Википедия
lezwiki
https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
Медиа
Служебная
Веревирд авун
Уртах
Уртахдин веревирд авун
Википедия
Википедия веревирд авун
Файл
Файл веревирд авун
MediaWiki
MediaWiki веревирд авун
Шаблон
Шаблон веревирд авун
Справка
Обсуждение справки
Категория
Категория веревирд авун
TimedText
TimedText talk
Модуль
Обсуждение модуля
Event
Event talk
Сара Бернар
0
1497
99323
97067
2026-09-11T01:54:09Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99323
wikitext
text/x-wiki
{{Кас
|тӀвар = Сара Бернар
|тамам тӀвар = Sarah Bernhardt
|шикил = Nadar 1.jpg
|кьадар = 200
|къул = Сара Бернар
|хьайила ганвай тӀвар = Генриетт Розин Бернар
|лакӀабар =
|дидедиз хьайи чӀав = {{Дидедиз дата|22|10|1844}}
|дидедиз хьайи чка = [[Париж]], [[Франция]]
|кьиникьин чӀав = {{Кьена дата|26|3|1923}} (78 йис)
|кьиникьин чка = [[Париж]], [[Франция]]
|гьукумат = {{FRA}}
|пеше = [[актриса]], [[сценарист]]
|карьера = 1862—1922
|буба = <!-- Отец-->
|диде = <!-- Мать-->
|гъуьл = Аристидес Дамала (1882—1889)
|паб = <!-- Супруга -->
|мукьвади = Морис Бернар (хва)
|пишкешар = <!-- Награды-->
|сайт =
|жуьреба-жуьре =
|commonscat = Sarah Bernhardt
}}
'''Сара Бернар''' ({{lang-fr|Sarah Bernhardt}}; [[22 баскӀум]] [[1844]], [[Париж]] — [[26 ибне]] [[1923]], хайила ганвай тӀвар '''Генриетт Розин Бернар''' ({{lang-fr|Henriette Rosine Bernard}}) — асулдай [[Чувудар|чувуд]] тир [[Франция|францужви]] [[актриса]].
=== Фильмография ===
[[Файл:William Downey (1829-18 ), Sarah-Benhardt.jpg|thumbnail|200px|Суьрет: [[W. & D. Downey|Уильям Дауни]].]]
* 1900: ''[[Гьамлет (фильм, 1900)|Le Duel d’Hamlet]]''
* 1908: ''[[La Tosca]]''
* 1911: ''[[La Dame aux Camélias]]''
* 1912: ''[[Adrienne Lecouvreur]]''
* 1912: ''[[Les Amours de la reine Élisabeth|Les Amours d’Elisabeth, Reine d’Angleterre]]''
* 1912: ''Sarah Bernhardt à Belle-Isle''
* 1915: ''Mères Françaises''
* 1915: ''Ceux de Chez Nous''
* 1916: ''Jeanne Doré''
* 1921: ''Daniel''
* 1923: ''La Voyante''
=== Кхьинар ===
[[Файл:Sarah bernhardt 1844 1923i.jpg|300px|thumb|right|Жорж Кларин (1843—1919): Sarah Bernhardt.]]
* ''Phèdre'' (1902)
* ''Le Lac'' (''The Lake'') (1902)
* ''La Fiancée du Timbalier'' (1902)
* ''Lucie'' (1902)
* ''Le Lac'' (1903)
* ''La Samaritaine'' (1903)
* ''Les Vieux'' (''The Old Ones'') (1903)
* ''Un Évangile'' (''A Gospel'') (1903)
* ''Phèdre'' (1903)
* ''La Mort d’Izéil'' (''The Death of Izéil'') (1903)
* ''La Rêverie de Théroigne de Méricourt'' (''The Dream of Théroigne de Méricourt'') (1903)
* ''Un Peu de Musique'' (''A Little Music'') (1903)
* ''L’Aiglon'' (''The Eaglet'') (1910)
* ''Phèdre'' (1910)
* ''Les Buffons'' (''The Buffoons'') (1908)
* ''La Samaritaine'' (1910)
* ''L'Étoile dans la Nuit'' (''The Star in the Night'') (1918)
* ''Prière pour nos Ennemis'' (''A Prayer for our Enemies'') (1918)
== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [[s:Гаснущие звёзды (Дорошевич)#Сара|''В. М. Дорошевич.'' «Гаснущие звёзды. Сара»]]
* [http://www.paris.fr/accueil/accueil-paris-fr/le-paris-des-gens-celebres-sarah-bernhardt/rub_1_actu_104179_port_24329 Le Paris des gens célèbres: Sarah Bernhardt]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.sarah-bernhardt.com/ The Sarah Bernhardt Pages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140103030854/http://sarah-bernhardt.com/ |date=2014-01-03 }}
* [http://fortnightlyreview.co.uk/2011/03/sarah-bernhardt-in-london-the-best-of-samaritans/ The «La Samaritaine» controversy and other performances in London]
* [http://www.bris.ac.uk/theatrecollection/search/people_sub_plays?forename=Sarah&surname=BERNHARDT&job=Actor&pid=13624&image_view=Yes&x=19&y=17 Performances in Theatre Archive University of Bristol]
* [http://cylinders.library.ucsb.edu/search.php?queryType=%40attr+1%3D1016+&query=sarah+bernhardt Sarah Bernhardt cylinder recordings], from the [[Cylinder Preservation and Digitization Project]] at the [[University of California, Santa Barbara]] Library.
* [http://research.hrc.utexas.edu:8080/hrcxtf/view?docId=ead/00184p1.xml&query=bernhardt,%20sarah&query-join=and Sarah Bernhardt Collection] at the [[Harry Ransom Center]] at the [[University of Texas at Austin]].
