Аргентина

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="lez">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедия</sitename>
    <dbname>lezwiki</dbname>
    <base>https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.18</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Служебная</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Веревирд авун</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Уртах</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Уртахдин веревирд авун</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедия</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедия веревирд авун</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл веревирд авун</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki веревирд авун</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблон веревирд авун</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Справка</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Обсуждение справки</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категория</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категория веревирд авун</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Аргентина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2495</id>
    <revision>
      <id>99301</id>
      <parentid>97096</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:03:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>99301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24814" sha1="5ujtic7bgew0fbhrot0rd0v9z9n2bvx" xml:space="preserve">{{Гьукумат
| тӀвар = Аргентина
| тамам тӀвар = República Argentina
| пайдах = Flag of Argentina.svg
| пайдахдин тӀвар = Аргентинадин пайдах
| пайдахдин кьадар = 120 px
| герб = Coat of arms of Argentina.svg
| гербдин тӀвар = Аргентинадин герб
| карта = Argentina (including claimed territories, orthographic projection).svg
| гимн = En Unión y Libertad
| кьилин шегьер = [[Буэнос-Айрес]]
| шегьерар = [[Буэнос-Айрес]], [[Кордова (шегьер, Аргентина)|Кордова]], [[Росарио]], [[Ла-Плата (шегьер)|Ла-Плата]]
| аслутуширвал = [[25 чиле]] [[1816]]
| аслутуширвал девирда = [[Испания]]
| чӀал = [[Испаниядин чӀал]]
| гьукуматдин дин = [[Хашпара дин]] ([[Католицизм]])
| идара авунин тегьер = [[Президентдин республика]]
| кьил = [[Маурисио Макри]]
| чил = 2 766 890
| цин кьадар = 1,1
| чилдин чка = 8
| халкь = 40 091 359
| халкьдин чка = 31
| агьалидин чуькьуьнвал = 15
| пул = [[Аргентинадин песо]]
| КъВБ = 710,69
| КъВБдин чка = 21
| агьалийрин са касдал къвезвай КъВБ = 17 500
| ИПВИ = 0,797
| ИПВИ чка = 45
| интернет-домен = [[.ar]]
| телефондин код = +54
| сятдин чӀул = -3
}}

'''Аргентина''' ([[Испан чӀал|исп.]] [arxenˈtina]) тахьайтӀа официал жуьре '''Аргентинадин Республика''' ([[Испан чӀал|исп.]] ''República Argentina'' [reˈpuβlika aɾxenˈtina]) — [[Кьиблепатан Америка]]дин кьиблединни рагъэкъечӀдай пата авай федератив республика я. Аргентинади [[Кьиблепатан Конус]]дин чӀехи пай кьунва. Уьлкве кефердин пата [[Боливияди]]хъни [[Парагвай]]дихъ галаз, кефердинни рагъэкъечӀдай пата [[Бразилия]]дихъ галаз, рагъэкъечӀдай пата [[Уругвай]]дихъ галаз ва рагъакӀидай пата [[Чили]]дихъ галаз сергьятар тухузва. ГьакӀни Аргентинадин къерехар Атлантик океандинни Дрейк проливдин ятари кьунва.

Гьукуматдин виридан майдан — 2 766 890 км² я. И къалурзавай лишандал гьалтайла Аргентина дуьньяда муьжуьдлагьайди; Латин Америкадани Кьиблепатан Америкада кьведлагьайди я. ГьакӀни чилин майдандин патахъай ам виридалайни чӀехи испан чӀалал рахадай уьлкве я. Аргентинадини [[ЧӀехибритания]]ди Фолкленд (Мальвин) островрин ({{lang-en|Falkland Islands}}, {{lang-es|Islas Malvinas}}) суверенитетдин патахъай гьуьжет кьазва. Идалай гъейри Аргентинади Антарктидадин паюнин, [[Кьиблепатан Георгия]]динни [[Кьиблепатан Сандвич островар|Кьиблепатан Сандвич островрин]] патахъай иддя кьазва.

2010-лагьай йисан агьалияр сиягьдиз къачунин нетижада Аргентинада 40 091 359 кас яшамишзава&lt;ref name=&quot;censo2010.indec.gov.ar&quot;&gt;http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101220143832/http://www.censo2010.indec.gov.ar/preliminares/cuadro_totalpais.asp |date=2010-12-20 }}&lt;/ref&gt;. И къалурзавай лишандал гьалтайла уьлкве [[Латин Америка]]да пудлагьайди ва [[Кьиблепатан Америка]]да кьведлагьайди; [[испан чӀал]]ал рахадай уьлквейрин арада кьудлагьайди&lt;ref&gt;[http://www.mapsofworld.com/world-top-ten/countries-with-most-spanish-language-speaker-map.html mapsofworld.com — Spanish Speaking Countries of the World]&lt;/ref&gt; я.

Кьилинни виридалайни чӀехи шегьер — [[Буэнос-Айрес]] я. Официал чӀал — [[испан чӀал]]&lt;ref&gt;[http://www.nationsonline.org/oneworld/american_languages.htm nationsonline.org — Official and Spoken Languages of the Countries of the Americas and the Caribbean.]&lt;/ref&gt; я. Пулунин тек — [[аргентинадин песо]]&lt;ref&gt;[https://www.countries-ofthe-world.com/world-currencies.html countries-ofthe-world.com — List of currencies of the world with ISO-4217 currency codes listed by countries.]&lt;/ref&gt; я.

Аргентина вилик физвай гьукуматриз талукь я , [[Латин Америка]]да ва [[Кьиблепатан Конус]]да виле аквадай гуж-уьлкве тирди. Аргентина «[[ЧӀехи ЦӀувад|G-15]]»-дикни «[[ЧӀехи Къад|G-20]]»-дик ква, адав дуьньяда кьилин экономийрикай сад гва, и къалурзавай лишандал гьалтайла [[Латин Америка]]да ам пудлагьайди я.

ГьакӀни уьлкведи [[Садхьанвай миллетрин тешкилат|СМТ-да]], [[Виридуьньядин банкдин КӀватӀал|ВБК-да]], [[Виридуьньядин алишверишдин тешкилат|ВАТ-да]], [[Меркосур]]-да, [[Кьиблепатан Америкадин миллетрин галкӀ|КьАМГ-да]], [[Латин Америкадинни Кариб бассейндин гьукуматрин кӀапӀал|ЛАКБГьуКӀ-да]], [[Иберо-Америкадин гьукуматрин тешкилат|ИАГьуТ-да]] иштираквал ийизва.

Вичин стабилвилин, базардин кьадардин ва кьакьан дережададин технология квай сектордин пай чӀехи хъхьунин гъиляй&lt;ref name=legatum&gt;{{cite web|url=http://www.prosperity.com/country.aspx?id=AR|title=The 2010 Legatum Prosperity Index|publisher=[[Legatum|Legatum Institute]]|place=London|year=2010|quote=[The country has a] foundation for future growth due to its market size, levels of foreign direct investment, and percentage of high-tech exports as share of total manufactured goods&amp;nbsp;... Argentina's economy appears stable, but confidence in financial institutions remains low.|archiveurl=http://web.archive.org/web/20111026023022/http://www.prosperity.com/country.aspx?id=AR|archivedate=26 October 2011|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt;, инвесторри Аргентина юкьван дережадин вилик фидай экономика ва лап кьакьан инсандин потенциал вилик финин индекс гвай уьлкве хьиз гьисабзава.

Алай чӀавуз Аргентина тӀвар алай областьда авай инсанар аваз хьуникай виридалайни садлагьай малуматар [[палеолит]]дин девирдиз талукь я&lt;ref&gt;[http://www.welcomeargentina.com/paseos/paseostruncado/ Welcome Argentina: Expediciones Arqueológicas en Los Toldos y en Piedra Museo] {{es icon}}&lt;/ref&gt;. Испаниядин колонизация 1516-лагьай йисуз гатӀумна — испанар Хуан Диас де Солис кьиле аваз Аргентинадин къерехрал эвичӀна. Аргентина [[Рио-де-ла-Плата (вице-королвал)|Рио-де-ла-Плата]] тӀвар алай вице-королвилин (1776-лагьай йисуз диб эцигнавай Испаниядин гьуьлерилай анихъ галай колония) чка кьунвай гьукумат хьиз арадал атана&lt;ref&gt;[http://www.countryreports.org/country/Argentina/history.htm countryreports.org — History of Argentina]&lt;/ref&gt;.

Декларациядилайни аслутуширвал патал женг чӀугунилай гуьгъуьниз (1810—1818 йй.) яргъал фейи гражданвилин дяве хьана. 1861-лагьай йисуз акьалтӀ хьанвай дяведин нетижада уьлкве провинцияр квай федерациядиз элкъвена, адан кьилин шегьер яз Буэнос-Айрес малумарна.

Гьа чӀавалай — Европадай миграциядин зурба лепейри Аргентинадин медениятдинни демографиядин винел патан акунар масакӀа авурла — Аргентинада саки стӀун тахьай агьаллувилин чӀехи хьун аваз тир — XX-лагьай виш йисан сифте кьиле уьлкве девлетлувал ва вилик финин дережа къалурзавай лишанрал гьалтайла дуьньяда 7-лагьайди тир.

1930-лагьай йисалай кьулухъ, гьакӀ ятӀани, гьакӀни виш йисан юкьвал кьван 15 дуьньядин виридалайни чӀехи агьваллувал авай уьлкведик амаз, Аргентина стабил тушир политикадин гьалдиз ва вахт-вахтунда жедай экономикадин кризисдин гьалдиз гьатнава. Ин стабил туширвили уьлкве вилик тефей гьалдиз кьулухъ чӀугвана.&lt;ref name=developed&gt;{{cite news|url=http://www.economist.com/node/2704457|title=Becoming a serious country|publisher=The Economist|place=London|date=3 June 2004|quote=Argentina is thus not a “developing country”. Uniquely, it achieved development and then lost it again.|archiveurl=http://web.archive.org/web/20140320033128/http://www.economist.com/node/2704457|archivedate=20 March 2014|deadurl=no}}&lt;/ref&gt;

== Чилинмикит ==
Гьукуматдин кьилин шегьер [[Буэнос-Айрес]] я. Кефер патай кьибле патахъ Аргентина 3,7 км яргъи я. Екевал 2,8 млн км я. Аргентина авайди я Кьибле патан Африкадин материкдин кьибле пата. Гьукуматди тухузва сергьятар: кефер-рагъ экъечӀдай пата — [[Уругвай]]дихъни [[Бразилия]]дихъ галаз. Кефер пата — [[Парагвай]]ни [[Боливия]]. Рагъ экӀидай пата — кьилди [[Чили]]. Кьибле патахъгала Атлантик океан. Кьибле-рагъ экъечӀдай пата гьуьляйтӀуз гала [[ЧӀехибритания]]дин кӀвачихъ галай Мальвин островрихъ галаз сергьят. Гьукуматдин къене рагъ экӀидай пата ава [[Кордильерар]] суваяр. Рагъ экъечӀдай пата гьукуматдин къерехар чхизва Атлантик океанди.

== Кьиспес ==
XVI вишйисан кьиле гьар жуьре гъвечӀи халкьар исятдин Аргентнинада яшамиш жезвай. [[1535 йис]]а испанрин экспедициядин кьиле аваз [[Педро Мендоса]]ди эцигда къеле ''Санта-Мария-дель-Буэн-Айре'', исятдин Аргентинадин кьилин шегьер. [[1776 йис]]а туькӀуьрнавай Вице-Паччагьвал ''Рио-де-ла-Плата''. А паччагьвилик квай исятдин гьукуматар: [[Парагвай]], Аргентина, [[Боливия]]дин пай , [[Уругвай]]. Кьилин шегьерни адан тир Буэнос-Айрес. [[1805 йис|1805]], [[1806 йис]]ара кьве сефер британрин кӀеретӀар кӀукӀвар хьана Буэнос-Айрес къачуз кӀан хьайила. 1810 йиса аргентинвийри Вице-паччагьвалдикай гьакӀан паччагьвал хъувуна, чпиз паччагь Фернандо VII кьабулна.

