Википедия lezwiki https://lez.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD_%D1%87%D1%87%D0%B8%D0%BD MediaWiki 1.47.0-wmf.19 first-letter Медиа Служебная Веревирд авун Уртах Уртахдин веревирд авун Википедия Википедия веревирд авун Файл Файл веревирд авун MediaWiki MediaWiki веревирд авун Шаблон Шаблон веревирд авун Справка Обсуждение справки Категория Категория веревирд авун TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 339 99353 98474 2026-09-15T09:58:24Z Хьажидауд 12986 99353 wikitext text/x-wiki {{Администрациядин тек |тӀвар=КцӀар мухъ |статус= Муниципалитетдин район |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = 150 |пайдахдин гьяркьуьвал = |карта = Qusar District in Azerbaijan 2021.svg |картадин алцум =310px |региондин жуьре = Регион |регион = Гъала-Муьшкуьран экномиядин к1ват1ал |регион таблицада = |райондин жуьре = Район |район = КцӀар мухъ |жемятдин жуьре = Кьилин шегьер |жемят = [[КцӀар]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = 70 хуьруьнсоветар акатзава |кьилин жуьре = Райондин кьил |кьил = Шаир Алхасов |бине эцигай тарих = 1938 йис |статус йисалай = |майдан = 1 542 |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |агьалияр = {{гзаф хьун1}} 99 000 |сиягьдиз къачур йис = 2020 |къалинвал = 64,2 |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|ахIлу сунна]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = Qusar Rayon |сайт = http://www.qusar-ih.gov.az |сайтдин чӀал = }} '''КцӀар мухъ''' ({{lang-az|Qusar rayonu / Ktsar rayonu}}) — [[Азербайжан республика]]да авай муниципалитетдин район. Агьалидин кьадардиз килигна, дуьньяда виридалайни чӀехи [[лезги]] район я. Администрасиядин меркез— [[КцӀар]] шегьер я. == ТӀвар == Маса чӀаларал чешме авачиз версияр хьайитӀани, «КцӀар» гаф «Ксар» гафуникай, яни «Кас» гафун са гьал я. Кас тӀварни Алпандин сихиларикай (тайфарикай) сад я. == География == Район [[Къавкъаздин Кьилин цӀиргъ]]инин кефердинни — рагъэкъечӀдай патан хушал, [[Азербайжан]]дин кефердинни — рагъэкъечӀдай пата, республикадин кьилин шегьер тир [[Баку]]дилай 179 км яргъал ала. КцӀар район кефер патай [[Дагъустан]]дин [[Докъузпара район|Докъузпара]] ва [[Мегьарамдхуьруьн район]]рихъ галаз, рагъэкъечӀдай патай [[Хъачмаз район|Хъачмаз]], кьиблединни — рагъакӀидай патай [[Кьвепеле район|Кьвепеле]], кьибле патайни [[Къуба район]]дихъ галаз са сергьятра ава. Райондин сергьятрин умуми яргъивал 255 км я. Муькуь районрихъ галаз сергьятрин яргъивал: * [[Дагъустан]]: [[Докъузпара район]], [[Мегьарамдхуьруьн район]] — 95 км. * [[Кьвепеле район]] — 25 км. * [[Къуба район]] — 70 км. * [[Хъачмаз район]] — 65 км. Райондин чилерин чӀехи пай сувари кьунва, абурун [[Кас сув]] (4243 м), [[Яру сув]] (3925 м) ва [[КичӀен сув]] (4466 м) кукӀвар [[Азербайжан]]динни [[Дагъустан]]дин виридалайни кьакьан чкаяр я. Райондин чилерайтӀуз, асул гьисабдалди суварал алай живеринни муркӀарин цӀурунин нетижада арадал къвезвай, пара кьван сувун вацӀар авахьзава. Абурукай виридалайни чӀехибур [[Кьулан вацӀ]]ни [[КцӀар вацӀ]] я. 20 % тамари кьунвай райондин чилер Азербайжандин туризмдин асул зонадиз элкъуьрнава. Райондин вири санлай майдан — 1542 км² я, им вири Азербайжандин майдандин 1,7 % туькӀуьрзава. ЧӀехивилел гьалтайла, уьлкведин маса районрив гекъигайла КцӀар район 14-й чкадал ала. Райондин рагъакӀидай патай рагъэкъечӀдай патахъ авай яргъавал 84 км, кьибле патай кефер патахъ — 35 км я. Райондин гьуьлерихъ галаз сергьятар авач. Виридалайни мукьвал алай [[Каспий гьуьл]] райондилай 15 км яргъал рагъэкъечӀдай патахъ ала. == Тарих == Гилан КцӀар райондин чилер [[Къуба уезд]]дин къене аваз [[1840 йис]]уз [[Каспи вилаят]]дик акатнай. [[1846 йис]]уз и чилер [[Дербентдин губерния]]дик, [[1860 йис]]узни [[Бакудин губерния]]дик кутунай. Республикадин составдин къене муниципалитетдин район хьиз сифте яз [[1930 йис]]уз, администрациядин юкь [[Гьил]] хуьре аваз [[Гьилерин район]] тешкилнай. Гуьгъуьнлай, [[1934 йис]]уз администрациядин юкь [[КцӀар]] шегьердиз тухвана райондин тӀвар КцӀар райондиз дегишарнай. == Агьалияр == Райондин агьалийрин лап чӀехи пай [[лезгияр]] я. [[Бала КцӀар]], [[Вини Лакар]], [[Суважал]], [[Хурай (КцӀар район)|Хурай]], [[Бидиркъеле]]<ref>[http://irakly.org/plugins/editors/xinha/plugins/ImageManager/demo_images/5Population/133.jpg IV. Статистичесский отдел. Список населённых мест Кавказа. стр. 133] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160223001439/http://irakly.org/plugins/editors/xinha/plugins/ImageManager/demo_images/5Population/133.jpg |date=2016-02-23 }}</ref>, [[Гьесенкъеле (КцӀар район)|Гьесенкъелени]]<ref> V. Статистичесский отдел. Список населённых мест Кавказа. пункт. 1293</ref> [[Чилегир]]<ref> V. Статистичесский отдел. Список населённых мест Кавказа. пункт. 1288</ref> хуьрера тӀимил пай лезгийрихъ галаз акахьна азербайжанари уьмуьр ийизва. Абур лезги чӀаланни азербайжан чӀалан акахьунал рахазва. Йисариз килигна райондин агьалийрин кьадар: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:700px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' | '''[[1939 йис|1939]]''' | '''[[1959 йис|1959]]''' | '''[[1970 йис|1970]]''' | '''[[1979 йис|1979]]''' | '''[[1999 йис|1999]]''' | '''[[2009 йис|2009]]''' | '''[[2011 йис|2011]]''' | '''[[2013 йис|2013]]''' | '''[[2020 йис|2020]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 53 968 | {{тӀимил хьун1}} 43 377 | {{гзаф хьун1}} 62 894 | {{гзаф хьун1}} 67 463 | {{гзаф хьун1}} 80 816 | {{гзаф хьун1}} 87 857 | {{гзаф хьун1}} 90 438<ref name="КцӀар район">[http://www.stat.gov.az/source/regions/az/007_4.xls Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi:Qusar rayonu]</ref> | {{гзаф хьун1}} 92 600<ref name="КцӀар район" /> | {{гзаф хьун1}} 99 000 |} <center>'''Урусатдин, СССР-дин ва Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматриз килигна КцӀар райондин миллетрин состав.'''</center> {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; width:900px; height:20px; background: #fafafa; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 85%; float: center;" |- style="background: #fafafa" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center> Йис''' |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center>1939<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kusary39.html Кусарский район (1939 г.)]</ref>''' |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center>1959<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kusary59.html Кусарский район (1959 г.)]</ref>''' |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center>1970<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kusary70.html Кусарский район (1970 г.)]</ref>''' |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center>1979<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/kusary79.html Кусарский район (1979 г.)]</ref>''' |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center>1999<ref>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnazerbaijan.html Кусарский район (1999 г.)]</ref>''' |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center>2009<ref name="КцӀар район" />''' |- |'''[[лезгияр]]''' |47 415 (87,9 %) |{{тӀимил хьун1}} 37 585 (86,6 %) |{{гзаф хьун1}}55 164 (87,7 %) |{{гзаф хьун1}}59 325 (87,9 %) |{{гзаф хьун1}}73 278 (90,7 %) |{{гзаф хьун1}}79 629 (90,63 %) |- |'''[[азербайжанар]]''' |3 892 (7,2 %) |{{тӀимил хьун1}}3 627 (8,4 %) |{{гзаф хьун1}}5 776 (9,2 %) |{{гзаф хьун1}}6 654 (9,9 %) |{{гзаф хьун1}}7 162 (8,9 %) |{{гзаф хьун1}}7 956 (9,06 %) |- |'''[[урусар]]'''/ '''[[украинар]]''' |2 117 (3,9 %) |{{тӀимил хьун1}}1 449 (3,3 %) |{{тӀимил хьун1}}1 205 (1,9 %) |{{тӀимил хьун1}}730 (1,1 %) |{{тӀимил хьун1}}189 (0,2 %) |{{тӀимил хьун1}}87 (0,10 %) |- |'''[[туьрквер]]''' |— |— |— |— |82 (0,1 %) |{{гзаф хьун1}} 102 (0,12 %) |- |'''[[чувудар]]''' |279 (0,5 %) |{{тӀимил хьун1}}241 (0,6 %) |{{гзаф хьун1}}314 (0,5 %) |{{тӀимил хьун1}}173 (0,3 %) |{{тӀимил хьун1}}32 (0,1 %) |— |- |'''[[татар]]'''/ '''[[суван чувудар|чувудар]]''' |— |5 (0,1 %) |— |{{гзаф хьун1}}8 (0,1 %) |— |— |- |'''[[эрменияр]]''' |54 |{{тӀимил хьун1}} 37 (0,1 %) |{{гзаф хьун1}} 85 (0,1 %) |{{гзаф хьун1}} 115 (0,2 %) |{{тӀимил хьун1}} 3 (0,1 %) |— |- |'''[[аварар]]''' | 2 |{{гзаф хьун1}}5 (0,1 %) |{{гзаф хьун1}}18 (0,1 %) |{{тӀимил хьун1}} 16 (0,1 %) |— |— |- |'''[[гуржияр]]''' | 12 |{{тӀимил хьун1}} 11(0,1 %) |{{тӀимил хьун1}} 7 (0,1 %) |{{гзаф хьун1}} 13 (0,1 %) |— |— |- |'''[[удияр]]''' | — |— |— |4 (0,1 %) |— |— |- |'''[[цӀахурар]]''' | — | 1 (0,1 %) | 2 (0,1 %) | 2 (0,1 %) | 18 (0,1 %) | — |- |'''[[татарар]]''' | — | — | 36 (0,1 %) | 19 (0,1 %) | 10 (0,1 %) | 8 (0,1 %) |- |'''[[курдар]]''' | 2 (0,1 %) | 2 (0,1 %) | 26 (0,1 %) | — | — | — |- |масабур | 7 (0,1 %) | — | — | — | — |{{гзаф хьун1}} 37 (0,1 %) |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''вири''' |{{гзаф хьун1}}'''53 968''' (100 %) |{{гзаф хьун1}}'''43 377''' (100 %) |{{гзаф хьун1}}'''62 894''' (100 %) |{{гзаф хьун1}}'''67 463''' (100 %) |{{гзаф хьун1}}'''80 816''' (100 %) |{{гзаф хьун1}}'''87 857''' (100 %) |} == Къенепатан паюнар == Райондик 29 муниципалитетдин образование (хуьруьнсоветар) ва 92 хуьр акатзава<ref>[http://www.dyli.az/docs/law/Belediyye3.pdf Bələdiyyələrin əraziləri və torpaqları haqqında]{{Deadlink|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. КцӀар райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, ('''яцӀу''' шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава); {| class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:Ieft;font-size:12px;cellspacing=0" |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''<center> Муниципалитет'''||'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" | '''<center> Хуьрер''' |- |«[[КцӀарин муниципалитет|КцӀарин]]» муниципалитет | [[КцӀар]] шегьер, [[Къийихуьр]] |- | «[[Агъа Лакарин хуьруьнсовет|Агъа Лакарин]]» хуьруьнсовет | '''[[Лакар]]''' |- | «[[Аваран хуьруьнсовет|Аваран]]» хуьруьнсовет |'''[[Аваран]]''', [[Хуьрел (КцӀар район)|Хуьрел]] |- | «[[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|Бала КцӀарин]]» хуьруьнсовет |'''[[Пеле КцӀар]]''', [[Бидиркъеле]], [[Гьесенкъеле (КцӀар район)|Гьесенкъеле]] <br> [[ЦӀуру Худатдин Къазмаяр]] |- | «[[Вини Калунхуьруьнсовет]]» |'''[[Вини Калунхуьр]]''', [[Вини Тигьиржал]], [[ЦӀехуьл (КцӀар район)|ЦӀехуьл]] |- | «[[Вини ЦӀийихуьруьнсовет]]» | '''[[Вини ЦӀийихуьр]]''' |- | «[[Вурварин хуьруьнсовет|Вурварин]]» хуьруьнсовет | '''[[Вурвар]]''', [[Вурваруба]], [[ЦӀалагур|Чилегир]] |- | «[[ГадацӀийихуьруьнсовет]]» |'''[[ГадацӀийихуьр]]''' |- | «[[ГуьндуьзкӀелейрин хуьруьнсовет|ГуьндуьзкӀелейрин]]» хуьруьнсовет | '''[[ГуьндуьзкӀеле]]''', [[ПитӀишхуьр]] |- | «[[Гьилерин хуьруьнсовет|Гьилерин]]» хуьруьнсовет | '''[[Гьил]]''' |- | «[[Кузун хуьруьнсовет|Кузун]]» хуьруьнсовет | '''[[Кузун]]''', [[Зинданмуругъ]], [[Лацар (КцӀар район)|Лацар]] <br> [[ЧӀакӀар]], [[Четкуьн]] |- | «[[Кузун хъишлахрин хуьруьнсовет|Кузун хъишлахрин]]» хуьруьнсовет | '''[[Кузун хъишлах]]''', [[Атлухан]], [[Аваран хъишлах]] <br> [[Зинданмуругъ хъишлах]], [[ЧӀакӀар хъишлах]] |- | «[[Къалажух хуьруьнсовет (КцӀар район)|Къалажух]]» хуьруьнсовет | '''[[Къалажух (КцӀар район)|Къалажух]]''', [[Лангу]], [[Минехуьр]] <br> [[Миграгъар (КцӀар район)|Миграгъар]] |- | «[[Кьилегьуба хуьруьнсовет|Кьилегьуба]]» хуьруьнсовет | '''[[Кьилегьуба]]''', [[Гьачатала]], [[Нежефхуьруба]] |- | «[[Кьуьхуьруба хуьруьнсовет|Кьуьхуьруба]]» хуьруьнсовет |'''[[Кьуьхуьруба]]''', [[Гьилуба]], [[Кчануба]], [[Лакар хъишлах]] <br> [[Уьнуьгъуба]], [[Чубукълу]], [[Хуьлуьхъуба]], [[Ясабуба]] |- | «[[Манкъулидхуьруьнсовет]]» | '''[[Макъудхуьр]]''', [[Агъа Манкъулидхуьр]], [[Мучугъуба]], [[СтӀуруба]] |- |«[[Мучугъ хуьруьнсовет|Мучугъ]]» хуьруьнсовет | '''[[Мучугъ]]''', [[КӀурхуьр]] |- |«[[Пирал хуьруьнсовет|Пирал]]» хуьруьнсовет | '''[[Пирал]]''', [[Чпир]] |- |«[[Самур хуьруьнсовет (КцӀар район)|Самур]]» хуьруьнсовет | '''[[Самур (КцӀар район)|Самур]]''', [[ЦӀийи Тигьиржал]] |- |«[[СтӀурин хуьруьнсовет|СтӀурин]]» хуьруьнсовет | '''[[СтӀур]]''', [[Арчан]], [[Гуьне (хуьр)|Гуьне]] <br> [[ГъенервацӀ]], [[Илихъ]], [[Къутургъан]] <br> [[Кьуьхуьр]], [[ТӀакӀар]], [[Синай (хуьр)|Синай]], [[Селибур]], [[Яргъи КӀек]] |- | «[[ТӀигьиррин хуьруьнсовет|ТӀигьиррин]]» хуьруьнсовет | '''[[ТӀигьирар]]''', [[Кчан]] |- |«[[Уьнуьгърин хуьруьнсовет|Уьнуьгърин]]» хуьруьнсовет | '''[[Уьнуьгъ]]''' |- |«[[Хуьлуьхърин хуьруьнсовет|Хуьлуьхърин]]» хуьруьнсовет | '''[[Хуьлуьхъ]]''', [[Агъа Калунхуьр]], [[Кьилегь]] <br> [[Нежефхуьр]] |- |«[[Хурай хуьруьнсовет|Хурай]]» хуьруьнсовет |'''[[Хурай (КцӀар район)|Хурай]]''', [[Вини Лакар]], [[Суважал]] |- |«[[ЦӀуру Худатин хуьруьнсовет|ЦӀуру Худатин]]» хуьруьнсовет |'''[[ЦӀуру Худат (КцӀар район)|ЦӀуру Хтар]]''', [[Эвежугъ]] |- |«[[Ширвановка хуьруьнсовет|Ширвановка]]» хуьруьнсовет | '''[[Ширвановка|Ширван]]''', [[Къаратуба]], [[КӀуфуба]] <br> [[ЛукӀар (КцӀар район)|ЛукӀар]], [[Салагьуба]], [[Накьвад Муьгъ]], <br> [[Уьзденуба]], [[ЦӀехуьлуба (КцӀар район)|ЦӀехуьлуба]] |- |«[[ЭчӀехуьруьнсовет]]» | '''[[ЭчӀехуьр]]''', [[ЭчӀехуьруба]], [[ЧӀехи Муругъ]] |- |«[[Яргунрин хуьруьнсовет|Яргунрин]]» хуьруьнсовет | '''[[Яргун]]''', [[Лечет (КцӀар район)|Лечет]], [[Киригар]] <br> [[Яргунуба]] |- |«[[Ясаб хуьруьнсовет|Ясаб]]» хуьруьнсовет | '''[[Ясаб]]''' |- |} == ТӀвар-ван авай ксар == == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://www.kycap.com/ КцӀар райондин сайт] {{Къецепатан элячӀунар}} {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} {{Азербайжандин административ паюн}} [[Категория:КцӀар район]] [[Категория:Лезги районар]] qatdrbs1m0pkfcmne8wiltrvbxzp8gv 0 4257 99328 98063 2026-09-15T09:26:37Z Хьажидауд 12986 99328 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Агъа Лакар}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Лакар |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_dir = |lat_deg=41.4944996 |lon_dir = |lon_deg=48.4519386 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Агъа Лакарин хуьруьнсовет|«Агъа Лакарин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = 1 725 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 23 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = |add1 = |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/8Tl2c Google Map] }} '''Лакар ('''а '''Агъа Лакар<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>)''' ({{lang-az|Aşağı Ləgər}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Агъа Лакарин хуьруьнсовет|«Агъа Лакарин» хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин рагъэкъечӀдай пата, [[Хъачмаз район]]дихъ галаз сергьятдин мукьвал, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. Агъа Лакарин мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягъле, Дере мягьле, КӀамун мягьле.'' == Тарих == Агъа Лакар хуьруьн тарихдикай ва тӀварцикай эхтилатар фейила, дисскусияр арадал къвезва. Са бязи алимри хуьруьн бине эхиримжи виш йисан къене кутунвайди ва дегь тарихдиз талукь туширди субут ийизва. Муькуьбуру и фикир таб тирди лугьузва. И хуьруьн бине кутунвайбур [[Дагъустан]] республикадин [[Мегьарамдхуьруьн район]]дин [[Гилияр]] хуьряй куьч хьана атанвайбур тир чӀал субутарзавай ксарни авайди я. Абуру Лакар ва Гилияр хуьрерин нугъатрин мукьвавал шагьид яз къалурзава. Хуьруьн чилера авай тарихдин имаратар, хуьруьн дегьвал тестикьарзава. Мисал паталай, «[[Рушарин кӀунтӀар]]» тӀвар авай къеле хьтин чкади субутарзава хьи, и чилера 4 — 8 виш йисарани инсанри уьмуьр ийизвай. Гьакъикъи яз, хуьруьн тӀвар лезги тайифадикай арадал атанвайди я. Антик тарихдал кӀвалахзавай [[Страбон]]дин, [[Геродот]]дин ва мсб. тестикьзавай фикирриз килигна, [[Алпан]]да 26-дилай пара тайифаяр авай. Алимри фадлай субутнава хьи, и тайифайрин вири лезги ва лезги чӀалан тайифаяр тир. Шак авачиз и хуьруьн тӀвар дегь чӀаван лезги [[Лег]] тайифадикай арадал атанвайди я. Ва тарихдин вакъиаррин таъсирдай «Лег + ар» гаф «Лак + ар» гафуниз дегиш хьанва. Хуьруьн тӀвар урусрин «лагерь» гафуникай арадал атанвайди тир лугьузвай фикир шак авачиз гъалатӀ тир фикир я, вучиз лагьайтӀа [[Къавкъаз]]диз урусар 19 — й виш йисан сифте кьилера атанвайди я ва абур къведалди хуьр тӀвар галачиз тушир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Агъа Лакар хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 1 725 |} [[2010 йис]]ан агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна хуьре 1 725 касди уьмуьр ийизвай. Вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Агъа Лакара агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Айибанбур, Сеферанбур, Пириманбур, Тагьиранбур, СикӀер, Шухунар, Шагьабасар <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Тарихдин имаратар == Хуьрерин тарих чируниз кьетӀен роль, эпиграфиядин имаратар — сурун винел алай къванерал алай ва цӀуру кӀвалерин цларал алай кхьинри къугъвазва. Лакарин сурар чал сифтегьан кӀалубда агакьнач, сурарин чӀехи пай тӀебиатдин вакъиайрин эсердай чкӀанва. ГьакӀни, [[Совет гьукумат]]ди гьукум тухузвай береда, «Дин — халкьдин терьяк я» лозунгар галаз диндин аксиниз женгер тухувай чӀавуз, и сурарин чӀехи пай терг авунай ва абурун чкадал цӀийи дараматар эцигнай. Амукьнавай сурарин садан — кьведан кьилин къванцел кучукнавай инсанрин кьиникьин [[1762 йис]] кӀелиз хьана. ГьакӀни адан винел гапурдин, тфенгдин, чекмейрин ва лампадин суратар атӀанвай. Лакар хуьруь тарихдин имаратрин арада кьетӀен чка «[[Агъаханд кӀунтӀ]]» ва «[[Рушарин кӀунтӀар]]» хьтин дегь чӀаван имаратри кьунва. Хуьруьн тарихдин муькуь имаратрикай сад — цӀуру мискӀин я. МискӀиндин цларал авай кхьинрикай чир хьана хьи, адан бине 1904 — й йисуз кутунай. == ТӀвар-ван авай ксар== Хуьряй Ашуг Яхья, Гьажи Кази-Мегьемад хьтин тӀвар-ван акай ксар акъатнавайди я. 1941—1945-й йисара Ватандин ЧӀехи Дяведа лакарвиярни иштирак авунай. Са шумуд виш лакарви фронтдиз фенай. ЦӀудриз орденарни медалар пишкешнай, 112 кас дяведай хтаначир. * [[Мирзебегов Азиз Абдулмиран хва]] — лезги шаир, публицист ва таржумачи. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] i3b0f1qcx3zgjhadv64k3m3wdot3oix 99351 99328 2026-09-15T09:54:37Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Агъа Лакар (КцӀар район)]] макъаладин тӀвар [[Лакар]] -диз масакӀа хъувуна 99328 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Агъа Лакар}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Лакар |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_dir = |lat_deg=41.4944996 |lon_dir = |lon_deg=48.4519386 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Агъа Лакарин хуьруьнсовет|«Агъа Лакарин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = 1 725 |сиягьдиз къачур йис = 2010 |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 23 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = |add1 = |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/8Tl2c Google Map] }} '''Лакар ('''а '''Агъа Лакар<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>)''' ({{lang-az|Aşağı Ləgər}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Агъа Лакарин хуьруьнсовет|«Агъа Лакарин» хуьруьнсовет]]дик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин рагъэкъечӀдай пата, [[Хъачмаз район]]дихъ галаз сергьятдин мукьвал, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. Агъа Лакарин мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягъле, Дере мягьле, КӀамун мягьле.'' == Тарих == Агъа Лакар хуьруьн тарихдикай ва тӀварцикай эхтилатар фейила, дисскусияр арадал къвезва. Са бязи алимри хуьруьн бине эхиримжи виш йисан къене кутунвайди ва дегь тарихдиз талукь туширди субут ийизва. Муькуьбуру и фикир таб тирди лугьузва. И хуьруьн бине кутунвайбур [[Дагъустан]] республикадин [[Мегьарамдхуьруьн район]]дин [[Гилияр]] хуьряй куьч хьана атанвайбур тир чӀал субутарзавай ксарни авайди я. Абуру Лакар ва Гилияр хуьрерин нугъатрин мукьвавал шагьид яз къалурзава. Хуьруьн чилера авай тарихдин имаратар, хуьруьн дегьвал тестикьарзава. Мисал паталай, «[[Рушарин кӀунтӀар]]» тӀвар авай къеле хьтин чкади субутарзава хьи, и чилера 4 — 8 виш йисарани инсанри уьмуьр ийизвай. Гьакъикъи яз, хуьруьн тӀвар лезги тайифадикай арадал атанвайди я. Антик тарихдал кӀвалахзавай [[Страбон]]дин, [[Геродот]]дин ва мсб. тестикьзавай фикирриз килигна, [[Алпан]]да 26-дилай пара тайифаяр авай. Алимри фадлай субутнава хьи, и тайифайрин вири лезги ва лезги чӀалан тайифаяр тир. Шак авачиз и хуьруьн тӀвар дегь чӀаван лезги [[Лег]] тайифадикай арадал атанвайди я. Ва тарихдин вакъиаррин таъсирдай «Лег + ар» гаф «Лак + ар» гафуниз дегиш хьанва. Хуьруьн тӀвар урусрин «лагерь» гафуникай арадал атанвайди тир лугьузвай фикир шак авачиз гъалатӀ тир фикир я, вучиз лагьайтӀа [[Къавкъаз]]диз урусар 19 — й виш йисан сифте кьилера атанвайди я ва абур къведалди хуьр тӀвар галачиз тушир. ==Агьалияр== Йисариз килигна Агъа Лакар хуьруьн агьалийрин дегиш хьунин динамика: {|class="wikitable" style="padding:0;background:#fafafa;border:1px solid #bbb;width:500px;height:70px;text-align:center;font-size:12px;cellspacing=0" |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Йис''' |'''[[2010 йис|2010]]''' |- |'''style="background: bgcolor="#CBD5C4" |'''Агьалияр''' | 1 725 |} [[2010 йис]]ан агьалияр сиягьриз къачунин нетижайриз килигна хуьре 1 725 касди уьмуьр ийизвай. Вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Агъа Лакара агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Айибанбур, Сеферанбур, Пириманбур, Тагьиранбур, СикӀер, Шухунар, Шагьабасар <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Тарихдин имаратар == Хуьрерин тарих чируниз кьетӀен роль, эпиграфиядин имаратар — сурун винел алай къванерал алай ва цӀуру кӀвалерин цларал алай кхьинри къугъвазва. Лакарин сурар чал сифтегьан кӀалубда агакьнач, сурарин чӀехи пай тӀебиатдин вакъиайрин эсердай чкӀанва. ГьакӀни, [[Совет гьукумат]]ди гьукум тухузвай береда, «Дин — халкьдин терьяк я» лозунгар галаз диндин аксиниз женгер тухувай чӀавуз, и сурарин чӀехи пай терг авунай ва абурун чкадал цӀийи дараматар эцигнай. Амукьнавай сурарин садан — кьведан кьилин къванцел кучукнавай инсанрин кьиникьин [[1762 йис]] кӀелиз хьана. ГьакӀни адан винел гапурдин, тфенгдин, чекмейрин ва лампадин суратар атӀанвай. Лакар хуьруь тарихдин имаратрин арада кьетӀен чка «[[Агъаханд кӀунтӀ]]» ва «[[Рушарин кӀунтӀар]]» хьтин дегь чӀаван имаратри кьунва. Хуьруьн тарихдин муькуь имаратрикай сад — цӀуру мискӀин я. МискӀиндин цларал авай кхьинрикай чир хьана хьи, адан бине 1904 — й йисуз кутунай. == ТӀвар-ван авай ксар== Хуьряй Ашуг Яхья, Гьажи Кази-Мегьемад хьтин тӀвар-ван акай ксар акъатнавайди я. 1941—1945-й йисара Ватандин ЧӀехи Дяведа лакарвиярни иштирак авунай. Са шумуд виш лакарви фронтдиз фенай. ЦӀудриз орденарни медалар пишкешнай, 112 кас дяведай хтаначир. * [[Мирзебегов Азиз Абдулмиран хва]] — лезги шаир, публицист ва таржумачи. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] i3b0f1qcx3zgjhadv64k3m3wdot3oix 0 4270 99334 98066 2026-09-15T09:36:59Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Бала КцӀар]] макъаладин тӀвар [[Пел КцӀар]] -диз масакӀа хъувуна 98066 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Бала КцӀар |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4490957 |lon_deg = 48.4900475 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = 1446 |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[азербайжанар]] |динар = [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 23 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22256;s=3559 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/6DVCo Google Map] }} '''Бала КцӀар''' ({{lang-az|Bala Qusar}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == Жугърафия == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 1 км яргъал ала. Бала КцӀарин мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле, МискӀиндин пад.'' == Тарих == ==Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[азербайжанар]], [[шиияр|шии]]-[[мусурманар]] я. Бала КцӀара агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Жанияр, Къурбалияр <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Азербайжанрин хуьрер]] mc2tf4oxil56mevfk1tratn0hrxb6f9 99336 99334 2026-09-15T09:38:37Z Хьажидауд 12986 99336 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=КцӀар Пеле / Пеле КцӀар |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4490957 |lon_deg = 48.4900475 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = 1446 |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[азербайжанар]] |динар = [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 23 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22256;s=3559 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/6DVCo Google Map] }} '''КцӀар Пеле, Пеле КцӀар''' ({{lang-az|Bala Qusar}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == Жугърафия == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 1 км яргъал ала. Бала КцӀарин мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле, МискӀиндин пад.'' == Тарих == ==Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[азербайжанар]], [[шиияр|шии]]-[[мусурманар]] я. Бала КцӀара агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Жанияр, Къурбалияр <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Азербайжанрин хуьрер]] 7azqkaapgrmieqgvh1xihseh766btb5 99337 99336 2026-09-15T09:39:30Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Пел КцӀар]] макъаладин тӀвар [[Пеле КцӀар]] -диз масакӀа хъувуна 99336 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=КцӀар Пеле / Пеле КцӀар |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4490957 |lon_deg = 48.4900475 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = 1446 |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[азербайжанар]] |динар = [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 23 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22256;s=3559 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/6DVCo Google Map] }} '''КцӀар Пеле, Пеле КцӀар''' ({{lang-az|Bala Qusar}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == Жугърафия == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 1 км яргъал ала. Бала КцӀарин мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле, МискӀиндин пад.'' == Тарих == ==Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[азербайжанар]], [[шиияр|шии]]-[[мусурманар]] я. Бала КцӀара агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Жанияр, Къурбалияр <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Азербайжанрин хуьрер]] 7azqkaapgrmieqgvh1xihseh766btb5 0 4283 99340 89668 2026-09-15T09:40:43Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Гьесенкъеле (КцӀар район)]] макъаладин тӀвар [[Гьасанкъала (КцӀар район)]] -диз масакӀа хъувуна 89668 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Гьесенкъеле (манаяр)}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Гьесенкъеле |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4508327 |lon_deg = 48.5079002 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар район |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[азербайжанар]] |динар = [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [http://wikimapia.org/#lang=ru&lat=41.450833&lon=48.507900&z=14&m=ys Wikimapia] }} '''Гьесенкъеле''' ({{lang-az|Həsənqala}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Бала КцӀарин хуьруьнсовет|«Бала КцӀарин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 2 км яргъал, [[КцӀар вацӀ]]ун къерехдихъ гала. == Агьалияр== Хуьруьн агьалияр [[лезгияр|лезгийрихъни]] [[азербайжанар]]ихъ галаз акахьайди я, [[сунияр|суни]] ва [[шиияр|шии]]-[[мусурманар]] я. == Тарих == == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] dchl8x4b9xz28bq4jfwct6onf8o95b9 0 4293 99330 98083 2026-09-15T09:33:54Z Хьажидауд 12986 99330 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Къийихуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4070077 |lon_deg = 48.4091949 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Къаяхуьруьнсовет|«Къаяхуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/CZ6U2 