] кьиле тухванвай. == Стхавилин шегьерар == * [[Амман]] (араб. عمان‎‎), Иордания * [[Анкара]] (туьр. Ankara), Туьркия * [[Басра]] (араб. البصرة‎‎), Ирак * [[Бордо]] (фр. Bordeaux), Франция * [[Вунгтау]] (вьетн. Vũng Tàu), Вьетнам * [[Вашингтон]] (округ Колумбия) ингл. Washington, АСШ * [[Гонолулу]] (ингл. Honolulu), АСШ * [[Дакар]] (фр. Ville de Dakar), Сенегал * [[Джидда]] (араб. جدة‎‎), Сауди Арабистан * [[Измир]] (тур. İzmir), Туьркия * [[Киев]] (укр. Київ), Украина * [[Конья]] (туьр. Konya), Туьркия * [[Лондон]] (ингл. London), Великобритания * [[Майнц]] (нем. Mainz), Германия * [[Москва]], Урусат * [[Неаполь]] (итал. Napoli), Италия * [[Санкт-Петербург]], Урусат (1998) * [[Сараево]] (серб. Сарајево), Боснияни Герцеговина (1972) * [[Стамбул]] (туьр. İstanbul), Туьркия * [[Тебриз]] (перс. تبریز‎), Иран * [[Хьюстон]] (ингл. Houston), АСШ (1976) * [[Балаково]], Урусат<ref name="bakucity.az">[http://www.bakucity.az/main/international/international_r.html Международные связи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080627235241/http://www.bakucity.az/main/international/international_r.html |date=2008-06-27 }} Исполнительная власть города Баку {{ref-ru}}</ref> == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://www.bakucity.az/ Бакудин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090831033025/http://www.bakucity.az/ |date=2009-08-31 }} * {{ВТ-ЭСБЕ|Баку, губернский город}} {{Къецепатан элячӀунар}} {{Азербайжандин административ паюн}} [[Категория:Азербайжандин шегьерар]] [[Категория:Азербайжан| ]] [[Категория:Азиядин уьлквейрин кьилин шегьерар]] e2rx1lyh4275eb9gvqaozppgfdp58zh 0 736 99264 99247 2026-08-26T14:57:43Z Хьажидауд 12986 99264 wikitext text/x-wiki '''Юсу́ф ибн аль-Хусе́йн ал-Лекзи́''' ([[Араб чӀал|араб]]. اللاكزي рагьметдиз фена 1089-90-) —[[Лезгияр|лезги]] тир мухьаддис чидай кас ва [[Дербент|Дербентдин]] (Баб аль-абваб) Агълабрин ч1авуз авай тарихъан, [[Дербент-Наме]] садлагьай сфер кхьенвай кас. == Адакай == Адан тамам тӀвар: Юсуф ибн аль-Хусейн ибн Дауд Абу Якуб аль-Факих аль-Баби ал-Лекзи я. Гъуьгъуьна кӀелна Багдад шегьерда шафии диндин алимдин патав Абу-л-Музаффар ас-Сам‘анидин ва Абу Бакр ас-Сам‘анидихъ галазни чир тир. Юсуф ал-Лекзидин хва — Абу Абдаллах аль-Хасан (XII виш йисан юкьвара рагьметдиз фена) ашаририн фикирар чкӀурзавай. Гъуьгъуьна кӀелна Багдад шегьерда суфий-ашарит Ибн аз-Захра ат-Турайсисидин патав (1103 йисалай рагьметдиз фена) ва Абу Сад ас-Суфидин рибада ашаририн рехъин кьатӀунар къачуна. Аль-Хасан ал-Лекзи кьетӀендаказ Абу Хамид аль-Газалидин к1елзвайд тир шафии Ибрахьим ас-Суфидиз (1148 йисалай рагьметдиз фена) мукьва тир{{sfn|Прозоров С.М.|1998}}. == Баянар == lpzlme1b6lal13cnpny0p93uc7ms72e 99265 99264 2026-08-26T15:01:24Z Хьажидауд 12986 99265 wikitext text/x-wiki {{Кас |тӀвар = |тамам тӀвар = اللاكزي |шикил =IMGLAKZY.png |кьадар = |къул = |хьайила ганвай тӀвар = |лакӀабар = |дидедиз хьайи чӀав = |дидедиз хьайи чка = [[Кьвевар]], Лекз |кьиникьин чӀав = |кьиникьин чка = |гьукумат = |пеше = |карьера = |буба = |диде = <!-- Мать--> |гъуьл = <!-- Супруг--> |паб = <!-- Супруга --> |мукьвади = |сайт = |жуьреба-жуьре = |commonscat = |шикил лугьун=}} '''Юсу́ф ибн аль-Хусе́йн ал-Лекзи́''' ([[Араб чӀал|араб]]. اللاكزي рагьметдиз фена 1089-90-) —[[Лезгияр|лезги]] тир мухьаддис чидай кас ва [[Дербент|Дербентдин]] (Баб аль-абваб) Агълабрин ч1авуз авай тарихъан, [[Дербент-Наме]] садлагьай сфер кхьенвай кас. == Адакай == Адан тамам тӀвар: Юсуф ибн аль-Хусейн ибн Дауд Абу Якуб аль-Факих аль-Баби ал-Лекзи я. Гъуьгъуьна кӀелна Багдад шегьерда шафии диндин алимдин патав Абу-л-Музаффар ас-Сам‘анидин ва Абу Бакр ас-Сам‘анидихъ галазни чир тир. Юсуф ал-Лекзидин хва — Абу Абдаллах аль-Хасан (XII виш йисан юкьвара рагьметдиз фена) ашаририн фикирар чкӀурзавай. Гъуьгъуьна кӀелна Багдад шегьерда суфий-ашарит Ибн аз-Захра ат-Турайсисидин патав (1103 йисалай рагьметдиз фена) ва Абу Сад ас-Суфидин рибада ашаририн рехъин кьатӀунар къачуна. Аль-Хасан ал-Лекзи кьетӀендаказ Абу Хамид аль-Газалидин к1елзвайд тир шафии Ибрахьим ас-Суфидиз (1148 йисалай рагьметдиз фена) мукьва тир{{sfn|Прозоров С.М.