1816 йисуз Тукуманда кӀватӀ хьана гьар велаятдикай ксар, гьукуматдин дуванар ийиз. 9-лагьай июльдиз абуру [[Испания]]дикай дамвал кьабулна. ЦӀийи гьукуматдиз гана тӀвар — КӀватӀнавай велаятар Рио-де-ла-Плата. Сифте кьилиз акъуд жезвачир гьукуматдин жуьредин патахъай. Садбуруз монархия эцигиз кӀанзавай, садбуруз республика. Эхир адакай республика хьана. Ахпа мад суалар акъатна — садбуруз кӀеви гьукумат кӀан хьана, масадбуруз федерацийвилин республика. И суалрин патахъай са фикир акъуд тахьайвили [[1819 йис]]уз эгечӀна эгьлийрин дяве. Испанри гьи чӀавуз Аргентинадиз кӀеретӀар ракъурна ана чпин къуват эхцигун патал. Ахпа [[Хосе де Сан-Мартин]] генералди абур катана. 1820 йисуз дяве куьтягь хьана.

1825—1827 йисара авай дяве [[Бразилия]]дихъ галаз Уругвай чилерин патахъай. И дяведани аргентинри чпин душманар катана. Ахпа Аргентинадиз вичизни зиянар хьана — адакай хкатна Уругвай. 1833 йисуз [[ЧӀехибритания]]ди гакъудна [[Мальвин островар]]. [[1853 йис]]а Аргентинада Конституция кьабулнавай. Сифте президент Уркиса тир. XX вишйисан кьиле Аргентина дуьньядин виридалайни девлетлу гьукуматрик квай. 1946; 1952 йисариз гьукуматдин президент яз кьабулна [[Перон, Хуан Доминго|Перон]]. Перона Аргентинадин экономика пара хкажарна. [[1981 йис]]уз президент хьана Гальтиери. 1982 йисуз ада ракъурна Мальвин островриз гьукуматдин кӀеретӀар, а чилер, ЧӀехибританияди 1833-лагьай йисуз гакъуд авур, къулухъ къахчун паталди. Гальтиеридин аламатдиз, британри аниз сад лагьана чпин кӀеретӀар ракъурна аргентинвияр катана островар туна чпин кӀвачихъ.

== Провинцияр ==
Аргентина — федератив республика; 23 — провинцияни ({{lang-es|provincia}}) 134 округар ({{lang-es|partidos}}) акатзава. Буэнос-Айресдик 48 барриосар ({{lang-es|barrios}}) акатзава (ва абур 15 коммундиз сад хьанва).

{| class=&quot;standard&quot;
! Аргентинадин провинцияр
[[Файл:Provincias de Argentina.png|300px|center|Аргентинадин провинцияр]]
|-
| style=&quot;padding:0; border:none;&quot; |
|}

# [[Буэнос-Айрес|Федерал кьилин шегьер Буэнос-Айрес]]
# [[Буэнос-Айрес (провинция)|Провинция Буэнос-Айрес]]
# [[Катамарка]]
# [[Чако (провинция)|Чако]]
# [[Чубут]]
# [[Кордова (провинция, Аргентина)|Кордова]]
# [[Корриентес (провинция)|Корриентес]]
# [[Энтре-Риос]]
# [[Формоса (провинция)|Формоса]]
# [[Хухуй]]
# [[Ла-Пампа (провинция)|Ла-Пампа]]
# [[Ла-Риоха (провинция, Аргентина)|Ла-Риоха]]
# [[Мендоса (провинция)|Мендоса]]
# [[Мисьонес (провинция)|Мисьонес]]
# [[Неукен (провинция)|Неукен]]
# [[Рио-Негро (провинция)|Рио-Негро]]
# [[Сальта (провинция)|Сальта]]
# [[Сан-Хуан (провинция, Аргентина)|Сан-Хуан]]
# [[Сан-Луис (провинция)|Сан-Луис]]
# [[Санта-Крус (провинция, Аргентина)|Санта-Крус]]
# [[Санта-Фе (провинция)|Санта-Фе]]
# [[Сантьяго-дель-Эстеро (провинция)|Сантьяго-дель-Эстеро]]
# [[ЦӀай Ччил, Антарктида ва Кьиблепатан Атлантикадин островар]]
# [[Тукуман (провинция)|Тукуман]]

Провинциядин малуматар:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:right;&quot;
! {{comment|№|Картадин нумра}}
! Провинцияр/Округ
! Кьилин хуьр
!width=&quot;80px&quot;| Агьали (2010)
!width=&quot;30px&quot;| Чка
!width=&quot;60px&quot;| Ччил (км²)
!width=&quot;30px&quot;| Чка
!width=&quot;60px&quot;| Ксарин къалинвал (/км²)
!width=&quot;30px&quot;| Чка
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 1
|align=&quot;left&quot;| [[Буэнос-Айрес|Федерал кьилин шегьер Буэнос-Айрес]]
|align=&quot;center&quot;| —
| 2 891 082
| 4
| '''202'''
| '''24'''
| '''14 312,3'''
| '''1'''
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 2
|align=&quot;left&quot;| [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес]]
|align=&quot;left&quot;| [[Ла-Плата (шегьер)|Ла-Плата]]
| '''15 594 428'''
| '''1'''
| '''307 571'''
| '''1'''
| 50,7
| 3
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 3
|align=&quot;left&quot;| [[Катамарка]]
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Фернандо-дель-Валье-де-Катамарка]]
| 367 820
| 20
| 102 602
| 11
| 3,6
| 20
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 4
|align=&quot;left&quot;| [[Чако (провинция)|Чако]]
|align=&quot;left&quot;| [[Ресистенсия (Чако)|Ресистенсия]]
| 1 053 446
| 10
| 99 633
| 12
| 10,6
| 11
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 5
|align=&quot;left&quot;| [[Чубут]]
|align=&quot;left&quot;| [[Росон]]
| 506 668
| 18
| 224 686
| 3
| 2,3
| 22
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 6
|align=&quot;left&quot;| [[Кордова (провинция, Аргентина)|Кордова]]
|align=&quot;left&quot;| [[Кордова (шегьер, Аргентина)|Кордова]]
| 3 304 825
| 2
| 165 321
| 5
| 20,0
| 6
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 7
|align=&quot;left&quot;| [[Корриентес (провинция)|Корриентес]]
|align=&quot;left&quot;| [[Корриентес]]
| 993 338
| 11
| 88 199
| 16
| 11,3
| 10
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 8
|align=&quot;left&quot;| [[Энтре-Риос]]
|align=&quot;left&quot;| [[Парана (Аргентина)|Парана]]
| 1 236 300
| 7
| 78 781
| 17
| 15,7
| 7
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 9
|align=&quot;left&quot;| [[Формоса (провинция)|Формоса]]
|align=&quot;left&quot;| [[Формоса (шегьер)|Формоса]]
| 527 895
| 17
| 72 066
| 19
| 7,3
| 14
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 10
|align=&quot;left&quot;| [[Хухуй]]
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Сальвадор-де-Хухуй]]
| 672 260
| 14
| 53 219
| 20
| 12,6
| 8
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 11
|align=&quot;left&quot;| [[Ла-Пампа (провинция)|Ла-Пампа]]
|align=&quot;left&quot;| [[Санта-Роса (Аргентина)|Санта-Роса]]
| 316 940
| 22
| 143 440
| 8
| 2,2
| 23
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 12
|align=&quot;left&quot;| [[Ла-Риоха (провинция, Аргентина)|Ла-Риоха]]
|align=&quot;left&quot;| [[Ла-Риоха (шегьер)|Ла-Риоха]]
| 331 847
| 21
| 89 680
| 14
| 3,7
| 19
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 13
|align=&quot;left&quot;| [[Мендоса (провинция)|Мендоса]]
|align=&quot;left&quot;| [[Мендоса (шегьер)|Мендоса]]
| 1 741 610
| 5
| 148 827
| 7
| 11,7
| 9
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 14
|align=&quot;left&quot;| [[Мисьонес (провинция)|Мисьонес]]
|align=&quot;left&quot;| [[Посадас (шегьер)|Посадас]]
| 1 097 829
| 9
| 29 801
| 21
| 36,8
| 4
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 15
|align=&quot;left&quot;| [[Неукен (провинция)|Неукен]]
|align=&quot;left&quot;| [[Неукен]]
| 550 344
| 16
| 94 078
| 13
| 5,8
| 17
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 16
|align=&quot;left&quot;| [[Рио-Негро (провинция)|Рио-Негро]]
|align=&quot;left&quot;| [[Вьедма (шегьер)|Вьедма]]
| 633 374
| 15
| 203 013
| 4
| 3,1
| 21
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 17
|align=&quot;left&quot;| [[Сальта (провинция)|Сальта]]
|align=&quot;left&quot;| [[Сальта]]
| 1 215 207
| 8
| 155 488
| 6
| 7,8
| 12
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 18
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Хуан (провинция, Аргентина)|Сан-Хуан]]
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Хуан (Аргентина)|Сан-Хуан]]
| 680 427
| 13
| 89 651
| 15
| 7,6
| 13
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 19
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Луис (провинция)|Сан-Луис]]
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Луис (Аргентина)|Сан-Луис]]
| 431 588
| 19
| 76 748
| 18
| 5,6
| 18
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 20
|align=&quot;left&quot;| [[Санта-Крус (провинция, Аргентина)|Санта-Крус]]
|align=&quot;left&quot;| [[Рио-Гальегос]]
| 272 524
| 23
| 243 943
| 2
| 1,1
| 24
|-bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 21
|align=&quot;left&quot;| [[Санта-Фе (провинция)|Санта-Фе]]
|align=&quot;left&quot;| [[Санта-Фе (Аргентина)|Санта-Фе]]
| 3 200 736
| 3
| 133 007
| 10
| 24,1
| 5
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 22
|align=&quot;left&quot;| [[Сантьяго-дель-Эстеро (провинция)|Сантьяго-дель-Эстеро]]&lt;ref name=&quot;incl&quot;&gt;[[Фолкленд островар]]ни Аргентинадин Антарктика кутун авачиз&lt;/ref&gt;
|align=&quot;left&quot;| [[Сантьяго-дель-Эстеро (шегьер)|Сантьяго-дель-Эстеро]]
| 896 461
| 12
| 136 351
| 9
| 6,6
| 15
|- bgcolor=&quot;#f5faff&quot;
| 23
|align=&quot;left&quot;| [[ЦӀай Ччил, Антарктида ва Кьиблепатан Атлантикадин островар]]
|align=&quot;left&quot;| [[Ушуая]]
| 126 190
| 24
| 21 571&lt;ref name=&quot;incl&quot;/&gt;
| 23
| 5,85&lt;ref name=&quot;incl&quot;/&gt;
| 16
|-bgcolor=&quot;#d0e7ff&quot;
| 24
|align=&quot;left&quot;| [[Тукуман (провинция)|Тукуман]]
|align=&quot;left&quot;| [[Сан-Мигель-де-Тукуман]]
| 1 448 200
| 6
| 22 524
| 22
| 64,3
| 2
|- style=&quot;background: #CCC;&quot;
|  ||Вири||   ||40 091 359||   ||2 780 402||   ||14,4||
|}

== Шикилар ==
&lt;gallery perrow=4 widths=&quot;180px&quot; heights=&quot;160px&quot;&gt;
Файл:ViñedoCafayate.jpg|Сальта
Файл:Iguazu-Wasserfaelle 03.JPG|[[Игуасу]]
Файл:Cascada Coa Có.JPG|Неукен
Файл:Neblina Jujeña — Gerardo García Moretti.jpg|Хухуй
Файл:Mate calabaza fondo blanco.jpg|[[Мате (хъвадай затӀ)|Мате]].
Файл:Tango-Show-Buenos-Aires-01.jpg|[[Танго]].
Файл:002.Buenos Aires desde el cielo (Estadio de River).JPG|[[Футбол]]дин стадион [[Монументаль Ривер Плейт]].
Файл:La Plata - Catedral - HDR.jpg|[[Ла-Плата (шегьер)|Ла-Плата]].
Файл:Juan Manuel Fangio (circa 1952).jpg|[[Хуан Мануэль Фанхио]]
Файл:Maradona 2010-1.jpg|[[Диего Марадона]]
Файл:Alfredo Di Stefano.jpg|[[Альфредо Ди Стефано]]
Файл:Presidente Macri en el Sillon de Rivadavia (cropped).jpg|[[Аргентинадин президент]] [[Маурисио Макри]]
&lt;/gallery&gt;

== Эдебият ==
* Wood 1988, p.&amp;nbsp;18; Solomon 1997, p.&amp;nbsp;3.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
{{Commons|Argentina}}
* [http://data.un.org/CountryProfile.aspx?crName=Argentina United Nations data — Argentina]

{{Кьиблепатан Америка гьукуматар}}
{{1000}}

[[Категория:Аргентина|*]]</text>
      <sha1>5ujtic7bgew0fbhrot0rd0v9z9n2bvx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Динозавраяр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2597</id>
    <revision>
      <id>99302</id>
      <parentid>97651</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T00:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>99302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="a5a0viacts8azdopbd06kxapvndm4uh" xml:space="preserve">[[Файл:Palais de la Decouverte Tyrannosaurus rex p1050042.jpg|thumb|right|220px|[[Тираннозавр]]дин келле]]
'''Динозаврар''' — митив фад кьена терг хьанвай гзаф зурба, чурчул хьиз руфун галчӀуриз фидай [[Гьайванар|гьайванрин]] жуьре&lt;ref&gt;{{Гьажиев-1950}}&lt;/ref&gt;.