Google Map] }} '''Къийихуьр''' ({{lang-az|Qayakənd}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Къаяхуьруьнсовет|«Къаяхуьруьнсоветдик»]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердин мукьув, [[КцӀар вацӀ]]ун муькуь патахъ гала. Къаяхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле.'' == Тарих == == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Къаяхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Къурушар ([[Къуруш]] хуьряй куьч хьанвайбурун несилар), Къележугъар ([[Къалажух (Докъузпара район)|Къалажух]] хуьряй куьч хьанвайбурун несилар) <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] auc0yljo67d2wbafdqm80ig4i2g84d1 99331 99330 2026-09-15T09:35:05Z Хьажидауд 12986 99331 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Къийихуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4070077 |lon_deg = 48.4091949 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Къаяхуьруьнсовет|«Къаяхуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/CZ6U2 Google Map] }} '''Къийихуьр''' ({{lang-az|Qayakənd}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Къаяхуьруьнсовет|«Къаяхуьруьнсоветдик»]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердин мукьув, [[КцӀар вацӀ]]ун муькуь патахъ гала. Къаяхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Камун ккам, Вини ккам.'' == Тарих == == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Къаяхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: 1.'''''Къурушар''' ([[Къуруш]] хуьряй куьч хьанвайбурун сихил)'' ''2.'''Къележугъар''' ([[Къалажух (Докъузпара район)|Къалажух]] хуьряй куьч хьанвайбурун сихил) <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] ag1mytdwravxtlee6cr1qzhb7021ffm 99332 99331 2026-09-15T09:35:43Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Къаяхуьр]] макъаладин тӀвар [[Къийихуьр]] -диз масакӀа хъувуна 99331 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Къийихуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4070077 |lon_deg = 48.4091949 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Къаяхуьруьнсовет|«Къаяхуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Космосдай акунар |add1 = [https://goo.gl/maps/CZ6U2 Google Map] }} '''Къийихуьр''' ({{lang-az|Qayakənd}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Къаяхуьруьнсовет|«Къаяхуьруьнсоветдик»]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердин мукьув, [[КцӀар вацӀ]]ун муькуь патахъ гала. Къаяхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Камун ккам, Вини ккам.'' == Тарих == == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Къаяхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: 1.'''''Къурушар''' ([[Къуруш]] хуьряй куьч хьанвайбурун сихил)'' ''2.'''Къележугъар''' ([[Къалажух (Докъузпара район)|Къалажух]] хуьряй куьч хьанвайбурун сихил) <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] ag1mytdwravxtlee6cr1qzhb7021ffm 0 4299 99348 98472 2026-09-15T09:52:44Z Хьажидауд 12986 99348 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Макъудхуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.5517556 |lon_deg = 48.4354591 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Манкъулидхуьруьнсовет|«Манкъулидхуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?l=5;choice=thelast;s=3616 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/qccfe Google Map] }} '''Макъудхуьр''' ({{lang-az|İmamqulukənd, Maqudxür}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Манкъулидхуьруьнсовет|«Манкъулидхуьруьнсоветдик»]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин рагъэкъечӀдай пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 17 км яргъал ала. Манкъулидхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Байрамрин мягьле, СепӀийрин мягьле, Гъетегърин мягьле, Агъвалрин мягьле, Заркъалрин мягьле, ЧӀакӀаррин мягьле.'' == Тарих == Археологиядин амукьайри гилан Манкъулидхуьруьн чилерал дегь хуьрер хьайиди субутзава. Азербайжандин алимрикай Ж. А. Халилова, Къ.О. Къошкъарлыди ва Р.Б. Аразовади [[Гавдишан пел]]ера тухвай жагъурунрай аквазвайвал, Манкъулидхуьруьвай 3-4 километр яргьал тир 1-й ва 2-й Гавдишан пелера лезгийри гьеле чи эрадал къведалди хуьрер кутунай. 3-й Гавдишан гилан [[Къалажух (КцӀар район)|Къалажух]] хуьруьз мукьва я ва гьанагни дегь чӀавара яшайишдин макан тир. Чиливай 13-19 метр хкаж хьанвай 1-й Гавдишан пелен археологиядин амукьайрилай малум жезвайвал, и хуьруьн агьалияр фад-фад тарашхъанрин аксина женг чӀугваз мажбур хьанай. И пелелай [[Дагъустан]]дин, гьакӀни [[Къуба район|Къуба]] ва [[Хъачмаз район]]рин чилер хъсандиз аквазва. Гьавиляй Гавдишан пел лагьайла чкадин агьалийри гьа и пел фикирда кьун дуьшуьшдин кар туш. Хуьруьвай 3 километр яргъал тир 2-й Гавдишан пел кьулувилел экӀя хьанва. Ина чи эрадал къведалди сад лагьай агъзур йисан юкьвара хуьр кутунай. ТӀебиатдин ва тарашхъанрин басрухар себеб яз хуьруьн агьалийри чпин чка са шумудра дегишарнай. Дегь чӀавара абурун чӀехи бубайри [[ЭчӀехуьр]]уьнни [[ЧӀехи Муругъ]]рин арада, кьакьан пелел хуьр кутунай. И хуьуьн дегь амукьаяр исятдани ама. Хуьруькай «Кьиблепатан Дагъустандикай очеркар» (Магьачкъала, 1964), «Азербайжандин тарих» (Баку, 1961, 1 жилд), У. А. Мейлановадин «Лезги чӀалан диалектология» (Магьачкъала, 1964) ктабра ва маса чешмейра са кьадар делилар дуьшуьш жезва. Хуьруьн топонимрини адан тарихдикай чирвилер гузва. «КьенчӀеб тахта» лугьудай чкада дегь чӀаварин [[Лангу]] шегьердин гелер ама. Ина са чӀиб чил эгъуьнин кумазни накьвадикай хъенчӀин куьшуьйрин, кутаррин, бекьейрин, ципӀерин кӀусар хкатда. «КьенчӀеб тахтада», «Шабуран хвал» лугьудай чкада археологиядин дегь чӀаван амукьаяр гьалтзава. «Урусрин рекьи» [[I-й Пётр]] [[Дагъустан]]диз атайла ина кьиле фейи вакъиаяр рикӀел хкизва. Император [[Дербент]]диз къведалди хуьруьхъ маса тӀвар авай. Урусрин пачагь Кьиблепатан Дагъустандиз [[1722 йис]]ан 23-августдиз атанай. Адан 79 агъзур касдикай ибарат балкӀандар кьушунди ам Дербентдиз къведалди халкьдин кьилел чӀехи мусибатар гъанай. [[Алкьвадар Гьасан]]а вичин «[[Асари Дагъустан]]» ктабда кхьизвайвал, балкӀандар кьушунри Дербентдилай [[Къуба район|Къубадин]] [[Велвеле вацӀ]]алди чпин хурук акатай вири хуьрериз гьад кьунай. Гьеле [[1 Петр]] [[Дербент]]диз къведалди [[Гьажи Давуд]]а [[Иран]] шагьдин гарнизон инай чукурна, Манкъулидхуьряй тир [[Манкъули бег]] шегьердин наибвиле тайинарнай. 1 Петр Дербентдиз атайла и касди тӀимил къуватралди императордин чӀехи кьушундин хура акъвазун мумкин туширди кьатӀанай ва гьавиляй урус пачагьдин вилик хъсандиз экъечӀнай, шегьердин гимишдикай раснавай куьлегар адав вуганай. Вич икӀ кьабулинай императорди Манкъули бегдиз генерал-майорвилин чин ганай ва ам Дербентдин ханвиле тайинарнай. Урус пачагьди и касдиз вичин патай кьилди мажибни ганай. Дагьустанда 1 Петравай яргъалди таб гуз хьанач. [[Къубадин ханвал|Къубадин]], [[Муьшкуьр]]дин ва [[Ширвандин ханвал|Ширвандин]] лезгияр урусрин аксина къарагъна. Муькуь патахъай, [[Гьажи Давуд]] бег Муьшкуьрвидини урусрал вегьин патал 30 агъзурдав агакьна кьушун туькӀуьрнавай. Гьа ихьтин крар себеб яз 1 Петр [[1722 йис]]ан 29 сентябрдиз вичин кьушунарни галаз [[Астрахан]]диз хъфена. Дербентда ада 3 агъзур аскердикай ибарат гарнизон туна. Урусар хъфейдилай гуьгъуьниз Манкъули бег тарашхъанри чукӀурай хуьрер арадал хкиз алахъна. КӀвенкӀве ада вичин хуьр гуьнгуьна хтуна, вичин такьатралди кесиб хзанриз кӀвалер эцигизни туна. И къайгъударвиляй агьалийри хуьруьн виликан тӀвар дегишарна, адаз Манкъули бегдин тӀвар гана. Манкъулидкуьр шумудни са тарихдин вакъиайрихъ галаз алакъалу я. [[1721 йис]]уз хуьруьн агьалияр Иран шагьдин кьушунрин хура акъвазнай. [[1741 йис]]ан зулуз [[Надир шагь]]ди 1-й Гавдишан пеле постар туькӀуьрнай ва вишералди касдиз зулумар авунай. Ада [[Гьил]]ерин тамара кӀватӀал хьанвай лезги кӀеретӀрин аксина женг чӀугваз кӀан тахьайбурун вилер акъуднай, гьилер атӀанай, [[тарагъаж]]дай акъуднай. [[1774 йис]]уз Гавдишандин патав Эмир Гьемзедин, [[Агъа Казанище|Казанищедин]] Эмир Мегьамедан, къазикъумухви Метьамедхандин кӀеретӀринни Фетели хандин кьушундин арада чӀехи ягъ-ягъунар кьиле фенай. И дяведа Фетели хан кӀаник акатна, [[Сальян]]диз катнай. Эмир Гьемзедин кьушунди Гавдишандиз мукьва хуьрер, гьакӀни Манкъулидхуьр чукӀурна, [[Къуба]] шегьер кьунай. [[1820 йис]]уз 1-й Гавдишан пеле лезгийрин кӀеретӀри [[генерал Ермолов]]ан кьушундин аксина женг чӀугунай. Ина лезгийри урус аскерар кьулухъ чӀугуниз мажбурнай. [[1823 йис]]уз генерал Ермолова Къуба аялатдин лезгийриз кьвед лагьай гъилера басрух гайила, Абдурагьман кьиле авазх манкъулидхуьруьнвияр абурун кура кьегьалвилелди акъвазнай. Кьакьан кьваларилай урусрин жидайрал хкадарна гьелек хьайи кьегьалрикай гуьгъуьнлай халкьди риваятар, кьисаяр, манияр туькӀуьрнай. [[1918 йис]]уз Къубадин [[Дигагь]] хуьре эрмени дашнакрин кура Манкъулидхуьруьн юзбаш Гьасан бегди 100 касдикай туькӀуьрнавай кӀеретӀни акъвазнай. А ягъунра абурукай са шумуд кас кьенай. Ватандин ЧӀехи дяведин йисара Грецияда ЭЛАС тешкилатдин партизанрихъ галаз санал фашистрин кура кьегьалвилелди акъвазай [[Мидгьед Ширинбегов]]а дяведин йисара къалурай кьегьалвилерикай кьилди ктабар кхьенва. Манкъулидхуьр вичихъ фу авай, девлетлу хуьрерикай я. Гьеле XIX виш йисан сифте кьилера и хуьруьн ичин