|1998}}. == Баянар == 5pw0g7274sodts7mgxfx4vg5ncvttgw 0 3593 99268 98940 2026-08-27T00:47:26Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 99268 wikitext text/x-wiki {{Гьукумат | тӀвар = Куба | официал тӀвар = Республика Куба | тамам тӀвар = República de Cuba | пайдах = Flag_of_Cuba.svg | пайдахдин кьадар = 125px | герб = Coat_of_Arms_of_Cuba.svg | гербдин кьадар = 125px | карта = Cuba_(orthographic_projection).svg | гимн = «La Bayamesa» | кьилин шегьер = [[Гьавана]] | шегьерар = [[Гьавана]], [[Сантьяго-де-Куба]] | аслутуширвал = [[1898 йис]]ан [[10 декабрь]] | аслутуширвал девирда = [[Испания]] | чӀал = [[испан чӀал]] | идара авунин тегьер = [[Социал республика]] | кьил = [[Рауль Кастро]] <small>([[Гьукумат советдин председатель]])</small> | чил = 110 860 | цин кьадар = гъвечӀи | чилдин чка = 105 | халкь = 11 451 652 | халкьдин чка = 73 | агьалидин чуькьуьнвал = 102 | пул = [[Кубадин песо]] | КъВБ = 114,1 | КъВБдин чка =67 | агьалийрин са касдал къвезвай КъВБ = 9900 | ИПВИ =0,776 | ИПВИ чка = 51 | интернет-домен = [[.cu]] | телефондин код = +53 | сятдин чӀул = -5 }} '''Ку́ба''' ({{lang-es|Cuba}}), официал тӀвар — '''Респу́блика Ку́ба''' ({{lang-es|República de Cuba}} {{IPA|reˈpuβlika ðe ˈkuβa}}), официалтушир тӀвар [[1959 йис]]алай — '''Адавилин остров''') — [[Кариб гьуьл]]уьн кефер пата авай островдин гьукумат. Уьлкведин майданди, [[ЧӀехи Антил островар|ЧӀехи Антил остров]]риз талукь тир [[Куба остров]], [[Хувентуд островар]] ва пара кьван маса гъвечӀи островар кьунва. [[Кефер Америка]]дикай Куба, кефер патай [[Флорид пролив]]див ва кьибле патай [[Юкатан пролив]]див атӀанва. Уьлкве 1945 йисалай ООНдин член я. Виридалай чӀехи ва кьилин шегьер — [[Гьавана]] я. Куба [[СМТ]]-дин (1945), [[Сад жез кӀан тийизвайбурун гьерекат]]дин (1961), [[Кариб гьукуматрин тешкилат]]дин (1994), [[Виридуьньядин алишверишдин тешкилат]]дин (1995) уртах язва. == Этимология == «Куба» тӀвар ЧӀехи Антил островрал яшамишзвай таина индеецрин чӀалариз (гила «кьенвай») талукь я. Ам вуч лагьай чӀал (гаф) ятӀа дуьз чидач. Бязи фикирдалди, им «бул бегьер гудай чил авай чка» (cubao)<ref>{{cite web |url=http://www.alfredcarrada.org/notes8.html |title=The Dictionary of the Taino Language (plate 8) Alfred Carrada |accessdate=2016-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219192148/http://alfredcarrada.org/notes8.html |archivedate=2009-02-19 |deadlink=yes }}</ref>, тахьайтӀа «лап хъсан чка» (coabana)<ref>{{cite web |url=http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |title=Dictionary — Taino indigenous peoples of the Caribbean Dictionary -- |accessdate=2016-06-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080430163856/http://members.dandy.net/~orocobix/terms1.htm |archivedate=2008-04-30 |deadlink=yes }}</ref> лагьай чӀал язва. Маса гипотезадиз килигна, Христофор Колумбди островдиз тӀвар Португалиядин Бежа районда авай Куба хуьруьн гьуьрметдай эцигна<ref>Augusto Mascarenhas Barreto: O Português. Cristóvão Colombo Agente Secreto do Rei Dom João II. Ed. Referendo, Lissabon 1988. English: The Portuguese Columbus: secret agent of King John II, Palgrave Macmillan, ISBN 0-333-56315-8</ref><ref>da Silva, Manuel L. and Silvia Jorge da Silva. (2008). ''Christopher Columbus was Portuguese'', Express Printing, Fall River, MA. 396pp. ISBN 978-1-60702-824-6.</ref>. == География == === Алай чка === [[Файл:Cuba Topography.png|250px|left|thumb|Рельеф Кубы]] Куба, Кефер, Юкьван ва Кьибле Америкаяр ккӀанвай чкада ава ва Вест Индияда виридалай чӀехи [[Куба остров]], [[Хувентуд островар]] ва 1600 кьван маса гъвечӀи, [[ЧӀехи Антил островар|ЧӀехи Антил остров]]риз талукь тир островар кьунва. Цин къерехда авай чкайриз, къулай бухтаяр ва пара кьван дерин заливар хас я. Остров рифри ва кораллри элкъвена кьунва. Кубадин ччилерин майдан — 110 860 км². Кьибле патай Куба Кариб гьуьлуьн ятари, кеферни — рагъакӀидай патай Мексика заливдин ятари ва кеферни — рагъэкъечӀдай патай Атлантик океандин ятари чуьхуьзва. Кубадилай Америкадал кьван яргъавал, Флорид проливдин виридалай гуьтӀуь чкадай — 180 км, Гаити островдал кьван Гарун проливдай — 77 км, Ямайка островдал кьван Колон проливдай — 140 км, Мексикадал кьван Юкатан проливдай — 210 км я. === Рельеф === [[Файл:Valle de los ingenios2.jpg|thumb|left|220px|Де-лос-Инхеньос дугун]] Кубадин рельефдин чӀехи пай [[кьулувал]] тукӀуьрзава. Кьакьан чкар ва сувар уьлкведин 1/3 пай кьазва. Ина суван пуд асул системаяр — рагъакӀидай пата Кордильера-де-Гуанигуанико, юкьван пата Эскамбрай ва рагъэкъечӀдай пата Сиерра-Маэстра системаяр я. Виридалай кьакьан суван массив, кьиблединни — рагъэкечӀдай цин къерехдайтӀуз 250 км-диз яргъи хьанвай [[Сиерра-Маэстра]] я. Адан лап кьакьан кӀукӀ — [[Туркино]] кӀукӀ я (1972 м). Островдин рагъакӀидай пата авай гуьрчег сувар иердаказ гудунва ва инсанар ана яшамиш кьеридиз ацукьзава. Кубадин гьар сана карст гегьенш я, гьавиляй ина пара кьадарда чӀехи кьветӀар ава. ГьакӀ, Кубадин рагъакӀидай пата, [[Санто - Томас]] кьветӀдин система ава, ччилин кӀаник и кьветӀ пара кьван галереярриз гегьенш жезва и галереяррин вири санал яргъивал — 