* [https://web.archive.org/web/20031208011755/http://members.cox.net/academia/cassatt4.html#bernhardt Bernhardt’s sculpture]
* [http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2013 Bibliography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102033720/http://film.virtual-history.com/person.php?personid=2013 |date=2009-01-02 }}
* [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=141953&word= Sarah Bernhardt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007101622/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=141953&word= |date=2012-10-07 }} photo gallery series 1 New York Public Library (NYPL)
* [http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=141954&word= Sarah Bernhardt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007101710/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/dgkeysearchresult.cfm?parent_id=141954&word= |date=2012-10-07 }} photo gallery series 2 NYPL
{{1000}}
{{DEFAULTSORT:Бернар, Сара}}
[[Категория:Актриса]]
[[Категория:Французар]]
[[Категория:Википедия:1000 макъала]]
nynaqzrd6uupw4udxqymcjufqsbwufr
Пеле
0
1677
99321
92392
2026-09-11T01:43:59Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99321
wikitext
text/x-wiki
{{Футболист
| тӀвар = Пеле
| тамам тӀвар = Эдсон Арантис ду Насименту
| шикил = Pele by John Mathew Smith.jpg
| кьадар = 260px
| дидедиз дата =
| дидедиз хьайи чка = [[Трес-Корасойнс]], штат [[Минас-Жерайс]], [[Бразилия]]
| гьукумат = {{Бразилиядин пайдах|20px}} [[Бразилия]]
| буй = 173
| лакӀабар = ''Футболдин Пачагь'', ''Бензин'' ''(Gasolina)''<ref>[https://odds.ru/ Великие сборные XX века: Пеле, Гарринча, Нилтон Сантос]</ref>
| гилан клуб = ''тамам хьун''
| жегьилрин клубар =
{{футболдин карьера
|1952—1955|{{Бразилиядин пайдах (1889—1960)|20px}} [[Бауру (футболдин клуб)|Бауру]]|-
|1955—1956|{{Бразилиядин пайдах (1889—1960)|20px}} [[Нороэсте (футболдин клуб)|Нороэсте]]|-
}}
| клубар = {{футболдин карьера
|1956—1974|{{Бразилиядин пайдах (1968—1992)|20px}} [[Сантос (футболдин клуб)|Сантос]]|496 (504)
|1975—1977|{{АСШ пайдах|20px}} [[Нью-Йорк Космос]]|64 (37)
|1956—1977|'''Вири'''|'''560 (541)'''}}
| милли кӀватӀи команда = {{футболдин карьера|1957—1971|{{Бразилиядин пайдах (1968—1992)|20px}} [[Бразилиядин футболдай кӀватӀур|Бразилия]]|92 (77)}}
| клубдин цӀийи авун = 08.07.2020
| кӀватӀурдин цӀийи авун = 08.07.2020
|медалар =
{{турнир|[[Футболдай дуьньядин чемпионат|Дуьньядин чемпионат]]}}
{{медаль|Къизил|[[1958-й футболдай дуьньядин чемпионат|Швеция 1958]]}}
{{медаль|Къизил|[[1962-й футболдай дуьньядин чемпионат|Чили 1962]]}}
{{медаль|Къизил|[[1970-й футболдай дуьньядин чемпионат|Мексика 1970]]}}
{{турнир|[[Америкадин Кубок|Кьиблепатан Америкадин чемпионат]]}}
{{медаль|Гимиш|[[1959-й Кьиблепатан Америкадин чемпионат (1)|Аргентина 1959]]}}
}}
'''Пеле''' ({{lang-pt|Pelé}}, '''Эдсон Арантис ду Насименту''' ({{lang-pt-br|Edson Arantes do Nascimento}}) ({{дидедиз дата|23|10|1940}}, [[Трес-Корасойс]], [[Минас-Жерайс]] — {{Кьена дата|29|12|2022}}, [[Сан-Паулу]]) — [[бразилия]]дин [[футбол]]ист, [[гьужумдайди]], атакадин зурхуьзвайди я. Тек сад тир пуд сеферда дуьньядин чемпион ([[Футболдай дуьньядин чемпионат 1958|1958]], [[Футболдай дуьньядин чемпионат 1962|1962]], [[Футболдай дуьньядин чемпионат 1970|1970]]) я. [[Футболдай Бразилиядин кӀватӀур|Бразилиядин кӀватӀурдин]] ибаратдик кваз ам 92 матч къугъвана, 77 гол яна.
«[[Сантос (футболдин клуб)|Сантос]]», «Нью-Йорк Космос» командайрик кваз къугъвана. 1995—1998 — Бразилиядин спортдин министр. [[ЮНЕСКО]]дин посол.
== Карьера ==
[[Файл:Pele y Spencer.PNG|thumb|220px|left|Пеле ва [[Пеньяроль]]дин гьужумдайди [[Альберто Спенсер]] (1962 йис).]]
;Клубдин карьера
* {{Бразилиядин пайдах}} «[[Сантос футболдин клуб|Сантос]]» (1956—1974) — 1120 къугъунар, 1087 голар
* {{АСШ пайдах}} «[[Нью-Йорк Космос]]» (1975—1977) — 64 къугъунар, 37 голар.
;Бразилиядин футболдай кӀватӀур
92 къугъунар, 77 голар (1957—1971).
;Вири
1363 къугъунар, 1281 голар<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/pele-intlg.html Edson Arantes do Nascimento «Pelé» — Goals in International Matches]</ref>.
== Титулар ==
[[Файл:Djalma Santos, Pelé and Gilmar 1958.jpg|thumb|300px|right|[[Джалма Сантос]], Пеле, [[Жилмар]] — футболдай дуньядин чемпионар (1958 йис).]]
* 1961, 1962, 1963, 1964, 1965-й йисан [[бразилиядин чемпионат]]дин гъалиб (Бразилиядин Кубок гвай кас), 1968-й йисан [[бразилиядин чемпионат]]дин гъалиб ([[Робертандин Кубок]] гвай кас) ('''6''')
* 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1973-й йисан [[Лига Паулиста]] чемпион ('''10''')
* 1959, 1963, 1964-й йисан [[Рио-Сан-Паулудин чемпионат]]дин гъалиб ('''3''')
* 1962, 1963-й йисан [[Либертадорес Кубок]]дин гъалиб ('''2''')
* 1962, 1963-й йисан [[Гьукуматар ара кубок]]дин гъалиб ('''2''')
* 1968-й йисан [[Чемпионардин Гьукуматар ара Суперкубок]] гъалиб ('''1''')
* 1977-й йисан [[NASL]] чемпион ('''1''')
* [[1958-й йисан футболдай дуьньядин чемпионат|1958]], [[1962-й йисан футболдай дуьньядин чемпионат|1962]], [[1970-й йисан футболдай дуьньядин чемпионат|1970]]-й йисан дуьньядин чемпион ('''3''')
* 1957, 1963-й йисан [[Рокадин Кубок]] гвай кас ('''2''')
== Агалкьунар ==
* [[XX виш ийс]]ан дуьньядин виридалайни хъсан футболист ([[ФИФА]], [[ФИФА 100]], [[World Soccer]], [[UNICEF]], [[France Football]])<ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-century.html#world World — Player of the Century]</ref>.
* [[XX виш ийс]]ан дуьньядин виридалайни хъсан футболист (IFFHS)
* [[XX виш ийс]]ан дуьньядин виридалайни хъсан спортсмен (МОК): 1999
* [[XX виш ийс]]ан дуьньядин виридалайни хъсан спортсмен (L'Équipe): 1981
* [[XX виш ийс]]ан дуьньядин виридалайни хъсан спортсмен (Reuters): 1999
* [[Кьиблепатан Америка]]дин виридалайни хъсан футболист (IFFHS).
* [[1973 йис|1973]]-й ийсан [[Кьиблепатан Америка]]дин виридалайни хъсан футболист.