салар, дуьгуьдин плантацияр къецепатан уьлквейризни сейли тир. Иллаки инин сарыбугъдадин тариф вириниз чкӀанай. Гзаф хуьрери чпин хъуьтӀуьн раж инай къачудай. [[1830 йис]]уз Къуба аялатдин зегьметхъанри гьасил авур 196 агъзур пуд дуьгуьдикай 10 агъзур пуд магьсул манкъулидхуьруьнвийринди тир. Им аялатда вичиз тай авачир яру дуьгуь тир. Абурухъ чӀехи никӀер, агъзурралди мал-къара, чӀехи геллегьар ва рамагар авай. Инин ниси гьасилдай заводди вичин магьсулар къецепатан уьлквейризни рекье твадай. Хуьруьхъ уьмуьр тухун патал къулай шартӀар авайвиляй иниз маса лезги хуьрерай гзаф инсанар куьч хьанай. [[Миграгъар (Докъузпара район)|Миграгъай]], [[Уллугъетягъ|Гъетегъай]], [[ЧӀакӀар]]дилай, [[Четкуьн]]ай, [[Киригар|Киригай]], [[Вини Тигьиржал|Тигьиржалдилай]], [[Хуьлуьхъ]]ай, [[Цилинг]]дилай, гьатта [[Табасаран]]дай ва [[Гуржистан]]дай куьч хьана атайбурун сихилар хуьре исятдани ама. «Амаханан тахта» лугьудай чка советрин девирдилай аманат я. Инагар «Яру лежбер» колхоздин ципицӀрин салар тир. НикӀяй хкведайбуру арабайрин чархарив салидолдин чкадал запун гуьцӀай чкадиз халкьди «Сабунар ядай кӀам» лугьуда. БАМ-дин эцигунар гатӀунай йисуз и хуьрени цӀийи мягьле кутунай ва хуьруьнбуру адаз "БАМ" тӀвар ганай. Гила ина 50-дав агакьна кӀвалер ава. Хуьруьн нуфуз аваз сихилрикай сад ''Эфендияр'' я. Абурухъ хуьре Сулейманан хва Абдуррагьманан тӀварцӀихъ гадай пӀирни ава. Истанбулда диндин рекьяй чирвилер къачур и эфенди [[Хуьлуьхъ]]ай тир. Манкъулидхуьруьнвийрин тӀалабуналди иниз куьч хьайи и алим ва муъмин касди вичин хайи хуьре хьиз Манкъулидхуьре ва адан мукьув гвай хуьрерани чӀехи гьуьрмет къазанмишнай. Адан ктабрикай Азербайжандин ва Дагъустандин мискӀинра менфят къачузвай. Абдуррагьманан хва Зикруллагь хуьруьн сад лагьай муаллимрикай тир. Эфендидин хва тирди багьна яз [[1937 йис]]уз ам суьргуьндиз ракъурнай ва а чӀавуз касдин кӀваляй са фургъун ацӀай ктабарни тухванай. Адан етим амукьай 7 веледдини институтар акьалтӀарнай. Абдулгьамидани Абдулрагьима хуьре, Абдулрауфа КцӀара математикадин муаллимвиле кӀвалахнай. Азербайжандин НафтӀадинни Химиядин Институт куьтягьай Абдулазиз илимрин доктор я. Эфендияр чпихъ чӀехи алакьунар авай ва зегьметдал рикӀ алай ксар я. 50 йисалай виниз [[КцӀар]]а муаллимвиле кӀвалахай методист муаллим Абдулрауф Эфендиеван 7 веледдин 4-дакай математикар хьанва. Абел лагьайтӀа, [[Рязан]] шегьердин кьилин архитектор я. Манкъулидхуьр шумудни са тӀвар-ван авай ксаралди машгьур я. Лезгийрин чӀехи зари [[Миграгъ Мардали]]ди гзаф йисара ина уьмуьр авунай. Чи тӀвар-ван авай зарийрикай [[Кесиб Абдуллагь]]ан ва [[Забит Ризванов]]ан ватан я инаг. Машгьур сеняткар, тардал зурбадиз ягъидай Физеммед Куругълиева тесниф авур макьамарни манияр халкьдин меце къедалди ама. Ада алатай виш йисан 30-й йисара сифте яз [[КцӀар район]]да стахановчивилин тӀвар къачур Тайгъун Къайибалидин рушаз теснифай "Тайгъун" мани халкьдин мани хьиз ктабра гьатнава. Гзаф йисара хуьруьн колхоздиз регьбервал гайи, ина шумудни са эцигунар кьилиз акъудай Наруллагь Къадимован тӀвар халкьди гьамиша гьуьрметдивди кьада. Ада [[Лечет (КцӀар район)|Лечетрин]] хуьряй Манкъулидхуьруьз ракьун гунгаррив яд гъанай, Дербентдин уьлчуьдалди къванцин рехъ кутунай, мектеб патал кьве дарамат, гьакӀни медениятдин тавхана эцигнай. Гьаживерди Гьаживердиеваз республикада сифте яз «Азербайжандин лайихлу ветеринар» тӀвар ганай. Хуьряй зурба алимар акъатнава. Нью-Йоркдин Илимрин Академиядин член, физикадинни математикадин илимрин доктор, профессор Икрам Новрузбегов, техникадин илимрин доктор Абдулазиз Эфендиев хьтин инсанралди вири халкьди дамахзава. ЧӀугвар Сейфеддин Сейфеддинов хьтин ксари чпин хуьр вириниз сейли ийизва. Шумудни са манкъулидхуьруьнви полковникри чи республикада ва къецепатан уьлквейра кӀвалахзава. Абурукай Талим Ярметова [[Генже]]да, Адилхан Абдулкеримова [[Волгоград]]да, Низамуддин Салегьова [[Къазахстан]]дин [[Актау вилаят]]да, Изамуддин Магьсимова [[Мангистау вилаят]]да къуллугъзава. Полковник-лейтенант Садуллать Асланханов гимидин командир яз 20 йис я. Азербайжандин дяведин флотда 30 йисуз къуллугъзавай 11 рангдин капитан Расим Ширинбегов, [[Магьачкъала]]да уьмуьр ийизвай милициядин подполковник Вагьид Агьжабегов ва масабурулай жегьилри чешне къачузва. Абур вири вичихъ чӀехи тарихар авай Манкъулидхуьруьн мектебди кӀвачел ахкьалдарна агакьарнавайбур я. [[1866 йис]]уз [[Къуба уезд]]да гьукуматди агьалийрин тӀалабуналди пуд хуьре цӀийи мектебар кардик кутунай - [[КцӀар]]а, [[Яргун]]дал ва ва Манкъулидхуьре. [[1894 йис]]уз Манкъулидхуьре урус секторни ахъа хьанай. Гьейдар Алиеван Фондуни такьатралди хуьре 20 классдин дарамат эцигнай. == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Манкъулидхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Миграгъар ([[Миграгъар (Докъузпара район)|Миграгъ]] хуьряй атанвайбур), КьинтӀарар, Гъетегъар, ТӀапӀацар, Квасаяр, Киригар, Цегвер, Хуьлуьхъар, ТӀигьиржалар, Чепер, Цилингар ([[Цилинг]] хуьряй атанвайбур), Гуржияр, Чавмараяр, Эфендияр <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' ==ТӀвар-ван авай ксар== * [[Кесиб Абдуллагь]] (Саруханов Абдуллагь) — лезги шаир. * [[Ризванрин Забит Ризванан хва]] — чӀехи лезги шаир. * [[Арзуманов Медет Судябеган хва]] — лезги шаир. * [[Асланханова Гуьлбес]] — лезги шаир, филологиядин илимрин кандидат. [[2009 йис]]уз «ЧиРагъ» журналдин бине эцигай кас. * [[Римма Гаджимурадова]] — лезги шаир. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://samurpress.net/pdf/194.pdf «Самур» газет: И чил хайи диге я!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160903202614/http://samurpress.net/pdf/194.pdf |date=2016-09-03 }} {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] pj17iq0xk8ezp39sntyzxq8zf21rwel 99349 99348 2026-09-15T09:53:09Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Манкъулидхуьр]] макъаладин тӀвар [[Макъудхуьр]] -диз масакӀа хъувуна 99348 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Макъудхуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.5517556 |lon_deg = 48.4354591 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Манкъулидхуьруьнсовет|«Манкъулидхуьруьнсовет»]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?l=5;choice=thelast;s=3616 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/qccfe Google Map] }} '''Макъудхуьр''' ({{lang-az|İmamqulukənd, Maqudxür}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Манкъулидхуьруьнсовет|«Манкъулидхуьруьнсоветдик»]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин рагъэкъечӀдай пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 17 км яргъал ала. Манкъулидхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Байрамрин мягьле, СепӀийрин мягьле, Гъетегърин мягьле, Агъвалрин мягьле, Заркъалрин мягьле, ЧӀакӀаррин мягьле.'' == Тарих == Археологиядин амукьайри гилан Манкъулидхуьруьн чилерал дегь хуьрер хьайиди субутзава. Азербайжандин алимрикай Ж. А. Халилова, Къ.О. Къошкъарлыди ва Р.Б. Аразовади [[Гавдишан пел]]ера тухвай жагъурунрай аквазвайвал, Манкъулидхуьруьвай 3-4 километр яргьал тир 1-й ва 2-й Гавдишан пелера лезгийри гьеле чи эрадал къведалди хуьрер кутунай. 3-й Гавдишан гилан [[Къалажух (КцӀар район)|Къалажух]] хуьруьз мукьва я ва гьанагни дегь чӀавара яшайишдин макан тир. Чиливай 13-19 метр хкаж хьанвай 1-й Гавдишан пелен археологиядин амукьайрилай малум жезвайвал, и хуьруьн агьалияр фад-фад тарашхъанрин аксина женг чӀугваз мажбур хьанай. И пелелай [[Дагъустан]]дин, гьакӀни [[Къуба район|Къуба]] ва [[Хъачмаз район]]рин чилер хъсандиз аквазва. Гьавиляй Гавдишан пел лагьайла чкадин агьалийри гьа и пел фикирда кьун дуьшуьшдин кар туш. Хуьруьвай 3 километр яргъал тир 2-й Гавдишан пел кьулувилел экӀя хьанва. Ина чи эрадал къведалди сад лагьай агъзур йисан юкьвара хуьр кутунай. ТӀебиатдин ва тарашхъанрин басрухар себеб яз хуьруьн агьалийри чпин чка са шумудра дегишарнай. Дегь чӀавара абурун чӀехи бубайри [[ЭчӀехуьр]]уьнни [[ЧӀехи Муругъ]]рин арада, кьакьан пелел хуьр кутунай. И хуьуьн дегь амукьаяр исятдани ама. Хуьруькай «Кьиблепатан Дагъустандикай очеркар» (Магьачкъала, 1964), «Азербайжандин тарих» (Баку, 1961, 1 жилд), У. А. Мейлановадин «Лезги чӀалан диалектология» (Магьачкъала, 1964) ктабра ва маса чешмейра са кьадар делилар дуьшуьш жезва. Хуьруьн топонимрини адан тарихдикай чирвилер гузва. «КьенчӀеб тахта» лугьудай чкада дегь чӀаварин [[Лангу]] шегьердин гелер ама. Ина са чӀиб чил эгъуьнин кумазни накьвадикай хъенчӀин куьшуьйрин, кутаррин, бекьейрин, ципӀерин кӀусар хкатда. «КьенчӀеб тахтада», «Шабуран хвал» лугьудай чкада археологиядин дегь чӀаван амукьаяр гьалтзава. «Урусрин рекьи» [[I-й Пётр]] [[Дагъустан]]диз атайла ина кьиле фейи вакъиаяр рикӀел хкизва. Император [[Дербент]]диз къведалди хуьруьхъ маса тӀвар авай. Урусрин пачагь Кьиблепатан Дагъустандиз [[1722 йис]]ан 23-августдиз атанай. Адан 79 агъзур касдикай ибарат балкӀандар кьушунди ам Дербентдиз къведалди халкьдин кьилел чӀехи мусибатар гъанай. [[Алкьвадар Гьасан]]а вичин «[[Асари Дагъустан]]» ктабда кхьизвайвал, балкӀандар кьушунри Дербентдилай [[Къуба район|Къубадин]] [[Велвеле вацӀ]]алди чпин хурук акатай вири хуьрериз гьад кьунай. Гьеле [[1 Петр]] [[Дербент]]диз къведалди [[Гьажи Давуд]]а [[Иран]] шагьдин гарнизон инай чукурна, Манкъулидхуьряй тир [[Манкъули бег]] шегьердин наибвиле тайинарнай. 