25 км я. Фад — фад ина «моготес» тӀвар авай чкайризни гьалтиз жеда, моготес — карстдин тропик форма я, кьакьан, саки тик гуьне ва кьулувилин кӀукӀ авай раг я. Инсанри чпиз яшамиш жез ацукьиз, са тӀимил кӀунтӀар авай кьулувалар виридалай пара хкягъзава. Цин къерехар ина аскӀан, гагь уьленар авай ва манграрин къалин вал — кусар экъечӀзавай чкаяр я. Фад — фад, са шумуд километрриз яргъи жезвай къумадин пляжар ава, абурукай тӀвар — ван авай пляж, [[Икакос остров]]да авай [[Варадеро]] курорт я. === Мядендин менфят авай затӀар === [[Никель]] гьасилунин крара Куба дуьньяда кӀвенкӀве аваз физва (запасрив 2 — лагьай, гьасилунин крара 3 — лагьай чкада), пара кьадарда [[хром]]дин, [[марганец]]дин, [[ракь]] ва [[цур]] квай мяденрин, [[асбест]]дин, [[къванцин къел]]ин ва [[фосфорит]]рин запасар ава. ЦӀивинрин мяденар авайди туш. Уьлкведин рагъакӀидай пата нафтӀадинни газдин мяденар жагъурнавай. Бязи малуматрикай, Кубада нафтӀадин запасар 5 млрд баррельдилай пара я, амма Гьаваннади и цифраяр 20 млрд кьван хкажзава, газдин запасарни — 300 млн куб. м. === Климат === Кубадин климат — тропик ва пассат гарар авайди я. Ина йисан юкьван температура 25,5&nbsp;°C туькӀуьрзава. Видалай къайи январь вацран юкьван температура 22,5&nbsp;°C я, виридалай чими августдин — 27,8&nbsp;°C. Къереха авай ятарин температура хъуьтӀуьз 22 — 24 °, гатуз 28 — 30&nbsp;°C кьван агакьзава. Асул гьисабдалди, юргъарин тегьерда къвазвай къваларин йисан юкьван къадар — 1400 мм я, амма пара вахтара кьурагь йисарни жезва. Кубада климатдин кьве бере тафават аваз аквазва: марфарин бере (май — сентябрь) ва кьурагь бере (октябрь — апрель). Кубадин климатдин кьетӀенвал, йисан къене масакӀа тежезвай адетдин вини дережадин ламувал я. Вини дережадин ламувал ва чимивал, инсанрин сагъвалдиз виже текъвердаказ таъсирзава. Амма цин къерехра авай чкайра, гьуьлуь гьавадин зегьемвал тӀимиларзава, ва нянин береда гьава серинарзава. Кубадик, гатунни — зулун береда (июнь — ноябрьдин юкь) арадал къвезвай тропик циклонар галукьзава. Циклонар, [[Гъвечи Антил остров]]ра ва [[Кариб гьуьл]]уьн рагъакӀидай пата сифте кьил къачуна, ахпа Флоридадал элячӀзава. Тайфунрихъ галаз арадал къвезвай бул юргъар ва лап къати гарар, островдин агьалийриз ва майишатриз чӀехи зиянар галукьарзава. === Вирерни вацӀар === [[Файл:Caburnipond.jpg|thumb|230px|right|Кабирни вацӀун вир]] Кубадин вацӀар куьруь ва тӀимил ятар авайбур я. Ина авай 600 вацӀарикай 2/5 кефер патаз, амайбур — кьибле патаз, [[Кариб гуьл]]уьз авахьзава. Цин къерехда пара къадарда авай уьленрикай виридалани чӀехиди [[Сапата уьлен]] я. Виридалай чӀехи вацӀ, Куба островдин рагъэкъечӀдай пата авай [[Кауто вацӀ]] я, яргъивал — 370 км. ВацӀари гзафни — гзаф марфарикай менфят къачузва. Кубадин вирер гъвечӀи, уьцӀуь ва уьцӀуь тушир цин гьуьлуьхъ галай вирер я. Куба островдин кефер патан цин къерехда [[Лагуна - де - Лече]] лагуна ава, патаг гвай гуьлуьн селлерихъ галаз кӀаникай хкажзавай [[киж]]дин хар — харар вириз авахьайла, лагуна нек хьиз лацу жезва. Цин гьамбарханайрикай чӀехиди [[Саса]] я. === Накьвадин къат ва набататрин алем === [[Файл:Tobacco field cuba1.jpg|thumb|right|220px|[[Пиналь-дель-рио]] провинцияда авай туьтуьндин ник]] Кубада авай накьвадин 13 жуьредикай, 80 % гарун эсердик тӀимил — тӀимил чукӀанвай киреждин къванцикай арадал атанвайди я. Ин яру рангунин кӀеви накьвар, вини дережадин мублагьвалдив тафават аваз я, ва ина вири йиса кьиляй-кьилиз плантацияррин набататат цазвайди я, асулдай [[шекердин нацӀ]]. Кубадин асул мублагъ районар кьибле пата [[Гьавана]]дилай [[Сьенфуэгос]]дал кьван, [[Камагуэй]] провинциядин рагъакӀидай пата, гьакӀни [[Сьерра-де-Санкти-Спиритус]] суванни [[Кариб гьуьл]]уьн арада авайди я. Яд гузвай ччилерин майдан — 8700 км² (2003). Кубада 3000 — дилай пара набататринни цьукверин жуьреяр экъечӀзавайди я, идалайни гъейри кубадин флорадин векилрин 50 % [[эндэмик]]ар я, яни кьилди са Кубадиз хас бур я ва дуьньядин маса чкайра авайди туш. Америкадин колонизация эгечӀайла къулухъ, Кубада авай тамарин майдан пара кьван тӀимил хьанва. Европавияр къведалди, тамари уьлкведин саки зур пай кьазвай, ахпа и лишан 10 % кьван агъуз хьана, гила тамар кьилди са сувар ва уьленар авай районра амукьнава. Амма 1960-й йисарилай, уьлкведин гьукуматдин алахъунрин нетижада, ичӀиз амукьнавай ччилерин чӀехи пайда ттарар цанвай ва гьавиляй гила уьлкведин къудай са пай тамари кьунва. Тропик тамара пеш авахьдай ва гьамиша къацу тир ттарарикай ибарат я, ина яру ттар, гуяк ттар, кампеш ттар ва цедрела, [[кьулувал]]рин ва аскӀан гуьнейрин яру накьвара экъечӀзава. РагъакӀидай пата авай [[Пинар-дель-Рио]] провинцияда, Куба