* Дуьньядин чемпионат виридалайни хъсан жегьилвилин футболист: 1958
* Дуьньядин чемпионат «Къизил туп»: 1970
* Дуьньядин чемпионат «Гимиш туп»: 1958
* Дуьньядин чемпионат «Гимиш бутса»: 1958
* Дуьньядин чемпионатдин символ тир (2): 1958, 1970
* Дуьньядин виридалайни хъсан спортсмен ([[BBC]]) (2): 1970, 2005
* Кьилдин «Къизил туп» ([[Placar]]): 1987
* Laureus World Sports Awards премия ([[Мандела, Нельсон|Нельсон Мандела]]): 2000
== Статистика ==
''[[RSSSF]]''<ref>[http://www.rsssf.com/players/prolific.html#pele Prolific Scorers Data. Additional Data on Pelé.]</ref>
=== Клубдин карьера ===
{| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:95%"
|-
!rowspan="3"|Клуб
!rowspan="3"|Йис
!colspan="8"|Чемпионатар
!colspan="2" rowspan="2"|Вири<br>(Бразилия)
!rowspan="23"|
!colspan="2"|Бразилиядин Кубок
!colspan="4"|Континенталдин турнирар
!colspan="2" rowspan="2"|Вири<br>(официал)
!rowspan="23"|
!rowspan="2" colspan="2"|Вири<br>(+ юлдашвилин къугъунар)
|-
!colspan="2"|[[Лига Паулиста]]
!colspan="2"|[[Рио-Сан-Паулудин чемпионат]]
!colspan="2"|[[Робертандин Кубок]]
!colspan="2"|[[Бразилиядин чемпионат]]
!colspan="2"|[[Бразилиядин Кубок]]
!colspan="2"|[[Либертадорес Кубок]]
!colspan="2"|[[Гьукуматар ара кубок]]
|-
!Къугъвадар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар
|-
| rowspan="20" |'''[[Сантос (футбольный клуб)|Сантос]]'''
|1956
|0||0||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||2||2
|-
|1957
|29||36||9||5||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||38||41||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||38||41||67||57
|-
|1958
|38||58||8||8||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||46||66||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||46||66||60||80
|-
|1959
|32||45||7||6||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||39||51||4||2||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||43||53||83||100
|-
|1960
|30||33||3||0||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||33||33||0||0||0||0||0||0||33||33||67||59
|-
|1961
|26||47||7||8||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||33||55||5||7||0||0||0||0||38||62||74||110
|-
|1962
|26||37||0||0||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||26||37||5||2||4||4||2||5||37||48||50||62
|-
|1963
|19||22||8||14||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||27||36||4||8||4||5||1||2||36||51||52||67
|-
|1964
|21||34||4||3||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||25||37||6||7||0||0||0||0||31||44||47||57
|-
|1965
|30||49||7||5||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||37||54||4||2||7||8||0||0||48||64||66||97
|-
|1966
|14||13||0||0||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||14||13||5||2||0||0||0||0||19||15||38||31
|-
|1967
|18||17||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||14||9||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||32||26||0||0||0||0||0||0||32||26||65||56
|-
|1968
|21||17||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||17||11||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||38||28||0||0||0||0||0||0||38||28||73||55
|-
|1969
|25||26||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||12||12||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||37||38||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||0||0||37||38||61||57
|-
|1970
|15||7||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||13||4||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||28||11||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||0||0||28||11||54||47
|-
|1971
|19||8||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||21||1||40||9||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||0||0||40||9||72||29
|-
|1972
|20||9||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||16||5||36||14||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||0||0||36||14||74||50
|-
|1973
|19||11||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||30||19||49||30||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||0||0||49||30||66||52
|-
|1974
|10||1||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||17||9||27||10||style="background:silver"| ||style="background:silver"| ||0||0||0||0||27||10||49||19
|-
!Вири
!412!!470!!53!!49!!56!!36!!84!!34!!605!!589!!33!!30!!15!!17!!3!!7!!656!!643!!1120!!1087
|}
{| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align: center;"
|-
!rowspan="2"|Клуб
!rowspan="2"|Йис
!colspan="2"|[[NASL]]
!colspan="2"|Муькуьди
!colspan="2"|Вири
|-
!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар!!Къугъунар!!Голар
|-
| rowspan="4" |'''[[Нью-Йорк Космос]]'''
|1975
|9||5||14||10||23||15
|-
|1976
|24||15||18||11||42||26
|-
|1977
|31||17||11||6||42||23
|-
!Вири
!64!!37!!43!!27!!107!!64
|}
=== Хкянавайди ===
[[Файл:Pele200802FabioRodriguesPozzebomAgenciaBrasil.jpg|thumb|220px|right|Пеле (2008 йис).]]
{| class="wikitable" style="font-size:90%; text-align: center;"
|-
!rowspan="2"|Хкянавайди
!rowspan="2"|Йис
|-
!Къугъунар!!Голар
|-
|rowspan="17"|'''[[Бразилиядин футболдай кӀватӀур|Бразилия]]'''
|-
|1957||2||2
|-
|1958||7||9
|-
|1959||9||11
|-
|1960||6||4
|-
|1961||0||0
|-
|1962||8||8
|-
|1963||7||7
|-
|1964||3||2
|-
|1965||8||9
|-
|1966||9||5
|-
|1967||0||0
|-
|1968||7||4
|-
|1969||9||7
|-
|1970||15||8
|-
|1971||2||1
|-
!Вири||92||77
|}
== Шикилар ==
<gallery perrow="4" widths="220px" heights="190px">
Файл:Pelé 1960.jpg|Пеле (1960 йис)
Файл:Pelé (Santos) - El Gráfico 2291.jpg|Пеле (ФК «Сантос», Либертадорес Кубокдин финал, 1963 ийс)
Файл:Pelé Mar del Plata 1965.PNG|Пеле (ФК «Сантос», 1965 ийс)
Файл:Brazil 1970.JPG|[[Бразилиядин футболдай кӀватӀур]] (1970)
Файл:Pelé & Lula.jpg|[[Бразилия]]дин [[Бразилиядин президент|президент]] [[Луис Инасиу Лула да Силва|Лула]] (2003—2011) ва Пеле (2008 йис)
Файл:Zagalloepele.jpg|[[Марио Загалло]] ва Пеле (2008 йис)
Файл:Dilma Rousseff e Pelé, Rio de Janeiro 2011 2.jpg|Пеле ва бразилиядин президент [[Дилма Русеф]] (2011 йис)
</gallery>
== Баянар ==
{{Баянар}}
== Эдебият ==
* [http://www.grazer-oleg.narod.ru/sudamericana/Players/Pele.htm Биография. Футбольная Энциклопедия. А.Смирнов, 2000.]