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://dinoweb.narod.ru/ DinoWeb — Complete Data Base of Paleozoic and Mesozoic Tetrapods.] {{ref-en}}
* [https://dino-pedia.ru/ dino-pedia.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251209220343/https://dino-pedia.ru/ |date=2025-12-09 }} {{ref-ru}}
* [http://www.dyno-world.ru/ dyno-world.ru] {{ref-ru}}
{{1000}}

[[Категория:Гьайванар]]
[[Категория:Терг хьайи гьайванрин жуьреяр]]</text>
      <sha1>a5a0viacts8azdopbd06kxapvndm4uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абилов Магьмуд Абдулрзадин хва</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5766</id>
    <revision>
      <id>99303</id>
      <parentid>99292</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48605-83</username>
        <id>13166</id>
      </contributor>
      <comment>/* Дявевилин къуллугъдал */</comment>
      <origin>99303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15238" sha1="itcnd86dm39ts3fhmr4p5t5kiu858pi" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀвар              = Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва
 | ТӀварцӀин оригинал   = Абилов Магьмуд Абдулрзадин хва
 | Шикил            = Абилов_Махмуд-Абдул-Рза.jpg
 | Гьяркьуьвал           = 210px
 | Къул          = 
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = 
 | Хайи тарих    = {{Дидедиз дата|15|9|1898}}
 | Хайи чка   = [[Урусатдин Империя]], [[Бакудин губерния]], [[Къубадин уезд]], [[КӀурхуьр]] (гилан [[КцӀар район]])
 | Кьиникьин тарих      = {{Кьена дата|2|01|1972}}
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = {{ССРГдин пайдах}} [[СССР]]
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = [[ях кьушунар]]
 | Къуллугъдин йисар   = [[1920 йис|1920]] - [[1955 йис|1955]]
 | ТӀвар                = генерал-майор
 | Часть                = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер        = [[Советдинни-грузиядин дяве]], [[Ватандин ЧӀехи дяве]]
 | Пишкешарни премияяр     = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot; 
{{!}}{{Ленинан орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Суворован Орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Кутузован Орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Богдан Хмелницкийдин II дережадин орден}}{{!!}}{{Орден «Яру Гъед»}}{{!!}}{{Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис}}
{{!}}}
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул            = 
 | Викигьамбар        =
}}

'''Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва''' ([[1898 йис]]ан 15 сентябрь, [[КцӀар район]], [[КӀурхуьр]] — [[1972 йис]]) — [[Лезгияр|Лезги]] миллетдин векил тир генерал-майор (1945).

Генерал-майор Магьмуд Абилован тӀвар дуьньядин машгьур генералрин сиягьда гьатнава. [[Ватандин ЧӀехи дяве]]да дивизиядиз регьбервал гайи ада дявевилин тактикадиз гзаф цӀийивилер гъанай.

== Биография ==
Лезгийрин кьегьал хва Магьмуд Абдулрзадин хва Абилов [[1898 йис]]уз  Азербайжандин [[КцӀар район]]дин [[КӀурхуьр]]е дидедиз хьана. [[Ялама]] станциядал алай мектебда кӀелзавай, амма [[1915 йис]]уз адан дахдин ва [[1917 йис]]уз — дидедин кьиникьин себебдилай адавай мектеб куьтягьиз хьанач. Буба кьейидилай кьулухъ ам [[Ялама (станция)|Ялама]] ракьун — рекьин станциядал кӀвалахиз хьанвай.

== Дявевилин къуллугъдал ==
[[1920 йис]]уз [[Баку]]да Яру Кьушунрин жергейрик экечӀай Магьмуда уьмуьрдин эхирдалди ватандиз къуллугъна. [[1921 йис]]уз Бакуда дявевилин мектеб акьалтӀарай ам къуллугъ авун патал [[Урусат]]диз ракъурнай. Са вахтунда и алакьунар авай жегьил [[Нижний Новгород]]дин 17-й дивизиядин 49-й полкунин ротадин командирвиле тайинарнай, [[1922 йис]]алай М. Абилова Азербайжандин 77-й дивизияда къуллугъна. [[1929 йис|1929]]—[[1930 йис]]ара ам [[Тбилиси]] шегьердин дявевилин мектебдин курсант, анаг кӀелна куьтягьайла ротадин командир тир. [[1937]] уз Бакудиз хтай Магьмудаз [[Нахичеванский Жемшид Жафаркъули оглы|Жемшид Нахчиванский]], [[Мегьмандаров  Самедбег Садыгьбек оглы|Самедбег Мегьмандаров]], [[Али-Агъа Шихлинский Исмаил-Агъа оглы|Али-Агъа Шихлинский]] ва [[Везиров Гамбай Мамед оглы|Гамбай Везиров]] хьтин сейли военныйрихъ галаз санал кӀвалахун кьисмет хьана.

[[1938 йис]]уз вини дережадин офицервилин курс акьалтӀарай Магьмуд Абиловал Дальний Востокдин Дявевилин Округдин стрелковый корпусдин бригададин разведкадин частунин командирвал ихтибарна. И частуни [[Япон гьуьл]]уьн къерехда японрин [[самурай]]рихъ галаз женгера кьегьалвилер къалурна.

М. Абилова Ватандин ЧӀехи дяведин тарихдин зурба чинар кхьена. [[1939 йис|1939]]—[[1941 йис]]ара М. Абилов дивизиядин командирдин муьавин тайинарна. Инай ам кӀелун патал [[Москва]]диз, Яру Кьушундин Кьил Штабдин Академиядиз ракъурна. Академия акьалтӀарайла адаз Сибирдин Дявевилин Округдин 146-стрелковый бригададин командирвал тагькимарна. [[1942 йис|1942]]—[[1943 йис]]ара Лычково-Белый Бордин патав дяведиз гьазур хьайи адан бригадади душмандин сенгерар кьиляй-кьилди чукӀурна, фашистриз [[Ленинград]]диз гьахьдай мумкинвал ганач. Идалай гуъгъуьниз М. Абилова [[Калуга]] шегьерда 146-й бригададин бинедал алаз 70-й дивизия туькӀуьрна ва Москва хуьн патал кьиле фейи женгера иштиракна. Адан дивизияди 300-елай гзаф хуьрерни шегьерар фашистрин пацукай хкудна. Десна вацӀун кьерел кьиле фейи къати женгера полковник М. Абилова кьегьялвилинни тешкилвилин чешне къалурна. [[1944 йис]]ан мартдилай ада 70-й дивизиядиз регьбервал гана ва гуьгъуьнлай ам II Белорусиядин Фронтдин 250-й Бобруйск дивизиядин командирвиле тайинарна. Адан регьбервилик кваз и дивизия [[1944 йис]]ан 22 июндиз фашистрин «Меркез» группировка чукӀурун патал къати женгерив эгечӀна. Дивизияди Белорусиядин вишералди шегьерар ва хуьрер душмандикай азад авуна. Польшадин сергьятар элячӀна, инай фашистар чукурдалай гуьгъуьниз дивизия [[РагъэкъечӀдай Пруссия]]диз гьахьна.

[[1945 йис]]ан 20 апрелдиз СССР-дин Халкь Комиссаррин Советдин къарардалди М. Абиловаз генерал-майордин чин гана. Гьа йисан [[7 май]]диз М. Абилован кьушунди Эльба вацӀун къерехар фашистрикай михьна ва адан яракьвилин къуватар союзникрин кьушунрихъ галаз гьалтна. Германиядин [[Бранденбург]] шегьерда кьиле фейи дяведа къалурай кьегьалвилерай генерал-майор М. Абилов Америкадин «Легион-оф-мерит» ордендиз лайихвилер аваз хьана. Америкадин Президент [[Гарри Трумен]]а Магьмудаз ракъурай чар дуьньядин басмадин органри сад лагьай чинра басма авуна.

«Лацу кӀвал», Вашингтон:

&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding:3px 15px 3px 15px; border:thin solid #e0e0e0&quot;&gt; [[Файл:Aquote1.png|30px|&quot;|link=]] Яру Кьушундин 250-й дивизиядин командир, генерал-майор Магьмуд Абилова [[1943 йис]]ан августдилай [[1945 йис]]ан майдал кьван кьиле фейи женгера ва чуьлда дяведин везифаяр кьилиз акъудун патал гьерекатар алакъаламишунин карда лугьуз тежедай хьтин чӀехи алакьунар къалурна. Адан регьбервилик квай дивизияди Десна вацӀал вегьена ва муькуь йисуз Нарев вацӀун рагъакӀидай кьер кьуна. Идалай кьулухъ ада РагъэкъечӀдай Пруссия галайнихъ гьерекат авуна, душмандин чӀехи группаяр барбатӀна, Берлиндив агакьна. Ам даим вичин дивизиядин кӀвенкӀве хьана ва рагъакӀидай патан иттифакърихъ галаз гъалибвилин гьалтун гьазурайбурукай сад хьана. Генерал Абилован кьегьалвилери ва къалурай гьунарри Европада санал операцияр тухунин кардик чӀехи пай кутуна. [[АСШ]]-дин Президент [[Гарри Трумен|Гьарри Трумен]]. [[Файл:Aquote2.png|30px|&quot;|link=]]&lt;/blockquote&gt;

[[1946 йис]]ан июлдиз Советрин Яракьвилин Къуватрин кьадар тӀимиларунихъ галаз алакъалу яз маса дивизияр хьиз Бобруйск дивизияни чукӀурна. М. Абилова Белорусиядин Дявевилин Округдин 96-й бригададин командирдин заместителвиле, гуъгъуьнлай 28-й Армиядин 41-й корпусдин командирдин заместителвиле къуллугъ авуна.

[[1951 йис]]уз генерал-майор М. Абилов Ворошилован тӀварунихъ галай Дявевилин Академиядиз ракъурна. [[1954 йис]]уз инаг акьалтӀарай ам 216-й дивизиядин командирвиле тайинарна. [[1955 йис]]ан 13 декабрьдиз Хуьнуьхин министерстводин къарардив отставкадиз экъечӀнай Магьмуд Абилова вичин уьмуьрдин эхирдалди жегьил несил ватанпересвилин руьгьда тербия авунин карда иштиракна. Ватандиз ва халкьдиз къуллугъ авунин рекьяй чешне къалурай М. Абилов Ленинан ордендиз, вад «Яру Пайдах» ордендиз, II дережадин Суворован ва II дережадин Кутузован орденриз, Богдан Хмелницкийдин ордендиз, «Яру Гъед» ордендиз, Польша Республикадин «Виртути-Миллитари» ордендиз ва гзаф медалриз лайихвилер аваз хьанай.