островдин рагъэкъечӀдай пата ва Хувентуд островда авай кьурагь районриз хас тир къванцин накьвара [[нарат ттар]]цин тамар гегьенш я. Гзаф кьериз гьалтзавай ва бязи малуматрикай дуьньяда 100 млн йис кьван авай «''[[Microcycas calocoma]]''» пальмадин ттарар [[Пинар-дель-Рио]] провинцияда экъечӀзава. Ина [[кьил гъидай набататар]] экъечӀзавай саваннаяр, гьакӀни куьлуь пешерин валар, кактусар ва [[агава]]яр экъечӀзавай районар ава. Агъада авай цин къерехдин районра [[мангр]]ри чка кьунвайди я. === Гьайванрин алем === Нек хъвадай гьайванарин векилрикай ина: [[кубадин такуахе]] (гила саки терг хьанва), сараралайбурукай — [[хутияр]], ва кьаркъулуврин 23 жуьре. Гъуьрчехъанвал ийидай ничхиррикай иниз масанай гъанвай ва хуьнвай миргер ава. Кубада нуькӀверин 300 жуьре авайди я, абурукай 20 жуьре кьилди Кубадиз хас я ва дуьньядин маса чкайра гьалтзвач. Ина фад — фад гьатзавай нуькӀвер — [[фламинго]], [[чӀулав нуькӀвер]], [[билбилар]], [[колибри]], [[тутунуькӀ ара]], гъвечӀи [[грифар]]. Кьилди Кубадиз хас тир [[кубадин трогон]] нуькӀ, рангунай кубадин пайдахдиз ухшар я лугьуз, Кубадин халкьдин нуькӀ яз гьисабзава. Рептилиярикай фад — фад аллигаторар, игуанар ва маса хуьрлуьнкӀар, [[къураматдин хъалхъас хъипер]], [[кьил-кьилиз галкӀанвай хъалхъас къиб]] ва [[бисса]], крокодилар, [[цӀалцӀампӀузаррин удав]] ва маса агъу квачир гъуьлягъар. 60 жуьре хъипер, абурун арада кьеридиз гьалтзавай [[кубадин къиб]] ва [[яц - къиб]]. 7 агъзур пепейрин жуьреяр ава, абурукай фад — фад гьалтзавай [[термитар]] ва [[кокуйо - экуь - пепе]]. Ятара 500 виш жуьре гъедер авайди я. Са шумуд жуьре [[акула]]яр. Цин къерех чкайра ва вацӀара америкадин ламантин авайди я. Карстдин кьветӀера авай вирера буьркьуь гъедер ва креветкаяр гьалтзава. Пахлаханхьтинбурукай — кьураматдин [[краб]] ва [[дервиш - пахлахан]]. == Административ паюнар == Куба унитар гьукумат я. 2011 йисал кьван остров 15 провинциярриз ва са [[Хувентуд остров]]диз административвилелди ччара жезвай. 2011 йисан январьдилай, [[Гьавана]] провинция кьве Артемиса ва Маябеке провинциярриз ччара ийиз къетӀъ авуна. Гьавиляй провинцияррин къадар 16 — дал кьван хкаж хьана. [[Файл:CubaSubdivisions.png|center|border|400px]] {|align="center" |-style="vertical-align:top; white-space:nowrap;" | # [[Пинар-дель-Рио (провинция)|Пинар-дель-Рио]] ({{lang-es|Pinar del Rio}}) # [[Артемиса (провинция)|Артемиса]] ({{lang-es|Artemisa}}) # [[Гьавана|Гьавана шегьер]] ({{lang-es|Ciudad de La Habana}}) # [[Маябеке]] ({{lang-es|Mayabeque}}) # [[Матансас (провинция)|Матансас]] ({{lang-es|Matanzas}}) |<ol start=6> <li>[[Сьенфуэгос (провинция)|Сьенфуэгос]] ({{lang-es|Cienfuegos}})</li> <li>[[Вилья-Клара (провинция)|Вилья-Клара]] ({{lang-es|Villa Clara}})</li> <li>[[Санкти-Спиритус (провинция)|Санкти-Спиритус]] ({{lang-es|Sancti Spiritus}})</li> <li>[[Сьего-де-Авила (провинция)|Сьего-де-Авила]] ({{lang-es|Ciego de Avila}})</li> <li>[[Камагуэй (провинция)|Камагуэй]] ({{lang-es|Camagüey}})</li> </ol> |<ol start=11> <li>[[Лас-Тунас (провинция)|Лас-Тунас]] ({{lang-es|Las Tunas}})</li> <li>[[Гранма (провинция)|Гранма]] ({{lang-es|Granma}})</li> <li>[[Ольгин (провинция)|Ольгин]] ({{lang-es|Holguin}})</li> <li>[[Сантьяго-де-Куба (провинция)|Сантьяго-де-Куба]] ({{lang-es|Santiago de Cuba}})</li> <li>[[Гуантанамо (провинция)|Гуантанамо]] ({{lang-es|Guantanamo}})</li> <li>[[Хувентуд (остров)|Остров Хувентуд]] ({{lang-es|Isla de la Juventud}}) </ol> |} == ИнфратуькӀуьрунар == === Улакь (транспорт) === [[Файл:Ferrocarriles de cuba map.gif|thumb|260px|left|Кубадин ракьун рекьин чил]] Куба островда Кубадин ракьун рехъ, автомобил рекьерин чил. Маса уьлквейрихъ галаз гьуьлуьн ва цавун алакьа ава. Кубадин асул Cubana de Aviación авиакомпаниядиз дуьньядин 32 уьлкведа векивал ава. === Алакьа === Кастро гьукумдик атай чӀавуз Кубадин алакьа четин йикъа авай. [[СССР]]ди иниз суьрсетар ва телевидениедин алатар гуналди, кубадин алакьа вилик тухуз пара кьван куьмек авуна. 2003 йисуз ина кьве интернет — провайдер кӀвалахзавай. Гьукуматдин домен .cu. Кьенин Кубада мобил алакьадин кьилди сад тир оператор кардик ква — копания ETECSA, гьукуматдин контрольдик квай Cubacel савдавилин марка алаз кӀвалахзава. 