* ''Игорь Фесуненко'' Пеле, Гарринча, футбол… — Москва: Физкультура и спорт, 1970. — ISBN 5-93127-097-3
== ЭлячӀунар ==
* [http://people.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/pele.html Голрин статистика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111001031122/http://people.ufpr.br/~mmsabino/sstatistics/pele.html |date=2011-10-01 }}
* [http://www.torcida.com.ru/korol/ Его Величество — Король футбола]
{{Къецепатан элячӀунар}}
{{Футболдай дуьньядин чемпионатдин виридалайни хъсан футболист}}
[[Категория:Алфавитдиз килигна футболистар]]
[[Категория:Бразилиядин футболистар]]
[[Категория:Бразилиядин футболдай кӀватӀурдин къугъвадайбур]]
[[Категория:Нью-Йорк Космос футболдин клубдин къугъвадайбур]]
[[Категория:Сантос футболдин клубдин къугъвадайбур]]
[[Категория:Футболдай дуньядин чемпионар]]
[[Категория:Бразилиядин политикар]]
t74i1fhqg2r00zvpqemvohduddsesok
Гутум
0
4149
99318
93794
2026-09-11T00:41:07Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99318
wikitext
text/x-wiki
{{ЯШЧ2+
|тӀвар=Гутум
|статус= Хуьр
|вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Гдым}}
|ЯШЧдин статус =
|уьлкве = Урусат
|lat_dir = |lat_deg =41 |lat_min =18 |lat_sec =17
|lon_dir = |lon_deg =47 |lon_min =27 |lon_sec =42
|CoordAddon =
|CoordScale =
|гьукуматдин картадин алцум =0
|региондин картадин алцум =300
|райондин картадин алцум = 300
|региондин жуьре = Федерациядин субъект
|регион = Дагъустан
|регион таблицада = Дагъустан
|райондин жуьре = Муниципал район
|район = Ахцегь район
|район таблицада = Ахцегь район{{!}}Ахцегь
|жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет
|жемят = [[Гутумрин хуьруьнсовет|«Гутумрин»]]
|жемят таблицада =
|къенепатан паюнар =
|кьилин жуьре =
|кьил = Османов Къази Кьадирович
|бине эцигай тарих =
|статус йисалай =
|кьакьанвилин жуьре = АП-дин кьакьанвал
|ЯШЧдин кьакьанвал = 2218
|климат =
|официал чӀал =
|агьалияр = {{тӀимил хьун1}} 339
|сиягьдиз къачур йис = 2015
|къалинвал =
|агломерация =
|миллетар = [[лезгияр]]
|динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
|вич-вичиз гузвай тӀвар = гутумжуь
|сятдин чӀул = +3
|DST =
|телефондин код = +7 87263
|почтунин индекс = 368744
|почтайрин индексар =
|автомобилдин код = 05
|идентификатордин жуьре = Код ОКАТО
|цифрадин идентификатор = 82 206 000 002
|Commons-ра категория =
|сайт =
|сайтдин чӀал =
|add1n = Хуьруьн шикилар
|add1 = [http://www.odnoselchane.ru/?page=photos_of_category§=266&com=photogallery www.odnoselchane.ru]
|add2n = Космосдай акунар
|add2 = [http://wikimapia.org/#lang=ru&lat=41.309148&lon=47.467632&z=13&m=b www.wikimapia.org]
}}
'''Гутум''' ({{lang-ru|Гдым}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[Ахцегь район]]да авай кьакьан суван хуьр. [[Гутумрин хуьруьнсовет|«Гутумрин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я.
== География ==
Хуьр [[Ахцегь район]]дин кьибле пата, [[Къавкъаздин Кьилин цӀиргъ]]инин кеферпатан гуьнедал, [[Гутум вацӀ]]ун къерехдал, [[Азербайжан]]дихъ галаз сергьятдилай 5 км яргъал, райондин администрациядин юкь тир [[Ахцегь]] хуьрелай 30 км яргъал ала.
Гутум Ахцегь райондин виридалайни кьакьанда суван хуьр я.
Тарихдал гьалтайла хуьр гуьгъуьнин мягьлейриз чара жезва: ''Чухур, Тетешер, Тикъишар, Самагъарар, Хахъар''<ref name="сайт_района">[http://ahtymo.ru/munitsipalnoe-obrazovanie-%C2%ABselo-gdym%C2%BB Муниципальное образование «Село Гдым» | Сайт Администрации Ахтынского района]</ref>.
Хуьруьн мукьвал алай тӀебии сергьятар: ''Чилихъ, Эгъевже, Хенел, ЦӀаилахъан, Куьней яйлах, Къузай яйлах, Алипаша, Къажал, Челеби, Тулар, Сувун яйлах, ЦӀангур'' ва гьакӀни булахар: ''Бахтавар булах, Уьхуьндезин булах, Гьезретен булах, ВацӀун булах, Къайиханазин булах.''
== Тарих ==
Хуьруьн тӀвар ''кӀакӀ'' мана гузвай [[араб чӀал]]ан ''Кутум'' гафуникай арадал атанва<ref name="сайт_района" />.
Хуьруьн бине кутур дуьз тарих гилани малум туш. [[XVII]] виш йисалай [[XIX]] виш йисал кьван Гутум [[Ахцегьпарадин азад жемят]]дик акатзавай ва Ахцегьпара-2 хуьруьн жемятрин садвалдин пай тир. [[Урусатдин Империя]]дик Гутум [[1839 йис]]уз акатзава, гьа чӀавуз хуьр цӀийиз арадал гъанвай [[Дагъустан вилаят]]дин [[Самур округ]]дик квай. [[Хин]] хуьруьхъ галаз Хинерин хуьруьнжемятдик акатзавай. [[1929 йис]]алай [[Ахцегь район]]дин составдик ква. [[1930 йис]]уз гутумвияр [[Хинерин къарагъун]]а иштирак авунай.
ЧӀехи Ватандин Дяве чӀавуз, фронтдиз 19 гутумви фенай, абурукай 8 элкъвена хтаначир. [[1972 йис]]уз хуьр электричестводив таъминарнай, [[1982 йис]]уз хуьруьз рехъ чӀугунай. [[1980 йис]]ара хуьре 14000 лапагар, 250 карч алай чӀехи мал ва 150 балкӀан авай. Амма алай чӀавуз Гутумра 1650 — лапагар, 190 — карч алай чӀехи малар ва 3 — балкӀан ава<ref>[http://ahtymo.ru/istoriya-raiona История Ахтынского района | Официальный сайт Администрации Ахтынского района]</ref>.
== Агьалияр ==
Йисариз килигна Гутум хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика:
{|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0"
|-
|'''Йис'''
|'''[[1886 йис|1886]]'''
|'''[[2002 йис|2002]]'''
|'''[[2010 йис|2010]]'''
|'''[[2015 йис|2015]]'''
|-
|'''Агьалияр'''
|610<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/axtypara1886.html Население Ахтыпаринского наибства в 1886 году]</ref>
|{{тӀимил хьун1}} 367<ref>[http://lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица № 02c. Численность населения и преобладающая национальность по каждому сельскому населенному пункту.]</ref>
|{{гзаф хьун1}} 388<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2010 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224113210/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/b698fa00421f084fbfb3ff2d59c15b71/%D0%92%D0%9F%D0%9D+%D1%82%D0%BE%D0%BC1.rar |date=2013-12-24 }}</ref>
|{{тӀимил хьун1}} 339<ref>[http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222152946/http://dagstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/dagstat/resources/2b0901004382ea27a3cef3dd898fc419/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F++%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B8+%D0%94%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD+%D0%BD%D0%B0+01.01.2015%D0%B3.+%D0%BF%D0%BE+%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC+%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BC.pdf |date=2018-12-22 }}</ref>
|}
[[2015 йис]]ан агьалияр сиягьриз къачунин нетижариз килигна хуьре 339 касди уьмуьр ийизвай. Вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я.
Тарихдал гьалтайла Гутумвияр гъуьгъуьнин сихилриз пай жезва: ''Газанар, Заманар, Цуругъар, Мухтарар, Тетешер, Къаргъаяр, Аташар, Качалар, Къулияр''.