М. Абилов [[1972 йис]]ан 2 январдиз рагьметдиз фена. Ам [[Баку]]дин «Фехри Хиябанда» кучукна.

== РикӀел хуьн патал ==
[[1998 йис]]уз генерал-майор Магьмуд Абилован 100 — йисан юбилей гегьеншдиз къейд авуна. КцӀар шегьердин майдандал адан гуьмбет хкажна ва гьа майдандиз генералдин тӀвар гана.

== Пишкешар ==
Къуллугъ ийизвай чӀавуз Магьмуд Абилова къачунвай пишкешар:&lt;ref name=&quot;PODVIG&quot;&gt;[http://podvignaroda.mil.ru/ ОБД «Подвиг народа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303111331/http://podvignaroda.mil.ru/ |date=2021-03-03 }}&lt;/ref&gt;

* [[Ленинан Орден]];
* Вад [[Яру Пайдахдин орден]]ар — 14.02.1943, 10.1944, 3.11.1944, 10.02.1945,…
* 2-й дережадин [[Суворован Орден]] — 15.04.1945
* 2-й дережадин [[Кутузован Орден]] — 28.09.1943
* 2-й дережадин [[Богдан Хмелницкийдин орден]] — 29.05.1945
* [[«Яру Гъед» Орден]];
* [[Медаль «Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис»]] — 1938
* Муькуь медалар.
* [[Польшадин Халкьдин Республика|ПХР]]-дин ва [[АСШ]]-дин орденар;

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://sd250.narod.ru/text/abilov.html Абилов Махмуд Абдулрза оглу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515051423/http://sd250.narod.ru/text/abilov.html |date=2010-05-15 }}
* [http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 ''А.-М. Бабаев.'' Славный боевой путь генерала Махмуда Абилова (К 110-летию со дня рождения)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129020118/http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 |date=2014-11-29 }}

[[Категория:Советрин генерал-майорар]]
[[Категория:Ленинан Ордендин кавалерар]]
[[Категория:Яру Пайдахдин ордендин кавалерар]]
[[Категория:Лезги генералар]]
[[Категория:Лезгийрин дяведин кар ийидайбур]]</text>
      <sha1>itcnd86dm39ts3fhmr4p5t5kiu858pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>99304</id>
      <parentid>99303</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48605-83</username>
        <id>13166</id>
      </contributor>
      <comment>/* РикӀел хуьн патал */</comment>
      <origin>99304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15397" sha1="702nbcxac0xqcqiu08fuz7u5af2ar7r" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀвар              = Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва
 | ТӀварцӀин оригинал   = Абилов Магьмуд Абдулрзадин хва
 | Шикил            = Абилов_Махмуд-Абдул-Рза.jpg
 | Гьяркьуьвал           = 210px
 | Къул          = 
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = 
 | Хайи тарих    = {{Дидедиз дата|15|9|1898}}
 | Хайи чка   = [[Урусатдин Империя]], [[Бакудин губерния]], [[Къубадин уезд]], [[КӀурхуьр]] (гилан [[КцӀар район]])
 | Кьиникьин тарих      = {{Кьена дата|2|01|1972}}
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = {{ССРГдин пайдах}} [[СССР]]
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = [[ях кьушунар]]
 | Къуллугъдин йисар   = [[1920 йис|1920]] - [[1955 йис|1955]]
 | ТӀвар                = генерал-майор
 | Часть                = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер        = [[Советдинни-грузиядин дяве]], [[Ватандин ЧӀехи дяве]]
 | Пишкешарни премияяр     = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot; 
{{!}}{{Ленинан орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Суворован Орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Кутузован Орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Богдан Хмелницкийдин II дережадин орден}}{{!!}}{{Орден «Яру Гъед»}}{{!!}}{{Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис}}
{{!}}}
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул            = 
 | Викигьамбар        =
}}

'''Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва''' ([[1898 йис]]ан 15 сентябрь, [[КцӀар район]], [[КӀурхуьр]] — [[1972 йис]]) — [[Лезгияр|Лезги]] миллетдин векил тир генерал-майор (1945).

Генерал-майор Магьмуд Абилован тӀвар дуьньядин машгьур генералрин сиягьда гьатнава. [[Ватандин ЧӀехи дяве]]да дивизиядиз регьбервал гайи ада дявевилин тактикадиз гзаф цӀийивилер гъанай.

== Биография ==
Лезгийрин кьегьал хва Магьмуд Абдулрзадин хва Абилов [[1898 йис]]уз  Азербайжандин [[КцӀар район]]дин [[КӀурхуьр]]е дидедиз хьана. [[Ялама]] станциядал алай мектебда кӀелзавай, амма [[1915 йис]]уз адан дахдин ва [[1917 йис]]уз — дидедин кьиникьин себебдилай адавай мектеб куьтягьиз хьанач. Буба кьейидилай кьулухъ ам [[Ялама (станция)|Ялама]] ракьун — рекьин станциядал кӀвалахиз хьанвай.

== Дявевилин къуллугъдал ==
[[1920 йис]]уз [[Баку]]да Яру Кьушунрин жергейрик экечӀай Магьмуда уьмуьрдин эхирдалди ватандиз къуллугъна. [[1921 йис]]уз Бакуда дявевилин мектеб акьалтӀарай ам къуллугъ авун патал [[Урусат]]диз ракъурнай. Са вахтунда и алакьунар авай жегьил [[Нижний Новгород]]дин 17-й дивизиядин 49-й полкунин ротадин командирвиле тайинарнай, [[1922 йис]]алай М. Абилова Азербайжандин 77-й дивизияда къуллугъна. [[1929 йис|1929]]—[[1930 йис]]ара ам [[Тбилиси]] шегьердин дявевилин мектебдин курсант, анаг кӀелна куьтягьайла ротадин командир тир. [[1937]] уз Бакудиз хтай Магьмудаз [[Нахичеванский Жемшид Жафаркъули оглы|Жемшид Нахчиванский]], [[Мегьмандаров  Самедбег Садыгьбек оглы|Самедбег Мегьмандаров]], [[Али-Агъа Шихлинский Исмаил-Агъа оглы|Али-Агъа Шихлинский]] ва [[Везиров Гамбай Мамед оглы|Гамбай Везиров]] хьтин сейли военныйрихъ галаз санал кӀвалахун кьисмет хьана.

[[1938 йис]]уз вини дережадин офицервилин курс акьалтӀарай Магьмуд Абиловал Дальний Востокдин Дявевилин Округдин стрелковый корпусдин бригададин разведкадин частунин командирвал ихтибарна. И частуни [[Япон гьуьл]]уьн къерехда японрин [[самурай]]рихъ галаз женгера кьегьалвилер къалурна.

М. Абилова Ватандин ЧӀехи дяведин тарихдин зурба чинар кхьена. [[1939 йис|1939]]—[[1941 йис]]ара М. Абилов дивизиядин командирдин муьавин тайинарна. Инай ам кӀелун патал [[Москва]]диз, Яру Кьушундин Кьил Штабдин Академиядиз ракъурна. Академия акьалтӀарайла адаз Сибирдин Дявевилин Округдин 146-стрелковый бригададин командирвал тагькимарна. [[1942 йис|1942]]—[[1943 йис]]ара Лычково-Белый Бордин патав дяведиз гьазур хьайи адан бригадади душмандин сенгерар кьиляй-кьилди чукӀурна, фашистриз [[Ленинград]]диз гьахьдай мумкинвал ганач. Идалай гуъгъуьниз М. Абилова [[Калуга]] шегьерда 146-й бригададин бинедал алаз 70-й дивизия туькӀуьрна ва Москва хуьн патал кьиле фейи женгера иштиракна. Адан дивизияди 300-елай гзаф хуьрерни шегьерар фашистрин пацукай хкудна. Десна вацӀун кьерел кьиле фейи къати женгера полковник М. Абилова кьегьялвилинни тешкилвилин чешне къалурна. [[1944 йис]]ан мартдилай ада 70-й дивизиядиз регьбервал гана ва гуьгъуьнлай ам II Белорусиядин Фронтдин 250-й Бобруйск дивизиядин командирвиле тайинарна. Адан регьбервилик кваз и дивизия [[1944 йис]]ан 22 июндиз фашистрин «Меркез» группировка чукӀурун патал къати женгерив эгечӀна. Дивизияди Белорусиядин вишералди шегьерар ва хуьрер душмандикай азад авуна. Польшадин сергьятар элячӀна, инай фашистар чукурдалай гуьгъуьниз дивизия [[РагъэкъечӀдай Пруссия]]диз гьахьна.

[[1945 йис]]ан 20 апрелдиз СССР-дин Халкь Комиссаррин Советдин къарардалди М. Абиловаз генерал-майордин чин гана. Гьа йисан [[7 май]]диз М. Абилован кьушунди Эльба вацӀун къерехар фашистрикай михьна ва адан яракьвилин къуватар союзникрин кьушунрихъ галаз гьалтна. Германиядин [[Бранденбург]] шегьерда кьиле фейи дяведа къалурай кьегьалвилерай генерал-майор М. Абилов Америкадин «Легион-оф-мерит» ордендиз лайихвилер аваз хьана. Америкадин Президент [[Гарри Трумен]]а Магьмудаз ракъурай чар дуьньядин басмадин органри сад лагьай чинра басма авуна.

«Лацу кӀвал», Вашингтон:

&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding:3px 15px 3px 15px; border:thin solid #e0e0e0&quot;&gt; [[Файл:Aquote1.png|30px|&quot;|link=]] Яру Кьушундин 250-й дивизиядин командир, генерал-майор Магьмуд Абилова [[1943 йис]]ан августдилай [[1945 йис]]ан майдал кьван кьиле фейи женгера ва чуьлда дяведин везифаяр кьилиз акъудун патал гьерекатар алакъаламишунин карда лугьуз тежедай хьтин чӀехи алакьунар къалурна. Адан регьбервилик квай дивизияди Десна вацӀал вегьена ва муькуь йисуз Нарев вацӀун рагъакӀидай кьер кьуна. Идалай кьулухъ ада РагъэкъечӀдай Пруссия галайнихъ гьерекат авуна, душмандин чӀехи группаяр барбатӀна, Берлиндив агакьна. Ам даим вичин дивизиядин кӀвенкӀве хьана ва рагъакӀидай патан иттифакърихъ галаз гъалибвилин гьалтун гьазурайбурукай сад хьана. Генерал Абилован кьегьалвилери ва къалурай гьунарри Европада санал операцияр тухунин кардик чӀехи пай кутуна. [[АСШ]]-дин Президент [[Гарри Трумен|Гьарри Трумен]]. [[Файл:Aquote2.png|30px|&quot;|link=]]&lt;/blockquote&gt;

[[1946 йис]]ан июлдиз Советрин Яракьвилин Къуватрин кьадар тӀимиларунихъ галаз алакъалу яз маса дивизияр хьиз Бобруйск дивизияни чукӀурна. М. Абилова Белорусиядин Дявевилин Округдин 96-й бригададин командирдин заместителвиле, гуъгъуьнлай 28-й Армиядин 41-й корпусдин командирдин заместителвиле къуллугъ авуна.

[[1951 йис]]уз генерал-майор М. Абилов Ворошилован тӀварунихъ галай Дявевилин Академиядиз ракъурна. [[1954 йис]]уз инаг акьалтӀарай ам 216-й дивизиядин командирвиле тайинарна. [[1955 йис]]ан 13 декабрьдиз Хуьнуьхин министерстводин къарардив отставкадиз экъечӀнай Магьмуд Абилова вичин уьмуьрдин эхирдалди жегьил несил ватанпересвилин руьгьда тербия авунин карда иштиракна. Ватандиз ва халкьдиз къуллугъ авунин рекьяй чешне къалурай М. Абилов Ленинан ордендиз, вад «Яру Пайдах» ордендиз, II дережадин Суворован ва II дережадин Кутузован орденриз, Богдан Хмелницкийдин ордендиз, «Яру Гъед» ордендиз, Польша Республикадин «Виртути-Миллитари» ордендиз ва гзаф медалриз лайихвилер аваз хьанай.