2008 йисал кьван, гьакӀан ватанэгьлийриз мобил алакьадин къуллугъдикай менфят къачуз къадагъа тир, мобил алакьа кардик кутуз кьилди са ччара уьлкведай тир ксариз ва гьукуматдин чӀехи къуллугра авайбуруз ихтияр авай. [[Рауль Кастро]]ди и къадагъаяр пуч авурла къулухъ, 2008 йисан 14 апрельдилай ETECSA компанияди гьакӀан ксариз вичин къуллугъар вугуз эгечӀнай. == Агьалияр == [[Файл:Cuba-demography.png|thumb|300px|right|Кубадин демографиядин цӀар. 2005 йисан малуматар.]] [[Кубавияр]] — асулдай маса халкьар сад — садахъ галаз акахьуналди арадал атанвай халкь я. Иниз испанжувар къведалди, Кубада сибонейрин, аравак группадин индейциярин, гуанаханабейрин ва [[Гаити]]дай иниз куьч хьанвай индейциярин тайифаяр яшамиш жезвай. Амма испанрин клонизациядин нетижада индеецрин чӀехи пай телефнай. Испан колонистриз, плантациярра кӀвалахиз пара кьван кӀвалахдай ксар герек хьайивиляй, абуру Юкьван Африкадай лукӀар гъиз эгечӀнай, лукӀар асул гьисабдалди [[йоруба]], [[ашанти]], [[эве]], [[конго]] тайифарикай тир. 350 йисан къене испанжуври иниз 1 миллиондилай пара африкадин лукӀар гъанвай, гила Куба агаьалидин 40 % гьа лукӀарин несилар я. Гьа и себебдилай 1853 — й йсалай 1874 — й йисал кьван Азиядай иниз 125 000 — дилай пара китайжувар гъанвай. И чӀавалди Гаванада «Чайна-таун» тӀвар алай китайжувар амукьзавай мягьле ава. Идалайни гъейри иниз Юкатандай, Юкьван ва Кьибле Америкадай тӀимил къадарда индеец — лукӀар гъизвай. Гьа бередани Испаниядай иниз 850 000 кас куьч хьанвай, асул яз галисияр, кастилар, наваррар, каталонар, амма ина яшамиш жез вири амукьнач. XVIII виш йисан эхирдилай иниз Гьаити островдай ва Луизианадай французрин чӀехи авахьун къвез эгечӀна. Бегьем чӀехи, куьч жезвай ксарин авахьун иниз гьакӀни Германиядай, Британиядай ва Итадиядай тир, Мексикадай иниз пара кьван индейцияр кьуч хьанвай. Кубадиз куьч хьунин зурба къалабулухар Садлагьай ва Кьведлай Дуьньядин дяверин чӀавуз эгечӀнай, эвелимжи нубатда иниз пара къадарда чувудар катзавай. Кубадин этник туькӀуьрундикай авай малуматар сад — садав кьазвач. 1953 йисуз лацубуру вири агьалидин 84 % кьазвай. 2002 йисан агьали сиягьдиз къачунрин официал малуматрикай, Кубадин агьали 65,1 % (7 271 926) — лацубур, 24,8 % (2 778 923) — къумралар, 10,1 % (1 126 894) — чӀулавбур, 1 % (113 828) — китайжувар туькӀуьрзава. === Агьалидин кьуьзуь хьун === Британиядин [[The Economist]] газетдин малуматрикай, латиноамерикадин уьлквейрин арада, агьалидин кьадар агъуз жезвай уьлкве кьилди са Куба я. The Economist — дин фикирдай идан асул себеб агъа дережадин аялар хунин кьадар я. 1963 йисуз са папаз жезвай аялрин кьадар 5 тир, 1978 — й йисуз и цифра 1,9 кьван агъуз хьанвай, гила са папаз аватзавай аялин кьадардин коэффициент 1,5 я. Маса патахъай, халкьдин сагъвал хуьн патал кардик квай система хъсан кӀвалахзавайвиляй, уьлкведа кьуьзуьбурун къадар хкаж хьана. Гьа ивиляй, 2008 йисуз уьлкведин тарихда садлагьай сефер, 14 йисалай жегьил ксарин кьадар 60 йисалай чӀехи ксарин кьдардихъ галаз барабар хьанвай. И вакъиади Кубадин пенсиядин система хатавилик кутузва. == Тарих == [[Файл:CheyFidel.jpg|thumb|right|220px|[[Эрнесто Че Гевара|Че Гевара]] ва [[Фидель Кастро]]]] Европажуврикай иниз садлагьай атанвайди [[Колумб]] тир, ам 1492-й йисуз островдин рагъэкъечӀдай пата эвичӀнай. 1511-й йисуз [[Диего Веласкес де Куэльярди]], островдин бинедин агьали муьтӀуьгъарна, [[форт Баракоа]] эцигна ва Кубадин садлагьай испанжув губернатор хьана. Колонизация, индейциярин кьиникьин шартӀуналди физвай, вучиз лагьайтӀа гьа чӀавуз островдин агьали 75 % индейцияр — [[тайно]] тир. * 1823-й йисуз, индеецри аслутуширвал къачун паталай садлагьай къарагъун авунай, европажуври и къарагъун чуькьвена акъвазарнай. * 1868-й йисуз Кубади аслутуширвал къачун паталай ЦӀуд йисан дяве эгечӀнай; къарагънавайбуру АСШ-дин пад кьазвай. 1872—1873 йисара дяве вини дережадиз агакьнай, ахпа къарагънавайбуру Кубадин кьилди са рагъэкъечӀдай патан Камагуэй ва Орьенте провинциярра женгер тухузвай. 1878-й йисуз, остров агьалидиз такӀанзавай къанунар алудзавай, ислягьвилин икьрар къабулнай. * 1895-й йисуз [[Хосе Марти]]дин гъилик кваз, кубадин патиотрин кӀеретӀар Кубада эвичӀнай. И вакъия, испанрихъ галаз цӀийи дяведин эгечӀуниз себеб хьана, гьина кубажуври саки вири островдин контроль чпин гъилик чӀугна, чӀехи шегьеррилай гъейи. * 1898-й йисуз АСШди Испаниядин аксиниз дяведик сифте кьил кутуна. И дяведа АСШ винел пад къачуна. Куба АСШдиз муьтӀуьгь жезва. ЦӀийи конституцияда, [[АСШ]]ди вичин къушунар Кубадиз ттун ихтияр авай. И къанун 1934 — й йисуз алуднай. * 1952 йисан 10 мартдиз Фульхенсио Батистадин гьукуматдин элкъуьрун кьилиз акьудна ва вичин диктатура эцигна. * 1953 йисан 26 июлдиз революцирнеррин кӀеретӀ кьилик Фидель Кастро гваз, Батистадин аксиниз женгер тухуз эгечӀнай, ва Монкададин казармайриз вигьинар авунай. И алахъун агалкьунралди акьалт ийиз хьанач, ва къарагъунда иштирак авунвай ксар вири дустагъда ттунвай. 