== Инфраструктура ==
[[XIX]] виш йисан мискӀин, Гутумрин кьилин мектеб<ref>[http://www.letopisi.ru/index.php* /Основная_школа_(368730_c._Гдым,_Ахтынский_район,_Республика_Дагестан) Гдымская школа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140220031917/http://letopisi.ru/index.php |date=2014-02-20 }}</ref>, «Гутум-яд» завод<ref>[http://www.shop.skrin.ru/issuers/43417489/reports/ КФХ «Гдым-су»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304080056/http://www.shop.skrin.ru/issuers/43417489/reports/ |date=2016-03-04 }}</ref>, клуб, [[улубхана]], фельдшерни — акушервилин пункт<ref name="сайт_района" />.
== ТӀвар-ван авай ксар ==
[[Гьусейнрин Юнус Имамдин хва]] — ушу — саньда спортдин жуьредин дуьньядин чемпион<ref name="сайт_района" />.
== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.foto-planeta.com/np/85412/gdym.html Фото-шикилар]
* [http://www.akhtymr.ru/places/mo-selo-gdyim/ Ахцегь райондин сайтуна Гутум хуьруькай малуматар]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Ахцегь райондин яшамиш жезвай чкаяр}}
[[Категория:Ахцегь райондин хуьрер]]
1qts31l8fgn3rfxar9p73ulugba3j3e
Ихрек
0
6034
99319
97584
2026-09-11T01:04:42Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99319
wikitext
text/x-wiki
{{ЯШЧ2
|тӀвар=Ихрек
|статус= Хуьр
|вичин чӀалал тӀвар = {{lang-ru|Ихрек}} <br />{{lang-rut|Йирек}}
|ЯШЧдин статус =
|уьлкве = Урусат
|lat_deg = 41|lat_min = 41|lat_sec = 46
|lon_deg = 47|lon_min = 12|lon_sec = 52
|CoordAddon =
|CoordScale =
|гьукуматдин картадин алцум =0
|региондин картадин алцум =300
|райондин картадин алцум = 300
|региондин жуьре = Федерациядин субъект
|регион = Дагъустан
|регион таблицада =
|райондин жуьре = Муниципал район
|район = Рутул район
|жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет
|жемят = [[Ихрек хуьруьнсовет|«Ихрек»]]
|жемят таблицада =
|къенепатан паюнар =
|кьилин жуьре =
|кьил =
|бине эцигай тарих =
|статус йисалай =
|кьакьанвилин жуьре = АПдин кьакьанвал
|ЯШЧдин кьакьанвал = гьуьлуьн дережадалай <br />2129
|климат =
|официал чӀал =
|агьалияр = 2 312
|сиягьдиз къачур йис = 2002
|къалинвал =
|агломерация =
|миллетар = [[рутулар]]
|динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]]
|чпи-чпиз гузвай тӀвар =
|сятдин чӀул = +4
|DST =
|телефондин код = +7 87269
|почтунин индекс = 368700
|почтайрин индексар =
|автомобилдин код = 05
|идентификатордин жуьре = Код ОКАТО
|цифрадин идентификатор = 82 242 830 001
|Commons-ра категория =
|сайт =
|сайтдин чӀал =
}}
'''Ихрек''' ({{lang-ru|Ихрек}}, {{lang-rut|Йирек}}) — [[Дагъустан]] республикадин [[Рутул район]]да авай, [[Аран (Дагъустан)|Аран]] хуьруьхъ галаз [[Ихрек хуьруьнсовет|«Ихрек» хуьруьнсовет]]дик акатзавай хуьр. Хуьруьнсоветдин администрациядин юкь я.
==География==
Хуьр [[Дагъустан Республика]]дин [[Рутул район]]дин юкьван пата, райондин юкь тир [[Рутул]] хуьрелай 25 км кефердинни - рагъакӀидай пата, [[Къара-Самур вацӀ]]ун дугуна, адак [[Муклух вацӀ]] акахьзавай чкадал чка кьунвайди я.
== Тарих==
[[Рутул чӀал|Чкадин чӀалал]] хуьруьн тӀвар, ''чи чка'' ва я ''ирид сихилрин чка'' мана гузвай — '''Йирак''' я. Улу-бубайрилай амай сивяй-сивиз атай кьисади лугьузва хьи, Ихрек хуьр, сад садан мукьвал алай ирид гъвечӀи сихилрин хуьрерин сад садахъ гилиг хьунин рекьелди арадал атанвайди я: Хъыртаида, Харабрымыкда, Хвалирмыхда, КӀелидихда, Сырымыда, Риттимыхда ва ХыӀрыцӀ.<ref name="dashdash">{{книга
|автор = Р.А. Рамазанов А.Р. Рамазанов
|заглавие = Историко-эпиграфические материалы народов Рутульского района
|издательство = ГУП "РГЖТ"
|часть = Ихрек
|год = 2012
|страницы = 259
|isbn =
}}</ref> Вири санлай кьуд сихилрикай ибарат тир и хуьрерин эгьлияр гилан Ихрек хуьруьз куьч хьана гьарда чпиз са мягьле туькӀуьрнавай:
* '''1-ай мягьле ''' (Сады маӀгьлаь) - ''чӀелевер'' ("хци чӀалар квайбур")
* '''2-ай мягьле ''' (Хъуды маӀгьлаь) - ''къаьрачийр'' ("къарачияр, цыганар, куьч жезвайбур")
* '''3-ай мягьле ''' (Хъулады маӀгьлаь) - ''кӀаӀсаьнаьр'' (лакӀаб)
* '''4-ай мягьле ''' (Лады маӀгьлаь) - ''дуггуйр'' (дуг - "вини")<ref name="dashdash" />
[[XIX виш йис]]уз Ихрек хуьр вири [[Самур округ]]дихъ галаз [[Урусат империя]]дин гъилик акатзава. Империядик квай чӀавуз, хуьр [[Дагъустан вилаят]]дин Самур округдин [[Лучек наибвал]]диз талукь тир. Кьилдин Ихрек хуьруьнжемят туькӀуьрзавай.
== Агьалияр ==
[[2002 йис]]ан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 2 312 касди уьмуьр гьалзавай <ref>[http://flnka.ru/obsh_rutulskiy_rayon.html Рутул район. ФЛНК]</ref>. Агьалидин вири [[рутулар]], [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] я. [[1886 йис]]ан Урусат империядин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал, Ихрек хуьруьн агьалияр, вири [[рутулар]] яз 1 725 кас тир <ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/luchek1886.html 1886 йисуз хуьрериз килигна Лучек наибвалдин агьалияр]</ref>.