М. Абилов [[1972 йис]]ан 2 январдиз рагьметдиз фена. Ам [[Баку]]дин «Фехри Хиябанда» кучукна.

== РикӀел хуьн патал ==
[[1998 йис]]уз Азербайжанан Республикадин президент Гьейдар Алиева генерал-майор Магьмуд Абилован 100 — йисан юбилей гегьеншдиз къейд ийин петела фарман гана ва къейд авуна. КцӀар шегьердин майдандал адан гуьмбет хкажна ва гьа майдандиз генералдин тӀвар гана.

== Пишкешар ==
Къуллугъ ийизвай чӀавуз Магьмуд Абилова къачунвай пишкешар:&lt;ref name=&quot;PODVIG&quot;&gt;[http://podvignaroda.mil.ru/ ОБД «Подвиг народа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303111331/http://podvignaroda.mil.ru/ |date=2021-03-03 }}&lt;/ref&gt;

* [[Ленинан Орден]];
* Вад [[Яру Пайдахдин орден]]ар — 14.02.1943, 10.1944, 3.11.1944, 10.02.1945,…
* 2-й дережадин [[Суворован Орден]] — 15.04.1945
* 2-й дережадин [[Кутузован Орден]] — 28.09.1943
* 2-й дережадин [[Богдан Хмелницкийдин орден]] — 29.05.1945
* [[«Яру Гъед» Орден]];
* [[Медаль «Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис»]] — 1938
* Муькуь медалар.
* [[Польшадин Халкьдин Республика|ПХР]]-дин ва [[АСШ]]-дин орденар;

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://sd250.narod.ru/text/abilov.html Абилов Махмуд Абдулрза оглу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515051423/http://sd250.narod.ru/text/abilov.html |date=2010-05-15 }}
* [http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 ''А.-М. Бабаев.'' Славный боевой путь генерала Махмуда Абилова (К 110-летию со дня рождения)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129020118/http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 |date=2014-11-29 }}

[[Категория:Советрин генерал-майорар]]
[[Категория:Ленинан Ордендин кавалерар]]
[[Категория:Яру Пайдахдин ордендин кавалерар]]
[[Категория:Лезги генералар]]
[[Категория:Лезгийрин дяведин кар ийидайбур]]</text>
      <sha1>702nbcxac0xqcqiu08fuz7u5af2ar7r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>99305</id>
      <parentid>99304</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:49:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48605-83</username>
        <id>13166</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>99305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15478" sha1="86h3xmftb14sj4czsds9uqqch3tv6q2" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀвар              = Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва
 | ТӀварцӀин оригинал   = Абилов Магьмуд Абдулрзадин хва
 | Шикил            = Абилов_Махмуд-Абдул-Рза.jpg
 | Гьяркьуьвал           = 210px
 | Къул          = 
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = 
 | Хайи тарих    = {{Дидедиз дата|15|9|1898}}
 | Хайи чка   = [[Урусатдин Империя]], [[Бакудин губерния]], [[Къубадин уезд]], [[КӀурхуьр]] (гилан [[КцӀар район]])
 | Кьиникьин тарих      = {{Кьена дата|2|01|1972}}
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = {{ССРГдин пайдах}} [[СССР]]
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = [[ях кьушунар]]
 | Къуллугъдин йисар   = [[1920 йис|1920]] - [[1955 йис|1955]]
 | ТӀвар                = генерал-майор
 | Часть                = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер        = [[Советдинни-грузиядин дяве]], [[Ватандин ЧӀехи дяве]]
 | Пишкешарни премияяр     = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot; 
{{!}}{{Ленинан орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Суворован Орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Кутузован Орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Богдан Хмелницкийдин II дережадин орден}}{{!!}}{{Орден «Яру Гъед»}}{{!!}}{{Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис}}
{{!}}}
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул            = 
 | Викигьамбар        =
}}

'''Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва''' ([[1898 йис]]ан 15 сентябрь, [[КцӀар район]], [[КӀурхуьр]] — [[1972 йис]]) — совет – Азербайжандин гьарб ва сияси хадим. [[Лезгияр|Лезги]] миллетдин векил тир генерал-майор (1945).

Генерал-майор Магьмуд Абилован тӀвар дуьньядин машгьур генералрин сиягьда гьатнава. [[Ватандин ЧӀехи дяве]]да дивизиядиз регьбервал гайи ада дявевилин тактикадиз гзаф цӀийивилер гъанай.

== Биография ==
Лезгийрин кьегьал хва Магьмуд Абдулрзадин хва Абилов [[1898 йис]]уз  Азербайжандин [[КцӀар район]]дин [[КӀурхуьр]]е дидедиз хьана. [[Ялама]] станциядал алай мектебда кӀелзавай, амма [[1915 йис]]уз адан дахдин ва [[1917 йис]]уз — дидедин кьиникьин себебдилай адавай мектеб куьтягьиз хьанач. Буба кьейидилай кьулухъ ам [[Ялама (станция)|Ялама]] ракьун — рекьин станциядал кӀвалахиз хьанвай.

== Дявевилин къуллугъдал ==
[[1920 йис]]уз [[Баку]]да Яру Кьушунрин жергейрик экечӀай Магьмуда уьмуьрдин эхирдалди ватандиз къуллугъна. [[1921 йис]]уз Бакуда дявевилин мектеб акьалтӀарай ам къуллугъ авун патал [[Урусат]]диз ракъурнай. Са вахтунда и алакьунар авай жегьил [[Нижний Новгород]]дин 17-й дивизиядин 49-й полкунин ротадин командирвиле тайинарнай, [[1922 йис]]алай М. Абилова Азербайжандин 77-й дивизияда къуллугъна. [[1929 йис|1929]]—[[1930 йис]]ара ам [[Тбилиси]] шегьердин дявевилин мектебдин курсант, анаг кӀелна куьтягьайла ротадин командир тир. [[1937]] уз Бакудиз хтай Магьмудаз [[Нахичеванский Жемшид Жафаркъули оглы|Жемшид Нахчиванский]], [[Мегьмандаров  Самедбег Садыгьбек оглы|Самедбег Мегьмандаров]], [[Али-Агъа Шихлинский Исмаил-Агъа оглы|Али-Агъа Шихлинский]] ва [[Везиров Гамбай Мамед оглы|Гамбай Везиров]] хьтин сейли военныйрихъ галаз санал кӀвалахун кьисмет хьана.

[[1938 йис]]уз вини дережадин офицервилин курс акьалтӀарай Магьмуд Абиловал Дальний Востокдин Дявевилин Округдин стрелковый корпусдин бригададин разведкадин частунин командирвал ихтибарна. И частуни [[Япон гьуьл]]уьн къерехда японрин [[самурай]]рихъ галаз женгера кьегьалвилер къалурна.

М. Абилова Ватандин ЧӀехи дяведин тарихдин зурба чинар кхьена. [[1939 йис|1939]]—[[1941 йис]]ара М. Абилов дивизиядин командирдин муьавин тайинарна. Инай ам кӀелун патал [[Москва]]диз, Яру Кьушундин Кьил Штабдин Академиядиз ракъурна. Академия акьалтӀарайла адаз Сибирдин Дявевилин Округдин 146-стрелковый бригададин командирвал тагькимарна. [[1942 йис|1942]]—[[1943 йис]]ара Лычково-Белый Бордин патав дяведиз гьазур хьайи адан бригадади душмандин сенгерар кьиляй-кьилди чукӀурна, фашистриз [[Ленинград]]диз гьахьдай мумкинвал ганач. Идалай гуъгъуьниз М. Абилова [[Калуга]] шегьерда 146-й бригададин бинедал алаз 70-й дивизия туькӀуьрна ва Москва хуьн патал кьиле фейи женгера иштиракна. Адан дивизияди 300-елай гзаф хуьрерни шегьерар фашистрин пацукай хкудна. Десна вацӀун кьерел кьиле фейи къати женгера полковник М. Абилова кьегьялвилинни тешкилвилин чешне къалурна. [[1944 йис]]ан мартдилай ада 70-й дивизиядиз регьбервал гана ва гуьгъуьнлай ам II Белорусиядин Фронтдин 250-й Бобруйск дивизиядин командирвиле тайинарна. Адан регьбервилик кваз и дивизия [[1944 йис]]ан 22 июндиз фашистрин «Меркез» группировка чукӀурун патал къати женгерив эгечӀна. Дивизияди Белорусиядин вишералди шегьерар ва хуьрер душмандикай азад авуна. Польшадин сергьятар элячӀна, инай фашистар чукурдалай гуьгъуьниз дивизия [[РагъэкъечӀдай Пруссия]]диз гьахьна.

[[1945 йис]]ан 20 апрелдиз СССР-дин Халкь Комиссаррин Советдин къарардалди М. Абиловаз генерал-майордин чин гана. Гьа йисан [[7 май]]диз М. Абилован кьушунди Эльба вацӀун къерехар фашистрикай михьна ва адан яракьвилин къуватар союзникрин кьушунрихъ галаз гьалтна. Германиядин [[Бранденбург]] шегьерда кьиле фейи дяведа къалурай кьегьалвилерай генерал-майор М. Абилов Америкадин «Легион-оф-мерит» ордендиз лайихвилер аваз хьана. Америкадин Президент [[Гарри Трумен]]а Магьмудаз ракъурай чар дуьньядин басмадин органри сад лагьай чинра басма авуна.

«Лацу кӀвал», Вашингтон:

&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding:3px 15px 3px 15px; border:thin solid #e0e0e0&quot;&gt; [[Файл:Aquote1.png|30px|&quot;|link=]] Яру Кьушундин 250-й дивизиядин командир, генерал-майор Магьмуд Абилова [[1943 йис]]ан августдилай [[1945 йис]]ан майдал кьван кьиле фейи женгера ва чуьлда дяведин везифаяр кьилиз акъудун патал гьерекатар алакъаламишунин карда лугьуз тежедай хьтин чӀехи алакьунар къалурна. Адан регьбервилик квай дивизияди Десна вацӀал вегьена ва муькуь йисуз Нарев вацӀун рагъакӀидай кьер кьуна. Идалай кьулухъ ада РагъэкъечӀдай Пруссия галайнихъ гьерекат авуна, душмандин чӀехи группаяр барбатӀна, Берлиндив агакьна. Ам даим вичин дивизиядин кӀвенкӀве хьана ва рагъакӀидай патан иттифакърихъ галаз гъалибвилин гьалтун гьазурайбурукай сад хьана. Генерал Абилован кьегьалвилери ва къалурай гьунарри Европада санал операцияр тухунин кардик чӀехи пай кутуна. [[АСШ]]-дин Президент [[Гарри Трумен|Гьарри Трумен]]. [[Файл:Aquote2.png|30px|&quot;|link=]]&lt;/blockquote&gt;

[[1946 йис]]ан июлдиз Советрин Яракьвилин Къуватрин кьадар тӀимиларунихъ галаз алакъалу яз маса дивизияр хьиз Бобруйск дивизияни чукӀурна. М. Абилова Белорусиядин Дявевилин Округдин 96-й бригададин командирдин заместителвиле, гуъгъуьнлай 28-й Армиядин 41-й корпусдин командирдин заместителвиле къуллугъ авуна.

[[1951 йис]]уз генерал-майор М. Абилов Ворошилован тӀварунихъ галай Дявевилин Академиядиз ракъурна. [[1954 йис]]уз инаг акьалтӀарай ам 216-й дивизиядин командирвиле тайинарна. [[1955 йис]]ан 13 декабрьдиз Хуьнуьхин министерстводин къарардив отставкадиз экъечӀнай Магьмуд Абилова вичин уьмуьрдин эхирдалди жегьил несил ватанпересвилин руьгьда тербия авунин карда иштиракна. Ватандиз ва халкьдиз къуллугъ авунин рекьяй чешне къалурай М. Абилов Ленинан ордендиз, вад «Яру Пайдах» ордендиз, II дережадин Суворован ва II дережадин Кутузован орденриз, Богдан Хмелницкийдин ордендиз, «Яру Гъед» ордендиз, Польша Республикадин «Виртути-Миллитари» ордендиз ва гзаф медалриз лайихвилер аваз хьанай.