1956 йисан 2 декабрьдиз Батистадин гьукумдин аксиниз къарагънавай революционеррин цӀийи кӀеретӀар островдин рагъэкъечӀдай пата эвичӀна, дяведин ягъунар эгечӀнай. * 1959 йисан 1 январдиз диктатор Батиста Кубадай катнай. Гьа чӀавуз къарагънавай кӀеретӀрин къуватар, островдин юкьва авай [[Санта-Клара]] шегьерда ацукьнай, ва островдин рагъэкъечӀдай патан чӀехи майданар контрольдиз къачунвай. Гуьгъуьнлай, 8 январьдиз кӀеретӀрин колонна Гьавана шегьердиз гьахьна, гьина абур жемятдин чӀехи шадвилелди вилик экъечӀнай. == Гьукуматдин туькӀуьрун == == Экономика == == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == ;Гьукуматдин идараяр * [http://www.parlamentocubano.cu/ Халкьдин ассамблея] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160708043039/http://www.parlamentocubano.cu/ |date=2016-07-08 }} * [http://www.cubagob.cu Кубадин гьукумат] * [http://www.pcc.cu/ Кубадин коммуниствилин партия] * [http://www.cubagob.cu/otras_info/minfar/default.htm Министерство обороны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111228114116/http://www.cubagob.cu/otras_info/minfar/default.htm |date=2011-12-28 }} * [http://emba.cubaminrex.cu/Default.aspx?alias=emba.cubaminrex.cu/rusiaru Сайт посольства Республики Куба в Российской Федерации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111111014808/http://emba.cubaminrex.cu/Default.aspx?alias=emba.cubaminrex.cu/rusiaru |date=2011-11-11 }} * [http://www.cubatravel.cu/ Туризма министерство] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170802155711/http://www.cubatravel.cu/ |date=2017-08-02 }} ;СМИ * [http://www.bohemia.cubasi.cu «Bohemia»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091016180803/http://www.bohemia.cubasi.cu/ |date=2009-10-16 }} * [http://www.juventudrebelde.cu «Juventud Rebelde»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828070019/http://www.juventudrebelde.cu/ |date=2014-08-28 }} * [http://www.granma.cu «Granma»]* {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120704143026/http://www.granma.cu/ |date=2012-07-04 }} * [http://www.prensa-latina.cu/NewsSection.asp?Section=HE&start=&end=&button=1&language=EN Официальное агентство новостей «Пренса Латина», испаноязычная версия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410202655/http://www.prensa-latina.cu/NewsSection.asp?Section=HE&start=&end=&button=1&language=EN |date=2008-04-10 }}. * [http://www.digiradio.ch/radiocuba Кубадин телевидениядинни радиостанциядин элячӀунар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120706165531/http://www.digiradio.ch/radiocuba/ |date=2012-07-06 }} ;Масабур * [http://www.cubainter.ru Официальный сайт Российского Общества Дружбы с Кубой (РОДК)] * [http://www.topamerica.ru/cuba.htm Путеводитель по Кубе на русс.яз.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120516132948/http://topamerica.ru/cuba.htm |date=2012-05-16 }} * [http://www.cuba-vision.com/ Информационный сайт о Кубе: фотографии, информация, рассказы, доска объявлений.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719035219/http://www.cuba-vision.com/ |date=2012-07-19 }} * [http://cubaworld.ru/ Все о Кубе: музыка, девушки, фотографии, информационные статьи.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200910094404/http://cubaworld.ru/ |date=2020-09-10 }} {{commonscat|Cuba}} {{1000}} {{Кеферпатан Америкадин гьукуматар}} [[Категория:Куба| ]] 290c0viyfkvvq4o56yw1plsdttdlqi0 0 7053 99267 94595 2026-08-27T00:32:12Z InternetArchiveBot 8697 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 99267 wikitext text/x-wiki [[Файл:Europe topography map en.png|300px|thumb|right|Европадин топрографиядин карта]] '''«Европадин таж»''' — Европадин уьлквейрин виридалайни кьакьан кукӀварин сиягь. «Чилин таж»<ref>Вири континентрин виридалайни кьакьан кукӀварин сиягь</ref> ва я «Гималайрин таж»<ref>Дуьньяда виридалайни кьакьан 14 кукӀварин сиягь. Дуьз лагьайтӀа, им Гималайринни Каракорумдин виридалайни кьакьан кукӀварин сиягь</ref> хьиз туькӀуьрнава. == Европадин географиядин сергьятрин къене авайбур == {|align=right |[[Файл:Mount Elbrus May 2008.jpg|thumb|300px|Элбрус сув]] |- |[[Файл:Mont Blanc depuis Valmorel 2.jpg|thumb|300px|Монблан сув]] |- |[[Файл:MonteRosaWestseite gesehenVomGornergrat.JPG|thumb|300px|Монте-Роза массивдинни Дуьфур кукӀван акунар]] |- |[[Файл:Grossglockner from SW.jpg|thumb|300px|Гроссглокер суван акунар (кьиблединни рагъакӀидай патай)]] |} '''Виридуьньядин географиядин унияди тайинарнавай Европадин сергьятрин къене авайбур:''' И сиягь туькӀуьрайла кьилди Виридуьньядин географиядин унияди тайинарнавай Европадин географиядин сергьятрин къене авай кукӀвар гьисабдиз къачунва. {| class="wikitable sortable" !№ пп. !Уьлкве !Кьакьанвал !