Алай чӀавуз хуьре гуьгъуьнин 41 [[сихилрин]] несилри уьмуьр гьалзава: ''Агъамаьшды, Аьскаьраьшды, АӀбдуладиешды, АӀшдийшды, Баширашды, Былыйшды, Ваьлиешды, Вердиешды, ГьаӀджиешды, ГьаӀджимирзаьещды, ГьаӀсаьсыйшды, Гьудуйшды, Даьвыдаьшды, Даьмыраьшды, Даьрмаьнышды, Заманаьшды, Исмиешды, ЙаӀгьеваьшды, ЙаӀгьеешды, Каьмилаьшды, Кьасымаьшды, Маллаьшукураьшды, Манафаьшды, Мамытыйшды, Маьгьдиешды, МаӀгьмыдаьшды, МаӀмаьваьлиешды, Наьдираьшды, НуӀгьаьшды, Раджабаьшды, РаьшитӀаьшды, Саьмаьдаьшды, СаӀъдиешды, Уджагьаьшды, УӀмаӀрийшды, УӀсмаӀлаьшды, Хизриешды, ШаӀьаӀбаӀсаьшды, ЫӀсаьешды.'' <ref name="ass">{{книга
|автор = Р.А. Рамазанов А.Р. Рамазанов
|заглавие = Историко-эпиграфические материалы народов Рутульского района
|издательство = ГУП "РГЖТ"
|часть = Амсар
|год = 2012
|страницы = 201
|isbn =
}}</ref>.
==ТӀвар-ван авай ксар==
*[[Исмаилов Тагир Абдурашидович|Т.А. Исмаилов]] — [[Дагъустандин гьукуматдин техникадин университет|ДГьТУ]]дин ректор, пара кьадарда премияррин ва гьукуматдин пишкешрин лауреат, тӀвар-ван авай алим ва профессор, [[Дагъустан Республикадин Халкьдин КӀватӀал]]дин депутат <ref name="asa">{{книга
|автор = Г. С. Гамидов, Т. А. Исмаилов, И. Л. Туккель
|заглавие = Инновационная экономика: стратегия, политика, решения
|издательство = Политехника
|часть = Об авторах
|год = 2007
|страницы = 4
|isbn =
}}</ref>.
* С. А. Гамзатова — ГОУ СПО «Дербентдин медицинадин училищедин» директор.<ref>[http://образованиероссии.рф/component/vuz/?view=ou&vid=13171 Дербентское медицинское училище] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200814170755/http:///component/vuz/?view=ou&vid=13171 |date=2020-08-14 }}</ref>, Дербентдин ГМО ВПП "[[Единая Россия]]" Политсоветдин член.
* Аюбов Нарман Аюбович — экономикадин илимрин кандидат, [[Ростовдин дараматар эцигунин гьукуматдин университет]]дин социал-экономикадин суалрин проректор <ref>[http://www.rgsu.ru/ouruniversity/persons/employeeinfo.aspx?employeeID=933 Аюбов Н.А.]{{Deadlink|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>.
* [[Эфендиев, Ямил]] — акахьай стильдин ягъунрин спортсмен, къайдаяр авачир ягъунрин спортдин жуьредай лап тамам дуьньядин чемпион.<ref name=DoB>[http://213.186.121.204.utel.net.ua/fightsdb/info.php?looknfor=fighter&id=898 Yamil Efendiev]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=Ymil-WC>[http://www.riadagestan.ru/news/2006/5/31/17946/ Чемпион мира Эфендиев Я.]</ref>
* [[Султанмагомедов, Кавказ]] — [[панкратион]] спортдин жуьредай дуьньядин чемпион, [[Европа]]дин чемпион, Дуьньядин Кубокдин сагьиб, къайдаяр авачир ягъунрин спортдин жуьредай лап тамам дуьньядин чемпион, тренер, ягъунрин харусентдин Халкьар арадин ДЮСК «Сатурн-Профи» клубдин президент, Халкьар арадин ММА-дин турнир тешкил авунин иштиракдаррикай сад, «Битва Гладиаторов» турнирдин тешкилатдар <ref name=SKavkaz-president>[http://www.timeout.ru/journal/feature/8544/?city=5 Международный турнир по Боям без правил пройдет в Омске]</ref><ref name=SKavkaz-profile>[http://mmaniac.ru/fighter/kavkaz-sultanmagomedov Профиль Кавказа Султанмагомедова]</ref><ref name=SKavkaz-lager>[http://dom5.kvels55.ru/page9066.html Открытие спортивно-оздоровительного лагеря «УЛЫБКА»]</ref><ref name=turnir_BG>[http://fightlife.ru/ru/event/129-Battle-of-Gladiators Турнир Битва Гладиаторов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715001248/http://fightlife.ru/ru/event/129-Battle-of-Gladiators |date=2014-07-15 }}</ref><ref name=SK-trainer>[http://www.boicy.ru/profc/419-l-r Статья — Сайт «Бойцы.ру»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714214651/http://www.boicy.ru/profc/419-l-r |date=2014-07-14 }}</ref><ref name=SK-trainer2>[http://rusfighters.ru/novosti?view=851203 Султанмагомедов — тренер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714164203/http://rusfighters.ru/novosti?view=851203 |date=2014-07-14 }}</ref>
== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.odnoselchane.ru/?sect=937 Киче, односельчане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111021144804/http://www.odnoselchane.ru/?sect=937 |date=2011-10-21 }}
{{Рутул райондин агьалийрин пунктар}}
[[Категория:Рутул хуьрер]]
[[Категория:Рутул райондин хуьрер]]
8eojc0ooeuh7677u0l0v7ztlo8pzulv
Орёл (шегьер)
0
7604
99320
93206
2026-09-11T01:43:29Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99320
wikitext
text/x-wiki
{{ЯШЧ2
|тӀвар=Орёл
|статус= Шегьер
|вичин чӀалал тӀвар =
|ЯШЧдин статус =
|уьлкве = Урусат
| lat_deg = 52 |lat_min =58 |lat_sec =
| lon_deg = 36|lon_min =05 |lon_sec =
|CoordAddon =
|CoordScale =
|гьукуматдин картадин алцум =300
|региондин картадин алцум =300
|райондин картадин алцум =
|герб =Gerb orla 1988.jpg
|пайдах = Flag of Oryol.svg
|гербдин гьал =
|пайдахдин гьал =
|гербдин гьяркьуьвал = 100
|пайдахдин гьяркьуьвал = 190
|региондин жуьре = Федерациядин субъект
|регион = Орёл вилаят
|регион таблицада =
|райондин жуьре =
|район =
|жемятдин жуьре =
|жемят =
|жемят таблицада =
|къенепатан паюнар = 4 район
|кьилин жуьре = Мэр
|кьил = [[Юрий Николаевич Парахин|Юрий Парахин]]
|садлагьай тӀвар кьун =
|бине эцигай тарих = 1566 йисуз
|статус йисалай = 1566 йисалай шегьер я
|майдан = 127,8
|кьакьанвилин жуьре =
|ЯШЧдин кьакьанвал = 170
|климат =
|виликан тӀварар =
|официал чӀал =
|агьалияр = {{ агьалияр | Орёл (город) | тс }}
|сиягьдиз къачур йис = {{ агьалияр | Орёл (город) | г }}
|къалинвал = 2481
|агломерация =
|миллетар =
|чпи-чпиз гузвай тӀвар =
|сятдин чӀул = +3
|DST =
|телефондин код = +7 4862
|почтунин индекс = 302
|почтайрин индексар = 302000 - 302499
|автомобилдин код = 57
|идентификатордин жуьре = Код ОКАТО
|цифрадин идентификатор = 54 401
|Commons-ра категория = Oryol
|сайт =
|сайтдин чӀал =
|add1n = Шегьердин югъ
|add1 = 5 август
}}
'''Орёл''' — [[Урусат]]дин [[Орёл вилаят]]да авай шегьер ([[1566 йис]]алай). Вилаятдин администрациядин юкь я. Орёл шегьер ва Орёл вилаят [[Урусат Федерациядин Юкьван федерал округ]]дик ва [[Экономикадин Юкьван район]]дик акатзава. [[Садлагьай салютдин шегьер]].