1 Петр Дербентдиз атайла и касди тӀимил къуватралди императордин чӀехи кьушундин хура акъвазун мумкин туширди кьатӀанай ва гьавиляй урус пачагьдин вилик хъсандиз экъечӀнай, шегьердин гимишдикай раснавай куьлегар адав вуганай. Вич икӀ кьабулинай императорди Манкъули бегдиз генерал-майорвилин чин ганай ва ам Дербентдин ханвиле тайинарнай. Урус пачагьди и касдиз вичин патай кьилди мажибни ганай. Дагьустанда 1 Петравай яргъалди таб гуз хьанач. [[Къубадин ханвал|Къубадин]], [[Муьшкуьр]]дин ва [[Ширвандин ханвал|Ширвандин]] лезгияр урусрин аксина къарагъна. Муькуь патахъай, [[Гьажи Давуд]] бег Муьшкуьрвидини урусрал вегьин патал 30 агъзурдав агакьна кьушун туькӀуьрнавай. Гьа ихьтин крар себеб яз 1 Петр [[1722 йис]]ан 29 сентябрдиз вичин кьушунарни галаз [[Астрахан]]диз хъфена. Дербентда ада 3 агъзур аскердикай ибарат гарнизон туна. Урусар хъфейдилай гуьгъуьниз Манкъули бег тарашхъанри чукӀурай хуьрер арадал хкиз алахъна. КӀвенкӀве ада вичин хуьр гуьнгуьна хтуна, вичин такьатралди кесиб хзанриз кӀвалер эцигизни туна. И къайгъударвиляй агьалийри хуьруьн виликан тӀвар дегишарна, адаз Манкъули бегдин тӀвар гана. Манкъулидкуьр шумудни са тарихдин вакъиайрихъ галаз алакъалу я. [[1721 йис]]уз хуьруьн агьалияр Иран шагьдин кьушунрин хура акъвазнай. [[1741 йис]]ан зулуз [[Надир шагь]]ди 1-й Гавдишан пеле постар туькӀуьрнай ва вишералди касдиз зулумар авунай. Ада [[Гьил]]ерин тамара кӀватӀал хьанвай лезги кӀеретӀрин аксина женг чӀугваз кӀан тахьайбурун вилер акъуднай, гьилер атӀанай, [[тарагъаж]]дай акъуднай. [[1774 йис]]уз Гавдишандин патав Эмир Гьемзедин, [[Агъа Казанище|Казанищедин]] Эмир Мегьамедан, къазикъумухви Метьамедхандин кӀеретӀринни Фетели хандин кьушундин арада чӀехи ягъ-ягъунар кьиле фенай. И дяведа Фетели хан кӀаник акатна, [[Сальян]]диз катнай. Эмир Гьемзедин кьушунди Гавдишандиз мукьва хуьрер, гьакӀни Манкъулидхуьр чукӀурна, [[Къуба]] шегьер кьунай. [[1820 йис]]уз 1-й Гавдишан пеле лезгийрин кӀеретӀри [[генерал Ермолов]]ан кьушундин аксина женг чӀугунай. Ина лезгийри урус аскерар кьулухъ чӀугуниз мажбурнай. [[1823 йис]]уз генерал Ермолова Къуба аялатдин лезгийриз кьвед лагьай гъилера басрух гайила, Абдурагьман кьиле авазх манкъулидхуьруьнвияр абурун кура кьегьалвилелди акъвазнай. Кьакьан кьваларилай урусрин жидайрал хкадарна гьелек хьайи кьегьалрикай гуьгъуьнлай халкьди риваятар, кьисаяр, манияр туькӀуьрнай. [[1918 йис]]уз Къубадин [[Дигагь]] хуьре эрмени дашнакрин кура Манкъулидхуьруьн юзбаш Гьасан бегди 100 касдикай туькӀуьрнавай кӀеретӀни акъвазнай. А ягъунра абурукай са шумуд кас кьенай. Ватандин ЧӀехи дяведин йисара Грецияда ЭЛАС тешкилатдин партизанрихъ галаз санал фашистрин кура кьегьалвилелди акъвазай [[Мидгьед Ширинбегов]]а дяведин йисара къалурай кьегьалвилерикай кьилди ктабар кхьенва. Манкъулидхуьр вичихъ фу авай, девлетлу хуьрерикай я. Гьеле XIX виш йисан сифте кьилера и хуьруьн ичин салар, дуьгуьдин плантацияр къецепатан уьлквейризни сейли тир. Иллаки инин сарыбугъдадин тариф вириниз чкӀанай. Гзаф хуьрери чпин хъуьтӀуьн раж инай къачудай. [[1830 йис]]уз Къуба аялатдин зегьметхъанри гьасил авур 196 агъзур пуд дуьгуьдикай 10 агъзур пуд магьсул манкъулидхуьруьнвийринди тир. Им аялатда вичиз тай авачир яру дуьгуь тир. Абурухъ чӀехи никӀер, агъзурралди мал-къара, чӀехи геллегьар ва рамагар авай. Инин ниси гьасилдай заводди вичин магьсулар къецепатан уьлквейризни рекье твадай. Хуьруьхъ уьмуьр тухун патал къулай шартӀар авайвиляй иниз маса лезги хуьрерай гзаф инсанар куьч хьанай. [[Миграгъар (Докъузпара район)|Миграгъай]], [[Уллугъетягъ|Гъетегъай]], [[ЧӀакӀар]]дилай, [[Четкуьн]]ай, [[Киригар|Киригай]], [[Вини Тигьиржал|Тигьиржалдилай]], [[Хуьлуьхъ]]ай, [[Цилинг]]дилай, гьатта [[Табасаран]]дай ва [[Гуржистан]]дай куьч хьана атайбурун сихилар хуьре исятдани ама. «Амаханан тахта» лугьудай чка советрин девирдилай аманат я. Инагар «Яру лежбер» колхоздин ципицӀрин салар тир. НикӀяй хкведайбуру арабайрин чархарив салидолдин чкадал запун гуьцӀай чкадиз халкьди «Сабунар ядай кӀам» лугьуда. БАМ-дин эцигунар гатӀунай йисуз и хуьрени цӀийи мягьле кутунай ва хуьруьнбуру адаз "БАМ" тӀвар ганай. Гила ина 50-дав агакьна кӀвалер ава. Хуьруьн нуфуз аваз сихилрикай сад ''Эфендияр'' я. Абурухъ хуьре Сулейманан хва Абдуррагьманан тӀварцӀихъ гадай пӀирни ава. Истанбулда диндин рекьяй чирвилер къачур и эфенди [[Хуьлуьхъ]]ай тир. Манкъулидхуьруьнвийрин тӀалабуналди иниз куьч хьайи и алим ва муъмин касди вичин хайи хуьре хьиз Манкъулидхуьре ва адан мукьув гвай хуьрерани чӀехи гьуьрмет къазанмишнай. Адан ктабрикай Азербайжандин ва Дагъустандин мискӀинра менфят къачузвай. Абдуррагьманан хва Зикруллагь хуьруьн сад лагьай муаллимрикай тир. Эфендидин хва тирди багьна яз [[1937 йис]]уз ам суьргуьндиз ракъурнай ва а чӀавуз касдин кӀваляй са фургъун ацӀай ктабарни тухванай. Адан етим амукьай 7 веледдини институтар акьалтӀарнай. Абдулгьамидани Абдулрагьима хуьре, Абдулрауфа КцӀара математикадин муаллимвиле кӀвалахнай. Азербайжандин НафтӀадинни Химиядин Институт куьтягьай Абдулазиз илимрин доктор я. Эфендияр чпихъ чӀехи алакьунар авай ва зегьметдал рикӀ алай ксар я. 50 йисалай виниз [[КцӀар]]а муаллимвиле кӀвалахай методист муаллим Абдулрауф Эфендиеван 7 веледдин 4-дакай математикар хьанва. Абел лагьайтӀа, [[Рязан]] шегьердин кьилин архитектор я. Манкъулидхуьр шумудни са тӀвар-ван авай ксаралди машгьур я. Лезгийрин чӀехи зари [[Миграгъ Мардали]]ди гзаф йисара ина уьмуьр авунай. Чи тӀвар-ван авай зарийрикай [[Кесиб Абдуллагь]]ан ва [[Забит Ризванов]]ан ватан я инаг. Машгьур сеняткар, тардал зурбадиз ягъидай Физеммед Куругълиева тесниф авур макьамарни манияр халкьдин меце къедалди ама. Ада алатай виш йисан 30-й йисара сифте яз [[КцӀар район]]да стахановчивилин тӀвар къачур Тайгъун Къайибалидин рушаз теснифай "Тайгъун" мани халкьдин мани хьиз ктабра гьатнава. Гзаф йисара хуьруьн колхоздиз регьбервал гайи, ина шумудни са эцигунар кьилиз акъудай Наруллагь Къадимован тӀвар халкьди гьамиша гьуьрметдивди кьада. Ада [[Лечет (КцӀар район)|Лечетрин]] хуьряй Манкъулидхуьруьз ракьун гунгаррив яд гъанай, Дербентдин уьлчуьдалди къванцин рехъ кутунай, мектеб патал кьве дарамат, гьакӀни медениятдин тавхана эцигнай. Гьаживерди Гьаживердиеваз республикада сифте яз «Азербайжандин лайихлу ветеринар» тӀвар ганай. Хуьряй зурба алимар акъатнава. Нью-Йоркдин Илимрин Академиядин член, физикадинни математикадин илимрин доктор, профессор Икрам Новрузбегов, техникадин илимрин доктор Абдулазиз Эфендиев хьтин инсанралди вири халкьди дамахзава. ЧӀугвар Сейфеддин Сейфеддинов хьтин ксари чпин хуьр вириниз сейли ийизва. Шумудни са манкъулидхуьруьнви полковникри чи республикада ва къецепатан уьлквейра кӀвалахзава. Абурукай Талим Ярметова [[Генже]]да, Адилхан Абдулкеримова [[Волгоград]]да, Низамуддин Салегьова [[Къазахстан]]дин [[Актау вилаят]]да, Изамуддин Магьсимова [[Мангистау вилаят]]да къуллугъзава. Полковник-лейтенант Садуллать Асланханов гимидин командир яз 20 йис я. Азербайжандин дяведин флотда 30 йисуз къуллугъзавай 11 рангдин капитан Расим Ширинбегов, [[Магьачкъала]]да уьмуьр ийизвай милициядин подполковник Вагьид Агьжабегов ва масабурулай жегьилри чешне къачузва. Абур вири вичихъ чӀехи тарихар авай Манкъулидхуьруьн мектебди кӀвачел ахкьалдарна агакьарнавайбур я. [[1866 йис]]уз [[Къуба уезд]]да гьукуматди агьалийрин тӀалабуналди пуд хуьре цӀийи мектебар кардик кутунай - [[КцӀар]]а, [[Яргун]]дал ва ва Манкъулидхуьре. [[1894 йис]]уз Манкъулидхуьре урус секторни ахъа хьанай. Гьейдар Алиеван Фондуни такьатралди хуьре 20 классдин дарамат эцигнай. == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Манкъулидхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Миграгъар ([[Миграгъар (Докъузпара район)|Миграгъ]] хуьряй атанвайбур), КьинтӀарар, Гъетегъар, ТӀапӀацар, Квасаяр, Киригар, Цегвер, Хуьлуьхъар, ТӀигьиржалар, Чепер, Цилингар ([[Цилинг]] хуьряй атанвайбур), Гуржияр, Чавмараяр, Эфендияр <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' ==ТӀвар-ван авай ксар== * [[Кесиб Абдуллагь]] (Саруханов Абдуллагь) — лезги шаир. * [[Ризванрин Забит Ризванан хва]] — чӀехи лезги шаир. * [[Арзуманов Медет Судябеган хва]] — лезги шаир. * [[Асланханова Гуьлбес]] — лезги шаир, филологиядин илимрин кандидат. [[2009 йис]]уз «ЧиРагъ» журналдин бине эцигай кас. * [[Римма Гаджимурадова]] — лезги шаир. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == * [http://samurpress.net/pdf/194.pdf «Самур» газет: И чил хайи диге я!