КӀукӀ |--- |align="center"|1 |align="left"|[[Урусат]] |align="right"|5642 |align="left"|[[Элбрус]]<ref>[http://kabardinobalkariya.ru/elbrus/ kabardinobalkariya.ru — Эльбрус]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |--- |align="center"|2 |align="left"|[[Франция]]<ref name="multiple">[[http://www.geopolitics.ru/2014/02/spornye-territorii-pik-monblan/ Геополитика.ру - Спорные территории - Монблан]]</ref> |align="right"|4810 |align="left"|[[Монблан]] |--- |align="center"|3 |align="left"|[[Италия]]<ref name="multiple"/> |align="right"|4748 |align="left"|[[Монблан-де-Курмайор]] |--- |align="center"|4 |align="left"|[[Швейцария]] |align="right"|4634 |align="left"|[[Дуьфур (кӀукӀ)|Дуьфур]] |--- |align="center"|5 |align="left"|[[Австрия]] |align="right"|3798 |align="left"|[[Гроссглокнер]] |--- |align="center"|6 |align="left"|[[Испания]]<ref>[http://www.risk.ru/users/360-vr/199180/ RISK — Кто хочет подняться на Муласен? (…дибчилин Испаниядин виридалайни кьакьан тӀинкӀедал…)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130801192311/http://www.risk.ru/users/360-vr/199180/ |date=2013-08-01 }}</ref> |align="right"|3479 |align="left"|[[Муласен]] |--- |align="center"|7 |align="left"|[[Германия]] |align="right"|2962 |align="left"|[[Цугшпитце]] |--- |align="center"|8 |align="left"|[[Андорра]] |align="right"|2942 |align="left"|[[Кома-Педроса]] |--- |align="center"|9 |align="left"|[[Болгария]] |align="right"|2925 |align="left"|[[Мусала]] |--- |align="center"|10 |align="left"|[[Греция]] |align="right"|2918 |align="left"|[[Олимп]] |--- |align="center"|11 |align="left"|[[Словения]] |align="right"|2864 |align="left"|[[Триглав (сув)|Триглав]] |--- |align="center"|12 |align="left"|[[Албания]]<br />[[Македония]] |align="right"|2764 |align="left"|[[Кораб]] |--- |align="center"|13 |align="left"|[[Словакия]] |align="right"|2655 |align="left"|[[Герлаховски-Штит]] |--- |align="center"|14 |align="left"|[[Лихтенштейн]] |align="right"|2599 |align="left"|[[Граушпиц]] |--- |align="center"|15 |align="left"|[[Румыния]] |align="right"|2544 |align="left"|[[Молдовяну]] |--- |align="center"|16 |align="left"|[[Черногория|ЧӀулав сув]] |align="right"|2534 |align="left"|[[Зла Колата]] |--- |align="center"|17 |align="left"|[[Польша]] |align="right"|2499 |align="left"|[[Риси (сув)|Риси]] |--- |align="center"|18 |align="left"|[[Норвегия]] |align="right"|2469 |align="left"|[[Галлхвепигген]] |--- |align="center"|19 |align="left"|[[Боснияни Гьерцеговина]] |align="right"|2386 |align="left"|[[Маглич (сув)|Маглич]] |--- |align="center"|20 |align="left"|[[Португалия]] |align="right"|2351 |align="left"|[[Пику (сув)|Пику]] |--- |align="center"|21 |align="left"|[[Сербия]] |align="right"|2169 |align="left"|[[Миджур]] |--- |align="center"|22 |align="left"|[[Швеция]] |align="right"|2111 |align="left"|[[Кебнекайсе]] |--- |align="center"|23 |align="left"|[[Исландия]] |align="right"|2110 |align="left"|[[Хваннадалсхнукуьр]] |--- |align="center"|24 |align="left"|[[Украина]] |align="right"|2061 |align="left"|[[Гьоверла]] |--- |align="center"|25 |align="left"|[[Хорватия]] |align="right"|1831 |align="left"|[[Динара (сув)|Динара]] |--- |align="center"|26 |align="left"|[[Чехия]] |align="right"|1602 |align="left"|[[Снежка]] |--- |align="center"|27 |align="left"|[[ЧӀехибритания]] |align="right"|1344 |align="left"|[[Бен-Невис]] |--- |align="center"|28 |align="left"|[[Финляндия]] |align="right"|1328 |align="left"|[[Халти]] |--- |align="center"|29 |align="left"|[[Ирландия]] |align="right"|1038 |align="left"|[[Каррантугьил]] |--- |align="center"|30 |align="left"|[[Туьркия]] |align="right"|1031 |align="left"|[[МахӀя Дагъи]]{{ref+|МахӀя Дагъи - [[Странджа]] массивдин, гьакӀни Туьркиядин Европадин паюнин виридалайни кьакьан тӀинкӀ я.<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Mahya_Da%C4%9F%C4%B1 Инглис википедия - Mahya Dağı]</ref>.|A}} |--- |align="center"|31 |align="left"|[[Венгрия]] |align="right"|1014 |align="left"|[[Кекеш]] |--- |align="center"|32 |align="left"|[[Сан-Марино]] |align="right"| ~750 |align="left"|[[Монте Титано]] |--- |align="center"|33 |align="left"|[[Бельгия]] |align="right"|694 |align="left"|[[Сигнал-де-Ботранж]] |--- |align="center"|34 |align="left"|[[Люксембург]] |align="right"|559 |align="left"|[[Кнайфф]] |--- |align="center"|35 |align="left"|[[Къазакъстан]] |align="right"|509 |align="left"|тӀвар алачир |--- |align="center"|36 |align="left"|[[Молдова]] |align="right"|428 |align="left"|[[Баланешти (сув)|Баланешти]] |--- |align="center"|37 |align="left"|[[Беларусия]] |align="right"|345 |align="left"|[[Дзержинская Гьара]] |--- |align="center"|38 |align="left"|[[Нидерландар]] |align="right"|321 |align="left"|[[Валсерберг]] |--- |align="center"|39 |align="left"|[[Эстония]] |align="right"|318 |align="left"|[[Суур-Мунамяги]] |--- |align="center"|40 |align="left"|[[Латвия]] |align="right"|311 |align="left"|[[Гайзинкалнс]] |--- |align="center"|41 |align="left"|[[Литва]] |align="right"|294 |align="left"|[[Аукштояс]] |--- |align="center"|42 |align="left"|[[Мальта]] |align="right"|253 |align="left"|[[Ta-Дмейрек]] |--- |align="center"|43 |align="left"|[[Монако]] |align="right"|~200 |align="left"|тӀвар алачир |--- |align="center"|44 |align="left"|[[Дания]] |align="right"|~171 |align="left"|[[Моллехой]] |--- |align="center"|45 |align="left"|[[Ватикан]] |align="right"|76 |align="left"|[[Ватикандин кӀунтӀ]] |} == КьетӀенвилер == {| class="wikitable sortable" !№ пп. !Уьлкве !Кьакьанвал !КӀукӀ |--- |align="center"|1 |align="left"|[[Къазакъстан]] |align="right"|6995 |align="left"|[[Хан-Тенгри]]{{ref+|Хан-Тенгри - Къазакъстандин виридалайни кьакьан тӀинкӀ я.<ref>[http://www.mountain.ru/world_mounts/tien-shan/2002/Han-tengri/han.shtml mountain.ru - Хан-Тенгри]</ref>.|B}} |--- |align="center"|2 |align="left"|[[Гуржистан]] {{ref+|Пара инглис чӀалан кьетӀенхъанри Гуржистан [[Вилик патан Азия|Вилик патан Азиядик]] кутазва<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/region/region_mde.html CIA — The World Factbook — Middle East]</ref><ref>[http://www.nationalgeographic.com/resources/ngo/maps/view/mideastm.html Map Machine: View From Above @ nationalgeographic.com]</ref><ref>[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=mideast&Rootmap=&Mode=d&SubMode=w Atlas — Xpeditions @ nationalgeographic.com]</ref><ref>http://www.cardiff.ac.uk/socsi/union/mideast/index.htm</ref><ref>[http://www.biologie.uni-hamburg.de/checklists/lichens/middle-east/middle-east_checklists_switch.htm Checklists of Lichens — Near and Middle East]</ref> тахьайтӀа уьлкведин кефердин пад [[РагъэкъечӀдайпатан Европа|РагъэкъечӀдайпатан Европадик]], амай пай Вилик патан Азиядик<ref name="BBC">[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/country_profiles/1102477.stm BBC_Georgia country profile]</ref><ref name="Oxford">[http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?entry=t186.e21064&srn=1&ssid=416740626#FIRSTHIT Oxford Reference Online]</ref><ref name="merriam-webster">[http://www.merriam-webster.com/dictionary/georgia Merriam-Webster’s Collegiate Dictionary]</ref><ref name="worldatlas">[http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/eu.htm www.worldatlas.com worldatlas.com]</ref><ref name=eu>[http://europa.eu/abc/european_countries/others/georgia/index_en.htm The European Union_ Other European countries]</ref>.|C}} |align="right"|5201 |align="left"|[[Шхара]] |--- |align="center"|3 |align="left"|[[Туьркия]] |align="right"|5137 |align="left"|[[Арарат]]{{ref+|Географиядин фикирдалди кукӀваз агъадихъ галай алай чка ава - [[Евразия]] ([[Азия]]), [[ГъвечӀи Азия]]. Административ фикирдалди - [[Турция|Турциядиз]] талукь я.<ref>[http://www.mtns.ru/mountains/4503/mount_ararat/ mtns.ru - Гора Арарат]</ref>.|D}} |--- |align="center"|4 |align="left"|[[Азербайжан]] |align="right"|4466 |align="left"|[[КичӀен Сув]]{{ref+|Азербайджанда Европадин кьиблепатан сергьятар алай чка тайинарна, абур КичӀен Сувалай гатумӀзава.<ref>[http://www.trend.az/news/society/2194539.html trend.az - 1/16 часть территории Азербайджана должна находиться в Европе - академия наук]</ref>.|E}} |--- |align="center"|5 |align="left"|[[Армения]] |align="right"|4090 |align="left"|[[Арагац (сув)|Арагац]]{{ref+|Армения вич Азиядиз талукь ятӀани, уьлквединни Европадин арада лап мукьва алакъаяр ава.<ref>[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F Урус Википедия - Армения]</ref>.|F}} |--- |align="center"|6 |align="left"|[[Испания]] ([[Канар островар]]) |align="right"|3718 |align="left"|[[Тейде]]<ref>[http://mikhail.krivyy.com/2010/04/12/teide/ Пик Тейде (…Испаниядин виридалайни кьакьан тӀинкӀ…)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121109102955/http://mikhail.krivyy.com/2010/04/12/teide/ |date=2012-11-09 }}</ref> |} == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://koronaeuropy.suder.cc/ Европадин таж] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140617083522/http://koronaeuropy.suder.cc/ |date=2014-06-17 }} * [http://www.sp9kgp.org/dyplomy/korona-europy/ Европадин таждин интерактив карта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028183205/http://www.sp9kgp.org/dyplomy/korona-europy/ |date=2012-10-28 }} [[Категория:Европа]] 46nhd9xcb95goxcjcbcrtmf8u4be7jh