М. Абилов [[1972 йис]]ан 2 январдиз рагьметдиз фена. Ам [[Баку]]дин «Фехри Хиябанда» кучукна.

== РикӀел хуьн патал ==
[[1998 йис]]уз Азербайжанан Республикадин президент Гьейдар Алиева генерал-майор Магьмуд Абилован 100 — йисан юбилей гегьеншдиз къейд ийин петела фарман гана ва къейд авуна. КцӀар шегьердин майдандал адан гуьмбет хкажна ва гьа майдандиз генералдин тӀвар гана.

== Пишкешар ==
Къуллугъ ийизвай чӀавуз Магьмуд Абилова къачунвай пишкешар:&lt;ref name=&quot;PODVIG&quot;&gt;[http://podvignaroda.mil.ru/ ОБД «Подвиг народа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303111331/http://podvignaroda.mil.ru/ |date=2021-03-03 }}&lt;/ref&gt;

* [[Ленинан Орден]];
* Вад [[Яру Пайдахдин орден]]ар — 14.02.1943, 10.1944, 3.11.1944, 10.02.1945,…
* 2-й дережадин [[Суворован Орден]] — 15.04.1945
* 2-й дережадин [[Кутузован Орден]] — 28.09.1943
* 2-й дережадин [[Богдан Хмелницкийдин орден]] — 29.05.1945
* [[«Яру Гъед» Орден]];
* [[Медаль «Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис»]] — 1938
* Муькуь медалар.
* [[Польшадин Халкьдин Республика|ПХР]]-дин ва [[АСШ]]-дин орденар;

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://sd250.narod.ru/text/abilov.html Абилов Махмуд Абдулрза оглу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515051423/http://sd250.narod.ru/text/abilov.html |date=2010-05-15 }}
* [http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 ''А.-М. Бабаев.'' Славный боевой путь генерала Махмуда Абилова (К 110-летию со дня рождения)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129020118/http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 |date=2014-11-29 }}

[[Категория:Советрин генерал-майорар]]
[[Категория:Ленинан Ордендин кавалерар]]
[[Категория:Яру Пайдахдин ордендин кавалерар]]
[[Категория:Лезги генералар]]
[[Категория:Лезгийрин дяведин кар ийидайбур]]</text>
      <sha1>86h3xmftb14sj4czsds9uqqch3tv6q2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>99306</id>
      <parentid>99305</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48605-83</username>
        <id>13166</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>99306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15531" sha1="jjq1hymbyydgpy1k2nmrrtua31vi0q9" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀвар              = Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва
 | ТӀварцӀин оригинал   = Абилов Магьмуд Абдулрзадин хва
 | Шикил            = Абилов_Махмуд-Абдул-Рза.jpg
 | Гьяркьуьвал           = 210px
 | Къул          = 
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = 
 | Хайи тарих    = {{Дидедиз дата|15|9|1898}}
 | Хайи чка   = [[Урусатдин Империя]], [[Бакудин губерния]], [[Къубадин уезд]], [[КӀурхуьр]] (гилан [[КцӀар район]])
 | Кьиникьин тарих      = {{Кьена дата|2|01|1972}}
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = {{ССРГдин пайдах}} [[СССР]]
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = [[ях кьушунар]]
 | Къуллугъдин йисар   = [[1920 йис|1920]] - [[1955 йис|1955]]
 | ТӀвар                = генерал-майор
 | Часть                = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер        = [[Советдинни-грузиядин дяве]], [[Ватандин ЧӀехи дяве]]
 | Пишкешарни премияяр     = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot; 
{{!}}{{Ленинан орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Суворован Орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Кутузован Орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Богдан Хмелницкийдин II дережадин орден}}{{!!}}{{Орден «Яру Гъед»}}{{!!}}{{Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис}}
{{!}}}
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул            = 
 | Викигьамбар        =
}}

'''Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва''' ([[1898 йис]]ан 15 сентябрь, Азербайжан, [[КцӀар район]], [[КӀурхуьр]] — [[1972 йис]] Азербайжан, Баку) — совет – Азербайжандин гьарб ва сияси хадим. [[Лезгияр|Лезги]] миллетдин векил тир генерал-майор (1945).

Генерал-майор Магьмуд Абилован тӀвар дуьньядин машгьур генералрин сиягьда гьатнава. [[Ватандин ЧӀехи дяве]]да дивизиядиз регьбервал гайи ада дявевилин тактикадиз гзаф цӀийивилер гъанай.

== Биография ==
Лезгийрин кьегьал хва Магьмуд Абдулрзадин хва Абилов [[1898 йис]]уз  Азербайжандин [[КцӀар район]]дин [[КӀурхуьр]]е дидедиз хьана. [[Ялама]] станциядал алай мектебда кӀелзавай, амма [[1915 йис]]уз адан дахдин ва [[1917 йис]]уз — дидедин кьиникьин себебдилай адавай мектеб куьтягьиз хьанач. Буба кьейидилай кьулухъ ам [[Ялама (станция)|Ялама]] ракьун — рекьин станциядал кӀвалахиз хьанвай.

== Дявевилин къуллугъдал ==
[[1920 йис]]уз [[Баку]]да Яру Кьушунрин жергейрик экечӀай Магьмуда уьмуьрдин эхирдалди ватандиз къуллугъна. [[1921 йис]]уз Бакуда дявевилин мектеб акьалтӀарай ам къуллугъ авун патал [[Урусат]]диз ракъурнай. Са вахтунда и алакьунар авай жегьил [[Нижний Новгород]]дин 17-й дивизиядин 49-й полкунин ротадин командирвиле тайинарнай, [[1922 йис]]алай М. Абилова Азербайжандин 77-й дивизияда къуллугъна. [[1929 йис|1929]]—[[1930 йис]]ара ам [[Тбилиси]] шегьердин дявевилин мектебдин курсант, анаг кӀелна куьтягьайла ротадин командир тир. [[1937]] уз Бакудиз хтай Магьмудаз [[Нахичеванский Жемшид Жафаркъули оглы|Жемшид Нахчиванский]], [[Мегьмандаров  Самедбег Садыгьбек оглы|Самедбег Мегьмандаров]], [[Али-Агъа Шихлинский Исмаил-Агъа оглы|Али-Агъа Шихлинский]] ва [[Везиров Гамбай Мамед оглы|Гамбай Везиров]] хьтин сейли военныйрихъ галаз санал кӀвалахун кьисмет хьана.

[[1938 йис]]уз вини дережадин офицервилин курс акьалтӀарай Магьмуд Абиловал Дальний Востокдин Дявевилин Округдин стрелковый корпусдин бригададин разведкадин частунин командирвал ихтибарна. И частуни [[Япон гьуьл]]уьн къерехда японрин [[самурай]]рихъ галаз женгера кьегьалвилер къалурна.

М. Абилова Ватандин ЧӀехи дяведин тарихдин зурба чинар кхьена. [[1939 йис|1939]]—[[1941 йис]]ара М. Абилов дивизиядин командирдин муьавин тайинарна. Инай ам кӀелун патал [[Москва]]диз, Яру Кьушундин Кьил Штабдин Академиядиз ракъурна. Академия акьалтӀарайла адаз Сибирдин Дявевилин Округдин 146-стрелковый бригададин командирвал тагькимарна. [[1942 йис|1942]]—[[1943 йис]]ара Лычково-Белый Бордин патав дяведиз гьазур хьайи адан бригадади душмандин сенгерар кьиляй-кьилди чукӀурна, фашистриз [[Ленинград]]диз гьахьдай мумкинвал ганач. Идалай гуъгъуьниз М. Абилова [[Калуга]] шегьерда 146-й бригададин бинедал алаз 70-й дивизия туькӀуьрна ва Москва хуьн патал кьиле фейи женгера иштиракна. Адан дивизияди 300-елай гзаф хуьрерни шегьерар фашистрин пацукай хкудна. Десна вацӀун кьерел кьиле фейи къати женгера полковник М. Абилова кьегьялвилинни тешкилвилин чешне къалурна. [[1944 йис]]ан мартдилай ада 70-й дивизиядиз регьбервал гана ва гуьгъуьнлай ам II Белорусиядин Фронтдин 250-й Бобруйск дивизиядин командирвиле тайинарна. Адан регьбервилик кваз и дивизия [[1944 йис]]ан 22 июндиз фашистрин «Меркез» группировка чукӀурун патал къати женгерив эгечӀна. Дивизияди Белорусиядин вишералди шегьерар ва хуьрер душмандикай азад авуна. Польшадин сергьятар элячӀна, инай фашистар чукурдалай гуьгъуьниз дивизия [[РагъэкъечӀдай Пруссия]]диз гьахьна.

[[1945 йис]]ан 20 апрелдиз СССР-дин Халкь Комиссаррин Советдин къарардалди М. Абиловаз генерал-майордин чин гана. Гьа йисан [[7 май]]диз М. Абилован кьушунди Эльба вацӀун къерехар фашистрикай михьна ва адан яракьвилин къуватар союзникрин кьушунрихъ галаз гьалтна. Германиядин [[Бранденбург]] шегьерда кьиле фейи дяведа къалурай кьегьалвилерай генерал-майор М. Абилов Америкадин «Легион-оф-мерит» ордендиз лайихвилер аваз хьана. Америкадин Президент [[Гарри Трумен]]а Магьмудаз ракъурай чар дуьньядин басмадин органри сад лагьай чинра басма авуна.

«Лацу кӀвал», Вашингтон:

&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding:3px 15px 3px 15px; border:thin solid #e0e0e0&quot;&gt; [[Файл:Aquote1.png|30px|&quot;|link=]] Яру Кьушундин 250-й дивизиядин командир, генерал-майор Магьмуд Абилова [[1943 йис]]ан августдилай [[1945 йис]]ан майдал кьван кьиле фейи женгера ва чуьлда дяведин везифаяр кьилиз акъудун патал гьерекатар алакъаламишунин карда лугьуз тежедай хьтин чӀехи алакьунар къалурна. Адан регьбервилик квай дивизияди Десна вацӀал вегьена ва муькуь йисуз Нарев вацӀун рагъакӀидай кьер кьуна. Идалай кьулухъ ада РагъэкъечӀдай Пруссия галайнихъ гьерекат авуна, душмандин чӀехи группаяр барбатӀна, Берлиндив агакьна. Ам даим вичин дивизиядин кӀвенкӀве хьана ва рагъакӀидай патан иттифакърихъ галаз гъалибвилин гьалтун гьазурайбурукай сад хьана. Генерал Абилован кьегьалвилери ва къалурай гьунарри Европада санал операцияр тухунин кардик чӀехи пай кутуна. [[АСШ]]-дин Президент [[Гарри Трумен|Гьарри Трумен]]. [[Файл:Aquote2.png|30px|&quot;|link=]]&lt;/blockquote&gt;

[[1946 йис]]ан июлдиз Советрин Яракьвилин Къуватрин кьадар тӀимиларунихъ галаз алакъалу яз маса дивизияр хьиз Бобруйск дивизияни чукӀурна. М. Абилова Белорусиядин Дявевилин Округдин 96-й бригададин командирдин заместителвиле, гуъгъуьнлай 28-й Армиядин 41-й корпусдин командирдин заместителвиле къуллугъ авуна.

[[1951 йис]]уз генерал-майор М. Абилов Ворошилован тӀварунихъ галай Дявевилин Академиядиз ракъурна. [[1954 йис]]уз инаг акьалтӀарай ам 216-й дивизиядин командирвиле тайинарна. [[1955 йис]]ан 13 декабрьдиз Хуьнуьхин министерстводин къарардив отставкадиз экъечӀнай Магьмуд Абилова вичин уьмуьрдин эхирдалди жегьил несил ватанпересвилин руьгьда тербия авунин карда иштиракна. Ватандиз ва халкьдиз къуллугъ авунин рекьяй чешне къалурай М. Абилов Ленинан ордендиз, вад «Яру Пайдах» ордендиз, II дережадин Суворован ва II дережадин Кутузован орденриз, Богдан Хмелницкийдин ордендиз, «Яру Гъед» ордендиз, Польша Республикадин «Виртути-Миллитари» ордендиз ва гзаф медалриз лайихвилер аваз хьанай.