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160903202614/http://samurpress.net/pdf/194.pdf |date=2016-09-03 }} {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] pj17iq0xk8ezp39sntyzxq8zf21rwel 0 4303 99354 98092 2026-09-15T09:59:52Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Нежефхуьр]] макъаладин тӀвар [[Нижхуьр]] -диз масакӀа хъувуна 98092 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Нежефхуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар ='''Нежефхуьруьн акунар''' |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4916682 |lon_deg = 48.1898564 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Хуьлуьхърин хуьруьнсовет|«Хуьлуьхърин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22516;s=3587 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/Ll8PY Google Map] }} '''Нежефхуьр''' ({{lang-az|Nəcəfkənd}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Хуьлуьхърин хуьруьнсовет|«Хуьлуьхърин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кефер пата, [[Дагъустан]]дихъ галаз сергьятдин мукьвал, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 28 км яргъал ала. Нежефхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле, Юкьван мягьле.'' == Тарих == Нежефхуьруьнвийри са кьадар арандиз куьч хьана цӀийи [[Нежефхуьруба]] хуьр кутунай. == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Нежефхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: '' Татар, Абасар, Алияр, ЦӀегьрен кӀуртар, Пуларар — Денежные, Кижер <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 6xstvghm7tlgkuq8i0q2agwk0h1dzyu 99356 99354 2026-09-15T10:02:07Z Хьажидауд 12986 99356 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Нижхуьр |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар =Нижифхуьр, Нижер |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4916682 |lon_deg = 48.1898564 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Хуьлуьхърин хуьруьнсовет|«Хуьлуьхърин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22516;s=3587 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/Ll8PY Google Map] }} '''Нижхуьр''' ('''Нижифхуьр''', '''НичIифхуьр''', '''Ниж''', '''Нижер''') ({{lang-az|Nəcəfkənd}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Хуьлуьхърин хуьруьнсовет|«Хуьлуьхърин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кефер пата, [[Дагъустан]]дихъ галаз сергьятдин мукьвал, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 28 км яргъал ала. Нежефхуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Агъа мягьле, Вини мягьле, Юкьван мягьле.'' == Тарих == Нежефхуьруьнвийри са кьадар арандиз куьч хьана цӀийи [[Нежефхуьруба]] хуьр кутунай. == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Нежефхуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: '' Татар, Абасар, Алияр, ЦӀегьрен кӀуртар, Пуларар — Денежные, Кижер <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] cvdsgd7i2irh5gky4ccbqxwn042x3b3 0 4315 99358 97698 2026-09-15T10:15:08Z Хьажидауд 12986 /* Тарих */ 99358 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Хурай}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Хурай |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.3634863 |lon_deg = 48.2991325 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Хурай хуьруьнсовет|«Хурай» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[азербайжанар]] |динар = [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22895;s=3601 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/xP9aN Google Map ] }} '''Хурай''' ({{lang-az|Xuray}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Хурай хуьруьнсовет|«Хурай»]] хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 19 км яргъал ала. == Тарих == Хурай гаф суван хурай (урусдал склон) лагьай гаф я. == Агьалияр== Агьалидин вири [[азербайжанар]], [[шиияр|шии]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Азербайжанрин хуьрер]] enbxq02olk79yvjkunr6abacg8ig6rn 99361 99358 2026-09-15T11:26:16Z ~2026-50033-73 13191 /* Тарих */ 99361 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Хурай}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Хурай |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.3634863 |lon_deg = 48.2991325 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Хурай хуьруьнсовет|«Хурай» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[азербайжанар]] |динар = [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22895;s=3601 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/xP9aN Google Map ] }} '''Хурай''' ({{lang-az|Xuray}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Хурай хуьруьнсовет|«Хурай»]] хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 19 км яргъал ала. == ТӀварцӀин юкьал атун == Хуьруьн тӀвар «Хурай» суван «хурай» (суван гуьне, суван хуш, урусдал: ''склон'') лагьай гафунихъай атанвайди я. ТӀварцӀи хуьр суван хурал алай чка лагьай маъна гузва. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[азербайжанар]], [[шиияр|шии]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Азербайжанрин хуьрер]] gp6zvv0cbh1iqhffj3ebh4yqw0nz60s 0 4318 99329 91194 2026-09-15T09:32:15Z Хьажидауд 12986 99329 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|ЦӀуру Худат}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=ЦӀуру Хтар |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.4571145 |lon_deg = 48.4203305 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[ЦӀуру Худатин хуьруьнсовет|«ЦӀуру Худатин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/QLXfG Google Map ] }} '''ЦӀуру Хтар''' (а '''Хатан<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''') ({{lang-az|Köhnə Xudat}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[ЦӀуру Худатин хуьруьнсовет|«ЦӀуру Худатин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 5qz4hh6oeinuispiyr2qioo7oz5qfz6 0 4325 99346 98106 2026-09-15T09:50:23Z Хьажидауд 12986 99346 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Чпир |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.5099978 |lon_deg = 48.3175 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Пирал хуьруьнсовет|«Пирал» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = |add1 = |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/7wWUr Google Map ] }} '''Чпир''', а '''Чепер<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''' ({{lang-az|Cibir}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Пирал хуьруьнсовет|«Пирал»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кефер пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 27 км яргъал ала. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Чпир хуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Абдуллагьар, ЛукӀар, Юва, КӀамаъар, Ягъияр, Гьесенар <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' ==ТӀвар-ван авай ксар== * [[Гуьлалиев Эйваз Теймуран хва]] (лакӀаб Эйваз Марвар) — лезги шаир ва публицист. * [[Ярагьмедов Сархан]] — лезги шаир. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 19jkpmkq6pnofk33jnntzgouywya6cv 99347 99346 2026-09-15T09:50:41Z Хьажидауд 12986 99347 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Чпир |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар =Чепер |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.5099978 |lon_deg = 48.3175 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Пирал хуьруьнсовет|«Пирал» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = |add1 = |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/7wWUr Google Map ] }} '''Чпир''', а '''Чепер<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''' ({{lang-az|Cibir}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Пирал хуьруьнсовет|«Пирал»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кефер пата, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 27 км яргъал ала. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. Чпир хуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Абдуллагьар, ЛукӀар, Юва, КӀамаъар, Ягъияр, Гьесенар <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' ==ТӀвар-ван авай ксар== * [[Гуьлалиев Эйваз Теймуран хва]] (лакӀаб Эйваз Марвар) — лезги шаир ва публицист. * [[Ярагьмедов Сархан]] — лезги шаир. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 7fdywarvx6ywutyjiitz4axc1uml17p 0 4326 99342 91239 2026-09-15T09:41:44Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Чилегир (КцӀар район)]] макъаладин тӀвар [[ЦӀалагур]] -диз масакӀа хъувуна 91239 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Чилегир}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Чилегир |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.394989 |lon_deg = 48.3681578 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22339;s=3613 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/IS0P7 Google Map ] }} '''Чилегир''' ({{lang-az|Çiləgir}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] eg7bbw1ku9syv6w4taweqrujvs9hbmq 99344 99342 2026-09-15T09:42:11Z Хьажидауд 12986 99344 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Чилегир}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=ЦӀалагур |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.394989 |lon_deg = 48.3681578 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22339;s=3613 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/IS0P7 Google Map ] }} '''ЦӀалагур''' ({{lang-az|Çiləgir}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 5yzf5k11hn1q481sppn5s00zgy2llqt 99345 99344 2026-09-15T09:43:33Z Хьажидауд 12986 99345 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Чилегир}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=ЦӀалагур |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.394989 |lon_deg = 48.3681578 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22339;s=3613 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/IS0P7 Google Map ] }} '''ЦӀалагур<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''' ({{lang-az|Çiləgir}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] r8ricyjd50gq5jv4n5az82ceq5mo7hh 99357 99345 2026-09-15T10:11:25Z Хьажидауд 12986 /* Тарих */ 99357 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Чилегир}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=ЦӀалагур |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.394989 |lon_deg = 48.3681578 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22339;s=3613 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/IS0P7 Google Map ] }} '''ЦӀалагур<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''' ({{lang-az|Çiləgir}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == Тарих == ЦӀалагур гаф цӀал (шегьер) ва гур гаф, гайи маънада. == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 9r4j4ik2kve09u5ohm3yw12puybjczz 99359 99357 2026-09-15T11:15:41Z ~2026-50033-73 13191 99359 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Чилегир}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=ЦӀалагур |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.394989 |lon_deg = 48.3681578 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22339;s=3613 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/IS0P7 Google Map ] }} '''ЦӀалагур<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''' ({{lang-az|Çiləgir}}, {{lang-ru|Цалагур, Чилегир}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == Тарих == ЦӀалагур гаф цӀал (шегьер) ва гур гаф, гайи маънада. == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] oq384xh1uhux1jmfwf3m437m9t676uu 99360 99359 2026-09-15T11:21:18Z ~2026-50033-73 13191 /* Тарих */ 99360 wikitext text/x-wiki {{Муькуь манаяр|Чилегир}} {{ЯШЧ2+ |тӀвар=ЦӀалагур |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар = |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.394989 |lon_deg = 48.3681578 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=22339;s=3613 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/IS0P7 Google Map ] }} '''ЦӀалагур<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>''' ({{lang-az|Çiləgir}}, {{lang-ru|Цалагур, Чилегир}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай хуьр. [[Вурварин хуьруьнсовет|«Вурварин»]] хуьруьнсоветдик акатзава. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кьибле пата, [[КцӀар вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 6 км яргъал ала. == ТӀварцӀин юкьал атун == Хуьруьн тӀварцӀин юкьал атуникай са шумуд кьилигъ (фикир) ава. Виридалайни малум тир фикирдалди, «ЦӀалагур» тӀвар кьве гафуникай я: «'''цӀал'''» (шегьер, къала) ва «'''гур'''» (вацӀун яд гьалтай чка, чарин к1ивиз авахьун). И кьилигъдалди (фикирдалди), тӀварцӀи «шегьердин патав гвай гур вацӀ» лугьудай маъна гузва. == Тарих == == Агьалияр== Агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]]-[[мусурманар]] я. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] p3y54wubjfuy2dlkq8soyu7do4jdo99 0 4329 99327 98113 2026-09-15T09:23:41Z Хьажидауд 12986 99327 wikitext text/x-wiki {{ЯШЧ2+ |тӀвар=Яргун |статус= Хуьр |вичин чӀалал тӀвар =Йаргу |ЯШЧдин статус = |уьлкве = Азербайжан |герб = |пайдах = |гербдин гьал = |пайдахдин гьал = |гербдин гьяркьуьвал = |пайдахдин гьяркьуьвал = |lat_deg = 41.503284 |lon_deg = 48.2472484 |CoordAddon = |CoordScale = |гьукуматдин картадин алцум =300 |региондин картадин алцум =300 |райондин картадин алцум =300 |региондин жуьре = |регион = Къуба-Хъачмаздин экономикадин регион |регион таблицада = |райондин жуьре = Муниципал район |район = КцӀар район |район таблицада = КцӀар район{{!}}КцӀар |жемятдин жуьре = Хуьруьнсовет |жемят = [[Яргунрин хуьруьнсовет|«Яргунрин» хуьруьнсовет]] |жемят таблицада = |къенепатан паюнар = |кьилин жуьре = |кьил = |бине эцигай тарих = |виликан тӀварар = |статус йисалай = |кьакьанвилин жуьре = |ЯШЧдин кьакьанвал = |климат = |официал чӀал = |майдан = |агьалияр = |сиягьдиз къачур йис = |къалинвал = |агломерация = |миллетар = [[лезгияр]] |динар = [[сунияр|суни]] ва [[шиияр|шии]] - [[мусурманар]] |чпи-чпиз гузвай тӀвар = |сятдин чӀул = +4, +5 |DST = |телефондин код = +994 138 |почтунин индекс = AZ 3800 |почтайрин индексар = |автомобилдин код = 38 |идентификатордин жуьре = |цифрадин идентификатор = |Commons-ра категория = |сайт = |сайтдин чӀал = |add1n = Хуьруьн шикилар |add1 = [http://www.azerbaijanphoto.com/cgi-bin/site/main2.cgi?choice=thelast;l=5;id=34133;s=3576 Azerbaijanphoto] |add2n = Космосдай акунар |add2 = [https://goo.gl/maps/JVgcH Google Map] }} '''Яргун''' (а '''Йаргу'''<ref>[https://psv4.vkuserphoto.ru/s/v1/d2/5GxEt--QSGjpZjBZMLoRIW9g_xQOiKNp7ZCl5zE66EveXWpLbBOc0e3wgtN8CTq581-yXVYqXy0h0vvVYqYrJ_MsYpUHUoE8bdyzxk387qGt6MCL2oI4X4mIj6pMJeeBuKShcAA/Muzeffer_Melikmamedov_Chi_chkayrin_tIvarar.pdf Чкайрин т1варар.pdf]</ref>, {{lang-az|Həzrə}}) — [[Азербайжан]] республикадин [[КцӀар район]]да авай сувун хуьр. [[Яргунрин хуьруьнсовет|«Яргунрин» хуьруьнсоветдик]] акатзава. Хуьруьнсоветдин кьилин хуьр я. Яргун хуьр маса лезги хуьрерин арада [[шиияр|шии]] мезгьебдалди ибадат ийизвай лезги агьалидив тафаватлу я. Ихьтин хуьрерикай садни [[Докъузпара район]]да авай [[Мискискар]] я. == География == Хуьр [[КцӀар район]]дин кефер пата, [[КӀур вацӀ]]ун кьерел, райондин кьилин шегьер тир [[КцӀар]] шегьердилай 53 км яргъал ала. Яргун хуьруьн мягьлейрин тӀварар (ойконимар): ''Тегъвер, Карвансара, Къурт, Калал пад, Агъа мягьле, Вини мягьле.'' == Тарих == Са кьадар арандиз куьч хьана яргъунвийри [[Яргунуба]] хуьр арадал гъанай. Хуьре Шейгь Жуьнейддин мавзолей авай. == Агьалияр== Хуьруьн агьалидин вири [[лезгияр]], [[сунияр|суни]] ва [[шиияр|шии]] [[мусурманар]] я. Яргун хуьре агъадихъ галай сихилрин веледри уьмуьр ийизва: ''Яцкаяр, ЦӀинкьилар, Камуяр, Шиияр, Келбияр, Мегьамедалияр, Фекьияр <ref>[http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ КцӀарин хуьрера авай сихилрин тӀварар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004458/http://alpan365.ru/biblioteka/istoriya-lezgin-rizvanov/nazvaniya-kvartalov-i-tuxumov-v-lezginskix-selax-kusarskogo-rajona/ |date=2016-03-05 }}</ref>.'' ==ТӀвар-ван авай ксар== * [[Рустамов Мирзали]] — лезги кхьираг, драматург ва кар алакьдай муаллим. == Баянар == {{Баянар}} == ЭлячӀунар == {{КцӀар райондин яшамиш жезвай чкаяр}} [[Категория:КцӀар райондин хуьрер]] [[Категория:Лезги хуьрер]] [[Категория:Азербайжанда авай лезги хуьрер]] 1fviqc5jsesgs37tth22pmn2fa24y78 0 16599 99326 98118 2026-09-14T14:12:06Z ~2026-49764-62 13184 /* */ 99326 wikitext text/x-wiki '''Садлагьай Къарабагъдин дяве''' ({{lang-az|Birinci Qarabağ müharibəsi}}, {{lang-hy|Ղարաբաղյան առաջին պատերազմ}}) [[Эрменистан|Эрмени гьукуматдин]] 1988-йисда [[Азербайжан|Азербайжандиз]] хгачна чилерин иддиарин петела хьанвай дявея. Дяведин береда Эрменири Къарабагъда сепаратчи гьукумат элан авуна. Эрменири 1.000.000 мукьал азербайжанви вичин чилера чукурна. Анжах ин гьахъ алачир карар пара фенач. Геж яни фад Азербайжан девлетди вичин чилер эрменийрика къахчуна. [[Файл:Karabakhwar01.jpg|мини|Виняй сятдин стрелкадал: Азербайжандин ханай бронетранспортерар (2005), Катайбур азербайжанар (эрменийрин контролдихъ фенай чилерай) (1993), Аскеранда танк (2006), эрмени аскерар (1994)]] Дяве башламиш хьанвайтир 1991 йисдин майдин вацра ва ктяхь хьана 1994 йисуз. [[Категория:Эрменистандин тарих]] [[Категория:Азербайжандин тарих]] arhyx106zp1u8z889d37ojgjatlikh8 0 17572 99333 2026-09-15T09:35:43Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Къаяхуьр]] макъаладин тӀвар [[Къийихуьр]] -диз масакӀа хъувуна 99333 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Къийихуьр]] 2sdq27fgbdhhx8t0jny2xzmqmjdk60j 0 17573 99335 2026-09-15T09:37:00Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Бала КцӀар]] макъаладин тӀвар [[Пел КцӀар]] -диз масакӀа хъувуна 99335 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Пел КцӀар]] smj4be3edowuydjg7pzx5y62udsuz9k 99339 99335 2026-09-15T09:40:02Z Хьажидауд 12986 Перенаправление изменено с [[Пел КцӀар]] на [[Пеле КцӀар]] 99339 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Пеле КцӀар]] 9ye46mqe8vixhto7qnc9ifmfvqgdw35 0 17574 99338 2026-09-15T09:39:31Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Пел КцӀар]] макъаладин тӀвар [[Пеле КцӀар]] -диз масакӀа хъувуна 99338 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Пеле КцӀар]] 9ye46mqe8vixhto7qnc9ifmfvqgdw35 0 17575 99341 2026-09-15T09:40:44Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Гьесенкъеле (КцӀар район)]] макъаладин тӀвар [[Гьасанкъала (КцӀар район)]] -диз масакӀа хъувуна 99341 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Гьасанкъала (КцӀар район)]] 7d0ka60m07ce3tc4zgt9olnpibub9z0 0 17576 99343 2026-09-15T09:41:44Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Чилегир (КцӀар район)]] макъаладин тӀвар [[ЦӀалагур]] -диз масакӀа хъувуна 99343 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[ЦӀалагур]] rupkbojkdfqslavvh1b06i8dtj9lqny 0 17577 99350 2026-09-15T09:53:09Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Манкъулидхуьр]] макъаладин тӀвар [[Макъудхуьр]] -диз масакӀа хъувуна 99350 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Макъудхуьр]] 48f3cq7c7mixy4t2w7lij1be0nkvv3d 0 17578 99352 2026-09-15T09:54:37Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Агъа Лакар (КцӀар район)]] макъаладин тӀвар [[Лакар]] -диз масакӀа хъувуна 99352 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Лакар]] f2zyj7suf1nxg0t1ypqgdaomkqb1dah 0 17579 99355 2026-09-15T09:59:52Z Хьажидауд 12986 Хьажидауд [[Нежефхуьр]] макъаладин тӀвар [[Нижхуьр]] -диз масакӀа хъувуна 99355 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Нижхуьр]] bpclksqqa6od2mmlr5gapn8dhm844zf