== Тарих ==
''Асул макъала: [[Орёлдин тарих]]''
== Агьалияр ==
2014 йисан 1 январдин малуматрив кьурвал, агьалидин кьадардиз килигна Орёл шегьер Урусатда 59-й чкадал алай<ref name="2014CQ"/>.
;Халкьар
2010-й йисан<ref>[http://orel.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/orel/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010 Итоги::Орелстат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614172134/http://orel.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/orel/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2018-06-14 }}</ref>: [[урусар]] (96,8 %), [[украинар]] (1,1 %), [[эрменияр]] (0,4 %), белорусар (0,3 %), азербайжанар (0,2 %), [[татарар]] (0,1 %), [[чувудар]] (0,1 %) ва масабур (1 %).
; Демография
{{ Агьалияр | Орёл (город)| Оформление=standard| Столбцов=12}}
{{Агьалияр| Орёл (город)|график}}
== Администрациядин паюн ==
Орёл 4 административ районар акатзава:
{| class="standard" id="cx1241" data-source="1241" data-cx-state="source" data-cx-draft="true"
! id="1244" |Районар
! id="1246" |Агьалияр, ксар.
|- id="1248"
| id="1249" |[[Ракьун рекьин район (Орёл)|Ракьун рекьин]]
| align="right" id="1252" | ↘63 881
|- id="1254"
| id="1255" |[[Заводдин район (Орёл)|Заводдин]]
| align="right" id="1258" | ↗106 175
|- id="1260"
| id="1261" |[[Кеферпатан район (Орёл)|Кеферпатан]]
| align="right" id="1264" | ↗67 216
|- id="1266"
| id="1267" |[[Советрин район Орла|Советрин]]
| align="right" id="1270" | ↘79 804
|}
== Шегьердин мэрар ==
* 1991—1997 — [[Александр Григорьевич Кисляков]]
* 1997—2002 — [[Ефим Николаевич Вельковский]]
* 2002—2006 — [[Василий Игнатьевич Уваров]]
* 2006—2009 — [[Александр Александрович Касьянов (Орёлдин мэр)|Александр Александрович Касьянов]]
* 2009—2010 — ''Василий Васильевич Ерёмин''
* 2010—2012 — [[Виктор Викторович Сафьянов]]
* 2012—2015 — [[Сергей Афанасьевич Ступин]]
* 2015—2020 — [[Василий Фёдорович Новиков]]
* 2020—иниз — [[Юрий Николаевич Парахин]]
== Экономика ==
=== Электроэнергетика ===
[[Файл:OrelTec.jpg|left|240 px|thumb|[[Орёлдин ТЭЦ]]]]
== Спорт ==
=== Футбол ===
''Асул макъала: [[Орёл (футболдин клуб)]]''
== Стхавилин шегьерар ==
* {{Болгариядин пайдах|20px}} [[Разград]], [[Болгария]] (1968)
* {{Финляндиядин пайдах|20px}} [[Нокиа]], [[Финляндия]] (1977)
* {{Германиядин пайдах|20px}} [[Майндал алай Оффенбах]], [[Германия]] (1988)
* {{Нидерландрин пайдах|20px}} [[Леуварден]], [[Нидерландар]] (1989)
* {{Украинадин пайдах|20px}} [[Ужгород]], [[Украина]] (2001)
* {{Урусатдин пайдах|20px}} [[Керчь]], [[Урусат]] (2004)
* {{Беларусиядин пайдах|20px}} [[Брест]], [[Белоруссия]]
* {{Урусатдин пайдах|20px}} [[Брянск]], Урусат (2003)
* {{Грециядин пайдах|20px}} [[Птолемаида (Греция)|Птолемаида]], [[Греция]]
* {{Чехиядин пайдах|20px}} [[Ческе-Будеёвице]], [[Чехия]] (2012)<ref>[http://www.rg.ru/2012/02/29/reg-cfo/pobratim-anons.html Пятым зарубежным побратимом Орла стал чешский город Ческе-Будеевице — Павел Арсеньев — Российская Газета]</ref>
* {{Урусатдин пайдах|20px}} [[Новосибирск]], Урусат (2014-й йисалай 4 августдиз)<ref>[http://www.orel-adm.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=6084:novosibirsk-stal-gorodom-partnyorom-orla&Itemid=140 Новосибирск стал городом-партнёром Орла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808043755/http://www.orel-adm.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=6084:novosibirsk-stal-gorodom-partnyorom-orla&Itemid=140 |date=2014-08-08 }}</ref>
'''Партнёр шегьерар:''':
* {{Урусатдин пайдах|20px}} [[Колпино]] ва [[Колпино район]] (2010)
== Баянар ==
{{Баянар}}
== Эдебият ==
* Железнодорожный район города Орла: Путеводитель/МУК «ЦБС г. Орла», филиал № 13 им. М. Горького, ЦДБ им. И. А. Крылова; Сост. В. Л. Зацарина, Л. Т. Такмакова, М. Ю. Фомина. — Орёл, 2008. — 36 с. — ISBN 978-5-91495-014-6
* Советский район города Орла: Путеводитель/МУК «ЦБС г. Орла», филиал № 14 им. А. П. Гайдара, ЦДБ им. И. А. Крылова: Сост. Е. В. Бондаренкова, М. Ю. Фомина. — Орёл, 2008. — 40 с. — ISBN 978-5-91495-014-6
* {{книга
|автор = Владимир Матвеев.
|заглавие = Орловская губерния. Летопись Орловского края на старинных открытках
|ответственный = Под общей редакцией заслуженного работника культуры Российской федерации А. П. Олейниковой
|место = Орёл
|год = 2007
}}
* {{книга
|автор = [[Фёдоров, Сергей Иванович|Фёдоров С. И.]]
|заглавие = Записки архитектора: Время, памятники, люди
|место = Тула
|издательство = [[Приокское книжное издательство|Приок. кн. изд-во]]
|год = 1987
|страниц = 160
|тираж = 5 000
}}
* {{книга
|автор = Фёдоров С. И.
|заглавие = Очерки архитектуры Орла
|место = Тула
|издательство = Приокское книжное издательство
|год = 1992
|страниц = 152, [16]
}}
* ''Валентин Костин.'' Сюда едут со всего мира. // Газета «Город Орёл» № 45(101) 18.11.2009 — стр. 26.
* История главного управления Банка России по Орловской области и развитие банковского сектора экономики. Сборник материалов научно-практической конференции, посвящённой 150-летию образования Центрального банка Российской Федерации (Банка России) (6 апреля 2010 г.). — Орёл: АПЛИТ, 2010. — 136 с.