М. Абилов [[1972 йис]]ан 2 январдиз рагьметдиз фена. Ам [[Баку]]дин «Фехри Хиябанда» кучукна.

== РикӀел хуьн патал ==
[[1998 йис]]уз Азербайжанан Республикадин президент Гьейдар Алиева генерал-майор Магьмуд Абилован 100 — йисан юбилей гегьеншдиз къейд ийин петела фарман гана ва къейд авуна. КцӀар шегьердин майдандал адан гуьмбет хкажна ва гьа майдандиз генералдин тӀвар гана.

== Пишкешар ==
Къуллугъ ийизвай чӀавуз Магьмуд Абилова къачунвай пишкешар:&lt;ref name=&quot;PODVIG&quot;&gt;[http://podvignaroda.mil.ru/ ОБД «Подвиг народа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303111331/http://podvignaroda.mil.ru/ |date=2021-03-03 }}&lt;/ref&gt;

* [[Ленинан Орден]];
* Вад [[Яру Пайдахдин орден]]ар — 14.02.1943, 10.1944, 3.11.1944, 10.02.1945,…
* 2-й дережадин [[Суворован Орден]] — 15.04.1945
* 2-й дережадин [[Кутузован Орден]] — 28.09.1943
* 2-й дережадин [[Богдан Хмелницкийдин орден]] — 29.05.1945
* [[«Яру Гъед» Орден]];
* [[Медаль «Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис»]] — 1938
* Муькуь медалар.
* [[Польшадин Халкьдин Республика|ПХР]]-дин ва [[АСШ]]-дин орденар;

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://sd250.narod.ru/text/abilov.html Абилов Махмуд Абдулрза оглу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515051423/http://sd250.narod.ru/text/abilov.html |date=2010-05-15 }}
* [http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 ''А.-М. Бабаев.'' Славный боевой путь генерала Махмуда Абилова (К 110-летию со дня рождения)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129020118/http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 |date=2014-11-29 }}

[[Категория:Советрин генерал-майорар]]
[[Категория:Ленинан Ордендин кавалерар]]
[[Категория:Яру Пайдахдин ордендин кавалерар]]
[[Категория:Лезги генералар]]
[[Категория:Лезгийрин дяведин кар ийидайбур]]</text>
      <sha1>jjq1hymbyydgpy1k2nmrrtua31vi0q9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>99307</id>
      <parentid>99306</parentid>
      <timestamp>2026-09-08T07:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48605-83</username>
        <id>13166</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>99307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15401" sha1="an765r2lc2rb0kb1liufdgzjs79lazr" xml:space="preserve">{{Дяведин кӀвалахдар
 | ТӀварцӀин оригинал   = Абилов Магьмуд Абдулрзадин хва
 | Шикил            = Абилов_Махмуд-Абдул-Рза.jpg
 | Гьяркьуьвал           = 210px
 | Хайила ганвай тӀвар = 
 | ЛакӀабар        = 
 | Хайи тарих    = {{Дидедиз дата|15|9|1898}}
 | Хайи чка   = [[Урусат Чарвал]], [[Азербайжан]], [[Къубадин къеза]], [[КӀурхуьр]] (гилан [[КцӀар район]])
 | Кьиникьин тарих      = {{Кьена дата|2|01|1972}}
 | Кьиникьин чка     = 
 | Гражданвал      = {{ССРГдин пайдах}} [[СССР]]
 | Дах                = 
 | Диде               = 
 | Гъуьл              = 
 | Паб                = 
 | Аялар              = 
 | Кьушунрин жуьре    = [[ях кьушунар]]
 | Къуллугъдин йисар   = [[1920 йис|1920]] - [[1955 йис|1955]]
 | ТӀвар                = генерал-майор
 | Часть                = 
 | Регьбервалзавай      = 
 | Къуллугъ             = 
 | Дявеяр/женгер        = [[Советдинни-грузиядин дяве]], [[Ватандин ЧӀехи дяве]]
 | Пишкешарни премияяр     = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot; 
{{!}}{{Ленинан орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{Яру Пайдахдин орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Суворован Орден}}{{!!}}{{2-й дережадин Кутузован Орден}}
{{!}}-
{{!}}{{Богдан Хмелницкийдин II дережадин орден}}{{!!}}{{Орден «Яру Гъед»}}{{!!}}{{Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис}}
{{!}}}
 | Алакъаяр           =
 | Отставкада         =
 | Сайт             = 
 | Къул            = 
 | Викигьамбар        =
}}

'''Абилрин Магьмуд Абдулрзадин хва''' ([[1898 йис]]ан 15 сентябрь, Азербайжан, [[КцӀар район]], [[КӀурхуьр]] — [[1972 йис]] Азербайжан, Баку) — совет – Азербайжандин гьарб ва сияси хадим. [[Лезгияр|Лезги]] миллетдин векил тир генерал-майор (1945).

Генерал-майор Магьмуд Абилован тӀвар дуьньядин машгьур генералрин сиягьда гьатнава. [[Ватандин ЧӀехи дяве]]да дивизиядиз регьбервал гайи ада дявевилин тактикадиз гзаф цӀийивилер гъанай.

== Биография ==
Лезгийрин кьегьал хва Магьмуд Абдулрзадин хва Абилов [[1898 йис]]уз  Азербайжандин [[КцӀар район]]дин [[КӀурхуьр]]е дидедиз хьана. [[Ялама]] станциядал алай мектебда кӀелзавай, амма [[1915 йис]]уз адан дахдин ва [[1917 йис]]уз — дидедин кьиникьин себебдилай адавай мектеб куьтягьиз хьанач. Буба кьейидилай кьулухъ ам [[Ялама (станция)|Ялама]] ракьун — рекьин станциядал кӀвалахиз хьанвай.

== Дявевилин къуллугъдал ==
[[1920 йис]]уз [[Баку]]да Яру Кьушунрин жергейрик экечӀай Магьмуда уьмуьрдин эхирдалди ватандиз къуллугъна. [[1921 йис]]уз Бакуда дявевилин мектеб акьалтӀарай ам къуллугъ авун патал [[Урусат]]диз ракъурнай. Са вахтунда и алакьунар авай жегьил [[Нижний Новгород]]дин 17-й дивизиядин 49-й полкунин ротадин командирвиле тайинарнай, [[1922 йис]]алай М. Абилова Азербайжандин 77-й дивизияда къуллугъна. [[1929 йис|1929]]—[[1930 йис]]ара ам [[Тбилиси]] шегьердин дявевилин мектебдин курсант, анаг кӀелна куьтягьайла ротадин командир тир. [[1937]] уз Бакудиз хтай Магьмудаз [[Нахичеванский Жемшид Жафаркъули оглы|Жемшид Нахчиванский]], [[Мегьмандаров  Самедбег Садыгьбек оглы|Самедбег Мегьмандаров]], [[Али-Агъа Шихлинский Исмаил-Агъа оглы|Али-Агъа Шихлинский]] ва [[Везиров Гамбай Мамед оглы|Гамбай Везиров]] хьтин сейли военныйрихъ галаз санал кӀвалахун кьисмет хьана.

[[1938 йис]]уз вини дережадин офицервилин курс акьалтӀарай Магьмуд Абиловал Дальний Востокдин Дявевилин Округдин стрелковый корпусдин бригададин разведкадин частунин командирвал ихтибарна. И частуни [[Япон гьуьл]]уьн къерехда японрин [[самурай]]рихъ галаз женгера кьегьалвилер къалурна.

М. Абилова Ватандин ЧӀехи дяведин тарихдин зурба чинар кхьена. [[1939 йис|1939]]—[[1941 йис]]ара М. Абилов дивизиядин командирдин муьавин тайинарна. Инай ам кӀелун патал [[Москва]]диз, Яру Кьушундин Кьил Штабдин Академиядиз ракъурна. Академия акьалтӀарайла адаз Сибирдин Дявевилин Округдин 146-стрелковый бригададин командирвал тагькимарна. [[1942 йис|1942]]—[[1943 йис]]ара Лычково-Белый Бордин патав дяведиз гьазур хьайи адан бригадади душмандин сенгерар кьиляй-кьилди чукӀурна, фашистриз [[Ленинград]]диз гьахьдай мумкинвал ганач. Идалай гуъгъуьниз М. Абилова [[Калуга]] шегьерда 146-й бригададин бинедал алаз 70-й дивизия туькӀуьрна ва Москва хуьн патал кьиле фейи женгера иштиракна. Адан дивизияди 300-елай гзаф хуьрерни шегьерар фашистрин пацукай хкудна. Десна вацӀун кьерел кьиле фейи къати женгера полковник М. Абилова кьегьялвилинни тешкилвилин чешне къалурна. [[1944 йис]]ан мартдилай ада 70-й дивизиядиз регьбервал гана ва гуьгъуьнлай ам II Белорусиядин Фронтдин 250-й Бобруйск дивизиядин командирвиле тайинарна. Адан регьбервилик кваз и дивизия [[1944 йис]]ан 22 июндиз фашистрин «Меркез» группировка чукӀурун патал къати женгерив эгечӀна. Дивизияди Белорусиядин вишералди шегьерар ва хуьрер душмандикай азад авуна. Польшадин сергьятар элячӀна, инай фашистар чукурдалай гуьгъуьниз дивизия [[РагъэкъечӀдай Пруссия]]диз гьахьна.

[[1945 йис]]ан 20 апрелдиз СССР-дин Халкь Комиссаррин Советдин къарардалди М. Абиловаз генерал-майордин чин гана. Гьа йисан [[7 май]]диз М. Абилован кьушунди Эльба вацӀун къерехар фашистрикай михьна ва адан яракьвилин къуватар союзникрин кьушунрихъ галаз гьалтна. Германиядин [[Бранденбург]] шегьерда кьиле фейи дяведа къалурай кьегьалвилерай генерал-майор М. Абилов Америкадин «Легион-оф-мерит» ордендиз лайихвилер аваз хьана. Америкадин Президент [[Гарри Трумен]]а Магьмудаз ракъурай чар дуьньядин басмадин органри сад лагьай чинра басма авуна.

«Лацу кӀвал», Вашингтон:

&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding:3px 15px 3px 15px; border:thin solid #e0e0e0&quot;&gt; [[Файл:Aquote1.png|30px|&quot;|link=]] Яру Кьушундин 250-й дивизиядин командир, генерал-майор Магьмуд Абилова [[1943 йис]]ан августдилай [[1945 йис]]ан майдал кьван кьиле фейи женгера ва чуьлда дяведин везифаяр кьилиз акъудун патал гьерекатар алакъаламишунин карда лугьуз тежедай хьтин чӀехи алакьунар къалурна. Адан регьбервилик квай дивизияди Десна вацӀал вегьена ва муькуь йисуз Нарев вацӀун рагъакӀидай кьер кьуна. Идалай кьулухъ ада РагъэкъечӀдай Пруссия галайнихъ гьерекат авуна, душмандин чӀехи группаяр барбатӀна, Берлиндив агакьна. Ам даим вичин дивизиядин кӀвенкӀве хьана ва рагъакӀидай патан иттифакърихъ галаз гъалибвилин гьалтун гьазурайбурукай сад хьана. Генерал Абилован кьегьалвилери ва къалурай гьунарри Европада санал операцияр тухунин кардик чӀехи пай кутуна. [[АСШ]]-дин Президент [[Гарри Трумен|Гьарри Трумен]]. [[Файл:Aquote2.png|30px|&quot;|link=]]&lt;/blockquote&gt;

[[1946 йис]]ан июлдиз Советрин Яракьвилин Къуватрин кьадар тӀимиларунихъ галаз алакъалу яз маса дивизияр хьиз Бобруйск дивизияни чукӀурна. М. Абилова Белорусиядин Дявевилин Округдин 96-й бригададин командирдин заместителвиле, гуъгъуьнлай 28-й Армиядин 41-й корпусдин командирдин заместителвиле къуллугъ авуна.

[[1951 йис]]уз генерал-майор М. Абилов Ворошилован тӀварунихъ галай Дявевилин Академиядиз ракъурна. [[1954 йис]]уз инаг акьалтӀарай ам 216-й дивизиядин командирвиле тайинарна. [[1955 йис]]ан 13 декабрьдиз Хуьнуьхин министерстводин къарардив отставкадиз экъечӀнай Магьмуд Абилова вичин уьмуьрдин эхирдалди жегьил несил ватанпересвилин руьгьда тербия авунин карда иштиракна. Ватандиз ва халкьдиз къуллугъ авунин рекьяй чешне къалурай М. Абилов Ленинан ордендиз, вад «Яру Пайдах» ордендиз, II дережадин Суворован ва II дережадин Кутузован орденриз, Богдан Хмелницкийдин ордендиз, «Яру Гъед» ордендиз, Польша Республикадин «Виртути-Миллитари» ордендиз ва гзаф медалриз лайихвилер аваз хьанай.

М. Абилов [[1972 йис]]ан 2 январдиз рагьметдиз фена. Ам [[Баку]]дин «Фехри Хиябанда» кучукна.

== РикӀел хуьн патал ==
[[1998 йис]]уз Азербайжанан Республикадин президент Гьейдар Алиева генерал-майор Магьмуд Абилован 100 — йисан юбилей гегьеншдиз къейд ийин петела фарман гана ва къейд авуна. КцӀар шегьердин майдандал адан гуьмбет хкажна ва гьа майдандиз генералдин тӀвар гана.

== Пишкешар ==
Къуллугъ ийизвай чӀавуз Магьмуд Абилова къачунвай пишкешар:&lt;ref name=&quot;PODVIG&quot;&gt;[http://podvignaroda.mil.ru/ ОБД «Подвиг народа»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210303111331/http://podvignaroda.mil.ru/ |date=2021-03-03 }}&lt;/ref&gt;

* [[Ленинан Орден]];
* Вад [[Яру Пайдахдин орден]]ар — 14.02.1943, 10.1944, 3.11.1944, 10.02.1945,…
* 2-й дережадин [[Суворован Орден]] — 15.04.1945
* 2-й дережадин [[Кутузован Орден]] — 28.09.1943
* 2-й дережадин [[Богдан Хмелницкийдин орден]] — 29.05.1945
* [[«Яру Гъед» Орден]];
* [[Медаль «Яру Армиядин Лежберрини КӀвалахдаррин партиядин XX йис»]] — 1938
* Муькуь медалар.
* [[Польшадин Халкьдин Республика|ПХР]]-дин ва [[АСШ]]-дин орденар;

== Баянар ==
{{Баянар}}

== ЭлячӀунар ==
* [http://sd250.narod.ru/text/abilov.html Абилов Махмуд Абдулрза оглу] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100515051423/http://sd250.narod.ru/text/abilov.html |date=2010-05-15 }}
* [http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 ''А.-М. Бабаев.'' Славный боевой путь генерала Махмуда Абилова (К 110-летию со дня рождения)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129020118/http://www.mi-dag.ru/news/115/veterans/2007/12/12/3239 |date=2014-11-29 }}

[[Категория:Советрин генерал-майорар]]
[[Категория:Ленинан Ордендин кавалерар]]
[[Категория:Яру Пайдахдин ордендин кавалерар]]
[[Категория:Лезги генералар]]
[[Категория:Лезгийрин дяведин кар ийидайбур]]</text>
      <sha1>an765r2lc2rb0kb1liufdgzjs79lazr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Къажарар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17523</id>
    <revision>
      <id>99300</id>
      <parentid>99052</parentid>
      <timestamp>2026-09-07T19:10:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>8697</id>
      </contributor>
      <comment>Add 2 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260907)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>99300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8980" sha1="nhdj5ejn27s542fm0a38vwwrxxeigay" xml:space="preserve">'''Къажарар''' ва къенин къа ц1ийи гаф хьиз '''Парсияр''' — Иран нухарикай сад, Ирандин кьунтӀ чилерин (плато) кьетӀен халкь я, абур къенин [[Иран|Ирандин]] агьалийрин чӀехи пай я.&lt;ref name=&quot;Congress&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Iran.pdf|title=Country Profile: Iran|work=Library of Congress – Federal Research Division|date=May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20151007125857/https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Iran.pdf|access-date=30 April 2019|archive-date=2015-10-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Iran Census Results 2016&quot;&gt;[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/kolli/1-koli-jamiat.xls Iran Census Results 2016] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151223181433/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Iran/Iran-2011-Census-Results.pdf|date=23 December 2015}} United Nations&lt;/ref&gt; Абурухъ са медениятдин къайдаяр ава ва абур хайи чӀал хьиз къажар чӀалал рахазва.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Beck|first1=Lois|title=Nomads in Postrevolutionary Iran: The Qashqa'i in an Era of Change|year=2014|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-74386-6|page=xxii|quote=(...) an ethnic Persian; adheres to cultural systems connected with other ethnic Persians (...)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Samadi&quot;&gt;{{cite book|last1=Samadi|first1=Habibeh|title=Assessing Grammar: The Languages of Lars|url=https://archive.org/details/isbn_9781847696373|year=2012|publisher=Multilingual Matters|isbn=978-1-84769-637-3|last2=Perkins|first2=Nick|editor1-last=Ball|editor1-first=Martin|editor2-last=Crystal|editor2-first=David|editor3-last=Fletcher|editor3-first=Paul|page=[https://archive.org/details/isbn_9781847696373/page/169 169]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.iranicaonline.org/articles/iran-v1-peoples-survey|date=29 March 2012|first=R. N.|last=Fyre|title=IRAN v. PEOPLES OF IRAN|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|quote=The largest group of people in present-day Iran are Persians (*q.v.) who speak dialects of the language called Fārsi in Persian, since it was primarily the tongue of the people of Fārs.&quot;}}&lt;/ref&gt; РагъакӀидай патан дуьньяда (РагъакӀидай пата) «перс» гаф виликдин вахтара халкьдин кьетӀен тӀвар хьиз туш, вири Ирандин агьалияр къалурдай тӀвар хьиз кьатӀазвайтир, ама и кьатӀанвал XX виш йисуз элкъвезва маск1а.

Къажарар чи деврандилай вилик IX виш йисалди Ц1уру-Ирандин нухарикай юкьал атанвайди я, абур Къажардиз (гьакӀни «дуьз Персия» лугьуда ва ам Ирандин Фарс вилаятдихъ галаз сад я) куьч хьана атанвайди я.&lt;ref name=&quot;Iranica: Fars&quot;&gt;{{cite encyclopedia|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|url=http://www.iranicaonline.org/articles/fars-i|title=FĀRS i. Geography|volume=IX|pages=?–336|date=24 January 2012|author=Xavier de Planhol|quote=The name of Fārs is undoubtedly attested in Assyrian sources since the third millennium B.C.E. under the form Parahše. Originally, it was the &quot;land of horses&quot; of the Sumerians (Herzfeld, pp. 181–82, 184–86). The name was adopted by Iranian tribes which established themselves there in the 9th century B.C.E. in the west and southwest of Urmia lake. The Parsua (Pārsa) are mentioned there for the first time in 843 B.C.E., during the reign of Salmanassar III, and then, after they migrated to the southeast (Boehmer, pp. 193–97), the name was transferred, between 690 and 640, to a region previously called Anšan (q.v.) in Elamite sources (Herzfeld, pp. 169–71, 178–79, 186). From that moment the name acquired the connotation of an ethnic region, the land of the Persians, and the Persians soon thereafter founded the vast Achaemenid empire. A never-ending confusion thus set in between a narrow, limited, geographical usage of the term—Persia in the sense of the land where the aforesaid Persian tribes had shaped the core of their power—and a broader, more general usage of the term to designate the much larger area affected by the political and cultural radiance of the Achaemenids. The confusion between the two senses of the word was continuous, fueled by the Greeks who used the name Persai to designate the entire empire.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;book2&quot; /&gt; Персар, курдар ва маса ирандин кавмеяр сифте яз чи деврандилай вилик кьвед лагьай агъзур йисара Юкьван Азиядай Ирандиз куьч хьанватӀани,&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2026-07-18|title=Iran - Ethnic Groups, Languages, Religions {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Iran/People|access-date=2026-07-19|website=www.britannica.com|language=en}}&lt;/ref&gt; генетикадин чешмейри къалурзава хьи, къенин йикъан иранвияр чӀехи пай тек са Юкьван Азиядин куьч хьанвайбурукай туш, абур Ирандин кьунтӀ чилерин дегь заманадин макьамдин агьалийрикай юкьал атанвайди я (и кар этникадин дестадилай ва дестадал кьатӀазмач).&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Mehrjoo|first1=Zohreh|last2=Fattahi|first2=Zohreh|last3=Beheshtian|first3=Maryam|last4=Mohseni|first4=Marzieh|last5=Poustchi|first5=Hossein|last6=Ardalani|first6=Fariba|last7=Jalalvand|first7=Khadijeh|last8=Arzhangi|first8=Sanaz|last9=Mohammadi|first9=Zahra|last10=Khoshbakht|first10=Shahrouz|last11=Najafi|first11=Farid|last12=Nikuei|first12=Pooneh|last13=Haddadi|first13=Mohammad|last14=Zohrehvand|first14=Elham|last15=Oladnabi|first15=Morteza|date=September 2019|title=Distinct genetic variation and heterogeneity of the Iranian population|journal=PLOS Genetics|volume=15|issue=9|article-number=e1008385|doi=10.1371/journal.pgen.1008385|doi-access=free|issn=1553-7404|pmc=6759149|pmid=31550250}}&lt;/ref&gt; Чпин заманадин маса халкьарихъ ва медениятрихъ галаз санал, абуру дуьньядин виридалайни къуватлу империярикай са бязибур арадал гъана ва абурал гьукум авуна,&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|url=http://www.iranicaonline.org/articles/achaemenid-dynasty|title=ACHAEMENID DYNASTY|encyclopedia=Encyclopædia Iranica|pages=414–426|volume=I|first=R.|last=Schmitt|quote=In 550 B.C. Cyrus (called &quot;the Great&quot; by the Greeks) overthrew the Median empire under Astyages and brought the Persians into domination over the Iranian peoples; he achieved combined rule over all Iran as the first real monarch of the Achaemenid dynasty. Within a few years he founded a multinational empire without precedent—a first world-empire of historical importance, since it embraced all previous civilized states of the ancient Near East. (...) The Persian empire was a multinational state under the leadership of the Persians; among these peoples the Medes, Iranian sister nation of the Persians, held a special position.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;book2&quot; /&gt; а империяр дегь Къатта-Юкьван РагъэкъечӀдай патан чилера ва абурулай яргъарал чпин чӀехи медениятдин, сиясатдин ва жемиятдин таъсирдин патахъай гегьеншдиз малум я.&lt;ref&gt;{{cite book|title=History of the Persians|first=Edward|last=Farr|publisher=Robert Carter|year=1850|pages=[https://archive.org/details/historypersians00farrgoog/page/n134 124]–7|url=https://archive.org/details/historypersians00farrgoog}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Roisman 2011 345&quot;&gt;{{harvnb|Roisman|Worthington|2011|p=345}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Simon and Schuster&quot;&gt;{{cite book|first=Will|last=Durant|title=Age of Faith|url=https://archive.org/details/bwb_W9-CIK-556|publisher=Simon and Schuster|date=1950|page=[https://archive.org/details/bwb_W9-CIK-556/page/150 150]|quote=Repaying its debt, Sasanian art exported its forms and motives eastward into India, Turkestan, and China, westward into Syria, Asia Minor, Constantinople, the Balkans, Egypt, and Spain.}}&lt;/ref&gt; Персари устадвилиз (искусство) ва илимдиз чӀехи пай ганва,&lt;ref name=&quot;burke&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Persian presence&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bertold Spuler&quot; /&gt; ва персрин литература Ирандин къенени ва адан къецепатани дуьньядин виридалайни кьетӀен кӀвек авай литературадин адетарикай сад я.

== Баянар ==</text>
      <sha1>nhdj5ejn27s542fm0a38vwwrxxeigay</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>