== ЭлячӀунар ==
* [http://www.orel-adm.ru Шегьердин официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090102052141/http://www.orel-adm.ru/index.php?id=news |date=2009-01-02 }}
* [http://www.orel-story.ru Орёл знакомый и незнакомый]
* [https://www.orelvkartinkax.ru/ Шикилар]
* [https://vsyo-obo-vsyom.mirtesen.ru/blog/43962337167/Knigi-ob-Orle-i-orlovtsah Книги об Орле и орловцах]
{{Къецепатан элячӀунар}}
{{Орёл вилаят}}
[[Категория:Урусатдин регионрин кьилин шегьерар]]
[[Категория:Орёл вилаят]]
bcmekefj42le7abjbnna08pbvdi05tw
Садлагьай салютдин шегьер
0
14334
99322
93958
2026-09-11T01:52:53Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99322
wikitext
text/x-wiki
[[Файл:Орёл- город первого салюта.jpg|thumb|right|240px|Орёл — Садлагьай салютдин шегьер]]
'''Садлагьай салютдин шегьер''' ({{lang-ru|Город первого салюта}}) — [[Орёл (шегьер)|Орёл]] ва [[Белгород]] шегьеррин официал тушир тӀвар я. И кьве шегьер 1943 йисан 5 августдиз [[Курскдин ягъунар|Курскдин ягъунрин къене]] [[РагъакӀидай патан фронт|РагъакӀидай патан]], [[Юкьван фронт|Юкьван]], [[Воронеждин фронт|Воронеждин]], [[Брянскдин фронт|Брянскдин]] ва [[Чуьлдин фронт]]рин кьушунралди немцерикай хкудна. Орёл шегьер экуьнахъ къахчуна, Белгород — нянихъ, сятдин 18:00-даз.
1943 йисан 5 августдин къул чӀугур [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталинан]] буйругъдиз № 2 килигна гьа йукъуз Орёл ва Белгород чапхучнрикай азад авунвай кьушунрин гьуьрметдай [[Москва]]да артиллериядин салют гана. Им [[Ватандин ЧӀехи дяве]]дин вахтунин къене садлагьай салют тир, гьавиляй гьанла Орёлдални Белгороддал «садлагьай салютдин шегьер» лакӀаб акьалтна.
Гьа а буйругъдалди Лап кьилин Главнокомандующийди садлагьай сеферда кьетӀендаказ чпин гьунар къалурнавай кьушунрин дестейриз «Орёлдинбур» ва «Белгороддинбур» гьуьрметдин тӀварар гана.
Гьисабунив кьурвал, шегьерда салютдин ван жедайвал 100 зенитдин туп ишлемишна кӀанзвай тир. Амма салютдин тешкилатчийриз анжах 1200 гьулле авачир снаряд авай тир (дяведин вахтунда запас яз абур Москвадин ПВО-дин гарнизондаа хуьзвачир), гьавиляй виш тупукай анжах 12 залп ягъиз жезвай тир. ГьакӀни салютдик суван тупунин кремлдин дивизион кардик кутуна (24 туп), абуруз жедай гуьлле авачир снарядар авай тир. АкӀ хьайила, 5-лагьай августдин йифен кьулариз 30 секунда арада аваз 124 тупуникай 12 залп яна. Залприн ван виринра ван жедайвал тупунин группаяр Москвадин чара-чара районра авай стадионрални буш чилерал эцигна.
== Эдебиат ==
* {{книга
|автор = Журавлёв Д. А. (литературная запись Е. А. Смотрицкого).
|часть = Почему в первом салюте участвовало 124 орудия
|заглавие = Огневой щит Москвы. Глава 10. За высокую боеготовность
|ссылка = http://militera.lib.ru/memo/russian/zhuravlev_da/10.html
|место = М.
|издательство = [[Воениздат]]
|год = 1972
|страницы = 219—220
|страниц = 232
}}
== ЭлячӀунар ==
{{Навигация
|Викитека = Приказ Верховного Главнокомандующего от 05.08.1943 №2
}}
* [http://www.beladm.ru/city-first-salute/ Белгород шегьердин администрациядин сайтдал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210728191111/https://www.beladm.ru/city-first-salute/ |date=2021-07-28 }}{{ref-ru}}
* [http://www.orel-adm.ru/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=53&Itemid=57 Орёл шегьердин администрациядин сайтдал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160713104150/http://www.orel-adm.ru/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=53&Itemid=57 |date=2016-07-13 }}{{ref-ru}}
[[Категория:Ватандин ЧӀехи дяве]]
[[Категория:Белгород вилаят]]
[[Категория:Орёл вилаят]]
[[Категория:Курск вилаят]]
[[Категория:Шегьеррин гьурметдин тӀварар]]
[[Категория:Урусатдин тарих]]
8n1xecx828w4o6eamk7qx8ktulz9xqf
Гайны район
0
14747
99317
85456
2026-09-11T00:37:23Z
InternetArchiveBot
8697
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
99317
wikitext
text/x-wiki
{{Административ тек
|тӀвар = Гайны район
|тамам тӀвар ={{lang-ru|Гайнский район}}
|пайдах =Flag of Gainsky rayon (Perm krai).png
|пайдахдин кьадар = 125px
|герб =Coat of Arms of Gainsky rayon (Perm krai).png
|гербдин кьадар = 90px
|карта = Location of Gayny Region (Perm Kray).svg
|уьлкве = Урусат
|региондин жуьре = [[Урусатдин административ паюн|Урусатдин субъект]]:
|регион = [[Пермдин край]]дин <br> [[Коми-Пермяк округ]]
|административ паюн =
|кьилин шегьер = [[Гайны (Пермдин край)|Гайны]]
|шегьерар =
|кьилин жуьре = Райондин кьил
|кьил =Елизавета Геннадьевна Шалгинских
|майдан =14 928,4
|ччилдин чка =
|чӀал = [[урус чӀал|урус]]
|агьалияр ={{ агьалияр | Гайнский район| тс }}
|агьалийрин чка =
|агьалидин чуькьуьнвал =0,78
|сятдин чӀул = [[UTC+5:00]]
|телефондин код = +7 342
|автомобилдин код = 59, 81, 159
|сайт =https://gainy.ru/
|commonscat =
}}
'''Гайны район''' ({{lang-ru|Гайнский район}}) — [[Урусат|Урусат Федерациядин]] [[Коми-Пермяк округ]]да [[Пермдин край]]да авай район я.
Майдан — 14 928 км². Агьалияр — {{ агьалияр |Гайнский район| тс }} кас.
Административ юкь — [[Гайны (Пермдин край)|Гайны]].
== География ==
Районди Пермдин крайдин кефердинни рагъакӀидайпата чка кьунва.
== Агьалияр ==
{{ Агьалияр |Гайнский район| Столбцов=9 }}
{{ Агьалияр |Гайнский район| график }}
== Баянар ==
{{Баянар}}
== ЭлячӀунар ==
* [https://gainy.ru/ Официал сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211229210425/https://gainy.ru/ |date=2021-12-29 }}{{ref-ru}}
{{Russia-geo-stub}}
{{Пермдин край}}
[[Категория:Пермдин крайдин районар]]
[[Категория:Коми-Пермяк округ]]
446aax3gobsxoayi8kvjznut9w35rni